Skip to main content

Full text of "Bibliorum Sacrorum latinae versiones antiguae : seu, Vetus italica, et caeterae quaecunque in codicibus mss. & antiquorum libris reperiri potuerunt : quae cum Vulgata latina, & cum textu graeco comparantur ... Operâ & studio ... Petri Sabatier .."

See other formats 


vs^^Y,, 


^**^ 


•'■«««B»'. 


4lr# 


^  "^ ' 


•  • 


^^  % 


G.2.li.'o%. 


^  PRINCETON,  N.  J.  \ff. 


DtTisio» ^C«i^.. 

Stction    .Vw0.5> 

V,  1 


■«I»J«H 


.4^' 


i 


g^ 


'^ 


^f^. 


u-w 


•»  •» 


>;| 


^^m^i 


^ 


V 


J 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2010  with  funding  from 

Princeton  Theological  Seminary  Library 


http://www.archive.org/details/bibliorumsacroru01saba 


BIBLIORUM 

SACRORUM 


LATINS    VERSIONES    AKTIQUjE. 


1-i  .         vj\d      La1~■^V^   . 


BIBLIORUM 

SACRORUM 

LATINS    VERSIONES    ANTIQUtE, 

S  E  U 

VETUS     ITALICA, 

E  T 

Cceterae   qusecunque  in  Codicibus  MfT.   &:   aniiquorum   libris 

rcperiri  potuerunt : 

Quse  cum  Vulgata  Latina ,  &  cum  Textu  Gr^eco  comparantur. 

AGGEDUNT 

Prgefationes ,  Obfervationes ,  ac  Notse,  Indexque  novus  ad  Vulgata m   e  rcgione 

editam  ,  idemque  locupletillimus. 

Opera  &  flttdio    D.    PETRI    SABATIER  ^  Ordinis  San^i  Benedict  ^  e  Congregatione 

Saniii  Mauri. 

TOMUS      PRIMUS. 


R  E  M  I  S, 

Apud   REGINALDUM    FLORENTAIN,    Regis  Typographum  £c 
Bibliopolam ,  fub  figno   Bibliorum  aureorum. 

M.     D  C  C.     X  L  I  1  1= 

CUM    APPROBATIONE  ,    ET    PRU-'llEGlO    REGIS. 


\.- 


J-  tlu  \  n?ier  iiulp   ly^i 


CELSISSIMO 

AURELIANENSIUM 

D  U  C  I. 


Uas  tibi  delict  as,  Princeps 
Celsissime  offerimus.  Caf 
tee  nhnirum  delici<Jd  tucs  Junt 
facra  Scripture,  quarum  no^ 
vam  ham  Ediitonem,  Celsi- 
TUDINI  TuM  die  at  am  ,  in 
lucem  emittlmm.  Quanquam  has  cceleftes  aquas 
dulcius  ex  ipfis  fontihus  bib  as  y  Hebratca  &  Gnsca 
volvendo  exemplaria;  Latinam  tamen  Scripturarum 


Tom.  I. 


interpretationejn  offerre  non  veremur  ^  eamque  gra- 
tarn  <if  accepwn  t'thi  fore  fperamus,  Latinam  ati- 
tem  Hlam  dico ,  qua ,  ut  cum  Hierofiyjiio  loquar , 
nafcentis  Ecclcfice  fidem  roboravit ;  qu(S  prifcis  fi- 
dei  noftra  maglflris  olim  fuit  in  ufu ,  qua  in  Chrifto 
nos  genuere ;  quam  deificeps  Latif^ce  Ecdefids  Patres, 
ac  Scriptores ,  Tertullia?2us ,  Cyprianus ,  Amhrofius , 
Auguftinus ,  &  alii  ad  ufque  Gregorii  Alagni  tem- 
pora  ,  five  ad  confirmanda  fidei  dogmata,  five  ad 
tradenda  morum  pracepta  adhibuere,  Hac  funt  vi- 
ta verba  ;  hcec  vi^iricia  fimt  arma ,  quibus  tot  aji- 
nis  Catholic  a  res  fletit ,  quibus  de  errorum  ac  vitio- 
rum  ??ionflris  toties  triumphavit.  His  Tertullianus 
contra  Marcionem  ,  Valentmum ,  Fraxeam  ,  aliaf- 
que  veritatis  pefles  feliciter  pugnavit.  His  magnus 
Auguflinus  viHricem  Chrifli  gratia?n  a  Pelagia- 
norum  telis  vindicavit ;  his  Manichaos ,  Donati- 
ftas ,  Ariafios ,  innumerofique  alios  fanioris  do[^rince 
adverfarios  debellavit.  His ,  in  quam  ,  ar7nis ,  Ec- 
clefiia  Latina  Patres  ac  Dolores,  fua  fiinguli  atate, 
dogmata  fidei  confijinarunt ;  his  verbis  monwi  pra- 
cepta  tradidere ,  &  pietatis  officia  Chrijlia?ws  do- 
cuerunt. 

Hctc  tarn  praclara  anna ,  quibus  fides  noftra  tot 

fceculis  defenfa  eft,  &  illibata  ftetit,  e  SS.  Patrum 

fcriptis  ,  tanquam  ex  armamentario  ,  in  quo  hinc 

Inde  Jparfa  erant ,  eruimus ;  hcec  vita  verba ,  quibus 

Chriftiani ,  quot  ?nillia  fex  prioribtis  Ecclefia  faculis 

in  coelum  funt  recepti ,  fide  imbuti  fuerunty  excer- 


pfimus^  totaque  fmiul  collecia  (^falton  qiwtquot  Itcuit 
reperire  )  in  lucem  proferbnm ;  &  tuh   meritts  ac 
homri ,  Princeps   Celsissime,  dtcamm.   Di- 
gna  profe5io  tarn  antiqua,  tarn  veneranda  Scriptura- 
rum  mterpretatio ,  quce  Maximi  Fr'mcipis  nomine  inji- 
gnita prodlret.  Tu  verb ,  Princ eps  Celsissime, 
virtutihus  donifque  cceleflihus ,  quhn  Regio  fangui- 
7ie ,  &  externa  dignitatum  pompa  lo?ige  nohilior, 
dignus  eras  cujus  ilia  fihi  nome?i  prcefcriberet.    Ctit 
enim  vero  potius  facrata  hcec  oracula  co?2fecraren' 
tur ,  quam  Principi ,  qm  his  unis  gaudet  &  delec- 
tatur  Divinis  litteris  ,  quas  diu  no6iuque  manihus 
animoque  verfat ;  cujus  vitde  tota  ratio  ad  Scriptu- 
rarum  prcecepta  tam  accurate  exigitur,  ut  quidquid 
Hide  prohihent ,  cautus  horrefcat ;  quidquid  prceci- 
piunt ,  impiger  exfequatur.    0  mihi  fas  ejjet  plura 
dicere  ;  nee  Principis   modefiia  ,  ipfaque  ohflarent 
jujfai    Non  Reges  atavos ,  quihus   efl  editus ;  7ion 
Heroas  ,  qui  rebus  pr^eclare  geflis  ,  &  fihi ,  c^  fu(S 
ftirpi   nunquam   intermorituram  gloriam   cojnpara- 
runt;  non  aliena  atque  externa,  quamvis  domeflica 
&  fplendidijjima  fa^a ,  commemorarem,  De  hac  una 
dicerem  origine ,  qu^e  fola  tihi  cur<^  eft ,  qua?n  e 
Chrifto  trahis ,  cujus  ifjtegritatem ,  morum  innoce?i^ 
tia  tueri  &  ornare  nunquam  non  ftudes,  nullo  7ion 
invigilas  'tempore.    Ilia  re  fie  fa5ia  ,  ilia  opera  pie- 
tatis ,  ilia  referrem  recondita  gratics  dona  ;  illam 
pietatem,  qua  operanti  in  te  Domino  honorem  & 
gloriam  tribuens  ,  quidquid  honi  in  te  confipexeris. 


/icceptum  refers ;  ut  nullam  tpfi  fuhtrahas  parte??i , 
72ullam  tihi  vindkes.  Tanta  humilhati ,  tantde  ce- 
dendum  modeflic-e ;  utctmque  ferent ,  qui  /lac  lege- 
Tint :  credo  eqttidem  plurimos  tnique  laturos  a  me 
pratermijja  fuijfe  tarn  pr^xclara  virtutum  exempla^ 
quihus  accendi  virtutis  amor  in  aim  pojfeu 

Nee  tamen  tnterea  laiehunt  tarn  extmtde  virtu-- 
tes.  H(£C  enim  re6le  faBa ,  quoctmque  ftudio  ahf 
condantur ,  humamfque  confpeElibm  fuhtrahanmr^ 
non  magis  latere  in  Viro  Principe ,  quhn  fuh  axe 
cceli  radii  folis  pojfmit.  Omnium  in  iflam  lucem 
converfi  funt  ocuU ;  hcec  virtutum  exempla  omnium 
ore  celehrantur.  Hdcc  pauper,  cujus  pater  eft;  hdec 
07phanus ,  cui  adjutor ;  h^c  vidua ,  cujus  vin- 
dex ;  h^c  Cdecus ,  cui  oculus ;  hcsc  claudus ,  cui  ba- 
cuius  eft ,  pradicare  non  cepibunt. 

'  At  liceat  nobis  faltem,  Princeps  Celsissime, 
tuum  in  fovendis ,  &  excitandis  bonis  litteris  fla- 
grans  ftudium  laudare.  Lice  at  nobis  tuayn  in  7ios, 
ne  ingrati  videamur ,  humanitatem  pr^dicare ;  qui , 
cum  totus  in  omnes  affluas  benignitate ,  Jingularem 
nobis  exhibuifti.  Tu  enim  primus  iftud  tibi  opus 
nuncupari ,  ^  in  tuo  apparere  nomine  permififti ; 
Tu  ad  illud  promovendum  non  tantum  patrocinio 
Typographum  dignatus  es  ,  fed  ipfi  etiam  benigne 
fecifti ,  eumque  beneficiis  cumulafti.  • 

Tuis  igitur,  Princeps  Celsissime,  cceptum 
aufpiciis,  tua  abfolutum  liberalitate ,  tua  dignum  pie- 
late  opus  accipe  s  his  fruere  deliciis ,  quibus  unis 


p'wm  dele6latur  pe5lus ,  quo  quamlihet  rerum  terre- 
narum  cur  am  erajifli.  Utinatn  his  longo  fruaris  tem- 
pore ,  tuumque  facris  pr^fixum  paginis  nomen ,  ad 
facrarum  leBionem  Scripturarum  alios  pelliciat ;  & 
tuo  omnes  difcant  exemplo  ad  has  Divinas  leges  mo- 
res fuos ,  vitamque  totam  componere.  Hcec  aliis  fas 
efl  exoptare. 

Tibi  vero  .  PrinCEPS  Celsissime  ,  quid  ex-  /^^^'f. -p.  gr. 

'  '      1.  ad  Thesd.  n.  6.  'd 

optem ,  quidve  defiderem  \  omnia  habes.  Opto 
tamen  tibi  id  quod  olim  piijjimus  Prceful  piijjijno  opta- 
hatPriricipi,  opto  tibi  etiam  atque  etiam  incrementa 
pietatis ,  qua  nihil  Dominus  dedit  praeflantius.  Det 
tibi  incrementa  y  det  tibi  confummatam  perfeveran- 
tiam ;  ac  demum  ,  poftquam  Tibi  ,  litteris  ,  bonis 
omnibus,  regno,  ipfique  Chriftiano  orbi  diu  vixerisy 
vitam  longam  beatd  claudat  aternitate,  Hcec  pre- 
catur ,  hddc  vovet , 


CELSITUDINIS    TUM 


Humillimus  &  obfequentifllmus  fervus 
Fr.  P.  Sab  ATI  ER. 
7»»».  1.  b 


^ 


P  R  iE  F  AT  I  O 

GENERALIS. 


*  Rum. 

n.  17. 


I.  I^^^^^i^^PH  O  s  T  Q.  11 A  M   Evangelii  lumen  Gentibus  illuxit,    Eioquia  Duina 

Grsecique  ac  Latini  ab  Apoftolis  in  Chnfti  dodri-  ^^^'JZZ^fu'X 
na,  fingulari  Dei  beneficio ,  funt  inftituti  ;   turn '* '^^' ^*^""''"'' 
necefle  fuit  ut  Eloquia  Divina ,  quae  folis  hadenus 
fiaerant  credita  Judoeis,  Gentibus  quoque,  Graecis 
ac  Latinis  crederentur ,  ut  &  ipfi  *  focii  radicis  & 
pinguedinis  olivae  fierent.     Hinc  brevi  Scripturge  ProptereaeiHe- 

facrae  ex  Hebraeo  in  Graecum ,  e  Graeco  in  Latinum  fermonem  verfse  f  Grxc"o'^in*'La'ri* 

funt }  ut  Graeca  polTent  legere ,  qui  non  nifi  Graece  ;  &  Latina .  qui  """J  f"monem 

•r  T      •   V  TT     ?  J  1  •  1^     ^^**  ^""  ^"'" 

non  mil  Latine  noverant.     Haud  equidem  me  latet  jam  antea  ohm  ptuti. 

aliquam  exftitifTe  Scripturarum  interpretationem,  quae  Septuaginta  In- 

terpretum  verfio  appellatur ,  quaeque  notillima  &  celeberrima  eft.   Ve- 

rum  praeterquam  quod  ilia  interpretatio  non  totam  atque  integram  Scri- 

pturam ,  fed  partem  duntaxat  aliquam  Scripturae  compledlebatur ;  certe 

non  nifi  poftquam  ad  Gentes  in  Chriftiana  fide  inftituendas  mifll  funt 

Apoftoli ,  prodiere  Scripturarum  interpretationes ,  quae  totas  Scripturas 

feu  Graeco  feu  Latino  lermone  redditas  exhiberent.     Turn  vero  fimul 

cum  Evangelii  luce  prodiit ,  aut  paulo  poft ,  aut  aliquanto ,  fi  mavis , 

tempore  fubfecutus  eft  ingens  numerus  codicum ,  qui  Scripturas  Graece 

Latineque  redditas  continebant ,  ut  ad  Graecorum  Latinorumque  hau- 

flus  illae  in  vitam  aeternam  falientes  aquae  decurrerent. 

II.  Verfiones  omnes  Graecas  incredibili  olim  labore  Origenes,  &fin-  incoiiigencJisva- 

gulari  induftria,  magnoque  Ecclefiae,  dequaoptime  meritus  eft  ,  com- "i'bJ"udfc  Ecdel 

-modo  collegit  &  vulgavit :  Latinas  vero  qui  colligeret ,  tarn  multis  faecu-  j^J^"*  '"'f ^"" 

lis  inventus  eft  nemo.    Bene  tamen  de  Ecclefia,  ut  ego  quidem  opinor, 

fuiflet  meriturus,  quifquis  idem  incoUigendis  Latinis  facrae  Scripturae  in- 

terpretationibus  praeftitifTet,  quod  in  Graecis  praeftitit  Origenes ;  magnum 

certe  operae  pretium  fuifTet.     Quamvis  enim  fingularum  interpretatio- 

num  non  idem  fit  meritum ,  nee  tanta  etiam  omnium  audtoritas ,  ut  ipfis 

primigenius  textus  fit  pofthabendus;  tamen  quo  pleniiis  facrae  Scripturae 

intelligantur ,  plurimiim  juvat ,  ut  cum  Auguftino  loquar ,  imerpretum 


.  ii  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

numerofitas ;  adeoque  utilem  navaturus  eft  operam,  quifquis  fuamin  col- 

ligendis  undequaque  Scripturse  verfionibus  impendent. 

Ett; muita muiti       III.    Ad  id  nos  hodie  opus  aggredimur  ;  quod  priufquam  exfequa- 

preatioL'ibus'fcri-  i^uf ,  HonnuUa  circa  varias  interpretationes  in  hac  Praefatione  explica- 

p  eint,  nobis  ta-  j.g  anitTius  cft.  Equidcm  de  fingulis  facrarum  Litterarum  interpretationi- 

men  de  eodcm  ar-  .  i..  o,  ,.p.p  ol--  1 

gumento  penitus  bus ,  GrsGCis  ,  ac  Latinis ,  tarn  muIta  multi  Icriplere ,  &  littens  manda- 

iilef  c  aou  licet.  rj  J  r  r     '  J'  ^'  J'1  I" 

vere,  ur  li  de  eodem  argumento  Icriplerim  quidpiam,  timendi  locus  mini 
fit,  ne  nihil  aliud  quam  adum  egifTe  me,  operamque  abufum  meam,  imo 
&  aliorum  fcripta  Audorum  compilafTe ,  plures  fint  diduri.  Ut  ut  fit, 
accufabunt  qui  volent ,  &  quam  rem  vitio  dare  libuerit ,  dabunt ;  mihi 
profedo  de  antiquis  Scripturarum  interpretationibus  ,  quas  nunc  pri- 
mum  undequaque  coUedas,  e  tenebns  erutas  in  lucem  emitto,  Idere  pe- 
nitus non  licet.  De  Grsecis  tamen  (llebo,  nifi  li  paucis  dixero  de  LXX. 
Interpretum  verfione  ;  neque  enim  de  iis  difputare  noftri  eft  inftituti. 
Quid  in  hac  Prs-  I  V.  Haec  autem  funt,  de  quibus  in  hac  Praefatione  agemus.  Tribus  ilia 
dum  Mdpimusr  conftabit  partibus  ;  in  quarum  prima  dicluri  fumus  de  antiquarum  inter- 
pretationum  utilitate  ,  quas  paucis  ita  commendabimus ,  ut  fua  falva  fit 
textui  primigenio  prserogativa  :  inveftigabimus  plurefne  prioribus  Ec- 
clefiae  temporibus  exftiterint  verfiones ,  a  diverfis  profedlae  interpretibus ; 
an  una  tantiim  eademque  primum  fuerit ,  cujus  varia  deinde  exempla  a 
variis  confedta  fuerint  librariis,  qui  pro  arbitratu  fuo  addiderint ,  detra- 
xerint,  mutaverint,  emendaverint.  De  celeberrima  agemus  interpreta- 
tione,  quam  S.  Auguftinus  appellat  Italam  ^  alii  Communem^  alii  aliis  no- 
minibus  :  hujus  interpretationis  aetatem  atque  originem  inveftigabimus, 
notas  atque  charaderes,  propriofque,  ut  ita  dicam,  colores,  quibus  pof- 
fit  dignofci,  aflignabimus.     Hsec  quidem  in  prima  Prsefationis  parte. 

V.  In  fecunda  ,  indicabimus  fontes  ,  ex  quibus  ,  quam  nunc  damus  , 
Verfionem  antiquam  haufimus  :  hi  funt  manu  exarati  codices,  &  veterum 
Patrum,  Audlorumque  Ecclefiafticorum  fcripta;  MilTalia,  ut  aiunt;  Bre- 
viaria  ,  &  alia  quaelibet  monumenta ,  in  quibus  veteris  interpretationis 
fragmenta  &  lacinias  reperimus.  Equidemde  codicibus  manu  exaratis  par- 
ciiis  differemus ;  quandoquidem  in  prasviis  admonitionibus,  ubi  de  his  di- 
cendi  locus  eft,  etiam  dicimus  ;  &  quos  codices  ad  fingulos  libros  in  con- 
filium  adhibuerimus ,  cujus  aevi  fint  illi,  &  quam  bonae  notae  folemus  in- 
dicate. De  Patribus  veto  ,  Audoribufve  Ecclefiafticis ,  &  fcriptis  eorum, 
e  quibus  antiquae  interpretationis  verficulos  exfcripfimus,fiifius  difputa- 
bimus.  ^ 

V  I.  In  tertia  demum  Praefationis  parte,  quid  ab  aliis  ad  recuperandam 
antiquam  Scripturarum  interpretationem  ;  quid  a  nobis  in  hac  editione 
fit  praeftitum  i  qua  ratione  ex  tot  variis  monimentis  corpus  Biblicum 
confecerimus  ;  quo  ordine ,  qua  methodo  fit  edendum  ,  explicabimus. 
Hsec ,  quam  brevilTime  poterimus ,  exfequemur.  Aha  vero  bene  multa 
praetermittimus ,  &  parcimus  fcientes ,  ne  inanem  volumini  molem  ad- 
damus  i  difputando  v.  g.  de  canone  Scripturarum  ab  Ecclefia  recepto , 
de  numero  ac  divifione  librorum  facrOrum  ,  aliifque  id  genus ,  de  qui- 
bus nulius  pene  fcriptor  Ecclefiafticus,  nulius  non  difputat  Scripturae  in- 
terpres  ;  hsc ,  inquam ,  &  aha  bene  multa  praetermittimus  :  quippe  hue 
materiam,  rerumque  multarum  ,  de  quibus  ahi  plemus  difputarunt,  far- 
raginem  invehere  non  eft  animus. 


P  R  yE  F  A  T  I  O. 


Ill 


PARS      PR  I  M  A. 

§       PRIMUS. 

Commendatur  variarum  Scripmra  interpret ationum' titilitas. 

Vll.  ^  Upervacaneum  fuerit ,  pluribus  commendare  varias  Scripturae 

Ai<:iuii.  C3  interprStationes ,   quarum  ope  failiim  eft  ^  iit  Scripttira  Jacra . 

p.^H'r  '''  H^'-"'  ''^'^^^'^    morbis  humananim  voluntatum  fubvenhur  ,    ab   una   lingua  profe- 

chr.atp.  ^ia per  varias  imcrpretum  lingnas  longe  lateque  di^ufa  \  innotefceret  Gentibta 

ii.'  '     ad  fdlutem' :  (^cilis  namque   exirtimatio  eft,  quani  utile  ill||d  fit,   quod 

faluris  caufa  Gentibus  exftitit.  Varum  alia  eft  Scripturae  facroe  interpre-  vamrum  scri- 
tationum  utilitas ,  quseque  ea  ipfa  eft ,  de  qua  potilTimum  hie  agitur.  ^ZuJn^iiiiT' 
Scilicet,  ad  pleniorem  Scripture  facrae  cognitionem  comparandam,  plu- 
rimum  conferunt  varisc  interpretationes  ,  ut  pluribus  probat  Auguftinus 
1.  2.  de  Dodr.  Chrift.  cap.  5.  &  feq.  fiquando  enim  ignotum  verbum, 
aut  ignota  locutio  inter  legendum  occurrit  ,  idque  ex  alienis  Unguis 
proficifcitur  ;  non  rantuni  a  iinguarum  peritis ,  aut  ab  ipfis  linguis ,  fed 
a  variis  interpretationibus  fimul  collatis ,  hauTlendam  repetendainque 
jiti-'<j}.  ignoti  verbi  ignota^ve  locutionis  cognitionem  docet  S.  Doctor  :  Namque 
«-■^'.14!  '^'^'^  ignotum  verbum ,  inquit ,  facit  harere  leSlorem ,  aut  ignota  locutio.  Qii^e  fi 
ex  alienis  Unguis  veniunt ,  aut  qu^renda  funt  ab  earum  Iinguarum  hominibus  , 
aut  eadem  lingiue ,  ft  &  otium  eft  (^  ingenium ,  edifcend^  ,  aut  plurium  inter- 
freturn  confulenda  collatio  eft.....  Plurimum  htc  quoque  juvat  interpretum  nu- 
merofttas  collatis  codicibus  in[pe£la  atque  difcuft^a ,  &c. 

VIII.  Ne  quis  autem  putet,  dum  variarum  Scriptural  facra?  inter-   i-'tiiitatem inter- 

...  ■*■  1  A  ..^,.  n*v    pretaiionum  cora- 

pretatioiium  utilitatem  commendamus ,  textus  primigenii  prseltantiam  a  mendando  ,  non 
iiobis  kedi ;  quid  de  utroque  fentiamus  cum  Auguftino  ,  nee  tantum  ad  ^^tg^^i^l^J^^. 
ejus  mentem ,  led  &  ipluis  quoque  verbis  declarandum.  In  libro  2.  de  "^■^• 
Dodr.  Chr.  de  fignis  \'erbirque  Scripturae  ,  de  ignotis  &  obfcuris  lo- 
cutionibus  ,  aiiifque  impedimentis ,  quae  leclori  moram  afFerre  folent , 
late  diiTerit  S.  Dodor ,  &  docet  qure  fint  harum  remedia  difficultatum ; 
qu£E  diicipiina; ,  quGC  icientiae  ,  quibus  fignorum  verborumque  ignoran- 
tia  pofiit  removeri.  Duo  ad  id  pr^cipue  requirit :  i".  Linguarum  peri- 
tiam  j  2°.  Variarum  opem  mterpretationum ,  quae  fimul  collatae  mu- 
tuum  fibi  praeftant  auxilium  ,  atque  obfcuris  aliquando  locis  afferunt  lu- 
cem  ;  monet  vero  ut  codices  ,  e  quibus  petuntur  interpretationes,  emen- 
dati  adhibeantur.  1°.  ciuidem  Iinguarum,  praefertim  Hebr^xa;  &  Gra^c^e, 
peritiam  defiderat,  ut  difficilia  &  obicura  Scripturae  loca,  quoad  ignota 
figna ,  intelligantur  '■>  luadetque  ut  qui  in  iis  explicandis  laborant ,  ad- 
eant  tos,  qui  linguas  callent ;  aut  addilcant  ipli,  ft  otiuni  ftippetat,  8c 
A,!^,i!>..  idoneum  adfit  ingenium  :  Contra  ignota  ftgna  propria  magnum  remedium  c/?, 
ma'r. "'  iiiqi-^it  ,  Iinguarum  cognitio.  Et  Latin^v  quidem  lingua  homines  ,  quos  jiunc 
Chr.  cap.  inftruendos  fufcepimiis  ,  duabus  aliis  ad  Scrtpturarum  divinarum  cognitionem  opus 
habent ,  Hebrad  fcilicet ,  ^  Gracd ,  ut  ad  exemplaria  pracedentia  recurra- 
ttir ,  //  qUiVn  dubitationem  attulerit  Latinorum  interpretum  infinita  v.irietjs.  Igi- 
•  tur  varia;  interpretationes   Scripturarum  id   efficiunt ,   ut  neceiFaria  lit 


^«?«y?.  linguarum   peritia  ,  nedum  faciant  ut  iis  non  egeamus  :  Propter  dii-eifi- 
tates  ^ut  diftum  eft  .^  interpretum  .^illarum  linguarum  eft  cognitio  necejfaria.  Ablit 
igitur  ut  dum  commendamus  varias  Scripture  interpretationes ,  textus  pri- 
Tsin.  1.  <■ 


Recuncndum  aal 
textum  primigc- 
nium ,  ojm  Loccr- 


iv  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

frftationcs  inter  migcnii  prserogativam  Isedamus ,  imo  ftatuimus  cum  Auguftino.  Si- 
quando  enim  interpretationes  inter  fe  diffident ,  fi  quis  error  irrepferit , 
n  lapfus  interpres  Rierit  ex  ambigiw  lingua  piwccdentis ,  ut  loquitur  Au- 
guftinus  ibid.  cap.  ii.  qua  alia  rationc ,  niii  ad  iplam  originem  textum- 
que  primigenium  revertamur,  motse  componentur  controverfiae  inter 
interpretes  ,  quorum  alii  aliter  intelligunt  ,  fuamque  tuentur  fenten- 
tiam  ?  qua  via  afTecui  licebit,  qusenam  interpretatio  ,  pofthabitis  aliis, 
lit  admittenda  ?  Sed  quoniam  ^  infit  laudatus  Aug.  ubi  lupra  cap.  17^.  & 
qua  fit  ipfa  fententia  ,  quam  plures  interpretes  pro  fua  quifque  facilitate  atque 
pidicio  conantur  eloqiii ,  non  apparet ,  nifi  in  ea  lingua  infpiciatur ,  quam  inter- 
fretantur ,  cb"  plerumque  a  fenfu  auHoris  devius  aherrat  interpres ,  fi  non  fit 
do[liffimus  ;  atit  linguarum  illarum  ,  ex  quibus  in  Latinam  Scriptura  per- 
venit ,  petenda$cogniiio  efl  ;  aut  habenda  interpretationes  eorum ,  qui  fe  verbis  ni- 
mis  objlrinxerunt ;  non  quia  fnfficiunt ,  fed  tit  ex  eis  Veritas ,  vel  error  detegatur 
aliorum ,  qui  non  magis  verba  quam  fententias  interpretando  fequi  maluerunt. 
Kaec  de  textils  primigenii  prxftantia,  ne  hanc  cuiquam  lEelilTe  videamur, 
dixifTe  fat  eft.  Jam  licet  de  interpretationum  utilitate  dicere. 
varia  ejufdein  I  X.  Praeter  linguarum  primigeniarum  Hebrseae  &  Grsecas  peritiam , 
prec'ationes  coUa-  vult  Augullinus  in  conlilium  adhiberi  varias  a  variis  confeclas  fcriptori- 
ftran°''iiiqulndo' ^'■^s  ScriptursE  intcrpretationes.  Licet  enim  per  fe  non  fufficiant ,  illarum 
''^»-  tamen  ope  aliquando  cdhtingit  obfcuriores  Scripturae  fententias  lUuftra- 

ri  '■>  quod  fcribit ,  atque  etiam  appofitione  exemplorum  probat  Auguftinus : 
Qjia  quidem  res^  inquit,  de  Latinis  interpretationibus  verba  i^iCitns^plusad-  ^«zuji. 
juvit  intelligentiam ,  quam  impedivit ,  fi  modo  legentes  nonfint  negligentes.  Nam  non-  ".  \i"n. 
nullas  obfcuriores  fententias  plurium  codicum  fape  manifeftavit  infpeBio  ,  ficut  illiid  '7* 
Ifaia  prophet iS  unus  interpres  ait ^  Et  domefticos  feminis  tui  ne  delpexeris  ;^/?«5 
autem  ait ,  Et  carnem  tuam  ne  delpexeris.  Uterque  fibimet  invicem  adteflatus 

eft^  namque  alter  ex  altera  exponitur Item  illud  ejufd.  Ifaia  propheta ,  N ifi  cre- 

dideritis,  non  intelligetis ;  alius  inter pretatus  eft  ^  Nifi  credideritis,  non  per- 
manebitis.    Qj^i^  horiim  verba  fecutus  fit  ,  nifi  exemplaria  lingua  pracedentis 
legantur  ,  incertum  efl.    Sed  tamen  e:>i  utroque  magnum  aliquid  infmuatur ,fcienter 
legenttbus  :  difficile  efl  enim  it  a  diver fos  a  fe  interpretes  fieri  ^  ut  non  fe  aliqua 
vicinitate  contingant.    Et  cap.  15.  Hormn  qtioque  interpretum ^  qui  verbis  tena- 
ciiis  inhaferunt ,  collatio  non  eft  inutilis  ad  explanandarn  fape  fententiam. 
piiiiiraum  juvant       X.  Liuguarum  peritia ,  quod  jam  animadvertimus ,  ad  ignoti  verbi  at- 
jviJ^l"'ioc'uri^nis  quc  ignotsG  locutionis ,  quae  in  Scripturis  occurrunt ,  cognitionem  eruen- 
ccgnitionem.       dam  ncceflaria  cft  ;  verumad  id  longe  utiliflimas  elTe  varias  interpretatio- 
nes ,  auftor  eft  Auguftinus  :  Vltirimum  ^  inquit,  dillerens  de  his  verbis,    LUmc 
locurionibufque  ignotis  ,   hic  quoque  juvat  interpretum   numerofitas  ,    collatis  '^' 
codicibus  infpecia  atque  difcujfa  j  tantum  abfit  falfitas. 
Maximus  c(i  ha-       X  I.    Sed    dum  varias    Scripturse   interpretationes   commendat   Au- 
dcicdus.'"'^''"'"   guftinus  ,    non   quofcunque    harum     interpretationum    codices     adlii- 
bendos  ,  fed  eos   Imgulari  diligentia  quserendos  monet ,  qui  puri,  & 
emendati  funt   ;  atque  ita   proiequitur   :  Nam  codicibus  emendandis  pri-     Utm 
mitus  debet  invigilare  folertia  eorum  ,   qui  Scripturas  divinas  nojj'e  defiderant , "  '■'"'* 
ut  emendatis  non   emendati  cedant  ,   ex    tino    duntaxat    interpretationis  genere 
venientes.    Nihil  neceffe  eft  ut  pluribus  commendare  varias  Scrioturee  fa- 
crse  interpretationes  laboremus.     Quantse  fint  utilitatis  oftendunt   fatis 
hxc  pauciora   quae    diximus  ,    feu  potius  exfcriplurius   ab   Auguftino  ,  ' 

e  cuius  libris  plura  licebat  excerpere.    Tantum  referam  Briani  Waltoni    Prohg. 
verba,  quibus  interpretationum  Latinarum  commoda  oc  utilitates  mire  p„/^^/, 
celebrat  Sc  extollit  :  a  Licet ,  inquit ,  verfionibus  fontium  pr^rogativas 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  V 

non  concedamus  ,  mukiplicem  tamen  vcrlionum  ,  pracfcrtim  antiqua-  « 
rum  ,  &  quae  Ecclefiae  primis  Ixculis  in  ufu  erant  ,  utilitatem  ,  caucus  cc 
efl ,  qui  non  videt.  Veriiones  enim  velum  detrahunt ,  ut  in  Sanclum  cc 
fandorum  introfpiciamus  ;  corticem  frangunt  ,  ut  nucleum  latentem  « 
eruere  poffimus  ;  lapidem  de  fontis  ore  tollunt,  ut  aquas  quis  hauri-  cc 
re  poffit ,  tarn  pro  feipfo  ,  quam  pro  gregibus  iuis.  Verfionum  etiam  <c 
turn  inter  fe ,  turn  cum  textu  primxvo  collatio  ,  earum  praefertim  ,  quae  « 

apud    prifcam    Ecclefiam   obtinuerunt optima   funt   media  ,    tum  « 

ratione  cognationis  cum  linguis  originalibus ,  tum  usus  &  audoritatis  (c 
per  Ecclefiam  ,  quibus  verus  in  obfcuris  locis  ienfus  elici ,  &  ledio  ge-  cc 

nuina  in  dubiis  vel  depravatis  reflitui  poflit Pritterea  textus,  &  cc 

verfiones  ,  pr^efertim  antique,  mutuas  fibi  fuppetias  ferunt  :  nam  ut  «■ 
veriio  texium  explicat ,  fie  textus  verfionem  ,  cbm  mend^j  occurrunt  cc 
corrigit  i  &  ut  textus  verfionibus  audloritatem  confert,  fie  verfiones  anti-  cc 
qu3e  de  textus  integritate  teftantur.  Cumque  ex  fcribarum  incuria ,  cc 
aliifque  caufis  fieri  non  polTit  ,  quin  in  minutis  quibufdam  codices  cc 
•  fi-equenter  defirripti  varient  ;  unde  melius   l];abiliri  poteil:  vera  ledtio ,  cc 

quam    ex   antiquorum  exemplarium ,  &    verfionum    collatione  ?  cc 

Tandem  confenfiis  &  harmonia  tot  verfionum  ,  diverfis  temporibus  fa-  cc 
clarum  ,  &  apud  genres  tantis  terras  marifque  intervallis  difiantes  ,  quafi  cc 
vox  Dei  eft  ,  de  coelo  teilificantis  fe  horum  librorum  audorem  elTe  cc 
qui  contra  omnem  huius  mundi  potentiam  eos  mirabiliter  confervat.  cc 
Praeclaram  itaque  operam  navarunt  viri  dodifllmi  ,  qui  in  hoc  labora-  cc 
runt  ,  ut  facra  haec  myfteriorum  divinorum  fcrinia  ,  Regis  fummi  de  cc 
falute  humani  generis  ac  hsereditate  sterna  diplomata ,  ex  optimorum  cc 
codicum  collatione  recognita  ,  &  a  fitu,  vel  fqualore ,  quem  temporum  cc 
injuria  ,  vel  ex  aliis  caufis  contraxerunt ,  vindicata ,  pura  &  incorrupta  cc 
pofteris  tranfmitterent.  w  Hadenus  de  variarum  Scripturae  v^fionum 
utilitare.    Faucis  nunc  de  LXX.  Virorum  interpretatione  dicamus. 

XII.  Quanquam  de  interpretationibus  Graecis  dicere  noftri  non  fit  DeGracaixx. 
inftituti  ,  verbum  tamen  hie  addam  de  Septuaginta  Interpretum  verfio- lioner""""  ^"' 
ne ;  famofior  namque  eft ,  quam  ut  de  ea  penitus  liceat  filere ;  maxima 

vero  cum  Latinse  interpretationes  antiquae  ad  banc  verfionem  fint  a  nobis 
^t'g«li.  expendendae,  ex  qua  eas  etiam  efle  confedas  audor  eft  Auguftinus  :  Ex 
Civ.D..  fi-'^'C  LA  A.  interpretatione  .^  inquit,  etiam  in  Latinara  Imguam  mterpretatum  efl  ^ 
'Z\\]\qiiod  Latina  ecclefia  tenent.     Verfionis  autem    iftius  tanta  eft   prse  aliis     Aiii?  omnibus 
*•         interpretationibus  Graecis ,  quae  longe  pauciores  funt  quam  Latinae ,  au-  tionibL' pTSat!" 
doritas,  tanta  excellentia ,  ut  ilia  una  fuerit  olim  ab  Ecclefia  recepta, 
ilia  una  fit  apud  Graecos  in  ufu ,  &  quidem  tam  frequenti ,  ut  caeterae 
nullo  pene  ordine  habeantur  ;   imo  ut  etiam   plures  apud  Graecos  an 
Hiidem.  ulla  alia  fit  Grseca  interpretatio  praeter  ipfam  ,  ignorent.    Nam  cum  fue- 
rint  ,  inquit  Auguft.  &  alii  interpretes  ,  qui  ex  Hebnea  lingua  in  Gracam 
facra  dla  Eloqaia  tranjlulenmt ,  ficut  Aqiiila ,  Symmachus  ,   Theodotion  ;  ficut 
etiam  ilia  eft  interpretatio ,  cujiis  audor  non  apparet ,  (^  ob  hoc  fine  nomine  in- 
ter pretii  ^  Qiiinta  Editio  nimcupatur  i  hanc  tamen   qine   LXX.  eft^  tanquam 
fola  ejfet ,  fic  recepit  Ecclefia  i  eaqiie  iituntiir  Graci  popnli  Chriftiani ,   qiioram 
plerique ,  utrum  alia  jit  aliqiia  ^  ignorant.  Ex  hac  L  XX.  interpretatione  etiam 
in  Latinam  linguam  interpretatum  eft  ^  quod  ecclefia:  Latins  tenent. 

XIII.  Sed  quanti  fecerit  ,  quo  in  pretio  ipfe   hanc  interpretatio-    codkes  tar.  ad 


veriionts 


nem  habuerit  Auguftinus  ,  ab   ipfo  juvat  audire.     In  fecundo  de  Doc-  Lxx"imerpretum 
trina  Chrift.  libro ,  cap.   14.  ubi  varias  interpretationes  Latinas  com- "P'^"'^^"'^''*  ^=- 

.  ^  , .   i.  '    ,        .       ^  .  i.  -  que     emendandos 

mendat ,  pouquam  dixit  ,   piurimum  juvare  interpretum  numerolita-  docec  Auguftinus. 


vi  P  R  /E  F  A  T  I  C. 

tern  ,  collaris  codicibus  infpedam    atque  difcuiTam  ;  poftquam  admo- 
nuit  codicibus  emenciandis  primitus  invigilare  debere  folertiam  eorum , 
qui  Scripturas  divinas  noffe  defiderant  j  ad  Grxcam  LXX.  interpreta- 
tionem  emendandos  elT'e  codices  Latinos  indubitanter  pronunciat :  La-  ,iii.z. 
tinis  qiiibiislibet  emendmdis  ,  inquit  ,  Gr^ci  adhibeantur  ,  m   quibus  Septua-  a„_'"z-,'. 

ginta  Interpretiim  ^  quod  cd  vetus  Tefiamenttim  adtinet^  excellit  ancloritas '?• 

Latini  ergo  ,  tit  diccre  ca^peram  ,  codices  veteris  Teji.vmenti ,  [i  necejfe  faerit  ^ 
Gr^corum  audoritate  emendandi  junt ,  (^  eorum  potijjimiim ,  qui  cim  fsptua- 
ghita  ejfent^ore  uno  interpretati  ejfe  perhibentur.  Haec  fufficiant  de  Sepcua- 
ginta  Interpretum  verfione.  Qui  plura  volet ,  adeat  recentiores  Scri- 
pturarum  interpretes  ',  adeat  etiam  eos  ,  qui  de  ifta ,  aliifque  Grsecis 
interpretationibus  late  difputarunt.  Flis  nos  omiflis  ,  ad  interpretatio- 
nes  Latinas  revertimur  ;  paucis  inveftigaturi  ,  an  ,  qux  varise  eiTe 
exiftimantur  Latinas  interpretationes  ,  iint  tantum  diverfa  a  diverfis 
confeda  librariis  unius  ejuidemque  interpretationis  exempla ,  in  quibus 
librarii  pro  fuo  arbitratu  addiderint  ,  detraxerint ,  mutaverint. 
=__ • 

§       I  1. 

An  una  prhnhus  exftiterit  verfo  Latina  ,   an   varitt   a  varlis  confeda 

interpretibus. 

Augudini  vc-  XIV."¥  T  Arias  olim  fuifTe  Scripturas  facrse  interpretationes,  quas  va- 

ba  de  variis  inicr-  a/         ...  II-  1-  •        ^  \ 

pretibus  Latini; ,  V     Vii  intcrpretes  elaboravennt ,  verbis  tarn  apertis  docet  Au- 

hememms"'^^  ^'^' guftinus ,  ut  dubitare  nemini  pene  liceat  :  Qui  Scripturas  ex  Hebnea  lingua    m-i- 
m  Cracam  verterunt  ^  inquit,  numerari  poQunt }  Latini  autem  interpretes  nullo  ciy.lt'p'. 
modo.     Ut  enim  cuique  ptimis  fidei  temporibus  in  manus  venit  codex  Gracus  ^  (Jj  jg"  "* 
aliqtianttdum  facultatts  fibi  utriiifque  lingua  habere  videbatiir ,  auj'iis  eft  interpretari. 
Vehementius  tamen  non  eft   urgendum  iftud    Au2:u{lini  teftimonium 
neque   exiftimandum  ,  quot  varii  occurrebant  olim  Scripturas  interpre- 
tationum  codices ,  quorum  alii  ab  aliis  dillidebant,  tot  fliide  varias  Scriptu- 
rarum  interpretationes  ,  a  diverfis  elaboratas  interpretibus  :  hae  nimirum 
difcrepantia: ,  plerumque  non  tarn  diverfos  interpretes  ,  quam  diverfos 
arpuunt  librarios  ,  eofdemque  aut  ofcitantes  ,  aur  audaciores  ;  qui  inter 
defcribendum   unani    eandemque  Scripturarum  interpretationem  ,   iuo 
finguli  arbitratu  vel  negligentia  ,  plurima  mutaverint. 
varis  flint  tex-      X  V.    Varias  autcm  diicrepantefque  efle  unius  interpretationis    le- 
saiiTuTmm 'I'ec-  clioucs ,  quamvis  ab  uno  elaborata  fit  interprete  ,  nemini  mirum  vide- 
tioncs,  j-[  debet ;   quandoquidem  vel  ipfius  primigenii  Scripturarum  textus  di- 

verfas  aliquando    elTe  leftiones  ,   concors   omnium  tarn  Catholicorum 
quam   Heterodoxorum  eft  opinio.      Quis  enim  vero  neiciat  variantes 
dari  lediones  in  ipfo   textu  Hebraico  vfeteris  ,  &   Graeco  novi  Tefta- 
menti,  «cum  hoc  teftentur,  ut  verbis  Waltoni  utar,  tot  varietates  ex 
i)  codicibus  Mir.  &  impreffis  a  viris  dodifiimis  annotatse.  w    Idem   non 
tantum  fatetur,  fed  &  pluribus  confirmat  Bellarminus. 
Admits  variis       X  V  L      Ncc  cft  quod  meticulofi  quidam  ,  atque  in  rebus  criticis , 
nmf'ieaiombur,  vetfaudifque  antiquis  exemplaribus  hofpites  &  peregrini  ,  vereantur  , 
nihil  earum  !xdi-  j^^     dum  varias  textus  primigenii  &  diicrepantes  aliquando  effe  leclio- 

tur  auaomas.  '  ,.  .f  O  n-ll  n 

nes  contenaimus  ,  Scnoturae  lacrae  auctontas  Isedatur  ,  noltraque  va- 
cillet  fides.  Inanis  enim  iile  metus  eft  ,  vanufque  fcrupulus  ,  quem 
Wakonus  tam  firmis,  tam  fidei  Catliolicte  confentaneis  rationibus  con- 
vellit  ,  ut    Catholicce  communionis    theologum    audire  mihi   videar. 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  vii 

iTaiim.  ct  Sed  praeter  ea ,  inqiiit,  quae  ex  viris  dodlifTimis  jam  citavimus,  &  hxc  « 
«."«'■j.  addenda  duximus  ,  vanum  efTe  iftorum  metum  ,  &  utilitates  non»fper-  cc 
*■  nendas  habere  variarum  ledionum  coUedlionem  ;  multum  enim  tacit  « 
ad  veram  ledionem  turn  confervandam  ,  turn  reftituendam  ,  ejufque  « 
re6lam  intelligentiam.  Codicum  innumerorum  conlenfus  mirus  in  om-  cc 
nibus ,  quae  Religionis  fubftantiam  fpedtant  ,  veritatem  divinam  mul-  a 
turn  confirmat,  Deique  curam  Ipecialem  circa  hos  libros  demonftrat ;  cc 
oui  hominum  negligentiae  ,  ignorantiae ,  oC  temeritati  permilit  cunm  <c 
quafi  llringere  in  levioribus  ;  at  vulnera  lethalia   infligi ,  lalutaria  do-  cc 

gmata  corrumpendo,  non  fivit Prseterca  notandum  eil  darl  media  cc 

certa,  quibus  vera  ledio,cum  codices  dilcrepant,  ftabiliri  poteft  ;  fcili-  cc 
cet  analoria  fidei,  antiquorum  fcripta  &  commentaria  ,  antiquse  verlio-  cc 
nes ,  codicum  antiquorum  collatio  ,  maxime  vero  ipfa  Scriptura  ,  m  qua  an-  cc 
tecedentium  &  coni'equentium  conlideratio  ,  &  locorum  parallelorum  &  c< 
fimilium  obiervatio ,  m.ultum  ad  veram  ledionem  conferunt.  Nam  ilia  cc 
ledio ,  quce  cum  antecedentibus  &  confequentibus ,  &  cum  locis  paral-  cc 
lelis  conientit ,  &  analogise  fidei  confona  eft ,  vel  cum  aliis  bonx  notje  cc 
codicibus  concordat ,  &  ex  antiquis  Patrum  Ecclefiae  fcriptis  corrobora-  cc 
tur  ,  procul  dubio  pro  vera  &  genuina  habenda  eft.  Si  vero ,  his  om-  cc 
nibus  penficulatis ,  adhuc  ledio  dubia  maneat ,  liberum  efto  cuiquam  judi-  cc 
cium  :  non  enim  poteft  efle  alicujus  momenti  ilia  varietas,  utramlibet  ele-  cc 
geris  ;  utraque  enim  vera  efTe  poteft.  »  Ex  his  liquet  quam  inanis  eorum 
metus  fit  ,  qui  verentur  ne  Scripturje  audloritas  laedatur  ,  ii  varias  ac 
difcrepantes  elTe  nonnunquam  textus  primigenii   leftiones  agnofcamus. 

XVII.  Sed  ne  pluribus  ledorem  morer ,  atque  ut  eo  reyertar ,  un-  Unkus  eft  scri- 
de  fum  profedus  ;  en  quo  rem  deduco  :  Quamvis  textds  primigenii  p^mll^niusTli^^L 
difcrepent    inter   fe  aliquando   lediones  ,    variifque   diffideant  verbis  .  ?.iw"ando  vari^ 

r.  ..1  '  f-      .  .  _,  '  nnc  lectiones  :  an 

atque  etiam  lententns ,  unum  tamen  eundemque  prniiigenumi  eile  textum  non  fariier  ui.am 
conftat :  quidni  igitur  pariter  unam  eandemque  primum  fuifTe  Scriptura-  pmrlum'^Terfio- 
rum  interpretationem  dixerimus ,  quamvis   variai   in  codicibus  occur-  "''^  L'"i''f-'.' 

1.  ..^1  .  ^  ■•11  -        quamvis    plurinTe 

rant  difcrepantiae ,  quae  varias  interpretationes  ,  a  varus  elaooratas  in- fuerim  inter  fedir- 
terpretibus,  fignificare  videantur?*  Nimirum  variae  illae  forfitan  difcre- "elT"'" 
pantiae ,  aut  ab  ofcitantium  negligentia  librariqrum  ,  aut  ab  audacium     *  variarum  le- 
temeritate  eruditulorum  funt  protedae  ;  quorum  alii  fomniculose  deicri-'"'"""™'^''^*'* 
bendo  hanc  interpretationem ,  verba  &  fententias  vitiarunt ;  alii  vero , 
quae  minus  intellexere  ,   aut  mendola  putarunt ,  arbitratu  fuo  mutave- 
runt.   Certe  li  id  inter  exicribendum  primigenium  Scripturae  textum  , 
cujus  vel  litterulam  mutare  nefas  efle  debuerat ,  contigit  ;  quanto  ma- 
gis  contingere   potuit  in  exfcribenda   interpretatione  ,  cujus  cum  non 
tanta  eflet  audoritas  ,  quanta  textus  primigenii  ,  minori   adhuc  cura , 
minorique  religione  eft  defcripta  a  librariis ,  &  eruditulis ,  qui  mutare , 
addere  ,  detrahere  ,  glofTulas  inferere ,  religioni  non  habuerunt  7 

XVIII.  Praeterea  variarum  poteft  efle  alia   ledionum  origo  ,  ea-    AUera ,  ipftquc 

•1-  c"  •  I'l  "o  J'1'  r  '  •'>     purior ,  variarum 

que  purior  atque  utiuor.  oicut  enim  librarii  OL  erudituli ,  oicitantia,  leaionum origo. 
&  temeritate  primigeniam  translationem  nonnunquam  vitiarunt  ?  ita 
eruditi  ,  fiquando  primum  dormitafle  agnoverunt  interpretem  ,  quod 
nemini  non  contingit  ,  cum  errare  &  talli  humanum  ,  8c  a  nemine 
alienum  fit ,  quae  minus  rede  verfa  erant ,  caftigarunt ,  &  verbis  fen- 
tentiifve  obfcuris  lucem  dedere.  Hinc  fadum  eft,  ut  qux  variae  vi- 
dentur  efle  a  variis  elaboratae  fcriptoribus  Scripturarum  interpre- 
tationes, aliud  forfitan  nihil-  hnt ,  quam  varia  ejufdem  interpretatio- 
jnis  exempla  ,  pro  librariorum  neghgentia ,  ignorantia ,  ac  temeritate  , 

Tom.  I.  ci 


viii  P  R  yE  F  A  T  I  O. 

fed  &  eruditorum  caftigatione  difcrepantia.  Hinc  forfan  Hieronymus 
tot  exhnplaria  pene ,  qiiot  codices  icripfit ;  quae  tamen  paulo  inflatius  Icripta 
funt  ,  pro  more  S.  Docloris  (  dicere  mihi  liceat  )  in  augendo  minuen- 
dove  nonnihil  intemperantioris  :  hinc ,  cum  idem  Hieronymus  no- 
vam  adornafTet  novi  Teftamenti  interpretationem ,  idque  a  pluribus 
reprehenderetur  ,  S.  Dodtor  malevolis ,  qui  fe ,  fuamque  rodebant  & 
carpebant  verlionem  ,  iis  refpondit  verbis ,  quibus  non  tarn  a  fe  no- 
vam  Scripturse  interpretationem  elaboratam ,  quam  veterem  emenda- 
tam  ,  &  a  maculis  vitiifque  ,  quibus  laborabat  ,  expurgatam  fiiiffe 
figniflcavit.  Hinc  demum  Auguftino ,  qui  nihil  inepte ,  nihil  nifi  rede 
fcribit,  fcribere  forfitan  licuit ,  Latinos  interpretes  niimerari  non  pojfe.  Verurn 
hanc  conjeduram  vehementius  hie  non  urgeo  i  erit  pofthac  ,  ut  de 
eodem  argumento  fufius  dicam  ,  ad  calcem  hujufce  primae  partis.  Jam 
ad  fe  nos  vocat  famofa  Scripturse  interpretatio  ,  quae  ab  Auguftino 
Itala  appellatur  ;  de  qua  pluribus  nobis  eft  difTerendum. 


§        III. 

De  celeberrima  interpretatione  Latina ,  qua  olim  Itala  fuit  appellata. 

Quanta  oiim  fuit  X  1  X.    ^''^  Ucmadmodum  apud  Grsecos  eft  Scripturarum  interpre- 
nb'^auaomara-  V^  tatio  ,  cujus  cxcellit  audotitas  ;  ita  fua  eft    Latinis,  cui 

pudLaunos.  cjetcras  ,  fi  quae  hierint  praeter  ipfam  ,  pofthabuere.  Ifta  apud  Lati- 
nos eft  Itala  ;  ilia  apud  Graecos  eft  Septaaginta  Imerprettim  verfio.  Sed 
i\  utriufque  interpretationis  par ,  aut  faltem  non  rnultum  difpar  fiiit 
quondam  audoritas ,  certe  fortuna  longe  diflimilis  eft.  Suam  nam- 
que  Graeci  fmgulari  diligentia  fervavere  ,  hodieque  tota  atque  integra 
luce  fruitur  ;  Itala  vero ,  quae  apud  Latinos  palmam  habuit  ohm ,  aut 
exftinda  eft ,  aut  exftindse  ftmilis  ,  hadenus  dehtuit  in  Mff.  codicibus 
hinc  inde  difperfis  in  forulis  bibliothecarum  ;  ut  vix  fpes  fit  earn  ali- 
quando  totam  &  integram  in  lucem  revocatum  iri.  Fuere  etenim  viri  do- 
di ,  qui  LXX.  Interpretum  verfioni  revocandae  in  lucem  ,  fuam  certatim 
impenderunt  operam  :  revocata  eft  ,  prodiit ;  nee  femel ,  fed  iterum  at- 
que iterum ,  feipfa  femper  audior  &  emendatior  famofa  ilia  LXX.  viro- 
rum  interpretatio  :  fed  &  cseterse  quoque  interpretationes  Gr^cae,  nempe 
Symmachi,  Aquilx,  Theodotionis,  plurimaque  aliarum  fragmenta  luci 
reddita  funt.  Negledse  vero  Latinae  omnes  interpretationes,  eaque  ipfa, 
quam  tanto  in  pretio  habuit  Auguftmus  ,  cui  caeteras  efle  pofthaben- 
Eadem  pofiea  a-  das  pronunciat.  Ita  ,  inquam ,  negleda  eft  vetus  ilia  interpretatio  ,  poft- 
vu'°peaeSmer-  quam  novam  adornavit  Hieronymus ,  five  veterem  hanc  emendavit ; 
'""•  tantamque  nova  fibi  audoritatem  conciliavit ,  &  adeo  veteri  anteftare 

ca;pit,  vetus  vero  in  dies  obfolefcere  &  excidere  ;  ut  tandem  pene 
intenerit  tota  ,  aut  interire  vifa  fit :  atque  interiiffet ,  nifi ,  fingulari  Pro- 
videntiae  beneficio  ,  in  venerandis  fervata  monimentis  ,  erepta  nau- 
fragio  temporis ,  ad  nos  perveniflet ,  fi  minus  tota  fofpes  &  integra  , 
Hanc  hinc  inde  filteiTi  quoad  plutimas  ,  prseftantiflimafque  fui  partes.  Hanc  in  vene- 
l',epa'^Ji"eTft an,:  randis  hifce  monimentis  hinc  inde  difperfam  quxrere ,  &  extrahere  , 
atque  ex  extradis  &  colled:is  ,  quae  diflipatae  erant ,  partibus  reparare  , 
quantum  fieri  poteft ,  &  corpus  Bibhcum  efficere  animus  eft.  At  quam- 
sed  ad  primige-  vis  iicc  laboti  ,  ncc  curis  ,  nee  vigihis  pepercerimus  ,  huic  tamen  Italae 
dTi  poffe "rrpe-  verfioni  ,  quse  jam  olim  Hieronymi  &  Auguftini  temporibus  vitiata , 
dopravata,  6c  pluribus  afperfa  erat  maculis  ,  primigeniam  puritatem, 


niam 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  ix 

nativumque  reddi  poO'e  nitorem  defperamus.  Quis  enim  vero  id  fpe-  ■ 
rare  aufus  fit ,  &  qui  id  fieri  pofTit  ?  quandoquidem ,  ut  fiia  ipfi  in- 
tegritas  ,  nativufi.jue  redderetur  nitor ,  tantlim  ad  Apoftolorum  tem- 
pora  non  foret  recurrendum.  Sat  igitur  erit ,  nee  plura  tas  eft  fperarc , 
11  earn,  qualis  &  quanta  in  MlT.  codicibus,  &  SS.  Patrum  Latinorum  vo- 
luminibus  exftat,  exhibuerimus  :  id  quidem  pollicemur.  Quod  priufquam 
exfequamur  ,  Italae  interpretationis  quae  fit  setas  ,  quae  notae ,  qui  chara- 
deres,  quibus  ab  aliis  poffit  fecerni,  juvat  explorare. 

XX.  Longinquse  certe  fit  vetuilatis  necefie  eft  ilia  interpretatio,  quae    De ejus amiqui- 
vel  ab  ipfis  Augullini  temporibus  longe  antiquillima  erat ,  quam  m  luos  "Jdm." 
Latini  ufiis  adhibere  foliti  erant  ,  priufiquam  Hieronymus  novam  Scri- 

pturae  interpretationem  adornaret.  Ab  ipfis  Ecclefiae  incunabulis  ex  LXX. 
Interpretum  verfione  confediam  fuifie  interpretationem  Latinam ,  quae 
apud  Latinos  principem   obtinuit  locum  ,  quaeque  ea   eft  ipfa ,    quam 
reflituendam  aggredimur ,  plurimorum  opinio  ell  i  quamvis  ik.  quo  tem- 
pore ,  &  a  quo  fit  fada  definiri  vix  ac  ne  vix  pofTit.    cc  Cum  ab  initio  cc     Matth.  Pe- 
nafi;entis  Ecclefiae ,  inquit  Matth.    Petitdidier  ,  Diflertatione    decima  «  ""^"''"• 
in   Script.   S.  Graeca    verfio   Septuaginta  Interpretum ,  quae    jam    diu  cc 
apud  GrKCOS  audloritatem  adepta  erat ,  per  totum  Orientem  in  omni-  « 
bus   ecclefiis  obtinuerit ,  hinc  tadum  eil ,  ut  cum  Latini  de  Scripturse  cc 
verfione  fiais  procuranda  cogitarunt ,   illam  in  fuam  linguam  converte-  cc 
rint ,  eo  confilio ,  ut  in  eadem  Scriptur»  ledioiie  univerfa  Ecclefia  con-  cc 
veniret.  Licet  autem  temporis  procefTu  verfiones  Latinae  pene  infinitse  c< 
prodierint,  una  tamen  inter  alias,  quam  Auguftinus  It  alum  ^  Hierony-  cc 
mus  Vulgatam^  Gregorius  Veterem  nuncuparunt,  quamque  omnium  pri-  cc 
mam  fijifle   merito  fiifpicamur ,  principem   locum  obtinuit.  Hanc  fiib  cc 
Apoftolorum  temporibus  elaboratam  multi  opinantur ,  nee  fine  aliquo  cc 
flindamento ,  ne  Latina  Ecclefia  Scripturarum  thefauro  tandiu  privare-  cc 
tur.  At  quo  demum  tempore ,  &  a  quo  fada  fit ,  certo  definiri  nulla-  cc 
tenus  poteft.  3> 

XXI.  De  ea  interpretatione  pluribus  etiam  difputat  Sixtus  Senenfis  sixms  sencnCs. 
Bibliot.  S.  lib.  8.  p.  721.    ac  i".  quidem  de  Graecis  interpretationibus 

haec  praemittit :  cc  Prima  Graeca  Editio  veteris  Tefl.  qua  pnmum  ufa  eft  cc 
Ecclefia,  fiiit  duorum  &  LXX.  Interpretum  verfio.  Secunda,  Aquilse  cc 
Pontici ,  annis  pene  1 20.  pofl  Chriflum  edita.  Tertia ,  Symmachi  Sa-  cc 
maritani ,  anno  1 90.  humanae  falutis  condita.  Quarta ,  Theodotionis  cc 
Ephefii ,  amio  200.  a  Chrifli  ortu  elaborata.  Quinta ,  una  cum  plerif-  cc 
que  Hebraicis  &  Graecis  voluminibus  in  Hierico  in  doliis  inventa  efl  cc 
ab  Origene ;  qui  etiam  non  multo  pofl  aliam  quandam  translationem  cc 
reperit  in  littore  Adiaco  in  Nicopoli ,  eodem  modo  in  doliis  occulta-  cc 
tam ,  eamque  Editionem  Sextam  appellavit.  Septima  poft  omnes  iflas  « 
Editio  quaedam  Graeca  inventa  efl :  banc  Ifidorus  1.  6.  Etymol.  putat  f« 
ab  ipfomet  Origene  inventam,  quae  Ko/t-ji  a  Graecis,  hoc  efl.  Commit-  c* 
nis  &  Vulgata  dicta  eft ;  ab  aliquibus  vero  Ka^tavoi; ,  vel  Aa)c/*c«a  vocata  eft,  « 
eo  quod  a  Luciano  M.  edita  crederetur ,  de  qua  in  ep.  ad  Sunniam  &  « 
Fretelam  ita  Hieronymus  fcribit :  Breviter  illud  admoneo  ut  fciatis  aliam  ejfe  « 
Editionem ,  quam  Origenes  &  Eufebnis  Cafarienfis  Ko/wi/^  id  eft  Communem  ap-  cc 
pellant^  &  a  plerifque  nunc  Aaziafog  dicituri  aliam  Septuaginta  Interpretum^  qu^s  cc 

reperitur  in  Hexaplis  codiabus Koivn  autem  ifta  pro  locis  &  temporibus  ,  pro  « 

voluntate  fcrtptorum  veterum  coir  apt  a  editio  eft  ;  ea  autem  ^  qua  babetur  in  Hex  a-  « 

pli^ ip^a  eft  ^   qua  in  eruditorum  libris  incorrupt  a  &  rmmaculata  LXX.  In-  '■^ 

tfrpretum  trandatio  refervatur.  »  His  praemilHs  de  Graecis  Scripturarum  in- 


X  PRiEFATIO. 

terpretationibus  ,  de  Latinis  ita  pergit  Sixtus :  «  Pod  has  duae  aliae  Lati- 
>j  nx  Editiones  veteris  Teftamenti  in  Ecclefia  Latina  fuerunt ;  nova  fci- 
»  licet ,  ac  vetus.  Vetus  quidem  Vulgata  &c  Communis  edicionis  nomen  ac- 
»  cepit  ;  turn  quia  nullum  certum  haberet  audorem ,  turn  quia  non  de 
w  Hebreeo  fonte,  led  de  Ko.i-,? ,  vel  de  LXX.  interpretatione  itimpta  elTet, 
»  quemadmodum  Auguftinus  1.  i8.  de  Civir.  Dei ,  &  Hieronymus  in  praef. 
«  Evang.  teftantur  ;  cujus  ledione  ufa  eft  Ecclefia  longe  ante  tempora 
»  Hieronymi ,  Sc  etiam  multo  port  ufque  ad  tempora  Gregoni  P.  Nova 
3'  vero  abHieronymo,  non  de  Grxco ,  fed  de  Hebraica  verirate  in  Lati- 
»  num  eloquium  verfa  ell ,  qua  Ecclefia  ab  ipfis  Gregorii  temporibus  una 
»  cum  veteri  Editione  ufa  eft. 

3>       De  tradudionibus  autem  novi  Teftamenti ,  quod  Graece ,  fed  inter- 

5:)  dum  Hebrai'cis  phrafibus  fcriptum  fiiilTe  conftat ,  certum  earum  numerum 

»  fcire  non  poflumus.   Illas  tamen  fuilTe  multas  indicat  Hieronymus  in  prae- 

w  fat.    IV.  Evang.  inter  alias  vero  innuit  fuiffe  Editionem  quandam  vete- 

Ji  rem  ,  jam  dudum  ante  ipfum  in  Ecclefia  vulgatam  ;  quae  cum  a  dormitan- 

>5  tibus  librariis  progreffu  temporum  corrupta  eflet ,  Hieronymus  earn  juffu 

53  Damali   P.  facta  multorum  Grsecortim  exemplarium   collatione  ,   cor- 

»  rexit  emendavitque  ,  &  ad  Grsecam  veritatem  reftituit  i  qua  Hieronymi 

»  caftigatione,  vel  potius  editione,  Ecclefia  Romana  a  temporibus  Divi 

»  Hieronymi  ufque  in  banc  diem  perpetuo  ufa  eft. 

«arouiiis.         XXII.   Sed  Baronium  audiamus,  qui  ad  annum  Chrifti  221.  n.  41. 

multis  prsemiffis  de  Origene ,  &  ingenti  Hexaplorum  opere,  necnon  de 

principe  omnium  LXX.  interpretatione  ;  pcftea  de  variis  ipforum  Grae- 

cis  editionibus ,  de  Latinis  etiam  interpretationibus  hsec  habet :  »  Cse- 

33  terum  etfi  omnium  conftat  fententia  editionem  LXX.  diclam  eife  Com- 

■)i  mtinem^  tamen  S.   Hieronymus  tradit  eam  baud  fimplicem ,  fed  triplici 

>3  editione  fuilfe  toto  orbe  diveriam De  his  enim  tribus  h^ec  idem  ha- 

J5  bet  aieronyvaMS  :  Alexandria  &  ^gyptus  in  LXX.  ftiis  Hefychium  laudat  Vr^f.-.» 
>5  auEioremi  Conjiantmopolis  ufque  Antiochiam  Luciani  martyris  exempluria probat i'^f^'Z^',' 
>j  media  inter  has  provincict  Palaflinos  codices  legunt ,  quos  ab  Origene  elaborates 
i}  Eufebius  &  P  amphilus  vulgaverunt  i  totiijque  or  bis  hac  inter  fetrifaria  variet  ate 

>j  compugnat  :h.'Xc'\^^Q, fed  accidit ,  ut  ob  triplicem  communem  LXX.   ».4*. 

»  editionem,  dum  fuam  quiique  propriam  commendaret ,  non  leves  inter 
»  fe  conflarentur  feditiones ,  ob  eamque  caufam  faepe  veritatem  Hebrai- 
J)  cam,  vel  alias  a  profanis  editas  translationes  conmlendi  pateret  occafio. 
»  His  igitur  &  aliis  rationibus  permotum  fe  fuiffe  dicit  S.  Hieronymus , 
»  ut  Hebrai'cam  quoque  editionem  in  Latinum  converteret.  Ciim  vero 
»  eo  nomine  a  multis  fibi  adverfantibus  temerariae  novitatis  argueretur , 
>j  perinde  ac  fi  eo  confilib  fuam  ederet,  utaboleret  LXX.  translationem  ^ 
»  ipfe  Ikpius  conatus  eft  inftituti  fui  reddere  rationem  ,  atque  animi  confi- 
53  lium  aperire,  &  inter  alia,  cum  adversus  Rulinum ,  fic  fcribit :  £^o«e  ,  Advtrf. 
K  inquit ,  contra  LXX.  Interpretes  aliquid  fiim  locutus  ^  qiios  ante  annos plurimos  ^'/' 
3J  diligentijjime  emendatos  mea  linguae  fiudiojis  dedi  ?  Tarn  flultiis  eram ,  ut  qua  a 
■»■>  pueritia  didici  ^  fenex  oblivifci  vellem  > ....  Caufatus  etiam  depravationem 
»3  LXX.  Interpretum ,  opportune  fibi  vifus  eft  ex  Hebrai'cis  iontibus  de- 
»  ducere  veritatem.  Nam  fic  fuperius  ait :  Si  L  XX.  Interpretum  pura .,  (Ij  ut 
»  ab  eis  in  Gr cecum  verfa  eft^  editio  permaneret  i  fuperfue  me ,  mi  Chromati ,  Epifco- 
»  poriim  fandijjime ,  impelleres  ut  tibi  Hcbraa  volumina  Latino  fermone  transferrem: 
»  quod  emm  femel  aures  hominum  occupaverat ,  (^  nafcentis  EccleficS  roboraverat 
j>  fidem ,  jujium  erat  nojiro  [ilentio  comprobari.  Nunc  verb  cum  pre  variet  ate  regio- 
»  num  diverfa  ferantur  exemplaria ,  &  germana  ilia  ix  antiqua  translatio  corrupta 


P  Pv  iE  F  A  T  I  O.  xi 

fit  atqtie  violata  ^  nojlri  arbitrii  putas  ant  ex  plurikts  judkare  quid  fit  verum cc 

Primus  itaque  S.  Hieronymus  fuilTe  reperitur ,  qui  ex  Hebraeo  fonte  « 
».44.  aquas  deduxerit  in  Latinum  alveum.  Quifnam  autem  ex  Graecis  editio-  (c 
nibus  id  ante  praeftiterit ,  majoribus  etiam  incertum  fuit.  Nam  cum  plu-  cc 
res  ilierint ,  nee  numero  diftindi ,  vel  tempore  ;  quinam  illi  eiTent ,  ut  cc 
lih.z.  Auguftinus  affirmat,  obfcurum  remanfit  :  Ut  enim  ^  ait,  ciiique  primis  fidei  cc 
a,r!fl°fc.  temponbus  in  manus  venit  codex  Gracus ,  <iT  aliquantulum  facultatis  fibmet  titriuf-  cc 
*'•  que  lingua  habere  videbatiir  ^  aufus  eft  interpretari :  qua  quidem  res  plus  adjuvit  cc 
intelligetitiam  ^  quam  impedivit^fi  modd  legem es  non  fint  negligentes.  Inter  omnes  cc 
autem  veteres  Latinas  interpretationes  LXX.  Italam  ,  nempe  Roma-  cc 
nam ,  praaftitifTe  caeteris ,  quod  verborum  tenacior  eflet ,  &  felicius  ex-  cc 
primeret  fententiae  perfpicuitatem ,  idem  S.  Auguftinus  affirmat.  Acci-  cc 
dit  autem  ut  ob  illam  priorem  verfionem  Latinam ,  pofterior  a  S.  Hie-  cc 
ronymo  tradita  fperneretur ,  cum  videlicet  Occidentalis  Ecclefia  anti-  cc 
quitatem  excolere  confueta ,  novos  fonos  exhorrefcens,  illam  Hieronymi  cc 
primo  auduu  refpueret ,  quod  ficut  a  majoribus  acceptge  fidei ,  ita  &  cc 
verborum  efTet  pariter  tenacilTima  ;  donee  paulatim ,  quaenam  qualifve  cc 
eflet ,  omnium  eruditorum  ftudio  &  labore  perfped:a  ,  atque  pia  ,  pura ,  cc 
vera,  finceraque  comperta,  magno  labore  tandem  fummaque  laude  fue-  «c 
rit  in  Eccleftam  introduda  ,  veteri  non  explofa.  Nam  &  ipfe  S.  Augu-  cc 
flinus ,  qui  ea  de  re  obniti  Hieronymo  vifus  crat,  ejus  (ludium  poftea  lau-  cc 

dare  coepit Sed   quantumcunque  opus  laudatum  fiierit,  nequaquara  cc 

tamen  prseferendum  putavit  antiquae  illi  LXX.  editioni.  » 

XXIII.  Addam  hie  Briani  Waltoni  teftimonium,  in  cujus  prsefatio-    waiwnus. 
ne  8c  prolegomenis  ad  Biblia  polyglotta,  multa  fcite  &  erudite  tradan- 
frcUg.  tur.    En  ipfius  verba  :  cc  Quod  ad  verfiones  Latinas  attinet ,  multae  olim  cc 

^'"'^'   erant  ex  Graeco  fadae,  ita  ut  vix  numerari  poflent  ,  telle  Augullino cc 

Inter  reliquas  tamen  unam  prae  reliquis  commendat ,  quae  Vulgata  &ii  cc 
Itala  dida  eft,  quae  in  verbis  erat  caeteris  magis  perlpicua.   Hanc  vero,  cc 
cum  Vulgata  &  l^eteris  nomen  his  temporibus  nada  lit ,  reliquis  Latinis  cc 
antiquiorem  efle  necefle  eft.    Cumque  Latina  ecclefia  fine  verlione  Lati-  cc 
na  nunquam  fiaerit ,  verifimile  eft  hanc  primam  fuifle  Latinam  verfio-  cc 
nem  ex  Grasco  fadam  Apoftolorum  temporibus ,  vel  non  multo  poll: ,  cc 
ne  dicam  cum  Baronio,  Bonfi-erio,  Serario  ,  &  aliis ,  ab  aliquo  Apofto-  cc 
lorum  difcipulo  fadam ,  &  ab  ipfis  primis  Ecclefiae  fiindatonbus  vifam ,  cc 
&  approbatam.  jj 
Tr.^f.m      XXIV.  MiUii  fententia  eft,  quamvis  cum  Waltono  ,  quern  laudat,    Miiiius* 
Gr«J'p!  exiftimet  Ecclefiam  Latinam  fine  verfione  Latina  Scripturarum  elTe  non 
i77-      potuifle  ;  non  ftatim  tamen ,  fed  poft  annorum  complurium  intervallum 
a  fufcepta  fide  Chrifti ,  deliberatum  de  translationibus  Bibhorum  inufum 
publicum  conficiendis.  cc  Ipfam  hznc  Italam  ^  inquit ,  cum  apud  Latinos,  cc 
&  aufpiciis,  ut  omnino  credibile  eft,  ecclefiae  Romanae  prodierit,  vix  cc 
certe  eft  ut  editam  cenfeamus  antetempora  Pii  P.  Erat  quidem  is  cum  Ita-  cc 
lus  gente,  turn  &  Latinorum  primus  (  ipfienim  Pontifices  hucufquefe-  cc 
re  Graeci  fiierant )  qui  diutiias  paulo,  per  annos  dicoquindecim,  Ecclefiae  cc 
res  adminiftraret :  neque  abfimile  veri  eft  ab  ipfo  demum  procuratam  cc 
fuifle  hanc  verfionem ,  aut  faltem  aliquam  ejus  partem. »  Vereor  ne  cui 
non  fatis  firma  videatur  haec  viri  dodi  ratio ,  atque  etiam  ne  nimium 
confidenter ,  ne  dicam  temere ,  aflerat  Pium  Pontificem  e  Latinis  pri- 
mum ,  caeterofque  hue  ufque  pene  Graecos  iuifle  Pontifices ,  qui  fedem 
Petri  occuparent.  Sed  nemini  mirum  videri  debet ,  fi  in  re  obfcura ,  ni- 
mium conjeduris  vir  dodus  indulferit.   Concedam  iibenter,  fortaflTis  non 
Tom.  I.  e 


xii  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

nifi  pofl:  plurimorum  annorum  intervallum ,  de  admittenda  in  ufum  pu- 
blicum aliqua  prae  cseteris  Bibliorum  translatione  habitam  luifTe  delibe- 
rationem  :  at  ante  earn  deliberationem ,  &  ante  Pii  Pontificis  tempora, 
fiiifle  Scripturarum  interpretationem,  qua  Romani  prae  cseteris  uteren- 
tur ,  qusecunque  ilia  fuerit ,  &  quocunque  infignita  nomine,  five  Itala^ 
five  alio  appellaretur  nomine ,  nemo  certe  negaverit.  Itaque  fi  qua,  Pio 
Pontifice,  habita  eft  deliberatio  de  translationibus  Bibliorum,  baud  cer- 
te habita  eft  de  conficiendis  translationibus,  quae. jam  pridem  confediae, 
&  in  ufu  publico  erant.  Melius  igitur  &  rechiis  fcripfiflet  Millius  delibe- 
ratum  fuiife  (  fi  tandem  deliberatum  eft  )  de  una  aliqua  ex  multis  deli- 
genda  Scripture  interpretatione,  qu^e,  poftbabitis  aliis ,  in  ufum  publi- 
cum admitteretur  ;  hancque  interpretationem  ,  non  recens  conteclam , 
.  fed  tunc  primum  ,  quamvis  jam  antea  in  ufu  efTet ,  folemni  Romano- 
rum  iummique  Pontificis  judicio  comprobatam  prodiifle  ,  atque  hinc  illi 
.  deinceps  Itala  nomen  fuille,  quodab  Italis  haec  interpretatio  approbata, 
;  &  in  uium  publicum  ,  poftbabitis  aliis  omnibus ,  eifet  admifla.  Exemplo 
elTe  poteft  Vulgata  noltra,  quae  profeclo  exftabat,  priufquam  folemni  Ec- 
clefiae  judicio  in  fynodo  Tridentina  &  approbatione ,  fola ,  quam  fequi 
deberent,  omnibus  proponeretur. 
Quid  liceat  affir-       XXV.   Quid  ergo  demum  circa  antiquam  interpretati(fnem  ftatucn- 

mare  ciica  ^latem    i  ,-1  1  .   •  1  •  in  n  • 

antiquE  inierpre-  dum  alt  ?  quidve  cx  his  omniDus  virorum  doctorum  teltimomis ,  quae  ^ 

tatioius.  .  jj^j-gj  prolixa  fatis  ,  retulimus,  de  veteri  interpretatione,  ejufque  state 

colligendum?   Nimirum  una  vox  omnium  eft,  inter  varias  interpreta- 

tiones  Latinas  unam  fiiifle  prae  caeteris  infignem  ,  quae  variis  eft  appella- 

ta nominibus  ,  ab  aliis  vetus  Vulgata^  ab  aliis  Communis^  ab  aliis  Itala  : 

:   banc  interpretationem  e  Grseca  L  X  X.  Interpretum  verfione  ,  quae  fum- 

mo  in  pretio,  &  fola  in  ufu  apud  Graecos  fuit,  verbum  de  verbo  fuifle 

expreffam ,  ut  in  eadem  Scripturae  ledione  univerfa  Ecclefia  conveni- 

ret ,  ne   Latina    Ecclefia  fcripturarum  tbefauro  diutius  pirivaretur  ;  a 

quo  autem   elaborata  fuerit  incompertum  efle.      Itaque  fi  roges  cujus 

fit  aevi   antiqua  Scripturarum  interpretatio  ',  longe  eft  antiquiftima ,  & 

Apoftolorum  temporibus  vicina  :  fi  audorem ;  latet.  Cui  refponfum  iftud 

minus  arriferit,  quaerat  doctiores.    Nobis  certe,  neque  fcriptoribus  qui 

rem  iftam  diligentiflime  rimati  funt,  licuit  efle  doctioribus. 

Quibus  indiciis       XXVI.   Ao;e  vcro  ,  inquies,  qua  nunc  mibi  ratione  conftabit    inter- 

coflQt  diijnofci  an-  .  <-'  .     ' ,        ^  .i    .        .      „  ,^  . 

finua   iiuerpieta- pretationem  ,  quam  in  lucem  emittis,  iplam  eile  antiquam  interpretatio- 

"°-  nem ,  quae  prifcis  Ecclefiae  temporibus  in  ufu  fiiit ,  &  quae  Itala  eft  ap- 

pellata  ?  Quibus  enim  vero  indiciis  ,  quibus  fignis,  quibus  coloribus  le- 

cerni  ilia  poftit  ab  aliis  interpretationibus,  fi  plures  fint  ?  Quis  Italam^o- 

tiiis  ,  quam  aliam  quamlibet  fuperefle  affirmare  aufus  fit  ? 

XXVII.  Nonlevis,  fateor  ,  difficukas;  nee  facilis  ad  expediendum 
nodus  ille   eft  ;  fed  hujus  modi  tamen  nodus ,  qui  folvi  poftit.     Sunt 
namque  indicia ,  funt  notae  ,  funt  proprii ,  ut  ita  dicam  ,  hujus  antiquae 
interpretationis  colores ,  ut  cognofci  fua  Iponte  poflit.    Haec  igitur  tibi 
erunt  figna  atque  indicia  quibus  illam  iecernas. 
Dupiexdosan-       XXVIII.  Primo  quidem  vetus  intcrpretatio ,  fcu  I?^/^,  caeteris  prse- 
'tionfs  erriS-  ^^^1  ipfai'nque  caeteris  praeferendam  ,  quod  fententiis  magis  perfpicua  fit, 
»"•  "       &  verborum  tenacior  ,  pronunciat  Auguftinus  his  verbis  : /?z  ipfis  inter-     i- z- 

pretationibus  \idX2i  cat eris  pVi^feratur  ;  nam  efl  verborum  tenacior^  cum  perjpi- chr.°\'. 
cuitate  fentenfia.    Duplex  fingularifque  ilia  eft  dos  veteris  interpretatio-  H'^  "' 
nis  :  Prae  caeteris  aliis  perfpicua  eft,  &  verborum  tenacior.   Itaque  quam 
Scripturarum  interpretationem  hac  duplici.dote  gaudentem ,  quae  nimirum 


P  R  iE  F  A  T  I  O. 


Xlll 


fiierit  verborum  tenacior ,  cum  perfpicuitate  fententias,  repereris  ;  hanc 
effe  veterem  ,  feu  Italam  ^  tibi  conrtare  dcbebit.  Jam  vero  experire , 
utmm  talis  ilia  fit,  quam  in  lucem  emittimus.  En  priores  verficuli  Can- 
tici  Deuteronomii  ex  Mf.  codice  S.  Michaelis  in  Lotaringia  :  i,  Attende 
ccelum  ,  1^  loquar  ;  &  audiat  terra  verba  ex  ore  meo.  2.  Exjpedetur  Jicut  plu- 
vja  adpronunciatio  mea ,  eJr  defcendant  ficut  ros  verba  mea  ;  ficut  imber  ftiper  gra- 
men  ^  &  ficiit  nix  fuper  fenum.  ^.  Quia  nomen  Domini  invocavi :  date  maghifi- 
centiam  Deo  noflro.  4.  Dem ,  vera  opera  ejus ,  &  omnes  viiV  ejus  judicia :  Dcus 
fidelis ,  &  non  eji  m  eo  iniquitas ,"  jujitis ,  &  rectus  Dominus.  ^.  Peccaverunt  non 
ei  jilii  maculati : generatio  prava  &  perverfa  ^  &:c.  Porro  haec,  fi  cum  Grseco 
edit.  Rom.  conferas ,  vix  una  aut  altera  vocula  differre  inter  fe  depre- 
hendes  :  fie  enim  Graece  legimus  :  i.  neo'c^;^*  «e5«i'i\  <^  AaAoW*  ^  etxni-ra  »'  yii 

jn'tisi'wi  CK  <^^/iu/^tiq  f^.a,  7..  U ^adbn^&co  uq  Jstoc  to  ^;7Hp-3?5'/!<5t  f/»  ,  ^  i-jf-Qt^n-m  ui; 
Jpamg  to.  fti/H^Tti  fx\s'  cLcrd  hjuS^?  its-'  a^ugtv t  (C  ceai  vi^nvg  'fki  ^Pfrov.  3.  ''Oti  tc  ovo- 
fiff,  Kt/g/«  iMU-Mtra.'  Jbn  fjLtyt'Xuiaujuluj  tS  Qioi  tif^uv.  4.  Qiog ,  aAndiva  to,  i'p'^a  dimf , 
(S  TTucn^  <tf  cJo)  twnf  y-S^Teig'  Qecg  Tn^oi; ,  (£  chc  'c^v  aJi'/ia'  J'lV.'zloc, ,  ^  ot/o?  Kt/'s/oc.  J. 
'H^aOTOcraf  iy.  ourrrS  n%vct  /ji.Ci>iJ.r\-ni:   •^tvici  cuoXla,  ^  J)e?pafj.ixivii.     Si   quae  tamen  all- 

cubi  fonti  Grjeco  diflimilia  occurrunt,  id  non  aliunde  venit  fepilTime, 
quam  ex  diveifitate  Mfs.  Grascorum.  Exempli  gratia ,  in  verfione 
antiqua  libri  Efther,  quam  eruimus  ex  Mf.  codice  Sangermanenfi  ,  fie 
habetur  ad  cap.  in.  ff.  i.  2.  :5.  Et  faSium  efl  pofl  luec  verba  ^  glorifica- 
vit  rex  Artaxerxes  Aman  ,  (ir  pri^tuUt  eum ,  cb"  prima  fella  fecit  eum  inter  om- 
nes arnicas  fuos.  Et  omnes  ^  qui  in  atrio ,  adorabant  Aman  ;  fic  enim  prace- 
perat  rex  fieri  :  JUardochaus  autem  non  adorabat  eum.  Et  locuti  funt  ^  qui 
erant  in  atrio  regis ,  JVIardochao ,  dicentes  :  Qiiare  non  audis  qua  a  rege  di- 
cuntur  ?    In  Grseco  vero   :  m«to  q  wSS»  l^d^^^v  6  (iauiMvc  'A/?'^^e/?^ni;'A/j'.av 

cv  T?  at/'A'T,  <co^7iKUV>iv  ourrrS'  ovt^i  yb  'zp^criju^iv  6  ^aaiXdjg  Tmnija^'  d  3  MafJo^7og 
is  'szF^a^iivvi  ojuTT/^.  Kotj  sAo.'Af/fra;'  0/   cv  ti7  cu/^.n  tQ  ^a.crfy\iCi]? ,   ra    M-afdh^'ia'  Mofifo^hy 

11  -sx^aKoJft?  TO  vOT  iS  ^uaiMcog  ^i^jw^a  ;  Ita  cx  cditione  LXX.  Lambert! 
Bos,  Franequerge  1709.  Porro  editor  in  notis  inferioribus  diverfas 
fubjicit  ledtiones  ex  variis  locis  petitas ,  quae  optime  refpondent  textui 
noftro  :  verbi  gratia ,  ad  hxc  priora  verba ,  Mitk  q  toiTS  ,  obfervat  apud 
Ong.  legi ,   UiTo.  3    m  pnV-tpiS  SCra-   apud    vet.  al.    Ka)    i')4vno   fjt^    Svg    >^6yyi 

i^Jrs?-  fubinde   ad  feqq.   ^  v^ac^v  dunv ,  &c.  notat  alias  legi ,  i.  eViTpse  au- 

ToV  >  i:  ihicAv  oLOTov  5-^vov   cumf  VTn^vo)  -^"  (  Orig.  iTiuvco  )  Tcrtviuiv  ■fit)'  <p'iXa>y  ^S  itjr^- 

denique  monet  apud  Orig.  obelo  configi  vocativum  UAfJ'o-^'ii.  Quse 
omnia  mire  confirmant  antiquam  noftram  Eftheris  verfionem ,  textus 
Graeci  efle  tenaciorem ,  ideoque  effe  Latinam  verfionem  olim  ufurpa- 
tam  in  Ecclefia.  Plura  exempla  ex  aliis  libris  petita  hue  afferre  pof- 
fem,  quibus  convenientia  Mis.  nofirorum  antiquae  verfionis  Latinse 
cum  textu  Graeco  conftaret  ;  fed  haec  ipfa  melius  multo  infpicientur 
in  notis ,  quas   confulat   diligens  ledor. 

XXIX.    Non  tantlim    autem   certam   nobis  regulam  tradit  Augu- _  ipreAugudinus 

'  ftinus,  qua  veterem  dignofcamus  interpretationem  j  veriim  etiam  ipfe  dlJnofal^uf^eTuj 
inftar  reguls  efle  poteft.      Cixm  enim  ceteris  interpretationibus  Lati-  ""■  ' 

\  nis  Italam  efle  praeferendam  pronunciet ,  hanc  S.  Doclor  interpretatio- 
nem  cseteris  omnibus  ita  praetuliflie  exillimandus  eft,  ut  quidquid  ex 
Scriptura  facra  in  ejus  fcriptis  occurrit ,  defcriptum  ex  Itala  habendum 
fit ;  nifi  eum  dixerimus  Auguftinum ,  qui  meliora  videret ,  probaret , 
aliifque  proponeret ;  ipfe  deteriora  fequeretur.  Jam  vero  fi  conftabit 
(  conftare  autem  debet  )  quidquid  ex  variis  Auguftini  operibus  defcri- 


verCo, 


xiv  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

pfimus ,  aut  faltem  partem  maximam ,  efTe  pretiofa  antique  interpre- 
tationis  fragmenta  i  quanta  vel  ex  hoc  uno  fonte  pars  veteris  hujufce 
Verfionis  ad  nos   manavit ,  hodieque   falva  nobis  eft  ? 
Frequentiori  XXX.   Dcindc  frcquentiori   verficulorum    diftindione  vetus  inter- 

etiam     diltin-  .....^  i  P  i-ri-o-  -hi 

aione  verf.cu-     prctatio  aD  aliis  iecernitur.  a    V  erluum  namque  diltnicho  ,  ut  ait  Mar-    J'^hg. 
fcimT  at^qul ''  tianaeus  nofter  ,  ab  antique  sevo  ufurpata  in  libris  Sacris ,   quaeque  in  t'".  '»'. 
interpretario.  „  Editione    vulgata  ante  Hieronymum  obtinebat  ,  copiofior  fuit   caete-  '• 
»  ris  omnibus  divifionibus  ,    tarn  antiquis  ,  quam    hodiernis.    Hac   di- 
>j  ftindione  verfuum  partiti  olim  Pfalmi  ,  duplo  majorem  habuere  nu- 
>3  merum  verficulorum  ,  vel  interdum  triplo  majorem  ,  quam  nunc  ha- 
53  bent  in  Vulgata  noftra  Latina.     Hujus  copiofifTimae  divifionis  memi- 
»  nit  Hieronymus  procem.   in  1.  i6.  comment,  in  Ifai.  ad  Euftoch.   lo- 
»  quens   de  odo   xiii.    Pfalmi  verfibus  ab  Apoftolo    citatis  in  ep.    ad 
»)  Romanos.  w      O^lo  verfus  ,  inquit  ,  qui  leguntur  in  ecclefiis  ,   &   in   He- 
hrdico  non  habentur  ,  tertii  decimi  Pfalmi^  Apojiolm  tifurpavit  fcribens  ad  Ro- 
manos (  5 .   13.)    Sepulcrum  patens  eft ,  &c.  non  eft  timor  Dei  ante  oculos  eo- 
rtim.      Jam    vero  totidem  ,  eodemque  ordine    decurrunt   in    Pfalterio 
noftro   Mf.  Sangermanenfi  ,  annorum  plus   mille  ;   quo    Pfalterio  ve- 
terem  interpretationem  Latinam  ,  e  Graeco  Ko/i-Jf  proxime   derivatam , 
contineri  credimus.   Praeterea    Pfalmus    cxviii.    Beati   immaculati  ^  vi- 
ginti  duos  habet  verfus  fub  unaquaque  littera  alphabeti  Hebraici  ;  & 
fic   de  aliis.      Haec   verficulorum    copia    recte    animadvertitur   in  fine 
perantiqui  Mf,  codicis  S.  German!  a  Pratis  n.  31.  ubi  catalogum  ple- 
rorumque  librorum  utriufque  Teftamenti  fcriptor  fubjunxit  ,  adnotans 
e  regione  numerum  verfuum  uniufcujufque  liori   juxta  divifionem  an- 
tiquam  ,  quae  divifio  copiofiffima  eft  in  hoc  manufcripto.     Exempli 
gratia,  libro  Genefis  tribuuntur  ibid,  ft-  4500.  Exodo ,   3700.  Levi- 

tico,   2800.  Numeris  ,  '^(>')0'  Deuteronomio  ,  3300 Matthaeo , 

2600.  Marco,   1600 Epiftolae  ad  Romanos,    1040 ad  Phi- 

lemonem  ,   50.    quae   ultima    epiftoU  viginti    quinque  tantiim  verfus 
habet  in  Vulgata  noftra. 
Qui  ab  Hiero-      XXXI.     Prsetcr  libros  ,  qui  canone  Hebraeo  continentur  ;  praeter 

nymo   nee  emen-  '1  .  t"^  JJ-J-  V 

dati ,  nee  Laiini  eos  ,  quos  u.  Hieronymus  aut  emendavit ,  aut  Latme  reddidit,  aiii 
i?b"i!"otiMMbTiH  f'^'^'^  nonnulli  libri ,  perinde  Sacri ,  quibus  etiam  Vulgata  noftra  con- 
vetsris  imcrpreta-  {j-^t.    De  his  certc  libris  nulla  debet  effe  controverfia  ,  nee  ullum  po- 

uoms  reliqiuas.  nrrJU-  •  •  1       C  ■  ■        •       ^  \- 

telt  eile  dubium ,  quin  toti  venerandae  lint  veteris  interpretationis  reh- 
quiae.      Cum  enim  a  canone  Hebraeo  exulent  ,  nee  in  Hieronymiana 
verfione  appareant ,  non  alio  ex  fonte,  quam  e  veteri  interpretatione, 
quae  ante  Hieronymum  fiiit  in  ufu,  manare  ad  nos  potuerunt ;  adeo- 
que  veterem  nobis  illi  libri  interpretationem  exhibent.     Hujus  generis 
funt,  Sapitntia^  Ecclefiafticus  ^  Baruch ,  Epiftola  Jeremia  ,  &  duo  Machabaorum 
libri.    His  nunc   omnibus  libris  perinde  Sacris  hodierna  Vulgata    con- 
ftat  :  cc  Qui  namque  in   ea  (  Vulgata  )  libri  continentur  ,    ut  a  ma-    uh,- 
3)  joribus  noftris    quafi  per   manus    traditum  nobis  eft  ,    partim    ex    S.  ^'l/^J 
•>:>  Hieronymi  translatione  ,  vel  emendatione  fufcepti    funt  ;  partim  re-^'*''"- 
w  tenti  ex  antiquiflima  quadam  editione  Latina  ,  quam  S.   Hieronymus 
55  Communem  8c   Vulgatam  ,  S.  Auguftinus  Italam  ,  S.   Gregorius    veterem 
jj  Translationem  appellat.  w 
simiiiorertGrx-       XXXII.     Cum   vetus  intetprctatio  ,  £eM  Itala ^  non  ex  Hebraeo, 
quamHebrxo  ve-  fed  c  Gracca  L X X.  verfione  Latine  fit  reddita;  Graecae  interpretation!, 
n.^shxcimerpre,a-  ^^   ^^^  Ratine  eft  rcddita  ,  fimilior  effe  debet ;  ita  ut,  fi  quae  fit  difcre- 
pantia  inter  Hebraeum  &.  Graecum  ,  fi  quid  defu  in  uno  ,  quod  in  al- 


P  R.  yE  F  A  T  I  O.  XV 

tero  reperiatur  ;  fi  quid  detraclum  ,  fi  quid  additum ,  fi  quid  immuta- 
tum ,  fi  quid  exuberans  (  funt  autem  bene  multa  hujus  c?;eneris  ,  quse 
Hieronymus  pafTmi  obiervat )  Grseci  textus  ,  non  autem  Hebnci  dif- 
crepantias  repraefentare  debeat  vetus  interpretatio  :  atqui  &  iilud  erit 
■fignum ,  quo  in  hoc  noftro  opere  internofcas  Italam.  In  exemplum  fit 
liber  Efther ,  quern  variis  translatoribus  vitiatum  in  Edirione  vulgata 
p«/.;«agnofcebat  Hieronymus.  Libriim  Efther  ,  inquit  ,  varus  translatoribm 
'"  conftat  e^e  vitiatum  ;  quern  ego  de  archivis  Hebnvonim  relevans  ^  verbitm  e  ver- 
ba prejjius  tranfiuli.  Qtiem  Ubnim  Editio  vulgata  laciniofis  hinc  iiide  verborum 
fmibus  trahit  ^  addens  ea  qu<.v  ex  tempore  did  poterant  ^  cJr  audiri ;  ficv.t  folitum 
eft  fcholaribus  difciplinis ,  fumpto  themate ,  excogitare  quibus  verbis  v.ti  potiiit ,  ' 
qui  injuriam  pajjlis  eft  ,  vel  ille  qui  injiiriam  fecit.  Hasc  fline  fcribendo 
quafi  ante  oculos  habuilFe  codices,  ex  quibus  antiquam  libri  Efther 
interpretationem  Latinam  eruimus  ,  videtur  Hieronymus  :  uc  enini 
Martianaei  verbis  utar ,  « tot  tantaque  in  his  addita  leguntur ,  quse  ex  cc 
tempore  dici  poterant  &  audiri  ,  ut  vix  ea  conjeduris  alTequi  potuifTe-  « 
nius ,  nifi  adhuc  fcripta  nobis  luperefTent  in  praediclis  Mfl^.  »  Infuper 
his ,  notat  S.  Dodor  Mardochxi  fomnium  in  Editione  vulgata  princi- 
pium  libri  fuiiTe  ',  ejufdem  vero  fomnii  declarationem  poll  finem  fe  repe- 
riffe  :  quse,  ficut  &  caetera  pene  omnia  quae  obfervat,  ita  apte  conveniunt 
codicibus  nodris,  fimulque  codices  noftri  ita  fonti  Grjeco  refpondent, 
ut  in  dubium  revocari  nullatenus  poflit  quin  Italam  reprsefentent. 

X  X  X  I  I  L  _    Vel  ipfae  macule  ,  quibus   afperf^i    fuit    Hieronymi     N^vis  ipHs  di- 
tempore  vetus  interpretatio  ,  polTunt  efle  indicio,  equidem  minus  ho- ^"''''''"' 
norifico  ,  fed    tamen  indicio ,  quo  dignofcatur.     Audire  juvat  S.  Hie- 
ronymum  de  his  macuhs  diflerentem   in  epiftola   ad  Chromatium  ;  a 
quo ,  ut  novam  ex  Hebraeo  Scripturarum  interpretationem  elaboraret, 
rogatus  flierat  :  Si  Septuaginta  Interpretiim  ,    inquit ,  pura  ,  &  ut  ab  eis  in 

Gracum  verfa  eft  ^  editio  permaneret /fuperflue  me mpelleres  ^  ut  Hebr^a 

tibi  volumina  Latino  [ermone  transferrem.     Quod  enim  femel  aures  homimim  oc- 
cupaverat ,  &  nafcentis  Ecclefta  roboraverat  fidem  ^  juftum  erat  noftro  filentio  com- 
probari.     Nunc  verb  cum  pro  varietate  regionum  ^  diverfa  ferantur  exemplaria^ 
&  germana  ilia  antiquaque  translatio  corrupta  fit ,  atque  vwlata  ;  noftri  arbitrii 
put  as ,  aut  e  pluribiis  judicare  quid  veriim  fit  ^  am  novum  opus  in  veteri  opere  cti- 
dere^  &c.  Caterum  memini  ednionem  LXX.  Translatorum  olim  de  Gr^co  emen- 
datam  tribuiffe  me  noftris  ;  nee  inimicum  debere  exiftimari  eorum  ,  quos  in  con- 
ventu  fratrum  femper  ediffero.  Ft  quod  nunc  Verba  dierum  interpretatus  fum^ 
idcirco  feci  ^  ut  mextricabiles  moras  ,  &  filvam  nominum^  qua  fcriptorum  con- 
ftifa  funt  vitio  ,  fenfiiumque  barbariem ,  apertius  ,  &  per  verfuum  cola  digere- 
rem.      Et  praef.  in  Paralip.  ad  Domnionem  ,   &   Rogatianum  :  Libere 
vobis  loquor^  ita  in  Gracis  dj"  Latinis  codicibus  hie  nominum  liber  vitiofus  eft  ^ 
ut  non  tam  Hebraa  quam  Barbara  quadam  ,  &  Sarmatica  nomina  con]e£la  ar- 
bitrandum  ft.    Nee  hoc  L  XX.    Interpretibus  ,  qui  Spiritu  fanllo  plem ,  ea 
quie  vera  fuerunt^  tranftulerant ;  fed  fcriptorum  culpa  afcribendum^  dum  de  emen- 
datis  inemendata  fcriptitant  ;  &  fape  tria  nomina  ^fubtraclis  }  medio  fyllabis  ^in 
unum  vocabulum  cogunt;  vel  e  regione  unum  nomen  ^  propter  latitudinemfuam,  in 
duo  vel  tria  vocabula  dividunt.  Sed  &  ipfa  appellationes  ^  non  homines^  ut  pleri- 
que  exiftimant  ^  fed  urbes  ,  &  regiones^  &  fait  us  ^  &  provincias  fonant;  &  obli- 
que ,  fub  tnterpretatione  &  figura  eorum ,  quadam  narrantur  hiftorict ,  de  quibus 
in  Regnorum  libro  dicitur  :  Nonne  ecce  haec  fcripta  funt  in  libro  Verborum 
dierum  regum  Juda  ?  qua  utiqiie  in  noftris  codicibus  non  habentur.   Vel  ipfis 
ergo  naevis  antiqua  interpretatio  patebit.  Porro  &  haec  noftra ,  quam  vul- 

Tqvi.  I,  f 


xvi  P  II  iE  F  A  T  I  C. 

gamus  ,  verfio  pafTim  hujufce  modi  nsevos ,  &  maculas  pra^fert,  quarum 

tamen  macularum  hic  non  proferemus  exempla ,  ne  lectori  t^edium  affe- 

ramus  j  cui  etiam  digito  monftrare  vitia  fupeiHuum  eft  ,  quae  per  fe  fatis 

,.■     patent. 

Dignofcitur  e-       XXXIV.  Talia  profctflo  fatis  funerque  funt  indicia,  ut  vetus  Scri- 

tiam  additaniciuis  r-  tr  11-  ■]■  r  ■  v 

qu^  in  Hebia:j  pturarum  vcrlio  dignolcatur  :  nuUis  tamen  certius  dignolcitur ,  quam 
non  legumur.  additamcntis  ,  quae  cum  nee  in  Hebraso ,  nee  in  HieronymianK  ver- 
iionis  codicibus  antiquioribus  legantur,  nonnifi  a  LXX.  Interpretibus , 
ad  quorum  Graecam  interpretationem  Latine  reddita  eft  hala  ,  atque 
ab  ipfamet  hala  manarunt.  Nimirum  L  XX.  Interpretes ,  ut  ait  Hiero- 
nymus ,  prsei.  in  Paralip.  in  fua  verfione  Graeca  vel  oh  decoris  gratiam  , 
vel  ob  Sptrittis  fan£li  aufioritatem  plura  addiderunt ,  quae  in  Hebrais  voliimi- 
nibiis  non  legumur.  Sic  in  libris  duobus  prioribus  Regum  ,  Vulgata 
noftra  plurimos  exhibet  verficulos  ,  qui  in  Hebrseo  defiderantur  ,  & 
quos  etiam  fruftra  quseiieris  in  Hieronymiana  verdone  ;  quolque  adeo 
necefTe  eft  ab  antiqua  interpretatione  ,  quae  ante  Hieronymi  Ktatem  in 
ufu  fuerit ,  ad  nos  ufque  manafle ,  &  inde  in  Vulgatse  hodiernce  con- 
textum  fuiffe  relatos.  Nee  vero  fmgula  liaec  additamenta  exhibet  nova 
interpretatio ,  ieu  Vulgata  hodierna  j  fiquidem ,  prseter  ea  quae  conti- 
net,  alia  bene  multa  in  codicibus  manu  exaratis  ad  oram  rejecla ,  ali- 
quando  etiam  textui  immixta  reperimus.  Nos  fingula ,  tarn  ea  qux  in 
Vulgata  noftra  defunt ,  quam  quae  exftant ,  ftudiose  collegimus  j  eaque 
partim  in  textum  veterem  retulimus ,  partim  ad  notas  rejecimus. 
veteiis interpre-  XXXV.  Vetcrem  dixi  interpretationem  fecerni  &;  dignofci  maxime 
"iverTs  vef."Teft!^'^ditamentis,  qua  nee  in  Hebrseo  ,  nee  in  libris  quos  Hieronymus  aut 
'i''"'-  tranftulit,  autemendavit,reperiuntur.  Hieronymi  epiftolae  feu  prsefatio- 

nis ,  in  qua,  quid  in  vertendis  aut  emendandis  Sacris  libris  praeftiterit, 
narrat,  verba  diligenter  funt  expendenda.  De  libro  Tobiae,  quem  Latine 
reddiderat,  differens  S.  Dodor,  his  verbis  Chromatium  &  Heliodorum 
alloquitur  :  Exigitis  ut  librum  Chaldao  fennone  confcriptum ,  ad  Latinum  fly- 
lum  traham  ^  librum  utique  Tobia^  quem  Hebrai  de  catalogo  divinarum  Scriptu- 
rarum  fecantes ,  his  ,  qui£  hagiographa  memorant ,  manciparunt.    Feci  fatis  defi- 

derio  veflro Arguunt  dr  nos  Hebraorum  ftudia  ^  ^  imputant  iiobis^  contra 

fuum  canonem  Latims  auribus  ijla  transferre  :fed  melius  efe  judicans  Pharijkorum 
difplicere  judicio  ,  ^  Epifcoporum  jujjionibus  defervire^  injliti  ut  potui.  Et  quia 
vicina  eft  Chaldaorum  lingua  fermoni  Hebraico  ,  utriufqtie  lingua  peritijjimum 
loquacem  reperiens ,  unius  diei  laborem  arripui ;  <^  quidquid  ille  milii  Hebrdicis 
verbis  exprejjit ,  hoc  ego  ,  accito  notario  ,  fermonibus  Latinis  expofui. 
In  libro  Judith-      XXXVI.   De  libro  Judith  ,  prsef.  in  eundem  1.  haec  fcribit  :  Apud 

Hebraos  liber  Judith  inter  hagiographa  legitur Chaldao  tamen  fermone  con- 

fcriptus  ,  inter  hiftorias  computatur.  Sed  quia  hum  librum  [ynodus  iSiicana  in  nu- 
mero  S.  Scripturarum  legitur  computajfe  ,  acqmevi  poftulationi  veftra ,  imo  exa- 
Bioni ;  &  fepofitis  occupationibus  ^  quibtis  vehementer  arclabar  ^  huic  unam  lucubra- 
tiunculam  dedi  ^magis  fenfum  e  fenfu^  quam  ex  verba  ver bum  transferers.  Multo- 
rum  codicum  varietatem  vitiojijfimam  amputavi ;  fola  ea  ,  qua  intelligentid  integrd 
in  verbis  Chaldais  invenire  potui ^  Latinis  exprejji.  Ex  quibus  poftremis  Hie- 
ronymi verbis  intelligas,  S.  Dodorem  non  fidi  interpretis  more,  ver- 
bum  verbo  reddidiflTe  ;  fed  facrum  iftud  volumen  ,  quod  in  fonte  Chal- 
daico  copiofius  fiiifle  videtur ,  in  quandam  veluti  epitomen  contraxiffe  , 
iis  duntaxat  Latine  expreflis  ,  qua  intelligentid  integrd  in  verbis  Chaldaicis 
invenire  potuit.  Neque  etiam  forfan  a  vero  aberraveris,  fi  idem  dixeris  de 
libro  Tobiae ,  ad  quem  vertendum  unius  diei  laborem  fe  arnpuijfe  fcribit  Hie- 


P  K.  iE  F  A  T  I  O.  xvii 

ronymus ;  quod  quidem  temporis  fpatium  ad  hujufmodi  opus  conficien- 
dum  videri  poflit  anguftius.  Quicquid  lit,  in  Grxco,  quale  nunc  exftat, 
uterque  liber  longe  prolixior  ell,  utpote  torlan  Chaldaico  tonte  manans, 
&  verbum  verbo  majori  fide  redditus. 

XXXVII.  Contra  vero  hbrum  Efther  variis  tramlatoribus  vitiatum ^  di-     lo  Ubro Efther. 
cit  fe  de  Hebraico  fonte  verbum  e  verbo  exprejfiits  tranfluli^e  :  quern  libriim ,  in- 
quit  ,  Edhio  vulgata  laciniofis  June  inde  verborum  finibus  trahic ,  addans  ea  qua 

ex  tempore  did  poterant ^  (b"  audiv'i ;  ficut  folitum  eft  fcholanbus  difciplinis^  fumpto 
themate  ^  excoghare  quibus  verbis  iiti  potuit  ^  qui  injur iam  pajfus  eft^  vel  quiinju- 
riarn,  fecit.  Non  moror  banc  S.  Dodoris  obfervationem  accommodari  ut- 
cunque  polTe  libris  Tobiae  &  Judith  e  Grseco  communi  derivatis.  De  li- 
bro  Efther  agimus  ,  certumque  eft  plurima  in  ejus  verfione  antiqua  exfti- 
tifle,  quae  in  Hebraeo  non  invenerat  Hieronymus.  Qjia  habentur  in  Hebr^o^ 
infit  poll  1^.  -^.  cap.  x.  plena  fide  exprejji :  hac  auteni  qua  [eqiiuntm\  fcripta 
reperi  in  Editione  vulgata  ,  qua  Gracorum  lingua  ix  litteris  continentur  :  (Ij 
interim  poft  finem  libri  hoc  capitulum  ferebatur ,  quod  juxta  confuetudinem  nof- 
tram  obelo  ,  id  eft  veru  ^  pranotavimus.  Et  infra  cap.  xi.  ha;c  habet  ad  {om- 
nium Mardochsei  :  Hoc  quoque  principium  erat  in  Editione  vulgata  :  &  in  fi- 
ne :  hucufque  procemium  :  qua  fequuntur  (  nempe  epiftola  Artaxerxae  re- 
gis )  in  eo  loco  pofita  erant  ^  ubi  fcriptiim  eft  in  vohimine :  Jit  diripuerunt  bo- 
na ,  vel  fubftantias  eorum  :  qua  in  fola  vulgata  Editione  reperimus.  Sic  & 
nonnulla  alia  admonet  fandlus  Dodor  Vulgatse  noftrse  inlerta  fuilTe  lub 
finem  hujus  libri. 

XXXVIII.  Circa  libri  Job  veterem  interpretationem  ,  hjec  ab  Hie-    in  libro  Job. 
ronymo  difcimus  :  Caterum  apud  Latinos  ,  ante  earn  translationem  ,  quam  fub 
afterifcis  (^  obelis  nuper  edidimus^  feptingenti  ferme  ,  aut  o^ingenti  verfus  dejiint  , 

ut  decurtatus  (Jj  laceratus  ,  corrofufque  liber ,  foeditatem  fui  public}  legentibus  pra- 
beat.  Et  infira  :  Audiant ,  inquit ,  canes  mei ,  idcirco  me  in  hoc  volumine  laboraffe^ 
non  ut  interpretationem  antiquam  reprehenderem  ;  fed  ut  ea ,  qua  in  ilia  aut  obfcu- 
ra  flint ,  aut  omijfa  ,  aut  certe  fcriptorum  vitio  depravata  ,  manifeftiora  noftrd  in- 
terpretatione  fierent.  Ex  hoc  Hieronymi  teftimonio  colligimus  librum  Job 
mutilum  in  antiqua  verfione  fijilTe  plufquam  leptingentis  verfibus ,  quod 
&  in  alia  praefatione  confirmat  S.  Dodor ,  his  verbis :  Beatum  Job^  qui  ad- 
hiic  apud  Latinos  jacebat  in  ftejrore  ^  &  vermibus  fcatebat  errorum  ^  integrum  im- 
maculatumque  gaudete.  Quomodo  enim  poft  probationem  atque  vifioriam^  dupli- 
cia  funt  ei  iiniverfa  reddita  ;  ita  ego  in  lingua  noftra ,  ut  auda&er  loquar  ,  feci 
eum  habere  qua  amiferat.  Haec  Hieronymus  de  antiqua  verfione  Latina 
libri  Job.  Sed  notandus  maxime  in  hac  interpretatione  veteri  verfias  4. 
capitis  xiv.  quern  Auguftinus  his  verbis  reddit  lib.  20.  de  Civitate  Dei 
cap.  XX VI.  Nemo  mundus  a  fordef  nee  infans^  ciijus  eft  vita  unius  diei  fiper  ter- 
ram.  lifdem  pariter  verbis ,  vel  prope  iifdem  hunc  verfum  reddunt  com- 
plures  alii.  In  Hebraeo  autem  &  Vulgata  noftra  ita  legitur  :  Quis  poteft 
facere  mundum  de  immundo  conceptum  femine  :  nonne  tu ,  qui  folus  es  ? 

XXXIX.  NuUus  pene  Scripturarum  liber  eft ,  in  quo  plures  fiiper-  in  libro pfaimo- 
fint  veteris  interpretationis  reliquiae ,  quam  in  Pfalmorum  libro ;  qui  qui- 
dem liber  femel  &  iterum  ad  Graecorum  exemplarium  fidem  ab  Hiero- 
nymo  fiiit  olim  emendatus.  Duplicis  hujus  corredlionis  a  fe  elaboratae 
meminit  ipfe  fandus  Dodor  his  verbis  :  Pfalterium  Roma  dudum  pofitiis 
emendaveram  ,  c^  juxta  L  XX.  Interpretes ,  licet  ctirfim ,  magna  tamen  ex  par- 
te correxeram.  Quod  quia  rurfum  videtis  fcriptorum  vitio  depravatum  ,  plufque 
antiquum  errorem ,  quam  novam  emendationem  valere ,  me  cogitis  ut  veluti  quo- 
dam  novali  fcijfum  jam  arvum  exerceam ,  (^  obliquis  fulcis  renafcentes  fpinas 


rum. 


Kviii  P  R  /E  F  A  T  I  C. 

eradic-em wide  conftieta  frafutione  commoneo  ,  tarn  vos ,  quibm forte   labor 

ifle  dfj'iidat ,  quam  eos ,  qui  exemplaria  ifiiuj'modi  habere  volnerint ,  tit  qtu-e  di- 
ligenter  emeiidavi  ^  cum  cur  a  ij'  diligentui  tranfcribantur.  Licet  autem  pofle- 
rioribus  Hieronymi  curis  multa  fmt  immutata  in  Pfalterio ,  plura  tamen 
intada  permanfere ,  hodieque  manent  &  fuperfunt  ',  ita  ut  Pfalterium  , 
<^uod  in  hodierno  efl  ufu  ,  idem  pene  fit  ac  illud  vetus ,  quo  ante  Hie- 
ronymum  utebatur  Ecclefia.  Si  quis  hujus  veteris  Pfalterii  veil;iG;ia  & 
reliquias  node  defiderat  ^  has  e  multis  pauciores  accipiat  :  In  Pfalmo  v. 
'^.  9.  ita  legimus  :  Dirige  m  confpeulu  tuo  viam  meam  :  quae  verba  nee  LXX. 
habent  ^  inquit  Hieronymus  ,  nee  Aquila^  nee  Symrnachus  ^  nee  Theodotio^  fed 
fola  Koirri  editio.  In  Pfalmo  xiii.  odo  verficulos,  nimirum ,  Sepulcrum pa- 
tens  eft  giittur  eorum ,  &c.  non  eft  timor  Dei  ante  oculos  eorum ,  pariter  ha- 
bebat  fola  vulgata  Editio  ;  ideoque  obfervat  idem  S.  Dodtor  omnes  Gra- 
tia traflatores has  verfculos  veru  annotare  atque  praterire  ^  liquido  confiten- 

tcs  in  Hebrdico  non  haberi^  nee  effe  in  LXX.  Inter pretibus ^  fed  in  Editione 
vulgata  ,  quit  Grace  Komi  dicitnr.    Notanda   infuper   a  veteribus  admiila 
ledio  Pfalmi  xvi.  f.  14.  faturati  funt  fuillam  ^  ye\  porcina  ,  &  reliquerunt 
qua  fuperfuerant  parvulis  fuis  i  item  xxi.  f .  22.   Et  a  cornibus  unieornuorum 
humilitatem  mearni  &  f.   24.  univerfum  femen  Jacob  magnifieate  eum :  in  queni 
pofteriorem  verfum   admonet  Hieronymus  epift.  ad   Sunniam  Sc  Fre- 
telam ,   tibicunqite  in  Graeo  fcriptiim  eft  glorificate ,  Latinum  interpretem  ma- 
gnifieate  tranftulijfe.    Rurfus  Pfal.  xxin.  f.  5.  Et  poculum  tuum  inebrians  ^ 
quam  praclanim  eft  I  Sunnia  &  Fretela   pariter  legebant  calix  tuus ;  non 
mens  ,  ut  L  X  X.  &  Hebraicum ,  &  omnes  Interpretes ,    tefi;e  Hierony- 
nio  j  qui  ait   hunc  in   Ko/nl  errorem  obtinuifle  :  climque   Latini    codi- 
ces haberent  in  Pfal.  xxx.  f.  2'^.  Ego  dtxi  in  pavore  meo  ;  fatetur  idem 
Sandus  fe ,  amotis  his  verbis ,  in  pavore  meo ,  refi:ituifre  juxta  Grsecum 
inexce^u  mentis  mea.   Item  Pfal.  xxxvii.  f.  j.  habebat  Pfalterium  vetus, 
Qiwniam  iniquitates  mea  fuperpofuerunt  caput  menmi  f.  vero  6.    Computrue- 
riint  ^  (Jj  deterioraverunt  cicatrices  mea.    S.  Auguftmus  in  Retrad.  plero- 
rumcjue  codicum  audoritate  approbans  banc  vulgatam  Pfal.  XLiii.  f". 
22.  ledlionem,  Qiioniam  propter  te  morte  affieimttr  tot  a  die  i  aliam,  quamali- 
cubi  repererat,   rejicit  his  verbis:/?;  eo  libro ^  qui  eft  de  moribus  Ecclefia 
Cutholica ,  iibi  pofui  teftimonium  ,  in  quo  legittir ,  Propter  te  afficimur  tota 
die ,  &c.  mendofitas  noftri  codicis  me  fefellit ,    minus   memorem  Scripturarum , 
in  quibus  nondum  aftiietus  eram.  Nam   ejufdem  interpretationis  alii  codices  non 
habent  ^   Propter  te  afficnnur  i  fed  ^  Propter  te  morte  afficimur.  In  Pfil.  autem 
XLiv.  f.  ().  ubi  fie  legebatur,  Murra  ,  &  gutta^  &  caffia  a  veftimentis  tuis  ^ 
a  gravibus  eburneis  ;  erroris  notat    Hieronymus  haec  verba ,  a  gravibus 
eburneis;  pro  eifque  reponit,  domibus  eburneis :  &  erroris  caufam  detegens  : 
Qjiia  ,  inquit ,  in  Graeo  fcriptiim  eft ,  "^  jSapiav  i^Kpavnv&'v  ^  qtiidam  Latinorum  ^ 
ob  verbi  ambiguitatem  ^  z  ^r3.Yihusinterpretati  funt.Sed  haec  fufficiant  veteris 
Pfalmorum  interpretationis  exempla  ;  qui  plura  volec ,  librum  ipfum  , 
&  notas  noflras  confulat. 
tniibroProvei-      XL.   Quemadmodum  in  duobus  primis  Regum  libris ,  quod  jam  a 
biurum.  nobis  eft  obfervatum  ,  ita  &  in   libro    Proverbiorum   plurimi  ex   an- 

tiqua  interpretatione  Latina  defcripti  funt  verliculi.  «  Additamenta  quae- 
»  dam,  inquit  Martianaeus ,  tom.  i.  novae  edit.  Hieron.  col.  9^8.  n.  a. 
)3  in  contextum  Vulgata;  noftrte  Latinae  derivata  funt  a  L  X  X.  Senioruni 

jWnterpretatione hsec    longe    poft    setatem   Hieronymi    inferta    funt 

}}  Hebraicse  translationi.  »  Et  infra  col.   945.  n.  a.  «  In  id  genus  addita- 
»  mentoium cuiiofms  attendentes,  veram  eorum  deprehendimus  ori- 


P  R  .E  F  A  T  I  O.  xix 

glnem  in  antiquo  anonymo  fcriptcy?e ,  qui  fequentem  adtexuit  admo-  tc 
nitionem  ad  finem  praelationis  in  libros  Salomonis ,  editte  ab  Hierony-  « 
mo,  cum  haec  volumina   primum  recenuiit  ad  Grcecos  codices  LXX.  cc 
Translatorum ,  obelis  &  afterifcis  opus  omne  diftinguens.     Ideo  &  de  « 
Graco ,  &  de  Hebrwo ,   inquit  Anonymus ,  pr^fatiunctda  utraque  in  hoc  « 
libro  pramiffa  eft ,  qum  nonnulla  de  Graco ,   ob  Muminationem  fem/ls ,  (^  k-  « 
genus   adificationem ,    vel  infer  t  a  Hebraic  a  tramlationi ,  vel  extrinfecus  jiincla  cc 
funt.   53    Porro  adfcititias  illas  fententias,  cum  in  Vulgata  nortra  ferva- 
tas,  tum  ad  margines  quorumdam   Mfs.  codicum   repofitas,  in  vete- 
rem  textum  noftrum  ,  vel  certe    in  notas  fubjedas  retulniius ;  csete- 
ras  e  veterum  Patrum    fcriptis  deprompfimus. 

XL  I.  In  libro  Ecclefiadx ,  cujus  antiqua  interpretatio  ad  codices  in ubro Ecckfiaf- 
Graecos  eft  elaborata ,  has  nobis  hujus  verfionis  reliquias  fuppeditavit  '*" 
Hieronymus  in  commentario  ,  fcilicet  cap.  i.  f.  5.  Oritur  jol  ^  &  oc- 
cidit  fol ,  &  ad  locum  fuum  ducit  :  Pro  eo  quod ,  inquit ,  vulgatam  Editio- 
nem  fequentes  ^  pofuimus  ad  locum  fuum  ducit,  in  Hebr/eo  habet ^  foeph. 
Et  t-  i^-  -H"^?"*:  diftentionem  malam  dedit  Deus  film  hominmn ^  ut  diften- 
dantur  in  ea ,  obfervat  verbum  Hebrseum  anian ,  Aquilam ,  LXX.  & 
Theodotionem  7rse<cr7rao>'.oV  fimiliter  tranftulifle ,  quod  ait  in  diftentionem 
exprefTifTe  Latinum  interpretem  ;  Symmachum  vero  «^cA/^r ,  id  eft 
occupationem.  Item  cap.  11.  f.  2.  Rifui  dixi  amentiam  ^  hxc  hzbet  :  Uhi 
nos  amentiam  legimus ,  in  Hebrao  habet  molal  ;  quod  Aquila  TtAamcr.v  id 
eft  errorem  i  Symm.  ^ofvQov,  hoc  eft  t\im\x\i\.\m  ^  interpretati  funt  :  ^.  vero  <. 
Feci  mihi  hortos ,  &  pomaria ;  plantavi  in  illis  lignum  omne  fru£liferum  (ic 
fatur  idem  S.  Dodor  :  Plantantur  arbores  ,  non  omnes  fruHifera ,  ut  in 
Latinis  codicibus  habemus ;  fed  omnis  fru£lus^  hoc  eft  dwerfarum  frugum.  Vi- 
defis  in  notis  plura  hujufce  verfionis  indicia. 

XLII.  In  Cantico  Canticorum  iftas  ex  interpretatione  veteri  de-  in camico Can- 
fcriptas  voces,  atque  fententias  obfervabis.  Cap.  i.  f.  1.  Ofculetur  me"""""'' 
ab  ofculis^  vel  ofculo  oris  fui  :  f.  2.  Unguentum  exinanitum  eft  nomen  tuum  : 
f.  4.  Fufca  fum^  &  decora.  Cap.  viii.  f.  5.  Qiia  eft  h^c  ^  qua  afcen- 
dit  dealbata>  Item  pafTim  occurnt  yox  frater  ^  fraternus  ^  fratrueUs  vel 
confobnntis ,  pro  voce  dilecius }  ficut  &  capillatura^  vel  capdlamentum  ^  loco 
capilli.  Alia  infuper  multa  in  ipfomet  libro  cuivis  obfervare  licebit  , 
quern  pene  totum  ex  Ambrofio  eruimus. 

X  L 1 1 1.  Sapientiae ,  &  Eccleliaftici ,  necnon  &  geminos  iVlachabjeo-     i"  sap 
rum  libros,  una  cum  prophetia  Baruch,  &  epiftola  Jeremi^,  totos  at-fuctr'^ 
que  integros  exftare  in  Vulgata  noftra  ex  antiqua  interpretatione,  jam '"'"''■ 
obfervavimus,  idque  communi  omnium  eruditorum  fententia  conftat. 

X  L I  v.  In  Ifai^  prophetia  his  antiquam  verfionem  Latinam  fen-  in  prophetia 
tenths  8c  vocibus  dignofces.  Cap.  i.  t-  V  ^g'^ovit  bos pojfeffbrem  fuum ^^^ 
&  afinus  prafepium  domini  fui.  Ambrofius  in  Luc.  2.  col.  1296.  a.  le- 
git quidem  prafepe  ^  fed  addit,  imo  prsefepium  dixerim^  ficut  fcripfit  qui 
tranftulit ;  nihil  enim  apud  me  diftat  in  verba ,  quod  non  diftjt  in  fenfu.  Ibi- 
dem f.  6.  Non  eft  malagma  imponere  :  ita  haud  dubie  ferebat  antiqua  ver- 
fio  Latina,  ut  Hieronymus  his  verbis  atteftatur  in  hunc  Vulgatx  locum 
ex  Hebraeo ,  Non  eft  circumligata }  pro  quo  L  XX.  tranftulerunt ,  Non  eft 
malagma  imponere.  Idem  dixerim  de  t-  18.  ejufdem  cap.  i.  Sifuerintde- 
li£ia  veftra  ut  phocnicium}  cum  plerique  antiqui  conftanter  legant  phccni- 
cium^  Hilarius  videhcet,  Cyprianus ,  Ambrofius,  Auguftinus,  Fulgen- 
tius,  &  ahi.  Cap.  n.  f.  6.  Pro  Philifthiim ,  inquit  Hieronymus ,  yiw- 
fer  LXX.  ahenigenas  mterpretati  funti  ficut  ^  ^.  16.  pro  Tharfis,  quod 
Tom.  I.  g 


entii  , 
Eccleliaili'ci  ,  Ba- 
ruch, &  Machab. 


Ifaise. 


XX  P  R  iE  F  A  T  I  C. 

omnes  Jimilker  tranfliilerum  i  foli  LX(j^.  mare  inter pretati  [tint.  Ibidem  f. 
22.  hxc  Vulgatae  hodierncc  verba,  Ojiiefcite  ergo  ab  homine ^  cujus  fpiritus 
in  naribiis  ejus  eft  ^  quia  excelfus  reputatus  eft  ipfe^  in  veteri  verfione  aberant ; 
quod  etiam  obfervac  his  verbis  Hieronymus  :  Hoc  pratermifere  LXX. 
&  in  Gracis  exemplarikis  ab  Origene  fub  afteriftas  de  editwne  Aqnil^  additum 
eft.  Cap.  VI.  f.  4.  Et  levatum  eft  limen  ex  voce  ^  qua  ^  &c.  Ubi  ^  inquic 
idem  S.  Doetor  epill:.  ad  Damafum,  in  Latino  elevatum  legimus^  in  Gra- 
co  lublatLim  ponitiir  :  fed  quia  verbi  ambiguitas  iitroque  modo  interpretari  po- 
teft^  noftri  elevatum  interpretati  funt  pro  Ablato.  Notanda  vero  maxime 
veneris  noftri  interpretationis  lectio  cap.  ix.  y.  6.  Etvocabitur  nomen 
ejus ,  Magni  conftlii  nuncius  :  adducam  enim  pacem  fuper  principes  ,  (^  fanita- 
teni  ejus  ^  pro  his  de  Vuigata  hodierna  ,  Et  vocabitur  nomen  ejus  ^  Admi- 
rabilis^  conftliarius^  Dtiis ,  /orto,  pater  futuri  frculi^  princeps  pads.  P.  ledio- 
ni  fufFragatur  MifTale  Rom.  ad  Introit.  7^.  Mife  Nativ.  fa  vent  etiam 
plures  e  Patribus  Latinis,apud  quos  hmiliter,  ficut  &  apud  LXX.  In- 
terp.  tacita  relinquitur  Chnllii  divinitas.  Sed  telliis  in  primis  eft  hu- 
julce  ledionis  laudatus  Hieronymus,  qui  etiam  quid  de  hoc  LXX. 
Interpretum  filentio  fentiat  ,  his  verbis  exprimit  :  Nomiiinm  ma- 
jeftate  perterntos  LXX.  reor  non  effe  aufos  de  puero  dicere^  quod aperte  Deus 
appellandus  ftt ,  ij"  cater  a;  fed  pro  his  fex  nominibus  pofnijje ,  quod  in  Hebrdico 
non  habetur^  Magni  conftlii  angelum;  & ^  Adducam  pacem  fuper  principes^  &  fa- 
nitatem  ejus.  Sexcenta  alia  hujus  modi  figna  verfionis  antique  in  mentem 
veniunt,  quae  confulto  omittimus  :  unum  addam  ex  cap.  xlv.  petitum, 
f.  I.  qui  ita  legitur  in  Hebrseo ,  &  Vuigata  hodierna  :  Hac  dicit  Do- 
minus  chrifto  meo  Cyro.  Manifeftum  eft  Latinam  verfionem  antiquam 
non  Cyro  ,  fed  Domino  habuilfei  neque  enim  aliter  legifTe  conftat  Tertul- 
lianum ,  Novatianum,  Cyprianum,  Tichonium,  Vigilium  Tapfenfem^ 
&  caeteros  antiquos  fcriptores.  Hinc  Hieronymus  in  hunc  locum  , 
Scio^  inquit,  in  hoc  capitulo^  non  folum  Latinorum  ^  fed  Gracorum  plurimos  ve- 
hementer  err  are  ^  exiftimantium  fcriptiim  ejfe^  Sic  dicit  Dominus  Chrifto  meo 

Domino neque  enim  Kupia  ^  quod  Dominum  fonat  j  fed  Cyro  dicitur  ^  qui 

Hebraic}  appellatur  Chores ,  regi  Perfarum. 
injeremia.  XLV.  Ad  JcreiTiiam  quod  attinet,  obfervat  Hieronymus  in  prse-"- 
fat.  in  hunc  prophetam ,  fe  vifonum  ordinem  apud  Cntcos  &  Latinos  om- 
ninb  confufum  ,  ad  priftinam  ftdem  correxiffe  ?  fed  praetermifiife  libriim  Banich^ 
qui  nee  in  Hebrao  legitur  ^  ^ec  habetur  :  &  revera  hodie  in  Vuigata  noftra 
exftat  liber  ifte  ex  ea  interpretatione,  quae  tum  recepta  erat,  ut  jam  di- 
ximus.  Alia  multa  in  fequentibus  prolert  S.  Docftor  indicia,  quibus  fe- 
cerni  facile  poteft  hsec  vetus  verfio.  V.  g.  cap.  11.  y.  6.  ubi  Vuigata  noftra 
legit,  neque  habitavit  homo ^  ait :  Pro  homine ,  LXX.  filium  hominis  inter- 
pretati funt*:  quod  invicte  probat  hunc  verfum,  his  verbis  expreffum,  Ne- 
que commoratus  eft  tbi  films  hominis ^  ad  veterem  illam  pertinere.  Cap.  xxxi. 
■^.  2,  ubi  Vuigata  noftra  habet,  Invenit  gratiamin  deferto  populus i  antiquam 
lectionem  ,  Inveni  lupinum  in  deferto^  his  verbis  rejicit  :  Ridicule  Latini  co- 
dices in  hoc  loco  ^  ambiguitate  verbi  Graci^pro  calido,  lupinos  interpretati  funt: 
Gracum  enim  S^pfj.ov,  utrumqtte  figmficat  ^  quod<^ipfum  non  habetur  inHebrao: 
quae  etiam  repetit  in  haec  verba  Ifaise  cap.  lxv.  quafi  calidtm  in  deferto  in- 
vent Ifrael^  &c.  Item  fupra  cap.  xxiii.  f.  18.  ex  Hebraeo ,  Qius  enim  af- 
fuit  in  confilio  Domini  >    Vbi  nos  ^  inquit  idem  Hieron.  interpretati  fumus  in 

confilio  Domini,  &  in  Hebrdico  fcriptiim  eft  bafod LXX.  &  Theodo-> 

tio  fubftantiam  , //I'e  fubfiftentiam  interpretati  funt.  Et  revera  Ambrofius, 
Vigilius  Tapf.  Vidor  Vit.  &  Viclor  Africanus ,  hanc  veterem  ledionem 


P  II  iE  F  A  T  I  O.  xxf 

habenr,  verfum  ilium  his  verbis  efferentcs  :  Quoniam  qnis  fletit  in  [ubflan- 
tta  Dummi  ?  Infinitus  fim  li  pleraqiic  id  genus  teftimonia  perfcqui ,  & 
pene  ad  flitietatcm  ingerere  perfeverem.  Nee  vero  pauciora  occurrent 
in  Ezechiele,  Daniele,  &  caeteris  prophetis ,  quae  utililis,  commodiuf- 
que  in  iplis  infpicientur  notis. 

XL  VI.    Nunc  de  novi  Teftamenti  antiqua  interpretatione  paucis  di-    DcnovoXtda- 
cam.      Sed  priufquam  indicia  &  noras,  quae  veterem  cujufque  libri  in- "'"""^ 
terpretationem  lecernunt,  alTignem,  operoe  pretium  eiTe  arbitrur  Hie-     ' 
ronynii  verba  referre ,  quibus  fandus  Dodor  differit  de  nova  interpre- 
tatione, quam  elaborandam,  feu"  potius  de  veteri,  quam  ad  fidem  exem- 
plariorum  codicum  emendandam,  jubente  Damafo,  aggreditur.      Nn-    Hieronj-mi  ver- 
viim  opus  facer  e  me  cogis  ex  veteri  i  lit  poft  exemplar  ia  Scriptitrartm  toto  or  be  dif-  ve'-frMn^^pKil! 
perfa^  qtiafi  qiiidam  arbiter  fedeam;  &  quia  inter  fe  variant^  qua  fint  illa^  qua  cum  """«.quanicn-.en- 

Craca  confentiant  veritate^  decernam.    Pius  labor  ^  fed  periculofa  prafumptu) 

Quis  enim ciim  in  manus  volumen  ajfumpferit^  (b'  a  faliva  quam  femel  tmbibit 

viderit  difcrepure  quod  le^itat ,  non  fiatim  erumpat  in  vocem ,  me  falfarium ,  me 
clamitans  ejje  facrilegum ,  qui  audeam  aliqiiid  in  veteribus  libris  addere ,  mutare 
corrigere  ?  Adversus  quam  invidiam  duplex  caiifa  me  confolatur  ^  quod  (^  tu^  qui 
fummus  facerdos  es ,  fieri  jubes ;  iy  verum  non  ejfe  quod  variat ,  etiam  maledico- 
rtim  tefiimonio  comprobatiir.  Si  enim  Latinis  exemplaribus  fides  eft  adlubenda 
refpondeant  quibus  ?  tot  cnira  funt  exer/iplaria  pene ,  quot  codices.  Stn  autem 
Veritas  eft  quarenda  de  pliiribus ,  cur  non  ad  Gracam  originem  revertentes  ea 
qua  vel  a  vitiofis  inter pretibas  male  reddita ,  vel  a  prafimptoribus  imperitis  emen- 
data  perverfius ,  vel  a  librariis  dormitantibtis  ant  addita  funt ,  am  mutata  cor- 
rigimus?  Et  poft  pauca  ;  Hac  prafens  prafatiuncula  pollicetur  quatuor  tantiim 

Evangelia codicum' Gracorum  emendata  collatione  ^  fed  veterum ;   qua   ne 

multiim  a  le^ionis  Latina  confuetudine  difcreparent  ^  ita  calamo  temperavimus 
ut  his  tantiim ,  qua  fenfum  videbantur  mutare ,  correflis ,  reliqua  manere  pate- 
remur^  ut  fuerant.  Denique  hsec  obfervat  :  Magnus  hie  in  noftris  codmbus 
^rror  inolevit ,  dum  quod  in  eadem  re  alius  Evangelifta  plus  dixit ,  in  alio ,  quia 
minus  putaverint  ^  addiderunt ;  vel  dum  eundem  fenfum  alius  aliter  expreftit  ^  ille 
qui  tmum  }  quatuor  primum  legerat ,  ad  ejus  exemplum  cateros  qitoque  aftimave- 
rit  emendandos.  Unde  accidit  ^  ut  apud  nos  mifta  fint  omnia  ^  &  in  Marco  plu- 
ra  Luca  atque  Matthai ;  rurfum  in  Matthao  plura  Johannis  &  Marci^  &  in 
cateris  reliqnorum  qua  aliis  propria  fint ,  inveniantur. 

X  L  V  1 1.  Plurima  in  his  S.  Dodoris  verbis  funt  perpendenda.  Pri-  Hieron.  verba 
mo  quidem  in  eorum  numero  exemplarium,  quje  inter  fe  difcrepabant,  ^''P'"'^''  ' ' 
fuere  quEedam  aliis  magis  fincera ;  ea  autem  ahis  erant  finceriora,  Hie- 
ronymi  judicio,  quse  Gr^co  magis  erant  confentanea,  ut  diferte  figni- 
£cat  S.  Doctor,  cum  ait,  id  fibi  onus  impofitum ,  ut  arbiter  fedeat  ^  & 
inter  difcrepantia  Latinse  interpretationis  Scripturarum  exemplaria,  de- 
cernat  qua  fint  ilia ,  qua  cum  Graca  confentiant  veritate.  At  vero  ilia  La- 
tins interpretationis  exemplaria ,  qu;x  cum  Graeca  confentiunt  verita- 
te, ipfa  funt  exemplaria,  quae  puram  putam  Zrj//awz reprxfentant,  quam 
caeteris  anteponendam ,  utpote  verborum  tenaciorem ,  pronunciat  Au- 
guftinus.  Deinde  in  diverfis  hifce  exemplaribus  multa  equidem  erant, 
vel  a  vitiofis  interpretibus  male  reddita ,  vel  a  prafumptoribus  imperitis  emendata 
perverfius  ^  vel  a  librariis  dormitamibiis  aut  addita  am  mutata.  Hk  macule, 
quibus  afperla  erat,  Hieronymi  aetata,  vetus  Scripturarum  interpreta- 
tio  ,  adeo  impedimento  non  funt  quominus  noftra  aerate  dignolcatur, 
ut  etiam  plurimum  ad  eam  fecernendam  conducant.  CcCterum  haud  ta- 
ks  has  fuifle  maculas  exiftimandum,  ut  iis  penitus  foedaretur  vetus  inter- 


Juniur. 


xxii  P  R  /E  F  A  T  I  O. 

pretatio  ;  quando  quidem  vel  ipfe  teftatur  Hieronymus,  fe  plurimare-     ^ 
liquifle  intada  :  ne  muhum  ^  inquit ,  a  lecfionis  Latiiuv  confuetndine  difcrepa- 
rent ,  ita  calamo  temperavimus ,  ut  his  tantim ,  qua  fenfum  videbuntur  mutare , 
correclis^  reliqua  manere  pateremitr ,  ut  filer  ant.     Itaque  tarn  haec  Hierony- 
mi  verba,  quibus  menda   &  maculas ;  quam  &  ea,  quibus  Latinarum 
interpretationum  numerum  amplificat,  debemus  interpretari  mollilis,  ne- 
dum  ea  urgere  vehementius. 
vcrerisintcrprc-       XLVIII.   Nuiic  quafdam  ex  innumeris,  vetcris  a  Hova  intcrpretatio- 
novo  Teftf"''  '"  nc  difcrepaiitias  hie  fubjicio.    In  Evangelic  Matthaei  exemplo  erunt  ife  : 
Cap.  I.  y.  2^.  in  Vulgata  hodierna  legitur,  Ecce  virgo  in  liter o  habebitim 
antiqua  autem  ita  legerunt  olnn  Irenseus,  Cyprianus,  Ambrofius,  Augu- 
ftinus,  Vigilius  Tapfenfis ,  Leo  Magnus,  Maximus  Taurin.  &c.  in  utero 
concipiet^  vel  accipiet.     Cap.  ii.  f.  5.  interpretatio  vetus  ferebat,  in  Bethle- 
hem J  udaa  ^h  Grxco  TOc  'lacTala?;  non  J  lid  a  ^  quod  in  Vulgata  hodierna  le- 
gitur.    Hieronymus  in  Matth.  2.  torn.  4.  col.  9.  a.  fimiliter  legit  in  Beth- 
lehem J  uda  a ;  £ta  hie  librariorum  errorem  elTe  admonet  :  Putamus  enm^ 
inquit,  ab  EvangeliJIa  primum  editttm,  ficiit  in  ipfo  Hebrdico  legimus^  Jiidct^  non 
Jiidaa.  Cap.  V.  verfum  7.  Beati  mifericordes ^  quoniamipfn  miferebitiir  Deus^ 
ex  Itala  veri;one  prodiille  coUigitur  ex  Hilario ,  Ambrofio,  Auguftino  , 
Chromatio  Aquileienfi ,  Audore  operis  imperfecli ,  S.  Valeriano ,  &  aliis  : 
item  &  verfum  22.  ejuldem  capitis,  Omnn  qui  irafatur  fratri  fuo  fine  caii- 
fa^  e   Graeco ,  u-lc  6  ofpyii^o/d^ot;  ■nJ' dStX(f(p  dunl  iiyJr    nam    plenque  Patres 
antiqui,  Irenseus   videlicet,  Cyprianus,  Hilarius,  Philaftrius,  Augufti- 
nus,  S.  Paulinus,  Auclor  operis  imperfecti ,  Gregorius  M.  pariter  addunt 
fine  caiifa.      Cap.  vi.  verfus  4.     Et  pater  tiius  ^  qui  videt  in  abfcondho^  vel 
in  abfconfo ,  reddet  tibi  in  palam ,  ad  eandem  pertinet  verfionem ,  tefte  Au- 
guftmo,  qui  lib.  2.  de  ierm.  Dom.  in  monte,  ait,  multa  Latina  exempla- 
ria  fic  habere  i  fed  quia  ^inc^it^  in  Gracis  ^  qua  priora  fiint  ^  non  invenimus  pa- 
lam ,  non putavimus  hinc  ejfe  aliquid  dijferendum  :  in  Graeco  tamen  hodierno  eft, 
-^7n]J[ac7i  mi  ov  m"  (fcLvipa.      Item  y.  II.  Vulgata  vetus  legebat,  P««e?w  «oy^ 
triim  qitotidianum  da  nobis  hodiei  &  ita  legifTe  conftat  TertuUianum,  Cypria- 
num,  Ambrofium,  Auguftinum,  Chromatium,  Sedulium.      Prseter  hos 
Hieronymus,  lib.  2.  in  epift.  ad  Titum,  diferte  afTerit  fectindum  Latinos 
interpretes  fcriptum  efTe,  Panem  noftrum  quotidianum  ;  fed  melius  in  Graco 
fiaberi^  Panem  noftrum   jV^aOTOf,  id  efl  pracipuum^  egregium^  peculiarem  :  & 

poft  pauca  :  Qtiidam^  inquit,  i'minnDv  exiftimant panem  diSium^  quod fuper 

omnes  imct^  fit  :  &  comm.  in  Matth.  Qiiod  nos  fuperlubftantialem  expref- 
fimus^  in  Graco  habelur  tTUHcncv.  Obfervanda  in  his  Marci  Evangelii  ver- 
bis antiqua  interpretatio  cap.  iii.  f.  J.  Et  circiimfpiciens  eos  cum  indigna- 
tione  fuper  emortua  illorum  corda^  dixit  homini :  Extende  manum  tuam.  Et  ex- 
tendi ,  &  reftituta  efl  manus  ei ,  ficiit  &  altera  :  pro  quibus  in  Vulgata  legi- 
mus  :  Et  circiimfpiciens  eos  cum  ira^  contriflatus  fuper  cacitate  cordis  eorum^  di- 
cit  homini &  reftituta  eft  manus  tlli  :  qux  magis  concinunt  cum  Graeco, 

ubi     flC     habetur    :    Kcu   TneiS^i-^ajuS^oi;  cwtui;  fur    opyrt;,   cfu>^v'ZB-iju^o(  iyn   n  7m- 
gjoV^  TOC  Ticf^^Jiai;  ttju^,  ?\iyit  TZjD  dv^^rwa) )u  "^uiyt-nfafiH  ^-  ^'P  ^xm   Cyivc  cci  >i'  aMw- 

Cap.  X.  verfus  ij.     Ecce  qtiidam  adgeniculans  dicebat ^  his  redditur  verbis 
in  Vulgata  noftra ,  Prociirrens  qiiidam ,  genuflexo   ante  eum ,  rogabat  eum. 
Cap.  XII.  f.  42.  ubi  Vulgata  habet ,  Vidua  una  pauper  mifit  duo  minu- 
I  ta  }  ferebat  vetus  verfio  ,  mifit  ara  duo.     Item  in  verfione  veteri  verfus 

ic.  cap.  xiii.  Qtii  in  fuperioribus ^  non  defcendat ^  ita  in  Vulgata  noftra 
exprimitur  ,  Et  qui  fuper  tedum ,  ne  defcendat.  Caeteris  percurrendis  no- 
vi  Foederis  libris  fuperfedeo  :  pauca  namque  hsec  lufficere  arbitror,  ut 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  xxlii 

de  veterls  a  nova  interpretatione  difcrepantiis  judicare  sequus  ledor 
polTit.  Sed  haec  melius  in  ipfo  opere  difcutientur  :  quid  enim  aliud  Vul- 
gata  noftra,  e  veteris  regione  edita  ;  quid  fufiores  notae,  utrique  verfio- 
ni  fubditae  offerunt ,  nifi  perpetuas  hujufmodi  diverfitates  V 

XLIX.    Dixi  maculas,  quibus  afperfa  erat  vetus  interpretatio,  adeo    HuJus interpret, 

rr      •  !•  •  \-  r  'J  r  macul*     ad     earn 

non  elle  impedimento  quominus  dignolcatur ,  ut  etiam  ad  earn  lecer- difcernendan>  ma- 
nendam  conducant.  Id  quidem  arguunt  verba  ifta  verficuli  quinti  in  "'"^  ""'*"'""'* 
capite  fecundo  Matthxi,  in  Bethlehem  Judaa  :  haec,  inquam ,  verba,  in 
quibus  mendum  eft,  ut  placet  Hieronymo,  fimul  &  fecernunt  antiquam 
interpretationem,  &  earn  verborum  tenaciorem,  &  cum  Graeca  veritate 
confentientem  oftendunt ;  fiquidem  in  Graeco  legitur  -n??  'lac/^/a? ,  quod 
cum  veteri  interprete  verbum  verbo  reddes  Jtid^ai  non  Jiida  ^  ut  in  Vul- 
gata  legitur.  Mendum  quidem  iftud  contendit  elTe  Hieronymus  :  Li- 
brariorum  hie  error  ejl ,  inquit ,  in  Matth.  2.  t.  4.  col.  9.  a.  putamtis  enim 
ab  Evangelifta  primum  editiim  ,  ficut  in  ipfo  Hebrdico  legimtis ,  Judae ,  non  Judsse. 
Hieronymo  adentior,  &  errorem  elTe  concedo  :  veruntamen  error  eft, 
quo  vetus  interpretatio  dignofcitur,  &  cum  Graeco  textumagis  efle  con- 
lentanea  demonftratur.  Nihil  itaque  necefle  eft  nos  congerendis  anti- 
quae  interpretationis  difcrepantiis  diutius  immorari.  Quas  enim  e  multis 
hue  inveximus ,  abunde  mfficiunt ,  ut  probetur  plurima  etiamnum  fu- 
perefle  vel  ex  folis  Patribus  indicia ,  &  notas ,  quibus  haec  antiqua  inter- 
pretatio fecerni  pofllt. 

L.  Reliquum  jam,  idque  unum  videtur,  ut  eorum,  fi  qui  fint,  fcru- 
pulos  convellamus,  qui  talibus  indiciis  antiquam  agnofcere  interpreta- 
tionem recufant.  Sed  antea  operae  pretium  fadurus  mihi  videor ,  fi  ftri- 
6lim  collegia  fub  afpedlum  fuBjiciam,  quae  hadenus  prolixe  fatis  de  ve- 
teri interpretatione  fumus  prolecuti. 

■  LI.  Ecclefia  Latina  vel  ab  ipfis  incunabulis,  Scripturas  facras  Lati-  FusJ  haftenus 
ne  redditas  penes  fe  habuiife  credenda  eft ,  ne  diutius  Scripturae  thefau-  coifeaa"fuhi'idi!i^- 
ro  privaretur.  Quis  primam  omnium  interpretationem  audor  emife-'"'^"''^'^^^'^""' 
rit  i  an  fub  ipfis  Apouolorum  temporibus,  an  aliquanto  ferius  ;  an  fa- 
cros  unus  omnes  libros  Latine  reddiderit  interpres ;  an  autem  alios  alii 
diverfis  temporibus ,  &  aliquot  faltem  annorum  intervallo  verterint , 
quoadufque  libri  omnes  iacri  Latine  redderentur ;  an  fua  fingulis  eccle- 
fiis ,  propriaque  fuerit  interpretatio ;  an  una  communis  omnibus ,  com- 
muni  omnium  ufu  recepta ;  priorum  Ecclefiae  temporum  obfcuritas ,  cer- 
to  definire  non  finit.  Verum  five  unica  primum  fuerit  Scripturarum  ver- 
fio  Latina ,  qua  fine  vix  uUo  unquam  tempore  Latinam  Ecclefiam  fuifle 
crediderim  ;  five  plures  deinde  fuerint ',  Ecclefia,  quam  penes  eft  fumma 
audoritas ,  &  jus  Scripturarum  interpretationes  probandi  aut  reproban- 
di ,  unam  prae  caeteris  ufu  frequentiori  olim ,  vel  proximo  ab  Apoftolis 
tempore,  ita  confecravit,  ut  aliae,  fi  quae  fuerint,  nuUo  pene  ordine  ha- 
berentur.  Haec  eft  ilia  interpretatio,  quam  propterea  Commimem  paflim 
fcriptores  antiqui  appellant.  Nifi  enim  ea  in  omnium  ufu  fuiflTet ,  ut  quid 
f^ulgata ,  ut  quid  Communis  appellaretur  ?  Plena  forfitan  eft  ilia  longe 
antiquiftima  interpretatio  verbis  &  fententiis ,  quas  vetus  interpres,  do- 
cente  Paulo ,  Romse  audierat ,  aut  audita  ab  aliis  acceperat ,  acceptaque 
fuae  inferuit  interpretationi.  Quid  enim?  an  credibile  eft  Paulum,  qui 
gentium  omnium  ore  loquebatur ,  cum  Romae  verfaretur  (manfit  autem.  bien- 
nio ,  pradtcans  regnum  Dei ,  &  docens  qute  funt  de  Domino  Jefu  Chrifto  cum 
omm  fiducia^  fine  prohtbttione.  Ad.  Apoft.  xxviii.  50.  31«)  quid,  in- 
quam  ?  an  credibile  eft  Paulum  toto  biennio  de  regno  Dei  &  Jefu  Chri- 
Tom.  I.  h 


xxiv  PRiEFATIC. 

fto  difputantem  in  Urbe ,  non  hic  Romanorum  lingua ,  quos  inter  ver- 
fabatur,  quibus  audientibus  differebat ,  locutum,  cum  facrarum  Scriptu- 
rarum  verba  proferret  ?  fin  autem  Romanorum  lingua  ,  Romanis  verba 
faciens,  facras  Scripturas  eft  interpretatus  Dociior  gentium  '■,  an  Roma- 
ni ,  quorum  fidem  eximiam  toto  orbe  commendatam  fuide  fcribit  Pau- 
lus,  divina  ha;c  verba  excidere  &  interire  palTi  funt  ?  Hsec  ilia  ipla  ell 
interpretatio ,  quam  nos  recuperare  ,  6c  revocare  in  lucem  conati  fumus, 
nee  modo  conati ,  fed  etiam  recuperavimus ,  &  revocavimus  ;  fi  mmlis 
totam  atque  integram,  &  quanta  olim  fiiit,  faltem  quanta  nuncinfan- 
d:orum  Patrum  fcriptis ,  aliifque  exftat  monumentis. 

L II.  Regulas  propofuimus ,  notas,  figna  atque  indicia  aflignavimus, 
quibus  dignofci  facile  polFit ,  an  ea,  quam  in  lucem  emittimus ,  vetus  ilia 
fit  interpretatio,  quse  Hieronymi  judicio ,  nafcenth  Ecclsju-e  fidem  robora- 
vh ,  &  quam  Auguftinus  Italam  appellat.  His  regulis ,  &  his  indiciis , 
iplam  eile  antiquam  interpretationem ,  five  Italam^  qualis  Hieronymi  & 
Auguftini  tempore  exftabat ,  quo  fcilicet  nonnihil  nativi  nitoris  amife- 
rat,  &  quibuidam  afperfa  erat  maculis,  conftare  videtur  ;  quidquid  re- 
clament  nonnulli,  qui  his  fignis  atque  indiciis  antiquam  interpretatio- 
nem agnolcere  recufant ,  atque  etiam  pofTe  dignofci  negant. 

L 1 1 1.  Sed  jam  ad  refellenda  ipforum  argumenta ,  &  ad  vindicandam 
Veterem  verfionem,  feu  Italam^  aggrediamur.  Neque  enim  difTimulare 
fas  eft  plurima  eiTe ,  &  gravia  ilia  quidem ,  quje  contra  eam  poftint  ob- 
jici ,  in  quam  proclivior  fum  fententiam ,  &  quam  initio  hujus  primse 
prsetationis  partis  jam  leviter  attigi ,  plura  ad  calcem  me  di(5lurum  pol- 
licitus. 
Argumenta , qui-  L I V.  Scilicet,  fi  vix  alia,  inquiunt,  apud  Latinos  in  honore  &  ufu 
veri^onem^'no'ft™  fuit  interpretatio  Scripturarum ,  prster  eam  veterem ,  quae  Itala  a  no- 
impugnatur  opi-  {jjg  pQ^j-  Auguftinum  appellatur  ,  quorfum  tanta  Latinorum  codicum 
vel  ipla  in  Urbe  difcrepantia  ?  Ut  quid  Damallis  id  Hieronymo  de- 
dit  negotii,  ut  arbiter  lederet,  &  qusenam  inter  tot  varia  exemplaria 
effent  ea,  quae  cum  Grxca  confentirent  veritate,  decerneret  ?  Ut  quid 
Damafo  Hieronymus  refpondiffet,  tot  apud  Latinos  fuilTe  exemplaria, 
quot  codices  ?  Si  Latinis  exemplarihis ,  inquit ,  fides  eft  habenda ,  refpon- 
deant ,  quibus  ?  tot  enim  fiunt  exemplaria  pene  ,  quot  codices.  Certe  fi  una 
tunc  in  honore  &  ufu  ftiilTet  interpretatio  Scripturarum  ,  neque  Da- 
mafiis  Hieronymo  quam  impofuit ,  provinciam  impoiuiflet  i  neque 
Hieronymo  his  reipondere  verbis  licuiffet.  Refpondit  tamen.  Ubi 
ergo  tum  erat  famola  ilia  interoretatio,  fola  in  ufu?  an  tanta  potuit 
effe  inter  varios  unius  ejufdemque  Scripturarum  interpretationis  codi- 
ces difcrepantia,  ut  vel  ipfe  Romanus  pontifex  haereret,  atque  igno- 
raret  qmbus  .fides  effet  habenda?  An  ita  hofpes  &  peregrinus  Romae 
fiiit  Damafus,  ut  eum.lateret,  quaenam  germana  &  fincera  elFent  Ital^e 
exemplaria  ,  illius  nimirum  interpretationis  ,  quse  fola  in  ufu  apud 
Latinos ,  maxime  apud  Romanos  femper  liierat ,  atque  etiamnum  efle 
debebat  ? 

LV.  Praeterea  ,  inquiunt,  fi  una  eademque  exftitit  interpretatio  in 
Ecclefia  Latma ,  tam  frequenti  ufu  confecrata ,  ut  cseterae ,  fi  quae  iiie- 
rint,  nuUo  ordine  haberentur  ;  ut  quid  alii  aliis  verbis  Scripturas  lau- 
dant  SS.  Patres  ac  Dodores  ?  Unius  profedo  ejufdemque  interpreta- 
tionis eadem  funt  verba  ',  quae  fi  interpretatio  fola  a  Patribus  Hiit 
ufurpata ,  iifdem  debuit  verbis  ufurpari  :  ut  quid  ergo  aliis  Cypria- 
nus  verbis,  aliis  TertulHanus,  ahis  Auguftinus,  aliis  Ambrofius,  inter 


P  R  TE  I-  A  T  I  O.  XXV 

laudandas  Scn'ptiirse  fcntcntias  ,  utuntur  ? 

L  VI.  Atquc  hxc  dcmuni  Iiint  argiimcnta ,  quibiis  ea  impugnari  po- 
tell  opinio ,  in  quam  me  die  proclivioreni  dixi.  Non  vereor  ut  quis 
ea  me  dilfimulaHe ,  eorumque  vim  ,  i\  quam  habent ,  quo  ea  facilius 
folverem ,  aut  iblvifTe  viderer ,  extenuafTe  accufet.  Ad  ea  jam  fol- 
venda ,  &  ad  vetcrem  interpretationcm  ab  his  tclis  vindicandam  ag- 
gredior  :  neque  enim  contrarias  mihi  rationes  afpernor  :  tantum  id 
quam  maximc   paucis  licuerit,  quoniam  brevis  ede  cupio,  expediam. 

L  V 1 1.   Prima  veniat  in  medium  difficultas  ,  petita  ex  exemplarium     Rcfeiiimr  pru 
difcrepantia.      Quamlibet  grave,  firmumque   videatur   iftud   argumen- [^^"^  "2"™«"- 
tum  ;   fpeciem  tamcn  lirmitatis  potiiis,  quam  iplam  habere  firmitatem, 
ego  afTcrere  nihil  dubitem  ;  idque  vel  inde  patet,  quod  paribus  quoque 
argumentis  conficeretur,  neque  hodiernam  Vulgatam  nortram,  efle  earn 
Scripturae  interpretationem ,  quae  longo  tot  faeculorum  ufu  in  Ecclefia 
probata    fuerat   ad  ufque    Tridentina^   fynodi    tempora  ;    quae   quidem 
lynodus  eam  gravi  decreto   authenticam   declaravit.      Si   enim    ingens 
numerus  diicrepantium   inter   fe  exemplarium ,  quae  facraruni  Scriptu- 
rarum    interpretationem   Latinam    repraefentabant  ,  priufquam    novam 
elaboraret  Hieronymus,  fatis  fit,  ut  ea  fuifle  una  negetur  verfio ,  quae 
fola  diuturno  ufu  in  Ecclefia  probata  effet,  ac  confecrata  ;  fi,  ob  iftam 
exemplarium  multitudinem ,  ac  difcrepantiam ,  dignofci  certo  non  po- 
tuilfe ,   nee    recuperari  veterem   illam   interpretationem   contendatur  i 
cuilibet  alteri  amrmare  licebit ,  neque  etiam  fecerni  potuifTe  Vulgatam 
hodiernam  in  tanta ,  non  modo  codicum ,  fed  etiam  interpretationum 
multitudine ,  &  difcrepantia,  quantam  fuide  concilii  Tridentini  tempo- 
re, ipfi  aud:ores  lunt  editores  Romani,  c^uorum  verba  editioni  Sixtanae 
praefixa   hic  fubjicio.    (c   In    multis  magnifque    beneficiis ,  quae  per  fa-  cc 
cram  Tridentinam  fynodum  Ecclefiae  liiae  Deus  coptulit ;  id  inprimis  cc 
numerandum  videtur  ,  quod  inter   tot  hatinas  editiones  divinariim  Scriptu-  cc 
rarinn ,  folam  veterem  ac  vulgatam ,  qua  longo  tot  factdorum  ufu  m  Ecclefia  cc 
■probata  fuerat^  graviffimo    decreto   authenticam    declaravit.      Nam    ut  cc 
illud  omittamus ,  quod  ex  recentibus  editionibus ,  non  paucae  ad  hse-  cc 
refes......   confirmandas   licenter    detortae  videbantur ,  ipia    certe  tanta  cc 

verfionum  varietas ,  atque  diverfitas ,  magnam  in  Ecclefia  Dei  confii-  cc 
fionem  parere  potuilfet.  Jam  enim  hac  nortra  aetate  illud  fere  eve-  cc 
nifle  conrtat ,  quod  S.  Hieronymus  tempore  fuo  accidilTe  teftatus  eft,  cc 
tot  fcilicet  ftiiU'e  exemplaria ,  quot  codices  ,  cum  unufquifque  pro  arbitrio  cc 
fuo  adderet,  vel  detraheret.  Hujus  autem  veteris  ac  vulgatx  editionis  cc 
tanta  femper  fuit  audontas ,  tamque  excellens  praellantia  ,  ut  eam  cc 
cateris  omnibus  Latinis  eduionibiis  long}  anteferendam  ejfe  apud  sequos  judices  cc 
in  dubium  revocari  non  poffet.  Qui  namque  in  ea  libri  continentur  c< 
ut  a  majoribus  noftris  quafi  per  manus  traditum  nobis  eft,  partim  ex  cc 
S.  Hieronymi  translatione  ,  vel  emendatione  fufcepti  funt ;  partim  cc 
retenti  ex  antiquiflima  quadam  editione  Latina ,  quam  S.  Hieronymus  cc 
Communem  &  Vulgatam^  S.  Auguftinus  Italam  ^  S.  Gregorius  Veterem  cc 
translationem  appellat.  »  Et  poll  pauca.  cc  Quia  tamen  in  tanta  re  nulla  cc 
poteft  effe  nimia  diligentia ;  &  codices  Mil.  complures ,  &  vetuftiores,  cc 

lummi    Pontificis   jufTu    conquifiti  ,    atque    in   Urbem    advecli    funt ct 

Et  Pius  IV turn  lacrarum  litterarum ,  tum  variarum  linguarum  pe-  cc 

ritiffimis  viris  eam  provinciam  demandavit ,  ut  vulgatam  editionem  cc 
Latinam  ,  adhibitis  antiquiftimis  codicibus  Mfl^  infpedis  quoque  He-  « 
braicis  ,   Grsecifque    Bibliorum   fontibus  ',  coniultis    denique   veterum  « 


xxvi  PRiEFATIO. 

w  Patrum  commentariis ,  accuratiffime  caftigarent.  » 
inVuigawmho-       L  V 1 1 1.   Ex  his  cditorum  Romanorum  verbis  manifeftum  eft.  quid- 

dicrnamregeri  no-  '  J     '  fl  r  ■  •  ■  r--  •  • 

left ,  quidquid  in  quid  in  noltram  lententiam  circa  antiquam  Scripturae  interpretationem 
rSg«itu"'^'  ingeritur,  regeri  pofTe  in  Vulgatam  hodiernam  :  utriufque  enim  fors 
eadem,  par  conditio,  fimilis  fortuna.  Utraque  longo  ac  diuturno  ufu 
probata,  ac  confecrata  ;  utraque,  contradis  maculis,  nonnihil  foedata; 
utriufque  innumeri ,  difcrepantefque  codices  :  Jam  enim  hac  noflra  atate^ 
inquiunt  editores  Romani ,  illud  fere  eveniffe  conflat^  quod  S.  Hieronymus 
tempore  fuo  accidiffe  teflatus  eft  ,  tot  fcilicet  fnijfe  exemplaria ,  qtiot  codices , 
cum  umifqnifqtie  pro  arbitrio  fiio  adder et ,  vel  detraheret.  Demum  ,  ne  quid 
defideretur  ,  utraque  fuuni  habuit  Damafum  ;  &  uterque  Damafus 
fuum  habuit  HieronymLun ,  cujus  ftudio  &  opera  maculae  funt  detra- 
d:ae,nativus  redditus  nitor^  nifi  quod  plures  habuerit  Pius  IV.  qui  turn 
facrarum  litterariira  ,  turn  variarum  linguarum  peritijfimis  viris  earn  provin- 
ciam  demandavit  ^  ut  vulgatam  editionem  Latinam  ^  adhibitis  antiquijjmis  co- 
dicihus  MjJ.  injpe£lis  quoque  Hebraicis ,  Gracifqiie  Bibliorum  fontibus ;  conful- 
th  deniqu^  veterum  Patrum  commentariis ,  accuratijfime  caftigarent.  Nemini 
profec5t6  manca  videbitur  ilia  comparatio  :  nemo  non  advertit  quam 
apte  cadat }  adeoque  quam  merito  dixerim  ,  regeri  in  Vulgatam  pofle 
qucecunque  nobis  objiciuntur.  Enim  vero  fi  vix  alia,  prseter  Vul- 
gatam Latinam ,  in  Occidentali  Ecclefia ,  quam  late  patet ,  interpre- 
tatio  Scnpturarum  obtinebat  ad  ufque  Pii  IV.  tempora ;  quorfum  tan- 
ta  ubique,  vel  in  ipfa  Urbe,  non  tantum  codicum  Latinorum,  fed 
&  interpretum  multitudo ,  ut  timendi  locus  fuerit,  ne  tanta  diverfitate 
confuilo  pareretur  in  Ecclefia ,  ipfaque  turbaretur  ?  Si  tanta  hujus  in- 
terpretationis  audoritas  femper  fuit,  tamque  excellens  prseftantia,  ut 
ipli  ca;teras  pofthabendas  efife  verfiones  apud  aequos  judices  revocari  in 
aubium  non  pofTit.;  quid  necefle  fuit ,  ut  banc  tantse  audoritatis ,  & 
tarn  excellentis  prseftantiae  Vulgatam  Latinam  denuo  emendandi ,  6c 
ad  Grxca,  Hebraicaque  exemplaria  caftigandi  provinciam  viris  lin- 
guarum peritiftimis  demandaret  alter  Damafus.  Nonne  his  peritilli- 
mis  viris  hcuit  iifdem  verbis  Pio  IV.  refpondere,  quibus  olim  Damafo 
Hieronymus  refponderat?  Qua  ratione  enim  viri  dodi ,  quibus  hsec 
a  Pio  IV.  impofita  eft  provincia  ,  germanum  Vulgatae  noftrae  con- 
textum ,  in  tanta  codicum  ,  interpretationumque  multitudine  ,  quanta 
,  ab  Hieronymo  ad  Tridentinae  fynodi  tempora  exftitit ,  &  exftabat , 
dignofcere  potuerunt  ?  Quid  plura  ?  nonne  qusecunque  funt  nobis  ob- 
jeda  ,  haec  poflunt  urgeri  ? 
inutramqueni-  L I X.  Jam  vcro  fl  haec  momenta  nihil  habent  virium  ,  quo  confi- 
advI!ii"bmniob-  ciatur  eam  Scripturae  interpretationem,  quam  toi  inter  alias  gravilTimo 
jei^a.  decreto  authenticam  declaravit   facrofanda  fynodus  Tridentina,  eam 

ipfam  non  efle  interpretationem  ,  quse  longo  tot  faeculorum  ufu  in 
Ecclefia  probata  fuerat ;  ut  quid  iifdem  conficeretur  inter  varia  exem- 
plaria ,  diverfofque  codices  nee  dignofci ,  nee  revocari  in  lucem  po- 
tuiffe  longe  antiquillimam  illam  Scripturae  verfionem,  quae  in  honore 
apud  Latinos  erat ,  priufquam  Hieronymus  novam  elaboraret  ?  Fa- 
ceflTant  ergo ,  omnemque  deponant  fcrupulum  ,  qui  ob  tantam  exem- 
plarium  codicumque  multitudinem  ,  &  dilcrepantiam ,  quantam  fuifTe 
olim  putant,  revocari  in  lucem  polTe  antiquam  Scripturarum  interpre- 
tationem negant.  «  Hanc  tantam  varietatum  multitudinem  (  ut  cum 
a  editoribus  noftris  operum  Divi  Auguftini  loquamur  )  minime  difEte- 
«  mur  j  fed  minorem  efle  nequivifle  contendimus.     Quifquis  in  evolven- 


PR^FATIO.  xxvii 

dis  Mfs.  vel  mediocrem  laborem  impendent,  is  ignorare  nequaquam  a 
poterit  rara  inveniri  exemplaria ,  in  quibus  paginarum  numerus ,  va-  a 
rietatum  five  bonarum ,  five  malarum  multitudine  non  vincatur  ;  &  in  c< 
hujufinodi  fcriptis  codicibus ,  non  fecus  ac  quandoque  in  editis  gra-  « 
via  quaedam  occurrere,  non  modo  qua  a  librariis  ^  ut  Hieronymi  ver-  cc 
bis  utamur  ,  d^rmitantibm ,  atit  addita  funt ,  aut  mutata  i  fed  etiam  ^  pra-  ct 
ftmptoribm  imperhis  emendata  perverfius.  Lucas  Brugenfis,  qui  Tola  col-  cc 
legit  Romanse  corredionis  in  Bibliis  Editionis  vulgatae ,  juflii  Sixti  V.  cc 
recognitis  ,  loca  infigniora ,  horum  plufquam  ducenta  in  folo  Pfalterio  cc 
annotavit.  Quis  vero  inde  colligat,  aut  codicibus,  ad  quos  fadta  eft  <c 
ea  correclio ,  Vulgatam  minime  contineri ;  aut  Vulgatam  ipfam ,  quse  cc 
noftris  in  Bibliis  hodie  circumfertur,  &  in  qua  tot  obfervantur  diver-  cc 
fitates,  non  eandem,  quse  erat  concilii  Tridentini  tempore  ,  exifti-  cc 
mandam  ?  » 

L  X.     Quamvis    autem   tantam    varietatum  multitudinem  ,   five  in  Ope  igirur  regu- 
codicibus ,  five  in  interpretationibus  Scripturarum  minime  diffiteamur ;  lurdig^iX!'* 
imo  etiamfi  tam  multas  olim  Scripturarum  fuiffe  interpretationes     ut  '«vocaii  in  luccm 
numerari  non  pollent  ,  tam   muita  exemplaria,  ut  codicum  numerum  preudo. 
sequaret  numerus  interpretationum ,  exadis  rigide  Hieronymi  aliquan- 
diu  &  Auguftini  verbis,  concederemus ;  nihilominus  tamen  unam  fuilfe 
inter  alias  contendimus  interpretationem ,  quae  caeteris  prxftuit ;  quse 
in  honore ,  &  ufu  frequentiori  tuit ;  cui  aliae  omnes  funt  pofthabitx  ; 
quae  etiamnum ,  fi  minus  tota ,  faltem  quanta  exftat  in  antiquis  moni- 
mentis ,  Patrumque  fcriptis ,  revocari  in  lucem  ,  atque  dignofci  ope 
regularum ,  quas  propofuimus ,  polTit ;  quemadmodum  dignofci  potuic 
Vulgata  noftra  in  fuTuli ,  ne  dicam  in  majore  codicum  exemplanum- 
Que  multitudine  ;  inter  quae  ,  ipfa ,  Ecclefis  ufu  probata ,  ac  veluti  con- 
lecrata   eminebat ,  &   integra   ad  nos ,  non   tamen   fine  mendis   per- 
venit. 

LXI.  Videant  nunc  qui  ex  multitudine,  &  difcrepantia  codicum, 
contra  antiquae  interpretationis  vindices  &  inftauratores ,  tam  firmum 
fibi  videntur  elicere  argumentum ,  quid  inde  poflit  confici.  Quae  ve- 
to fint  harum  difcrepantiarum  caufe ,  &  qui  fieri  potuerit ,  ut  unius 
ejufdemque  interpretationis  Scripturarum,  varii  &  difcrepantes  efient 
codices ,  nihil  necefTe  eft  hie  expHcare ,  cum  de  his  jam  dixerimus  §. 
2°.  n.  I  J.  &  1 8.  Hunc  locum  adeat  ledor,  fi  vacat ;  nobis  eadem 
dicere  non  vacat. 

LXI  I.  Alterum  argumentum  poteramus  contemnere,  &  labore  re-  Rewiimr  t.  ar- 
fponfionis  penitus  fuperfedere  :  mhilominus  illud  quoque  refellemus.  g""^"""- 
Si  una,  inquiunt,  eademque  ofim  fuifiet  in  ufu  interpretatio  Scriptu- 
re ,  nee  praeter  iftam  alise  ulle  exftitifTent ,  aut  faltem  in  ufu  fiiilfent ; 
nulla  deberet  occurrere  difcrepantia  in  Patnbus,  qui  Scripturas  laudant : 
nimirum,  fi  una,  eademque  omnibus  fuit  interpretatio,  ex  uno  fonte 
eandem  haurire  aquam  debuerunt.  Ut  quid  ergo  aliis  Tertullianus , 
ahis  Cyprianus,  aliis  Ambrofius,  atque  alii  aliis  verbis  Scripturas  lau- 
dant ? 

LXIIL  Jam  munita  nobis  eft  via  ad  hujus  difficultatis  enodatio-   cur in isudanais 

nem  ;  quae  etiam  fuperiori  refponfione   expedita ,  &  explanata  videri  f^^lf^^^' 

potuit.     Quae  enim  caufa   eft ,  cur  varii  difcrepantefque  fint  Scriptu-  ss.  p 

rarum  codices ;  eadem  caufa  eft  cur  fandi  Patres  in  laudandis  Scriptu- 

ris   non   confentiant    aliquando  ,    atque    etiam    ipfi    fibi    non    femper 

conftent.     In  primis  juvat  obfervare  jnon  adeo  urgendam ,  verbifque 
Tom.  I,  i 


s  non  con- 
inter  Jum 
atres. 


xxviii  P'  R.  4^  F  A  T  I  O. 

ampliiicandam  hanc  efle  difficultatem  ;  quandoquidem  fandi  Partes, 
alii  ab  aliis,  aut  ipfi  a  femetiplis  in  laudandis  Scripturis  tantopere  ;nQn 
difildenc  :  Latini  namque  Patres ,  xlim  facras  Scripturas  proferunt  y  iif- 
.  dem  eas  fententiis  verbifque,  aut  iifdem,  aut  pene  iifdeni  folent  proferre, 
,  &  magna  inter  eos  felixque  ut  plurimum  eft  concordantia  ',  rara  au- 
tem,  &  levis  fere  Temper,  quandocunque  aliqua  intercedit ,  difcrepan- 
tia.  Deinde  quilibet  Pater  fibi  fatis  conilat,  &  quam  femel  laud^vit 
Scripturas  lententiam,  hanc  in  aliis  deinceps  libris,  fiquando  opus  eft, 
iifdem  plerumque  conftanter  verbis  laudat.  .;;;,•?_ 

No.i  propterei       L X I V.    Scd  £iteamur  quod  res  eft,verifque  concedamus.'   Inlaur 
scdptmamm  "i"- dandis  Scripturis  interdum  non  adeo  omnes ,  &  finguli  fecum  Patres, 
tcrpretaiiones.      coufentiunt ,  ut  nou  aliquando  alii  ab  aliis  diftideant ,  6l  alias  alii  fen- 
tentias,  alia  alii  verba   adhibeant.     Hanc  varietatem  minime   diffitti-;; 
mur  :  aliquando  enim   difcrepat  a  Tertulliano  Cyprianus ,  a  Cypriano 
Auguftinus,  ab  Auguftino  Hieronymus,  &  alii  ab  aliis.     An  vero  prop- 
terea  diverfas  fuifle  Scripturarum  interpretationes ,  quibus  Patres  vite-, 
*ComrariaEian-rentur ,  dixerimus  ?   *   Ita  exiftimat   clariflimus   Jofephus  Blanchinus,. 
coriu«dr^ii.4'o!  presbyter   Congregationis  Oratorii  Romani,  to.   i°.  nuper   edito  Fin- 
diciarum    canonicurum    Scripturarum ,    pag.    x  x  v  1 1.   qui   poftquam    non- 
nulla   Hieronymi ,  Auguftini  ,  Hilani  Pictaviednfts  in  medium  adduxit, 
teftimonia,  quibus  plurimos  Scripturarum  interpretes  &L  translator es ^  quo 
-quidem  nomine  utitur  Hilarius,  adeoque  plurimas  interpretationes  fuifle 
docent ,  ita  profequicur  :  cc  Varietas  ergo  ledionum ,  quae  in  operibus 
»  veterura  Latinorum  Patrum  deprehenditur,  non  unam  eandemque,  led. 
»  varias  ac  plane  diverfas  Latinas   verfiones  prodit ,  quas  ufurpari.  de- 
»  preliendimus  a  Tertulliano,  Cypriano,  Hilario,  aliifque.     S.  Auguftinuiij 
«  Hipponenfem,  6c  Ambrofium  Mediolanenfem,  epifcopos,  J?^/i?j?2  fuiria 
J)  fecutos  dubitari  minime  poteft.,»    Miror  haec  poftrema  verba  viro  doclo 
*  Varietas  leaio-  excidiiTc ,  quibus  prima  impugnari  queunt.   *   Etenim  fi  varietas  ledtio- 
jium  ,  maii  fida  -^^    laudaudis    Sctipturis  ^  GujE    in   veterum  Patrum  .fcriptis   de- 

regula, qua  vane-  T  ^    ^        j  r    TT      C       •     ^  ^      • 

tas  interpretatio-  preheiiditur ,  ptoclit  iiott  unaiTi  eandemque  luiUe  Scripturarum  inter-. 
"""'  .  p^.gj3^^JQj-jgj-[-j  ^  feJ  varias,  fic  plane  diverfas,  quibus  ufi  iunt  TertuUianus  ,, 
Cyprianus ,  Hilarius  ;  cum  eadem  varietas  in  Auguftino  &  Am;brofip, 
reperiatur,  necefTe  eft  ut  fequatur,  aut  Auguftinum  &  Ambrofium  noiij 
eandem  fecutos  fuifle  interpretationem ,  aut  varietatem  lectionum  male  fe 
dam  effe  regulam,  qua  varietas  interpretationum  deprehendatur.  Pofti^e- 
mum  nobis  magis  arridet  '■>  £c  clarilf.  Blanchino  concedentes ,  dubitari 
minime  pofle  S.  Auguftinum  Hipponenfem  ,  &  Ambrofium  jVIedigia- 
nenfem,  epifcopos ,  Irakm  fuifle  fecutos ;  ipfam  quoque  &  alios  vetef.eS 
Patres  fec,utos  luifi^e ,  in  quorum  fcriptis  vix  alia  ledionum  vanetasi.^ 
quam  in  Ambrofio  &  Auguftino  deprehenditur ,  fas  efle  contendere 
arbitramur.  Inio  idem  clariftlmus  Blanchinus ,  cjuamvis  vanas  inter- 
pretationes fe  in  Tertulliano ,  Cypriano ,  &  Hilario  deprehendille  fcri- 
pferit  '■)  horum  quoque  tamen  Patrum  teftimonia  occurrere ,  fi  quis  ,in» 
Italam  intueatur,  audor  eft  :  In.  .earn  fi  intuearis  ,  inquit,  ubi  ledbti; 
Italam  commendat  p.  ccix.  maxirne  tibi  occiirrent ,  &  qitafi  lucebiint  pit-, 
raque  SS.  Patrum  tejimonia ,  prafertim  Irenai  (  Latina  loqmr  aiitiquijjim^ 
interpretationis  ")  Cypriani  ^  Hilarii  Pitlav.  Luciferi  Calar.  Zenonis  Feron.  Qau- 

dentii^&ic.  ,,..j  ^ii.;-. "    ,v.t::<^a 

ije  vatiarum  k-       LXV.   Quid  ctgo  varietas  ilia  ledionum  prodit  ?   Scilicet  var ios  ,"■_ 

aine"  quid  Tandem  difcrepantcfquc  unius  ejufdemque  interpretationis  codices  habuifl"e  an- 

inf«endum.        tiquos  Patrcs ,  Tertullianum ,  Gyprianum,  Hilarium,.&;  alios,  in, quj- 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  XXIX 

bus  ilia  occurrit  vaiietais.  Non  enim  olini ,  ut  hodie ,  iiuiuiiKra  ex  eo- 
dem  prselo  exibant  libri  unius  exemplaria ,  omnino  liniilia  i  led  plura 
a.  plunbus ,  peneque  lingula  a  iingulis  defcripta  librariis  erant ,  iilque 
aliquando  ofcitantibus,  laepe  temerariis ,  qui  mutare  quae  minus  intel- 
ligebant,  gloffulis  illuilirare ,  melilis  dixerim ,  obfcurare ,  aut  aliter  red- 
dere  fatis  non  habueie  religioni.  Latini  autcm  Patres,  qui  Groec'e  per- 
inde  ac  Latine  norant  ,  cum  hsec  librariorum  menda  inter  legendum 
offenderent,  ea  emendare  fuo  quifque  calamo  5  exacta  ad  Graecum  m- 
terpretatione  Latina,  folebant.  Hmc  Auguftinus,  ad  pleniorem  Scri- 
pturarum  fcientiam ,  linguanim  illarum  ,  ex  cjuikis  in  Latinam  Scrintura 
fervmic ,  petendam  elle  cognicionem  docet  :  hmc  jubet  S.  Doctor ,  uc 
lii.  2.  ad  Latinos  codices  emendandos  Grseci  adhibeantur  :  Latinis  ^  inquit , 
chufl.  '  quibuslibet  emmdandh  Gr^sci  adhibeantur.  Neque  etiam  negaverim  Latinos 
Patres  aliquando  interprecum  vice  fundos  fuifTe ,  &  ea  quse  ipHs  minus 
bene  reddita  funt  viia ,  aliter  interpretatos  fuiflfe ,  quam  prse  fe  ferrent 
codices,  quibus  utebantur.  Hinc  illae  diicrepantiae,  quae  occurrunt ;  fed 
hujufmodi  tamen  difcrepantiae ,  ut  reipfa  SS.  Patres  una  &  eadem  Scri- 
pturarum  interpretatione  ufos  fuifle ,  8c  difcrepantes  tantlim  codices  ha- 
buifle  agnofcas. 

LXVL  Ppftremo  nobis  SS.  Patrum,  niaxime  Auguftini  &  Hierony-    Refdiimr  j.ar- 
mi  audlof  itas  opponitur.     Scilicet  ille  interpretes  Latinos ,  adeo  multi  S""""'""- 
liint,  numerari  pofle  negat  5  ille  vero  tot  Latina  efTe  exemplaria,  quot 
codices  diferte  aflerit.     Ex  quibus ,  non  unam ,  fed  plurimas  fuilfe  Scri- 
pturarum  interpretationes  fequitur. 

LXVn.   Equidem  arbitror  cum  Cl.  V.  Phil.  Gabelho,  to.  1°.  Fin-        Urgearurii- 
diciarum  Blanch,  p.  :58l..cc  non  fatis  attente  Hieronymi  atque  Augurti-  «  ^"  itt^flmo 
ni  aucioritatem  urgere  multos     qui  N.  T.  Latinas  verfiones  plurimas  a '«i'""^"'»"» , 
ohm  in   Lcclelia  luille   arbitrantur.  »    Do  tamen  manus  '•>  &  plurimos      cet  ejus'auac- 
prifcis  EcclefiK  temporibus,  Latine   reddendis,  quae  Graeca   exllabant      ""'' 
Scripturarum  exemplaria  operam  impendilTe  fuam,  Augullini  audoritate 
addudus,  fateor.     At  idem  S.  Dodor  audor  efl,  unam  prse  cjeteris 
infignem  fuifle  verfionem  ;  &  eam  omnibus  praeferendam ,  quod  tena- 
cior  verborum  fit  cum  ferjpicuitate  fententice  ^  docet.     Hanc  profedo  fecutus 
eft  S.   Auguftinus  ;   hanc    &    alii   bene  multi  Patres  fecuti  funt ;   hsec 
in  ufu  frequentiori  verfiri  debuit  interpretatib ,  atque  verfata  eft ;  at- 
qui  ijioc  liftum  eft  quod  contendimus.     Irritum  ergo  telum,  quod  con- 
tra nos  cuditur  ex  verbis  Auguftini,  in  cujus  tanti  dodoris  &  magiftri 
verba  me.  pene  addidum  jurare  dixerim. 

LXVIIL  Quod  Hierony  mum  fpedat,S.  Dodoris  verba  vehemen-  Urgeri  mmen  ve- 
tius  urgeri  nec^pofl^unt,  nee  debent ;  quod  fateatur  necefle  eft,  quifquis  j^'n^^Tne^aXn^ 
animadverterit  Hieronymum  de  novi  Teftamenti  codicibus  verba  facere  :  "'"^"y^  ^«^^a. 
De  novo  nimc^  inquit,  TeJiamenlo  loquor^  &c.    Quis  autem  dixerit  tantam 
fuifle  interpretationum  multitudinem  ,  ut  numerus  exemplarium  exa^qua- 
r$t  numerum  codicum  ?   Ufquene   adeo   turbatum   Riiflct   in   Ecclefia ; 
tantane  unquam  luit  confuiio  ,  ut  nuUi  codices  novi  Teftamenti  con- 
fentirent?   Ergone  Chriftiani ,  qui  his  tcmporibus  tanto  ftudio  iacras 
verfabant  Scnpturas ,  tam  diverfis  utebantur  codicibus ,  ut  alii  aliter  le- 
gerent,  alii  aliter  interpretarentur;  nuUufque  inter  eos  vel  m  ipfa  Urbe, 
&  in.  ipfius  legendis    novi  Teftamenti  Scripturis  eflet   confenfus  V   Ec- 
quis  id  aflerere  aufus  lit?  Concedendum  eft  igitur  Hieronymi  verba, 
quEe  ultra  hdem ,  numerum  &  diicrepantias  facrorum  exemplarium  am- 
pliftc&nt ,  ardioxibus  cuxumfcnbenda  canceUis,  benigneque  int^lligenda  j 


XXX  ^      P  R  iE  F  A  T  I  C. 

nee  tarn  de  variis  difcrepantibufque  interpretationibus ,  quas  varii  ela- 
boraverant  imerpretes,  quam  de  multiplicibus  efle  accipienda  mendis^ 
qua;  in  varies  unius  ejufdemque  interpretationis  codices  irrepferant ,  of- 
citantia   &  fupinitate  librariorum ,  necnon  6c  temeritate  eruditulorum , 
qui  inter  defcribendos  legendofve  facros  codices  addiderant ,  detraxe- 
rant,mutaverant.    Atque  ita  fi  benigne  Hieronymi  verba  intelligantur, 
ex  his  duntaxac  efficietur ,  ejus  getate  pluribus  vitiis  mendifque  antiquam 
interpretationem  laborafTe  ;  non  vero  earn  aut  exftindam,  auc  cum  tanta 
aliarum  interpretationum  multitudine  permixtam  &  confiifam ,  ut  ab  his 
difcerni  non  poflit.    Teftes  hic  appello  vires  dodos,  antiquitatis  aman- 
tes ,  quicunque  revocandis  in  lucem  veterum  Patrum  fcriptis  impendunt 
operam,primnumque  ipfis  reddere  nitorem  novis  editionibus  laborant. 
Quam  multis  antiquge  editiones  maculis  afperfse  erant !  quot  vitiis,  quot 
erroribus  ,  quot  mendis  laborabant  veterum  fcripta ,  priufquam  nbvis 
curis  emendarentur  !   an  propterea  interiiffe ,  nee  pofle  dignofci,  revo- 
cari  in  kicem  fcripta  ilia ,  tot  afperfa  maculis ,  exiftimarunt  viri  doAi  7 
LXIX.   Sed  quid  externorum  oppofitione  exemplorum  opus  eft? 
ipfe  fit  exemplo  divus  Hieronymus.      S.  Dodor  Pfalterium ,  ciim  Ro- 
ma; verfaretur,  magna  ex  parte  ad  Grgecae  Septuaginta  Interpretum  ver- 
fionis  fidem  emendaverat ;  idem  tamen  Pfalterium ,  non  ita  longo  poft 
tempore ,  nempe  ipfa  Hieronymi  aetate ,  adeo  depravatum  erat  fcripto- 
^rum  vitio ,  ut  emendando  &  expurgando  iterum  Pfalterio  manum  ad- 
movere,  precibus  Euftochii  &  Paulae  coadus  fit.    Pfalterium  Rom^  dttdum 
pofaus  emendaveram  ^  inquit,  Euftochium  &  Paulam  alloquens  in  epiftola 
uti  ique  infcripta ,  &  juxta  L  XX.  Interpretes ,  licet  curfim ,  magna  tamen  ex 
fane  correxeram.    Quod  quia  riirfum  videtis  fcriptorum  vitio  depravatum ,  plufque 
amiquum  errorem^  quam  novam  emendalionem  valere  i  me  cogitis  ut  veluti  quo- 
dam  novali  fcijfum  jam  anjum  exeruam ,  &   oMiquis  fulcis  renafcentes  fpinas 
eradicem.     Depravatum  erat  Pfalterium,  cum  iilud,  pofitus  Romae,  Hie- 
ronymus juxta  L  X  X.  Interpretes  magna  ex  parte  emendavit ;  nee  du- 
bium  quin  plures  in  Urbe,  variique  hujus  depravati  Pfalterii  codices 
circumierrentur  ;  &  forfitan  refpondere  Hieronymo  licuifTet ,  tot  elTe 
«xemplaria  quot  codices ,  fi  quis  ei  hanc  emendandi  Pfalterii  provin- 
ciam  impofuiffet ,  nee  eam  ipfe  fponte  cepiffet.     Nunc  ergo  ab  adver- 
fariis  require ,  an  varii  hujus  Pfalterii  codices  diverfas  interpretationes 
repraefentarent  ?   Non  opinor   certe  ;  fed  diverfi  erant  duntaxat  unius 
ejufdemque  interpretationis ,  fed  depravatae  vitie  fcriptorum ,  codices  J 
tarn  ante  primam,  quam  ante  fecundam  corredionem  Hieronymi.  Quid- 
ni  ita  intelligamus  verba  ilia ,  quae  vehementiiis  urgentur  ? 
Tarn  revoori  in      LXX.    Certc  fi  quis  pcrftarc  in  hac  fententia  veht,  &:  contendat, 
inMra!qufm  po'  aut  intcriiffe,  aut  cum  tam  multis  aliis  cenfufam  &  permixtam  effe  ve- 
tuit  Gr;Eca  LXX.  x_QY:tn\  intcrpretationem ,  ut  fecerni  ab  aliis  non  peflit  ;  idem  etiam ,  fi 
audoritate ,  &  rigide  exadis  Hieronymi  verbis  Itare  velit ,  neceile  eit 
concedat,  ne  ipfam  quidem  Septuaginta  Interpretum  Graecam  verfionem 
revocari  in  lucem ,  &  ab  aliis  Graecis  interpretationibus  pofTe  fecerni  J 
quippe  cujus  verfienis ,  ut  fcribit  Hieronymus  in  epiftola  Chromatio 
infcripta ,  p?-o  varietate  regionum  diverfa  ferantur  exemplar ia^  &  germana  ilia  ^ 
antiquaque  tramlatio  corrupta  fit  atque  violata.    Etenim  fi  pro  varietate  re- 
gionum diverfa  funt  Graecae  interpretationis  LXX.  exernplaria ;  fi  haec 
antiqua  interpretatio  corrupta  violataque  j  fi  orbis  ipfe  ftudia  in  con- 
traria  fcifTus ,  hac  varietate  compugnet  '■>  fcilicet ,  ut  Hieronymi  ver- 
bis  utar  ,  Alexandria  &  ^gyptus  in  Septuaginta  fuis  HeJ^chinm  laudat 


em  ,   uno    nobis 
conceiro  ,  unicui- 

mui 
arbitrium. 


P  R  ^  F  A  T  1  O-  xxxi 

auHorem  :  Corijlantinopolis  ufqiie  Antiochiam  Lucuini  martyris  exemplaria  pro- 
i?at  :  media  inter  has  provincial  PaLeflinos  codices  legitnt^  qnos  ab  Origene  ela- 
horatos  Eiifebiiis  &  Pamphiltis  vulgaverunt ;  totiifqtie  orbis  hac  inter  fe  trifaria 
varietate  compugnat.  Si  totus,  inquam ,  orbis  circa  Graeca  exemplaria 
difTidet ,  cujus  erit  tantas  lites  componere  ?  Ecquis  judex  &  arbiter  fe- 
debit ,  ut  fecernat  quxnam  inter  diverfa ,  qua;  pro  varietate  regionum 
circumferuntur,fincera  &  germana  LXX.  Interpretum  exemplaria  (int 
habenda  ?  quis  ea ,  tot  aliis  permixta ,  dignofcat ;  extradaque  e  multi- 
tudine ,  digito  monftrare  poflit  ?  Expediant  fefe  inde  qui  talia  in  nos 
momenta  urgent  vehementius,  &  Hieronymi  verbis  prorfus  abutuntur. 
Nobis  interea  licebit  aflerere,  ut  niultis  momentis  revocari  in  lucem, 
&  in  tanta  codicum  varietate  antiquam  interpretationem  Latinam  di- 
gnofci  non  pofle  contendunt  ;  nobis,  inquam ,  interea  licebit  afferere, 
tarn  recuperari  earn  polTe,  fi  minus  totam,  faltem  partem  aliquam,  quam 
recuperari  potuit ,  &  recuperata  ell  Graeca  interpretatio  LXX.  cujus 
pro  varietate  regionum,  diverfa  circumferebantur  exemplaria. 

LXXl.  Sed  forfan  nimis  multa  de  hac  quseftione ,  cujus  arbitrium  Dials  qui  de 
unicuique  permittimus,  dummodo  nobis  concedatur ,  penitus  non  in- fifj^"^  hujm  u" 
teriilTe  antiquam  interpretationem  Scripturarum ,  nee  adeo  eam  elTe  ^^^"^,5-"°°^^^; 
exftindam  &  oblitteratam  ,  ut  non  aliqux  faltem  fuperfint  reliquiae ,  que  permiui 
qucc  etiamnum  revocari  in  lucem  polTint.  Caeterum  fi  quis  erit  ita 
morofus ,  ut  ne  id  quidem  velit  concedere  ;  fi  quis  pertinaciter  con- 
tenderit  ,  plurimas  exftitilfe  olim  Scripturarum  interpretationes  ,  quas 
inter  Itala  nulla  ratione  fecerni  pollit ;  faftidienfque  quafcunque  ad  banc 
dignofcendam  regulas  conllituimus,  eam,  quae  in  hac  editione  Antique 
Verfionis  nomine  a  nobis  cohoneflatur  ,  tam  elfe  aliam  quamcunque  ex  an- 
tiquis  interpretationibus ,  quam  ipfam  Italam  propugnet  ;  fi  cui ,  in- 
quam ,  ita  videbitur ,  fuo  ut  libet  faftidio  obfequatur.  Neminem  cogi- 
mus  in  noftram  concedere  fententiam  :  tantlim  exoratos  volumus  om- 
nes,  quorum  fefe  auribus  conftitutae  a  nobis  regulae  non  probarint, 
ouid  in  operis  fronte  promiferimus ,  advertant.  Tum  vero  five  Itdla 
lit ,  five  Itala  non  fit ,  quae  Itala  nobis  vifa  eft ,  &  quam  Antique  Ver- 
fionis nomine  donavimus ',  five  poftit ,  five  non  poffit  ab  aliis  fecerni ;  five 
demum  plures  exftiterint  interpretationes »  feu  una  ,  negledis  aliis  ,  in  ufu 
&  honore  fiierit ;  nihilominus  nollris  nos  promiflis  tecilTe  fatis,  &  qute- 
cunque  in  operis  fronte  polliciti  fumus,  exfecutos  fuilfe  intelligent. 
Cum  enim  non  tantum  eam,  quae  Itala  effe  nobis  vifa  eft,  fed  caeteras 
omnes  interpretationes  quafcunque  licuit  reperire  ,  reprsefentet  hsec  Bi- 
bliorum  editio  ;  Italam  certe ,  fi  minus  ab  aliis  fejundam ,  faltem  ipfis 
permixtam  exhibet. 

LXX  1 1.  His  refponfis  dilutum  confutatumque  videri  debet  recens  casieyi  de  voce 
nuperi  fcriptoris  commentum  ;  qui  fuilfe  aliquam  Scripturarum  inter- ''"'' ""'°^"'""'' 
pretationem ,  quae  olim  Itala  ab  Auguftino  fuerit  appellata ,  negat ,  at- 
que  in  ea  inveftiganda  inanem  Benedidinos  operam  impendere  ,  fcnbere 
non  eft  veritus.  Nupero  fcriptori  Casleyo  nomen  eft.*  Is  in  Catalago 
iVIir.  bibliothecae  Londinenfis ,  quern' anno  17^4.  in  lucem  emifit,  de- 
pravata  effe  haec  contendit  Auguftini  verba  :  In  interpretationibus  atitem 
Latinis  Itala  ceteris  praferatur  ;  nam  eft  tenacior  verborum ,  cum  perfpicuitate 
fententia  :  ficque  legendum  effe  exiftimat  :  In  interpretationibus  atitem  La- 
tinis ilia  ceteris  praferatur  ,  qua  eft  tenacior^  &LC.  Res  eft  profedo  operae 
levis,  exiguique  laboris ,  contra  hujufmodi  corredorem ,  melius  dixe- 
rim  adulteratorem  ,  verba  Auguftini  defendere  j  quandoquidem  in  om- 
Tm.  2.  ^  k 


xxxii  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

nibus  manu  exaratis  codicibus ,  quotquot  noftri  in  adornanda  operum 
S.  Dodoris  editione  adhibuere,  J/^^'/j,  &  nam;  non  vero  ilia ^  &  qua  le- 
guntur  :  adeoque  fniftra  Casleyus  contra  omnium  MlT.  fidem,  novam 
inducere  lectionem  conatur.    Inanem  profecto  Benedicftini  impenderenc 
operam,  fi  pluribus  refellere  iilud  commentum  laborarent;  quapropter 
huic  labori  fuperfedebimus. 
Beiuicyi  dc  la-       LXXIII.   Veruntamen ,  quandoquidem   Casleyus  audlorem  fe  ha- 
cTum.""'^"'  ^"'^''  bere  fcribit  Bentleyum ,  ego  hic  Bentleyi  aucloritate  &  verbis  etiam 
oftendam  in  inveftigandis  interpretationibus  antiquis ,  inanem  non  q^q 
Benediclinorum  operam.      Equidem   vir  doclus ,  qui  de  nobis  optime 
eft  meritus  dum  viveret ,  fuit  in  ea  fententia ,  in  qua  eurn  fuilTe  Icribit 
Casleyus,  idque  datis  litteris  ad  unum  e  noftris  iignificavit.     At  pro- 
pterea  adeo    fruftraneus  Benediclinorum  labor  ipfi  non   eft  vifus ,  ut 
.^  eum  longe  fore  utilifllmum   exiftimaverit ,  atque  etiam  ut  propolitum 

maturarent,  calcar  addiderit.      Quid  vero  moror  ejus  verba  reterre? 
«  In  his  ego  omnibus  Italkam ,  fi  forte  reperirem ,  aliquando  invefti- 
»  gavi,  Millii  noftri,  &  aliorum  opinione  commotus  ;  fed  diutwrna  exa- 
53  minatione  id  foliim  confecutus  fum ,  ut  de  invenienda  illa,quam  cafti- 
53  gandam  fibi  recepit  Hieronymus,  verfione  jam  pridem  defperem.    Nee 
33  tamen  ideo  hsec  dico  ,  ut  ibdales  veftros  ab   inftituto   opere  gnav'iter 
53  perficiendo  dehortari  velim  j  quin  ipfe,  ut  inaturent  propofitum ,  cal- 
53  car  eis ,  fi   pofTem ,  addere  vellem  j  paratus  eis  &  conlilio ,  &  re ,  &; 
53  opera  opitulari.  Neque  enim  aut  oberit  veftra  mese,  aut  veftrae  mea 
>3  editio  ;  immo  altera  alteri  &  lucem  &  dignitatem  impertiet.  w   Aiiis 
idem   datis   ad  nos  litteris   Bendeyus ,  poftquam  pluribus  fuam   circa 
Auguftini    teftimonium    fententiam    confirmavit  ,   ita    demum   claudit 
epiitolam  :    «  Vos  vero ,  utcunque  de  his  judicatis  ,  incceptum  opus 
33  ftrenue  exfequimini :  nihil  enim  de  veftrae  editionis  utilitate  pretioque 
53  decedet,  five  unius  Itala ^Cwe  variaruminterpretationum  Asi^'^ca  protu- 
>i  lifTe    videatur.  w 

Nunc  indicandi  fontes,  ex  quibus  variarum  interpretationum  fragmen- 
ta  haufimus. 

PARS     SECUNDA. 

Indicantur  fontes ,  ex  quibus  antiquum  Scripture  interpretationem  haufimus. 
LXXIV.  T  T  I  funt  manu  exarati  codices  Scripturarum ,  &  SS.  Pa- 


trum  fcripta ,  in  quibus  facrse  Scripture  frequenre^r 
laudantur.  Puriores  hi  funt  fontes,  quam  ut  in  iis  afTerendis  &  de- 
fendendis  operam  impendere  noftiam  necefTe  fit.  Hos  ergo  tantum 
aftignabimus ;  atque  initium  ducimus  a  codicibus  manu  exaratis ,  de 
quibus  tamen  paucis  dicemus ,  pluribus  diduri  in  pri^viis  admonitio- 
nibus. 

§       PRIMUS. 

De   codicibus  manu    exaratis. 

Pauciadmodum  LXXV.     \    D  rcvocandas  in  lucem  veteres  Scripturae  interpretatio- 
"iqua^nlicusm^  l\  "cs  ,  ante  omnia  lux  ipfa  fidefque  codicum  manu  exara- 

Krprei.exhibeam.  i^q^^^xx  requircbantur.  Utinam  varia  ilia  Scripturarum  exempla,  quae  tam 


PRiEFATlO-  xxxiii 

multa  olim  fiiere ,  feu  plurium  interpretationum ,  feu  unius  fuerint  inter- 
pretationis  exemplaria,  adiverfis  confeda  librariis,  ad  nos  perveniflcnt, 
aut  faltem  pars  aliqua.  Utinam  id  nobis  tantum  negotii  daretur,  ut 
ex  his  omnibus  colledis ,  atque  collatis  exemplaribus ,  antiquse  illi  in- 
terpretationi ,  quam  revoc^tf  in  lucem  aggredimur ,  primigeniani  pu- 
ritatem,  nativumque  decorem  redderemus.  Sed  heu  !  ex  innumeris 
codicibus,  qui  omnium  olim  manibus  verfibantur ,  vix  aliquot,  &  illi 
quidem  non  hujus  primsevae  antiquitatis ,  fed  ex  aliis  defcripti  anti- 
quioribus ,  in  maximarum ,  celefcerrimarumque  bibliothecarum  forulis 
delitefcentes  fuperfunt.  Imo  vix  e  fexcentis  unum  reperias ,  faltem 
veteris  Teilamenti,  qui,  baud  equidem  dixerim  antiquam  interpreta- 
tionem  totam  atque  integram  reprsefentet ,  fed  qui  quafdam  lacinias  & 
fragmenta  exhibeat. 

LXXVI.  Primum  itaque  ftudium  noftrum  fuit,  bibliothecas  luftra-     Bibiiorh-c*  in 

/-  •     \  r  1  1    U  ■  .  /"11'  \  PI  iuit)us     aifeivan- 

re,  li  minus  omnes ,  laltem   celeberrimas  ?  nee  Galhcas    tantum,  ledmr. 
etiam  exteras,  aut  per  nos,  aut  amicorum  ope.      Plurima  antiquae  ver- 
fionis  fragmenta  accurate  defcripta,  ad  nos  tranfmifla  funt  ex  Mff.  Va- 
ticanis ,  Oxonieniibus,  Cantabrigienfibus,  &c.  At  nuUibi  lautior  meffis 
fuit,  quam  in  bibliothecis  Parifienfibus ,  maxime  in  Regia,  quae  nobis 
femper  patuit.     Plurima  etiam  mutuati  fumus  ex  MAT.  bibliothecse  Col- 
bertinse,  Sorbonicse,  Claromontanse,  Sangermanenfis  noftrse,  &c.  *  Fas    *  Ex  hu  paud 
fit  dicere,  pauci  funt  in  his  bibliothecis  codices  ,  qui  nos  fugerint,  fi  qui  ""^"^e™»'- 
fugere.      EfTet  hie  locus  quofcunque  in  confilium  adhibuimus  codices, 
longo   ordine  numerandi ,  &:  de  lingulis  uberius  dicendi  ;  cujus  nimi- 
rum  aevi  fint,  quam  probatse  fidei ,  quam  bonae  not^,  aliaque  id  ge- 
nus.   Id  quidem  ageremus  ;  verum ,  cum  in  prjeviis  admonilionibus  haec 
fimus  profecuturi ,  ubi  quid  ad  fingulos   quofc^ue   libros ,  feu  fingulo-  . 
rum   partem   aliquam   rellituendam   pra^ftiterimus  ,  commemorare   ne- 
cefTe  erit ,  ha:c  eadem  fummatim  hie  perflringere  fat  efle   debet. 

L  X  X  V 1 1.    Duo  potilfimum   in  codicibus  requiruntur ,  antiquitas  ,     Eomm  antiqui- 
&  fides.      Si  noftrorum  setatem  fpecles ,  longinqux  certe  vetuftatis  ',  [i^^^^^'^^'- 
fidem ,  optimae  funt  notse.     Haud  tamert  ego  meos  tantse  dixerim  an- 
tiquitatis codices,  quants  fuos  effe  cenfet  vir  Cl.  Jofephus  Blanchinus;    Jofepiii  Bianchi- 
cui,  ut  fcribit  in  epill:,  nuncupatoria  p.  v.   quod  vix  ^  ac   ne  vix  quidem  uLlx^gge'iai'"' 
fperandum  erat  ^  oceiirrere  &  quafi  lucere  vtfi  funt  non  pauci  IV.V.  S'  ^/. '*"^' 
faculi  codices   AJjf.  divinarum  Scripturarum ;  qui ,  cum  juxta  regulam  S.  Au- 
guftmi ,  tenaciores  verborum  fint  cum  perfpicuitate  fententia ,  antiquam  Latinam 
Italam  mirific}  reprafentaut.     Si  fexti,  quinti ,  imo  &  quarti  fceculi  co- 
dices nadtus  ell  Jofephus  Blanchinus,  merito  fcribit  id  fibi  contigifle, 
quod  vtx^  ac  ne  vix  quidem  fperandum  erat.      Felicem  profed:6  virum  do- 
dlum ,  qui  tarn  longinquae  vetuftatis  codices  reperit ,  fi  tamen  tarn  ve- 
tuftos  reperit  !   Nobis,  fatemur,  effe  non  licuit  perinde  felicibus  j  fed 
neque  ulli  alteri  haclenus  licuilTe  arbitramur.      Non  enim  quifquam  ad 
hanc  diem  quarti  fseculi  codicem   Latinum  reperilTe  vifus  elt  :   id  vel 
ipfius  dodiuimi  Blanchini  audoritate  fas  eft  confirmare  '■>   quippe  qui 
cap.  IV.  p.  40.  praefationis ,  ubi  de  codicum  Hebrseorum  ,  Grxcorum  , 
&;  Latinorum  antiquitate  dilputat,  Latinis  codicibus  antiquioribus  non-, 

nifi  mille  annos  concedit ,  his  verbis   :   Summa  igitur  fit  hiijus  capitis 

Latina  demum  antique  <^  vulgatct  editionis ,  quam  Italam  quoque  nuncupave- 
rat  ohm  S.  Auguftinus ,  ad  oclavum  circiter  jaculum  referri  oportet. 

LXXVI  II.    Sin  autem  duntaxat  ad  odavum  circiter  fasculum  ve-     Codex  noRrr 

r\_- fp  T         ■  •  •  1  r         •  Pfalmorum 

tultiliima   Latina;    antique   interpreiationis  exempla    reierri    oportere  ceimani , 


pfalmorum   fancti 
auiio-* 


xxxiv  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

rum  plus  quam  cenft't  doctifTimus  Blanchinus  ,  nobis  certe  fuppetunt   huius  veiTionis 

1000.  ,.  .,  ,  p^..  111-rr  T 

codices ,  quiDus  nemo  alter  le  antiquiores  habere  glorian  poliit.  In- 
ter exemplaria  namque,  quorum  ope  antiquam  verfionem  in  lucem  re- 
vocavimus ,  nonnuUa  iuiit ,  quae  annos  plufquam  mille  fibi  vindicant. 
Exemplo  effe  potell  in  veteri  Teflamento  infignis  ille  Pfaimorum  co- 
<iex,  quo  olim  ufus  ell:  S.  Germanus,  Parifienfis  antilles.  Hujus  codi- 
cis  antiquitatem  hmul  £c  pretium  indicant  fatis  membranse  purpura 
violacea  tindse,  &  litterx  argenteae  unciales,  quibus  eft  exaratus.  Ta- 
les habere  codices  ditiorum  olim  erat ,  non  vero  eorum ,  tjuibus  res 
eilet  angufta  domi.  Hinc  Hieronymus  :  Habeam ^  qui  volunt  veteres  libros^  Vr.if.m 
vel  in  mtmhrarm  parpureis  aiiro  argentoqtie  defcnptos ,  vel  uncialibm ,  ut  vulgb 
aiiint  ^litteris ^onera  magis  exarata^quam  codices^  &:c. 
Alii  pkrcs  ejuf-      L  X  X I  X.    Alios   ejufdcm  ,  aut  pene   ejufdem  antiquitatis   codices , 

dem,  aut  pene  c-      j     /-  r-       "  ■       ^  ■    T-    (T.  '  • 

juidem  antiquita-  ^^l  lacrse  bcripturx  ,  maxime  novi  1  eltamenti ,  antiquam  interpretatio- 

"'•  nem  reparandam  verliivimus.      Alios  etiam  paulo,  alios  longe  recentio- 

res  adhibuimus.   Alii  annorum  nonnifi  fexcentorum  ,  alii  feptingentorum, 

•*  Omnes  optima:  alii  oftingentoruiTi ,  alii  nongentorum  occurrere.  *  Singuli  autem  quof- 

CaiiicaTil  co'dici-  cuuque  adhibuimus,  cujuicunque  aevi  fint,  certiflimse  fidei  &  optimse  funt 

fcmiarBianchinm!  "ot£c  5  quod  ante  Omnia  in  codicibus  MIT.  requiritur.     Hie  vero  mihi 

in  animum  lubit,  quod  evolvendo  jam  laudati  opus  Blanchini  fcriptum 

reperi  de  Latinis  libris,  qui  inconfiderate  fitis  ^  ut  fcribit  vir.  dod:us,  baud 

fcio  an  ipfe  fatis  confiderate,  in  Galliis  dicuntur  fcripti  ad  veteris  translatio- 

tiis  exemplum^^  ab  optimis  quidem  viris^  fed  non  fatis  eruditis.    cc  Volebam  equi- 

5)  dem,  inquit,  alloquens  Gabellium ,  epift.  ad  eund.  incunabula  pene  Ita- 

35  lica  ^  aliarumque  Latinarum  veriionum  hie  tibi  oftendere fed  quo- 

33  niam  hoc  argument!  genus ,  quod  fiiit  a  nonnullis  aut  ignoratum ,  auc 
3)  pene  reliclum ,  epiftolarem  non  patitur  brevitatem  ,  longa  difTertatione 
33  in  prolegomenis   tomi   ii.  illuftrandum  conftitui.     In  quo  tanto  ma- 
ss gis  eft  mihi  elaborandum ,  quod  multi  Latini  libri ,  inconfiderate  fatis 
33  in  Galliis  dicuntur  fcripti  ad  veteris  translationis  exemplum ,  ab  opti- 
33  mis  quidem  viris ,  fed  non  fatis  eruditis.      Mandate  autem  nunc  litteris 
33  cogitationes  omnes ,  hominis  effet   intemperanter  abutentis  otio  atque 
33  patientia  tua.   33    Hsec  Blanchinus ;  quem  ad  mandandas  litteris  cogitatio- 
nes  fuas  reftridiorem   fuiflfe  aegre  fero ,  &  pene  cum  viro  dodo  ex- 
poftularem.  •  Has   nimirum  fi  litteris  mandaffet ,  nofcerem    quae   viro 
dodo  caufa  fiierit  haec  fcribendi ,  quibus  Gallicanorum  codicum  fides 
in  fufpicionem  adducitur  ;  fimulque   &  noftros  defendendi  codices ,  & 
oftendendi  certifllma:  eos  fidei  elfe,  notseque    optima  copia   daretur. 
Ego  vero  interea  alfeveranter  definio,  codicum,  quos  ad  revocandam 
in  lucem  antiquam  Scripturarum  interpretationem  adhibui ,  fufpedam 
efle  fidem  non  poflTe  J  &  fi  fufpedi  funt  hi  codices ,  iis  demum  fufpeclos 
effe  unis ,  qui  in  rebus  criticis  hofpites  funt  &  peregrini.      Hxc  obiter 
dixilfe  fat  eft;  plura  forfan  dicemus,  poftquam  dodiflimus  Blanchinus 
cogitationes  fuas  litteris  mandaverit,  fi  codicum  noftrorum  fidem,  quod 
quidem  non  veremur,  oppugnarit. 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  XXXV 


§     I  I. 

De  SS.  Patrum  fcriptjs ,  e  quibm  Scriptures  fragmenta ,  [en  verficiilos 

excerpfimus. 

LXXX.  O  Umma   fua  Deus   bonitate  non  folum    Divina   ad  nos   Latina scriprur* 
O  tranrtiilit,  fed   etiam  fingulari  providentia  per  tempora    ''""P'«'^''".t." 

I  ■•Jo  •t-^--iit  r  ^  leiu'a  in  piimis  i 

per  loca,  eximios  doctores ,  qui  Divinos  hos  hbros  interpretarentur  ss.  Pambus. 
qui  Prophetarum  ,  Apoftolorum  ,  Evangeliftarum  litteras  docerent 
deiHnavit,  procuravit.  Unde  ergo  potiiis  Scripturse  verborum  Lati- 
na  interpretatio  quaerenda  nobis  eil,  quam  ab  his  Divinitus  in  Ecclefia 
deftinatis  interpretibus ?  Unde,  inquam,  potius  interpretatio  Scriptura- 
rum  repetenda,  quam  ab  his,  quibus  Scripturarum  facrarum  datam  efle 
per  Spiritum  iandum  inteUigentiam  conftat  ?  a  quibus  etiam  &  earn 
elle  repetendam  Ti-identina  lynodus  definivit  ?  quorum  confenfio  in 
interpretatione  Scripturae,  tam  firmum  eft  veritatis  argumentum,ut  qui 
concordem  veterum  Patrum  expofitionem  rejecerit,  in  errorem  labatur 
necefTe  fit? 

LXXX  I.  Nemo  igitur  in  verfandis  SS.  Patrum  fcriptis  longiorem  Q„otnpfe.ioha. 
nos    moram  poliiifre,  nimiamque    impendifTe  operam    caufetur.     QpH '"='"'' p"'"']?'™'''' 
Ii  qui  caulabuntur,  irntumque  laborem  clamitabunt,  hi  ferme  erunt 
aut  iniqui  rerum  seftimatores,  aut  qui  nefcient,  quo  in  pretio  purifli- 
mi  illi  traditionis  fontes  habendi  fint.      Etiamfi  quafcunque  Scriptura- 
rum particulas  ex  illorum  fcriptis  recuperaffe  nos  juxta  antiquam  inter- 
pretationem  exiftimamus,  non  forent  antiquae  interpretationis  particulse; 
nee  irritus,  nee   poenitendus    nofter  effet   labor.     Etiamfi   Auguftinus 
Italam  non  fuiffet  fecutus ,  quam  eum  effe  fecutum  conftat  i  an  vero  mi- 
nor! in  pretio  illas  habere  deberemus  Scripturarum  fententias ,  quibus 
vidrici  gratis  Pelagiana   perfidia  fuccubuit,  quibus  contriti  funt  Ma- 
nichaei,  fubadi  Donatiftae,  totque  ahae  peftes  exftindae  funt.     Ego  certe 
ita  fum   animo  comparatus ,  ut  quamvis  nullum  Scripturarum  apicem , 
nullam  litterulam  ,  nifi  afflante   Spiritu  fanclo  ,  calamumque  regente , 
fcriptam ,  adeoque  nullam  Scripturarum  particulam  effe ,  quae  non  om- 
nimoda  veneratione  digna  fit,  exiftimem ;  illas  tamen  prae  ceteris  amem 
lis  praecipue  deleder,  quibus  de  portis  inferi  Ecclefia,  de  errore  Veritas 
triumphavit.     Illi  mihi  praecipue  verficuli  in  Apoftohs  arrident ,  quibus 
ab  Auguftino  contra  Pelagium  Julianumque  Ecclefiae  fides  eft  defenfa. 
Nulla:  me  tam  percutiunt  fententi» ,  quam   illae ,  quibus  fidei  noftr^ 
dogmata  a  Patribus  funt  confirmata.     Unde  vero  has  fententias  potius, 
quam  ex  SS.  Patrum  fcriptis ,  fi  antiqua  interpretatio  requiratur ,  cjitra- 
xiflemus  ? 

LXXXII.  Dicant  ergo,  qui  volent,  fruftra  nos  in  antiquorum  Pa-  Ex  his  ilcet non 
trum  fcriptis  Italam  quaeliilTe.  Si  ItaU  particulas  effe  negent ,  quas  in  !;,t;fnon^n^^t 
fcriptis  Patrum  haufimiis  i  dabunt  tamen ,  aut  certe  dare  cogentur    nos  '^"^  propterea  fo- 

■     r  r     ■       •  ■  rr  i  ^  ■    r^     ■         ■  '^^  labor  noller. 

ex  iplorum  Icnptis  extraxiile,  quamcunque  tandem  fecuti  fuennt  inter- 
nretationem,  Divinas  illas  fententias,  quibus  catholica  res  tot  annis 
ftetit,  quibus  Ecclefia  de  tot  erroribus,  errorumquemagiftris  triumpha- 
vit. In  his  ergo  nos  fcriptis  fruftra  Latinam  qusefierimus  interpreta- 
tionem,quae  inter  antiquas  interpretationes,  fi  plures  fiierint ,  primatum 
habuerit  ?   Ecquis  hujuimodi   laborem  poenitendum   dixerit  ?   Certe  fi 

Jtala  a  Patribus  minim'e  fuit  ufurpata  J  fi  alibi ,  c|uam  in  tot  ac  tanto- 
Tom.  I.  1 


xxxvi  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

rum  fcnptis  interpretum ,  nee  in  tarn  praeclaris  fcriptis  appareat  ;  pro- 
ied:6  tanti  non  effe  debet.     Hanc  ubicunque  fit ,  quaerat  qui  velit ,  Ti  aliun- 
de, quam  e  traditionis  fontibus ,  eximiifque  interpretibus  fit  repetenda: 
ego  huic  libens  labori  fuperfedebo ,  hanc  contentus  reperifTe ,  qua:  SS. 
Patribus  in  ufu  fuerit.      Ad  illos  veniamus,  ac  primum  ftatuamus,  qua 
ratione  haec  Scripturae  fragmenta ,  feu  verficulos  ufurpaverint  ;   an  ex 
prsefentibus  infpediifque  libris  exfcripferint  Patres ;  an  eos ,  prout  inter 
fcribendum  fefe  menti  obtulere ,  laudaverint. 
iiufieft  r,o(re,       L  XX  XI 1 1.    Ncmo  non  intelligit  quanti  interfit  noffe,  qua  ratione 
Pacres  scripturam  laudati  a  Patribus  fuerint  Scripturse  veriiculi ,  qui  in  ipforum  libris  pafllm 
memJria  ^  a^n  ad  occurrunt  i   an  ex  prsefentibus  infpedlifque  Scripturarum  codicibus  eos 
codicum  fidem.     exfcripferint ;  an  ex  memoria ,  &  prout  inter  fcribendum  menti  occur- 
rere ,  protulerint.     Si  primum  enim ,  magni ;   fi  fecundum ,  exigui  & 
pene  nullius  funt  momenti  SS.  Patrum  fcnpta  ad  reftituendam  veterem 
interpretationem.      In  ea  tamen  fententia,  qua  tantopere  &  SS.  Patrum 
auAoritati  in  recuperanda  veteri  interpretatione  detrahitur,  &  ex  qua 
nortrum  in  evolvendis  eorum  fcriptis  irritum  &  otiofum  effe  laborem 
videretur,  fcriptores  nonnuUos  ,  &  quidem  eruditionis  laude  infignes  effe 
video. 
Danieiis Hdnfii       L XXXIV.     Unus  inftar  omnium  efto  Daniel  Heinfms,  cujus  hgec 
"P"""-  £jj^j.  verba ,  proleg.  in  Exercit.  facras  ,  pag.  6.    «   Non  raro  ,  inquit  vir 

w  doftus,  ufitatum  illis  (  Patribus  )  ut  intenti  rebus,  fenfum  potius,  quam 
3}  verba  fpedient ,  neque  vero  praetermittant  alicjuid ,  aut  addant ,  fed  & 
»  voces  alias  reponant.  w    Et  infra  pag.  1 7.    «   Porro  quemadmodum  ple- 
5>  rique  e  magnis  illis  viris,  accuratiiis  quam  noftrum  plerique,  facras  me- 
»  moriae  mandarunt  litteras  ;  ita  fieri  vix  poterat ,  quin  cum ,  ipfo  non 
>j  infpedio  codice,  adducerent  locos,  more  humano  aberrarent,  aut  inviti 
M  laberentur  :  ut  &  hinc  manifeftum  fiat,  quanto  cum  periculo  conjunclum 
>3  fit  ex  au(5toritate  eorum  quidquam  aut  mutari ,  aut  receptam  leclionem 
»  in  dubium  vocari.  w 
johamiis Feiii.        LXXXV.  Heinfium  fequitur  Johannes  Fellus  Oxonienfis epifcopus. 
«   Satis   luperque  temporis ,  inquit  apud  Millium ,  infumptum  eft   Bi- 
5)  blicis  verfionibus  conferendis ,  multo  magis  corrogandis  citationibus  SS. 
53  Patrum  ,  qui  quidem  ipfi  lacras  Scripturas  neglectiiis   ex  memoria ,  & 
>i  ad  fenfum  fere,  non  autem  ad  exemplarium  fuorum  fidem  allegarunt.  » 
jac.Miiiii.        Haec  Fcllus ,  cui  repugnat  Millius,  a  quo  his  refellitur  verbis,    cc  Hsec 
»  enim ,  ait   ifte ,  erat  praepropera  illius  (  Felli  )  opinio  juxta  cum   aliis 
»  viris  eruditis ,  qui  cum  apud  veteres  loca  S.  codicis  a  vulgato  noftro 
»  textu  diverse  haud  raro  prolata  videant ,  illico  led:ionibus  lUorum  pa- 
»  rum  tribuendum  arbitrantur.  » 
johannis  cierici,      LXXXV  I.    Neutrum  falli  cenfet  Johannes  Clericus  ,  fed  ipfe  ab 
utroque  difcedens,  ambarum  fententiarum  quoddam  quafi  medium,  utrin- 
que  redactum ,  amplexus ,  ita  difputat  epiftola  ad  Junium  Opinianum. 
«   Nee  Fellus ,  inquit ,  nee  Millius  prorfus  fallebantur   :   negari   enim 
5)  non   poteft ,  i".   quin  fsepe- Patres ,  praefertim  antiquiores  ex  memoria 
53  Scripturam  laudannt ;   2°.  quia  pro  verbis  Scripturae  facrse  protulerint 
j3  interdum  interpretationem  fic  fententiam ,   quam  iis  inelTe   putabant ; 
53  3".  multa  primo  intuitu  pofie  haberi  pro  minus  accuratis  citationibus, 
J3  aut  fallente  memoria  prolatis ,  quae  revera  deprompta  erant  ex  codicibus. 
>3  Unde  ergo,  inquies,  ejufmodi  citationes  fecernemus  ?   Primum  rem  & 
>3  ftylum  probe  confiderabimus,  quae  fi  dilTentiant  a  doclrina  &  ftylo  Scri- 
>3  ptorum  facrorum,a  nobis rejicientur ,  qualia  funt  qusedam,  qure  antiqui 


P  R  IE  F  A  T  I  Q. 


xxxvu 


codices  nonnulli  habent  tx  fuppofititiis  libris.  Secundo  citationcs  con-  cc 
feremus  cum  antiquis  mterpretibus  &  libris,  a  quibus  omnibus  fi  diflen-  a 
tiant ,  merito  a  nobis  rejicientur  ;  vix  enim ,  ac  ne  vix  quidcm  potcd  (c 
fieri ,  ut  unus  fcriptor  proferat  ex  libris  fuis  locum  prorfus  aliter  ac  alii  « 
qui  ante  &  pofl:  eum  in  una  ecclefia,  aut  in  pluribus  fcripferunt,  &  uno  a 
confenfu  ejus  loci  verba  eodem  modo  recitant.  Quod  fi  accedat  audo-  « 
ritas  prifcorum  omnium  librorum  interpretumque,  confumantium  ledio-  a 
nem  veterum  Scriptorum ,  quis  dubitare  fuftineat  quin  ea ,  quae  con-  (c 
traria  afferentur,  fmt  vaciUantis  memoriae  lapfus ,  aut  interpretationes,  cc 
non  lediones  quae  ex  codicibus  manarint.  Quod  fi  e  contrario  plures  re 
fcriptores ,  codices ,  aut  interpretes  confpirent ;  nemo  fijmniet  eorum  a 
omnium  memoriam  eodem  modo  cefpitaffe.  Hsec  fi  accurate  obfer-  « 
ventur,led:iones  veteres  &  vera;,  e  fcriptis  Patrum ,  praefertim  antiquio-  cc 
rum,  non  minus  haurientur  &  confirmabuntur,  quam  ex  codicibus  manu  cc 
exaratis  qui  fiiperfiant.  •»  Hadenus  Johannes  Clericus ;  in  quibus,  quae 
mea  eft  fententia,  plurima  fiant  non  inepte  quidem,fed  appofite  fatis  ac 
prudenter  dicfta. 

LXXXVII.    Ut   enim  ego  ipfe  quod  verum  eft  dicam,  licet  ab    ss.Patre-^no-- 
Heinfii  &  Felli  fententia  abfi:edam  longius  ,  fatebor  tamen  nonnunquam  "aTum^L'ieXr 
SS.  Patres  Scripturae  facrae  fententias  ex  memoria  referre  ;  diffuse  dicla  ^"  ^™""^  ^^'"r 
contrahere  aliquando ,  interdum  contrada  latius  &  uberius  explicare ,  ^"'• 
prout  loco,  tempori,  perfi)nse,  conlifio ,  aliifve  circumftantiis  congruit. 
Sua  etiam,  ut  ita  dicam,  faciunt  aliquoties  Scripturae  verba,  &,  ut  aiunt 
quod  abundat  in  corde  ,  in  lingua  perfonat ,  quamvis  prae  oculis  non 
adfint  libri.  *  Verum  ut  id  in  orationibus  pro  tempore  &  data  occafio-  *  in  aiiis  renins 
ne  habitis  ,  aliifve  fcriptis ,  quae  ad  informandos  mores  pertinent ,  con-  ru^'ue'^Todicfbus 
tigilje  concedam.;  innumera  alia,  prje  iftis  paucioribus,  quae  etiam  pro- '^"'^^''t' 
pterea  nos  parcius,  vixque  in  conlilium  adhibuimus,  volumina  funt  SS. 
Patrum,  in  quibus  Scripturae  verba  ex  prxfentibus  infpeclifque  codicibus 
laudarunt ,  &  ad  exemplarium  fidem  accurate  defcripferunt.      Id  ufque 
adeo  conftare  arbitror,ut  afferere  non  verear ,  non  modo  fiepe  faepius, 
fed  plerumque  paffim  &  majore  ex  parte  laudatas  a  SS.   Patribus,  & 
fcriptoribus   antiquis  Scripturae   fententias ,  ipfiftima   effe   Scripturarum 
verba,  ex  ipfifmet  codicibus  Latinis,  feu  inte^retationibus,  qua;  in  ufu 
frequentiori  ea  aetata  erant,  accurate  fummaque  fide  defcripta.      Hinc 
fi  qua;  eft  aliquando  difcrepantia ,  fi  quae  varietas,  quod  quidem  fsepe 
contingit,  hsec  eadem  difcrepantia ,  haec  eadem  varietas,  aut  in  aliis  Pa- 
tribus ,  atque  etiam  in  afiis  quandoque  ejufdem  illius  Patris  tradatibus 
occurrit ;  aut  fimillima ,  vel  faltem   pene  fimili  Graeci  codicis  lectione 
confirmatur.     Quod  quidem  plurimorum  appofitione  exemplorum  often- 
dere  mihi  effet  facillimum. 

LXXXVII  I.   Quamvis  igitur  inficias  non  eam ,  SS.  Patres  ex  me-  Atque  in  primis , 
moria  aliquando,  ut  in  orationibus,  quas  pro  tempore,  &  data  occafio- n"3"J.la' fiderdor 
ne  ad  populum  habuerunt ,  Scripturae  verba  protuliffe  ;  fixum  tamen ,  2™'»  *^'^''^«'"' 
ratumque  effe  habendum  contendo,  quafcunque  in  aliis  libris  circa  fidem 
facras  proferunt  fententias,  ad  prasfentium  infpedorumque  codicum  fi- 
dem defcriptas  effe.      Quid  enim?   an  credibile  eft,  SS.  Dgclores  alle- 
gaffe  iacras   Scripturas   uegletliiis  ex  memoria  ,  ut  Fello    placet ,  quando 
eas,ad  confirmanda  adversus  haereticos  fidei  dogmata,  adhibent  ?   Pru- 
dentiores  certe  fuere  SS.  Dodores,  quam  ut  uUam  calumniandi  occafio- 
nem  fponte  malevolis  darent ;  diligentiamque  potius  in  laudandis  ad- 
versus fidei  hoftes  Scripturis  adhibuere  nimiam ,  quam  omifere  neceffa- 


xxxviii  P  R  ^  F  A  T  I  O. 

riam.  NecefTaria  autem  adhibenda  hsec  erat  cautio ,  ut  Divina  profer- 
rent  eloquia  ad  exemplarium ,  &  quidem  emendatifllmorum  fidem  '■,  nee 
modo  emendatifllmorum,  fed  &  eorum  codicum,  qui  Scripturse  exhi- 
berent  interpretationem ,  quae  communi  omnium  confenfu  firma  rataque 
haberetur,  &  cui  nemo  repugnare  aufus  effet.  Quod  ni  feciffent,  pro- 
fecto  vix  ac  ne  vix  efFugifTent ,  negleflius  ex  memoria  facras  Scripturas  pro- 
ferendo,  ut  lapfu  memoriae,  quae ,  licet  tenacifluTia ,  labitur  &  vacillat  ali- 
quando ,  alia  pro  aliis  verba  laudarent ,  adeoque  reprehendendi  &  ob- 
treclandi  fidei  hollibus  occafionem  darent. 
Nequehisadv^r-      L  X  X  X I X.    Frulba  quis  objecerit  verba  fandi  Cypriani  rationem 

itbroidver^LirJu-reddentis ,  qua  ex  Scripturis  lacris  adversus  Judxos  librum  elaboravit. 

dios.  Non  enim  hxc  verba,  fi  rede  intelligantur ,  nobis  adverfantur  ,  nee  con- 

trarium  probant.      Et  quidem  ficut  petifti ,  ha  a  nobis  fermo  compojitus ut 

qua  fcriberem  ^  non  eopia  latiore  dijfunderem  ^  fed  qiumium  mediocris  memona 
ftiggerebat ,  excerptis  capitiiUs  &  annexis ,  necejjaria  qtutque  colugerem.  Con- 
trarium,  inquam ,  non  probant,  nee  adverfantur  nobis  hacc  Cypriani 
verba  ;  quae  quidem  baud  ita  funt  incelligenda ,  ac  veluti  his  figni- 
fieare  velit  S.  Doctor ,  fe  in  eo  libro  teftimonia  Scripturse  non  e  codiee 
Latino  defcripfiffe ,  fed  prout  fcribenti  abfque  copia  facri  codicis ,  oc- 
currere.  Quamvis  enim  fcribat  Cyprianus,fe  in  eo  libro,  qui  totus  ex: 
colledis  Scripturje  fententiis  eft  conflatus ,  tantum  collegiile ,  quantum 
mediocris  memoria  fuggerebat ;  has  tamen  fententias ,  nullo  adhibito  eodice  , 
unius  Ribfidio  memorise  non  aiTerit  a  le  prolatas. 
Quo  Tcnfu  intei-  X C.  Qua  ergo  rationc  intelligenda  funt  Cypriani  verba?  Ifta  nimi- 
rum.  CUm  divus  Cypnanus  ad  feribendum  hunc ,  de  quo  agitur,  li- 
brum adversus  Judaeos  animum  appulit,non  quseeunque  ex  facns  Scri- 
pturis licebat  excerpere  contra  Judaeos  teftimoniaj  fed  ea  tantum  qux  fug- 
gerebat memoria^  feu  quse  olim  legerat ,  &  quGe  altius  infixa  memoriae, 
hseferant  tenacius ,  proferre  fatis  habuit.  Nee  vero  ablque  ulla  facri 
codicis  copia,  has  Scripture  protulit  fententias  ;  fed  ut  qusequse  menti 
inter  feribendum  oeeurrit,  hane  e  eodice  faero  exeerpht.  Itaque  pri- 
mum  memoria  fuggerebat  S.  Dodori  facros  libros  ,  feu  loea  ,  unde 
erueret  adversus  Judaeos  teftimonia  ;  deinde  haee  eadem  teftimonia  ad 
codicis  fidem  accurate  d^fcripta  libro  Teilimoniorum  inferebat.  Sed 
ne  cui  perperam ,  &  argutiiis  ,  quam  veriiis  ,  interpretari  fandi  Cy- 
priani verba  videar  ;  haec  eadem  iterum  fubjieio,  ut  nihil  a  me  alienuni 
Cypriano  affingi  quivis  intelligat.  Poftquam  Cyprianus  fe  feripfit  eol- 
legifTe  ,  quantum  mediocris  memoria  fuggerebat  ;  ita  profequitur  ,  excerptis 
capitulis  &  annexis ,  &c.  quibus  eerte  verbis  f  gnificat  fe  exeerpfifie  ea- 
pitula ,  qujE  memoria  fuggerebat.  Unde  vero  excerpi  queunt  capitula  , 
nifi  e  hbro  vel  eodice  ?  Ecquis  enim  unquam  e  memoria  exeerptas  dixe- 
rit  Scripture  fententias  ?  Quaeeunque  igitur  inter  feribendum  adversus 
Judaeos  Scripturse  capitula  Cypriano  memoria  fuggerebat ,  hsec  eadem 
S.  Dodor  ad  fidem  codicis ,  &  e  codiee  excerpta  libro  inferebat. 

His  generatim  praemiflis  de  ratione ,  qua  SS.  Patres  facrae  Scriptural 
verfieulos  in  fuis  paflim  libris  laudanti  nunc  de  finguiis  Patribus,  e  quo- 
rum fcnptis  has  eafdem  Scripture  fentenuas  excerplimus,  dicendum  eft. 


li<;eni!a  S.  Dofto 
tis  verba 


PRiEFATIO.  xxxix 


§     III. 

De  fwgiilis  ex  ordine  Patrihts ,  fcriptifque  Patriim ,  e  quibm  Scriptiira  fra- 
gment a  ^  feu  verfwulos  excerpfmus. 

XCI.  T  Nter  fandos  Patres,  quorum  fcripta  evolvimus,  ut  fparfashinc    irensEKs. 

i  inde  fententias  noftro  inferendas  operi,  coUigeremus ,  primum 
fibi  locum,  iervata  temporum  ratione  ,  vindicat  Irenaeus.  Qui  licet 
ortu  Graecus  fit,  &  quamvis  etiam  Latinorum  Patrum  duntaxat,  non 
autem  Graecorum  exemplaria  verfare  nolhi  fit  inilituti ,  inter  Latinos 
tamen  a  nobis  numerari  debuit ;  quandoquidem  S.  Dodoris  fcripta  ad 
nos  nonnifi  Latina  pervenere ,  fi  primum  excipias  librum ,  qui  pene 
totus  eft  in  Epiphanio,  &  alia  aliorum  librorum  in  aliis  Patribus  de- 
fcripta  fragmenta  ;  feu  Latine  fcripferit ,  feu  quae  Graece  primum  fcri- 
pferat ,  interierint ,  fed  antequam  interirent,  Latine  fuiflfent  reddita. 

XCIL   Graacene,an  Latine  libros  quinque  adversus  haerefes  fcripfe-    Crscene.anLa- 
rit  Irenaeus ,  eruditi  certant.     Dubitat  Erafmus ;  Latine  tamen  fcripfifTe  """^  "'^ '''"' 
Irenxum  potiiis  arbitratur,  quamvis  pcritior  ipfi  fuHIe  videatur  Lugdu- 
nenfis  praeful  Grseci  fermonis.      Ipfe  Irenaeus  huic  eruditorum  contro- 
verfiae  quandam  veluti  occafionem  praebuit  his  verbis ,  quibus  tenuem 
atque  exilem  dicendi  rationem  excufat ;  quae  nonnuUi  perperam  inter- 
pretantur,  ac  veluti  fignificare  velit  S.  Praeful,  fe,  cum  inter  barbaros 
verfaretur ,  aliena  lingua  fuiHe  ufum.     Non  autem  exquires  a  nobis ,  qui 
apud  Celtas  commoramur ,  &  in  barbarum  fermonem  plerumque  vacamus ,  era- 
tionis  artem ,  quam  non  didicimus ,  neque  vim  confcriptoris ,  quam  non  affetlavi- 
mus^  neque  ornamentumverborum ^  neque  fuadelam ^  quam  nefcimusi  fed  fimpliciter ^ 
<ij  vere^  &  idiotic}  ea^  qua  tibi  cum  dileflione  fcripta  funt  ^  cum  diledione  percipias. 
Orationis  pigmenta,  munditiam,&  ornamenta  neglexiffe  Irenaeum,  ac 
floccifecide  ex  his  confequitur  verbis ,  atque  etiam  forfan ,  fi  placet , 
plebeio  fermone  ufum  fiiine.    At  jprofedo  inde  minus  rede  colligas  eum 
Latine,  non  autem  Graece  fcripfifle  i  maxime  vero  cum  his  temporibus, 
&  ea  adhuc  aetate,  Graeca  lingua ,  perinde  atque  Latina  Lugduni ,  &  in 
aliis  pluribus  Galliarum  civitatibus  vulgo  ufurpata  publiceque  ufitata 
foret ,  ut  pluribus  oftendit  dodiffimus  nofter  Antonius  Rivet ,  Hifi.  Litter. 
de  la  France  ^  il.  fiecle  de  I'Eglife  ^  Eflat  des  lettres  dans  les  Gaules^  tom.  i. 
pag.  11%.  (fj  fuiv.     Itaque  laudatis  Irenaeus  verbis  fignificat  duntaxat, 
fe,  cum  inter   Gallos  verfaretur,  non  limatum  &  ornatum ,  fed  rude 
&  fimplex  fecutum  fuiffe  dicendi  genus,  quamvis  Cceterum  non  alieno, 
fed  proprio,  qui  Grxcus  erat,  &  ipfis  notus  ac  familiaris  Lugdunenfibus  ^ 
fermone  fcnberet.      Ni  verba  Irenaei  fic  intellexeris,  ineptam  effe  pror- 
liis  hanc  quam  adhibet  excufationem  ftyli,  neceffe  eft  fatearis.    Sed  quid 
ego  haec  nequicquam  revolvo,  cum  Graece  fcriptos  ab  Irenseo  fuilTe  li- 
bros adversus  haerefes,  tam  manifeftis  pateat  indiciis  ;   idque  tarn  firmis 
probarint  argumentis  viri  dodifllmi ,  hos  inter  MafTuetus  nofter,  ut  mi- 
rum  fit  aliquos  adhuc  effe  ,  fi  tamen  fint ,  qui  ea  de  re  dubitent.     Qui 
plura  volet ,  adeat  fcriptores ,  qui  argumentum  iftud  pertradarunt ,  Sc 
COS  maxime  qui  Irenaei  opera  diverfis  temporibus  vulgarunt.     Hi  lunt 
poft  Erafmum,  Gallafius,  Grinaeus,  Fevardentius ,  Grabius,  prxcipue 
vero  MafTuetus,  qui  uberius  de  ea  quaeftione  dilputat  differt.  2.  in  Ire- 
naei lib.  ubi  expenfis  fedulo ,  atque  difcuftis  utriuique  fententi^  momen- 
tis ,  ita  pronunciat  :    «  Erit  forte  qui  me  diutius  in  his,  quam^ar  fit,  « 

Tom.  I.  m 


ki  p  r  .e  f  a  T  I  c. 

3)  immoratum  efTe  conqueratur ,  cum  jam  communior  fit  inter  eruditos 
»  fententia,  Irenscum  Grsce  fcripliire.     Sed  cum  plures  oiTendamus  viros 
«  Grsece  &  Latine  dodifllmos ,  qui  id  adhuc  in  dubium  vocant ,  oper^ 
53  pretium  villim  eft  quseftionem  paulo  accuratius  pertraclare ,  ut  vel  exi- 
53  merentur ,  qui  fuperefle  videbantur ,  fcrupuli  ;  vel  faltem  ledor ,  pen- 
53  fitatis  sequa  lance  utriufque  partis  rationibus,  iis  calculum  adjicere  tutus 
53  poflit ,  quas  ponderoliores  elTe  perfpexerit.   33    In  banc  ego  fponte  viri 
dodti,  quo  etiam  magiftro  ufus  fum ,  fententiam  concedo. 
An ipfiiis irenaei      XCIII.  Alia  iterum  cft  inter  eruditos  controverfia,  circa  Irenaei  li- 
iaKiplea^o.  "^^"^  brorum  interpretationem.      Sunt  qui  ipfum  fui  interpretem  luille   Ire- 
naeum  exiftimant,  ut  PoiTevinus,  &  Fevardentius,  &  eum  Latine  reddi- 
diffe ,  quae  primum  Grsece  fcripferat  i  in  quam  fententiam  videtur  pro- 
pendere  Huetius.      Sed  quse  probant  Irenaeum  Grjece  fcripfifle ,  eadem 
pene  momenta  convincunt  eum  Latine  non  reddidilTe  quae  Greece  fcri- 
plk.      Deinde  tam  inculta,  tam  agreftis,  tarn  horrida  &:  barbara  eft  haec 
interpretatio,ut  dici  nequeat  elaborata  Irenaei  aetata  ;  qua  quidem  aeta- 
ta, etfi  incorrupta  Latini  fermonis   non  eflet   integritas,  pars  faltem 
*  Ea  ncc  ami-  adhuc  maxima  priftinae   elegantias    fupererat.    *    Haec  igitur  interpre- 

quior ,  nee  recen-  .  .^  ^1  .  '-'    .  A    .    ^,  .  .  ^         ..  ■     i- 

tior  Gregorii  M.  tatio  nonnili  poltquam  mtegntas  Latim  lermonis  tota  interut,  ejulque 
remporibuj.  nitor  penitus  in  barbariem  verfus  eft,  coniecla  eft,  nee  multo  antiquior 
Gregorii  Magni  temporibus ,  neque  etiam  recentior.  Etenim  fi  horri- 
dus  interpretationis  illius  ftylus  earn  Gregorii  Magni  aetate  anciquio- 
rem  haberi  non  fmit ;  multo  quoque  recentiorem  non  efTe ,  ex  lauda- 
tis  in  hac  interpretatione  Scripturarum  veriiculis  conficitur  :  quippe 
qui  verficuli  ex  vateri  interpretatione,  feu  Itala^  quse  poft  Crregorium 
efTe  in  ufu  &  honora  defiit,  plerumqua  funt  defcripti.  Neque  enim 
eos  rudis  &  imperitus  interpres  e  Graeco  Irenaei  textu  ad  verbum  red- 
didit ;  fed  a  Latins  Italicae  verfionis  codice  defcripfit ,  five  ut  imperitiae 
confuleret,  fiva  ^t  labori  parceret.  , 

Quiinraiau-         »X CI  V.  Id  animadvertit  Millius,  ncc  tacuit.   «  Irenaei  vetus  inter- 
ra"v"acuiire"x  "  P^^^  Latinus ,  inquit ,  proleg.  in   N.   T.   Gr.   n.    1^59.  in  citationibus 
haiicr  veriio-  „  Scriptursc  non  textum  Irenaeanum  reddidit ,  fed  Italicv  verfionis  ?  ejul- 
fcripiirimc.     53  que   interpolate,  Latine    repofuit.   53    Ciim   igitur  Irenaei  interpres  ex 
Latino  codice  veteris  interpretationis  Scripturarum  verficulos  defcri- 
pferit ,  quod  pluribus  exemplis  planum  manifeftumque  eft ,  inftar  Pa- 
tris  Latini  efTe  nobis  debuit  Irenaeus ,  atque  eofdem  verficulos  repetere, 
&  ex  ejus  fcriptis  libuit  excerpere.      Id  quidem  cum  pluribus  oftendere 
exemplis  libeat ,  cum  ex  veteri ,  tum  ex  novo  Teftamento ,  unum  dun- 
taxat  &  altarum  a  multis  proferam.     Sic  lib.  j.  c.  xx  viii.  n.  ^.  verfus 
2.  capitis  II.  Gen.  apud  Irenaeum  Graece  legitur  :  Ka;  aiivi-AxiTiv  b  &i:\ 

<r«  rjuifct  TH  r  7K  ipya  cum  a  iTiu'iniTi,  y^  zcmTiaua^v  6  0-oj  or  r»  vuma.  t>7  ^  "Stiz,  inLv-itin 

•^  ipyov  wimf.  Ita  vero  vetus  ille  interpres  Latine  eum  reddidit :  Et  confiim- 
mavit  Dens  die  fexto  omnia  opera  fua  qua  ftat  ^  &  requievit  in  die  feptimo  ah  omni- 
bus operibus  fiiis  qua  fecit ;  addita  nimirum  voce  omnia ^  quje  a  Grseco  textu 
abeft  i  omiflb  infuper  poft  requievit^  verbo  Da«;  repetitoque  in  fine 
qua  fecit  i  ex  ea  baud  dubie  interpretatione ,  qua  Adimantus  eft  ufus 
apud  Auguftinum,  tom.  8.  col.  112.  b.  Et  confummavit  Deus  die  fexto 
omnia  opera  fua  qua  fecit ,  (^  in  die  feptimo  requievit  ab  eifdem  omnibus  ope- 
ribus  qua  fecerat ;  quse  ultima  verba  Auguftinus  ipfa  1.  4.  da  Genef  ad 
litt.  prorfus  fimiliter  ac  vetus  interpres  retert,^^  omnibus  operibus  fuis  qua 
fecit.  Vin  &  aliud  a  novo  Teftamento  exemplum ,  quo  planum  fiat 
Irenaei, interpretem  Scripturs  verficulos  ex  Latino  codice  veteris  inter- 


P  R  tE  F  A  T  I  O.  xli 

pretationis  defcripfilTe  ?  Irenseus  lib.  i.  cap.  xxi.  n.  2.  ita  ex  Evan- 
gelic   Marci    laudat    f.    ^8.    cap.    X.    Avvaiji    -n  fid-nfiit^ia.  ^uTififJ^nvaj.-,  0  iyi 

fy.i?^a>  p..a.7p,'i(i&<u ;  Illc  vero  his  Verbis  transfert  :  Poteftis  ba^tifma  (  al.  ba- 
ptifmum  )  baptizari ,  quod  ego  habeo  baptizari  >  quae  pariter  ab  antiquiori 
verfione  prodiifle  Colbertinus  codex  indicat ,  Putejlis  baptifmum  bapti- 
zari^ quern  ego  baptizari  habeo?  Plura  referre  fupervacaneum  fuerit. 

XC  V.  Latinos  inter  Patres  antiquitate  &  dodrina  fpedatifUmus  eft  Tenuiiiar.u!. 
Tertullianus,  prifcorum  innocentias  Chriftianorum  defenlor,  morum  ma- 
gifter,  fidei  vindex.  Felix,  li  tarn  praeclaris  initiis  extrema  congruifTcnt ! 
Floruit  circa  annum  200.  Quamvis  plurimos  ex  ejus  fcriptis  verficulos 
Scripturaa  excerpferimus,  vix  tamen  definire  licet,  quo  Latino  codice, 
qua,  fi  mavis ,  interpretatione  fit  ufus.  *  Cum  fcriptor  ille  acerrimi  ♦QuararioncScri- 
vehementiffimique  fit  ingenii,non  sequabiliter  &  una  eademque  ration e  fu"pveri(r"'""' 
fcribit ;  fed  vehementis  fecutus  ingenii  impetus ,  non  fe  verbis ,  fed  fibi 
verba  fubjicit,  &  ad  nullius  codicis  fidem  addidtus  plerumque  defcribere 
videtur,  quas  laudat  Scripturas  fententias.  Alias  neglediiis,  alias  ex  me- 
moria ,  alias  ad  fenfum ,  verba  referre  parum  follicitus ,  profert ;  non- 
nuUas  pluribus  ,  quafdam  paucioribus  verbis  effert  ;  plures  immutat. 
Verba  etiam  fibi  uni  propria ,  nee  ulli  alii  fcriptori  exaudita  adhibet. 
Sed  de  his  melius  in  notis,  ubi  exfcriptos  e  TertuUiani  libris  verficulos 
Scripturse  interpofuimus ,  ledor  judicabit.  Interea  quae  fit  aliorum  ien- 
tentia  de  laudatis  a  TertuUiano  Scripturse  verficulis ,  praetermittendum 
non  arbitror. 

XCVL    Cenfet  Pamelius ,  cujus  ftudio  &  labore  TertuUiani  opera  Qua  ufus  fit  ver- 
prodiere  in  lucem ,  una  cum  libro  Novatiani  de  Trinitate ,  e  quo  etiam  ^'°°^' 
quafdam  Scripturse  fententias  exfcripfimus ;  cenfet ,  inquam ,  Pamelius  , 
utrumque  fcriptorem  in  proferendis  Scripturis   a  fecutum  fuiffe  editio-  « 
nem  LXX.  Interpretum  in  veteri  Teftamento ,  &  tam  in  illo  quam  in  « 
novo  Teftamento  fua  propria  ex  Graeco  translatione  ufum.  w      Longe 
alia  eft  Millii  opinio,  cui  fi  fides,  proleg.  in  N.  T.  Gr.   «  adduda  a  Ter-  « 
tuUiano  loca  attentius  paulo  conlideranti ,  nihil  certius,  quam  quod  in  « 
eis  ad  Italicam  fere  femper  refpexerit.     Hoc  cum  in  aliis  ejus  fcriptis  « 
obfervare  liceat,  tum  vero  magis  in  pofterioribus,  maxime  autem  in  libro  <:« 
^  de  Pudicitia.     Quale  vero  penes  fe  habebat  Italics  exemplar  ?  Haud  « 
*  parum  maculatum  certe ,  inquit ,  fi  quid  de  caeteris  ejus  partibus  con-  « 
jedare  liceat  ex  Evangelii  kucse  codice ,  quo  ufus  eft  in  lib.  4.  adversus  « 
Marcionem,  c.  j.  ly.  21.  «    Ita  Millius. 

XCVIL  Tertullianum  fequitur  Cyprianus,clariftimum  Ecclefiae  Afri-  cj-pmnus. 
canae  lumen.  Carthaginenfis  praeful  anno  248.  aut  249.  creatus,fuam 
fedem  eximia  pietate,  fingulari  morum  innocentia ,  gravitate  &  dodri- 
na illuftravit.  Nee  Africae  modo ,  fed  toti  terrarum  orbi  praeclaris 
excellentiffimi  ingenii  foeturis  profuit ,  &  inclaruit.  S.  Prsefulis  fcripta 
innumeris  utriufque  Teftamenti  fententiis,  quae  de  pleno  pedore  ma- 
nabant,  funt  afperla.  Sed  prse  caeteris  tres  Tejiimonionim  libri,  cum  epifto- 
la  ad  Fortunatum  de  exhortatione  Martyrii,  iis  abundant.  Laudando 
Scripturae  verba  fibi  conftat  Cyprianus,  nee  ea  ex  memoria,fed  ad  co- 
dicis fidem  laudat.  Quae  contra  dici  polTunt  ex  ipfo  Cypriano ,  jam 
diluimus.  Cum  aliis  Latinis  Patribus,praefertim  Ambrofio  &  Augufti- 
no ,  non  ita  concinit ,  ut  non  aliquando  ,  &  quidem  plurimum  difcrepet. 
At  cum  Ladantio,  Lucifero  Calar.  atque  in  primis  cum  Latinis  codici- 
busiVUf.  magis  confentit,  ut  cernere  eft  in  libro  Tobia;,  qui,  quantum 
ad  vetus  Teftamentum ,  exemplo  efle  poteft ,  quam  bene  Cyprianus  cum 


xlii  P  R  ^  F  A  T  I  O. 

codicibus  manu  exaratis  conveniat,     Hunc  adeat  lecflor  librum ,  quern 

integrum  ex  duobus  codicibus  venerandae  antiquitatis  bibliothecarum 

Regias  6c  Sangermanenfis  exhibemus.    Quantum  autem  ad  novum  Tefta- 

mentum ,  haec  habet  Millius  proleg.  in  N.  T.  Graecum  :  «  Ex  citatis  a 

»  Cypriano  S.  textus  locis  abunde  conftat  Italicam  ,  quam  unam  fere  in 

j:>  urn  ei  fuiffe  ex  allatis  ab  ipfo  N.  Teftamenti  pericopis  manifeftum  eft , 

5J  temporis   tractu  magis  magifque  fuifle  interpolatam.  a    Quod  quidem 

ultro  concefTerim. 

laaantius.         X  C  V 1 1 1.    Laclantius ,  quo  non  alter  e  Patribus  Latinis  facundior  , 

feptem  Inftitutionum  libros,  quarto  Ecclefise  fseculo,  ante  annum  327. 

confcripfit.  Sin'gulari  pietate  conditi ,  &  pluribus  Scripturarum  verficulis 

referti  iunt  hi  libri ;  quos  fi  legas,  &:  cum  variis  Latinorum  Patrum  tefti- 

moniis  conferas  ,  hos  ex  antiqua  interpretatione  exfcriptos  efTe  verfi- 

culos,  5c  Laiftantium  Cypriani  veftigiis  potifTimum    inliftere  animad- 

vertes.     Exemplo  efle  pofTunt  in  lib.  2.  Regum  ff.  5.  12.  15.  14.  16. 

cap.  VII. 

Juvencus.         X  C I X.   Juvcncus  prcsbytcr ,  patria  Hifpanus ,  circa  annum  Chrifti 

^30.  floruit,    cc  Hiftoriam  Evangelicam,  ut  Icribit  Cave,  maxime  fecun- 

»  dum  S.  Matthaei  duclum,  quatuor  libris  verfu  heroico  complexus  eft, 

M  fermone  quidem  fimplici,  nee  fatis  uberi  vena,  animo  tamen  candido, 

«  &  qui  facra  tradantem  decet ,  pio  ,  caftoque ,  Evangeliftam  ftricbo  pede 

♦verfibus licet  »  fecutus.  w    *   Quamvis  huiufmodi  fcribendi  genus  auclor  ille  fit  am- 

plexus,  in  quo  aliquid,  quod  noltro  laveat  conlilio,  reperiri  poile,  vix 


fcripferic,  non 


tameii 


fuit 


negiioendrnT      ^P^^  ^^^^  apparcat  '■>  &  forfan  infanire  pluribus  videbitur  is,  qui  antiquam 
Scripturarum  interpretationem  in  poetae  carminibus  quaefierit ;  quaedam 
tamen    in  noftris  ad  Matthaeum    notis   ex   Juvenco  exfcripfimus  ,  nee 
immerito.     Etenim  licet  fruftra  quis  antiquam  Scripturse  verfionem  in 
verlibus  Juvenci  ad  verbum  quselierit ,  funt  tamen  vel  in  his  verfibus 
indicia ,  funt  elocutiones ,  funt  verba  vocefque ,  ex  quibus  fas  eft  con- 
jicere,  quem  codicem  Scripturae  prae  oculis  habuerit  Juvencus,ut  hifto- 
riam Evangelicam  verfu  heroico  complederetur  :  neceffe  fiquidem   eft, 
habuent  aliquem  Evangelu  codicem,  quifquis  demum  ille  merit  codex. 
Quid  fi  igitur  in  Juvenci  carminibus  ilia  appareant  indicia,  hae  fint  elocu- 
tiones, ha£C  verba,  quibus  planum  manifeftumque  fit  Juvencum  in  confcri- 
benda  verfibus  hiftoria  Evangelica,  Latino  codice  veteris  interpretationis 
ufum  fuifle  ?   Atqui  ita  eft  certe ,  &  cum  pluribus  id  confirmare  libeat 
exemplis,unum  duntaxat  aflumo  ex  cap.  xx.  Matth.      In  eo  capite  poft 
haec  verba  f.  28.  Sicut  Filius  hominh  non  venit  miniftrari  ^  fed  miniflrare ^  (fT 
dare  auimam  fujm  redemptionem  pro  muhis;  haec  fequuntur  in  JVlf.  Colbertino  , 
ut  &  in  aliis  exemplaribus  veteris  interpretationis ',  quae  quidem  defide- 
rantur  in  Vulgata  hodierna  Evangelii  juxta  Matthaeum  :  l^os  autem  qtia- 
ritis  de  pufillo  crefcere  ^&  de  majore  minor  (  1.  minores  )  ejfe.    Intrantes  autem  ^ 
(^  rogati  ad  ccenam ,  7iolite  recumbere  in  locis  eminenttoribus ,  ne  fort}  clarior  te 
fuperveniat ;  <^  accedens  qui  ad  icenam  vocavit  te^  dicat  tibi  :  Adhnc  deorfnm 
accede  :  (b"  confundaris.     Si  autem  recubueris  in  loco  inferior! ,  <b  fupervenerit 
humilwr  te ,  dicat  tibi  qui  te  ad  ccenam  vocavit  :  Accede  adhuc  fuperius  :  (tr  ejit 
tibi  uttlius.     Juyencus  autem,  cum  ad  confcribendam  verfibus  hiftoriam 
Evangelicam ,  codicem  Matthaei   fecundum  veterem  interpretationem 
haberet  j  hunc  fecutus  codicem ,  quidquid  in  veteri  interpretatione  le- 
gitur ,  carminibus  Latinis  fic  reddidit  : 

Hommis  natus  fic  cim^a  minifb-at , 
Obfequio  foltis  propria  pia  munera  gefians  , 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  xliii 

Pro  multifqiie  animam  fretiofo  [anguine  ponit. 

At  vos  ex  minimis  opii>us  tranjcendere  vultis , 

Et  Jic  e  ftimmis  l/ipfi ,  comprendkis  imos.  • 

Si  vos  qiiifque  vocat  can^  convivia  ponens  ^ 

Cornibus  in  ftimmis  devitet  ponere  membra , 

Qiiifque  fapit  :  veniet  forfun  f  nobilis  alter , 

Tnrpiter  eximio  cogetur  cedere  cornti , 

Qtiem  tumor  inflati  cordis  per  fiimma  locarat. 

Sin  contentus  erit  mediocria  prendere  ccena , 

Inferiorque  dehinc  ji  max  conviva  fubibit , 

Ad  potiora  pudens  tranfibit  flrata  thororum. 
Hkc    prolecfto    Juvenci    carmina    manifefto    efTe   argumento   debcnt 
poetam  in  confcribenda  Evangelica  hiftoria  ufum  fuide  codice  Latino, 
plane  noftro  Timili ,  quique  veterem  interpretationem  reprsefentaret. 

C.   Julius  Firmicus  Maternus,  qui  circa  annum  ^40.  claruit,  Conrtan-  Julius  Firmicus. 
tio   &  Conftante  Auguftis ,  quibus   etiam  librum   de  errore  profanarum 
religionum  nuncupavit ,  qual'dam   nobis    exhibuic    Scripturse   fententias. 
Scriptor  ille  frequentius  cum  Cypnano  concinit,  ut  Deut.  cap.  xiii. 
&c.      Interdum  cum  Hilario ,  &  antiquis  codicibus  manu  exaratis. 

CI.  Longe  vero  plura  antiquae  interpretationis  fragmenta  nobis  Lucifer  Caiati- 
llibminiftravit  Lucifer  Calaritanus  in  variis  ,  quos  confcripfit ,  libris ,  "'""" 
Pro  S.  Athanafio  ;  De  regibus  apoflaticis  j  De  non  conveniendo  cum  /lareticis  ; 
De  non  parcendo  delinqiientibus  in  Deum  }  Quod  moriendum  fit  pro  Dei  filio. 
Floruit  Lucifer  circa  annum  354.  In  laudandis  Scripture  verbis  fibi 
fatis  conftati  a  Graeco  textu  hodierno  vix  difcrepat.  Cum  Tertulliano 
concinit  aliquando,  interdum  cum  Auguftino,  &  Ambrofio  ;  fed  quod 
quidem  ante  omnia  juvat  obf^rvare  ;  in  Tobiae  &  Judith  libris ,  quos  /> 

variorum  ope  Mil.  codicum,  &  quidem  optimae  notae  recuperavimus, 
tanta  eft  Xententiarum  Scripture  ,  quae  in  libris  Luciferi  occurrunt,  con- 
venientia,  tanta  fimilitudo,  ut  nullam  pene  reperias  difcrepantiam ,  & 
tantum  ovum  ab  ovo  non  facilius  difcernas. 

CI  I.  Hilarius  PicT:avienfis  epifcopus,  noftrarum  decus  luxque  fplen-    Hi'a-ius  Piaa- 
didiflima  Galliarum,  quas  pietate  &  dodrina,  admirabili  fidei  ardore ''"""  ^p"'^"^'"' 
&  veritatis  defendendae  ftudio  nobilitavit ;  commentaria  in  Pfalmos,  in 
Evangelium  Matthaei ,  Libros  x  11.  de  Trinitate ,  aliaque  prseclara  in- 
genii  monimenta  reliquit ,  in  quibus    plurima  antiquse  interpretationis 
fragmenta  reperimus. 

cm.    Equidem  non  me  later  fuiffe  in  ea  fententia  nonnullos,  ut    interprefne, 
arbitrarentur  commentarium  in  Pfalmos,  non  tam   elTe  Hilarii ,  quam  fi-f'^^Pf^^  ' 
Origenis  foetum ,  nee  tam   auclorem    hujus   operis ,  quam  interpretem  "'• 
elFe  Hilarium  :   quae  fi  vera  eflet  fententia ,  fruftra  quisfiflemus  in  eo 
commentario  antiqu<im  interpretationem.     Verum  ut  concedamus  non- 
nihil  auxilii  ad  opus  iftud  conficiendum  ab  Origene  mutuatum  fuiffe 
Hilarium,  tam  multa  e  luo  penu  addidit  S.  Prscful,  mutavit ,  circum- 
cidit ,  emendavit ,  ut  verus  hujus  commentarii  audor ,  non  vero  inter- 
pres  fit  habendus.      Et  certe  primo  negari  nequit,  quin  Latinum  codi- 
*  Ai-  cem  exponendum  fufceperit,  ut  cum  *  Cuftantio  nollro  loquar,  viro,  fi 
zTX"""  qui  J  alter,  in  rebus  criticis  peritifTimo  &  prudentiflimo  ;  ac  proinde  qux- 
^i"T'J'  <^^""i  ^i  fuerunt  explicanda,  quae  Origenesnon  attigit.      Deinde  ad  opus 
^i-^'-  iftud  conliciendum ,  non  modo  aliorum  fcripta  audorum  verfavit ,  led 
familiarium  quoque  fuorum,  aliorumque  virorum  dodtiorum  fententiam, 
vel  prcelenti  fermone,  vel  litteris ,  ut  ipfe  teftatur  Hilarius,  exploravit. 
Tom.  I.  n 


an 

menta- 
ls fue- 


xllv  P  R  iE  F  A  T  I  O- 

Demum  varios  codices  turn  Graecos,  turn  Latinos  adhibuit  in  confdium  ; 
ita  tamen  ut,  fi  quae  occurrerit  difcrepantia,  LXX.  feniorum  verfionem 
fecutus  Tit ;  qu9s  tantse  apud  earn  audontatis  erat,  ut  ab  ea  difcedere  ne- 
mini  tutum  efTe  exiftimaret.  Quis  jam  vero  dixerit  Pidavienfem  an- 
tirtitem  commentarii  in  Pfalmos  non  aucftorem ,  fed  interpretem  elTe  ? 
Sed  hanc  opinionem  tarn  firmis  argumentis  evertit  nofter  Cuftantius , 
ut  pluribus  earn  impugnare  nihil  necelTe  fit.  Hujus ,  fi  velit ,  adibit 
ledor  admonitionem  in  hunc  Hilarii  commentarium  pag.  clxxii. 
n.  13.  &c. 
simiiirer&com-  CIV.  De  comiTientario  Hilarii  in  Evangelium  juxta  Matthseum , 
gdi'um  Matth«r  eadem  nonnullorum  fuit,  ac  de  commentario  in  Pfalmos  fententia  ;  quam 

his  Cuftantii  verbis  refellere  latis  efle  debet  :   «   Non  defunt  qui  pu-     Pti- 
>}  tent  Hiiarium  ut  in  Pfalmos ,  ita  &  hic  in  Matthaeum  Scripture  fenfus  ^  j] 

53  ex  Origene  fuilTe  mutuatum fed  neque  hujus  commentarii  cum  lucu- 

3)  brationibus  iis ,  quas  ex  Ongene  in  Matthseum  habemus ,  frequens  ad- 

5)  modum  occurrit  confenfio.     Hoc  vero  maxime  ab  iis  diffentit,  quod 

3)  rara  in  rerum  enarratarum  probationem  Scripturarum  adducantur  telli- 

w  monia  :  nufquam  etiam  latius  divagatur  oratio,  fed  prope  femper  fer- 

3)  mo  concifus,  &  paucis  compledens  multa;  quod  ab  Origeniana  dicendi 

S3  ratione  procul  abeft.  33  In  eo  commentario,  vel,fi  mavis,  in  eo  tradla- 

tu,  ut  aliquot  habent  Mff.  codices,  Matthsei  verficulos  profert  Hilarius 

ex  codice  Latino ,  qui  tarn  prope  accedit  ad  noftrum  codicem  Colber- 

tinum ,  ad  cujus  fidem  Evangelium  Matthsei  juxta  antiquam  interpre- 

tationem  vulgavimus  ,  ut  gemellus  frater   elfe  videatur.     Id  maxime 

geminis  patet  additamentis ,  qux  in  eo  occurrunt  codice ,  alterum  poll 

verfum  28.  capitis  xx.  alterum  vero  poll:  verfum  41.  capitis  xxiv. 

Eiufd.iibcixii.       CV.    Commentarios  in  Matthseum  proxime  fequuntur  in  novifllma 

5'  editione  libri  xii.  de  Trinitate.   *    «   Quam  autem  Hilarius  e  Scriptu-    *  c«- 

>3  ris   hauferat   fidem ,  Scripturis  ibidem   explicat ,  primum  quidem  Pro-  -s'l'.  ».' 

>J  pheticis,  tum  Evangelicis  ,  ac  demum  Apoilolicis  ;  33  quod  &  innuit  ipfe,  ^'^' 

Dei  auxilium  implorans  &  petens ,  lib.  i.  n.  ^7.  ^8.     Nosqiudem  inopes^ 

inquit ,  ea   qiiibus  egemus  precahimur ,  &  in  fcrutandis  Prop/ietarum  tuorum 

Apoflolorumque  diflis  ftudnim  peiuicax  afferemus  ^  cb"  omnes  obferata  intelligentia 

adit  us  pulfabimtts Exfpe^amiis  ergo  ut  trepidi  hujus  cotpti  exordia  incites^ 

dr  profeclu  accrefcente  confirmes ,  &  ad  confortium  vel  Prop/ietalis ,  vel  Apoflo- 
lici  fpiritus  voces  ^  ut  dkla  eorum  non  alio  quam  ipfi  locuti  funt  fenfu  apprehen- 
damus ,  verborumque  proprietates  iifdetn  rerum  fignificationibus  exfequamuf.  Et 
fane  quam  plurima  veteris  utriufque  Teftamenti  interpretationis  fe- 
gnienta,  in  his  duodecim  de  Trinitate  libris  occurrere,  quae  accuratilFime 
exfcripfimus,  uti  &  quae  alii  ejufdem  S.  Dodloris  tradiatus  exhibent.  Etfi 
autem  fatis  fibi  conuare  videatur,  ut  Deut.  x.  12.  15.  Pfal.  68.  ff.  2. 
5.  &  Pial.  158.  -f.  9.  item  in  Ifai.  i.  tf.  11.  12.  15.  17.  &  alibi  ;  imo  & 
cum  aliis  Patribus ,  maxime  cum  Cypriano,  Lucifero  Calaritano  ,  &  Am- 
brofio  convenire  ;  ab  his  tamen  interdum  nonnihil  difcedit ,  ut  non 
plane  conftet  quo  potiffimum  codice  Latino  ufus  liierit  Hilarius. 
s.  zenoveron.  C  V  I.  S.  Zeuo  cpifcopus  Veroncnfis ,  de  quo  Ambrofius  ep.  5.  ad 
epifcopus.  Syagrium  ,  medio  fseculo  i  v.  floruit ,  ut  probant  dodiflimi  Ballerinii  fra- 

tres,  Veronenfes  presbyteri.  Saltem  jam  vita  fundlus  erat,ut  animad- 
Vertunt  viri  clanllimi,  quo  tempore  ad  Syagrium  fcripfit  Mediolanenfis 
praeful ,  quippe  qui  in  ea  epiftola  Zenonem  fandts  memorise  vocat.  Cum 
Icriptor  ille  nonnifi  fermones,quodfcriptorum  genus  confilio  atque  infli- 
luto  noftro  minus  idoneum  praetermittere  folemus ,  fcripferit  i  pnmo 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  xlv 

quidem  hos  dedignati  fumus  fermones.  Veriim  poftquam  nova  ad  nos 
Zenonis  editio  pervenit,  dodiirimorum  munificentia  fratrum,  qui  unum 
e  noftris  hx)C  praeclaro  munere  donarunt  i  limulatque  hos  fermones  re- 
volvimus ,  turn  plures  antiquas  interpretationis  lacinias  videntes  mirati 
fumus  ,  quas  diligenter  excerptas  ,  in  aliarum  numerum  retulimus.  At 
cum  ferilis  ad  nos  pervenerit  haec  editio ,  quofdam  verficulos  fuis  ap- 
ponere  locis  non  licuit ;  fed  his  locum  ad  calcem  operis  in  appendice 
dabimus.  Olent  certe  plurimum  antiquam  interpretationem  Scriptura- 
rum  hi ,  quos  e  Zenonis  fermonibus  exfcripGmus ,  verficuli  ;  quorum 
pars  maxima  cum  exfcriptis  e  Cypriano  &  Ladantio  ita  concinit ,  ut 
pene  unus  idemque  omnibus  codex  fuiHe  videatur. 

CVII.    Phoebadius  Agennenfis  epifcopus ,  ortu  Gallus ,  provincia  ,  phcebadius Agen- 
ut  videtur,  Aquitanus,  claruit  circiter  anno  559.      Exrtat  ejus  liber  con-  °^"'''' 
tra  Arianos,  qui  plura  nobis  antiquae  verlionis  teftimonia  contulit,  ea- 
que  non  ex  memoria  ab  audlore  prolata ,  fed  attente  excerpta  ab  ipfis 
facrarum  litterarum  paginis ,  Itudioseque  defcripta ,  ut  quilque  judicare 
facile  potent. 

CVII  I.   Vi(5lorinus  natione  Afer,  obiifle  creditur  circa  annum  ^70.     viaorinus. 
Pauca  admodum ,  nee  pleriamque  magni  momenti  Scripturae  tragmenta 
e  nonnuUis  ejus  fcriptis ,  torn,  i  v.  Bibliot.  Patrum  editis ,  eruimus. 

CIX.    Ambrofius  ex  Italia  oriundus,in  Galliis  natus,vir  confularis,    Ambrofim, 
in  Auxentii  locum  Mediolanenlis  epifcopus  circa  annum  ^7^.  creatus 
eft.     Admirabili  fanditate ,  eximiaque  dodrina  Latinam  ecclefiajn  de- 
coravit. 

ex.  De  prxcipuis  S.  Dodoris  fcriptis  didurus,  ab  his  incipiam  libris,     i»  hx He.^:.-<emf. 
quibus  quo  pado  Deus  fex  dierum  intervallo  fuis  conftantem  partibus  pretisoffido'raini- 
mundum  elaboraverit ,  populo  Mediolanenfi  explicat.     Ipfi  praeivifle ,  &  "^  ^"'"^"^  ^^' 
jam  antea  de  eodem  argumento  Origenem ,  Hippolytum ,  ac  Bafilium 
fcripfifTe ,  auclor  eft  Hieronymu'^  in  epiftola  ad  Pammachium.      Quid 
ab  Origene,  quidve  ab  Hippolyto  mutuatus  fit  Ambrofius,  cum  utriuf- 
que  opus  intenerit ,  non  novimus.     Verum  cum  Bafilii  ad  nos  perve- 
nerit, hodieque   totus  &  integer  fuperfit  tradatus,  facile  eft  explorare, 
quid  inde  in  fuum  tranftulerit  Ambrofius.    cc   A  Bafilio   vero ,  inquiunt  « 
noviftimi  editores  Ambrofii  praevia  in  hos  libros  admonitione ,  ut  eum  cc 
quam   plurima  fumpliffe    haudquaquam  inficiamur ,  ita  ferviliter  illius  ct 
opera  imitatum  effe ,  aut  quafi  tralatoris  officio  fundhim  pernegamus.  « 
Enim  vero  etfi  frequenter  illius  infiftit  veftigiis,  ab  eis  tamen  fsepe  fae-  « 
pius  recedit ,  quippe  qui  addat,  adimat,  tranfponat ,  imo  nee  religioni  du-  « 
cat  contraria  fentire  Bafilio,  quern  etiam  interdum,  tacito  licet  nomine,  « 
non  leviter  perftringit.  »    Abfit  ergo  ut  exiftimemus  in  his  libris  Me- 
diolanenfem  epifcopum  Caefarienfis  prsefulis  duntaxat  interpretem  fiiille. 

CXI.  Ne  quis  autem  putet  eodem  ordine,  quo  fermones,  habendos  Hos  &  pisrofque 
efle  hos  Ambrofii  libros,  adeoque  fruftra  in  iis  quaefitas  a  nobis  fuiife  diverfoquofermo- 
antiquae  interpretationis  reliquias ,  audire  juvat  a  S.  Dodoris  operum  ""ha'biimus""*" 
editoribus,  qua  ratione  opus  iftud  fuerit  elaboratum.    «  Ambrofianus  « 
hie  fetus  fermonibus  conftat,  quibus  S.  Do6tor  populo  Mediolanenfi  re-  « 
rum  creationem  expofuit.      Hos  notarium  aliquem  ex  ore  dicentis  exce-  cc 
piffe  arbitrantur  nonnuUi  :  at  certe  Ambrofius  jam  pronunciatos  ftylo  cc 
adftrinxit ,  ac  in  eam ,  qua  circumferuntur ,  tradatus  formam  concinna-  c< 
vit ;  ipfemet  enim  Orontiano  diacono ,  ad  quem  ficut  &  ad  Sabinum  cc 
epifcopum  hoc  idem  opus  mifit ,  fcribens ,  Hexaemeron  fuum  fefe  exa-  cc 
ralfe  fignificat.     Eandem  rem  in  aliis  quoque  libris  iple  faditabat ;  ne-  cc 


xlvi  P  R  iE  F  A  T  I  C. 

3>  que  dubium  illi  hoc  ideo  ufu  venire,  &  amicorum  ut  obfequeretur  vo- 
j>  luntati,  CLtterorumque  ChriRianorum  utilicati  confuleret,  &  fibi  ne  im- 
3i  poni  poilet  a  librariis.   j>    Quamvis  igicur  in  his  Ambrolius  Hbris,  opera 
lex  dierum  Mediolaneniibus  civibus  exponar,  baud  tamen  habendi  ilint 
inftar  fermonuni ,  in  quibus  Scripturse  fententias,  prout  inter  diflerendum 
occurrere ,  laudaverit ',  aut  certe  fi  inftar  fermonum  habeantur ,  conceden- 
dum  eft  eos  domi  redditos  fuiiTe  incudi,  tantaque  elaboratos  dihgenria, 
ut  nulla  fuipicio ,  nullum  efle  debeat  dubium ,  quin  ex  praefenti  codice 
Scripturas  laudarir.      Nee  vero  quse  hie  obfervamus  circa  Hexaemeron , 
iftud  duntaxat  opus,  verum  alios  etiam  plerofque  fpedtant  Ambrofii  li- 
bros ;  nempe ,  de  Paradifi;  de  Cain^  &  Abdi  de  iVoe,  &  air  a;  de  Abraham  i 
de  Ifaac ^  &  anima;  de  Bono  mortis;  de  Elia^  &  jejtinio  ;  de  Tubiaj  fecundam 
Davidis  apologiami  dc  tradatum  de  Sacramentis. 
Dr  rccunda  D.t-       CXI  I.    Sivc    Ambrofii  ,  five   cujufvis    alterius  fcriptoris   fetus  fine 
t^jcum  2"-....- poftreiiia  haec  duo  fcripta,  fecunda  nimirum  Davidts  apologia^  &  trada- 
""'"•''•  tus  de  Sacramentis ;  certant  namque  inter  fe  eruditi,  &  alii  hos  Ambrofio 

libros  vindicant,  adimunt  alii  i  fed  quicunque  tandem  fit  librorum  de 
Sacramentis  audor,  five  Venerius,  five  alius  quifpiam  Ambrofii  difci- 
pulus,  qui  non  multo  poft  ipfum  Mediolanenfi  eccleiije  prsefuerit  '■,  cer- 
te antiquior  quam  Albertino  vifum  eft,  fcriptor  ille  eft,  ut  qui  in  lau- 
dandis  lacris  Scripturis  Vulgatam  noftram  non  fequuur. 
Excerptarum  ex       CXI  1 1.    Mirum   quantam  ex  his  Ambrofii  libris,  atque  etiam   ex 
rte  fementiarum  iplius  littcris ,  iacrotum  vcrliculorum  turbam  excerpierimus ,  oc  quam 
magna  pieruniqiie  j-jgj^g  cum  Grssca  intcrptetatione  Latini  ifti  conveniant  verficuli.     Sit 

cum    cextu  (jr*co  1  ^ 

cojivcniauia.      jn  exeiTipluiTi  caput  ^o.  Exodi ,  ex  quo  Ambrofius  in  epiftola  ad  Juftum, 
quge  feptima  eft,  quinque  defcribit  verliculos. 

Ex  Ambr.  epift.  ad  Juftum.  Ex  Grseci  contextus  capite  xxx. 

12.   Cum  acceperis  computationem  fi-  12.  'EaV  xdSti?  tsV  av?^.o}i(;^ov  -^^j  uiZf 

Irorum  Ij'ra'el  in  vifitatione  ipfortim^  da-  'ic-ej^ijA  iv  tn  i7n(Tv.o'srr\   lw?fi\  ^  JhcmiTiv 

hunt  fingnli    redemptionem   anima  fiua  'Uaw^o^  Aiirgjt  wc  ■\vyjic,  kcnS  Kiye^'oi,  <t  «» 

Domino ,  &  non  erit  in  his  ruina  in  vi-  i'^cu  b/  hi-nlz  Trman  cv  rn  'fha-notsrv  hu^^. 

fitatione  eorum.  ^ 

15.    Et  hoc  eft  quod  dabunt  ,  qilOt-         13.  Ko/ tSto  ssic  0*  J^a-aaiVy  omi  £61"»^- 

{pilot  per  ambulant  viptationem  ^   didra-  7ivfiucapTutT,^vo'^crKi'^iv,iviljuia-uTsd)ti-^-;i- 

chmi  dimidiam  partem ,  quod  eft  fecun-  ^«  >  0  «s»  Jy  •!=  JiS^^-xy-ov  to  a,}ior  iiy.oat 

dum  didrachmum  fanclum  :  viginti  oboli  q^om)  to  c/iS'es'Xf^^'''  "^  'ij  W'^'^  "^  J)S^^- 

didrachmum  :  dimidia  autem  pars  didra-  ^^  '  ua-pos^  Kueica. 
chmi ,  illatio  Domino. 

14.  Omnis  qui  intrav erit  vifitare  ^  a  14.  nS?  0  'si^^Twpivof^o?  ik;  t  g^Vxs^ 
viginti  annis  ib"  fupra ,  dabunt  illatio-  4'"  -  ^^  i'lzoanrig  ^  f7mya> ,  Jioaaa/  iy,v  usr 
nem  Domino.  "Poeti-   Kt/ata. 

15.  Qiii  dives  eft  ^  non  adjiciet :  ^  15.  'O  v^i^,  i  ts-e$^^^i'  ^  0  Tnvdjuf- 
qui  pauper  eft  ^  non  minor abitur  a  dimi-  •'»?>  cw  i?^T7ovn'<ni  ')>m  iS  r/xicnuc  iS  Ji- 
dia  parte  didrachmi^  cum  cceperint  dare  <^<^~/j^*'  >  ^  '^'?  =^«^0»'="  r  li<j(po^v  KveAce, 
oblationem  Domino  ,  exorare  pro   ani-  «^'AstVacaa;  me2  t^  ■^i^x'^"  t'/^^''- 

mabus  fuis. 

16.  Et  accipies  pecuniam  illationis  a  ^^'  Kai  A)/4ii  to  dpyveiov  ttk;  iiafo^g 
filiis  Ift-ael ,  c!r  dabis  illam  in  opus  ta-  "^'^  't¥  'j'U)v  'lijes^riK ,  (^  ^amic,  ku-w  ='/?  to 
bernacuU  teftimonii^  &  erit  filiis  Ifrael  Kd-^-9y>v  w?  mm^ig-K  y-ap-weJn,  <t  kou  to?? 
legitimum  memoriale  in  confpe^u  Domi-  'j'o'k;  'lo-e^iiA  fj-vn^^oavvov  I'cara  Ki/eis ,  e?/A^', 
m ,  exorare  pro  animis  veftris,  ruiQcij  ?ne2  7/  4^a;^i'  ••^/^^"^ 


P  Pv  yE  F  A  T  I  C  xlvii 

Vide  etiam  Genef.    xxii.  ff.  ^.  4,   j.  6.   Cantic,  Cantic.  capp.  i. 
II.   III.  &c.   &  alibi  paffim. 

CXI  V.  Nee  minor  Ambrofii  cum  aliis  Patribus,  quam  cum  Grascis     Ma«.ia  iaicm 

■r  -.^r-.^     T  -1  1  •  1-  •         o  n-  cum  lau.lj.:   ii  SJ. 

LXX.  Incerpretibus,  concordantia  :  qualis  emm  &  quanta  cum  iltis,ta-  pat.ibus  fui-.ca- 
lis  &  tanta  cum  illis  confenlio.  Exemplum  appono  :  Augullinus  in  eodem  ""' 
cap.  XXX.  Exodi,  ita  pariter  verfum  12.  laudat :  Si  acceperis  compuiationem 
filiorum  Ifrael  in  vifitatione  eortim ,  <^  dabunt  fingitli  redemptionem  animd  fua 
Domino  ^  &  non  erit  in  eis  rtiina  in  vifitatione  eortim.  Plunbus  oilendere 
exemplis ,  quanta  fit  in  laudandis  Scripturis  Ambrofii  cum  aliis  Patribus 
confenfio ,  nihil  necefle  eft ,  cum  id  pafTim  in  notis  leclori  obfervare 
libeat. 

C  X  V.    Non  negaverim  tamen  aliquando  ab  iifdem  Patribus ,  imo    Non  tamen  & 
&  a  feipfo  difcrepare  Ambrofium.    Nee  enim  femper  cum  ipfis  confentit,  'lihiJr^c  c'u,'cuac 
nee  ipfe  femper  iifdem  verbis  Scripturae  fententias  laudat ;  quod  quidem  '^""P"" 
Natalis  Alexander  in  hiftoria  Ecclefiaftica  animadvertit.  Verlim  id  non 
ita  frequenter  contingit ;  ut  plurimum  enim  6c  concinit  aliis  Patribus,  & 
ipfe  fibi  conftat  Ambrofius  i  quafque  laudat  Scripturae  fententias ,  has 
ex  praefenti  codice  vulgo  defcribit.     Tantiim  nonnullas  ex  memoria, 
fed  parcius  laudat  ;  aut  e  Grseco  Latine  reddit.      Quin  imo  comm.en- 
tatione  in  Pf.   118.  ut  cum  noviflimis  editoribus  loquar  ,    cc  quid  de  ft 
variis  Scripturae  verfionibus  fentiat,  candide  in  medium  profert,  docet-  « 
que  tunc  temporis  in  Ecclelia  potiiTimum  valuifle  LXX.  Senum  inter-  « 
pretationem.     Nihilominus  tamen  libentiiis  ipfemet  utebatur  exemplari  « 
fuo  Graeco,  quamvis  etiam  minime  negligerec  &  alia  fubinde  confu-  f' 
lere.   »    V.  g.  in  hujus  Pfalmi  f.  28.  Stillavit  anima  mea  pra  tisdio  ^  Ali- 
qui  codices  ^  inquit ,  /z.'Z/^ewf.dormitavit,  quia  c.fJragei/  (^  sVa^si-  duabus  Interis 
dijfonant.     Potiiit  mterpres ,  vel  antiquarius  fcriptor  hic  falli  :  w^dl^uv ,  donnire 
eft;  Td^iiv^ftillare.      Et  infra  ad  f.  6j.     Priufqtiam  humiliarer  ^  ego  deli  qui  ^ 
&c.  hsec  obfervat  :  Alia  editio  habet :  Priufquam  humiiiarer,  ego  nefcivi : 
unde  putant  aliqni  quod  hominis  anima  hoc  dicat  :  PriuCquam  humiiiarer ,  ut 
in  hoc  liitum  corporis  introirem^  tua  ^  qua  non  legeram^  mandaca  nefcivi.     Sed 
quia  L  XX.  Virorum  fententias  magis  fequitur  Ecclejia ,  cfr  hic  fenfus  eft  pla- 

nior Jdeo  accipiamus  humiiiarer  ita  di£lum^  eb  quod  peccato  videatur  hii- 

miliatus. 

CXVI.   Inter  Ambrofii  opera ,  praeter  germanos  S.  Docloris  fetus,    Deore^iiuioie. 
gemini  flint  fpurii ;  de  quibus  mihi  paucis  dicendum.     Primus  eft  liber  perp«am'acuibu- 
de  fide  orthodoxa  contra  Arianos  i  aliks ,  de  fiiii  Divinitate ,  &  confubftantialitate :  "'• 
alter,  cui  Ambrofiaftro  nomen,  commentariunl  eft  in  xiii.  priores  Apofto- 
li  epiftolas.      In  varias  fententias  circa  horum  librorum  auclores  fcin- 
duntur  eruditi.  *  Fuere  qui  primum  Gregorio  Nazianzeno  ,  poft  Au-   *De prime, cui 
guftinum  afnngerent  :  verum  hunc  Patre  Latino  natum,  plurima  non  timius,  quid  fen- 
probant  tantum ,  led  etiam  perluadent ;  quod  nimirum  non  modo  ver- 
lio  vetus ,  quam  Italicam  vocitant ,  illic  citetur  (  verba  funt  editorum 
Ambrofii  )  fed  etiam  quod  ibidem  c.  vi.  haec  legantur  :  Ratio  qiiadam^ 
qua  apud  Gracos  nuncupatur  /^joq-  6c  item  alia  ilia  :  Et  hoc  eft  quod  Graci 
of^oHoiov  appellant ,  id  eft^  cum  uno  aliud  ipfum  :  qux  certe  nifi  Latini  icn- 
ptoris  verba  eflfe  non  poflunt.      Alii  aliis  hunc  librum  fcriptoribus  ad- 
fcribunt ;  Chifletius  VigUio  Tapfenfi ;  dodlifiimi  &  clarilTimi  viri,  Her- 
mannus,  &:  Quefnellus ,  Gregorio  Eliberitano  praefuli ,  ille  in  Ambrofii 
vita,  is  in  appendice  Leonis  operum. 

C  X  V 1 1.   Non  magis  inter  dodos  convenit  circa  Ambrofiaftnm  :  com-     item  de  iir«o, 
mums  tamen  illorum  eit  lenteniia ,  qui  hunc  librum  Hiiario  tvomans  „omen. 
Tom.  I.  o 


« 


xlvill  PRiEFATIO. 

ecclefise   diacono  tribuunt.     Is  eft  Hilarius,  qui  cum  Luciferi  Calari- 
tani  luctuofo  fchifmati  adhsefifTet,  apud  Hieronymum  egregie  vapulavit. 
Lii.er  Qri^ph-  *  EideiTi  Hikrio  alius  quoque  adlcribitur  liber  ad  calcem  torn.  '^.  part.  i. 
p'"L,i,',!^  ^ '    "  operum  Auguftini  editus  :  is  liber  eft  OiiajUonum  veieris  (ir  novi  Teflamenti ^ 
cui  propterea  locum  hic  damus.   Noftrum  non  eft  eruditorum  lites  com- 

♦  Cur fpurios  hos  poncrc ,  &  qui  veri  horum  fint  audlores  operum  affirmare.  *   Quidquid 

ferus  non  pratcer-  r       j       -ii  r  ^  r     ■  -ii-  T      7-  r        ■ 

mi;tendos  duxeri- lit  oc  ilia  controvcriia ,  cum  Icriptores  nil  ex  Italics  vcrlioms  contextu, 
""^'  cujus  reliquias ,  ubicunque  fas  eft  reperire ,  inveftigamus ,  facras  Scri- 

pturas  laudent ,  hos  prsetermittendos  non  elFe  arbitrati  fumus.  Itaque 
ex  his  libris  plurimas  excepimus  fententias ,  quarum  partem  aliquam  hie 
ad  Ipeciem  fubjicimus.  Rom.  i.  f.  15.  ubi  Vulgata  habet.  Nolo  autem  vos 
ignorare^  fratres^  See.  in  Ambrofiaftro  legimus,  ut  in  JVKT.  duobus,  Regio 
6l  Sangerm.  Non  autem  arbitror  ignorare  vos^  fratres.  Et  f.  15.  It  a  qiiod 
in  me  piomptum  eft  cir  vobis^  &c.  ex  Vulgata  noftra  ;  Ambrofiafter  pariter 
cum  Mir.  noftris,  item  cum  Ambrofio ,  &  Sedulio,  habet :  Itaque  (  al.  ita^ 
quod  in  me  eft  ^  promptiis  fum  &  vobis^  &c.  idem  obfervare  eft  cap.  1 1.  f .  8.  & 
alibi  paflim.  Quod  attinet  ad  librum  Qjiaftionum  veteris  dj  novi  Tefta- 
menti^yidc  Gen.  iv.  6.  7.  Ifaise  iv.  i.  2.4.LIV.  i.  Jerem.  xxxi.  :^i.  ^2. 
Matth.  XV.  5.  ep.  i.  Johan.  11.  i.  2.  &c.  Ex  libro  autem,  cui  de  fide 
orthodoxd  titulus,  paucos  admodum  excerpfimus  Scripturas  verficulos, 
quos  fimiliter  in  noftris  inlpicere  notis,  &  comniodius  comparare  licebit. 
s. Hieronymus.  C X  V I II.  Nunc  fefe  offert  Hieronymus ,  vir  caieftis ,  judicio  Erafmi ,  ^t-fl.  1. 
d!"  omnium  Chriftianorum  fine  controverfia  longe  turn  dociijfimus  ^  turn  facundififi-^''^'^ 
mus.  Equidem  vix  eft  ullus  alter  Latinos  inter  Patres ,  qui  cum  Hie- 
ronymo  de  eloquentia  &  eruditione  poffit  contendere  :  nullum  enim 
ftudiorumfcientiarumque  genus  eft,  in  quo  noafuerit  diligentilTime  verfa- 

*  Qu;,m  bene  de  tus.   *  PrEccipue  vcro  facris  litteris  operam  dedit,  totufque  in  illis  abdi- 
tiis.  '      tus,  alios  modo  libros  facros  emendabat,  modo  alios  Latine  reddebat. 

Primlim  Graecam  LXX.  interpretationem,  in  quam  plurima  irrepferant 
menda ,  adhibitis  probatiflimse  notse  exemplaribus ,  expurgatam  Lati- 
ne edidit.  Novum  deinde  Teftamentum  ,  rogante  Damafo  ,  Grae- 
C3e  fidei  reddidit.  Demum,cum  aetate  jam  provedior  efTet,  ad  omnes 
veteris  Teftamenti  libros ,  quotquot  in  canone  Hebraeorum  habentur , 
ex  Hebraeo  fonte  in  linguam  Latinam  vertendos  eft  aggredus  :  quibus 
etiam  libros  Judith  &  Tobia;  ex  Chaldea  lingua  verfos  addidit.  Prae- 
claros  hofce  Hieronymi  labores ,  quibus  tam  bene  de  Ecclefia  meritus 
eft,  five  emendando ,  five  Latine  reddendo  facras  Scripturas,  fummatim 
hic  &.  leviter-  attigiffe  fat  eft  ;  quandoquidem  uberiiis  atque  opportunius 
in  preeviis  admonitionibus,  quid  in  fingulis  libris  praeftiterit  S.  Dodlor, 
licebit  exponere. 
Quantam  nobis      .CXIX.  Non  tantum  autem  in  expurgando,  Latineque  reddendo  ;  fed 

tulerinc  opem  pie-        •  •  i  •  •  r  '11     n  1        C 

raqueejurfaipta.  etiam  in  cxponendo,  commentaruique  illuitrando  lacro  contextu ,  egre- 
giani  navavit  operam  Hieronymus  >  aliaque  bene  multa  in  lucem  emific 
fcripta,  innumeris  Scripturarum  referta  teftimoniis.  Quae  quidem  tefti- 
monia  cum  ex  Latina  interpretatione  ad  Graecam  verfionem  LXX. 
exadla  laudarit  S.  Doctor ,  haec  nos  omnia ,  aut  faltem  quam  plurima , 
in  opus  noftrum  retulimus.  Ilia  vero  prae  cseteris  excerpfimus,  quae  in 
his  occurrunt  libris,  quos  ab  Hieronymo  ante  fuilfe  elaborates  conftat, 
quam  ex  Hebrseo  Scripturas  facras  Latine  reddiderit.  In  his  fiquidem 
fcriptis  juxta  verfionem  LXX.  ad  quam  concinnata  eft  antiqua  inter- 
pretatio ,  Scripturam  laudat  Hieronymus  :  quod  hic  ego  tam  manifeftis 
oftendere  queam  indiciis ,  ferme  ut  nemini  dubitare  liceat.     In  lib;  i. 


r  11  7i'  1'  A  iM  o.  xiix 

Reg.  cap.  XXII.  ^j!'.  l8.  ita  vcrdciiluni  luinc  in  cpirt.  ad  Mnrcellam  an. 
^84.  (If  Ep/iud  &  T/ia-iip/iini^  laudat  HicTOiiynuis  :  El  ionvtrfus^  inijuit 
Scriptiira,  Duca;  Syttis ^'Wuitijtcavii  ipje  fictrclola  Domini ^  (/y  oatdil  in  illu  Uw 
tnrenios  ejuiiiqui'  viros ;  five,  inquit,  ut  in  HcbrLCO  Icgitur,  ocloginia  cjuin- 
qtw.  Concinit  [lebnto  Vulgata  noftra,  in  qua  It-gitur,  odof^mtu  cjutnqut: 
verum  in  Cir;.x?C()  iia  Icgimus,  -rtiiKomxi  k,  mv-n  atJefi ,  trecentus  dj"  qiiinque 
T/rov,  qiicmadniotiiini  in  Hieronymi  epiftola  ad  MarccUam.  Eccui  jam 
diibiiun  fill'  qucat,  Hitronyminn  Grcecam  LXX.  intcrprctaticjncni  tuific 
lecutum  in  libris,  quos  ante  elaboravit ,  quam  Scripturas  ex  Hebraeo 
Latino  rcddcrct  \ 

CXX.  Totani  libri  F.cclciiadici  Latinain  intcrpretationem  hinc  inde  c^mmcmKii  m 
difperlam  ex  comnientario  Hiert)nynii  in  Jibruni  ilium  extraximus,  fuu-  Pfcph^'."'"  * 
que  linguU)S  loco  veriiculos  rcftituendo ,  librum  integrum  exhibemus. 
Quid  lit  autcm  de  ea  verlione  fentiendum,  qui  fcire  velit,  adeat  nollram 
in  hunc  librum  prxviam  admonitionem.  Adeat  etiam  admonitiones  in 
Prophctas,  turn  majores,tum  minores  :  quam  nobis  opem  tulerit  Hie- 
ronymus  ad  revocandam  veterem  Prophetarum  verlionem  Latinam , 
docebunt. 

CXX  I.  Ad  calcem  commcntarii  in  Ifaiam  edita  eft  a  Martianaso  EpiOoia  ^f.^rr*- 
nollro  ad  Damaium  epiftola  de  Seraphim  ix  Calculo  ^  quae  epiftola  ab^""*^ 
Hieronymo  anno  ^80.  aut  ^81.  non  modo  ante  eft  fcripta,  quam  fa- 
cros  libros  ex  Hebnvo  Latins  redderet,  led  etiam  antequam  eos  ad  Grae- 
corum  exemplarium  fidcm  emendaret.  Adeoque  nullum  nobis  eft  du- 
bium ,  quin  Scripturse  verficuli,  quotquot  hiEC  exhibet  epiftola,  ex  La- 
tino codice  antiqua3  interpretationis  Imt  defcripti.  Subjecta  in  notis 
fidem  facient  exempla  ;  quas  li  percurret  nota^  lector,  &.  fibi  fatis  confta- 
re  Hieronymum ,  &  cum  aliis  Patribus  fcnptoribulque  anciquis ,  cum 
VigilioTaplenli  maxime,  concinere  animadvertet.  Sit  in  fpeciem  y.  ^. 
capitis  VI.  liaix,  quem  ^ta  noftra  exhibet  Vulgata  :  Et  dixi :  Va  mihi^ 
qiua  taciii^  quia  virpollntus  labtis  ego  [urn.  Hieronymus  vero  legit  :  Et  dixi: 
0  mifer  ego  ^  qiioniam  compundus  fum.  Ita  panter  Vigilius  Tapfenlis,  Am- 
brolius ,  Oroiius. 

CXXn.  Commentarius  Hieronymi  in  Evangelium  Matthaci,  nullam  commenaiijia 
nobis  antiqux  interpretationis  partem  ad  iftud  Evangelium ,  quamvis  ^''^" 
illud  pene  totum  compledatur ,  luppeditavit.  Nee  mirum,  quandoqui- 
dem  illud  opus  circa  annum  Chrifti  ^98.  elaboratuni  eft,poftquam 
Evangeliorum  libros,  jubente  Damafo,  correxerat  atque  emendaverat ; 
quam  corre^lionem  li ,  pofthabita  veteri  interpretatione ,  iecutus  fit  :lle 
ipfe  qui  correxerat ,  nemini  mirum  videri  debet.  Verum  aliud  efCe  de- 
bet judicium  de  variis  veteris  1  eftamenti ,  qucc  in  eo  commentano  oc- 
currunt,  fententiis,  verfioni  Graecse  LXX.  plurimum  confentaneis,  & 
a  Vulgata  noftra  dilcrepantibus  i  quaique  adeo  in  nollris  inferendas  efle 
notis  duximus. 

CXXIIl.  Commentarius  in  epiftolam  ad  Galatas,  qui  quidcm  totam    lafpiiLadGa- 
lianc  epiftolam  reprceientat,  veterem  olere  nobis  vilus  eft  interpretatio-  *"**'    '* 
nem  ;  idque  etiam,  opinor,  ledori  videbitur,  ft  excerptos  ex  eo  com- 
mentario,  noftrilque  iubjedos  in  notis  Scripturx  verliculos  infpexerit. 
Idem  pene  de  ceteris  alas  Hieronymi  commentariis  in  novum  Tefta- 
mcntum  las  eft  alferere. 

CXX IV.   Qux  contra  pofTent  obiici,  occupare  (Sc  dilTolvere  facilli-    scivunmr  qat 
mum  elt.     bive  emm  ab  Hieronymo  laudatas  m  ilUs  commentarus,  ab 
Itala  difcrepantes  elfe  Scripturje  iententias  contenderis,  6w  plane  dilTi- 


1  P  R  ^  F  A  T  I  O. 

miles ;  five  contra  objeceris ,  eas   Vulgatae  noftras  confentaneas  effe , 
utrumqvie  nullo  negotio  diflTolvi  poteft.      Quamvis  enim  Italam  in  ple- 
rifque   commentariis   novi   Teftamenti   fecutus    fit  Hieronymus ,   heri 
poteft  Lit  ab  Itala  difcrepent  aliquando ,  quas  laudat  Scripturae  fenten- 
tias  ;  fiquidem  varii  difcrepantefque  fiiere  olim  hujus   interpretationis 
codices.      Deinde  vir   dodus ,  cum   linguas  percalleret ,  fi  quae  minus 
bene  reddita  ipfi  vifa  funt ,  ea  aliter  reddidit  ;  fi  quae  corrupta ,  emen- 
davit  ;  li  quse   omina  ,   reftituit  ;  fi   quae   addita  ,   detraxit  :  hinc  illae 
difcrepantiae,  quse  non  ita  pajlim  occurrunt.     Ilia  autem  confenfio  cum 
vulgata  verfione,  quae  etiam  objicitur,  adeo  non  debet  movere.    Cum 
enim  interpretatio  Latina  novi  Teftamenti,  tam  antiqua,  quam  nova, 
ex  eodem   fonte  Grxco  manet ,  tanta  inter  utramque   efle  non  debet 
diicrepantia ,  fed  potius  confonantia.     Eccui  enim  mirum  videatur ,  fi 
gemini  ex  eodem  manantes  fonte   rivuli ,  non  diverfas ,  fed  fimiles  ac 
pene  eafdem  volvant   aquas  ?   Itaque  etfi  concedam  Hieronymum  ali- 
quando ab   Itala    difcrepare    in   commentariis    novi  Teftamenti,  &  a 
Vulgata   noftra   non  multum   diflldere  ;    nihilominus  tamen   Italam  in 
plunbus ,  fi  commentanum  in  Matthaeum  excipias ,  fecutus  fuilTe  vide- 
tur.     Hactenus  de  Hieronymi  commentariis. 
EjusepiftoiK,  &      CXX  V.  Quod  ejus  epiftolas  fpedat ;  etfi  nullas  pene  praetermiferi- 
reiiqui Ubii.         j^^^jg^  -j^  jlg  tamen  evolvendis ,  quae  ab  anno  ^65.  ad  annum  380.  fcri- 
mse  erant,  quo  fcilicet  tempore  nondum  S.  Dodor  novam  interpretatio- 
pem  fuerat  aggrelTus,  operam  majorem  impendimus.   Idem  a  nobis  prje- 
ftitum  eft  in  caeteris  S.  Dodoris  fcriptis,ftve  ante,ftve  poft  ejus  interpreta- 
tiones  elaboratis.     Hi  funt  libri  contra  J  ovinianim  ,  Dialogi  contra  Luciferia- 
nos ,  contra  Pelagianos ,  in  quibus ,  habita  eadem ,  quam  in  epiftolis  ha- 
buimus,  temporum  ratione ,  antiquae  verfionis  fragmenta  inveftigavi- 
mus ,  atque  etiam  reperimus  ;  repertaque  noftris  affuimus  noti?.     Sed 
de  Hieronymo  fatis  multa  diximus. 
Ruffinm.         CXX VI.  Ruffinus  Aquilcienfis  presbyter,  Hieronymo  coaetaneus, 
ejufque    primlim  amicitia   famofus ,  inimicitiis   vero  poftea  famofior, 
qusedam  nobis   antiquae    interpretationis  fragmenta ,  in  libris  de  Bene- 
didionibus  P atriarcharum  ad  Paulinum ,  &  Expofmone  [ymboli  ad  Lauren- 
tium  epifcopum  fuppeditavit. 
Varii  Patres  ac      C  X  X  V 1 1.  Alia  alii  fdppcditarunt  Patres,  &  fcriptores  antiqui,  quos 
[uT'ernommabic  cgo  duntaxat ,  ne  longior  fim ,  per  nomina  appellabo.     Hi  funt, 
appeiiaii.  Optatus  Milevitanus ,  S.  Pacianus  Barcinonenfis ,  Fauftinus  presbyter, 

Gr.udentms  Brixienfts ,  Marcellinus  &  Fauftus  presbyteri,  Julius  Hila- 
rion  ,•  Tichonius ,  S.  Paulinus  ,  Philaftrius.      Quafdam  ex  fingulis  hifce 
fcriptoribus  ItaU ,  ut  credere  fas  eft ,  particulas  defcnpfimus ,  quas  aut 
in  notas ,  aut  in  ipfum  quandoque  contextum ,  ut  lacunae  aliqux  exple- 
rentur ,  retulimus. 
s.Auguftinus.        CXXVIII.    Prseclara   duo  EcclefiK  fidera,  Hieronymum,  &  Au- 
guftinum,  una  eademque  felix  setas  tulit.     De  Hieronymo  jam  diximus, 
de  Auguftino  nunc  dicendum.      Tantum  dodorem  quifquis  nommavit, 
laudavit  fatis  :  neque  enim  ulla  major  &  plenior ,  quam  Auguftini  no- 
•  Plus  ceteris  ad  men ,  kus  arte  poteft.  *   Ad  revocandam  in  lucem  antiquam  Scriptura- 
revocandaminiu-      ^^  intcrpretationem ,  non  modo  nobis  unus  omnium  inftar  Patrum , 
tit.  fed  &  omnium,  qui  fuperfunt,  inftar  jfuit  manu  exaratorum  codicum. 

Nullus  quippe  alter  eft  inter  SS.  Patres,  cujus  fcripta  tot  veteris  inter- 
pretationis afperfa  fint  fententiis  :  id  quidem  fatis  animadvertet  ledor 
in  opere  toto ,  cujus  nulla  non  decies  repetitum  Auguftini  nomen  pagina 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  li 

exhibebir.  Neque  etiam  iiUus  eft  codex  manu  exaratus,  qui  tantam  Itahe 
partem  repraelentet ,  quantam  repraefentat  Auguftinus.  Pra;terea  quod 
ma  jus  eft,ri  qua  fuperell  hodie  antiquse  pars  interpretationis,  fi  ea  ali- 
cubi  exftat ,  nuUibi  certilis ,  quam  in  Auguftini  fcriptis  earn  exftare  con- 
ftat.  Denique  antiqua:  interpretationis  reliquias ,  quotquot  iuperfunt, 
aut  iple  fuppeditat  Auguftinus  ;  aut  fi  quae  alicubi  lint ,  quibus  eas  in- 
diciis  cognofcamus ,  docet  hac  regula  :  In  ipjis  interpretationihiis  Itala  c^- 
teris  praferatur }  nam  eft  verborum  i  enactor  cum  perjpicuitate  fententia.  Ita- 
que  quidquid  ltalt:e  reperimus ,  id  pene  totum  Auguftino  acceptum  re- 
.ierre ,  five  ex  ejus  fcriptis  excerptum ,  five  ipfo  monftrante  reperuim , 
debemus.  Hinc  facile  eft  intelligere  quantum  aurea  fand:i  Doctoris 
fcripta  evolvendi  ftudium  fuerit  nobis,  quibus  dulcis  lautiliimae  fpes 
mems  erat. 

CXXIX.    Sunt  tamen  nonnuUa  Auguftini  fcripta,  ex  quibus  Scri--  spar>rsr.icnia 
pturae  lententias  extrahendi  cura  nobis  aut  nulla,  aut  non  tanta  tuir.  x., 
Hujus  generis  funt  lermones  j  aliaque  nonnulla  opera,  in  quibus  Sen- h";;.  .,' ,,  ,.^  ,^ 
pturarum   emendationem  Hieronymi  iteratam   fecutus   fuifTe    vider.Lir  , '^""^S'"'"-- 
quod  quidem  prsEcipue  eft  intelligendum  de  facris  Evangeliorum  iibris, 
quorum  correchionem  fuo  probavit  Auguftinus  judicio ,  hifque  laudibus 
cumulavit   :   Non  parvus  Deo  gratias  agimus  de  opere  tno ,  quo  Evangelium 
ex  Grace  interpret attis  es  ;     quia  pene  in  ommbiis  nulla  olfenfio  eft ,  ciim  Scri- 
pturam  Gracam  conttderimus.     Unde  ft  quiftquam  veteri  faljitati  contentiofus  fa- 
verity  prolatis  collatifque  codicibus ,  vel  docetur  facillime ,  vel  refellttur.     Et  fi 
qui^dam  rariftima  memo  movent ,  quis  tarn  durus  eft ,  qui  labori  tarn  utili  non 
facile  ignofcat ,  cui  vicem  laudts  referre  non  fufticit  ? 

CXXX.  Longe  vero  aliud  effe  debet  judicium  de  veteris  Teftamen-  in laudandis  v, 
ti  iibris,  quos  Latine  reddidit  Hieronymus.  Adeo  enim  harx  ftatim  :cndI,Tm/l».rem- 
non   probavit   adhibuitve  Auguftinus,  ut  eam  etiam  interpretarionem  p'^''/"'*"'''"/''*" 

r.  .o  '  •     r         1  ■  pet  iecuius  c;t. 

reprehenderit  &  momordent  '■>  quod,  ut  ne  iplum  lateret  Hieronymum , 

r;,-;?.  datis  ad  eum  litteris  circa  annum  40^.  fignificavit  his  verbis  :  Ep^o  fane 

l^\'°i"'' te  mallem  Gracas  potius  canonical  nobis  inter pretari  Scripturas  ^  qna:  Septna- 

'<so-      ginta   Inter pretum  perhtbenttir.     Per  durum  erit  enim ,  ft  tua  interpretatio  per 

multas  eccleftas  frequentiiis  cceperit  leSlitari ,  quod  a  Greeds  ecclej'is  L.alino'  ec- 

clefta  diftonabimt  i  maxtme  quia  facile  contraditior  convincitur  ^  Graco  pruhto 

libro ,  id  eft ,  lingua;  notifftma.      Qiiifquis  autem  in  eo ,  quod  ex  Triebmo  transla- 

turn  eft ,  aliqiio  infolito  permotus  fuertt ,  &  falft  crimen  intenderit ,  vix  aut  nun- 

quam  ad  Hebraa  teftimoma  pervenietur ,  quibus  defendatur  objeSlum.      Quod  ft 

etiam  perventum  fuerit ,  tot  Latinas  (ij  Gracas  auciorltates  damnari  quis  ferat  > 

Hue  accedit ,  quia  etiam  confulti  Hebrai  pojjunt  aliud  refpondere  ;  ut  tu  folus 

neceffarius  videaris ,  qtci  etiam  ipfos  poftis  convmcere  ;  fed  tamen  quo  yadice  mr~ 

rum  ft  potueris  invenire unde  etiam  nobis  videtur ,  aliquando  te  quoipie  in 

tionnullis  falli  potuiffe.     Et  vide  hoc  quale  ft  in  eis  litteris ,  qu,^  non  pof'unt 
collatis   ufitatarum  linguarum  teftimoniis   emendari.     .Haiflenus    Auguftinus  ; 
qui  cum  ita  fenferit  de  interpretatione  Hieronymiana,  credo  equideni 
neminem  fore ,  qui  hanc  ab  Auguftino  ufurpatam  fiiilfe  fibi  polilt  fin- 
gere.     Excipiendus  tamen  Speculi  liber,  anno  427.  editus,  in  quo  Hie- 
ronymianam  fequitur   interpretationem  :  quod  cum    praeter  Auguftini 
confuetudinem  fit,  vifum  eft  editoribus  reddendam  elTe  rationem,  quam 
fic  edunt  :    «  Cum  enim,  inquiunt  editores  noftri,ad  vulgi  ufum  iftud  cc 
pium  opus  compararet  S.  Dodor ,  eo  noluit  nifi  faciliores  intelledu  prae-  cc 
ceptiones  comprehendi.      Quo   etiam  confilio  addudum  credimus,  ut  cc 
verfione  uteretur ,  non  ex  Grseco  LXX.  quam  fequi  folebat ;  fed  ex  He-  cc 
Tom.  i.  p 


lii  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

»  braeo ,  quod   hanc    demum    comperiflet   elTe   ilia    multis   in  locis   pla- 

>j  niorem.  » 
Hieronymi inter-      CXXXI.  Licet  autcm  Auguftinus  novam  ,  ab  Hieronymo  elabora- 
prctatiunem  ex^  taiTi ,  vcteris  Tcftamenti  interpretationem  minus  probarit ;  ipfi  tamen 


H<;brseo 

c'tioni 

Grj-cum 


{ii.ms 


n'"LXX*'*"°"  diiplicuit,  quam  idem  S.  Dodor  in  emendandis  antiqui  Fa^deris 
p.jfthabuit  Augu- ad  exemplana  Grxca  libris  operam  impendit  ;  imo  fuafit,  &  laudavit. 
Hinc   ad  iltud  opus  fufcipiendum  horcabatur,  cum  inde  a  nova  eum 
interpretatione  conaretur  abducere,in  laudata  jam  71.  ad  Hieronymum 
epiftola.      Qua  quidem  in  epillola  emendationem  libri  Job  ad  Graecum 
LXX.  Hexaplare,  ut  aiunt,  cum  afterilcis  8c  obelis,non  autem  commune, 
laudat,  limulque  fignificat  Auguftinus ,  fe  huic  emendationi  libri /0^,  no- 
vam pollhabere  editionem  ex  Hebraeo  :  Didicimus ^  inquit,/o(^  ex  He- 
brao   a  te  interpretatum ,  cum  jam  quandam  haberemus  interpretationem  tuam 
ejufdem  prophets  ex  Grteco  eloquio  verfam  in  Latimim  :  ubi  tamen  after ifcis  no- 
tajii  qua:  in  Hebnto  funt ,  &  in  Graco  defunt ;  obehfcis  autem  qua  in  Graco 
inveniuntur^  &  in  Hebrao  non  funt  ^  tarn  mirabili  diligentia  ^  ut  quibufdam  in 
locis  ad  verba  ftngula  fingulas  ftellas  videamus ,  fignificantes  eadem  verba  effe  in 
Hebrao^  in  Graco  autem  non  effe.     Porro  in  hac  pofteriori  interpretatione  ^  qua 
verfa  eft  ex  Hebrao ,  non  eadem  verborum  fides  occurrit ,  nee  parum  turbat  co- 
gitantem ,  &c. 
Mij  qua  ex  diah      CXXXI  I.  Hsec  abs  re  non  erat  referre,  ut  intelligeretur  quid  de  Hie- 
"oirJnt  ar^uroen- ronymi  laboribus  in  vertendis,  emendandifque  Scnpturarum  libris  £tr\- 
ris  obviam  itui,    fj^^it  Auguftinus  '■>  fimulque  Ut  nonnullis  quae  inde  contra  nos  peti  poiTunt 
argumentis  obviam  iretur.     Nimirum  erunt  forfan  qui  dicant  Auguili- 
num  Italam^  fi  minus  novae  Hieronymi  ex  Hebraeo  interpretationi ,  fal- 
tem  emendationi  Scripturarum  cum  veteris  tum  novi  Teftamenti  poft- 
habuifle.     Quis  enim  crediderit  Scripturarum  emendationem,  quam  ut 
aggrederetur ,  auclor  Hieronymo  fiiit  Auguftinus;  quam  deinde,poft- 
quam  perfeda  eft ,  idem  laudibus  cumulavit ;  ecquis ,  inquam ,  credi- 
derit hanc  Scripturae  corredionem,  pofthabita  Itald^  non  fuifTe  ufurpa- 
tam  ab  Auguftino  ?  Verum  quifquis  ita  dilputat ,  meminifle  debet ,  id 
quod  a  nobis  non  femel  eft  obfervatum ,  nempe  antiquam  interpreta- 
tionem, feu  Italam  ^  Auguftini   &  Hieronymi  tempore   pluribus  fuifTe 
maculis  afperfam  &  vitiatam.     Has  ut  abftergeret  maculas ,  emendatis 
ad  Graeca  exemplaria ,  unde  primum  manarat  ilia  interpretatio ,  facris 
codicibus,  audor  quidem  Hieronymo  fuit  Auguftinus.     Hsec  ultro  con- 
cedimus  ;  atque  ut  concedamus  etiam  Hieronymi  emendationem  ali- 
quando  fecutum  fuilfe  Auguftinum ,  nihilominus  tamen  eum  Italam  fem- 
per   prae    caeteris  prseferre  ac  laudare   contendimus  :  tantum   maculas , 
quae  in  eam  temporis  vetuftate  irrepferant ,  eradit  ope  codicum ,  vel 
ad   Graeca  exemplaria  emendat ;  aut  ab  Hieronymo  emendatam   lau- 
dat ,  idque  etiam  parcius.      Neque  enim  vel  in  novi  Teftamenti  libris, 
&  ne  in  ipfis  quidem  Evangeliis,  quorum  emendationem  probavit  lau- 
davitque  ,  femper  eam  fequitur  ;   fed  ab  ea  faepe  difcedit  :  quod  pluribus 
exemplis  oftendere  in  promptu  foret.      Itaque  Italam  fequitur  Augufti- 
nus ;  &  fi  minus  confentit  aliquando  cum  codicibus  manu  exaratis , 
etiamfi  certilTimis  conftaret  argumentis  eam  effe  Italam ,  quae  in  codici- 
bus exhibetur,  certioribus  adhuc  conftare  debet  eam  nobis  in  Augufti- 
ni fcriptis  repraefentari.     Nifi  forfan  addamus,  quod  quidem  verum  eft, 
eam  effe  Italam  puriorem,  quae  in  Auguftini  fcriptis,  quam  quae  in  co- 
dicibus hodiernis  exhibetur  ;  ut  pote  ex  codicibus  hauftam  longe  an- 
tiquioribus,  atque  emendatioribus ,  quam  qui  hodie  fuperfunt.      Nec 


P  R  /E  F  A  T  I  O.  liii 

gratis  id  a  nobis  afTertum  videri  debet ,  quandoquidem  non  modo  Ita- 
lam  cseteris  Scripturae  interpretationibus  ab  Auguftino  conllanter  prse- 
latam  fuiffe  j  verumetiam  lummam  ab  ipfo  adhibitam  diligentiam ,  ut 
quam  emendatillimi  eflent  codices  quibus  uteretur ,  oftendimus. 

C  X  X  X 1 1 1.  Jam  vero  his  de  Auguftini  fcriptis  generatim  prxmiffis  ,  singula rfcenfen- 
de  unoquoque  fingulatim ,  faltem  de  prsecipuis  libris  aut  tractatibus ,  '"ra!  '^'"^""" "' 
fervato  novae  editionis  ordine ,  dicamus. 

CXXXIV.    In  geminis  de  Genefi  contra  Mankhceos  libris    quos  Au-    Quas noHs  fuf- 

/-1-  '^         r      ■     r  \  TT"  1'  fccerint  ]iaLt  re  i- 

guitinus  quatuor  ante  Icriplit  annos,quam  nova  Hieronymi  prodiret  qi.iasdu. .^k;»/?,? 

interpretatio,plurimas  antiquae  Genefeos  interpretationis  e  GrEeco  LXX.  ^^'te^ 'I'f 'tomi  f. 

repenmus  fententias.     Hae ,  ut  verum   fatear ,  nonnihil  difcrepant   ab  i"'- 

iildem  lententiis,  quas  ex  aliis  libris  de  Genefi  ad  litteram  exfcripfimus  : 

quae  licet  difcrepantia  non  alia ,  quam  verborum  fit ;  argumento  tamen 

eife  poteft,  laltem  aliquando  Auguftinum  diverfis  ullim  fuilTe  codicibus : 

aliquot  etiam  ex  iifdem  libris,  novi  Teftamenti  verficulos  defcripfimus. 

Plurima   nobis   veteris  interpretationis  fragmcnta  ,  duo  de  moribtis  Ec- 

clefi^e  (b"  Manich^onim  libri ,  anno  ^89.  editi ;  pauciora  liber  de  vera  Re- 

ligione  ^  an.  ^90.  pauciflima  vero  caeteri  pnoris  hujus  tomi  tradatus  fup- 

peditarunt. 

CXXXV.  Qui  proxime  fequitur  operum  Auguftini  tomus,  nil  pra?-  Qua.  item  in  ir. 
ter  litteras  S.  Dodoris  continet ;  in  quibus  plures  utriufque  Teltamenci  ftoTs.^'"  ^''''^'' 
juxta  antiquam  interpretationem  fententiae  occurrerunt.  Quae  Vulga- 
tse  noftrse  plane  fimiles  erant ,  in  his  falcem  non  mifimus  :  quafcunque 
autem  difcrepantes  reperimus,  maxime  veteris  Teflamenti  fententias, 
diligenter  exicriplimus  ;  atque  inter  has  defcribendum,  conllare  fibi  Au- 
guftinum  non  femel  animadvertere  licuit. 

CXXXV  I.  In  totis  Auguftini  operibus  nullibi  lautior  meflls  fuit,  in  m.  tomo  uu- 
quam  in  y.  tomo.  Et  vero  lautilTima  iUic  effe  debuit,  fiquidem  pj^.  ^^_^'^'^'^''' "^  ■•■■^f- 
rofque  Auguftini  tradatus  in  Scripturam  tomus  ille  compledicur.  Ad  hos 
libros  ita  praefantur  novillimi  editores  :  a  Conftat  apud  jeouos  re-  «  Novor'^mE- 
rum  xftimatores ,  Auguftinum  ad  intelligentiam  novi  Teftamenti  fub-  «  iah.iZ\lm^'^ 
fidio  Graecae  linguae,  ad  quam  omnes  Latinae  editiones  conditse  funt,  « 
fatis  inftrudum  fuiffe  ;  ut  probant  varise  lediones  ex  Graecis  fontibus  de-  « 

duclae ,  quas  Vir  fandus  in  locis  dubiis  aut  mendofis  adhibuit Quod  « 

attinet  ad  vetus  Teftamentum ,  in  eo  exponendo  Vir  fandus  prse  ocu-  « 
lis  habuit  verfionem  LXX.    Interpretum,  quae  fola  tunc  in  audoritate  « 

erat  jam  inde  ab  Apoftolorum  temporibus Porro  Graecus  contextus  cc 

LXX.  ab  eo  receptus,  ille  ipfe  eft,  quem  recenfuit  Nobilius,  cujus  pla-  « 
raeque  variantes  ex  Auguftmo  lediones  oriuntur  ex  editionum  vitiis,  cc 
quae  fubfidio  veterum  librorum  in  hac  editione  fuftulimus.  Eam  au-  c< 
tern  interpretationem  credimus  illam  elTe,  quam  ipfe  Uftatam  appeilat,  « 
Hieronymus  Veterem  &  Viilgatam^  eandem  tortafle,  quam  ceteris  prje-  « 
fert  Auguftinus,  nempe  Italam  ab  ipfo  laudatam  in  lib.  2.  de  Dodrina  « 

Chriftiana Denique ,  fi  noftram  in  recenfendis  ipfis  Auguftini  hbris  « 

operam  commemorare  juvat ,  fumma  cum  ubique  cura  &  fide ,  turn  « 
maxime  ubi  in  facro  textu  mutandum  aliquid  vel  tantillum  fuit ,  agen-  u 
dum  effe  duximus.  Quapropter  ciim  in  nonnullis  Scripturae  teftimoniis  o 
varietatem  apud  Auguftinum  deprehendet  ledor ,  atque  unam  eandem-  cc 
que  fententiam  non  conftanter  a  nobis  in  integrum  ubique ,  fed  certis  c< 
quibufdam  in  locis  reftitutam  ;  id  minime  tribuet  negligentiae,  aut  teme-  cc 
ritati,  fed  religioni,  &  fincerse  fidei  noftrae.  Nam  ea  in  re  fecuti  fumus  cc 
veterum  codicum  fidem,  ficubi  quid  vel  caftigandum  erat,  vel  retinen-  cc 


Kv  P  R  ^  F  A  T  I  O. 

»  dum  :  ne  ,  fi  pro  arbitrio  unam  eandemque  fententiam ,  quam  aliqcando 

■»  corrigendam  eire  docebant  melioris  nota^  codices ,  in  aliis  locis  diver- 

«  fam  ablque  luffragio  codicum  iimilker  emendart-mus  ',  excideret  non  le- 

»  vis,  qui  ex  variis  Auguilini  fcriptis  percipitur  Irudus,  nempe  ut  ex  va- 

>j  riantibus  ejus  leclionibus   argumenta  deducantur  turn  ad  refliituendam 

w  Bibliorum,  quse  modo  in  Ecclefia  leguntur,  integritatem,  turn  ad  eorum 

i)  audontatem  llabiliendam.   w    Non  ab  re   fuit,  opinor,  hsec^  quamvis 

prolixe  fatis,  referre  editorum  verba,  quorum  editionem  ad  conquiren- 

das  &  inveftigandas  in  Auguilini  operibus  Scripturae  fententias  fecuti 

liimus. 

U4.,ieDr!i;:-      C XXX VI I.    Primo  in  limine  tertii  tomi  offerunt  fefe  quatuor  de 

ver.Tem'''pi'erum-  ^oclrma  Clmfluma  libri ,  quos  merito  cum  editoribus  appellaveris  Cla- 

ailuiwtiLnem"^'^'^  «^ij/ie  artem  re£la  interpretandi  ratwnis  ^  c^uam  adhibuit  Auguftinus.    Pri- 

mam  huic  S.  Doftor  operi  manum ,  circa  annum  397.  fub  anno  vero 

426.  poftremam  adhibuit.     Plurima  nobis  ex  utroqueTeftamento,  maxi- 

me  ex  Apoftoli  epiilolis  fragmenta  Scripturarum  ,  quK  quidem  omnia 

antiquam   olent    interpretationem ,  luppeditat.      Et  liquando  in  his  li- 

bris  interpretationem  Hieronymi,  pofhhabita  communi  ex  LXX.  fequi- 

tur  Auguflinus,  lectorem  monet  :  quod,  ut  exemplum  apponam,  cerne- 

re  eft  in  hbro  4.  ubi  laudaturus  verba  Amos  ex  Hieronymiana  verfione, 

hxc  prxmittit  :  Non  aiitem  [ecimdiim  LXX.  Interpret es }  qui  etiam  ipfi  divi- 

no  Spirit ti  interpretatt  ^  ob  hoc  aliter  vtdentiir  nonnulla  dixi[fe^  ut  ad  fpiritalem 

fenfum  fcrtitandum  magis  admoneretur  le^oris  intentio fed  [icut  ex  Hebrao  in 

Latinum  eloquium  presbytero  Hieronymo ,  utriufque  lingua  perito ,  interpre'tante 
translata  funt.  Poftquam  hxc  prcemilit  Auguftinus,  profert  verba  Pro- 
phetae,  Vulgatse  noftrae  fuTiinima  :  ex  quibus  conficitur,  quotiefcunque- 
Scripturas  laudat,  non  aliam  ab  eo  ulurpari  Scripturae  interpretationem, 
quam  antiquam  ex  Graeco  LXX.  Ut  quid  enim  commonetaceret  ledto- 
rem ,  a  fe  prophets  Amos  verba  laudari  non  fecundum  LXX.  inter- 
pretationem ,  ex  qua  antiqua  verfio  Latina  manavit ;  fed  fictit  ex  Hebrao 
in  Latinum  eloquium  presbytero  Hieronymo  interpretante  translata  funt  ?  Ut  quid, 
inquam ,  hanc  praemitteret  admonitionem  Auguftinus ,  nifi  quia  lole- 
bat  juxta  antiquam  interpretationem,  ad  Grsecum  LXX.  elaboratam, 
laudare  Scripturce  verba  ',  quae  hic  prster  confuetudinem ,  laudat  licut 
ex  Hebraeo  in  Latinum  eloquium  ab  Hieronymo  funt  translata  ?  Prse- 
terea  infignes  difcrepantiae  a  Vulgata  noftra,  contra  vero  magna  cum 
Patribus  &  codicibus  MfT.  confenfio,  oftendunt  Scripturae  verliculos,  qui 
in  4.  de  Doftrina  Chriftiana  libris  occurrunt,  juxta  antiquam  interpreta- 
tionem laudatos  ab  Auguftino  fiaifle.  Exempla  11  requiras,  adito  Tobiam 
cap.  VI 11.  ff.  8.  9.  10.  Ezech.  xxxvi.  ff.  23.  24.  25.  26.  27.  28. 

29.  Rom.  VIII.  ff.  28 :59.  L  Cor.   vi.  ff.   i 9.  IL  Cor.  vi. 

ff.  2 10.     XI.  ff.    16 -^o. 

In  lihris  Je  Ge-      C  X  X  X  V I  IL    Libcr  de  Genefi  ad  litteram  imperfeclus^  circa  annum  593. 
nej;  .aiitieram  ^  elaboratus ,  totum  pene  Genefeos  caput  primum,  ab  initio  nimirum  ca- 
fcribit.quas  laudat  pitls  ad  ufquc  vctficulum  26.  nobis  fuppeditavir.     Librum  hunc  alii  duo- 
lia'sT"*   *"''"" decim  fequuntur  de  Genef  ad  litteram^  quos  ab  anno  401.  cceptos,  non 
nifi  circa  an.  41  j.  abfolvit  Auguftinus.     In  his  S.  Do(5lor  libris  Scriptu- 
ras pro  more  ex  codice  Latino  defcribit ;  quod  liquido  patet  ex  Auguilini 
adnotationibus  in  verlum  ij.  cap.  fecundi  Genefeos.      Poftquam  enim 
libro  8.  c.  X.  col.  231.  e.  haec  laudavit  verba,  Et  pofuit  eim  in  paradifo  ^ 
ut  operaretur  &   cuftodiret ;  pluribus  deinde  interjedis ,   ita  dillerit  col. 
232.  g.  Sed  neqtie  Scriptura  dixit ^  Ut  operaretur  &  cujlodiret  paradifum}  dixit 


P  R  iE  F'  A  T  I  O.  iv 

autem ,  Ut  operaretur  &  ciiflodiret  :  turn  addit  :  Quanquam  fi  de  Groeco  dili- 
gentius  ad  verbiim  exprimatur ,  ita  fcriptum  eft  :  Et  pofuit  eiim  in  paradifo ,  ope- 
rari  eiim  &  cuftodire  :  exinde  :  Sed  utrum  iffum  Iwminem  pofuit  operart ,  hoc 
enim  fenfit  qui  interpretatm  eft  ut  operaretur  ;  an  eundem  paradifum  opera- 
rt ,  id  eft  ,  ut  homo  paradifum  operaretur  ,  ambigtie  fonat  j  (^  videtur  magis 
exigere  locutio^  ut  non  dicatur  ^  Operaretur  paradifum  ^  fed ^  in  paradifo.  Hae 
profedlo  adnotationes  manifefto  lunt  argumento,  non  e  Graeco  Latine 
redditos ,  fed  e  codice  Latino  defcriptos  ab  Augullino  fuiffe ,  quos  lau- 
dat  Scripturse  verficulos  ;  adeo  ut  prima  ledio  ut  operaretur  &  cuftodiret^  ' 

vera  ac  germana  veteris  interpretis  ledio  fit  habenda,  e  Latino  codice 
defcripta  ;  quam  quidem  ledionem  cum  Graeco  collatam  exponit  Au-' 
guilinus.  Hsec ,  inquam  ,  verba  baud  interpretantis  ,  fed  exponentis 
Scnpturas,  quas  ex  Latino  defcripfit  codice,  verba  funt. 

CXXXIX.  Libros  de  Genefiexcipiunt  libri  feptemLoa/^/o?7?/w,totidem-    scptcmiibrii.- 
que  Qucfftionum  in Heptateuchum , id  elt  in  Genelim ,  Exodum ,  Leviticum ,  demque  (h,4i<,- 
Numeros,  Deuteronomium,  Jofue,  &  Judices.    Ex  variis  Auguflini  fcri-  '"""' 
ptis,  vix  ulla  funt  in  quibus  tam  lauta  fefe  obtulerit  mefiis,  quam  in  iftis^ 
quos  jam  fenior  circa  annum  419.  edidit.      Libro  Locutionum  fuus  hunc 
ipfe  au(5lor  titulum  prsefixit  :  Locutiones  Scripturarum^  qu^e  videntur  feciindum 
proprietates  ,  quis    idtomata  Grace  vocantur ,  lingua   Hebrdtca  vel   Graca. 
OmifTis  locutionibus  Hebraicis,  qux  noftri  non  erant  inftituti ,  Grsecas 
tantlim,  feu  potius  locutiones  Grasco  fonte  manantes  excerpfimus.     Id 
unum  circa  has  locutiones  vocari  poteft  in  dubium  ;  an  eas  Auguftinus  - 

ipfe  e  Grseco  Latine  reddiderit,  ut  ex  quibufdam  locis,  lis  tamen  pau-  v*:. 

cioribus,  confici  pofTe  videtur  ;  an  e  codice  Latino  defcripferit ,  quod 
longe  plura  fuadent.  Hsec  namque  Auguftini  verba ,  ipfi  inter  laudan- 
das  Scripturas  in  his  libris  familiaria  ,  Qtwd  habent  Latini  codices  i  Quod 
multi  Latini  habent ;  Qtiod  fcriptum  eft  in  quibufdam  Latinis  codicibus  &c. 
aperte  fatis  oftendunt,  has  Scripturae  fententias  non  ab  ipfo  Latine  red- 
ditas  Auguftmo,fed  e  codice  Latino  fuiffe  defcriptas.  Quapropter  lau- 
datos  plerofque  in  his  libris  verficulos,  anticpae  interpretationis  reliquias 
efle  rati, eas  aut  in  ipfum  contextum  adexplendas  lacunas retulimus,aut 
ad  notas  margini  inferiori  fubjedas  rejecimus.  Quin  &  ipfae  Auguflini 
adnotationes ,  fi  quae  ad  noilrum  pertinere  inflitutum  vifae  funt ,  in  his 
quoque  notis  fuam  fortitse  funt  fedem. 

CXL.    Idem  effe  debet  judicium  de  libris  Quaflionum  in  Heptateu-  sin-uUrh  ejm  in 
chum ,   quem  his  Auguftinus  verbis  exorditur  :  Cum  Scripturas  fandas ,  ciTurd^iigemiaf'" 
qua  appeliantur  canonica ,  legendo ,  &  cum  aliis  codicibus  fecundihn  L  XX.  inter- 
pretationem  conferendo  percurreremus ,  placuit  eas  qiiaftiones ,  qua  in  mentem  veni- 

rent ftilo  alligare.     Omittenda  certe  non  erant  haec  Auguftini  verba 

quibus  fingularis  illius  in  Scripturis  legendis  animi  intentio,  fummaque 
in  Latinis  codicibus  cum  Grgeca  interpretatione  LXX.  conferendis  di- 
ligentia  apparet.  Nee  vero  dubium  effe  debet  ullum ,  quin  codex  ille 
Latinus,  in  quo  Scripturas  meditabatur  S.  Dodor,  quem  codicem  cum 
Latinis  codicibus ,  &  cum  ipfa  etiam  verfione  Septuaginta  conferre  fo- 
litus  erat ,  codex  eflet  emendatiftimus ,  &  qui  Scripturse  interpretatio- 
nem  repraefentaret,  quae  Latinarum  omnium,  fi  modo  pliu-es  elfent,fo- 
ret  praeftantiffima ,  &  Auguflino  familiariflima.  Sed  unum  &  alte- 
rum  apponamus  exemplum ,  ut  nemini  liceat  ignorare ,  qua  dihgentia 
Latinos  codices  cum  Latinis  codicibus,  atque  cum  Septuaginta  interpre- 
tatione contulerit  Auguftinus.  Ad  Gen.  xlvii.  31.  Quod  habent ^  in- 
quit ,  Latini  codices ,  Et  adoravit  fuper  caput  virgje  ejus ,  nonnuUi  codices 

Tom.  I.  a 


Ivi  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

emendatius  habent  ^  Adoravit  fuper  caput  virgae  fus,  vel  in  capite  vir^ae 
lua; ,  five  in  cacumine ,  vel  fuper  cacumen  :  fallit  eos  emm  verbum  Gr tecum  ^ 
quod  eifdem  htiern  jcribitur ^  five  Ejus ^  fve  Sua.      Item  {up.  ad  Gen.  xxvii. 
??•  Qj'-od  habent  Latini  codices^  Expavit  autem  Ifaac  pavore  magno  val- 
de ,  Gt'i^eci  habent.^  'e^eth  5   1'™°=»  h^mv  (/.iyixm  (7!p6S'Qsi.    Rurfum  ad  Gen. 
XXV.  27.  ita  primo  Latine  contextum  refert  :  J acob  autem  erat  homo  [implex ^ 
habitans  domtim :  turn  addit  :  Quod  Gvivce  dicitur  0.7^0.701; ,  hoc  Latini  lim- 
plicem  interpret ati  punt.     Demuni  ad  Jofue  v.  2.  Dixit  Dominus  adjefum: 
Fac  tibi  ipji  cultros  de  petra  acutos ,  continue)  addit  :  vel ,  ficut  habet  Gracus  ,      . 
de  petra  acuta.     Verum  haec  in  notis  melius  &  opportunius  legentur , 
quam  hie  a  me  referrentur. 
Parci.'..^ fenex, iu-      CXLI.     Unum   duntaxat ,  priufquam   hinc  difcedam ,  obfervabo  ; 
HTeWn^Weriio- ri^rnp^  Hietonymi  interpretationem  ex  Hebrxo  nonnunquam  ab  Au- 
"^*'-  gullino  ufurpari.     Exempli  caufa,  poftquam  libro  v.  Quseft.  20.  retu- 

lit  uknnos  duos  capitis  xiv.  Deuteron.  verficulos  e  verfione  antiqua 
juxta  LXX.  ita  prolequitur  :  Sed  in  ea  inter pretatwne  ,  qua  efi  ex  Hebrao^ 
apertius  hoc  difiintlum  reperimus.  Ait  enim  :  Anno  tertio  feparabis ,  &c.  Sin 
autem  Auguftinus  jam  lenex ,  Hieronymi  interpretationem ,  quo  tem- 
pore in  honore  &  in  ufu  elTe  coeperat  ilia  interpretatio  ,  parcilis  ufurpa- 
vit,  fed  Quandoque  tantlim  adhibuit,  &  contuiit  cum  Latina  verfione, 
e  Grjeco  LXX.  exprefla  j  certe  in  libris ,  quos  antea  in  lucem  emilit, 
antique  interpretationi  Latinae  Hieronymianam ,  vix  dum  ufitatam , 
poimabuifTe  exiftimandus  eft. 
jn  AnitiMhmiHs  CXLI  I.  Interpretatio  tamen,  quam  in  libro  Annotationum  in  Job  fecu- 
i«  ;<-*  ejuidem  le- ^^^  cft  Auguftmus  ,  tam  difcrepat  a  Vulgata  noftra  ,  ita  veto  concinit 

cucus  eft  hujus  11-  _  O  _        '  _  r  O  ' 

bii  correciionem.  cum  interprctationc  Latina  ad  Grsecum  LXX.  elaborata,  quam  emen- 
davit ,  &  cum  afterifcis  &  obelis  vulgavit  Hierony mus ,  ut  nemini  dubita- 
re  liceat ,  quin  Latinam  interpretationem  libri  Job,  ab  Hieronymo  emen- 
datam  adhibuerit  Auguftinus.  Equidem  ilia  interpretatio  ita  Auguftino 
arridebat ,  ut  non  aliam  in  vertendis  libris  facris  operam  ab  Hierony- 
mo impendi  optaret ,  quam  quae  ab  ipfo  in  libro  Job  impenfa  fuerat. 
De  vertendis^  inquit  epift.  28.  ad  Hieron.  in  Latinam  linguam  [an£lis  Utteris 
canonicis  labor  are  te  nollem ,  7iiji  eo  modu  quo  Job  interpretatus  es  ;  ut  [ignis  adhi- 
hitis ,  quid  inter  hanc  tuam  <^  L  XX.  quorum  eji  gravijjima  au^loritas ,  inter' 
fretatwnem  dijiet ,  appareat.  Et  epift.  7 1 .  addit  :  ubt  ajlerifcis  notajli  qua  in 
Jriebrao  funt  ^  (^  in  Graco  defunt ;  obelifcts  autem  qua  in  Graco  inveniuntur  ^  & 
in  Hebrao  non  Junt^  tam  mirabili  diligentia ,  ut  quibufdam  in  locis  ad  verba  fin^ 
gula  jmgulas  Jlellas  videamus ,  fignificantes  eadem  verba  ejje  in  Hebrao ,  in  Gra- 
co autem  non  effe.  In  eo  igitur  Annotationum  libro  ,  Latinam  Scripturae 
interpretationem  e  Graeco  LXX.  manantem ,  &  ab  Hieronymo  emen- 
datam  laudafle  Auguftinum  conftare  debet.  Tanta  enim  utriufque  in* 
terpretationis  concordantia  eft ,  ut  nonnifi  una  eademque  effe  poffit : 
nee  movere  debent  leviffimae  quaedam  difcrepantiae  ,  quibus  fine  vix 
ullum  reperies  codicem.  Quin  imo  plures  in  eo  occurrere  deberent 
opere,  quod  ipfe  olim  aud:or,  *  tam  mendofum  fe  comperifTe  fcribit,  ut  *  ^H' 
emendare  non  poffet^  nee  a  fe  editum  dici  vellet  ^  nifi  quia  fciret  fratres  id  ha-  nad.  e. 
here .,  quorum  Jiudio  non  potuit  denegari.  *^* 

s/i«w»  liber.  CXLI  1 1.  CoiTimentaria  in  vetus  Teftamentum  claudit  5"^^^«// liber , 
quem  Auguftinus  circa  annum  427.  edidit.  Cum  unicum  ftudium  noftrum 
fit  in  inveftiganda  interpretatione  Latina ,  quae  ad  Graecum  LXX.  olim 
fuit  elaborata  J  Auguftinus  autem  in  eo  libro  verfione  utatur ,  non  ex 
Graco  LXX.  quam  fequi  fokbat ,  fed  ex  Hebrao^  ut  poftrerai  editores  ob- 


r  R  /E  F  A  T  I  O.  Ivii 

fervant ;  pene  nihil  ex  hoc  opere  defcripfimus. 

CXLIV.  Leve  etiam  modicumque  ell  quod  fuppeditarunt  hbri  de  Quatucr-^rr»». 
covfenfu  Evangeliftanm.  Collatis  namque  his  Auguftini  Hbris  cum  V vX-  Zm^^^iC'^''''^"' 
gata  noftra  ,  utraque  interpretatio  una  &  eadem  efTe  vifa  efl:  ;  quod 
tamen  de  unis  accipiendum  efl  Evangehis ,  quorum  Augullinus  interpre- 
tationem  ab  Hieronymo  adornatam  fie  adhibuit,  ut  nihilominus  alios 
Scriptur?e  libros ,  tarn  ipfius  novi,  quam  veteris  Teflamenti ,  juxta  an- 
tiquam  LXX.  interpretationem  lauaant.  Hinc  quamvis  nullas  Evan- 
geliorum  ex  eo  libro ,  plurimas  tamen  Aduum  Apoflolorum  ,  necnon 
&  Epillolarum&  Apocalypfis  fententias  a  Vulgata  noftra  diicrepantes 
repermius,  nee  pra'termifimus. 

CXL  V.    Libri  duo  de  jermone  Domini  in  monte^  quos  cum  presbyter    Duo  <tr f,rmmi 
effet  anno  ^9:5.  aut  ^94.  fcripfit  Auguftinus,  totum  hunc  nobis  praebuere    "'"'"""""'""• 
fermonem  juxta  antiquam  interpretationem ,  quam  mire  olent ,  ut  fub- 
jedta  in  notis  exempla  percurrenti  conftabit. 

CXL VI.  Tradatus  cxxiv.  feu  fermones  in  S.  Johannis  Evange-  Traciatuscxxiv. 
ium,habiti  iub  annum  412.  veletiam  ienus,  nimirum  416.  totum  Jo- 
hannis Evangelium  continent.  At  non  auhm  afTerere  in  his  tracflatibus 
ex  Itala  interpretatione  defcriptas  fuiffe  ab  Auguftino,  quafcunque  lau- 
dat  Johannis  Evangelii  fententias.  Levis  namque  &  rara  eft  Vulga- 
tam  noftram  inter  &  verfionem  Latinam ,  quam  in  his  libris  fequitur 
Auguftinus,  difcrepantia.  De  Johannis  Evangelio  loquor  :  quod  enim 
alios  plerofque  novi,  non  fecus  ac  veteris  Teftamenti  libros  omnes  fpe- 
d:at,  antiqua  profed;6  verfione  in  his  laudandis  ufus  eft  Auguftinus,  cu- 
jus  adeo  plurima  in  notis  fragmenta  defcripfimus. 

C  X  L  V  1 1.  His  tradlatibus  aiii  decern  fuccedunt  in  epiftolam  i .  Johan-     Aiii  x.  in  epid. 
nis  ad  Parthos,  fcripti ,  ut  videtur ,  circa  annum  Chrifti  416.    Tota  vero  '•''°*'*"""" 
in  iis  exftat  prima  Johannis  epiftola,  &  quidem  juxta  antiquam  inter- 
pretationem.    Quapropter  hanc ,  limulque  ahas  bene  multas  utriufque 
Teftamenti  fententias  a  Vulgata  noftra  difcrepantes  excerpfimus. 

CXL  VIIL  Proximo  fequitur  in  editione  nova  Expofaio  quarumdam  txpt.f,ih^«atuin. 
propofitionum  ex  epiftola  ad  Romanos.  Hie  liber  Auguftini  adhue  presby-  t^i.^XItlZ'" 
teri,  ut  ipfe  Auguftinus  fcribit,  letus  eft,  anno  circiter  ^94.  editus. 
Ciiin  presbyter  adhuc  ejj'em^  inquit  1.  i.  Retradb.  c.  2^.  contigit  ut  apiid  Car-- 
tha^inem  inter  nos  ^  qui  jimul  eramus  ^  ad  Romanos  epiftola  legeretur  :  &  qu^dam 
interrogabar  a  fratribus ,  quibus  cum ,  ftcut  poteram ,  refponderem ,  voluerunt  fcri- 
bi  potius  qua  dicebam^  quam  [me  litteris  fundi  :  ubi  cum  eis  obtemperarem  ^  liber 
unus  acceffit  fuperioribus  optifculis  meis.  In  eo  opere ,  fi  quos  difcrepantes 
a  Vulgata  noftra  Scripturae  verfieulos  reperimus ,  eos  noftris  inferendos 
notis  carpfimus  ?  non  tamen  admodum  multos.  Nee  mirum  j  cum  ne- 
Guidem  ipfi  duo  noftri  codices  MlT.  Regius  &  Sangermanenfis  magno- 
pere  a  Vulgata  noftra  diftideant. 

CXL IX.  Idem  elTe  debet  judicium,  ut  ego  reor,  de  geminis  fubfe-  uem  ■Erfrjin^ 
quentibus  libris,  circa  idem  tempus  ab  Auguftino  elaborates.  Hi  funt  iTrum^d^Rom. & 
inferipti,  unus  quidem,  Epftol^  ad  Romanos  inchoata  expofitio  ;  alter  vero, 
Epiftola  adGalatas  expojitionis  liber  unus.  De  ifto  fcribit  Auguftinus  lib.  i. 
Retrad:.  e.  24.  Poft  hunc  librum  expofui  ejujdem  Apoftoli  epiftolam  adGalatas ^ 
non  carptim ,  id  eft  aliqua  pratermtttens ;  fed  continuanter ,  &  totam.  De 
priori  vero,  in  eodem  libro  Retrad.  c.  25.  haec  habet  :  Epiftola  quoque 
ad  Romanos ,  ficut  ad  Galatas ,  expofitionem  fufceperam  ;  fed  hiijus  operis ,  fi 
perftcei-etur ,  plures  libri  erant  futitri ,  quorum  unum  in  foil  difputatione  ipftus  fa- 
lutationis  abfolvi ,  ab  initio  fcilicet ,  ufque  ad  illud  ubi  ait  :  Gratia  vobis  &  fax 


ad  Gal. 


Iviii  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

a  Deo^  &c.  Totum  Apoftoli  contextum ,  quantus  eft,  ex  his  excerpfi- 
mus  Augullini  libris  :  totam  tamen  atque  integram ,  quod  ibi  tota  non 
exftaret,  epillolam  ad  Galatas  exfcribere  non  licuit.  Cum  codicibus 
noflris,  Regio  fcilicet,  &  Sangermanenfi  ut  plurimlim  concinit  S.  Au- 
guftinus  j  quandoque  tamen  difcrepat  fatis ,  ut  diverfo  fuiffe  ufus  codice 
videri  poflit.  Varias  illas  omnes  leftiones  defcripfimus ,  fuumque  fin- 
gulis  locum  in  fubjediis  margini  inferiori  notis,  dedmius.  Hadlenus  de 
Auguilini  Icriptis ,  qua^  tertio  tomo  continentur. 
Tomus  IV.  CL.     Ouartus   praeclarum   divi  Auguilini  opus  in  Pfalmos ,  eximia 

Comnientarii  ..  ^.  i-i  t-v  "I 

in  Pfalmos.        conditum  pietate  exhibet,    «  Ue  commentanorum  norumce  mento  non 
jj  eft  pronunciandum  comparate  ad  Hebraeum  textum  hodiernum,  neque 
»  etiam  ad  Hieronymianum  ',  quando  Auguftinus  LXX.  Interpretes ,  qui 
J5  forte  Hebra^um  exemplar  aeque,  vel  etiam  magis  emendatum  habuere, 
>)  fequendos  fibi  propofuit.     Nefcius  eft  nemo  quantum  audloritatis  eorum 
>5  traduclioni  jam  inde  a  primis  temporibus  Deus  voluerit  efle  in  Ecclefia ; 
5)  quantum  exiftimationis  ei  pepererint  Apoftoli ,  illam  in  novi  Teftamenti 
53  paginis  conlignantes  ;  quantum  denique  teftimoniorum  ipfi  protulerint 
5J  eildem  verbis ,  quibus  in  eorumdem  Interpretum  leguntur  pialterio.  » 
Nulla  profecco   efle   poteft  controveriia  ,  utrum  Latinam    interpreta- 
tionem  ex  Hebrseo,  an  e  Gr^co  LXX.  fecutus  fit  Auguftinus  :  imo  nee 
lis  uUa  efle  debet,  an  Latina  interpretatio  lonte  Graeco  manans,  quam 
eum  fecutum  efle  conftat ,  fit  ilia  vetus ,  feu  communis  verfio ,  ufu  fre- 
quentiori  recepta ,  eaque  a  duplici  correclione  Hieronymi  libera  ;  an 
vero  nova  ilia ,  quam  ad  fidem  Graecorum  exemplarium  idem  elabo- 
ravit  Hieronymus.  Cum  enim  hos  tradatus  plebis  gratia  ediderit  Augufti- 
nus ,  &  ftatuerit  pfalmorum  hunc  librum  explanare  per  fermones qui 

froferrentur  in  populis ;  non  aliam  certe  pfalmorum  Latinam  interpreta- 
tionem  adhibuille  exiflimandus  eft ,  aut  exiftimari  poteft ,  quam  quse 
communior  eflet ,  6c  notior  populis ,  ad  quos  habendi  fermones  eranr. 
Adhibuit  igitur  Auguftinus  in  pfalmis  exponendis  Latinam  e  Graeco  in- 
terpretationem,  quae  in  ufu  frequentiori,  faltem  apud  Afros  verfabatur. 
Haec  autem  interpretatio,  non  modo  a  Vulgata  noftra  frequenter,  fed 
interdum  etiam  a  veteribus  pfalteriis,  tam  excufis,  quam  manu  exaratis 
difcrepat.  Singulas  hafce  difcrepantias  noftris  permixtas  notis  ad  pfal- 
mos ,  plurimas  quoque  in  caeterorum  notis  librorum  reperies.  Abun- 
dant namque  hi  Auguftini.in  pfalmos  tradatus  verficulis  utriufque  Tefta- 
menti, quos  fumma  cura  exicripfimus.  Quotiefcunque  tamen  aut  nul- 
la, aut  levis  fuit  a  Vulgata  noftra  verficulorum  illorum  difcrepantia  ; 
fiquando  etiam  laudati  ex  memoria  vifi  funt ,  aut  jam  aliunde  adducli  j 
hos,  ne  inanem  volumini  molem  adderemus  ,  praetermifimus.  Ha;c  mo- 
nuiile  fat  eft ,  ut  intelligatur  par  nobis  fuiffe  ftudium  utiiia  quaerendi  , 
&  fupervacanea  refecandi ,  nihilque  ex  iftis  admillum ,  ut  ex  illis  omif- 
fum  nihil, 
■fom,  V.  Sermo-  CL  L  Haec  eadem  dicla  funto  de  caeteris  Auguftini  fermonibus,  quos 
quintus  exhibet  tomus.  Antiquam  verfionem  Latinam  in  his ,  pro  mo- 
re, fequitur  Auguftinus  i  &  nos,  pro  noftro ,  quicquid  e  re  noftra  fuit, 
defcriplimus. 
Tom.  VI.  varii  CLIL  Plurima  hie  fefe  offerunt  opufcula,  quae  Auguftinus  ad  tradenda 
circ^a  morei  °P" "  j^^j-^^j^  ptaeccpta  fctipfit.  Longum  foret  ire  per  fingula  :  tantum  dice- 
mus  fummatim  Auguftinum  fibi  conftare  fatis ,  atque  utriufque  Foederis 
antiquam  interpretationem  in  laudandis  Seripturis  adhibere  ;  quoad  nos 
autem ,  idem  in  iftis  iibns ,  atque  m  caetens  prgeftitum  a  nobis  fuiffe  i 


nes 


P  R  /E  F  A  T  I  O.  lix 

antiqucp  interpretationis  Latinae  reliquias,  tarn  ex  novo  qiiam  ex  veteri 
Teftamento  diligenter  qua'litas ,  &  fcdulo  collcdas ,  nihiltjuc  mxtcr- 
miiram  ,  quod  noftn  clfet  initituti. 

CLIII.  Variis  opufculis,  viginti  duo  fuccedunt  libri  deCivitate  Dei  Tom.vi-.Lihri 
eximium  divini  opus  Augudini ,  quod  couperat  anno  circiter  412.  wcc'd!,]' '''  ^'"'"' 
ante  annum  426.  ad  umbilicum  perduxit.  Quantam  hi  nobis  libri  fen- 
tentiarum,  e  Scripturis  ab  Auguftino  defcriptarum,  mefTem  luppcdita- 
runt  !  Si  cui  vero  fit  dubium  an  AugulHnus  interpretationem  Latijiam 
ex  Hebraeo,  an  e  Grseco  Septuaginta  in  his  (fecutus  Hbris  fuerit,  ipfum 
audiat  Augurtinum  de  utraque  dillerentem  Hb.  18.  c.  42.  col.  ?2C.  c. 
atque  urri  palma  lit  danda  his  defmicntcm  verbis  :  Ex  hac ^  inquit,  LXX. 
interpret  at  wne  etiam  in  Latinam  Imguam  mterpretatim  eft  quod  ecdefia  Latins 
tenent  :  quamvis   non   defuerit    temporibus  nuftrn  presbyter  Hterunymus  ,  homo 

dotlijf.mtn qui  non  ex  Gr^sco ,  fed  ex  Hebiwo  in  Latinum  eloquium  eafdein 

Scriptiiras  converterit.    Sed  ejus  tarn  litteratum  laborem  quamvis  Judcsi  fateantur 
ejfe  veracem  ^  LXX.  verb  Interpretes  in  multis  errafe  contendant  i  tamen  ecdefia 

Chrifti  tot  hominum  aii£loritati neminemjudicant  praferendiim.      Quis  credat 

aliam  ab  Augullino  ufurpatam  tuilTe  interpretationem  ,  quam  eam  ipfiim 
veriionem,  quam  cseteris  pracferendam  tam  aperto  S.  Doifloris  judicio 
pronunciat  ?  At  quamvis  verfionem  e  Gra^co  conftanter  prxtulerit 
eam  tamen  quae  ab  Hieronymo  ad  primariam  fcaturiginem ,  nempe 
ad  Hebrseum  erat  confeda,  aliquando  laudat  :  fie,  ut  exemplum  ap- 
ponam,  lib.  22.  c.  29.  pollquam  haec  e  quarto  Regum  capitis  v.  ^.  26. 
verba  retulit  juxta  antiquam  interpretationem ,  Nonne  cor  metim  iit  te- 
cum^ quando  converfus  eft  vir  de  curru  [uo  m  obviam  tibi  p  proxime  addit  ita 
ex  Hebrseo  interpretatum  effe  presbyterum  Hieronymum  :  Nonne  cor 
meum  in  praftenti  erat  ^  quando  reverfus  eft  homo  de  curru  [uo  in  occur fum  tui  > 
Veriim  fiquando  Hieronymianam  ex  Hebraeo  interpretationem,  quo 
plenius  nonnuUas  exponat  Scripture  fententias ,  adhibet  Aupufimus 
quanquam  tamen  parcius ;  ita  adhibet ,  ut  tacile  intelligas  eam  preeter 
confi.ietudinem  ab  Augullino  laudari  ;  ipfamque  pofthaberi  verfioni  e 
Gra-'co,  quam  tum  in  his  de  Civitate  Dei,  turn  in  aliis  plerifque  libris 
Icqui  folitus  eft  S.  Dodor. 

CLI V.  Tres  operum  Auguftini  fuperfunt  tomi ;  qui,  quos  S.  Dodor    Tom.  vm.  ir. 
contra  varias  hsrefes  fcripfit  libros ,  maxime  compleduntur.      Quam-  ^,"/hx"'ies''i&r 
vis  nulla  non  tanti  Docftoris  fcripta  verlare  &  evolvere  gratilTimum  no- 
bis fuerit ,  majori  tamen  adhuc  nefcio  qua  dulcedine  perfufi  fumus ,  ilia 
evolvendo  opera ,  quse  poftremis  continentur  tomis.     Eximia  nimirum 
ilia  funt  fcripta,  viclriciaque  arma,  quibus  deienla  eft  fides  noftra ,  & 
de  tot  erroribus  triumphavit  Ecclelia.      Itaque  in  iftis  voluminibus  ver- 
fandis ,  non  tantlim  ut  in  aliis ,  lautiilimae  copia  meilis  recreati  iumus  ; 
fed  etiam  infuper  mire  obledati  fumus  longo  ordine  defcribendo  Scri- 
pturarum  verficulos ,  quibus  fidei  noftrse  olim  ab  Auguftino  confirmata 
funt  dogmata.      Qua  fingulos  cura  defcripferimus ,  noftrafque  in  notas 
retulerimus  facile  intelligitur,  nee  quidquam  dicendum  fuperat ;  eadem 
namque  via ,  eadem  ratione ,  &  eadem  methodo ,  atque  in  aliis  libris , 
antiquae  interpretationis  reliquias  inveftigavimus ,  Sc  exfcripfimus. 

CLV.  Mirabitur  forfan  lector,  cum  in  notis  noftris  permixtas  vide-  Laudatos  ab  ha- 
rit ,  quas  hseretici  laudarunt  Scripturarum  fententias ,  aliis  fententiis  ,  Teriicuiorqu^n^. 
quas  SS.   Patres   fuppeditarunt.      Nonne  vero   ficer  Scriptor,  pfalmi ''''^  ^'^f'^''^"'' 

L  -1  C  ^^  l\  ^     r  1         J  r^  •      ■  ""    inde    quid- 

verba, quibus  bervatorem  noltrum  e  lummo  templo  dare  le  prsecipitem,  quam pencuii. 
impellebat  fatanas,  in  facrum  Eyangelii  textura  retulit?   Quid  ergo  pe- 


Tum.  I. 


I 


k  PR^FATIO. 

riculi,  quidve  incommodi  effe  poteft,  fi  in  noftras  referamus  notas  Scri- 

turae  verficulos ,  quos  turn  apud  Auguftinum ,  turn  in  propriis  operi- 

us  laudant  Fauftus,  Fortunatus,  Adimantus,  Manichaei  ;  Parmenianus, 

Donatifta  ;  Julianus,  CEelellius,  Pelagiani;  &  alii;  fi  modo  ab  his  non 

fuifTe  depravatas,  quas  laudant  Scripturae  particulas  ,  conrtat  7  Prseterea 

quxcunque  cautio  fuit  necefTaria ,  etiam  eft  adhibita. 

Ubet <ie  Umiau      C  L  V  I.    PriufquaiTi   de   Auguftini   fcriptis    dicendi    finem    faciam  , 

monendus  eft  eruditus  kdlor  ,  ut  fincerum  Auguftini   tecum   habitum 

a  nobis  fuilfe  librum  de  Unitate  Ecdefia  ^  &c  bene   muka   etiam  ex  eo 

antiqusc  verfionis  fragmenta  Genefis ,  Judicum ,  Ifaiae ,  Adluum  Apo- 

ftolorum  ,  Epiftolarum ,  &c.  fuilTe  defcripta.      Quamvis  enim  Augu- 

ftino  concordi  judicio  non  adfcribunt  eruditi  ;  potior  tamen ,  firmio- 

ribufque  niti  momentis  vifa  nobis  eft  fententia ,  quee  hunc  ipfi  librum 

vmdicat,  quam  quae  adimit. 

varia  moniimen-      C  L  V  1 1.   Huc  revocabimus  monumcnta  varia  ad  Donatiftarum  hi- 

rtoiiam  perdn'eL- ftoriam  fpcdantia ,  ab  anno   Chrifti   circiter   ^co.  ad  ann.  411.  edita 

'""  ad  calcem  novae  editionis  operum  Optati  Milevitani ,  quae  ftudio  viri 

clariftimi  Ludovici  Elix  Dupin  prodiere.     Plurimas  inde  antiquae  in- 

terpretationis  reliquias,  maxime  vero  ex  geftis  CoUationis  Carthagi- 

nenfis ,  Catholicos  inter  &  Donatiftas  Honorii  Caefaris  juffu  habkae , 

defcripftmus. 

inccrti  audori^      C  L  V  1 1 1.    In  appendicc  operum   S.   Auguftini  exftat  incerti  au- 

ge»imm""D<i,iai,- ^*^^^^  liber  contra  Fulgentium  Donatiftam.     Nee  S.  Auguftini  fetum 

fiam.  effe,  nee  tanto  Dodore  dignum  opus  cenfent  Theologi  Lovanienfes; 

cujus  tamen  audlor,  ipfis  antiquus  videtur  fcriptor  fiulTe ,  qui  concilium 

CarthaginenFe  adversus  Cecilianum  viderit.     Librum  hunc  primo  ne- 

glexeram  j  at  poftea  infpiciendo  propilis  ,  animadverti  plurimas  in  eo 

efTe  antiquae  reliquias  interpretationis ,  dignas  quibus  locum  in  noftris 

daremus  notis. 

Alii  ejufdem  x-      C  L  I  X.    Mitto  plures  alios  Patres ,  quos  eadem  tulit  aetas ,  Phila- 

\l'l  scripmra'ium  ftfJum  Brixieniem ,  Paulinum  Noise  epilcopum  ,  Flefychium  Salonita- 

veHionis  fragmen.  num ,  Chromatium  Aquileienfem,  Paulum  Orofium,  Marium  Merca- 

ta  luf  pediiarunt.  '  n-i-  •  ■  n  •  •  r 

torem ,  Faftidium  Bnttannorum  epilcopum  ,  Maximum  Taunneniem , 
Capreolum  ,  Petrum  Chryfologum  ,  Caelium  Sedulium  ,  Eucherium 
Lugdunenfem,  Valerianum  Cemelienfem ,  Leonem  Magnum ,  Audlo- 
rem  libri  de  vocatione  Gentium ,  Prcedeftinatum ,  Profperum  Aquitanum , 
Audorem  libri  de  Fromijfwnibus  ^  Rufticum  Cardinalem,  Arnobium  ju- 
niorem  ,  Ruricium  Lemovicenfem  ,  Vigilium  Tapfenfem  ,  Vidorem 
Vitenfem ,  Cerealem  epifcopum  Africanum ,  &  Avitum  Viennenfem. 
Hos  appellare  fatis  efle  ducimus.  Timendi  enim  locus  efTe  poteft, 
ne  fi  de  fingulis  dicere  velimus ,  otio  abuti  intemperanter  videamur , 
&  faftidium  afFeramus  ledori ,  quern  penes  eft  notas  percurrere,  quae 
quid  finguli  praeftiterint  edocebunt. 
K^ciorOperhim.  C  L  X.  Dc  Auclore  Operis  imperfe^i  in  Matthc-eiim  ^  paucis ,  annuente 
'tot  '"  ^""  ledore  ,  dicam.  Opus  illud  Chryfoftomo  affinxere  nonnulli ,  fed  in- 
juria. Ariani  namque  fcriptoris  fetum  hunc  eiTe  conftat,  eumque  fal- 
s6  adfcriptum  fuifTe  Conftantinopolitano  praefuli ,  non  modo  Ariana 
lues ,  qua  laborat ,  fed  ipfe  ftilus  etiam  plurimum  difcrepans  a  Chry- 
foftomo ,  tam  aperte  oftendunt ,  ut  mirum  fit  Riifle  aliquos ,  quibus 
adeo  nullus  fuerit  nafus  ,  ut  hunc  Chryfoftomo  librum  affingerent. 
Quifquis  autem  fcriptor  ille  fit,  cujus  nomen  latet,  Latinus  certe  fcri- 
ptor eft ,  qui  quas  in  eo  laudat  opere  Scripturae  fententias ,  e  codice 


10 


P  R  yE  F  A  T  I  O.  Ixi 

P'oUg.  Latino  defcribit  ;  imo ,  ut  cum  Millio  loquar ,  in  opere  hoc  fe  componit 
^'  l\  ad  verfionem  veterem  Italicam.      Itaque  plurimos  nobis  veteris  arque  novi 


^'^-     Teftamenti  verficulos ,  juxta  antiquam  interpretationem  luppeditavir. 

CLXI.   In  verfandis  Patrum  fexii  faeculi  operibus,  non  inanem  im-    sexti  f*cuii Pa. 
pendimus  operam.      Quamvis  enim    Hieronymiana  interpretatio    jam  q^"  ^nobTs''''cmm 
dudum  primas  ferre  ,  atque  in  ufu  &  honore  effe  coepiflet ,  non  ita  ta- '"'"« fupp^iias. 
men  eo  tempore  prifcas  interpretationis  delapfa  erat  audoritas,  ut  non 
aliquando  ufurparetur.     Hinc  plures  adhuc  reliquiae  in  hujus  fseculi  fcri- 
ptis  occurrunt.     Plurimas  ex  utroque  Tellamento  apud  Fulgentium  Ruf- 
penfem  epifcopum  reperimus  ;  nonnuUas  apud  Ennodium  Ticinenfem. 
Multas  Proverbiorum  Caflianus  ;  longe   plures  utnulque  Teftamenti  , 
maxime  vero  Pfalmorum  fententias  ,  Cafliodorus  '■>  quaidam  S.  Bene- 
didus  in  regula  fua  fuppeditavit.      Quid  memorem  Caefarium  Arela- 
tenfem  ,  Facundum   Hermianenfem  ,   Primaluun  ,   Junilium  ,    aliolque 
nonnullos,  qui  plurimos  finguli,  alii  plures,  alii  pauciores  nobis  Scripturae 
verficulos  juxta  antiquam  verfionem  prasbuerunt.  His  omiffis,  ad  Grego- 
rium  Magnum  vemamus. 

C  L  X  1 1.    Peragratis   fex   prioribus   Ecclefiae  fseculis  ,  ad  Gregorii     Cregoiius  Ma- 
Magni  aetatem ,  qua  vetus  Scripturae  interpretatio  Latina  penitus  exo-  ^"°'* 
Profrj.  levit ,  pervenimus.     Hujus  fummi  Pontificis  «  aufpiciis,  ut  Millii  ver-  « 
Gr,r<™'bis  utar,  translatio  Hieronymi  ex  Hebrso ,  eximium  quemdam  ade-  cc 
o.  1016.    ^^  ^^  gradum  audoritatis.     Initio  raros  invenit  fautores.     Augufti-  « 
nus,  aliique,  qui  Italicae  translationi  per  omnem  vitam  aflueti  fiierant,  cc 
verebantur  ne  Hieronymianae  ufus ,  alterius  illius ,  adeoque  tuv  o'  ver-  cc 
fionis,  ad  quam  fada  erat,  audoritatem  omnem  convelleret.     Verum  cc 
meliora  tandem  edodii ,  ipfam  amplexi  funt  Pvufinus  (  quod  mirere )  cc 
comm.  in  Ofee ,  Auguftinus ,  aliique  deinceps  Patres  Latini.     Ita  ta-  cc 
men  banc  receperunt ,  ut  nequaquam   Italicam  veterem  abjiciendam  cc 
duxerint.      Utraque  fere  apud  ipfos  pari  honoris  &  audoritatis  gradu  cc 
incedebat ,  modo   hac  ,  modo    ilia  ,   prouc  e   re  videbatur  ,  allegata,  cc 
Hieronymianae  folius ,  quod  video ,  kquaces  Philippus  presbyter  Sa-  cc 
lonius ,  Claudianus  Mamertus ,  Alcimus  Avitus ,  Pomerius ,  Juftus  Or-  cc 
geliitanus ;  Italicae  Faflidius  :  utriufque  promifcue  cseteri  fcriptores  ec-  cc 
clefiaftici  (  nefcio  an  omnes  )  agmine  longo ,  ab  Auguflino  ad  Grego-  cc 
rium  Magnum.     Hie  autem  plurimuni  aucfloritatis  adjecit  Hieronymianae  cc 
verfioni.  »  Haec  de  Gregorio  Millius.    Et  fane,  five  hujus  pontiHcis,  feu  ejus Saipta, imo 
cujufcunque  alterius  aufpiciis  translatio  Hieronymi  dominari  coeperit,  tarn  fediort'""naiic'!8 
late  dominabatur  ,  eratque  in  vifu  Gregorii  tempore,  ut   lultrando  &  vix    contuiere 
verlando  opera  hujus  pontihcis,  non  aliam  pene  in  11s  ab  iplo  ulur- 
patam   Scripturae   interpretationem,  quam    Vulgatam    hodiernam    de- 
prehenderimus.     Spes  equidem  erat  lautse  meflis  in  libris  Moralium  ^ 
ad  revocandam  in  lucem  antiquam  libri  Job  interpretationem  Latinam. 
Spem  banc  Gregorii  ipfius  verba  in  epiftola  Leandro  infcripta  fece- 
rant  :  Ncrvam  tramlationem  diQero  ;  fed   cum  probatwnis  catifa   exigit ,  nunc 
novum ,  nunc  veterem  per  teflimonia  ajfumo ,  ut  quia  fedes  Apoflolica ,  cui  Deo 
au^ore  prafideo ,  utraque  utitur ,  met  quoque  labor  fiudii  ex  utraque  fulciatur. 
Haec ,  inquam ,  Gregorii   verba  fumn  in  his  Moralium  libris  confilium 
&  interpretandi  rationem  explicantis  ,  fpem  nobis  fecerant  ,  laudatas 
promifcue  a  Gregorio  Magno,  modo  novae  ,  modo  antiquae  interpreta- 
tionis fententias  nos  effe  reperturos  i  fed  fpes  irrita  fiiit.     Vix  enim , 
ac  ne  vix  quidem  antiquae  interpretationis  veftigia  in  his  quoque  li- 
bris reperimus. 


Ixii  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

Auaor  iibri -/f      CLXIII.  Pauclora  adhuc  fcfe    obtulere   in    fcriptoribus  Gregorio 

y/n.  Af, !«>«;/.«!,  recentioribus.      Apparent  tamen  nonnulli  Scripturae  verficuli  juxta  an- 

scotul.     ''  "  "' tiquam.interpretarionem,  in  libro  de  xltt.  Manfwnibus ;  cujus  libri,  tam- 

edi  Ambrolio  affidi,  auctor ,  Beda  &  Rabano  antiquior  non  eft  haben- 

dus.      Apparent  &  in  fcriptis  quibufdam  Bedae  ipfius,  qui  veterem  Itali- 

cam  chat  ex  occafione  ^  ut  loquitur  Millius,  prolegom.  in  N.  T.  Gr.  n. 

1 022.     Apparent  demum  in  explanatione  Sedulii  Scoti  in  epiftolas  S. 

Pauli ;  at  quam  ran  apparent !      Cum  igitur  vetus  interpretatio  Lati- 

na  Scripturae,  Gregorii  Magni  setate  penitus  exoleverit,  &  in  ufu  efle 

defierit     fruftra  earn  in  ejus  fcriptis,  &C  in  fcriptoribus  ipfo  recentiori- 

bus  quaefilTemus.      Quapropter   haec  nobis  fuit  in  evolvendis  Patrum 

operibus ,  laboris  meia  ;  &  hie  etiam  de  iis  dicendi  finis  efto. 

crteri femes,  e      CLXIV.  Supetcft  Ut  alios  quol^dam  monftremus  fontes ,  e   quibus 

ve'tnb  rdf  uhs"  partem  aliquam  veteris  interpretationis  haufimus.      Etenim  praeter  ma- 

hauiimus.  1^^  exaratos  codices ,  praeter  SS.  Patrum  volumina ,  alios  quoque  evol- 

vimus  libros,   in  quibus  Ipes  luit  aliquas  verfionis   antiquae  reliquias 

reperiri  polTe.     Libri  illi  lunt,  MilTalia  ,  ut  aiunt ;  Leclionaria ,  Bre- 

viaria,  lie   enim   appellant  ;   in  primis  autem    MilTale   Mozarabicum. 

His  adde  Ada  fmcera  Martyrum,  eximium  noftri  Ruinarti  opus;  Ana- 

leda  Mabillonii,  Mifcellanea  Baluzii ;  Anecdota,  feu  colledionem  Mar- 

tenii    aliaque  id  genus.     In  his  verfandis  inanem  profedo  non  impen- 

dimus  operam.     Jam  vero  quantam  ex  iis  omnibus  monumentis  an- 

tiquse  interpretationis  partem  recuperaverimus,  in  podrema  hujus  nofti-as 

praefationis  parte,  &  qua  ratione  fit  edenda,  explicabunus. 

PARS     TERTIA. 

•    Quid  ab  aim  ad  revocandam  in  lucem  antiqiiam  Scripturarum  interpretationera 
Latinam ,    quid  pojiremd    a   nobis  in  hac   nova    Bibliorum 
editione  [it  praflitum  ,  explicatur. 


§       PRIMUS. 

Virorum  DoBorum^  qui  in  eodem^  quod  nos  ingredimur  ^  curricula  defudarunt^ 
laborer  commemorantttr ,' &  laus  debita  redditur. 

CLXV.  /^^  Uamvis  conquefti  fuerimus ,  reque  ipfa  querendi  locus 

Debit!  IIS  lavis '-"^^^  B        B    ,-  7  r   •  rr     •?       •    •       J     rL"      •  r 

reddiiur ,  qui  pri-  V^  fit,  non  eandem  operam  ruille  a  viris  dodis  impenlam 

"m^LaXar  in- circa  Latinas  Scripturarum  interpretationes,  quae  circa  Gr^cas  in  lucem 
rerpretationes  ^s* revocandas  impcnfa  eft;  non  ita  tamen  ifti  omnes  labori  fuperfederunt, 
ut  nuUus  manum  admovme  exiftmiandus  lit.  Admovere  certe  plures ; 
idque  fatemur,  &  fuam  fingulis  laudem ,  fmgulorum  commemorando 
labores,  dabimus.  Nefas  quippe  arbitramur  prseterire  viros  infignes , 
qui  piis  vigiliis ,  dodoque  labore  optime  de  Ecclefia  meriti  funt  :  nee 
adeo  ipfi  nos  amamus ,  ut  debitam  iis  adimamus  laudem  ,  quo  nobis  in- 
debitam  vindicemus.  Licet  enim  inchoaflfe  fie  adumbrafle  potius  ,  quam 
abfolviffe  opus,  quod  mohmur, cujus  ahi  alia  fragmenta  edidere,  videri 
poffint ;  laus  tamen  ipfis  maxima  debetur ,  quod  primi  iftud  ingrefll 
fuerint  curriculum,  in  eoque  feliciter  defudannt,  licet  totum  non  per- 
currerint;  iaudandique  funt  plurimlim,  quodprseiverijit,  fie  adperficien- 


P  R  iE  F  A  T  I  O-  Ixiu 

dum   id  quod  imperfedum  reliquere ,  viam   monftraverint. 

CLXVI.   Primus  ante  omnes  fefe  ofFert  Flaminius  Nobilius,  Lucen-  Primus a.itc.m- 


fis,  vir  in  rebus  cnticis  ac   theologicis ,  &  in  facris  litteris  verfatifTi- ^TamfN 
mus,  qui  prjeclaram  navavit  operam  in  edendis  Bibliis,  quae  Sixti  V. 
nomine  circumferuntur ,  &  quorum  Nobiluis  pars  magna  riiit.     Is  iniit 
confdium  revocandi  in  lucem  antiquam  interpretationem ,  quam  Latini 
Patres  ante  B.  Gregorii  tempora  privatim  puMiceque  ad  fidei  dodrtnam ,  moref' 
que  fonnandos  adhibuif[ent  i  quam  interpretationem  legendi  integrant^  ut  ipfe 
icribit,  magno  doiii  ac  pii  homines  dejiderio  afficiebantur.    Laudanda  fane  viri 
dodii  humanitas ,  qui  tam  pia  defideria ,  pio  non  minus  labore  explere 
aggreflus  ell.      Ipfum  interea  audire  juvat  de  ilia  antiqua  interpretatio- 
ne  dicentem,  &  quid  in  ea  reftituenda  prsslliterit  exponentem.    «  Va-  cc 
Vr^f.in  rietati  Grsecarum  editionum  fucceffit  longe  major  Latinarum  varietas.  cc 
'  "•  '""•  Nam  quemadmodum  fcribit  S.   Auguftinus  1.  2.  de  Dodrina  Chr.  ut  « 
quifque  aliquid  fibi  facultatis  in  Graeca  &  Latina  lingua  habere  vide-  cc 
batiir,  ita  fimul  ac  Graecus  codex  in  manus  venilTet,  aufus  eft  interpre-  cc 
tari.     Idem  tamen  Italam  interpretationem  caeteris  anteponit,  quse  ver-  cc 
borum  tenacior  effet  cum  perfpicuitate  fententiae ,  quae  fortalle  ea  fuit,  ct 
quam  faepe  S.  Hieronymus  Vulgatam  vocat ,  S.  Gregorius  Veterem^  ut  qua-  cc 
lis  fuit  Communis  ilia  apud  Graecos ,  talis  ha;c  Vulgata  apud  Latinos  cc 
eflet,  nimirum  Itala  ipfa,  qua  fedes  Apoftolica  uteretur,  nonnihil  ta-  cc 
men  pro  locorum  &  temporum  varietate,  6c  pro  voluntate  fcriptorum  cc 
immutata.      Hanc  S.  Hieronymus  emendavit,  fed  quantum  aut  fibi  per  cc 
codices  Graecos  licere  (  etenim  multa  adeo  depravata  judicabat,  ut  cor-  cc 
rigi  pofTe  defperaret  )  aut  fatis  elTe  ad  ufum  Ecclefiae  putavitj  &.  ea  cc 
quae  ex  Hebraico  erant  addita ,  libenter  retinuit.     Hujus  editionis  (  nihil  cc 
nunc  de  novo  Teftamento  dicimus  )  integrum  corpus ,  quod  fciamus ,  cc 
non  exftat.      Partes  multse  ex  plerifque  libris ,  cum  apud  caeteros  Lati-  cc 
nos  Patres  habentur,  turn  apud  S.  Hieronymum  in  commentariis  atque  cc 
aliis  libris.     Ex  eadem  Pfalterium,  quomodo  fere  a  S.  Hieronymo  eft  cc 
emendatum,  in  hodierna  quoque  Vulgata  remanfit  :  quare  diftinguitur  cc 
non  modo  a  Pfalterio  S.  Hieronymi ,  quod  ille  ex  Hebrseo,  ut  cxtera,  ct 
tranftulerat;  fed  etiam  a  veteri,  &  Romano,  quod  ifta  duo  aut  ex  aliis  cc 
editionibus  effent,  aut  ex  hac  eadem  nondum  k  S.  Hieronymo  emen-  cc 
data.     Ex  eadem  remanferunt  partes  quaedam  Efther  &  Danielis ,  pro-  cc 
phetia  Baruch,  epiftola  Jeremiae,  libri  Machabaeorum,  ex  non  canonicis  cc 
tertius  &.  quartus  Efdrae.     Sapientiae  vero  &  Ecclefiaftici  interpretatio,  cc 
quae  in  vulgatis  Bibliis  exftat,  ita  vetus  eft,  ut  ea  non  modo  S.  Augufti-  cc 
nus  in  Speculo,  fed  Lucifer  Calaritanus,  &  S.  Ambrofius,  &  S.  Cypria-  cc 
nus,  &  alii  vetufti  fcriptores  utantur.     At  idem  S.  Auguftinus  in  aliis  cc 
libris,  &  S.  Hieronymus  (  quod  fuis  locis  conftabit  )  longe  puriore  &  cc 
emendatiore  funt  uli ;  quse  aut  ex  alia  editione  fuit ,  aut  ab  eodem  S.  cc 
Hieronymo  fuerat  reftituta.     In  caeteris  vero  partibus  Vulgata  qua  nunc  cc 
utimur,  eft  interpretatio  S.  Hieronymi  ex  Hebraico ,  quam  B.  Grego-  cc 
rius  novam  appellavit ;  quae  quamvis  optima  fit,  ac  juftiftimis  de  caufis  cc 
edita,  fummamque  habeat  aucloritatem ,  magno  tamen  dodi  ac  pii  ho-  cc 
mines  defiderio  afficiebantur,  illam  etiam,  quam  Latini  Patres  ante  B.  cc 
Gregorii  tempora  privatim  publiceque  ad  fidei  dodrinam ,  morefque  cc 
*      formandos ,  adhibuiffent ,  integram  legendi ;  fine  qua  praeclarae  illorum  cc 
lucubrationes  vix ,  aut  ne  vix  quidem  percipi  interdum  poffent,  &  ex  cc 
qua  eae  faepenumero  fententiae   elicerentur,  quarum  pulchritudinem  &  cc 
efficacitatem  vel  ipfe  S.  Hieronymus  admiratur,  quaeque  ad  animos  ho-  cc 
Tom.  I.  s 


nesactricdirur  Fia- 


<biUus. 


Ixiv  P  R  iE  F  A  T  I  O- 

9)  minum  permovendos  atque  inflammandos  maximam  vim  haberent 

jj  Quod  autem  ad  Latinam  interpretationem  pertinet,  diligenter  operam 
■)i  dedimus,  ut  quae  ipfius  S.  Scnpturee  partes  a  Latinis  Patribus  alicubi 
jj  recitantur,  eas  eodem  modo  atque  ab  ipfis  funt  recitatas,  nifi  aut  illo- 
>5  rum  inter  fe,aut  noftri  exemplaris  varietas  obftaret,  poneremus ;  in  re- 
3:»  liquis  quas  recitatas  non  invenimus,  eadem  verba,  eafdem  locutiones, 
«  quantum  res  ipfa  ferret,  retnieremus.  Prorfus  autem,  ubi  nobis  inte- 
>5  grum  fuit,  ingenue  profitemur  incultam  nos  illam  fecutos  interpretandi 
J5  rationem,  in  qua  verbum  verbo  redditur ,  paulo  durioris  conflrudio- 
«  nis  reprehenfionem  parum  veritos.  Etenim  animadvertebamus  banc 
>j  ipiam  interpretandi  rationem  ipfos  LXX.  conftantiflime  tenuiffe  ;  banc, 
yi  qui  inter  Latinos  tenuerunt,  lummopere  a  Patribus,  ac  potiflimum  S. 
»  Auguftino,  laudatos  videbamus.  » 
Judicium Morini  CLXVII.  Hadcnus  Nobilius,  cuius  eximium  laborem  omni  qua 
cpere.  potelt  cloquentia  ac  venere  commendat  icriptor  inlignis  Johannes  Mo- 

rinus ,  Congreg.  Orat.  presbyter ,  prsefat.  in  edit.  Gr.  LXX.    «   Siifci- 
55  pienda ,  inquit ,  &  magni   asftimanda  eft  Flaminii  Nobilii  e  Graeco  in 

»  linguam  Latinam  editionis  LXX.  translatio Non  enim  verbis  fuis, 

))  nifi  cum  ahter  fieri  non  potuit ,  earn  expreffit ;  fed  undequaque  &  col- 
w  leilis  antiquorum  fragmentis ,  ea  inter  fe  dexterrime  conciliavit  &  con- 
jj  texuit.  Itaque  ut  alter  ^Efculapius,  non  Hippolyti  membra  difcerpta 
»  fed  Italse,  atque  antiquiflimEe  Romanse  translationis,  nonnunquam  Hie- 
ii  ronymianse,  quam  de  LXX.  recudit  &  elaboravit ,  partes  laceras,  hinc 
w  atque  hinc  mille  in  locis  latitantes,  vario  &  follicito  labore  deprehen- 
»  dit,  in  unum  corpus  iterum  coegit,  eique  vitam,  priftinumque  deco- 
}>  rem  reftituit.  Oculis  catholicis  dignum  opus,  dignumque  ecclefia  Ro- 
»  mana  confilium ,  quae  novitates  omnes  averfatur ,  &  antiquiflimorum 
}j  Patrum  veftigia  femper  infequitur,  w 
Nobilius  non  C L X  V 1 IL  Egregiis  his  laudibus  libenter  afTentior,  quanquam  hsec 

"mtuereTte"     Jnflatius  commemorata  poffint  viden.     Quamvis  enim  «  Nobilii  opus, 
pietadonem     „  ^  c^ni  MatthaEO  Petitdidier  loquar,  propter  immenfum  laborem   ledu-    D^mr 

Latinam,  quam         .  .  ,  J-nil-  li  n 

veriionem       w  laiTique  quaiTi  in  evolvendis  Patribus  impendit  operam,  laudem  &  aelti-  ' 

co'^cis"'va*t'i- «  mationem  eruditorum  mereatur,  non  eft  tamen  exiftimandum  illud  ve- 

verbo  redder^"  t^rcm  Vulgatam  eo  modo,  quo  tempore  Patrum  exftitit,  nobis  omnino 

cuiavic.         3j  repraefentare.  w    Haud ,  inquam ,  exiftimandum  eft  Vulgatam  veterem , 

qualis  olim  exftitit,  a  Nobilio  Riiffe  reftitutam  :  id  vel  paulullim  atten- 

denti  manifeftum  fit.      In  primis  enim  vir  do<flus  ne  quidem  unum  e  co- 

■  dicibus  manu  exaratis,  quibus  ilia  vetus  interpretatio  continetur,  adhi- 

buit  in  confilium.     Tantum  id  animo  videtur  intendifle ,  ut  verfionem 

GraecamLXX.  qualem  exhibet  codex  Vaticanus,  verbum  verbo  redde- 

ret.     Siquando  a  Patribus  Latinis  ufurpata  Scnpturae  teftimonia   cum 

Graeco  conveniebant,  ea  Nobilius  in  concinnanda  fua  interpretatione 

Latina  adhibuit ;  fin  minus ,  quse  aptiora  funt  vifa ,  fuo  arbitratu  fup- 

plevit.  Ifta  namque  viri  dodli  fuit  methodus  ,  ut  ex  ipfo  difcimus  :  «  In 

»  hac  interpretatione  Latina,  inquit,  diligenter  operam  dedimus,  ut  quae 

»  ipfius  S.  Scripturse  partes  a  Latinis  Patribus  alicubi  recitantur,  eas  eo- 

«  dem  modo,  atque  ab  ipfis  funt  recitatae,  nifi  aut  illorum  inter  fe ,  aut 

»  noftri  exemplaris  varietas  obftaret retineremus.  »    Quae  Poftrema 

Nobilii  verba  manifefto  effe  indicio  debent,  virum  dodtum  non  tarn 
curafie  antiquam  interpretationem  a  Patribus  ufurpatam  ad  verbum  refti- 
tuere,quam  Grsecum  exemplar,  fidi  interpretis  vice  fiingendo ,  verbum 
verbo  reddere  i  quippe  qui  laudatas  a  SS.  Patribus  Scripturae  fententias 


P  R  iE  F  A  T  I  O.  Ixv 

nonnifi  eas,  qa?e  Gr?eco  exemplari  erant  confentaneae,  exfcripferit,  ne- 
gledis  c|U33  difficlebant,  atque  ab  ipfo  codice  Grseco  erant  diverfa?. 

CLXIX.  Obieivat  prseterea  Martianaeus  nofter  torn.  2.  novse  edir.       Non faii. p.jri 
Hieron.  col.  674.    «  in  Grgecis  &  Latinis  obfervationibus,  quibus  Ro-  (.c  uTue^oTtl' 
manam  LXX.  Senioruni  editionem  Nobilius  illuftravit,  totum  lutulen-  « fl^"'"  ^"^^' 
turn   fluere  Hieronymum.      Nam  in  recitandis  hujus  Dodoris  verbis    cc 
fidem  Mariano  Vktorio  habuit  Nobilius  ;  hincque  tadum ,  ut  infinitos  «. 
notis  fuis  criticis  errores  afperferit ,  cum  de  corruptilTimis  libris  varian-  cc 
tes  recitet  plerixmque  lediones.  m    Quod  autem  de  Hieronyriio  obfer- 
vat  Martianjeus,  idem  quoque  licuerit  obfervare  circa  alios  plurimos 
Patres,  quorum  fcripta  longe  emendatiora  prodiere,  quam  Nobilii  tem- 
poribus  prodierant. 

CLXX.  Verum,  ut  concedamus  diligenter  a  Nobilio  evoluta  ex-  Quij in eji.^ cdi- 
cufTaque  fuiffe  SS.  Patruni  Icripta,  atque  ex  collecftis  undequaque  anti- "°"'^  ^'  '"""'* 
quorum  fragmentis  rell:itutam  utcunque  fuiffe  ab  eo  antiquam  verfionem  ', 
eft  tamen  adhuc  quod  in  eo  opere,  circa  excerptas  e  Patribus  fenten- 
tias ,  defideres.  Nimirum  in  tota  interpretatione  Latina  nullibi  figni- 
ficat  Nobilius,  ne  quidem  ad  oram  libri,  quo  ex  tradatu  vel  libro  ex- 
fcripferit ,  quse  adhibet  Patrum  teftimonia  :  imo  ipfa  filet  Patrum  fcri- 
ptorumque  nomina ,  prasterquam  in  notis ,  in  quibus  vix  aliud  quid- 
quam'  reperias ,  prxter  variantes  lediones  Grsecas  caeterorum  interpre- 
tum  atque  editionum,  necnon  &  alias  e  Patribus  turn  Graecis  turn  La- 
tinis excerptas.  Pauciores  tamen  funt ,  quas  e  Patribus  Latinis  excer- 
pfit;  nee  decimam  noftrarum  partem  efficient,  quod  quidem  citra  jadan- 
tiam  dixerim ,  fi  cum  noftris  eas  contuleris.  Demum  circa  novum  Tefta- 
mentum  (  quae  Scripturae  pars,  cum  Patribus  fuerit  in  ufu  frequentiffi- 
mo,  immenfa  teftinioniorum  ex  antiquis  fcriptoribus  erutorum  copia 
illuftrari  potuerat,  atque  etiam  debuerat,  ut  etiam  a  nobis  illuftrata  eft  ) 
nil  aliud  Nobilius  quam  textum  reprasfentat. 

CLXXL  Quamvis  igitur  incredibili  immenfoque  labore  antiquam  Quid aiiomm u- 
Scripturae  interpretationem  reftituere  conatus  fuerit  Nobilius,  plurima  °"'^'"i"""- 
tamen  aliorum  labori  reliquit ;  maxime  vero ,  quod  antiquae  interpre- 
tationis  manu  exaratos  codices  non  adhibuerit,  qui  tamen  ante  omnia 
adhibendi  erant.    c<  Textus  namque  hujus  verfionis,ut  merito  obfervat  « 
Millius ,  non  tantum  inveftigandus  eft  ex  fragmentis  ejus ,  quae  occur-  « 
runt  in  monumentis  Patrum  Latinorum ,  fed  etiam  ex  manufcriptis  exem-  « 
plaribus,  maxime  translationis  Italicae,  qualis  jam  incedebat  ante  cafti-  « 
gationem  Hieronymi.  w 

CLXXIL  Intadam  hanc  a  Nobilio  provinciam,  inter  eruditos  ce-    Quid  pofi  eum 
j_  1 J  quorum  alii  aliam  hujus  antiquae  interpretationis  partem  ncsMartian«us, 

ope  Mff.  codicum  in  lucem  revocarunt.  Hos  inter  Johannes  Martia- 
naeus nofter  non  parum  laudis  eft  adeptus ;  qui  praeter  libros  Job  & 
Pfalmorum,  quos  cum  afterifcis  &  obelis  edidit  tomo  primo  novae  ope- 
rum  S.  Hieronymi  editionis,  Evangelium  quoque  Matthaei  cum  epifto- 
la  Jacobi,  ex  duobus  probatiffimae  notae  codicibus  vulgavit  anno  i  695. 
Plurimos  quoque  alios  Scripturae  libros  vulgare  in  animum  induxerat, 
imo  &  vulgaturum  fe  pollicitus  fiaerat ;  fed  heu  !  nimium  morantem 
ex  tranfverfo  incurrens  mors,  ante  virum  eruditum  abftulit,  quam  pro- 
miffis  fidem  faceret. 

CLXX  in.  Thomas  Hearnius  fingularem  induftriam  &  diligentiam    Tiiomit  Hear- 
in  edendis  adibus  Apoftolorum ,  juxta  antiquam  interpretationem  ex 
infigni  codice  erutam,  adhibuit.      Prodiit  ille  liber  Oxonii  anno  171 5. 


Ixvi  P  R  iE  F  A  T  I  O. 

majufculis  feu  quadratis ,  ut  aium ,  litteris  :  fed  earn  exemplorum  pau- 
citatem  excudendam  curavit  vir  doftus,ut  rara  appareant,  vixque  alibi 
reperire  poflis ,  quam   in  maximis  bibliothecis. 
TabsrStapu'.eniis.      C  L  X  X I  V.  Scd  ante  hsec ,  habita  temporum  ratione,  referre  debue- 
ram  Pfilterium  quintuplex  editum  Parifiis  in  noftro  Sangermanenfi  mo- 
jofephus  Maria  nafterio ,  anno  i  508.  cura  doctiflimi  Fabri  Stapulenfis  3  necnon  idem  in- 
tegrum ,  juxta  editionem  Romanam  &  Gallicam ,  cum  Canticis,  anno 
168^.  editum  Romae  opera  Joiephi  Mariae  Cari  presbyterii  qui  etiam 
capitula  Bibliorum  anriqua  Latine  fecundiim  interpretationem  LXX.  ex 
manu  exaratis  codicibus  ibidem  vulgavit  anno  1688.  inter  quse  reperi- 
carcUnaiis  Tho-  tut  proplietia  Baruch,  ex  veteri  codice  Mf.  defcripta   :   Pfalterium  quo- 
que  vulgatum  Romae  an.  1697.  ab  Eminentillimo  CardinaliThomafio, 
cum  Canticis  pluribus ,  juxta  verfionem  Italicam. 
AHaabaiiiserfira       CLXXV.    Mitto  alia  nonnuUa  antiquae  verfionis  fragmenta ,  quas 
ftagmema''." '"" '  diverfis  tempotibus  litteratorum  iludio  ,  vel  data  occafione  ,  ad  calcem 
librorum ,  vel  privatim   fuere  excufa  j  cujus  generis  funt  Pfalteriorum 
antiquorum  complurium,  cum  editorum,tum  manufcriptorum  varietates 
infi'gniores ,  editae  a  noftris  initio  tomi  quarti  novae  editionis  operum 
S.  Augufcini.      Item  variae  quatuor  Evangeliorum  lediones ,  quas    ex 
JVIflT-  vetenbus  ad  calcem  lui  in  Evangelia  commentarii  Abbas  clarifli- 
mus  &  do(fl:ifrmius  Augurtinus  Calmet  adjecit.     Sic  etiam  Ecclefiaftes, 
qui  ab  illuftriffimo  &:  dodilTimo  Meldenfi  epifcopo  ex  commentario  S. 
Hieronymi  erutus,  notis  illuftratus ,  vulgatufque  eft  Parifiis  anno  169^. 
cum  aliis  Sapientialibus  libris.     Nemo  non  intelligit  dodillimi  Melden- 
fis  epifcopi  nomine ,  non  alium  a  me  fignificari  quam  magnum ,  imo 
maximum  BofTuetium,     Nefas  certe  fuiffet   hie  praetermittere  tantum 
antiftitem,  Galliarum  decus  &ornamentum,  qui  praeclaris  operibus  tarn 
bene  de  Ecckfia  meritus  eft,  ut  inter  Patres  ipfe  numerari,  &  Ecclefiae 
Pater  appellari  pofllt.      Quam  vis  enim  non  multum  in  ifto  defudarit 
curriculo,  tanti  effe  debet  quidquid  a  tam  eximio  Scriptore  profedum 
eft,  ut  nulla  tam  excellentis  ingenii  foetura,  utlibet  parva,  non  fit  grato 
animo  fufcipienda,  &  honorifice  memoranda. 
jcfcphus  Elan-      CLXXV  I.    Poftremus  omnium,  fed  omnibus  longe  felicius,  quod 
ccdTm  ''cunicuio"'  p^ce   omnium  dixerim ,  in   eodem   curriculo  defudavit ,  &  etiamnum 
fe!icii.sdea.davir,  jgfyj.^j  Jofeplius  Blanchiuus  Oratorii  Romani  presbyter.     Affliclus  vir 

&  etiamnum  delu-      .  1  .^  ^  .  ly  ij-n'o 

dat.  puumius,  nec  eruduione  mnius  quam  pietate  conipicuus,  maledicns  oC 

conviciis,  quibus  Calvinus  Lutherufque,  &  qui  funt  fecuti,  peftimorum   jp.fl. 
magiftrorum  deteriores  difcipuli,  noftram  Vulgatam  Latinam  infedan- 
tur  &  confcindunt ,  maxime  vero  cum  facrilegum  Belli  Papalis  librum 
legidet,  decrevit  adornare  vindicias  facroriim  Bibliorum  vulgata  Latime  editio- 
nis :  nec  decrevit  modo,  fed  gnaviter  inftahs  operi,  primum  jam  emifit 
tomum ,  qui  ipfe  fere  omnium  primus ,  verba  aucloris  funt ,  jacit  fundamenta    iM. 
novi  adificii  pro  vindiciis  canonicarum  Scripturarum  vulgata  Latina  editionis; 
dj"  anecdota  facrorum  Bibliorum  fragmenta  colligit ,  iuxta  Gracam  Vulgatam  , 
dr  Hexaplarem ,  Latinam  antiquam  Italam ,  duplicemque  5.  Hieronymi  transla- 
tionem ,  ex  codicibus  etiam  quatuordecim  faculorum.     Et  hsec  quidem  conti- 
net  primus  Romanis  typis  emiflus  anno  1740.  tomus ;  quem  alii  de- 
inde  fequentur,  quibus  fufceptum  opus  in  fex  partes  diftribuendum , 
Totius  operis     abfolvetut.    cc   Prima  pars ,  non  pauca  Hexaplorum  fragmenta  antehac 
ejus  diftribu-j^  inedita  compledetur.     Secunda,  veteris  Teftamenti  libros,  a  S.  Hiero- 
»  nymo  ex  Origeniano  LXX.  Interpretum  exemplari  in  Latinum  fermo- 
w  nem  translatos.     Tertia  ,  uberem  ledionum  variarum  fdvam ,  ejf  Mff. 


P  R  ^  F  A  T  I  O.  ixvii 

libris  optimse  notse  decerptam ,  quibus  reflituetur  priftinae  integritati  « 
canon  Hebrseus,  feu  veteris  Teftamenti  verfio,  a  Cl.  Martianaeo  Tub  tc 
titulo  Bibliothecae  Divinae  S.  Hieronymi  evulgata.  Qiiarta,  complures  «■ 
utriufque  Foederis  libros  fecundum  Italam  verfionem.  Quinta,  veteris  cc 
Teftamenti  libros  a  S.  Hieronymo  e  Chaldaico  in  Latinum  fermonem  « 
converfos.  Sexta  demum ,  vindicias  canonis  facrarum  Scripturarum ,  quern  « 
Tridentina  fynodus  fcflione  IV.  celebrata  die  viii.  menlis  Aprilis  anno  « 
Domini  m.  d.  xlvi.  condidit,  &  afferuit.  » 

CLXXVII.  Multa  profefto  &  praeclara,  ut  cernere  eft,  promittic  conrema  in  hu- 
vir  dodus  ;  nee  tamen  uilum  nobis  debet  efle  dubium,  quin  immenfo  ^""'^""  "'°""* 
opere  ,  quod  aggreditur,  feliciter  abfoluto,  fidem  fuam  fit  liberaturus,  & 
promiffis  faclurus  fatis ;  quandoquidem  ex  eo,  quod  prodiit,  volumine, 
de  caeteris  conjedluram  facere,  atque  adeo  fperare  rede  fas  eft.  Prae- 
ter  Divinam  Hieronymi  Bibliothecam,  &  Pialterium  duplex  cum  Can- 
ticis  juxta  Graecam  Vulgatam ,  &  Latinam  Italam  verlionem  ;  praeter 
variorum  fragmenta  librorum  j  praeter  fpecimina  manu  exaratorum  co- 
dicum  triginta,  quorum  charaderes  in  aere  incifos  repraefentat,  plurima 
alia  tomus  ille  compleditur.  Primo  in  limine  fefe  offert  epiftola  Emi- 
nentiftimo  Cardinali  Quirino,in  cujus  nomine  liber  apparet,  infcripta. 
Praepofitam  banc  operi  epiftolam  hiftorica  fequitur  praefatio  de  veteris 
Teftamenti  textu  originali ,  antiquis  codicibus ,  &  verfionibus  Graecis 
ac  Latinis ;  his  accedit  appendix  aliquot  familiarium  epiftolarum ,  in 
quibus  methodus  totius  editionis  defcribitur. 

CLXXVII  I.  Si  quis  forte  requirat  quae  noftra  fit  de  Blanchini  ope-    Noftra  de  Bian- 

r  ■      .      11  ^  •  .  ^.     .  ....  \         chilli    opere    iea- 

re  lententia,  ille  vero  noverit,  nee  cntici,  nee  judicis  partes  me  hie  tenda. 
agere ;  fed  fi  quas  agerem ,  non  alias  fane  quam  praeconis ,  opus  atque 
audorem  laudibus  eumulando,  agerem.     Nihil  enim  mihi  propofitum 
minus  eft ,  Sc  a  me  nihil  magis  alienum ,  quam  ut  de  cujufquam  gloria 
deteram.      Quanto  ergo  minus  ex  prava  aemulatione  detraherem  lau- 
dibus viri  dodiflimi,  qui  piis   dodifque  vigiliis  opus  elaboravit,  quo 
non  aliud  hadenus  hujufmodi  magis  perfedum,  &  majori  elaboratum 
diligentia  ?  Qui  cum  ad  revocandam  in  lucem  antiquam  interpretatio- 
nem  animum  appulit ,  quid  ad  tantaa  molis  opus  abfolvendum  require- 
batur,  vidit,  &,  aut  jam  exfeeutus  eft,  aut  exfequi  in  animo  habet  ? 
Qui  pretiofas  famofa^  hujus  interpretationis   reliquias ,  non  tantum  in 
fandorum  Patrum  feriptis  inveftigandas ,  fed  ab  iplis  prorfus  repetendas 
fontibus  exiftimavit,  atque  etiam  repetiit,  eonquifitis  undequaque,  quos 
adhiberet  in  confilium ,  longinquas    antiquitatis  &  probatilTmiae  notae 
codicibus  ?   Qui  demum  nihil  videtur  praetermififle,  quo  fufeeptum  opus 
perfieiat  '■,  cui  &  abfolvendo  par  eft  certe,  vir  laboris  patiens,  antiquita- 
tis amans,  in  fandorum  Patrum  ledione  verfatus,  facrarum  Scripturarum 
mire  ftudiofus ,  &  in  Rempublicam  chriftianam  egregie  animatus ,  cu- 
jus annalium  abfolvendorum  fuse  deereto  Congregationis,  probante  olim 
Pontifiee  maximo  Clemente  XII.  impofita  eft  ipfi  provmcia  ?  Haec  eft 
noftra  de  tanto  viro  fententia  ejufque  opere ,  cui  utinam  faftigium  im- 
pofuiffet.     Vellem  tamen  alium  vir  dodifflmus  fuiffet  feeutus  ordinem ; 
nimirum,  ut  fingulos  ex  ordine  libros,  feu  quaecunque  fmgulorum  fra- 
gmenta  juxta    antiquam    interpretationem   reperit,  edidiflet  :  vellem, 
inquam,  ut  fi  quas  antiquas  interpretationis  reliquias  Genefeos,  five  in 
codicibus  manu  exaratis,  five    in   aliis  monimentis  ;  ut  primum  iftas, 
ac  deinceps  alias  aliorum,  fervata  librorum  ferie,  emififfet.      Aliter  viro 
clariflimo  vifum  eft,  &   Pialterium  ceteris  pr£emifit  :  nee  tamen  du- 
Ttm.  I.  t 


Ixviii  P  R  ^  F  A  T  I  O. 

bium  mihi  eft,  quin  habeat  quo  id  egerit  fundamento,  atque  Pfakerium 
auyo  cedroqiw  dignum,  ante  alios  vulgaverit. 
suam licet  redJa-       C  L  X  X I X.    Fortc   quis  mirabitur  ,  cum  tarn   multa  de   Blanchino 

mus  operiUlaiithi-      ■     n  i  w    \  ^•  •  •     ^ 

ni  huaera  ,  nof-  cjulquc  opetc  hononfice  prxdicavenm  ,  non  minus  tamen  mterea  ean- 
i"cTdi'"ium"opus  ^^^^  ^  *^^  Scripturarum  interpretationem  in  valgus  emitti.  Quid  enim^ 
a..aiiuamus.  inquict,  fi  qua-'cunque  ad  recuperandam  revocandamque  in  lucem  Italam 
requiruntur,  vidit  Blanchinus  ;  fi  ea  etiam  magna  ex  parte  ita  eft  exfe- 
cutus,  ut  de  caetero  bene  Iperare  liceat,  ut  quid  eidem  manus  open  ad- 
moves  ',  quid  fers  in  Idvam  ligna  ?  aut  li  jam  admoveras ,  quidni  in- 
coepto  defiftis  1  Sed  facile  &  pofitum  in  expedito  refponfum.  Unus  item- 
que  alter  tomus,  leu  totum  vetus  Teftamentum  e  prcelo  exierat ,  ipfique 
praelo  novum  jam  pene  ante  maturum  erat,  quam  Blanchini  opus  ad  nos 
perveniret.  Poftquam  autem  pervenit,  iiludque  evolvimus ,  viri  dodi 
iingularem  diligentiam ,  quibus  erat  digna ,  laudibus  cumulavimus  (  ne- ' 
que  enim  is  j(um,qui  obtred:atione  alienae  fcientiae  famam  velim  aucu- 
pari  )  nee  tamen  idcirco  noftri  nos  laboris  poenituit,  aut  debuit  pccni- 
tere  :  dignum  enim  luce  eft  opus,  quod  in  lucem  emittunus.  Nee  ve- 
to hoc  arroganter  dictum  exiftimari  velim  :  nam  cum  multos  in  verfan- 
dis  SS.  Patrum  fcriptis,  ut  inde  extraherem  qucecunque  veteris  inter- 
pretationis  reliquiae  occurrerent ,  annos  coniumpferim  ;  cum  tam  mul- 
tarum  forulos  Dibliothecarum  excufferim,  ut  manu  exaratos  codices^ 
fi  qui  delitelcerent ,  adhibendos  in  confilium  inveftigarem ,  plurimofque 
repererim  ;  non  fum  arrogans,  ni  fallor,  ft  tot  annorum  opus,  tam  im- 
probo  diuturnoque  labore ,  tot  vigiliis  elaboratum ,  tantis  quoque  fum- 
ptibus  abfolutum,  luce  dignum  efle  dixerim,  nee  perdendum  exiftima- 
verim.  Plura  dicere  non  finunt  mores  mei ;  neque  etiam  a  viro  re- 
ligiofo  quidquam  alienius  efife  poteft ,  quam  de  fe  ftiifque  laboribus  ali- 
quid  gloriolius  praedicare.  Sed  aliorum  iftud  efto  judicium.  Ego  ve- 
ro  interim  quid  in  hac  editione  prseftiterim  explicabo. 

§       I  I. 

Quid  in  hac  editione  a  nobis  ftt  prseftitum. 

Qua  via  antiqua  interpretdtionis  reliquias  invefiigaverhnus  i  quota  pars  veteris 
hujus  verfionis  recuperatai  qua  ratione  ex  tot  varm  fragmentis  ^  undequaque 
conquifitis ,  corpus  Biblicum  confecerimus  ;  quo  demum  ordine ,  qua  methodo 
fit  edendum ,  explicatur. 

C  L  X  X  X.  /^  Um  primum  ad  recuperandam  ,  atque  e  tenebris  re- 
V>vocandam  in  lucem  antiquam  Scripturarum  interpre- 
tationem animum  appuli ,  quantum  negotii  mihi  daretur ,  quam  ar- 
duam  &  laboriofam  lufciperem  provinciami  quam  plenum  laftidii  & 
nioleftiarum,  quam  denique  ingratum  opus  aggrederer,  intellexi.  Nee 
dubitavi  fore  plerofque ,  qui  infanam  hanc  molitionem  judicarent,  & 
a  me  majus  opus  fufcipi  arbitrarentur,  quam  poflTet  effici.  Quid  enim? 
ut  referam ,  quae  mihi  videbar  audire  :  Qui  promiflTor  lUe  lidem  libe- 
rabit  ?  Qua  via  ad  interpretationem  Scripturse ,  quae  cum  ipfa  pene 
nata  eft  Ecclefia ,  &  ApoftoHcis  faltem  proxima  temporibus ,  perve- 
niet  ?  Qua  arte ,  inter  tam  multas  interpretationes  ,  augurabit  quae- 
nam  fit  ea  antiqua,  nempe  Itala,  quam  fe  promittit  &  fperat  recupe- 
raturum?  Qua  methodo  dignofcet  &  fecernet  codices  Mfli  qui  Italam, 


P  R  AL  y  A  T  I  O-  Ixix 

ab  iis  qui  aliam  exhibcnt  verlionem  ?  H;ec  Itala  verfio  Augudini  &: 
Hieronymi  tcniporibus,  pluribus  jam  maculis  alperla  era:  j  quo  pacto 
fbrdes  deterget?  Giegorii  Pontificis  maximi  ^tate  penitus  exolevic , 
&  inde  ad  haec  ufque  tempora  in  oblivione  jacuit ;  quibus  igitur  earn" 
vefligiis  explorabit  &  inveftigabit?  Haec  equidem,  aliaque  horum  fi- 
milia  nonnihil  movebant,  nee  tamen  ab  uicepto  deiliri  i  quin  imo 
certus  nihil  efle  ,  quod  improbo  labore  non  vincatur ,  operi  manum 
admovi,  audacior  forian  quam  prudentior  :  admovi  tamen,  &  demum 
Divine  tretus  auxilio  perfeci.  Nunc  qua  ratione  perfecerim  (  quan- 
tum fcilicet  perficere  licuit  )   exponendum. 

C  L  X  X  X  I.    Ante  omnia  bibliochecarum  ,  11  minus  omnium  ,  I'altem    Qua  vbantiqua: 
famofillimarum  ,    nee  Gallicarum  modo  ,    fed   &    exterarum    fcrinia  "l'\^uiT"invct\i- 
nobis  eiTe  revolvenda  duximus  ;  atque   etiam   aut   ipfi  per  nos ,  aut  s»^""»"»- 
amicorum  ope  revolvimus ,  &  quoquo  modo  oblitteratam   &  delitef- 
centem   Italam  invelligavinius.      Nee  cafTus  labor ,  irritave   fpes   tuit. 
Plurima  enim   Italae   fragmcnta  in  codicibus  undequaque  quaefitis  re- 
perimus,  &  excerpfimus.     Gujus  sevi  fmt  hi  codices  manu  exarati  quos 
in  confilium  adhibuimus ,  quam  probatse  fidei ,  quam  bonae  notae ,  ni- 
hil necelFe  eft  pluribus  exponere  ;   iiquidem  jam    de  his  diximus ,  & 
plura  etiam  in  pra^viis  admonitionibus  dicturi  fumus. 

CLXXXII.  Deinde  SS.  Patrum ,  fcriptorumque  Ecclefiafticorum 
opera  omnia ,  fummo  ftudio  evolvimus  ;  Latinorum  fcilicet  Patrum , 
&  illorum  maxime ,  qui  ante  Hieronymum  vixere,  &  ab  Hieronymo 
ad  Gregorii  Magni  tempora,  quibus  vetus  Vulgata  penitus  exolevit. 
Mirum  quam  multa  undique  fefe  obtulerint  antiquae  interpretationis 
fragmcnta.  Jam  yero  fi  immenfam  hanc  ledionum  filvam ,  quam  evol- 
vendo  &  excutiendo  SS.  Patrum  volumina  congefllmus ,  addas  iis  tam 
multis  fragmentis,  quae  ex  MlT.  codicibus  defcriphmus,  imo  libris  inte- 
gris ,  vix  quidquam  erit  quod  in  hac  parte  a  nobis  exigi  aut  defiderari 
quea«  Unum  erat  circa  laudatas  in  SS.  Patrum  libris  Scripturarum 
lententias ,  quas  excerpfimus ,  quod  nobis  nonnihil  negotii  faceflebat ; 
nempe  quod  aiunt  nonnulli ,  hos  verficulos  fine  codice  Scripturarum 
&  ex  memoria  laudatos  a  Patribus  fuilTe.  Quod  fi  verum  foret ,  plu- 
rimum  certe  aud:oritati  Patrum  ad  reftituendam  interpretationem  an- 
tiquam  detraheretur.  Sed  hunc  fcrupulum  in  fecunda  praefationis  par- 
te ,  ubi  de  eo  argumento  difputavimus ,  fic  eximere  &  evellere  cona- 
tus  fum ,  ut  neminem  efle ,  cujus  animo  adhuc  infidcat  ,  exiftimem. 
Nunc  dicamus ,  quanta  ex  his  monumentis  antiqua  interpretatio  a  no- 
bis fit  reftituta  luci. 

CL  XX  XI II.    Ex  his  ,  quae  hadenus  praefati  fumus,  quilibet  in-    Quota  pars  hu- 
telligit  nihil  a  nobis  fuifle  praetermiflum  ,  quo  veterem  Scripturarum  n"bfs  r«u^"aa 
interpretationem   totam  ate|ue   integram  recuperaremus  ;   adeoque  ,  fi  '"• 
recuperari  tota  polllt ,  etiam  fuilFe  recuperatam.      Id  equidem  erat  in 
votis.      At  licet  felicem   fitis ,  &  quo ,  ut  opinor  ,  vix  cuiquam  feli- 
ciorem  fperare  licet ,  exitum  habuennt  conatus  noftri ;  non  tamen  to- 
ta vetus  interpretatio,  quanta  olim  fuit ,  recuperata  eft.      Nee  mirum, 
cum  nullus  lip  codex  manu  exaratus ,  qui  hanc  verfionem ,  tam  longo 
tempore  oblitteratam  ,  nunc  integram  compledatur  :    imo ,  cum  pau- 
ciores  fint  hujus  verfionis  codices ,  e  paucioribus  pauciilimi  funt ,  qui 
U;num  aut  alterum   Scripturae  librum  exhibeant  integrum ,  li  novi  Te- 
ftamenti  libros  excipias.      Nee  licuit  ex  SS.  Patrum  Icriptis  luigula  fup- 
plere ,  qua^  in  codicibus  manu  exaratis  deerant  :  quam\is  enim  plun- 


Ixx  P  R  ^  F  A  T  I  O. 

ma  fint  veteris  interpretationis  fragmenta  in  antiquorum  fcriptis ,  non- 
nulli  tamen  funt  Scripturarum  libri ,  quorum  vix  ipfum  nomen  apud 
SS.  Patres  reperias. 
singuii  Scripture      C  L  X  X  X  I  V.    Itaquc  RC  quis  noftris  nos  minora  promiflls  prgeftare 

libri  leteruumr.  r-  in  •  -vl-r 

acculet,  quails   &  quanta  vetus  mterpretatio    a  nobis  lit  recuperata , 
quanta  in  lucem  fit  emittenda,  fingulorum  enumeratione  librorum  ju- 
vat  hic  fi.ibjicere.      Primo  quidem  omnes   Pentateuchi  libros ,  necnon 
Jofue,  Judicum,&  Ruth,  atque  Regum  quatuor ,  nonnifi  ex  colledis 
veterum  Patrum  ledionibus  conficere  licuit  '■>  hinc  in  his  Hbris  multa 
deefle  ,  facilis  nimium  eft  conjeclura. 
Genrf.s.         CLXXXV.  Liber  Genefis  integer  utcunque  eft  recuperatus ,  &  con- 
Exodus,     fectus  maxime  ex  Auguftini,  Hieronymi,  &  Ambrofii  libris.     Exodus^ 
etfi  plunbus  iui  partibus  truncatus,  non  ita  tamen  mutilus,ut  non  mul- 
tis  conftet,  quas  Auguftinus,  Ambrofius ,  aliique  Patres  fuppeditarunt. 
Leviticus.     Idem  pene  dicere  fas  eft  de  Levitico^  cujus  diverfas  partes  in  Cypriano, 
Lucifero  Calaritano,  Auguftino  ,  Hefychio  Salonitano,  &  ahis  Patribus 
Numcri.     reperimus.      Plura  defunt  in  Numeris^  quorum  tamen  nonnulla  capita 
ex  Auguftino  &  au6lore  hbri  de  xLii.  manfiombiii  integra  fatis  reftitui- 
Deuteronomium.  mus.     Multo  pauciora  defiderantur  in  Deuteronomio^  ad  quern  librum  re- 
parandum  magno   nobis  adjumento  fuere   TertuUianus ,  Lucifer  Cala- 
ritanus ,  Ambrofius  ,  Auguftinus ,  ahique  fcriptores.     Precatio  Moyfis 
cap.  IX.  petita  eft  ex  Breviario  Mozarabico ;  Canticum  totum  cap.  xxxii. 
ex  Mf.  S.  Michaelis,  &  aliis  longe  antiquiflimis  codicibus. 
Jofue.         CLXXXVL  In  conquirenda  fibri /o/«e  veteri  interpretatione,  mi- 
nus fehciter  laboravimus  :  qusedam  tamen  fragmenta  prxbuere  Cypria- 
nus,  Auguftinus,  &  afii  j  fed  nullus  plura,  quam  Lucifer  Calaritanus, 
Judicei.  Ruth,  maxime  cap.  vii.  In  lihris  J udkum  &  Ruth  fatis  multa  ex  Auguftino, 
qusedam  etiam  ex  Lucifero  Calaritano,  Ambrofio,  &  aliis  mutuati  fumus. 
Quatuor  libri       C  L  X  X  X  V'l  I .   Libri  quatuor  Regum  plus  minus  integri  ex  iifdem  pro- 
Regum.  diere  fontibus  ;  fed  Lucifer  prae  ceteris  opem  tulit ,  ut  cernere  eft  lib. 

I.  capp.  III.  IV.  V.  XV.  XVI.  XIX.  &c.  Plures  etiam  horum  verficulos  li- 
brorum, feu  additamenta  exfcripfimus  ex  variis  Hieronymianse  inter- 
pretationis codicibus  antiquis ,  qui  ilia  vel  permixta  textui  fecunda  ma- 
nu ,  vel  ad  oram  libri  defcripta  exhibent.  Plurima  etiam  ex  Vulgata 
noftra ,  baud  equidem  in  ipfam  ex  Hebraeo  derivata ,  fed  ex  LXX.  feu 
veteri  verfione  Latina,  quje  ante  Hieronymum  in  honore  erat.  De  his 
additamentis  operse  pretium  fiierit  legere  quae  infra  not.  ad  i.  Reg.  c.  v. 
f.  6.  ex  Martiangeo  noftro  retulimus. 
Libri  Paraiipom.  CLXXXVIII.  Quod  libros  ParaUpomeHon  &  Efdra  fpedat,  non 
alii  funt  ulli  Scripturarum  libri,  quorum  vetus  interpretatio  magis  fit 
oblitterata  ;  adeo  quippe  excidit  &  interiit  pene  tota,  ut  vix  reliquiae 
fiaperfint,  paucifiTimique  admodum  horum  verficuli  in  SS.  Patrum  volu- 
Tobia,  Judith,  minibus  appareant.  Contra  vero  qui  fubfequuntur  libri  Tobice ^  Judith^ 
Efther.  &  Ejlhev  ^  iutegerrimi  prodeunt  ex  variis  antiquiftimis  &  optimae  notae 
codicibus,  de  quibus  praeviae  admonitiones  fingulis  praefixae  libris  funt 
legends. 
Job,  CLXXXIX.  Librum  Job  talem  proferimus,  qualis  eft  editus  a  Mar- 
tianaeo  noftro  tom.  i.edit.  Hieronymianae,  detradis  tantlim  afterifcis  & 
obelis,  quorum  typi  deerant  i  ea  tamen  adhibita  cautione,  ut  diftindi 
&  alio  excufi  charadere ,  dignofcantur  verficuli  illi ,  quos  in  Hexaplis 
Origenes  ex  Theodotionis  Graeca  interpretatione  addidit ,  quique  in  La- 
tina veteri  deerant. 


&  Efdrae. 


P  R  tE  F  A  T  I  O.  1 


XXI 


CXC.  Pfaherium  totum  atque  integrum,  nullaque  fui  parte  mutilum,  Pfaiterium. 
a  variis  Hieronymi  caftigationibus  liberum,  reprEefentamus  e  longinquae 
vetuftatis  codice  Sangermanenfi,  litteris  uncialibus  exarato,  cui  alia  pluri- 
ma,  cum  e  veteribus  codicibus,  turn  ex  SS.  Patrum  commentariis  extrada 
adjunximus  Pfalteria,  de  quibus  in  admonitione  previa  dilTerinius.  Hue 
redeunt  Camica  pene  omnia,  quae  quamvis  fuum  finfrula  locum  in  va-    v^niaSciifiura- 

...  i    ...      .       ^        .       ^  A  r         r  Il-'o  •     runiCaiuKa. 

riis  Scripturarum  libfris  iortita  teneant ,  leorlum  nobis  plurmii  cc  anti- 
quifflmi  codices  exhibuere. 

CXCI.  Proverbta  Salomonis  cum  in  ufu  frequenti  Patribus  fuerint,ad     Proverbia sate- 
veterem  illorum  verfionem  reftituendam ,  lautillnnae  copia  meffis  re-  '""""• 
creati  fumus ,  Icripta  Patrum  evolvendo.     Ecclefiaflen  totum  ex  Hiero-    E«iefiafies. 
nymi  commentario  exfcripfimus.     Idem  jam  olim  ex  eodem  fonte  pro- 
diit  liber  cura  illuftnffimi  Meldenfis  epifcopi,  quern  tamen  aliquid  nollro 
reliquiiTe  labori  prsevia  docebit  admonitio.     C  antic  urn  C  antic  orumSalomo-    camkum  cami- 
nis  pene  totum  &  integrum  unus  nobis  fuppeditavit  Ambrofius  :  permixtas  "'^""" 
tamen  quafdam  ex  Auguftino ,  Hieronymo,  &  aliis  particulas  reperies. 

C  X  C  1 1.  Librorum  autem  Sapientia  &  Ecclejiaftici  non  alia  eft  anti-  sapien-.ia  ?<  Ec- 
qua  interpretatio,  quam  Vulgata  hodierna,  quse  tales  eos  exhibet,  qua- '''''"*'^'*''"' 
les  olim  exftitere  ,  ut  fas  ell  colligere  ex  Latinorum  Patrum  tellimoniis, 
quae  in  notis  m.argini  inferiori  fuppofitis  referuntur.  In  iis  quoque  no- 
tis  plurimas  lediones  varias  ex  antiquis  codicibus  defcriptas  fubjecimus  i 
qu£e  licet  fint  multae  fatis,  non  tamen  diverfam  nee  ciifcrepantem  ar- 
guunt  interpretationem.  Id  unum  duntaxat  movere  &  negotium  fa- 
cefTere  potell ,  quod  harum  lectionum  maximam  partem  exulare  jufTe- 

rint  Romani  correclores,  cum  Biblia  facra  vulgatx  Editionis  Sixti  V.  

&  dementis  Vltl.  fummorum  pontificum  audoritate  recognofcerentur. 
Verlim  non  modo  nullas  id  genus  varias  lecliones  retulimus  in  contex- 
tum  ,  fed  ne  quidem  ad  oram  libri  appofuimus ;  tantum  eas  ad  margi- 
nem  inferiorem  rejecimus,  ut  fpecimen  aliquod  veterum  codicum  dare- 
mus  :  qua  quidem  in  re  abfit  ut  aliquid  a  nobis  fit  peccatum  contra 
quam  prohibuit  Apoftolica  fedes ,  his  verbis,  fi  editoribus  Romanis  fi- 
des :    «   Sicut  Apoilolica  fedes,  inquiunt  in  prxfatione,  induflriam  eo-  « 

rum  non  damnat,  qui  concordantias  locorum,  varias  lediones &  alia  cc 

id  genus  in  aliis  editionibus  inferuerunt ;  ita  quoque  non  prohibet,  quin  cc 
alio  genere  charaderis  in  hac  ipfa  Vaticana  editione  ejufmodi  adjumen-  tc 
ta ,  pro  fludioforum  commoditate  atque  utilitate  in  pofterum  adjician-  « 
tur;  ita  tamen,  ut  lediones  variae  ad  marginem  ipfius  textus  minime  cc 
annotentur.   w     Nihil ,  inquam ,  a  nobis   contra  hanc   Apoftolicae   fe- 
dis  interdidtionem  efl:  peccatum  :  quandoquidem  varias  lediones  ad 
oram ,  feu  marginem  textus  minime  annotavimus  ;  fed  tantum  ad  no- 
tas  margin!  interior!   fuppofitas ,  fpecimen   aliquod   veterum   codicum 
dandi  causa,  rejecimus.      Prasterea  corredionum  Romanarum  ad  Editio-  • 

nem  vulgatam  deledum,  audore  Francifco  Lucat  Brugenfi,  in  fine  cujuP 
cunque  libri  edidimus,  queis  cautius  curabitur  ut  ne  quis  imperitus  variis 
hujufmodi  ledionibus  praeter  voluntatem  noftram  abutatur. 

CXCI  1 1.    Quae  vero  nos  hie  circa  libros  Sapientis  &  Ecclefiaftici     Prophetia  Ba- 
diximus,  ad  prophetiam  Bartich  librofque  Machab^orum^  quorum  etiam 'hlbKomm." '^*' 
verfio  antiqua,  non  alia  eft  a  Vulgata  noftra  ,  pofiunt  atque  etiam  debent 
accommodari.     Varias  quoque  ledliones  JMn.  codicum  in  notis  fubje- 
cimus. 

C  X  C I V.  Supereft  ut  de  majoribus  minoribufque  Prophetis  dica-  niias.  F.zechid. 
mus.     Quod  majores  fpedat,  Ifaiam  dc  Ezechielem  feliciter  fatis,  opinor, 
Tom.  I.  V 


niel. 


Ixxii  P  R  ^  F  A  T  I  C. 

recuperavimus ,  excuflis  diligenter  SS.  Patrum  fcriptis.     Plurima  Ter- 
tullianus,  plurima  Cyprianus ,  plurima  Ambrofius ,  &  alii  plurima  j  at 
nullus  plura  fuppeditavit  quam  Hieronymus  in  commentario  in  Ifaiam 
&  Ezechielem.     Hinc  plena  fatis  atque  Integra  a  nobis  in  lucem  facri 
jeremias&Da- urriufque  Vatis  prophetia  emittitur.     Jeremi^  verb  necnon '&C  Danielis 
propheticc   minus  mtegrse  prodeunt ;  trequentiores  namque  &.  majores 
in  utraque  funt  lacunae,  quas  explere,  quamcunque  in  evolvendis  SS. 
Patrum  fcriptis,  veriandifque  codicibus  manu  exaratis  adhibuerimus  di- 
ligentiam,non  licuit. 
Prophetii  Ba-       CXCV.     Citca   prophetiam  Bcmich  ^  necnon  tredecim   priora  libri 
lum  'libri' I'.^Ma-  primi  Machabaorim  capita,  unum  eft,  quod  monitum  leclorem  volumus. 
du'^'iT»  inler  ?ew-  ^^  ^^^ri  libti  in  eorum  funt  numero ,  ut  jam  animadvertimus ,  quorum  Ve- 
rio, tus   interpretatio  ad  nos  illibata   pervenit,  quseque  etiam  in  Vulgata 
noftra  fervata  eft  :  fed  alteram  prseterea  ejufdem  prophetise  interpreta- 
tionem  in  nonnullis  antiquis  codicibus,  alteram  item  horum  i  5.  capitum 
in  uno  pervetufto   Sangermanenfi  codice,  ambas  quidem  in  multis  a 
Vulgata  difcrepantes  reperimus.     Verum  utra  utri  efTet  in  his  libris 
pofthabenda  ne  minimum  dubitavimus.      Nullum  quippe  dubium  elFe 
debuit,  quin  ilia  interpretatio,  cujus  major  eft  auftontas ,  eaque  ipfa 
quam  Vulgata  exhibet,  alteri  eiTet  anteponenda.      Hinc  ty^is  majori- 
bus ,  quibus  excufa  eft  verfio  antiqua ,  earn  excudendam  curavimus  i 
ejus  tamen  aemulam  e  regione,  feu,  ut  aiunt,  Italico  editam  charade- 
re  collocavimus.      De  hac  alia  horum  librorum   interpretatione  quid 
conjedura  auguremur,  infpicere  licet  in  admonitione  libris  Machabseo- 
rum  praefixa. 
Duodecimmino-      CXCV  I.  Dcmum  quod  ad  duodecim  minores  Prophetas  attinet,  ho- 
tesPropheci.       ^^^^^  ^^^^^^  omnium  nobis  interpretationem  Hieronymus  reftituit.     Sed 
de  his  legenda  in  primis  admonitio  praevia  in  Prophetas,  ubi  de  textu 
Latino  fecundum  LXX.  quem  in  fuis  paflim  commentariis  adhibet  Hie- 
ronymus ,  difputavimus.     Hadenus  de  veteris  Teftamenti  libris  quos 
emittimus.     De  novi  autem  Teftamenti  libris  opportunior  erit  tunc 
dicendi  locus,  cum  eos  in  lucem  emittemus.     Satis  eft  in  antecefTum 
dicere  &  monere  nuHa  fui  parte  mutilos ,  fed  totos  atque   integros , 
tam  exPatribus,quam  ex  manu  exaratis  codicibus,  fingulos  novi  Tefta- 
menti libros  recuperates  fiiifle. 
Quo  ordine  «      CXC  VII.    Habcs  jam  ledor  quels  ex  monumentis  antiquam  recu- 
Ih  co'nfcaumTor-  petaverlmus  Scripturarum  interpretationem  ,  &  quanta  a  nobis  fir  re- 
pus  BibUcum  eda- ^^pgj.^^^^     Nunc  qua  methodo   recuneratam  edamus ,  quo  ordme  tot 
varios  textus  ad  conhciendum  corpus  Biblicum  duponamus,  accipe. 
Hie  uiiiverfi  operis  ordo,  hsec  erit  difpofitio. 

CXC VII I.  Vulgatae  antique  textus  partem  paging  occupabit  infi- 
gniorem,  tum,  ft  textus  ille  "e  MIT.  codicibus  prodeat,  in  tronte  mar- 
ginis  cujufque  exterioris  indicabitur  codex ,  five  unicus ,  ft ve  multiplex  ; 
fi  vero  e  veterum  Patrum  teftimoniis  conficiatur ,  e  regione  uniufcu- 
iufque  verftcuh  notabitur  in  eadem  margine  fcriptoris  nomen,  necnon 
liber,  tradatus,  caput  &  pagina.  Si  tamen  plures  verficuli,  ac  etiam 
capita  integra  ex  uno  eodemque  audore  exprimantur,  locus  femel  dun- 
taxat  ftgnilicabitur ,  e  regione  fcihcet  prioris  yerficuh.  Ut  autem  dif- 
crimen  ^  quod  intereft  Vulgatam  novam  inter  &  veterem ,  uno  intuitu 
confpiciatur  ;  e  regione  verftonis  antiquae,  versus  marginem  interiorem, 
Vulgata  hodierna  minoribus  charadenbus  apte  collocabitur,  ita  ut  fin- 
guli  Vulgatce  utnufque  verficuli  fibi  invicem  relpondeant.     Denique 


P  R  /E  F  A  T  I  O.  Ixxiii 

in  ora  inferiori  tot  fubjicientur  notae ,  quot  erunt  verficuli  Vulgatae 
utriufque  fuperpofiti.  His  autem  fudoribus  notis  infcrentur  germana 
veterum  Patrum  tellimonia,  vel  fimiles  codicum  M(I!  Ijci ;  Grncca  de- 
mum  cum  Latinis  omnino  diligentillime  comparabuntnr.  Infuper  his 
monita  plurimorum  fronti  pracmittentur  librorum  ;  m  quibus,  fi  quae 
vifa  funt  uberiorem  pollulare  difputationem  ,  quam  ut  intra  notarum 
anguftias  commode  latis  pod'ent  elucidari ,  explicabuntur.  Ad  extre- 
mum  claudetur  opus  indice  totius  Scripturae  locupletidimo. 

CXCIX.    Quod   partes  Typographi   attinet,  nihil  ab  ipfo  praeter-    a  Typographo 
mifTum  luit ,  quo  elcgantifTima  prodiret  editio  ;  nee  fumptui ,  nee  la-  [^^^\  qure^an- 
bori  pepercit.     Unde  Tpes  elTe  poteft  nihil  morofifTimos  quidquam  de-  "'"j"*  p'<"iifet  e- 
lideraturos,  aut  reprehenfuros  ;  feu  charaderum  elegantiam,  leu  char- 
ts nitorem  fpedes.      Interea  eruditos  quofque,  &  bonarum  litterarum 
cultores  obfecramus ,  ut  li  manufcriptos  quofdam  codices  apud  fe  ha- 
beant ,  aut  in  bibliothecis ,  vel  ubiubi  delitefcere  noverint ,  in  quibus 
antique  Vulgatae  fragmenta  nonnulla  reperiantur,  nobifcum  commu- 
nicare  non  graventur. 

CC.   Calumniari  autem  fi  quis  velit  quod  Vulgatam  tiovam  appellemus  Maievoiomm  ca- 
eam   Scripturse  interpretationem ,  qua;   a  Tndentinae  Synodi  Patnbus  [^™""' "''^'"'° '' 
feflione  IV.  vetm  &  vulgata  edttio  appellatur  ;  calumniari,  inquam,  fi 
quis  velit,  ac  veluti  facro(and:a2  Synodo  refragari  velimus;  ille  memi- 
nerit  hanc  eandem  a  Pontifice  magno  novum  luifTe  appellatam ;  atque 
idem  norit  novam  a  nobis  appellari  Vulgatam  noftram,  quamvis  vetus 
fit,  longoque  ac  diuturno  ulu  probata,  ut  earn  ab  hac  antiqtia  verfione, 
qux  olim  in  Ecclefia  Latina ,  priufquam  ex  Hebraeo  facros  libros  La- 
tine  redderet  Hieronymus,  in  ufu  &  honore  erat,  fecernamus.     Ablit  ut 
vel  tantillum  ab  hujus  Concilii  mente  defledamus.      Verum  quae  fit  mens 
hujus  Concilii  Tridentini  explorare  juvat.    «  Manifellum  ell:,  ut  cum  « 
Pr«/:,>;  Auguftini  operum  editoribus  noftris  loquar. ,  a  Concilio  nihil  aliud  per  cc 
"""  ^'    Vulgatam  intelligi  verfionem,  nifi  earn  cjua  legi  confuevit  in  Ecclefia  Catlio-  cc 
licai  cujus  tametii  plurimas  partes  Hieronymus  tranflulerit  ex  Hebrseo,  « 
quemadmodum   fola  tellimonia   ex  hac   ipfa  ab  Auguftino  lib.  4°.  de  c< 
Dodrina  Chrift.  cap.  Vli.  iterum  lib.  5.  &  6.  Qusell:.  &  lib.  7.  Locutio-  a 
num  in  Heptateuchum  petita  abunde  probant ,  eo  tamen  Concilii  tem-  « 
pore,  quo  jam  plus  quam  mille  &  centum  annos  numerabat,  optimo  « 
jure  antiqua  dici  poterat ;  perinde  atque  Ifidori  Hifpalenfis  jetate  jam  « 
f^iilgata  nomen  erat  adepta ,  cum  ea  editione  omnes  Ecclefiae  ufque-  « 
quaque    utebantur.      Caeterum  non  fine  gravi   hallucinatione  crederet  cc 
quifpiam  idem  in  Tridentina  Synodo  &  apud  veteres  per  Vulgata  vo-  « 
cem  fignificari.      In  Synodo  ea  vox  integram  utriufque  Foederis  Scfi-  « 
pturam  Latine  redditam ,  &  noftris  contentam  in  Bibliis  denotat  ;*  cum  « 
apud  Hieronymum  epift.  ad  Sun.  &  Fret.   Grascam  quandam  veteris  « 
Teftamenti  verfionem  fignet ;  epiftola  veto  loi.  ad  Pammachium  ver-  « 
fionem  ira  vocatam ,  cum  ea  nollrae  opponeretur.  »   Nihil  ergo  a  no- 
bis peccatur,  quod  abfit,  contra  decretum  Concilii  Tridentini,  quo  fta- 
tuit  ut   ipfa  vetus  &  vulgata  Editio^  qiuv  longo  tot  facidorum  ufu   in   ipfa 

Ecclefia  probata  eft pro  aiithentica  haberetur.      Uno  verbo  ipfi  nos  quo- 

que  Vulgatam  hodiernam  veterem  effe ,  &  longo  ufu  in  Ecclefia  pro- 
batam,eamque  un'^m  pro  authentica  habendam  contendimus.  Veriim 
quamvis  vetus  fit ,  c^uamvis  longo  diuturnoque  ufu  probata ,  earn  ta- 
men appellari  mvam  a  nobis  polfe  exiibma^■imus,  ut  fecerneretur  ab  lUa 
longe  antiquiftima  interpretatione ,  quse  ante  Hieronymum  erat  in  ufu. 


Ixxiv  P  R  tE  F  A  T  I  O. 

ApptUationis  du-      CCI.   Quifquls  CTgo  nos   reprehenderit  5c  accufaverit,  idem  accu- 
viTmcrpTmtionh  fabit  Sc  reprehcndet   Gregorium  Magnum ,  quern  auclorem  habemus. 
riltM  '^  "^"^"  ^^  utraque  enim  interpretatione  verba  faciens  in  epiftola  Leandro  in- 
fcripta,  aliam  appellat  Novam ,  aliam  Veterem.     Novum  tramlationem  ^ 
inquit,  di^ero  :  fed  cum  frobatwnh  caufa  exigh ^  nunc  novam,  7iunc  veterem 
per  teftimonia  aQumo ,  ut  quia  fedes  Apoftolica ,  cui  Deo  auiJore  yrafideo ,  utra- 
que utitur ,  mei  quoque  labor  fludii  ex  utraque  fulciattir.      Quam  belle    haec 
Gregorii  verba-  congruunt  !    Ad  rem  noftram  fa6la  fcriptaque  videntur. 
En  translatio  Latina  duplex ,  vetus  8c  nova  :  haec  recens  ab  Hieronymo 
ex  Hebraso  adornata ,  quseque  jam,ri  non  ubique ,  faltem  apud  fedem 
Apoftolicam  public'e  obtinebat :  illai  vetus  e  Grseco  translata,  fola  nem- 
pe  ante  Hieronymum  paflim  ufurpata  in  Ecclefia  Lajcina.      Utramque 
admittit  S.  Gregorius ,  quia   utraque  promifcue  utebatur  tunc  ecclefia 
Romana ;  fiquidem  nondum  jam  ita  prsevaluerat  nova  Hieronymi  trans- 
latio, ut  veceri  penitus  omifla,  altera  fuerit  ei  fubllituta ,  S.  Docloris 
setate.      Quia  tamen   partes  plurimse  de  veteri  Italica  fervatae  funt  in 
Vulgata  noftra,  caeterae  vero  &  praecipuae ,  de  Hieronymi  Dodoris  an- 
tiquiflimi  translatione  vel  emendatione  fiierunt  petitx,  ideo  placuit  unam 
ex  utraque  conflatam  &  effedam ,  veterem  &  vulgatam  Editionem  appel- 
late,   cc  Hujus  autem  veteris  ac  vulgatx  Editionis ,  inquiunt  editores 
»  Romani ,  tanta  femper  fiiit  aucloritas ,  tamque  excellens  praeftantia ,  ut 
jj  earn  caeteris  omnibus  Latinis  editionibus  longe  anteferendam  effe,  apud 
>3  sequos  judices  in  dubium  revocari  non  poflTet.      Qui  namque  in  ea  li- 
»  bri  continentur ,  ut  a  majonbus  noftris  quaii  per  manus  traditum  no- 
»  bis  eft,  partim  ex  S.  Hieronymi -translatione,  vel  emendatione  fufce- 
»  pti  funt  '■)  partim  retenti  ex  antiquillima  quadam  editione  Latina,  quam 
w  S.  Hieronymus  Communem  &  Vulgatam ^S.  Auguftinus  Italam ^  S.  Grego- 
w  rius  Veterem  translationem  appellat.     Ac  de  veteris  quidem  hujus ,  five 
»  Italae  editionis  finceritate  atque  praeftantia,  praeclarum  S.  Auguftini  tefti- 
)3  monium  exftat  in  fecundo  libro  de  Doctnna  Chnftiana,ubi  Latinis  om- 
>j  nibus  editionibus ,  quae  tum  plurimae  circumferebantur ,  Italam  praefe- 

>j  rendam  cenfuit De  S.  vero  Hieronymo  multa  exftant  veterum  Pa- 

ji  trum  egregia  teftimonia.  Eum  enim  S.  Auguftinus  hominem  dodilli- 
j)  mum ,  ac  trium  linguarnm  peritiftimum  vocat ,  atque  ejus  translationem 
>3  ipforum  quoque  Hebraeorum  teftimonio  veracem  elTe  confirmat.  Eun- 
j)  dem  S.  Gregorius  ita  prsedicat,  ut  ejus  translationem,  quam  novam  ap- 
»  pellat,  ex  Hebraeo  eloquio  cundla  verms  transfudiffe  dicat  ;  atque  id- 

33  circo  digniflimam  elfe,  cui  fides  in  omnibus  habeatur Quare  non 

>3  immerito  Catholica  Ecclefia  S.  Hieronymum  dodorem  maximum ,  at- 
5)  que  ad  Scripturas  facras  interpretandas  divinitus  excitatum  ita  celebrat, 
J)  ut  jam  difficile  non  fit  illorum  omnium  damnare  judicium ,  qui  vel  tarn 
>3  eximii  Docloris  lucubrationibus  non  acquiefcunt,  vel  etiam  meliora  , 
j3  aut  certe  paria  praeftare  fe  pofTe  confidunt.      Caeterum  ne  tarn  fidelis 

j3  translatio ulla  ex  parte  corrumperetur,  eadem  facrofanda  Synodus 

j3  Tridentina  illud  decreto  fuo  fapienter  adjecit,  ut  haec  ipfa  vetus  5c  vul- 
»3  gata  Editio  emendatiffime,  quoad 'fieri  poffet ,  imprimeretur.  33 
Hac dupiici ap-      C  C IL    Nobis  igitur  qui  hanc  uttamquc  interpretationcm  Latinam, 
nobts  non  omnino  cum  antiquiotem  e  Graeco ,  tum  Hieronymianam  ex  Hebraeo  diftinguere 
I'cu't.  cogimur,  quo  aptiori  mo.do  fecernere  licuit,  quam  diveriis  impofitis  no- 

minibus,  banc  nimirum  appellando  antiquum^  quse  reipfi  antiquior  eft; 
aliam  vero  novam ^  quae  tametfi  ipfa  vetus  fit,  altera  tamen  eft  recen- 
tior  ?  Sed  nimis  forfan  multa  de  his  diximus  :  dicenda  tamen  erant , 


rum  officia  com- 
mcmoiaiiiui. 


P  R  tE  F  A  T  I  O.  Ixxv 

ut  malevolis  obviam  iretur,  iplifcjue  calumniandi  anfa  proecludcretur. 

C  C 1 1 1.  Tandem  praefari  dcfinam ,  poftc|uani  virorum  doclurum,  qui  virorum  doflo. 
amicam  mihi  navarunt  operam ,  officia  commcmoravero  :  qu(jd  ni  ra- 
cerem,  ingratus  merito  audireni.  Primus  (ed  ofFert  vigilantiffimus  bi- 
bliothecae  Regiae  Cuftos ,  omnibus  lludiolis  fcmper  (jbvius.  Notior 
eft  dodis  omnibus,  dodiffimus  ipi'e  Dominus  Sallier,  quam  ut  eum  ex 
nomine  appellari ,  aut  ejus  eruditionem  a  me  commendari  opcjrteat. 
Singularem  viri  clariffimi,  in  omnem  humanitatis  gratiam  facli,nullo 
non  tempore  bonitatem  in  omnia  intentam  &  accindam  fum  expertus. 
Regium,  cui  pra^eft  ,  thelaurum  referavit  ;  nee  modo  uti  permifit ,  & 
exaratos  manu  codices,  quos  vellem ,  ad  nutum  benigna  manu  fuppe- 
ditavit  ;  verum  etiam  omni  in  me  abfentem  perinde  atque  prsefentem , 
imo  nonnunquam  infcium,  officio  certavit :  pro  quibus  gratiam  rcferre 
quantam  debeo ,  dignafque  grates  perfolvere,  meae  profeclo  non  efTe 
opis  fateor. 

CCI V.  Commemorandus  proxime  venit  Dominus  L'Eveque  de  Pouil- 
li,  quem  qui  non  norit ,  is  in  Republica  litteraria  hofpes  fit  &  peregrinus 
necefle  eft.  Nobis  vero  notior  eft  vir  dodifiimus,  non  tantum  eru- 
ditionis  &:  dodrinae  fama  ;  fed  virtutibus,  quas  propiiis  licet  intueri  ob 
necefTitudmem ,  quae  nobis  cum  illo  intercedit.  Praeclara  funt  illius  in 
nos  merita,  utilemque  nobis  commodavit  operam  ,  &  prudenti  confilio 
fgepe  juvit. 

CCV.  Vellem  hic  ego  cundis  qui  fuppetias  mihi  contulere,in  pri- 
mis  autem  fingularum  prsefedis  bibliothecarum ,  quotquot  etiam  per 
litteras  adii ,  gratum  animum  fignificare ,  quid  fmguli  prseftitermt  refe- 
rendo.  Quam  multi  per  nomina  mihi  elTent  appellandi !  Ut  enim  Pa- 
rifienfes  CKterafque  Gallicanas  prsetermirtam  bibliothecas ,  Rccriam 
Colbertinam,  Sorbonicam,  Claromontanam ,  Rhemenfem,  &c.  exte- 
ras  quoque,  Romanas  nempe  &  Anglicanas  maxime  commemorem. 
Harum  namque  omnium  bibUothecarum  praefedi ,  quidquid  e  re  nof- 
tra  fuit  perhumaniter  nobis  communicarunt  ;  librofque  nonnuUi  in- 
tegros ,  etiam  propriis  fumptibus ,  &  ea  defcriptos  cura ,  cui  parem 
nulquam  invenias ,  ad  nos  tranfmifere.  Quis  viris  hujulmodi  doclis 
tarn  humaniter ,  tarn  liberahter  opem  ferentibus ,  tantam  retulerit  gra- 
tiam,  aut  referre  poffit,  quanta  referri  debet? 

CCV  I.  Neque  vero  hie  te  taciturn  relinquam  dilediffime  fodalis, 
noftri  confors  laboris,  Carole  Ballard,  qui  dunffimam  banc  una  mecum 
provinciam  cepifti ;  qui  tarn  bonam  mihi ,  tarn  utilem  ,  menda  corri- 
gendo ,  qui  ingratus  plenufque  faftidii  labor  eft ,  operam  navafti.  Tu 
me  haerentem  monitis  &  confdiis  fxpe  juvifti ,  ingenuis  monbus  offi- 
ciofaque  fedulitate  recreafti ,  a^rumnas  laboris  depulifti.  FuilTem  line 
te,  amantiffime  fodalis,  faepe  laftidia  fubiilTent ;  iuiifem  fine  te,  tanto 
oneri  fuiilem  impar ,  nee  tam  omnibus  numeris  perfedum  opus  iftud 
prodiret. 

Faxit  Deus  ut  nofter  ifte  qualifcunque  labor  in  utilitatem  Ecclefia? , 
quod  unum  in  votis  eft ,  cedat. 


Tom.  I. 


Permijfio  R,  P.  Vicarii  Gencralis  Congregationis  S.  Mauri. 

NOs  Prater  RENATUS  LANEAU,  Vicarius  Generalis  Congregationis  S.  Mauri ,  Ordinis  S.  Be- 
nediiSi  :  Facultatcm  concedimus  chariflmio  Fratri  noftro  Domiio  Petro  Saeatier  Presbytero 
&  Monaclio  ejufdem  Congregationis ,  in  lucem  edendi  librum ,  cui  titiilus  eft  :  Bibltoriim  facrorum  Latiiu  ver- 
Jiones,  &c.  opera  &  rtudto  ejufdem  Domni  Petri  Sabatier  coUeftum  &  compolitum  ;  &  a  viro 
clariflimo  Domino  S  a  l  l  i  E  R  ,  Bibliotliecs  Regioe  Cuftode ,  Profeflbre  &  Cenloie  Regio ,  juffu  illuftnirimi 
Sigillorum  Gallia:  Cuftodis  examinatum  &  approbatum.  In  quorum  fidem  has  litteras  manu  propria  fub- 
fcriptas ,  &  figillo  orficii  noftri  munitas ,  h  Secretario  noftro  fubfcribi  mandavimus.  Datum  Pariliis  in 
Monafterio  S.  Germani  i  Pratis ,  die  duodecima  menfis  Febmarii ,  anni  millelimi  feptingentefmii  trigelimi 
feptimi. 

Fr.  RENATUS  LANEAU,  Vicarius  Generalis. 

De  manilato  R.  P.  Vicarii  Generalis , 
Fr.  J.  Franciscus  Deltille,  Secretarius. 

AP  PROB  Alio. 

EGo  infra  fcriptus ,  julTu  illuftriffimi  Gallia:  Sigillorum  Cuftodis,  legi  librum,  ciii  titulus ;  Eibliorum  ft- 
croriim  L.iriiu  verjiones  antique,  &c.  &  fidem  facio  nihil  i  me  in  co  compertum  quod  non  confentiat 
cum  doftrina:  Chriftian.t  principiis.  Datum  Pariliis  oftava  die  Januarii ,  anno  millefimo  feptingentelimo 
trigefimo  feptimo, 

SALLIER. 

PRIVILEGE   DU  ROI. 

LOUIS,  PAR  I. A  Grace  de  Dieu,  Roi  de  France  et  de  Navarre  :Anos  amez 
&  feaux  Confeillers  les  Gens  tenans  nos  Cours  de  Parlement  ,  Maitres  des  Requetes  ordinaires  de 
notre  Hotel,  Grand  Confeil ,  Pievot  de  Paris,  Baillis,  Se'ne'chaux,  leurs  Lieutenans  Civils,  &  autres  nos 
Jufticiers  qu'il  apartiendra ,  Sa  l  u  t.  Notre  bien  ame  Regnauld  Flore  ntai  n,  notre  feul  Im- 
primeur  ordinaire  &  Libraire  k  Reims ,  Nous  ayant  fait  remontrer  qu'il  fouhaiteroit  imprimer ,  ou  faire 
imprimer,  &  donner  au  Public  un  Ouvrage,  qui  a  pour  titre,  BtbUorum  facrorum  Latir\£  verfiones  antique, 
s'il  Nous  plaifoi:  lui  accorder  nos  Lettres  de  Privilege  fur  ce  neceffaires,  ofFrant  pour  cet  efet  de  I'im- 
primer  ou  faire  imprimer  en  bon  papier  &  beaux  carafteres ,  fuivant  la  feiiille  imprim^e,  &  attach^e 
pour  raodele  fous  le  Contrefcel  des  Prefentes.  A  ces  Causes,  voulant  trailer  favorablement  ledic 
Expofant ,  Nous  lui  avons  permis  &  permettons  par  ces  Prefentes  d'imprimer,  ou  faire  imprimer  ledit 
Ouvrage  ci-deflus  Ipecifie,  en  un  ou  plulieurs  volumes,  conjointement  ou  feparement,  &  autant  de  fcis 
que  bon  lui  feniblera,  fur  papier  &  caradteres  conformes  ^  ladite  feiiille  imprimee,  &  attache'e  fous  notre- 
dit  Contrefcel,  &  de  le  vendre,  faire  vendre  &  debiter  par  tout  notre  Royaume  pendant  le  terns  de 
douze  annees  confecutives ,  i  compter  du  jour  de  la  date  defdites  Prefentes.  Faifons  defenfes  a  toutet 
fortes  de  perfonnes  de  quelque  qualite  &  condition  qu'elles  foient,  d'en  introduire  d'impreflion  etrangere 
dans  aucun  lieu  de  notre  obeiflance  ;  comme  aulTi  k  tons  Imprimeurs ,  Libraires  &  autres ,  d'imprimer , 
faire  imprimer,  vendre,  faire  vendre,  debiter  ni  contrefaire  ledit  Ouvrage  ci-deffus  expof^,  en  tout  ni  en 
partie ,  ni  d'en  faire  aucuns  extraits,  fous  quelque  pretexte  que  ce  foit,  d'augmentation ,  corredion,  chan- 
gement  de  titre ,  meme  de  traduition  etrangere  ou  autrement ,  fans  la  permiffion  exprefle  &  par  ecrit  du- 
dit  Expofant,  ou  de  ceux  qui  auront  droit  de  lui;  a  peine  de  confifcation  des  Exemplaires  contrefpits, 
de  fix  mille  livres  d'amende  concre  chacun  des  contrevenans,  dont  un  tiers  i  Nous>  un  tiers  a  I'Hotel- 
Dieu  de  Paris,  I'autre  tiers  audit  Expofant,  &  de  tous  de'pens,  dommages  &  int^rets.  A  la  charge  que  ces 
Prefentes  feront  enregiftrees  tout  au  long  fur  le  Regiftre  de  la  Communaute  des  Imprimeurs  &  Libraires 
de  Paris  dans  trois  mois  de  la  date  d'icelles  ;  Que  I'impreiTion  de  cet  Ouvrage  fera  faite  dans  notre  Royaume, 
&  non  ailleurs ;  Et  que  I'lmpetrant  fe  conforraera  en  tout  aux  Rdglemens  de  la  Librairie,  &  notamment 
ii  celui  du  \o  Avril  1725  ;  Et  qu'avant  que  de  I'expoler  en  vente,  le  Manufcrit  ou  Imprime  qui  aura 
fervi  decopieal'Impredion  dudit  Ouvrage,  fera  remis  dans  le  meme  «at  ou  I'Aprobation  y  aura  e'te  donnee, 
fes  mains  de  notre  tres  cher  &  iia\  Chevalier  le  Sieur  C  H  A  u  v  e  L  i  N  ,  Garde  des  Sceaux  de  France ,  Com- 
mandeur  de  nosOrdres;Et  qu'il  en  fera  enfuite  remis  deux  Exemplaires  dans  notre  Bibliotheque  publique, 
un  dans  ceile  de  notre  Chateau  du  Louvre ,  &  un  dans  celle  de  notredit  tres  cher  &  feal  Chevalier  le  Sieur 
Chauvelin,  Garde  des  Sceaux  de  France,  Commandeur  de  nos  Ordres  :  Le  tout  a  peine  de  nuUite 
des  Prefentes.  Du  contenu  defquelles  vous  mandons  &  enjoignons  de  faire  jouir  I'Expofant ,  ou  fes  Ayans- 
caufe,  pleinement  &  paifiblement,  fans  fouffrir  qu'il  leur  foit  fait  aucun  trouble  ou  empechement.  Vou- 
lons  que  la  Copie  defdites  Prefentes,  qui  fera  imprimee  tout  au  long  au  commencement  ou  a  la  fin  dudit 
Ouvrage,  foit  tenue  pour  duement  fignifiee ;  &  qu'aux  Copies  coUationees  par  I'un  de  nos  amez  &  fe'aus 
Confeillers  &  Secretaires ,  foi  foit  ajoutee  comme  a  I'Original.  Commandons  au  premier  notre  Huifller  ou 
Sergent  de  faire  pour  I'execution  d'icelles  tous  Aftes  requis  &  neceflaires ,  fans  demander  autre  permidion, 
&  rionobftant  clameur  de  Haro,  Charte  Normande,  &  Lettres  a  ce  contraires  :  Car  tel  est  notre 
!■  LAI  SIR.  Donntfes  a  Verfailles  le  quinzieme  jour  de  Fevrier,  fan  de  grace  mil  fept  cens  trente-fept, 
&  de  notre  Regne  le  vingt-deuxieme.  Signe  par  le  Roi  en  fon  Confeil.  Et  plus  bas,  jigne  S  a  i  n  s  o  n  , 
«vec  paraphe;  a-  fcellees  du  grand  Sceau  de  cire  jaiiiie. 

Regiftre  fur  le  Regiftre  IX.  de  U  Chambre  Royale  des  Libraires  &  Imprimeurs  de  Paris,  n°. 
j{i%. folio  ',S$.  conforincnient  aux  anciens  Reglemens,  confirmez.  par  celui  du  2.8  fevrier  1715.  AParis, 
le  dix-huit  Fevrier  mil  fept  cens  trente-fept, 

Signe  ,  G.  M  A  R  T I  N  ,  Sindic. 


P  R  vE  F  A  T  I  O 

DE   EDITIONE   ROMANA   VULGATiE. 


I 


'  N  rnitltis  niagnifque  hcncficiis ,  qu.e  per 
fiicram  Tricicntinam  Synodum  Ecclejix 
'  fii.i  Deus  conttdit ,  id  in  pritnis  numcmn' 
dtim  viditur ,  quod  inter  tot  Latinas  editio- 
nes  Divifiarum  Scripturarum ,  foUm  iiete- 
rcm  ac  'uulgdtaw ,  quA  longo  tot  fxculorum 
ufuin  Ecclejia  probata  flurat ,  graviffimo  De- 
creto  Authentic Atn  declaravit.  Nam ,  tit  illud 
omittamiis ,   quod  ex  rccc7itihus   editionihus 
non  pnucA  ad  hsrefes  hujus  temporis  confir- 
mandas  licenter  detort&  ■videhantur  :  ipfa  cer- 
te  tanta  verfionum  -v. ir  let  as  at  que  dAverJitas , 
magtiam  in  Ecclcjia  Dei  confufionem  parere 
potuijjct.   Jam  enim  hacnofirn  £tate  illud  fe- 
Pr;cf.  ill  re  eve?iiffe  conftat ,  quod  pinclus  hlieronymiis 
Joiue.     fcynpore  fuo  accidijfe  tefiattis  efl ,  tot  fcilicet 
fiiijfe  exemplaria ,  quot  codices  ;  cit/n  unufquif- 
que  pro  arbitrio  Juo  adderet  vel  detraherct. 
Hujus  autem  veteris  ac  vulgatx  Edit  ion:  s  tan- 
ta  femper  fmt  aucioritas ,  tamque  excelleus 
pr^flantia  ,  ut  earn  ceteris  omnibus  Latinis 
editionihus    longe   antcferendam  ejfe  ,   apud 
mquos  judices  in  dubium  revocari  non  poffet. 
Qui  'namque  in  ea  Libri  continent ur  ( ut  h 
majoribns  nofiris  quaji  per  manus  traditum 
nobis  cfi  )  partim  ex  fancli  Hieronymi  trans- 
latione ,  vel  emcndatione ,  fufcepti  fttnt ;  par- 
tim retenti  ex  antiquijjlma  quadam  editione 
S.Hier.  Latino. ,  quam  fanttus  Hteronymus  Commu- 
Jf.  ^'  '*''"  >^cm  0-  Vulgatam ,  fanEtus  Augujlinus  Ita- 
^_(^y^„lam,  fancius  Gregorius  Veterem  translatio- 
lib.  2.de  figm  appellat.    Ac  de  Veteris  quidem  hujus, 
Chrift  c  fi^^  It/tLe  editionis  Jinceritate  atque  prAJlan- 
ij.         tia,pr£clarum  fancfi  Auguftini  teflimonium 
S.Greg,  cxjlat  in  fecundo  Libro  de  Docfrina  Chrijlia- 
dicac'.  ad  ^'^  <  ^^'  Eatinis  o?nnibus  cditionibus ,  qu£  tunc 
Leandr.  plurimin  circumfcrebdntur ,  Italam  prxferen- 
V  ^'  '"  dam  cenfuit ,  quod  cffct ,  ut  ipfe  loquitur ,  ver- 
S.  Au?.  borum  tenacior  cum  perfpicuitate  ftntentiin. 
ubifup.    E)e  fancio  vera  Hieronjmo  mult  a  exjlant  ve- 
terum  Patrum  egregia  teflimonia  :  eum  enim 
W\>.\%.  fa7ic{HS  Augujlinus  homincm  docfijjimum ,  ac 
deCivit.  ly^^^  lj„g((^yjfffi  peritiffimitm  t'ocat ;  atque 
4},         ejus  translationem  ipforum  quoque  Hebrjio- 
rum  teftimonio  'veraccm  cfjc  conjirmat.  Eun- 
Lib.  20.  dem  pinclus  Gregorius  ita  pr^edicat ,  ut  ejus 
Mor.  14.  translationem,  quam  novam appellat ,  ex  He- 
brxo  eloquio  cuncla  vcrius  transjudijfe  dicat : 
atque  idcirco  dignifftmam  effe ,  cui  fides  in  om- 
Lib.  6.  nibus  habeatur.    Sanclus  autem  IJidorus  non 
Etym.  c,  fi„g  jfi  i^i-g  Hieronymianam  t'crfionem  c.tteris 
tmnibus  anteponit ,  eamque  ab  ecclcjiis  Chri- 


Jlianis  communitcr  recipi  ac  probari  affirmat , 
quod  Jit  in  verbis  clarior ,  qt  vcracior  in  j'en- 
tentiis.  Sophronius  quoque  ,vir  eruditiffimus ,  Lib,  i.  de  Div. 
fancli  Hieronymi  translationem  non  Latinis '^^'^•^-  '»> 
modo,  fed  etiam  Gr^cis  valde  probari  ani' 
mat^vertens ,  tanti  earn  fecit ,  ut  Pfaltcrium 
(-;■  Prophet  as  ex  Hieronymi  v  erf  one  in  Gr  ce- 
cum eleganti  frmone  tranftulerit.  Porro  qui 
fectiti  funt ,  viri  docliffimi ,  Remigius ,  Beda  , 
Rabanus ,  Haymo  ,  Anfhnus ,  Petrus  Da- 
miani ,  Richardus ,  Hugo ,  Bernardus ,  Ruper- 
tus,  Petrus  Lombardus ,  Alexander ,  Alber- 
tus,  Thomas,  Boftaventura ,  a^tcrique  om- 
nes ,  qui  his  nongentis  annis  in  Ecclefa  flo- 
rucrunt ,  fancli  Hieronymi  verfone  ita  jiint 
ufi ,  ut  caters ,  qux  pene  in-numcrabiles  erant , 
quafi  lapjic  de  manibus  Theologorum  ,  penitus 
obfoleverint.  Quare  non  immerito  Catholica, 
Ecclefa  ,fan&um  Hieronymum  DoElorem  ma- 
ximum ,  atque  ad  Script uras  facras  interpre- 
tandas  divinitus  excitatum ,  ita  celehrat ,  ut 
jam  difficile  non  ft  illorum  omnium  damna- 
re  judicium ,  qui  vel  tarn  eximii  Dacloris  lu- 
cubrationibus  non  acquiefcunt ,  vel  etiam  me- 
liora ,  aut  ccrt'c  paria ,  prxflare  fe  pojf  confi- 
ditnt.  Cmterum  ne  tamfidelis  translatio ,  tarn» 
que  in  omnes partes  EcclefiA  utilis ,  vel  i?iju- 
ria  temporum ,  vel  imprejforum  incur ia  ,  vel 
temere  emendantium  audacia ,  ulla  ex  parte 
corrumpcretur  ,  eadem  facrofancla  Synodus 
Tridentina  illud  Decreto  fuo  fapienter  adje- 
cit ,  ut  h,u  ipfa  vetus  ac  vulgata  Editio  emen- 
datijjirne ,  quoad  fieri  pofft ,  imprimeretur  : 
neque  ulli  liceret  eamjine  facilitate  (y-  appro- 
batione  Superiorum  excudere.  Ouo  Decreto 
fmul  typographorum  temcritati  ac  licentix  mo- 
dum  impofuit ;  ^  Paforum  Eccttfjt,  in  tan- 
to  bono  quam  diligentiffime  retincndo  ly-  con- 
fervando ,  vigilantiam  atque  induflriam  ex- 
citavit.  Et  quamvis  infgnium  Academia- 
rum  Theologi  in  Editione  vulgata  prijlino  fuo 
nitori  refituenda  magna  cum  laude  laborave- 
rint ;  quia  tamen  in  tanta  re  nulla  poteft  ejfe 
nimia  diligentia  ;  ^  codices  manufcripti  cc?n- 
plures  (y  vetuf  lores  Summi  Pontificis  jujfu 
conqtiifti ,  atque  in  Vrbem  advecli  erant ;  (^ 
demtim ,  quoniam  exfecutio generalium  Conci- 
liorum ,  0-  ipft  Scripturarum  integritas  ac 
puritas ,  ad  cur  am  Apoflolicx  Sedis  potijjimuni 
pertinerc  cognofcitur  :  idco  Pius  IF.  Ponti- 
fex  Maximus ,  pro  fua  in  omnes  Ecclefijt  par- 
tes incredibili  vigilantia  ,  lellijfimis  aliquot 


Ixxviii 

fan&,t  Rom.mx  Eccleji£  CardiKitlihiis,  aliif- 
quc  turn  Sacrarum  titter  arum ,  turn  'uari.^ritm 
lingu.irum  pcritijjimis  ■viris ,  earn  frovmciant 
dcm.indavtt ,  ut  'vulgataru  editioncm  Lati- 
nam ,  adhibitis  antiaitijfiniis  codicibus  mxnu- 
fcriptis ,  infpeifis  quoque  Hehr,ucis  Gracifque 
Bihliorum  fontihiis ;  confultis  dcnique  I'ete- 
rum  Fiitrum  com;7ie>2t.triis ,  accur.ttiffime  ca- 
Jligarcnt.  Quod  itidem  inftitutum  Fius  V. 
frofecutus  ejl.  I'eriim  Convent  urn  ilium,  oh 
varias  gravijjimajque  Sedis  Apojhlicx  occu- 
fationes  jamdudum  intermiffitm ,  Sixtus  I  , 
diziina  providentia  ad  fttmmum  Sacerdotium 
evocattis ,  ardefitijfimo  jiudio  revocavit ,  ^ 
opus  tAndem  confectum  typis  mandari  jujjit. 
Quod  chm  jam  ejfct  excufum ,  cr  tit  in  lucem 
tmitteretur ,  idem  Pont  if  ex  operam  dmet , 
ttnimad-vertens  non  pauca  in  pier  a  Bibliapra~ 
li  z'itio  irrepftffe ,  qua  iterata  diligentia  tndi- 
gere  viderentitr ,  tottim  opus  fub  tncudem  re- 
•vocandum  cenfnit  atque  dcerevit.  Id  vera 
turn  morte  pr. event  us  pr.t flare  -non  potuijfet , 
Gregorius  XIV.  qui  poft  Urbani  J/  11.  duo- 
deam  dierum  Pontificatum  Sixto  fuccejferat , 
ejus  animi  intentionem  exfectttus ,  perjicere  ag- 
gre(fus  eft  ;  ampliffimis  aliquot  Cardinalibus , 
aliifque  doclijjimis  viris ,  ad  hoc  iterum  depu- 
t.ttis.  Sed  eo  quoque ,  (jr  qui  fllifuccejjit ,  In- 
nocentio  IX.  hreviffimo  tempore  de  hac  luce 
fubtraclis  ;  tandem  fub  initium  Pontific.-itus 
Clcmentis  Vlll.  qui  nunc  Ecclejix  univerfe 
gubernacula  tenet ,  opus ,  in  quod  Sixtus  V. 
intenderat ,  Deo  bene  juvante  perfecfum  efl. 
Accipe  igitur  Chriftiane  Leclor ,  codem  Cle- 
mente  Summo  Pontifice  annuente  ,  ex  P  ati- 
tana  Typographia,  veterem  ac  vulgatam  fa- 
cr4t  Scripture  Editionem ,  quanta  fieri  potuit 
diligentia  cafiigatam  :  quam  quidemficut  om- 
nibus numeris  abfoltttam ,  pro  humana  imbe- 
cillitate  affirmare  difficile  eft ,  it  a  ceteris  omni- 
bus ,  qua  ad  hanc  ufque  diem  prodierunt , 
emendatiorem ,  purioremque  e(fe ,  minim'e  du- 
hitandum.  Et  vera  quamvis  in  hac  Biblio- 
rum  recognitione ,  in  codicibus  manufcriptis , 
Hcbrais  Gr£cifque  fontibus ,  (j-  ipfis  veterum 
Patrum  commentariis  conferendis ,  non  me- 
diocre (ludium  adhibitum  fuerit ;  in  hac  ta- 
men  pcrvulgata.  Le&ione  ^ftcttt  nonnulla  con- 
fulto  mutata. ,  it  a  etiam  alia ,  qua  mutanda  vi- 


debafitur  ,  confilto  immutata  relifta  funt  : 
turn  quod  ita  faciendum  effc  ,  ad  oftcnjionem 
popular um  vitandam  ,  fancius  l-iieronymus  ^.^^q^_^\ 
non  femel  admonuit  ;  turn  quod  facile  fieii  Suniar.i 
pojje  crcdendum  eft ,  ut  major es  noftri ,  qui  ex  Pr'Jfat^ ' 
Hebr<tis  ^  Greets  Lati»a  fecerunt ,  copiam^^^'^Z- 
meliorum  ^  cmendatiorum  librorum  hahuc-  c  ^' 
rint ,  quam  li ,  qui  poft  illorum  xtatem  ad  nos 
pervensrunt  y  qui  fortaffe ,  tarn  longo  tempore 
identidem  defcrihendo ,  miniis  puri  atque  in- 
tegri  ev.ifcn'.nt  :  turn  deriique ,  quia  facrx 
Congregationi  Amplijfimorum  C.irdinalium , 
aliifque  eruditiffimis  viris  ad  hoc  opus  a  Sede 
Apoftolica  delectis  propofttum  noyi  fitit ,  no- 
vum aliquam  editionem  cudere  ,  vcl  anti- 
quum Inter prclcm  ulla  ex  parte  corrigcre  vel 
emcndare ;  fed  ipfam  veterem  ac  vulgatam 
Editionem  Latinam ,  a  mendis  veterum  libra- 
riorum  ,  necnon  pravarum  emend.ttiontim  er- 
roribus  repurgatam,  fu£  priftinx  integritati 
ac puritati,  quoad  ejus  fieri  potuit ,  reftituere  ; 
eaque  reftittita,  ut  quam  emendatiQ-.me  im- 
primeretur  juxta  Concilii  tecumcnici  Decre- 
tum ,  pro  v/ribus  operam  dare.  Porro  in  hac 
Editione  nihil  non  canonicum  ,  nihil  adfciti- 
tium  ,  nihil  extraneum  apponere  vifum  eft  : 
atque  ea  can  fa  fuit ,  ctir  Liber  tertius  (y-  quar- 
tus  Efdra  tnfcripti ,  qi-os  inter  Canonicos  li- 
bros  facra  Tridentina  Synodus  non  annume- 
ravit ,  ipfa  etiam  Aiana(fe  regis  Or  alio  ,  qua 
neque  Hebraice ,  neque  Grace  quidem  exftat , 
neque  in  manufcriptis  antiquiorihus  inveni- 
tur ,  neque  pars  efl  ulliusQanonici  libri,  extra 
Canonic X  Scripture  fcriem pofttafint :  (y-  nul- 
la ad  marginem  concordantia  (  qua  pofthae 
inihi  apponi  non  prohibentur )  nulla  nota , 
nulla  varia  leciiones ,  null.t  dcnique pr.ifatio- 
nes ,  nulla  argument  a  ad  librorum  initia  con- 
fpiciantur.  Sed  fi'cut  Apoftolica  Sedes  indti- 
ftriam  eorum  -non  damnat ,  qui  concordantias 
locorum,  varias  leffiones ,  pr.efitiones  fancli 
Hieronymi ,  qt  alia  id  genus  in  aliis  editioni- 
bus  inferuerunt ;  ita  quoque  non prohibet ,  qtiin- 
alio  genere  characleris  in  hac  ipfa  ]' aticana 
editione  ejufmodi  adjumenta  ,pro  ftudioforum 
commoditate  atque  utilitate ,  in  pofterum  ad- 
jiciantur ;  ita  tamen ,  ut  leciiones  varia  ad 
marginem  ipftus  Textus  minimi  annotentur. 


Ixx 


IX 


DE    CANONICIS    SCRIPTURIS 

DECRETUM 

EX  CONCILIO  TRIDENTINO, 

SESSIONE    QUARTA. 


SAcROSANCTA  cEcumenica  &  ge- 
neralis  Tridenrina  Synodus  ,  in  Spi- 
rkii  fando  legitime  congregata  ,  pra;- 
lidencibus  in  ea  eiidem  tribus  Apoftolicise 
Sedis  Legacis ,  hoc  fibi  perpetuo  ante  ocu- 
los  proponens ,  ut  iublatis  erroribus  ,  pu- 
ritas  ipia  Evangelii  in  Ecclefiaconiervetur, 
Et  infra  : 
Sacrorum  vero  librorum  Indicem  huic 
Decreto  adicribendum  ceniliit ,  ne  cui  du- 
bitatio  fuboriri  poffit ,  quinam  lint ,  qui  ab 
ipfa  Synodo  iliicipiuntur.  Sunt  vero  in- 
frafcripti  :  Teftamcnti  veteris ,  Quinque 
Moyli ,  id  eft ,  Genclis ,  Exodus ,  Leviti- 
cus ,  Numeri ,  Deutcronomium ;  Joiue ,  Ju- 
dicum  ,  Ruth  :  Quatuor  Regum  ;  Duo  Pa- 
ralipomenon  :  Efdra;  primus ,  &  iecundus , 
qui  dicitur  Nehemias  :  Tobias  ,  Judith , 
Efthcr,  Job,  Plalterium  Davidicum  cen- 
tum quinquaginta  Pialmorum  ,  Parabolae  , 
Ecclellaftes  ,  Canticum  canticorum ,  Sa- 
pientia  ,  Ecclefiafticus  ,  Ilaias  ,  Jeremias 
cum  Baruch  ,  Ezechiel ,  Daniel :  Duode- 
cim  Prophets  minores ,  id  eft ,  Ofca ,  Joel , 


Amos  ,  Abdias,  Jonas  ,  Michasas  ,  Na- 
hum ,  Habacuc  ,  Sophonias  ,  Aggaeus  , 
Zacharias  ,  Malachias  :  Duo  Machab^to- 
rum  ,  primus,  &  iecundus.  Teftamenti 
novi  ;  Quatuor  Evangelia,  lecundumMat- 
theeum,  Marcum,  Lucam,  &  Joannem  : 
Aftus  Apoilolorum  a  Luca  Evangelifta' 
conlcripti  :  Quatuordecim  Epiftolas  Pauli 
Apoftolii  Ad  Romanes,  dus  ad  Corin- 
thios ,  ad  Galatas  ,  ad  Ephelios  ,  ad  f  hi- 
lippenies  ,  ad  Coloffenies ,  duje  ad  Thefla- 
lonicenfes ,  dua;  ad  Timotheum  ,  ad  Ti- 
tum ,  ad  Pliilemonem  ,  ad  Hcbrsos  :  Petri 
Apoftoli  duce  :  Joannis  Apoftoli  tres :  Jaco- 
bi  Apoftoli  una  :  Juda;  Apoftoli  una  :  & 
Apocalypiis  Joannis  Apoftoli.  Si  quis  au- 
tem  libros  ipios  intcgros  cum  omnibus  iuis 
partibus ,  prout  in  Ecclefia  Catholica  legi 
confueverunt ,  &  in  vcteri  vulgata  Latina 
editione  habentur ,  pro  lacris  &  canonicis 
non  luiceperit  ,  &  traditiones  pr:edidaS 
Icicns  &  prudcas  contempicrit ,  anathema 
fit. 


Tom.  I. 


Ixxx 


>:x 


V  i  V  V'  *  *  x  ¥  X  &S  '^  X  s  X  ?*:  5,;  :^  ?i: « i;  x  ?i:  ^*  i'  x  x  x  I'  x  V  x  X  V  I;  x  x 

HIERONYMI 

PROLO.GUS     GALEATUS. 


VI  G  r  N  T 1  8c  diias  litteras  elTe  apud  Hebisos ,  Sy- 
rorum  quoque  lingua  &  Chald*orum  teftatur , 
quae  Hebracsc  magna  ex  parte  confinis  eft  :  nam 
&  ipli  vi^inti  duo  elemenia  habeni  eodem  fono  , 
fed  diverts  cbaraderibus.  Samaritan!  eiiam  Pcntateu- 
chum  Moyfi  totidem  litteri^  fcriptitant ,  figuris  tantiim  & 
apicibus  difcrepantes.  Ceitumque  eft  Efdram  fciibam,  le- 
gifque  doiSfcrem  ,  poftcaptam  Jerofolymam  Sc  inftauratio- 
nem  templi  fub  Zorobabel ,  alias  litteras  reperitFe  quibus 
nunc  utimur  :  ciim  ad  illud  ufque  tempus  iidem  Samatita- 
siorumfc  Hebr«orum  characleres  fuerint.  In  libro  quoque 
Numerorum  ,  hzc  eadem  fupputatio  ,  i'ub  Levitarum  ac 
facerdotum  cenfu  ,  myftice  oftenditur.  Et  nomen  Domini 
letragrammaton  ,  in  quibufdam  Grscis  voluminibus ,  ul- 
«jue  hodie  antiquis  exprelTum  litieris  invenimus.  Sed  & 
pfalmi,  trigelimus  fextus ,  &  centelimus  decimus ,  &  cen- 
tefimus  undecimus ,  &  centelimus  decimus  oclavus  ,  &cen- 
tefimus  quadragefimus  quartus ,  quanquam  diverfo  fcri- 
banrur  merro,  tamen  ejul'dem  numeri  texuntur  alphabe- 
to.  Ec  Jeremis  lamentationes ,  Si.  oratio  ejus  :  Salomonis 
quoque  in  fine  proverbia,  ab  eo  loco  in  quo  ait,  Mulie- 
lem  fortem  quis  inveniet  ?  iifdem  alphabetis  vel  incilioni- 
bus  fupputantur.  Porro  quinque  litterae  duplices  apud  He- 
brjEos  funt,  Caph  ,  Mem  ,  Nun  ,  Pe  ,  Sade  :  aliter  enim 
fcribuntur  per  has  pvincipia  medietatefque  verborum  ,  ali- 
ter fines.  Unde  &  quinque  a  plerifque  libri ,  duplices  «fti- 
mantur  ,  Samuel ,  Melachim  ,  Dibre  haiamim  ,  Efdtas , 
Jeremias ,  cum  Cinoth ,  id  eft  ,  lameniatioaibu's  fuis.  Quo- 
modo  igiiiu:  vigimiduo  elementa  funt ,  per  qus  fcribimus 
Hebraice  omne  quod  loquimur ,  &  eorum  initiis  vox  hu- 
mana  comprchenditur  :  ita  vigintiduo  volumina  fuppu- 
tantur, quibus  quafi  litteris  &  exordiis ,  in  Dei  dodtrina, 
tenera  adhuc  &  lactens  viri  jufti  eruditur  infantia. 

Primus  apud  eos  liber ,  vocatur  rTHi'KIl  Berclithj  : 
quem  nos  Genefim  dictmus. 

Secundus ,  rTlO^^  nVsi  Veelle  femoth  :  qui  Exodus 
vocatur. 

Tertius ,  t^lpil  Vaiicra  ,  id  eft  Leviticus. 
Quartus.,  ~|3T11  Vaiedabber ,  quAi  Numeros  vocamus. 
Quintus,  CDnann  nVj<  Elle  haddebarim  ,  qui  Deu- 
teronomium  prarnotatur. 

Hi  funt  quinque  libri  Moyfi  ,  quos  proprie  mlH  Tho- 
ra,  id  eft  Legem  appellant. 

Secundum  ,  Prophetarum  ordinem  faciunt  :  &  incipiunc 
ab  Jefu  filio  Nave  :  qui  apud  eos  \^3  \2  J?iflni  Jofue  ben 
Nun  dicitur. 

Deinde  fubtexunt  C3''a£W  Sophetim  ,  id  eft  Judicum 
Ubrum.  Et  in  eundem  compingunt  Ruth  :  quia  in  diebus 
Judicum  facia  ejus  narratur  hiftoria. 

Tertius  fequitur  VsiDtV  Samuel ,  quem  nos  Regum  pii- 
nium  6c  fecundum  dicimus, 

Quartus ,  nzi'iDVa  Melachim ,  id  eft  Regum ,  qui  ter- 
tio  &  quarto  Regum  volumine  continetur. 

Meliufquc  muito  eft  cjijbo  Melachim  ,  id  eft  Regum , 
quam  J-II^VoD    Mamlachot,  id   eft   Regnorum   dicere. 
Non  enim  multarum  gentium  defcribit  regna  ,  fed  unius 
Ifraelitici  populi ,  qui  tribubus  duodecim  continetur. 
Quintus,  eft  r~liyiy'  Ifaias, 
Sextus ,  ri^DTi  Jeremias. 
Septimus ,  VsiJim  Ezechiel. 

Oclavus ,  liber  duodecim  Prophetarum  :  qui  apud  illos 
rocatur  "WVi;  nn  There  afar. 

Tertius  ordo  ,  Hagiographa  poflidet. 
Et  primus  liber  incipit  a  ai^H  Job. 
Secundus  a  in  David  :  quem  quinque  incifionibus  & 
uno  pfalmorum  volumine  comprehendunr. 

Tertius  eft  rnoVty  Salomon ,  tres  libros  habens  :  Pro- 


verbia,  qira  illi  iVvi/'D  Misle,ideft  Parabolas  appellant. 
Quartus,  Ecclcliaften,  id  eft  nVnip  Coheleth. 
Quintus  ,    Caniicum    canticoium  ,  quem    litulo    "llu; 
n^lTiX?"  Sir   haffirim  prsnotant. 
Sextus ,  eft  V^iJT  Daniel. 

Septimus ,  DiDin  inai  Dibre  haiamim  ,  id  eft  Verba 
dierum  ;  quod  lignificantius ,  Chronicon  totius  divir.se  hi- 
ftorije  poifumus  appellate  :  qui  liber  apud  nos  Paralipome- 
non  primus  &  lecuadus  infcribitur. 

Octavus ,  t>ilIJ7  El'dras  ;  qui  &  ipfe  (imiliter  apud  Grae- 
cos  5c  Latinos  in  duos  libros  divilus  eft. 

Nonus,  ir.DiS  Efthcr.  ■* 

Atque  ita  fiunt  pariter  Veteris  legis  libri  vigintiduo  ;  id 
oft,  Moyli  quinque,  flc  Prophetarum  o6to  ,  Hagiographo- 
rumnovem.  Quanquam  nonnullij-lljlpl  r^ll^uthSc  Ci- 
noth ,  infer  Hagiographa  fcriptitent ,  &  hos  libros  imfuo  pa- 
tent numero  lupputandos :  ac  per  hoc  elfe  prifcas  legis  libros 
vigintiquatuof  :  quos  iub  numero  vigintiquatuor  feniorum  , 
Apocalyplis  Joannis  inducit  adorantes  Agnum  ,  &  coronas 
fuas  proftratis  vultibus  offetentes  ;  ftantibus  coram  quatuor 
anima'.ibus ,  oculaiis  ante  &  retro ,  id  eft  in  prsreritum  &  in 
futurum  refpicientibus ,  &  indefeifa  voce  clamantibus ,  San- 
dlus ,  fanclus ,  fanClus ,  Dominus  Deus  omnipotens ,  qui 
erat ,  &  qui  eft ,  &qui  venturus  eft.  Hicprologus ,  Scriptu- 
rarum  quafi  galeatum  principium  ,  omnibus  libris  quos  de 
Hebrifo  vertimus  in  Latinum  ,  convenire  potefl :  ut  fcire 
valeamus ,  quidquid  extra  hos  eft  ,  inter  apocrypha  elfe  po- 
nendum.  Igitur  Sapientia  ,  quae  vulgo  ialomonis  inlcribitur, 
&  Jefu  filii  Syrach  liber ,  &  Judith  ,  &  Tobias ,  &  Paftor  , 
non  funt  in  canone.  Machabasorum  primum  librum ,  He- 
braicura  rcperi.  Secundus,  Grascus  eft  :  quod  ex  ipfa  quo- 
qiie  phiali  probari  poteft.    Quae  cum  ita  fe  habeant,   ob- 
fecrQ.te  Le£lor ,  ne  laborem  meum  ,  reprehenfionem  exi- 
ftimes  antiquorum.  In  templo  Dei  often  unufquilque  quod 
poteft  '.alii  aurum,  argentum,  &  lapides  pietiofos  :  alii 
byft'um  &  purpuram  &  coccum  offerunt  &  hyacinthum  t 
nobilcum  bene  agitur  ,  fi  obrulerimus  pelles  <Sc  ca pi  arum 
pilos.  Et  tamen  Apoftclus  contemptibiliora  ncftra  luagis 
necelfaria  judical.  Unde  Sc  tota  ilia   tabernaculi   pulchri- 
tudo  ,  &  per  iingulas  fpecies ,  Ecclcfi^e  prselentis  tuturae- 
que  diftinctio  ,  peliibus  tegiiur  &  ciliciis ,  ardoremque  fo- 
lis&injutiam  imbrium  ea  qus  viliora  funt  prohibenr.  Le- 
ge ergo  primum  ,  Samuel  ,  &  Melachim   meum  :  meum , 
inquam  ,  meum.    Quidquid   enim    crebrius  veriendo,    & 
emendando  follicitius  &  didicimus  &  tenemus  ,  noftrum 
eft.  Er  cjmintellcxetis  quodantea  nekiebas,  velinterpre- 
tem  me  «ftimato ,  i!  gratus  es ;  vel  Paiaphraften  ,  fi  ingra- 
tus  :  quanquam  mihi  omnino   confcius  non   ijm  ,  mutalTe 
me  quippiam  de  HcbraVca  vetitate.  Certe  fi  incredulus  es  , 
lege  Gratcos  codices,  &  Latinos,  Sc  confer  cum  lis  opuf- 
culis  qutT  nuper  emendavimus  ;  &  ui^icunque  dilcrepare 
inter  le  videris ,  interrraa  quemlibct  Hebraeorum  cui  ma- 
gis  accommodate  debeas  fidem  :  &  fi  noftra  firmaveric» 
puto  quod  eum  non  xftimci  conje^lbjem ,  ut  in  ecdem  lo- 
co mecum  iimi'.iter  divinarit.    Sed  &  vos  famulas  Chrifti 
rogo  (qux  Domini  difcumbentis  pretiofiftima  fidei  myr- 
rlia  ungitis  caput ,  qua:  nequaquam  Salvato-emquKtitis  in 
fepulchro ,  qtiibus  jam  ad   Patrem  Chriftus  afcendit  )  uc 
contra  larranres  canes,  qui  adversura  me  rabido  ore  de- 
faeviunt,  &  circumeunt  civitaten; ,  atque  in  eo  fe  doftos 
arbiiraniur ,  fi  aliis  deiiahant ,   orationum  vcftrarum  cly- 
peos  opponatis.  Ego  fciens  humilitarem  meam,  iUius  fem- 
per  fententise  recordabur :  Dixi,  cuftodiam  vias  meas ,  ut 
non  delinq'.-am  in  lingua  inea.  Pofui  orimeo  cuftodiam, 
cum  confiileter  peccatur  adversum  me.  Obmutui,&  hu- 
miliatus  fum ,  &  filui  a  bonis. 


Pfalm. 
58. 


HIE  RO  NYMU  S     PAULINO. 

F  Rater  Ambrofius  ma  mihi  munufcula  perferens,  de-     ferebant.  Ve  1  onim  ilia  neceffitudo  eft,  Sc  Chrifti  gluti- 
tulit  fimul  &  fuaviftimas  litteras,  quje  a  principio  ami-      no  copubra      yjam  non  utiliias  rei  familiaris,  non  prje- 
«itiatum ,  fidem  probats  jam  fidei ,  jc  vececis  amiciiia:  prs-     feniia  lantoni  corporum ,  non  fubdola  &  palpans  adulaiio  : 


HIERONYMUS      PAULINO. 


11. 

Act.  9- 
I.  Co) 

Gal.  I 


Gn/.  2 


III. 


z.  Cor, 

10. 


3- 
I.  Tim, 

4- 

T«,  I. 

IV. 

A^.i. 

Deitter, 
$1- 


■Da/;.  1 1, 


fed  Dei  timor ,  &  Divinarum  Scripturarum  ftudia  conci- 
liant.  Legimus  in  veteribus  hifloriis  quoldam  luftralle  pru- 
viiicias ,   novos   adille  populos ,  niaria   ttanfiU'e   :   ut  eos 
quos  ex  libris  noverant,  coram  qiinquc  viderent.  Sic  Py- 
thagoras  Mcmphiticos  vaies ,    lie  Plato  iEgyptum  &  Ar- 
chiiam  Tareminum,  eanique  Oram  Italia:,  qiijc  quondam 
magna Gia;ciadicebatur  ,  laboriolidime  pciagravit  ;  ut  qui 
Atheuis  magifter  erat ,  &.  potens  ,  cujulque  dottrinam  Acu- 
demiae  gymi'^fi^  perfoiiabant ,  fietet  percgrinus  atque  dil- 
cipulus  :  maleiis  aliena  verecundi  difccic,  qu.mi  iua  im- 
pudenter  iugerere.  Denique  dum  litteras  quali  toto  fiigien- 
res  orbe  oerfequitur ,  captu  *  a  piratic  5c  vcnundatus  ,  ctiam 
tyianno  ctudeiiffimo  paruit ,  captivus ,  viuctus ,  &  fervus ; 
tamen  quiaphilofophus ,  major  emcntc  fe  fuit.  Ad  Ticum 
Livium  lacleo   eloquentije    fonte   m.anautem  ,  de    ultimii 
Hifpanijs   Galliarumque  fiuibus  quoldam   venille  r.obiles 
legimus  :  &  quos  ad  conteiBplationcm  lui  Koma  non  tra- 
xerat  ,   unius   hominis  fiuna   petduxit.    Habuit   ilia  «tas 
inauditum  omnibus  fx'culis,  celebrandinr.que  miraculum  , 
ut   utbem  tantam   ingreffi  ,   aliud   excia    urbem  quste- 
lent.    Apollonius,  five  ille   magus,  ut  vclgus  loquitur, 
five  philolophus ,  ut  Pythaguiici  tradunt ,  intravit   Per- 
fas,  pertranlivit  Caucalum  ,  Albanos,  Scytbas  ,  Mallage- 
tas ,  opuleniiffima  Indioe  regna  peaetravit  ;  &  ad  extic- 
mum  ,    latiflimo    Phifon   amne    tranlmillo  ,   petvenit   ad 
Brachmanas  ,  ut  Hiarclum  in  throno  lcdenti:m  aureo  ,  & 
de  Tantali  fonte   potantem  ,  inter  paucos   dilcipulos,  de 
natura  ,  de  motibus  iiderum  ,  ac  dictum  curlu  audiret  do- 
centem.  Inde  per  iElamitas ,  Babylonios ,  Chaldjeos,  Me- 
dos ,  Aifyrios ,  Parthos ,  Syros ,  Phccnices ,  Atabes ,  Pa- 
l*ftinos  ,  reverftis  Alexandriam  ,  perrexit  jEthiopiam  ,  ut 
Gymnofophifias ,  &  famolilTimam  Solis  menfam  videret  in 
faiiulo.  Invenit  ille  virubique  quod  dilceret ,  &  iemper  pro- 
ficiens ,  femper  fe  meliorfieret.  Scriplit  fuper  hoc  plcnillime 
o6to  voluminibus  Philoitratu5.  Quid  loquar  de  faeculi  homi- 
iiibus,  cum  Apoftolus  Paulus ,  vas  eletlionii  &  magifter  Gen- 
tium ,  qui  de  confcientia  tanti  in  le  hofpitis  loquebaiur ,  An 
experimentum  qu^eritisejus ,  qui  in  me  loquitur  Chrulus  ? 
,  pofl:  Damafcum  Arabiamque  luftratam ,  afcendetit  Jerofo- 
lymam  ,  ut  videret  Petrum  ,  &  manferit  apud  eum  diebus 
quindecim?  Hoc  enim  myflerio  hcbdomadis  Si.  ogdoadis, 
futurus  gentium  prscdicator  inftruendus  erat.  Rurfumque 
port  annos  quatuordccim  ,  alTumpto  Earnaba  &  Tito  ,  ex- 
pofuerit  Apoftolis  Evangelium  ,  ne  forte  in  vacuum  ciit- 
reret ,  aut  cucurriifet.  Habet  enim  nefcio  quid  latentis  cce^- 
yilxi  vivi  vox  ,  &  in  aures  dilcipuli  de  autloris  ore  trans- 
fufa  ,  fortius  fonat.  Unde  &  /tlchines  cum  Khodi  exula- 
ret,  &  legeretur  ilia  Demofthenis  oratio  ,  quam  adversiis 
euro  habuerat ,  mirantibus  cuncHs  atque  laudantibus ,  fuf- 
pirans  ait.  Quid  li  ipfam  audilfetis  belliam  ,  fua  verba  re- 
fonantem  ?  H.ec  non  dico  ,  quod  fit  in   me  aliquid  tale, 
quod  vel  poUis  a  me  audire ,  vcl  velis  difcere  ;  fed  quod 
ardor  tuus ,  &  difcendi  ftudium  etiam  abfque  nobis  per  fe 
probari  debear.  Ingenium  docile,  &  fine  do(51ore  laudabi- 
le  eft.    Non  quid  invenias  ,  fed  quid  quacras  confideramus. 
Mollis  cera,  &  ad  formandum  facilis ,  etiam  fi  artificii  & 
plafta:  ceifent  manus  :   tamen  virtute  totum  eft  quidquid 
elle  poteft.  Paulus  Apoftolus  ad  pedes  Gamalielis  legem 
Moyii  &  Prophetas  didiciflc  fe  gloriatur ,  ut  armatus  fpi- 
ritalibus   telis  ,  poftea  diceret  confidenter,  Arma  noftrct; 
militij: ,  non  carnalia  funt ,  fed  potentia  Deo  ,  ad  defiru- 
ftionem  munirionum ,  confilia  deftrucntes,  &  omnera  al- 
titudinem  extoUentem  fe  advetsus   fcientiam  Dei ,  &  ca- 
ptivantes  omnem  intLlle(5lum  ad  obediendum  Chrifto,  & 
parati  fubjugare  omnem  inobedientiam.    Ad  Timotheum 
fcribit  ab  infantia  facris  litteris  eruditum,  &  hortatur  ad 
ftudium  lectionis ,  ne  ijegligat  gratiam  qus  data  fit  ei  per 
impofitionem  manus  presbyterii,  Tito  pr^cipit  ut  inter  cas- 
tetas   virtutes   epifcopi ,  quem  brevi  ietmone  depinxit  , 
fcientiam  quoque  in  eo  eligat  Scripturarum,  Obtinentem, 
inquit ,  eum  ,  qui  fecundiim  dodtinam  eft,  fidelem  fermo- 
nem  :  ut  potens  fit  exhortari  in  doctrina  fana  ,  &  contra- 
dicentes  revincere.  Sancla  quipperufticitas  folum  fibi  pro- 
deft  :  &  quantum  xdificat  ex  vitae  metito   Ecclefiam  Chti- 
fti ,  tantum  nocet  li  deftruentibus  non  refiftar.  Malachias 
propheta ,  immo  per  Aggceum  Dominus ,  Interroga  ,  ait , 
facerdotes  legem  :  in  tantum  facerdotis  officium  eft  interro- 
gatum  refpondere  de  Lege.  Et  in  Deuteronomio  legimus , 
Interroga  pattern  tuum  ,  &  annuntiabit  tibi  ;  feniotcs  tuos , 
&  dicent  tibi.    In  Pfalmo  quoque  ccntefimo  decimoo61a- 
vo  ,  Cantabiles  mihi  erant  juftificationes  tuse  in  loco  pete- 
grinationis  mex.    Et  in  defcriptione  jufti  viti,  cum  eum 
David  atboti  vitje,  qux  eft  in  paradifo  ,  comparatet,  in- 
ter csteras  virtutes  &  hot  intulit.  In  lege  Domini  volun- 
tas ejus ,  &  in  lege  ejus  meditabitur  die  ac  nofte.  Daniel 
in  fine  facratiftimx  vilionis  ait ,  juftos  fulgere  ficut  Hellas ; 
&  intelligentes ,  id  eft  doftos ,  quail  firniamentum.   Vides 
quantum  inter  fe  diftent ,  jufta  rufticitas,  &  doda  jufti- 
tia  ?  Alii  ftellis ,  alii  coclo  comparantur.  Quanquam  juxta 
Hebtaicam  vetiiaiem  uti  unique  de  crudiiis  poftii  intelligi. 


'lar.  (?. 


Ixxxi 

Ita  enim  apud  eos  legimus :  Qui  aurcm  dodi  fuerinr,  ful- 
gebunt  quali  fplendor  firmamenti  ;  a  t]ui  ad  jullitiam  eru- 
diunt  multos,  quali  ftellx- in  perpetuas  acictnitates.    Cur 
dicitur  Paulus  Apuftolus  vas  e'ceiionis  >  Ncmpe  quia  le-    jic', 
gis  &  Scripturarum  fanclarum  erat  armarium.  Pharildci  Itii- 
pent  in  doflrina  Domini  :  &  mitantur  in  Petro  &  Joanne 
quoraodo  legem  fciant ,  cum  litteras  non  didiceiint.   Quid- 
quid  enim  aliis  exercitatio  ,  &  quotidiana  in  lege  medita-    //:,...,,•  e^ 
tio  ttibuere  folet ,  illis  hoc  Spiritus  fantlus  fuggerebat,  &    >„',;    ^ 
erant  juxta  quod  fcriptum   eft,  .g-oJ/AKXToi.  "Duodecim     I,,,,  z. 
annos  Salyator  impleverat ,  &  in  tenipio  fenes  de  qusftio- 
nibus  legis  interrogans,   magis  docet  dum  prudenter  in- 
terrogat.    Nili  forte  rufticum  Petrum ,  rufticum  dicimus 
Joannem  :  quorum  uterque  dicere  poterai ,  Etii  imperi-     z.Cm.  i  r. 
tus  fetmonc,  non    tamen  fcientia.  Joannes  rufticus ,  pif- 
cator,  indoaus?&  unde  ilia  vox  obfecro ,  In  piincipio    Jc,,,,,  i. 
erat  Verbum  ,  &  Vcrbum  erat  apud  Dcum ,  &  Deus  erat 
Verbum  ?  Myoi  enim  Gtascc  multa  fignificat  ;  nam  &  ver- 
bum eft  ,  &  ratio  ,  &.  fupputatio  ,  &  caufa  uniufcujufque 
rei ,  per  quam  funt  lingiila  qua;  fubliftunt  :  quae  univerfa 
rede  intelligimus  in  Chiifto.  Hoc  doclus  Plato  nefcivit ,  V. 

hoc  Demofthenes  eloquens  ignoravit.  Perdam  ,  inquit ,  AUi.,:  i. 
fapientiam  fapientium,  &  piudtntiam  ptudentium  repro-  If.imi  zp. 
babo.  Vera  lapientia  perdet  falbm  fapientiam;  &  quan-  i.Or.  i. 
quam  ftuliitia  prsdicationis  in  truce  fit,  tamen  Paulus  i.Cer.  i. 
fapientiam  loquitur  inter  perfectos  :  fapientiam  autenr 
non  fsculi  hujus ,  nee  principum  iKcuIi  iftius  ,  qua;  de- 
ftruitur ;  led  loquitur  Dti  fapientiam  in  myfterio  abfcon- 
ditam  ,  quam  prsedeftinavit  Deus  ante  iKcula.  Dei  fapien- 
tia  ,  Chriftus  eft.  Chriftus  enim  ,  Dei  virtus  ,  &  Dei  fa- 
pientia.  Ha;c  lapientia  in  myfterio  abfcondita  eft  :  de  qua 
&  noni  Pfalmi  titulus  prasnotatur  ,  Pro  occultis  filii ,  in  quo 
funt  oranes  thefauri  lapientia;  &  fcientiae  Dei  abfconditi. 
Et  qui  in  myfterio  abfconditus  erat ,  pra;deftir.atus  eft  an- 
te fsecula  :  prsdeftinatus  autem  &  prarfiguratus  in  Lece 
&  Prophetis.  Unde  &  Propheta:  appellabantur  Videntes : 
quia  videbant  eum,  quem  ca;ieri  non  videbant.  Abraham 
vidit  diem  ejus,  &.  lijtatus  eft.  Apetiebantur  cccli  Eze- 
chieli,  qui  popiilo  peccatori  claufi  eraut.  Revela ,  inquit 
David  ,  oculos  meos ,  &  conliderabomirabilia  dc  lege  tua. 
Lex  enim  fpiritualis  eft,  &  revelatione  opus  eft  ,  ut  intel- 
ligatur ,  ac  revelata  facie  Dei  gloiiam  contemplemuv.  Li- 
ber in  Apocalypli  feptem  figHJis  fignatus  oftenditur  :  quem 
fi  dede'is  homini  fcienti  litteras  ut  legat,  refpondebii  ti- 
bi ,  Non  pollum  :  fignatus  eft  enim.  Quanti  hodie  putant 
fe  nolfe  littetas ,  tenent  fignatuinlibrum,  nee  apcrirepof- 
funr  ,  nifi  ille  referaverit  qui  habet  clavem  David;  qui 
aperit ,  &  nemo  claudit ;  claudit  ,  &  nemo  aperit  ?  In  Acti- 
bus  Apoftolorura  fanctns  Eunuchus ,  immo  vir  ( fie  enim 
eum  Scriptura  cogntniinat  )  cum  legeret  Ifaiam  prophe- 
tam,  interrogatus  a  Philippo  ,  Putafne  intelligis ,  qux  le- 
gis ?  refpondit ,  Quomodo  polfum  ,  nifi  aliquis  me  docue- 
rit  ?  Ego  (  ut  deme  loquar  interim;  nee  fanftior  fum  hoc 
Eunucho,  nee  ftudiofior,  qui  de  ^Ethiopia  ,  id  eft  de  ex- 
tremis mundi  finibus ,  venit  ad  templum  ,  reliquit  aulam 
regiam  :  &  tantus  amator  legis  divin.vque  fcientia:  fuit , 
ut  etiam  in  vehiculo  legeret  Litteras  facras.  Et  tamen  ciim 
librum  teneret,  &  verba  Domini  cogitatione  conciperet , 
lingua  volveret ,  labiis  pcrfonaret ,  ignorabar  eum  quem 
in  libro  nefciens  venerabatur.  Venit  Philippus ,  oftendit 
ei  Jefum  ,  qui  claulus  latebat  in  littera.  O  mira  doiloris 
virtus  I  eadem  hora  credit  Eunuchus ,  baptizatur,  &  fide- 
lis  &  faniftus  fadus  eft  ;  ac  magifter  de  difcipulo,  plus  in 
deferto  fonte  Ecclefis  ,  qu.am  in  aurato  fynagogs  templo 
reperit.  Hxc  a  mc  peiftrida  funt  breviter  (ncque  enim 
epiftolaiis  anguftia  evagati  longius  patiebatur  )  ut  intel- 
ligeres  re  in  Scriptuiis  factis  fine  pra:vi<j&  monftranre  fe- 
mitam  non  pod'e  ingredi.  Taceo  de  grammatici^,  rhetori-  VI. 

bus,  philofophis,  geometris ,  dialefticis ,  muficis ,  aftro- 
nomis ,  aftrologis ,  medicis ,  quorum  fcientia  mortalibus  vel 
utilillima  eft,  Sc  in  tres  partes  fcinditur,  to  f^iy/^a,  tbk 
^e'Sosf.oi',  tHi  i/Liiripiav.  Ad  minores  artes  veniam,  &  qua 
non  tam  lingua,  quiim  manu  adminillrantur.  Agricoisc , 
cEmentarii  ,  labti  metallorum  ,  lignorumque  ca;fores ,  la- 
narii  quoque,  Sc  fullones ,  &  csieri  qui  variam  fupellecli- 
lem ,  &  vilia  opufcula  fabricantur  ,  abfque  doitore  efte 
non  poffunt  quod  cupiunt.  Quod  medicorum  eft  ,  promit- 
tunt  medici  :  tratlanr  fabtilia  fabri :  fola  fcriptuiarum  ars 
eft  ,  quam  fibi  paftim  omnes  vindicant.  Scribimus  indofti 
doftique  poemata  paftim.  Hanc  garrula  anus ,  banc  deli- 
rus  fenex  ,  hanc  fophifta  vcrbofus  ,  hanc  univerfi  prasfu- 
munt ,  laccrant  ,  docent  antequam  difcant.  Alii  addudlo 
fupercilio  ,  grandia  verba  trutinantes  ,  inter  mulierculafi 
de  facris  Littetis  philofophantur.  Alii  diftunt,  pro  pudor  , 
a  feminis ,  quod  viros  doceant :  &  ne  pnrum  hoc  fit, -qua- 
darn  facilitate  verborum,  immo  audacia  ,  ediiferunt  aliis 
quod  ipli  non  intellisunr.  Taceo  de  mei  fimilibus ,  qui  fi 
forte  ad  Scripturas  lanflas  poft  fafculares  littetas  venerint  , 
&  fermone  compofito  aures  populi  mulferint  ,  quidquid 
dixerint ,  hoc  legem  Dei  putant  :  nee  fcire  dignaniur  quid 


Cohjj:  z. 


Je.m.  ?.. 
I  uh.i. 
I'J.ilt,,.  iij 
Hum.  7. 
2.  Cor.  5. 
Apoi.il.  J. 
Ij.tias  2y. 

JpOCllI.  J. 


Alor.  3. 


H  I  E  R  O  N  Y  M  U  S     PAULINO. 


,  14. 


Ixxxii 

Prophets,  tjuid  Apoftoli  fenferint,  fed  ad  fenfum  fuum 
incongrua  aptant  [eliimonia  :  quali  grandc  fit,  &  non  vi- 
tiofillimuni  docendi  genus,  depravare  fentemias ,  &  ad 
voluntatem  fuam  ,  Scripturam  trahererepiignantem.  Qua- 
li non  legeiimus  Homcrocentoiias  ,  «c  Virgiliucentonas  : 
ac  non  lie  etiam  Maroneni  fine  Chrido  podimus  dicere 
Chriftianum ,  quia  laipferit  :  Jam  redit  &  virgo  ,  re- 
deunc  Saturnia  regna  :  Jam  nova  progenies  ccelo  demit- 
tiiur  alto.  Et  Patrem  loqueniem  ad  Filium  :  Nate  mejc 
vires  mea  magna  potentia  lolus.  Et  pole  verba  Salvaro- 
ris  in  cruce  :  Talia  pcrflabat  memorans ,  fixufque  mane- 
bat.  Puerilia  funt  hxc ,  &  circulatorum  ludo  limilia  ,  do- 
cere  quod  ignores  :  immo  ,  ut  cum  ftum.acho  loquar  ,  ne 
hoc  quidem  Icire  ,  quod  nelcias. 
VII.  Videlicet  manifeftiUlma  ell  Genefis,  in  qua  de  creatura 

Giv.r/fj.     mundi,  de  exordio  geneiis  humani  ,  de  divilione  terra:, 
de  confulione  linguaiura   &   gentium,    ufque  ad  exitum 
fcribitur  Hebiscurum. 
'Exodus,        Patet  Exodus  cum  decern  plagis ,  cum  decalogo ,  cum 
myfticis  divinilque  prsceptis. 
Leviticus.         In  promptu  ell  Leviticus  liber  ,  in  quo  iingula  facrificia, 
immo  lingulse  pene  fyllabs ,  &  veftes  Aaron  ,  &  totus  or- 
do  Leviticus  fpirant  cceleflia  facramenta. 
humeri,        Numeri  veto,  nonne  totius  arithmetica: ,  &  prophetias 
Balaam ,  &  quadraginta  duatum  per  eiemum  manJionum 
myfteria  continent  * 
Dititeronomittm.         Oeuteronomium  quoque  fecunda   lex ,  &  Evangelic3E 
legis  prjcfiguratio  ,   nusne  lie  ea  habet  qu«    priora  iUnt  , 
uc  tanien  nova  lint  omnia  de  veteribus  ?  Huculque  Moy- 
I.Cor,  14.     fes,  hucufque  Penrateuchus  :  quibus  quinque  verbis  lo- 
qui  fe  velle  Apoftolus  in  Ecclelia  gloriaiur. 

Job  exemplar  patieniis  ,  quK  non  mylleria  fuo  fermo- 
ne  compleclitur  ?  Profa  incipii,  verfu  labiiur,  pedeftri 
fermone  finitur  :  omnelque  leges  Dialectics,  propofuio- 
ne  ,  airumptione  ,  confirmatione  ,  concluiione  decerminat. 
Singula  in  eo  verba  ,  plena  funt  lenlibus.  Et  (  ut  de  cste- 
ris  lileam  )  refurrec'tionem  corporum  lie  prophetai ,  ut 
nuUus  de  ea  vel  manifeflius,  vel  cautiiis  fcripferit.  Scio  , 
inquit,  quod  redemptor  mens  vivit,  &  in  noviflimo  die 
de  terra  furrefturus  fum  :  &  rurfum  circumdabor  pelle 
mea,  &  in  carne  mea  videbo  Deum  ,  quem  vifurus  lum 
ego  ipfe,  Sc  oculi  mei  coufpefturi  funt ,  &  non  alius.  Re- 
pofita  efl  hsc  fpes  mea  in  (inu  meo. 
hftit  fi'"'  Jif"<  Veniam  ad  Jefum  Nave ,  qui  typum  Domini  non  fo- 
"i^ii-je,  lum  gertis ,  verum   etiam  nomine  prsefert  :  tranlit  Jorda- 

nem  ,  hoftium  regna  lubvertit,  dividit  terrain  vidori  po- 
pulo  ,  &  per  fingulas  urbes,  viculos,  montes ,  flumina  , 
torrentes,  atque  confinia ,  Ecclefije  coelellilque  Jerufalem 
fpiritualia  regna  deicribit.  _  . 

lih.Jtidic.         In  Judicumlibro  ,  quotprincipes  populi ,  totfignrse  funt. 
Ruth.  Ifii.  16.         Ruth  Moabitis ,  Ifaijc  explet  vaticinium  ,  dicentis ,  Emit- 
te  aonum  Domine  Dominatorem  terric ,  de  petra  deleiti 
ad  montem  filis  Sion. 
He".  I.  'a  U.        Samuel  in  Heli  mortuo,  &  occifo  Saul,  veterem  legem 
abolitam  monftrat.    Porro  in  Sadoc  atque  David,  novi 
facerdotii ,  novique  imperii  facramenta  teftatur. 
Rf ?.  III.  ii  !''•         Melachim  ,  id  eft  tertius  &  quartus  Regum  liber ,  a  Sa- 
lomone  ufque  ad  Jcchoniam ,   &  a  Jeroboam  filio  Nabat 
ufque  ad  Ofee   qui  duclus  eft  in  AllVrios ,  regnum  Juda 
&  regnum  defcribit  Ifracl.    Si  hiftoriam  refpicias ,  verba 
fimpiicia  funt  :  fi  in  litieris  fenfum  latentem   infpexeris  , 
EcclefiE  paucitas ,  &  ha:reiicorum  coniia  Eccleliam  bella 
narranrur. 

Duodecim  prophet,E  in  unius  voluminis  anguftias  coar- 
ftati ,  raulto  aliud  ,  quamfonet  in  liiiera  ,  prsfigurant. 
Ofee.         Ofee   crebro    nominar   Ephraim  ,   Samariam  ,   Jofeph  , 
Jezrahel ,  &  uxorejn  f  jrnicariam  ,  &  fornicationis  filios ,  & 
adulteram  cubiculo  claul'am  mariti ,  multo  tempore  federe 
viduam ,  &  fub  velle  lugubri ,  viri  ad  fe  reditum  prsllolari. 
Joel.         Joel  filius  Phatuel  defcribit  terram  duodecim  tribuum  , 
eruca,  biuchc,  lucufta  ,  rubigine  vaftante  confumptam  : 
Sc  pod  evernonem  priotis  populi ,   eft'ufum   iri   Spiritum 
fauclura  fuper  fervos  Dei  &  anciUas ,  id  efr  fuper  centum 
viginti  credentiura  nomina  ,    &  eftufum  iri  in  coenaculo 
ASer.  I.     Sion.    Qui  centum  vigintl ,  ab  uno  ufque  ad  quindecim 
paulatim  &  per  incrementa  furgentes ,  quindecim  graduum 
numerum  efficiunt,  qui  in  pfalterio  myfticc  continentur. 
Aines.         Amos  pallor  ,  &  rullicus  ,  &  ruborum  mora  dillringens , 
paucis  verbis  explicari  non  potefl.  Quis  enim  digne  ex- 
primat  tria  aut  quatuor  fcelera  Damafci ,  &  Gazs ,  &  Ty- 
li ,  &  Idumjcse  ,  &  filiorum  Ammon  &  Moab  ;  &  in  fepti- 
roo  &  otlavo  gradu  Judjt  &  Ifracl  ?  Hie  loquitur  ad  vac- 
cas  pino^ues  ,  qua:   funt   in   Samaria;  monte,  &  ruituram 
domum  majotem  minoremque  tellatur.  Ipfe  cernit  ficto- 
rem  locufl*  ,    &  flantem  Dominura  fuper  murum   litum 
vel  adamantinum  ,  &  uncinum  pomorum,  attrahentem 
fupplicia  peccatoribus ,  &  famem  in  terram  ;  non  famem 
panis  ,  nee  litim  aqua: ,  fed  audiendi  verhum  Dei. 
Ahiliits,         Abdias ,  qui  interpretatur  fervus  Dei,  pertonat  contra 
Edom  fanguineum  terrenumque  hominem  ;  fiatris  quoque 


Jacob  femper  a:mulum  ,  hada  percutit  fpiritali. 

Jonas  coluniba  pulcherrima  ,  naufragio  fuo  pafTionem     Jatas, 
Domini  prsefigurans ,  mundum  ad  pirnitentiam  revocat  : 
&  fub  nomine  Ninivc  ,  GentiLats  (alutem  nunciat. 

Mich.i:as  de  Morafthi  coheres  Chrilli ,  vallationem  an-  Mich^as. 
nuntiat  filia:  laironis ,  &    obfidionem  ponit  contra  earn  ; 
quia  maxiliam  perculVerit  judicis  Ilraiil. 

Nahum  confolator  orbis  increp^t  civitatem  fanguinum  ,    j^ahutn. 
&  poll  everfionem  illius  loquiiui  ,  Ecce  fuper  monies  pe- 
des evangelizantis ,  &  annuntiantis  pacem, 

Habacuc  luclator  fortis  &  ligidus ,  flat  fuper  cullodiam  Hnbaciic, 
fuam  ,  &  figit  gradum  fuper  munitionem ,  ut  Chriilum  in 
cruce  contemplecur ,  &  dicar ,  Operuit  cfflos  gloria  ejus, 
&  laudis  ejus  plena  ell  terra.  Splendor  ejus  ut  lux  erit  , 
cornua  in  manibus  ejus  :  ibi  abfcondita  eft  forritudo  ejus. 

Sophonias  fpeculator ,  &  arcauorum  Dei  cognitor  ,  au-       Soplio- 
dit  clamorem  a  Porta  pifcium  ,  &  ejulatum  a  Secunda  ,  &  tiijs. 
contritionem  a  coUibus.    Indicit  quoque  ululatum  habita- 
toribus  Pila: ,  quia  conticuit  omnis  populus  Cbanaan  ,  dif- 
perierunt  univeili  qui  involuti  erant  argento. 

Agg.eus  fellivus  Sc  lEtus ,  qui  feminavit  in  lacrymis ,  ut  A^i^mis, 
in  gaudio  nieteret ;  dellruclum  templum  adificat ,  Deum- 
que  patrem  inducit  loquentem,  Adhuc  unum  modicum, 
&  ego  commovebo  ca'lum  &  terram ,  &  mare,  &  aridam  , 
&  movebo  omnes  genres ,  &  veaiet  deiideratus  con^is 
gentibus. 

Zacharias  memor  Domini  fui ,  multiplex  in  propheiia ,  Zacha- 
Jefum  veftibus  lordidis  induium  ,  fie  lapidem  oculorum  ri.is, 
feptem  i  candelabrumque  aureum  cum  rotidem  lucernis 
quot  oculis ;  duas  quoque  olivas  a  finiftris  lampadis  cer- 
nit fie  dexitis  :  ut  poft  equos  nigros ,  rufos  ,  albos ,  Sc  va- 
rios ,  fie  dilfipatas  quadtigas  ex  Ephiaim ,  fie  equum  de  Je- 
rufalem ,  pauperem  regera  vaticinetur  fie  praedicet ,  feden- 
tem  fuper  puilum  filium  afinas  fubjugalis. 

Malachias  aperic  ,  fie  in  fine  omnium  propKetarum  ,  de  M.i/.i- 
abjectione  Ifrael ,  &  vocatiune  Gentium  ,  Non  eft  mihi  ,  chitis. 
ait ,  voluntas  in  vobis ,  dicit  Dominus  exercituum  :  & 
muniis  non  fufcipiam  de  manu  veftra.  Ab  ortu  enim  fo- 
ils ufque  ad  occalum,  magnum  eft  nomen  meum  in  Gen- 
tibus :  &!.  in  omni  loco  lacrificatur ,  fie  oftertur  nomini 
meo  oblatio  munda. 

[faiam  ,  Jeiemiam  ,   Ezechielem  ,   Si    Danielem  ,    quis     IJaias. 
poteft  vel  intelligere  ,  vel  exponere  ?  Quorum  primus  non 
propheiiam  mihi   videtur  texere  ,  fed  Evangelium. 

Secundus   virgam  nuceam ,  fie  oUam  fuccenfam  a  hcie  Jeremias. 
aquilonis ,   Sc  pardum  fpoliatuia    luis  coloribus ,  Sc  qua- 
druplex  divetfis   metris  nedlit  alphabetum, 

Tertius   principia   fie   finem  tantis    habet  obfcuritatibus  Etecliiel, 
involuta,  ut  apud  Hebr^os  ifts  partes  cum  exordio  Ge- 
iiefeos  ante  annos  tiiginra  non  legantur. 

Quartus   vero  ,  qui  Sc  extremus  inter  quatuor  prophe 
tas ,  temporum  confcius  ,  Sc  totius  mundi  tptMs-o:p  ,  lapi- 
dem prsecifum  de  monte  fine  manibus ,  fie  regna  omnia 
fubvertentem ,  claro  fermone  pronunciat. 

David  Simonides  nofter,  Pindarus  ,  Sc  Alcsus ,  Flac- 
cus  quoque  ,  Catullus ,  atque  Serenus  ,  Chriftum  lyra  per- 
fonat ,  fie  in  dccachordo  pfalterio  ,  ab  inferis  excitat  refur- 
gentem, 

Salomon  pacificus  fie  amabilis  Domini ,  mores  corrigit, 
naturam  docet ,  Eccleliam  jungit  fie  Chriftum,  faniSa- 
rumque  nuptiarum  dulce  canit  epithalamium. 

Efther  in  Eccleliac  typo  ,  populum  liberal  de  periculo ; 
Sc  interfeclo  Aman ,  qui  interpretatur  iniquitas ,  partes 
convivii ,  fie  diem  celebrem  mitiit  in  pofteros. 

Paralipomenon  liber,  id  ell  inftrumenti  veteris  eVi7o- 
fiH  ,  lantus  ac  talis  eft  ,  ut  abfque  illo  fi  quis  fcientiam  fcri-  po,n,non 
ptuiarum  fibi  voluerit  arrogare ,  feipfum  irridear.  Per 
fingula  quippe  nomina  juntlurafque  verborum  ,  8c  prster- 
mid'ae  in  Regum  libris  ranguntur  hiftotia: ,  fie  innumera- 
biles  explicantur  Evangelii  quseftiones. 

Efdras  fie  Nehemias ,  adjutor  videlicet ,  fie  confolator  a 
Domino,  in  unum  volumen  coarttantur,  inftaurant  tem- 
plum ,  muros  exftruunt  civitatis  :  omnifque  ilia  lutba  po-  mias. 
puli  tedeuntis  in  patriam ,  fie  defcriptio  facerdotum  ,  Le- 
vitatum  ,  Ifraelis,  profelytorum,  ac  per  fingulas  familias 
murorum  ac  lurrium  opera  divila  ,  aliud  in  cortice  prse- 
ferunt ,  aliud  retinent  in  medulla.  Cernis  me  Scripturarum 
araore  raptum  ,  exceftill'e  modum  epiftola: ,  &  tamen  non 
implelfequod  volui.  Audivimus  tanium  ,quid  nolfe  ,  quid 
cupere  debeamus,  ut  fie  nos  quoque  poftimus  dicere  :  Con- 
cupivit  anima  mea  defiderare  juftificationes  luas  in  omni 
tempore.  Cacteium  illud  Socraticum  impletur  in  nobis , 
Hoc  tantiim  fcio  ,  quod  nefcio. 

Tangam  Sc  novum  breviter  Teftamenrum. 
Matthsus,  Marcus,  Lucas,  Sl  Joannes,  quadiiga  Do- 
mini ,  fie  verum  Cherubim  ,  quod  interpretatur  fcientiae 
multiiudo,  per  totum  corpus  oculati  funt,  fcintilla:  emi- 
cant,  difcurrunt  fulgura ,  pedes  habent  reftos ,  Sc  in  fu- 
blime  lendentes,  teiga  pennata  fie  ubique  volitantia,  te- 
nent  fc  mutuo ,  libique  perplexi  funt  >  &  quaii  iota  io  rota 


Ditniel, 

f 

Daz'iil. 


J^rPverh, 
Ecehf. 
Canttc, 
Efther. 


Partili- 


Epras. 
Nfie- 


rfalm. 

118. 


}iiaretts, 

Lmas. 

Joannes. 

Ex.ec.  I. 


PR^FATIONES    S.    HIERONYMI. 


Jxxxiii 


Paiiltis 


/clus 
Apc,".c!. 
1.  Or. 


I'elrnl. 
Jcafni;<. 


volvuniur ,  Si  pergunt  quociinque  eos  flatus  Spiiitus  faiidli 
pcrduxerit. 

Paulus  Apoftolus  ad  feptem  fcribit  ecclefias  :  odlava 
enim  ad  Hebr^cos ,  a  plerilque  extra  mimerum  ponitur. 
Timoiheum  inllruit  acTitum  ,  6c  i'iiileniunetn  pro  fugi- 
tivo  famulo  deprecatur.  Super  quo  melius  taccre  puto  , 
quam  pauca  fctibere. 

Aclus  Apollolotum  nudam  quidem  foiiaie  videntur  hi- 
ftoriam  ,  &  nafceniis  Ecclefi.e  iiifantiam  texcre  :  fed  li  t\o- 
verimus  Tcriptorcm  eorum  Lucam  elle  medicum ,  cujus  laus 
eft  ill  EvanJelio,  animadvertetTius  paiiter  omnia  verba 
iilius ,  anima;  languentis  elfe  medicinam. 

Jacobus,  Petrus  ,  Joannes,  Judf.s,  feptem  epiftolas 
ediderunt ,  tarn  myfticas ,  quam  fucciniitas  ,  &  breves  pa- 
riiec  ac  longas  :  breves  in  verbis ,  lungas  ia  fenieniiis  ; 
ut  rarus  fit,  qui  non  in  earum  leftione  ca:cutiar. 

Apocalypfis  Jcannis,  roc  habet  facramenta ,  quot  ver- 
ba. Parum  dixi ,  &  pro  merito  voluminis  laus  onuiis  in- 
ferior eft.  In  verbis  lingulis  multipliccs  latent  intelligen- 
tijE.  Oro  re,  frater  charilTime,  inter  liKC  vivere  ,  ifta 
medirari  ,  nihil  aliud  nolVe,  nihil  quarrcre.  Nonne  libi 
videtur  jam  hie  in  terris  regni  cceleftis  habitaculum  ?  No- 
lo offendaris  in  Sciipturis  Ian(flis  fimplicirate  ,  &  quafi  vi- 
liiate  verborum,  qux  vel  vitiu  interptetuni,  vel  deindu- 
ftria  lie  prolata  funt ,  ut  rufticam  concionem  facilius  in- 
flruerent,  &  in  una  eadumque  fententia  aliter  ductus, 
aliter  audiret  indoftus.  Non  fum  tam  peiulans,  &  hcbes, 
ut  hsEC  me  nolfe  pollicear  ,  &  eorum  fruclus  capeie  ,  quo- 
rum radices  itt  coelo  fixs  funt  ;  fed  velle  fateor.  Sedenti 


me  ptsefero ,  magiftium  lenuens,  cumiiem  fpondeo.  Pe- 
tenti  datur  ,  puUanti  apetitur,  qu«erens  invenit.  Difca- 
mus  in  letris ,  quuium  kicntia  iiubis  pei  leveret  in  ca"lo. 
Obviis  te  manibus  excipiam  ,  &  (ut  incpte  aliquid  ,  ac  de 
Hermagoijt  tumiJitaie  eriuiiam  )  quidquid  quxiieris  ,  ce- 
cum Icire  conabor.  Habes  hie  anianiiftunum  tui  fiaiiem 
Eulebium  ,  qui  litteratum  rup.rum  mihi  gratiam  duplica- 
vit,  refcrens  honeftatem  moinm  tuoruni ,  conteniptum 
la-'culi  ,  fidem  amiciii.je  ,  amoreni  Chrifti.  Nam  ptuden- 
tiam  &  eluquii  venullatem  etiam  abique  illo  ipla  cpiftola 
pr<cferebat.  Feftina  ,  quxiu  te  ,  &  haereniis  in  iaio  navi- 
culie  funcm  magis  pi.ecide,  quam  lolve.  Nemo  rcnun- 
tiaturus  fjeculo  bene  puteft  vendere  ,  quae  contempfit  uc 
venderet.  Quidquid  in  fumptus  de  tuo  tuleris,  pro  lucro 
Computa.  Antiquum  didum  eft,  Avaro  tam  decft  quod 
habet,  quam  quod  non  habet.  Credenii  lotus  mundus  di- 
viiiarum  eft  :  infidelis  autcm  etiam  obolo  indiget.  Sic  vi- 
vamus ,  tanquam  nihil  habentes ,  Sc  omnia  polTidentes. 
Vic\us  dc  vellitus  du'itiae  Chriftianoium  lunt.  ii  habes  in 
potcftate  rem  tuam,  vende  :  li  nun  habes  ,  projice.  TuU 
Icnii  tunicam,  &  pallium  lelinqucnduin  eft.  icilicet  nift  tu  , 
femper  rectallinans ,  &  diem  de  die  trahens ,  caute  6c  pede- 
teutim  tuas  pollelliunculas  vendidciis ,  non  habet  Chri- 
ftus  unde  alat  pauperes  fuos,  Tutum  Deo  dcdii,  qui  fe- 
iplumobtulit.  Apoftuli  navem  tamum  &  retia  reliquerunt. 
Vidua  duo  a^ia  millt  in  gazcph)hcium  ,  &  pra:ferrur  Croc- 
li  divitiis.  Facile  contemnit  omnia  ,  qui  fe  femper  cogiiat 
elfe  mcriturum. 


PRiEFATIO 

S.   HIERONYMI    PRESBYTERI 

IN  PENTATEUCHUM  MOYSI  AD  DESIDERIUM. 


D.i«.9. 


iS- 


0/"f.n, 

7/.i:.  II, 
Zac.  It. 
Prov.lZ 
Ifai.  64, 


DE  s  I  D  E  R  1 1  mei  defideratas  accepi  epiftolas ,  qui 
quodam  prjefagio  futurorum ,  cum  Uaniele  for.- 
titus  eft  numen  ,  obfecrantis ,  ut  translatum  in  La- 
tinarn  linguam  de  Hebr^o  fermonePentateuchum  ,  noftro- 
rum  auribus  traderem.  Periculofum  opus  certc ,  &  obtre- 
ilatorum  meorum  latratibus  patens  :  qui  me  alferunt  in 
Septuaginta  Interpretum  fuggillatiunem  nova  pro  veteri- 
bus  cudere,  ita  ingenium  quali  vinum  probantes  :  cum 
ego  faepiffime  teftatus  fim  ,  me  pro  virili  portione  in  ta- 
bernaculo  Dei  offerre  qus  poftim  ,  nee  opes  alterius  alio- 
rum  paupertate  focdari.  Quod  ut  auderem ,  Origenis  me 
{ludium  provocavit,  qui  editioni  antiqux  translaiionem 
Theodotionis  mifcuit,  afterifco,  &  obelo  opus  omne  di- 
ftinguens  :  dum  aut  elucefcere  facit  qua;  mi  nils  ante  fue- 
rant  i  aut  fuperflua  quKque  jugulat  &  confodit ,  maxime 
quae  Evangeliftarum  &  Apoftolorum  audoritas  promulga- 
vit.  In  quibus  multa  de  veteriTeftamcnto  legimus ,  quae 
in  noftris  codicibus  non  habentur  :  ut  eft  illud  ,  Ex  iEgy- 
pto  vocavi  filium  meum  :  &,  Quoniam  Nazar^us  voca- 
bitur  :  &  ,  Videbunt  in  quem  compunxerunc  :  &  ,  Flumina 
de  ventre  ejus  fluent  aquje  viv:e  :&  ,  Quae  necoculus  vidit, 
nee  auris  audivit ,  nee  in  cor  huminis  alcenderunr ,  qua:  pras- 
paravit  Deusdiligentibus  fe  :  &  multa  alia  quae  proprium 
(^(;KTa7,«adefiderant.  Interrogemus  ergo  eosubi  haec  fcripia 
lint  :  &  cum  dicere  non  poiuerint ,  de  libris  Hebraicis 
proferamus.  Primum  teftimonium  eft  in  Ofee,  fecundum 
in  Ifaia  ,  tertium  in  Zacharia,  quartum  in  Proverbiis  , 
quintum  aeque  in  Ifaia.  Quod  multi  ignorantes ,  apocry- 
phorum  deliramenta  fetlantur  :  &  Hiberas  nsnias  libris 
authenticis  prsferunt.  Caufas  erroris  non  eft  meum  expo- 
nere.  Judxi  prudenti  fadum  dicunt  elfe  confilio  :  ue  Pto- 
lemaeus  unius  Dei  cultor ,  etiam  apud  Hebraeos  duplicem 
divinitatem  deprehenderet.  Quod  maxime  idcirco  facie- 
banc ,  quia  in  Platonis  dogma  cadere  videbatur.  Denique 
ubicunque  facramentum  aliquid  Scriptura  teftatur  de  Pa- 
rte &  Filio  &  Spiriru  fandlo  ,  aut  aliter  interpretati  funt , 
aut  omnino  tacuerunt  ;  ut  &  regi  fatisfacerent ,  &  arca- 


Mnll'/j.  7. 

I.Ui.    li. 


VIII. 


2.  Cor. 


M.iuh.  4. 
Marc.  12. 
Lui.  21. 


num  fidei  non  vulgarent.  Et  nefcio  quis  primus  auflor 
feptuaginta  cellulas  Alexandriaemendacio  fuo  exftiuxetit : 
quibus  divili  eadem  fcriptitarint  ;  cum  Ariftsas  ejufdem 
Ptolemaci  i/7ref  aorais-ii; ,  &  multo  poft  tempore  Jofephus  , 
nihil  rale  retuletint  ;  fed  in  una  balilica  congregates ,  con- 
tulilfe  fcribant ,  non  prophetalfe.  Aliud  eft  enim  vatem  , 
aliud  eft  elfe  interpieiem  ;  ibi  bpitiius  vcntuva  praedicit  : 
h!c  eruditio  8c  verborum  copia ,  ea  qua:  intelligit  trans- 
ferc.  Nifi  forii  putandus  eft  Tullius  ,  (Economicum  Xeno- 
phontis  ,  6c  Platonis  Protagoram  ,  &  Demofthenis  pro 
Ctefiphonte  orationem  ,  afflatus  rhetorico  fpirim  tranf- 
tulilfe.  Aut  aliter  de  eildem  libris  per  Sepruaginia  Inter- 
pretes  ,  aliter  per  Apoftolos  Spiritus  fanclus  teftimonia 
texuit  :  ut  quod  illi  tacuerunt ,  hi  fcriptum  efte  mentiti 
fint.  Quid  igitur  ?  damnamus  veteres  ?  Minimc,  Sed  poft 
priorum  ftudia  ,  In  domo  Domini  quod  poifumus  ,  labo- 
ramus.  Uli  interpretati  lunt  ante  adventum  Chrifti ,  &  quod 
nelciebant ,  dubiis  protulere  fententiis  :  nos  veto  poft  pafllo- 
nem  Screfurreclionemejus,  non  ram  prophetiam  quam  hi- 
ftoriamfcribimus  ;  aliter  enim  audita,  aliter  vifa  narrantur  : 
quod  melius  intelligimus ,  melius  &  pioferimus.  Audi  igi- 
tur aemule ,  obtreftator  aulculta  :  non  damno  ,  non  rep:e- 
hendo  Septuaginta  ;  fed  confidenier  cuniSlis  illis  Apoilo- 
los  praefero.  Per  iftorum  os  mihi  Chriftus  fonat ,  quos  ante 
Propheias  inter  fpiritalia  charifmaia  poliros  lego  ;  in  qui- 
bus ultimum  pene  gradum  Interpretes  tenent.  Quid  li- 
vore  torqueris?  quid  imperitorum  animos  contra  me  con- 
citas  ?  Sicubi  in  tranilatione  tibi  videor  errare,  interroga 
Hebraeos  ,  diverfarum  urbium  magiftros  confute.  Quod  illi 
habent  de  Chrifto  ,  tui  codices  non  habent.  Aliud  eft  (i 
contra  fe  poftea  ab  Apoftolis  ufurpata  teftimonia  proba- 
verunt ,  &  emendatiora  funt  exemplaria  Latina  quam  Grs- 
ca  ,  &  Graeca  qu.im  Hebraica.  Verum  ha:c  contra  invidos. 
Nunc  te  precor  Defideri  chariffime,  ut  me,  quia  tantum 
opus  fubire  fecifti ,  &  a  Genefi  exordium  capere  ,  oratio- 
nibus  juves  :  quo  pollim  codem  fpiritu  quo  fcripti  funt 
libri  ,  in  Laiinum  eos  transferre  lermonem. 


EJUSDEM    IN   JOSUE    PR^FATIO. 


TAndem  finite  Pentateucho  Moyfi  ,  velut  grandi  fce- 
nore  liberati ,  ad  Jefum  filium  Nave  manum  mitta- 
mus  ,  quem  Hebrzi  ]1J  ^2  yif  ini  id  eft  Jofue  filium 
Nun,  vocant  :  &  ad  Judicum  librum,  quem  !— iirit^ltf/ 
appellant  ;  ad  Ruth  quoque  St.  Efther ,  quos  eifdem  no- 
minibus  efferunt.  Monemufquele£toiem  ut  filvam  Hebrai- 
T9m.  I. 


eorum  nominum ,  &  diftincliones  per  membra  divifas ,  di- 
ligens  fcriptor  confervet  :  ne  &  nofter  labor,  &  iilius  ftu- 
dium  pereat.  Et  ut  in  primis ,  quod  facpe  teftatus  fum, 
fciat  me  non  in  reprehenlinnem  veterum  nova  cudere  , 
licur  amici  mei  criminantur  :  fed  pro  virili  pane  offerre 
linguae   meas   hominibus  (  quos  tanien  noftra  delefiani ) 


Ixxxiv 


PRytFATIONES    S.    HIERONYMI. 


ut  pro  GrKCorum  c^a■7^}^o7; ,  qux  Sc  fumptu  &  labore  ma- 
>imo  indigent,  editionem  noftram  habeant,  Et  ficubi  in 
antiquoruni  voluminum  lectiune  dubiiarint ,  haec  illis  coa- 
ferentes  ,  invenianc  quod  requirunt  :  maxime  ciim  apud 
Latinos  tot  (int  exemplaiia  ,  quot  codices  ;  Sc  unufquif- 
que  pro  aibitrio  fuo  vel  addiderit  vel  fubrraxerit  quod 
ci  vilum  eft  :  &  utique  non  poffit  verum  e(!e  quod  dif- 
fonar.  Unde  cellet  arcuatu  vulnere  contra  nos  infurgere 
korpius ,  &  fanclium  opus  venenata  caipere  lingua,  vel 
fufcipiens,  ii  placet  i  vel  conremnens ,  li  difplicet  :  me- 
J^i/w,  49.  minerirque  illorum  verluum  ,  Os  mum  abundavit  malitia  , 
&  lingua  tua  concinnabat  dolos.  Sedens  adversiis  fratrem 
fuum  loquebaris ,  &  adversiis  filium  matris  tu^  ponebas 
fcandalum  :  haec  fecifli ,  &  racui.  Exiftimafti  iniquequod 
ero  tui  llmilis  :  arguam  le,  &  ftaruam  contra  faciem 
tuam.  Qua»  enim  audientis  vel  legentis  utilitas  eft ,  nos  la- 
borando  fudare ,  &  alios  detrahendo  laborare  ?  dolere  Ju- 
dxos  quod  calumL.iandi  eis  &  irridendi  Chriftianos  (it  ab- 
lata  occalio  ,  &  Eccleii^  homines  id  defpicere  ,  immo  la- 
cerate,  unde  advetfarii  torqueantur  ?    Quod  fi  vetus  eis 


tantiim  interpretatio  placet,  quae  &  mihi  non  difplicet ,  & 
nihil  extra  reLipiendum  putani  '■,  cur  ea  qux  Tub  afterifcis 
&  obelis  vel  addita  funi  vel  ampuiata  ,  legunt ,  &  negli- 
gunt  ?  Quare  Danielem  juxta  Theodoiionis  translaiio- 
nem ,  ecclefias  iufceperunt  ?  Cur  Origenem  mirancur ,  3c 
Eufebium  Pamphili  ,  cunftas  edidones  (imiliter  dilieren- 
tes  ?  Aut  quje  tiiit  ftultitia,  poftqur.ni  vera  dixerint,  pro- 
ferre  quae  falla  iunt  ?  Unde  autem  in  novo  Teftamento 
probate  poterunt  aiVumpta  teftirronia  ,  qu2e  in  iibris  vc- 
leribus  nun  habentur?  Hjec  ditimus ,  ne  omnino  calum- 
niantibus  lacere  videamur.  Caeteriim  poft  laitilx  Pau'.se 
dormitionem,  cujus  vita  virtutis  exemplum  eft,  Sc  hos 
libros  quos  Euftochio  vitgini  Chrifti  ntgarenon  potui ;  de- 
crevimus  dum  fpiritus  hos  legit  anus ,  Propheiarum  ex- 
planationi  incumbere ,  &  omiirum  jam  diu  opus,  quaii 
quodam  poftliminio  ,  repetere  :  pracferiim  cum  Sc  adnii- 
rabilis  fanctulque  vir  Pammachius ,  hoc  idem  lirteris  fia- 
giret  •-,  &  nos  ad  pattiam  feftinantes ,  mortiferos  fuenaiuni 
cantus  furda  debeamus  aure  tranfire. 


PR^FATIONEM  EJUSDEM  S.  HIERONYMI  IN  LIBROS  REGUM 

fupra  ref  erics  ,  idea  in  principio  pojitam ,  auid  lihrorum  facrorum  ordincm  continidt. 
Infcrihitur  autem  ,  Frologus  Cnleatus. 

E  JV  S  D  E  M      IN       LI  BRUM       P  J  R  J  L  I  P  0  M  £  N  0  K      F  R  JE  F  A  T  I  0 . 


SI  Septuaginta  Interpretum ,  pura  &  ut  ab  eis  in  Gra:- 
cum  verfa  eft  ,  etiitio  pcrmaneret ,  fuperflue  me  ,  Chro- 
mati  epifcoporum  faiK^^ifTimearquedoc^inuTie  ,  impelleres , 
ut  Hebr.ya  ribi  volumina  Latino  fermone  trausferrem. 
Quod  enim  femel  aures  hominum  occupaverat ,  &  naf- 
ceniis  Ecclelijc  tohoraverat  fidem ,  juftum  erat  eiiam  nol- 
tro  (ileiuio  cotnprobari.  Nunc  veto  ciim  pro  varieiate 
tegionum  diverfa  ferlntur  cxemplaria  ,  &  germana  ilia  an- 
tiquaque  translaiio  corrupta  (it,  atque  violata  ;  noftiiar- 
bicrii  puias,  aut  e  plutibus  judicaie  quid  verum  (it,  aut 
novum  opus  in  vereri  opere  cudere  ,  iiludeiuibufque  Ju- 
dajis ,  cornicum  ,  ut  dicitur  ,  oculos  configere.  Alexan- 
dria &  iEgyptus  in  Septuaginta  fuis  Hefycliium  laudac 
auttorem.  Conflantiiiopulis  ufque  Anciochiam,  Luciani 
tnartyris  exemplaria  probat.  Medi.E  inter  has  provincias 
Pala:rtinos  codices  legunt  i  quos  ab  Origene  celebrates  Eu- 
febius  &  Pamphilus  vulgaverunt  :  lotufque  otbis  hac  in- 
ter fe  trifaria  varietate  compugnat,  Et  certe  Origenesnon 
folum  exempla  compoiuit  quaruor  editionum  ,  e  regiono 
iiui^ula  verba  delcribens ,  ut  unus  dilFentiens  ,  (latim  ca;- 
teris  inter  fe  conlentientibus  arguatur  :  fed,  quod  majo- 
ris  audacise  ell,  in  editione  Septuaginta  Theodotionis 
editionem  milcuit ,  afterifcis  defignans  qusc  minus  fuerant , 
&  virgulis  qux  ex  fuperfluo  videbantur  appolica.  Si  igi- 
tur  aliis  licuit  non  tenere  quod  femel  lufceperant ;  &  pufl 
Septuaginta  cellulas ,  qu3e  vulgo  line  au6tore  ja£lan[ur, 
Cngulas  cellulas  aperuete,  hocque  in  eccleliis  legitur  quod 
Septuaginta  nefcierunt ;  cur  me  non  fufcfpiant  Latini  mei , 
qui  inviolata  editione  veteri  ita  novara  condidi ,  ut  labo- 
rem  meum  Hebriis ,  &,  quod  his  majus  efl ,  Aportolis 
aucloribus  comprobem  ?  Scripfi  nuper  librum  de  optimo 


genere  interpretandi ,  bftendens  ilia  de   Evangelic ,  Ex     Matth. 
iEgypto  vocavi  filium  meum  :  & ,   Quoniam  Nazarxus  2. 
vocabitur  ;  &,  Videbunt  in  quem  compunxciunt  :&  il-  Jc.w.jg. 
lud  Apoftoli,  QuEe  oculus  non  vidit ,  necaujis  audivi;  ,      i.  Cor, 
nee  in   cor   hominis  afcendctunt,  qua:  pracparavit  Deus  z. 
diligentibus  ilium  :  c<cteraque  his  fimilia  ,  in  Hebrxorum 
Iibris  inveniri.  Certe  Apolloli  &  Evangclifta?  Septuagiita 
Interpretes  noverant  :  fie  unde  eis  haec  i\ux  in  Sepiuai^inta 
Inierpretibus    nun    habentur  ?   Chtirtus    Dominus   nujlcr 
utriulque  Teftamenti  conditor  ,    in  Evangelio    fecundiim 
Joannem,   Qui  credit,  inquit  ,  in   me,  licut  dicit  Scii-    Jcin,  7, 
ptura,  flumina  de  ventre  ejus  fluent  aquae  vivar.  Utique 
fcripium  eft,  quod  balvator   Iciiptum  elfe  teftaiur.  Ubi 
(criptum  eft  ?  Septuaginta  non  habcnt  :  apocrypha  nefcit 
Ecclelia.    Ad   Hebraeus  igitur   revettendum   eft ,  unde  & 
Dominus  loquitur,  &  dilcipuli  exempla  pia:fumunt.  Ha;c 
pace  veterum  Icquor ,  &  obtieilatoribus  meis  tantum  le- 
Ipondeo,  qui  canino  dente  me  rodunt,  in  publico  detra- 
hentes ,    &  legenies  in    angulis ,   iidem  &  accul'atores  5c 
defenfoies ,  cum  in  aliis  probent  quod  in  me  reprobant  : 
quali  vittus  &  vitium  non  in  rebus  fit,  fed  cum  autSore 
mutetur.  CEteriim  memini ,  editionem  Septuaginta  Trans- 
latoium,  olim  de  Giaeco  emendatam  tribuilfe  me  noftris : 
nee  inimicum  debere  exiftiniaii  eorum  ,  quos  in  conventu 
fratrum  femper  edilfero.    Et  quod  nunc  ^iD^n   1^;n  , 
id  eft  Verba  dierum  ,  interpietatus  fum  :  idcitco  feci ,  ut 
inextricablies  moras  ,   &  filvam  nominum  ,  quE  fcripto- 
runr  confufa  funt  vitio,  feniuumque  baibariem,  aperiius 
&  per  verfuum  cola  digererem,  mihimeiipfi  &  meis  jux- 
ta  Ifmeniam  canens ,  Ji  aures  furd*  funt  c£eterorum. 


AD     DOMNIONEM 


ET    RO 

Frsfuio 

QUomodo  Gtacorum  hiftorias  magis  intelligunt ,  qui 
Athenas  videtint ;  &  tertium  Virgilii  librum  ,  qui  a 
Troade  per  Leucaten  ,  5c  Actoceraunia  ,  ad  Siciliam  ,  & 
inde  ad  oftia  Tiberis  navigaverint  ;  ita  fantSam  Scripiu- 
ram  lucidius  intuebitur ,  qui  Judasam  oculis  contemplatus 
fit ,  &  autiquarum  utbium  memorias ,  locorumque  vel  ea- 
dem  vocabula,  vel  mutata  cognoverit.  Unde  &  nobis 
curjE  fuit ,  cum  eruditillimis  Hebrsoium  hunc  laborem  fu- 
bite  :  ut  circumiremus  provinciam,  quam  univerfae  Chri- 
fti  Eccltfi*  fonant.  Fateor  enim ,  mi  Domnion  &  Roga- 
tiane  chatiflimi ,  nunquam  me  in  divinis  voluminibus , 
propriis  viribus  credidiife  ,  nee  habuiife  opinionem  meam , 
led  ea  etiam  de  qulbus  fciie  me  arbittabar ,  interrogate 
me  folitum  :  quanto  magis  de  his  fuper  quibus  anceps 
cram?  Denique  cum  a  me  nuper  litteris  flagitalTetis,  uc 
vobis  librum  Paralipomenon  Latino  fermone  ttansferrem  , 
de  Tiberiade  quemdam  legis  Doc'lorem ,  qui  apud  He- 
brzos  admirationi  habebatur ,  all'umpli  :  &  contuli  cum 
eo  a  veitice,  ut  aiunt ,  ufque  ad  extremum  unguem  :& 
fie  confirmatus ,  aufus  fum  facere  quod  jubebatis.  Libere 
enim  vobis  loquor,  ita  in  Grsecis  &  Latinis  codicibus  hie 
nominum  liber  vitiofus  eft ,  ut  non  tarn  Hebrsa  quam 
Barbara  quxdam  ,  &  Saitnatica  nomina  conjei^U  atbitian- 


GATIANUM ,  IN    FUND  EM 

ejtifdem. 

dum  fir.  Nee  hoc  Septuaginta  Inteipretibus ,  qui  Spiriiu 
fantSo  pleni ,  ea  qus  vera  fuerunt  tranftulerant ,  fed  fcri- 
ptorum  culpje  afcribendum,  dum  de  emendatis  inemen- 
data  fctipiltant  :  &  fspe  tria  nomina,  fubtradis  e  medio 
fyllabis ,  ii\  unum  vocabuium  cogunt  ,  vel  eregione  unum 
nomen  ,  propter  latitudinem  fuam  ,  in  duo  vel  tiia  voca- 
bula dividunr.  Sed  &  ipfje  appellaciones,  non  homines ,  uc 
plerique  exiftimant ,  fed  urbes ,  8c  regiones ,  &  faltus ,  & 
provincias  fonant,  &  oblique  lub  intetpretatione  &  figura 
eorum  ,  qusdam  narrantur  hiftoiije  :  de  quibus  in  regno- 
rum  libro  dicitur ,  Nonne  ecce  h*c  fcripia  funr  in  libro 
Verborum  dierum  regum  Juda  '.  Quae  utique  in  noftris  co- 
dicibus non  habentur.  Hoc  pnmum  fciendum  ,  quod  apud 
Hebrsos  ,  liber  Paralipomenon  ,  unus  fit  :  &  apud  illos 
vocatus,  CD^D^n  lin  ,  id  eft  Vetba  dierum  ;  qui  pro- 
pter magnitudinem ,  apud  nos  divifus  eft  :  quod  noniuilli 
etiam  in  Bruto ,  Ciceronis  dialogo  ,  faciuni,  ut  eum  in 
tres  partes  fecent ,  ciim  unus  a  fuo  auitore  fit  editus.  Dein- 
de  etiam  illud  attendendum  ,  quod  frequenter  nomina  , 
non  vocabula  hominum  ,  fed  rerum  ,  ut  dixi ,  (ignifican- 
[ias  fonant.  Ad  extremum  quod  omnis  eruditio  Scriptu- 
rarum  in  hoc  continetut  :&  hiftori*  qua:  vel  prxtetmilfe 
funt  in  fuit  locis,  vel  petflriftae  leviter,  hlc  per  qusdam 


FR^FATIONES    S.    HIERONYMI. 


Ixxxv 


verborum  compendia  explitencur.  Orationum  iuque  ve- 
flrarum  adjutus  auxilio,  nii(i  libruni  ber.evolis  placiru- 
rum ,  canien  invidis  dilpliciturum  elfe  non  ambigo.  Opti- 
ma enim  quasque  ,  ut  ait  Plinius ,  maliint  contemnere  ple- 
fique,  quam  difcere.  Si  quis  in  liac  iiuerpretatiuiie  vo- 
luerit  aliquid  reprehendere  ,  iiiterrogec  Hebraeos  ,  ft. am 
confcientiam  recolat ,  vidcat  ordinem  t<?Ktumque  Icrmo- 
nis ;  &  tunc  noftro  laboii,  fi  potuerit ,    detrahac.    Ubi- 


cunqiie  eri;o  afteiifcos,  id  eft  ftellas  >  radiarc  in  hoc  vo- 
lumine  videiitis  :  ibi  Itiatis  de  Hcbrso  additum  ,  quod  in 
Latinis  codicibus  non  habetur.  Obi  vi;r6  obelus ,  iranf- 
verfa  fcilicei  virga,  praepoliia  eft,  illic  fignatur  quid  Se- 
ptuagiiita  Interprctcs  addiderint ,  vel  ob  decuris  graiiam  , 
vel  ob  Spiritus  fanfti  au<5luri(atcm ,  licet  in  HebiJcis  vu- 
luminibus  non  leg&tur. 


EJUS  DEM  AD  DOMNIONEM  E 

(J-  Nehemi. 

UTram  difficilius  (It ,  facere  quod  pofcitis ,  an  nega- 
re,  necdura  ftatui  :  nam  neque  vubis  aliquid  impe- 
rantibus  abnuere  ,  lententi*  eft  :  &  magniiudo  oneris  im- 
pofui  ita  cervices  piemit,  ut  ante  fub  talce  ruendum  lit, 
quain  levandum.  Accedunt  ad  hoc  invidoi  um  lludia  ;  qui 
omne  quod  fcribimus ,  reprehendendum  putant  :  &  in- 
terdura  contra  fe  coiikiemia  repugnanie  ,  publice  laceiant 
quod  occuite  legunt ,  in  tantum  ut  clamaie  compellar  ,  ik 
pA;,n.  dicere  :  Domine,  libera  animam  meam  a  labiis  iniquis  , 
j__  &a  lingua  dolofa.  Tertius  annus  eft  quod  feraper  Iciibi- 
tis  atque  refcribitis  ,  ut  Efdr*  librum  &  Efther  ,  vobis  de 
Hebrxo  transferam  :  quaii  non  habearis  Graeca  &  Latina 
volumina  ;  aut  quidquid  illud  eft  quod  a  nobis  vertitur, 
non  ftatim  ab  omnibus  confpuendum  fit.  Fruftia  autem , 
ut  ait  quidam ,  ni:i ,  neque  aliud  fatigando  niii  odium 
qujcrere,  extremx  dementiae  eft.  Itaque  obfecro  vos  mi 
Domnion  &  Rogatian;  chariftimi ,  ut  ptivata  lec^ione 
content!,  libros  non  efferatis  in  publicum,  nee  faftidiofis 
cibos  ingeratis  :  vitetifque  eorum  luperci'.ium  ,  qui  judi- 
care  tantum  de  aliis  ,  &  ipfi  facere  nihil  noverunt.  Si 
qui  autem  fratrum  (unt ,  quibus  noftia  non  difplicent , 
his  tribuatis  exemplar  ;  admonentes  ut  Hehrjea  nomina  , 
quorum  grandis  in  hoc  volumine  copia  eft,  diftind^e  & 
per  intervalla  tranfcribant.  Nihil  enim  proderit  emendall'e 
librum  ,  nili  emendatio  ,  librariorum  diligeniia  ,  confer- 
vetur.  Nee  quemquam  moveat  quod  unus  a  nobis  liber 
editus  eft  :  nee  apocryphorum  tertii  cSc  quarti  lomniis  de- 
lecletur  :  quia  &  apud  Hebraeos  EfdrE  Nehemijeque  fer- 
mones  in  unum  volumen  coarftantur  ;  8c  qua;  non  haben- 
lur  apud  illos  ,  nee  de  viginiiquatuor  fenibus  funt ,  pro- 
cul  abjicienda.  Si  quis  autem  Sepiuaginta  vobis  oppofue- 
rit  Interpretes,  quorum  exemplaria  varietas  ipfa  lacerara 
&  inverfa  demonftrat ;  nee  poteft  uiique  verum  afTeri  quod 
diverfum  eft  :  mittire  eum  ad  PZvangelia  :  in  quibus  mul- 
ta  ptjnuntur  quali  de  veteii  Teftamento  ,  qu?e  apud  Se- 
ptuaginta  luterpretes  non  habentur  ,   velut  illud  ,  Quo- 


T  ROGATIANUM,  IN  ESDRAM, 

iim  Pt\tf.tt!o. 

niam  Nazaraeus  vocabitur  :  & ,  Ex  iEgypto  vocavi  filiuro 
meum  :  &  ,  Videbunt  in  quem  compunxerunt  :  multaque 
alia ,  quK  latiori  operi  rcfervamus  ;  &  qusetite  ab  eo  ubi 
fcripta  fint  :  cumque  proferre  non  potuerit,  vos  legite  de 
his  exemplatibus  qu<e  nuper  3.  nobis  edita  ,  maledicotum 
quotidie  linguis  confodiuntur.  Sed  ut  ad  compendium  ve- 
niam  ,  certe  quod  illaturus  fum  ,  aequillimum  eft.  Edidi 
aliquid  quod  non  habetur  in  GrEEco,  aut  aliier  habetur 
quam  a  me  verfum  eft  ?  Quid  interpretem  laniant  ?  inter- 
rogent  Hebraeos  :  &  iplis  auctoribus  ,  translatiuni  meae 
vel  arrogent  vel  derogent  fidem.  Porro  aliud  eft,  fi  clau- 
fis  ,  quod  dicitur ,  oculis  mihi  volunt  maledicere,  &  non 
imitantur  GiEcorum  ftudium  ac  benevolentiam  ,  qui  poft 
Septuaginta  Translatores  ,  jam  Chrifti  Evangclio  cotuf- 
cante  ,  JudjEos  &  Hebionitas  legis  veteiis  interpretes  , 
Aquilam  videlicet  ,  &  Symmachum,  &  Theodotionem  , 
&  curiose  legunt ,  8c  per  Origenis  laboiem  in  hexaplis, 
eccleliis  dedicarunt.  Quanto  magis  Laiini  grati  ell'e  de- 
berent,  tjuod  exfultantem  cernerent  Gtseciam  a  fe  aliquid 
mutuati  '<  Prinvim  enim  magnorum  fumptuum  eft  &  in- 
finitJE  difficultatis ,  exemplaria  polTe  habeie  omnia  ;deinde 
etiam  qui  habuerint,  &  Hebrjei  fermonis  ignari  funt,  ma- 
gis errabunt,  ignorantes  quis  e  muliis  veriiisdixerit.  Quod 
etiam  fapientirtlmo  cuidam  nuper  apud  Graccos  accidit ,  ut 
interdum  Scripiura;  fenfum  relinquens ,  uniufcujufque  in- 
terpretis  fequeretur  errorcm.  Nos  autem  qui  Hebrasae  lin- 
gu£e  faltem  parvam  habemus  fcientiam,  &  Latinus  nobis 
utcunque  fetmo  non  deeft ,  8c  de  aliis  magis  polTumus 
judicare,  8c  ea  quE  ipfi  intelligimus  ,  in  noftra  lingua 
promere.  Itaque  licet  hydra  fibilet ,  viftorque  Sinon  in- 
cendia  jaclet  :  nunquam  meum,  juvante  Chrifto  ,  file- 
bit  eloquium  :  etiam  prscifa  lingua  balbutiet.  Leganc  qui 
volunt  :  qui  nolunt  abjiciant.  Eventilent  apices,  litteras 
calumnientur  :  magis  veftra  charirate  provocabor  ad  ftu- 
dium ,  quam  illorum  detrac^ione  8c  odio  deterrebor. 


EJVSDEM   AD    CHROMATIUM  ET   ELIODORUM   IN   TOBIAM 

Prxfatio. 


MIrari  non  defino  exaftionis  veftra?  inftantiam  :  exi- 
gitis  enim  ut  librum  Chaldaeo  fermone  confcriptum , 
ad  Latinum  ftylum  iraham  ;  librum  utique  Tobiae  ,  quem 
Hebrii  de  catalogo  divinarum  Scripturarum  fecantes  , 
his  quae  hagiographa  memorani ,  manciparunr.  Feci  fatis 
defiderio  veftro ,  non  tamen  meo  ftudio.  Arguunt  8c  nos 
Hebrasurum  ftudia  :  8c  imputant  nobis ,  contra  fuum  ca- 
nonem  Latinis  auribus  ifta  transferre.  Sed  melius  elfe  ju- 
dicans   Pharifieorum   difplicere  judicio,   &  Epifcoporum 


jufHonibus  de&rvire,  inftiti  ut  potui.  Et  quia  vicina  eft 
Chaldxorum  lingua  fermoni  Hebraico  i  utriufque  lingu* 
peritillimum  loquacem  reperiens ,  unius  diei  laborem  arri- 
pui  ;  &  quidquid  ille  mihi  Hebraicis  verbis  expreflit,  hoc 
ego  accito  notario,  fermonibus  Latinis  expofui.  Oratio» 
nibus  veftris  mercedem  hujus  operis  compenfabo ,  cum 
graium  vobis  didicero,  me,  quod  jubere  eftis  dignati , 
compleife. 


EJUSDEM  PRjEFATIO    IN   LIBRUM  JUDITH. 


A  Pud  Hebraeos  liber  Judith  inter  hagiographa  legitur  : 
cujus  aucloritas  ad  roboranda  ilia  quae  in  contentio- 
nem  veniunt ,  minus  idonea  judicatur.  Chald^o  tamen  ler- 
inone  confcriptus ,  inter  hiftorias  computatur.  Sed  quia 
hunc  librum  fynodus  Nicsna  in  numero  fanclarum  Scri- 
pturarum legitur  computalfe  ,  acquievi  poftulationi  ve- 
ftrae ,  iramo  exadioni  :  Sc  fepofitis  occupationibus ,  qui- 
bus vehementer  arcftabar ,  huic  unam  lucubratiunculam  de- 
di ,  magis  fenfum  e  fenfu  ,  quam  ex  verbo  verbum  trans- 


ferens.  Multorum  codicum  varieratem  viiiofiflimam  am- 
puiavi  ;  fola  ea  ,  qui  intelligentia Integra  in  verbis  Chal- 
daeis  inveniie  potui,  Latinis  cxprefli.  Accipite  Judith  vi- 
duam,  caftitatis  exemplum  ,  8c  triumphali  laude  perpetuis 
earn  praeconiis  declarate.  Hanc  enim  non  folum  feminis, 
fed  8^  viris  imitabilem  dedit ,  qui  caftitatis  ejus  remune- 
rator  ,  virtutem  ei  talem  tribuit  ,  ut  inviclum  omnibus  ho- 
minibus  vinceret,  8c  infuperabilem  fuperaret. 


EJUSDEM   IN   LIBRUM    ESTHER    PRMFATIO. 


Librum  Efther  variis  translatoribus  conftat  eflfe  vitia- 
tum  :  quem  ego  de  archivis  Hebrjcorum  relevans , 
verbum  e  verbo  expreflius  tranftuli.  Quem  librum  editio 
vulgata,  laciniofis  hinc  inde  verborum  finibus  trahii,  ad- 
dens  ea  quae  ex  tempore  dici  potetant ,  Se.  audiri ;  ficut 
folitum  eft  fcholaribui  difciplinis ,  fumpto  thcmate  ,  exco- 


gitare  quibus  verbis  uti  potuit  qui  injuriam  palfus  eft  ,  vel 
qui  injuriam  fecit.  Vos  autem  b  Paula  U  Euftochium  , 
quoniam  8c  bibliothecas  Hebraeoruin  ftuduiftis  intrare,8c 
interpretum  certamina  comprobaftis ,  tenentes  Efther  He- 
braicum  librum  ,  per  fingula  verba  noftram  translationem 
afpicite ;  ut  poftitis  agnofcere ,  me  nihil  etiam  augmen- 


Ixxxvi 


PR^FATIONES    S.    HIERONYMI. 


Pfilm.  Ji, 
Gtliit.  I. 


talle  addendo  ,  fed  fidcli  teftimonio  limpliciter,  (icuc  in 
Hebrasu  habetur  ,  hilloriam  Hebraicam  Laiin*  liiigus  tra- 
didille.  Ncc  aft'ectamus  laudcs  hominum  ,  nee  vitupera- 
lioncs  expavefcimus.  Deo  er.im  placere  curanies ,  minas 
hcmiiium  peuiius  non  timeinus  :  qiioniam  Deus  didipac 
ofia  eotum  qui  hominibus  placere  dcliderant  :  &  Se- 
cundum Apoftolum  ,  Qui  ejuimodi  fuiit,  iervi  Chrifti  efle 


non  poffunt.  Rurfuin  ,  in  libro  Eflher  alf  habetumex  mi- 
nio  ufque  ad  Teih  litteiam  fecimus  diveilis  in  lucis,  vo- 
lentes  Icilicet  Sepiuaginta  Intetpreiuni  ordincm  per  hoc 
indnuare  ftudiofc>  ledori.  Nos  enim  juxra  morem  Hebrai- 
cum  ,  ordinem  profequi  etiam  in  beptuaginta  editione 
maluimus. 


EjVSDEM    in    LIBRUM   JOB    PB.^FATJO. 


COgor  per  fingulos  Scripiurx  divina?  libros  adverfa- 
riurum  refpondere  ma'edidis  ;  qui  uuerpretationem 
iream,  reprehenlionera  S^-ptuaginia  Inierpretum  crimi- 
naiuur  ;<]uali  non  &  apud  Gr^cus  Aquila  ,  Symmachus  ,  & 
Theudono,  vel  verbum  evcibo,  vel  ienlurae  fenfu  ,  velex 
urruquecommixrum  ,  &  medie  temperaium  genus  transla- 
tionis  exprell'erint ;  &  omnia  veieris  Inftrumend  volumina 
Ori^enes  obelis  afterilcilque  diftinxerir ,  quos  vel  addiros , 
vel  de  Theodotione  fumpios  ,  rranslaiioni  antiqus  inleruit 
prubans  defuiire  quod  additum  eft.  Difcant  igitur  obtre- 
tl;atores  mei  recipere  in  roto ,  quod  in  partibus  lufcepe- 
runt,  aur  incerpretationem  meam  cum  allerilcis  luis  ra- 
dere.  Neque  enim  fieri  poreft  ,  ut  quos  plura  iniermiline 
fufceperinr,  non  eofdem  eriam  in  quihuldam  erralle  ta- 
leanrur  ,  prscipue  in  Job  :  cui  li  ea  qu«  lub  afterifcis  ad- 
dita  funr ,  fubtraxeris,  pars  maxima  derruncabitur  :  &  hoc 
duntaxac  apud  Gra;cus,  Csererum  apud  Latinos ,  ante  eam 
translationem  ,  quam  fub  afieiilcis  &  obelis  nuper  edidi- 
jnus,  feptingenti  ferme  aut  oftingenti  verfus  defunt  ;  ut 
decurtatus  Sc  laceraius  corrofufque  liber ,  fajditatem  lui 
publice  le^entibus  prehear.  Ha:c  autem  translatio  nullum 
de  veieribus  fequitur  interpretem  ;  fed  ex  ipfo  Hebraico  , 
Arabicoque  fermone  ,  &  interdum  Syro  ,  nunc  verba  ,  nunc 
fenfus  ,  nunc  limul  utrumque  refonabit.  Obliquus  enim 
etiam  apud  Hebrseos  totus  liber  feitur  Sc  lubricus  ;  &  quod 
Grsci  rherores  vocant ,  !%ii,u£t'iOKfM; ,  dum  qui  aliud 
loquitur,  aliud  agit  :  ut  fi  velis  anguillam  vel  murenu'am 
ftriclis  tenere  manibus  ,  quanto  fortius  prelleris ,  tanto  ti- 
tiiis  elabitur.  Memini  me  ob  intelligentiam  hujus  volunii- 
nis ,  Lyddjeum  quemdam  prjecepiorem ,  qui  apud  He- 
bra:os  primus  habeti  putabarur  ,  non  parvis  redemill'e 
cummis  :  cujus  dochiiia  an  aliquid  profecerim ,  nelcio  : 
hoc  unum  fcio  ,  non  poruiiie  me  inierpretari ,  nili  quod 
ante  intellexeram.  A  priiicipio  itaque  voluminis,  ufque 
'  ad  verba  Job,  apud  Hebrjeos  profa  oraiio  eft.  Porro  a 
verbis  Job  ,  in  quibus  ait ,  Pereat  dies  in  qua  natus  fum  , 
&  nox  in  qua  diclum  efl ,  Conceptus  eft  homo  :  ufque  ad 
Jel/.  42,  eum  locum  ,  ubi  ante  finem  voluminis  fctiptum  eft ,  Id- 
circo  ipl'e  me  rep.ehendo,  &  ago  pccnitentiam  in  favilla 
&  cinere  :  hexametri  verfus   hint ,  daitylo  fpondeoque 


currentes  :  &  propter  linguae  idiotra  ,  crebro  recipienres 
6c  alios  pedes ,  non  eartimdem  fyllabaruni  ,  fed  eutumdem 
temporum.  Interdum  quoque  rhythmus  ipfe  dulcis  &  tin- 
nulus  fertur  numeris  pedum  folutis  :  quod  merrici  magis 
quam  limplex  lector  intelligunr.  A  lupradic^o  autem  ver- 
iu  ufque  ad  finem  libri  parvum  comma  quod  remanet  , 
profa  oraiione  coniexitur.  Quod  ii  cui  videiur  intredu- 
luin  ,  nietra  fcilicet  elfe  apud  Hebiajos ,  &  in  morem  nof- 
tri  Hacci ,  Gtzcique  I'indati ,  Sc  Alca:i ,  &  Sapphus ,  vel 
Plalierinm  ,  vel  Lamenrationes  Jetemia; ,  vel  omnia  fer- 
me Scripturarum  cantica  comprehendi  i  legat  Philonem, 
Jofephum,  Ofigenein,  Cxfanenfem  Eufebmm  ,  &  eorum 
teflimonio  me  verum  dicere  comprobabir.  Audiant  qua- 
piopter  canes  mei ,  idcirco  me  in  hoc  volumine  laburaf- 
le  ,  non  ut  interpretationem  antiquara  reprehenderem , 
led  ut  ea  quae  in  ilia  auc  oblcura  lunt,  aut  omilla  ,  aut 
ceite  (criprorum  vitio  depravata  ,  manifeftiora  noftra  in- 
terpretatione  fierent  :  Ut  qui  Hebrseorum  fermcaiem  ex 
parte  didicimus ,  &  in  Latino  pene  ab  iplis  cunabulis  in- 
ter Grammaiicos  &  rhetores  &  philofophos  detriti  fumus. 
Quod  fi  apud  Grascos ,  poft  Scptuaginta  editionem  ,  jam 
Chrifti  Evangeliocorufcante,  Judajus  Aquila  ,  8c  Symma- 
chus ac  Theodotio,  Judaizantes  hseretici ,  funr  recepti , 
qui  mulia  myfteria  Salvaroris  fubdola  interpretatione  ce- 
larinu  ,  Sc  tamcn  iir  ii^7rM7;  habentur  apud  eccleiias  ,  & 
explanantur  ab  ecdeliafticis  viiis  :  quanto  magis  ego  Chri- 
ftianus ,  &  de  parentibus  Chriflianis  natus  ,  &  vexillum 
crucis  in  mea  fronte  portans ,  cujus  ftudium  fuit  omilfa  re- 
petere  ,  depravata  corrigere,  &.  lacramenta  Ecclefio:  pu- 
ro  &  fideli  aperire  fermone  ^  vel  a  faftidiofis ,  vel  a  ma- 
lignis  le^toribus  non  debeo  reprobaii  ?  Habeant  qui  vo- 
lunt  veteres  libros ,  vel  in  membranis  purpureis  auro  ar- 
gentoque  delcripios ,  vel  uncialibus ,  ut  vulgo  aiunt,  lit- 
teris  onera  magis  exarara  ,  quam  codices  :  dummodo  mi- 
hi,  meifque  permiiiant  pauperes  habere  fchedulas  ,  &  iioii 
tam  pulchros  codices,  quam  emendatos.  Utraque  autem 
editio,  &  Septuaginia  juxta  Gr^cos  ,  &  mea  juxta  He- 
braios,  in  Latinum  meo  labore  translata  eft.  Eligat  unuf- 
quifque  quod  vult  :  6c  Audiofum  me  magis,  quam  male- 
volum  prober. 


ALIA    EJVSDEM    PRyEFATIO. 


SI  aut  fifcellam  junco  texerem  ,  aut  palmarum  folia  com- 
plicarem  ,  ut  in  fudore  vultus  mei  comederem  panem, 
&  ventris  opus  foUicira  mente  penraftarcm  ;  nuUus  mor- 
deret,nemo  reprehenderet.  Nunc  autem  quia  juxta  fen- 
tentiam  Salvatoris ,  volo  opcrari  cibum  qui  non  perir ,  & 
antiquam  divinorum  voluminum  viam  fentibus  virgultil- 
que  purgare  \  error  mihi  geminus-inHigitur  ;  corrector  vi- 
liorum  ,  falfarius  dicor  ,  Sc  errores  non  auferre ,  led  fere- 
re.  Tanta  eft  enim  vetuftatis  confuetudo ,  ut  etiam  con- 
fdTa  plerifque  vitia  pbceanr  ;  dum  magis  pulciiros  ha- 
bere volunt  codices ,  qu.Tm  emendatos.  Quapropter  ,  6 
fratres  dileftiffimi ,  unicum  nobilitaiis  &  humilitatis  exem- 
plar ,  pro  fiabello  ,  calathis ,  fportellifque,  munufculis  mo- 
nachorum  ,  fpiritalia  haec  3c  manfura  dona  fufcipite  ;  ac 
beatum  Job,  qui  adhuc  apud  Latinos  jacebat  in  ftercore  , 


&  vermibus  fcatebat  errorum,  integrum  immaculatumque 
gaudete.  Quomodo  enim  poft  probationem  atque  vidto^ 
riam  ,  duplida  lunt  ei  univerfa  reddita  :  ita  ego  in  lin- 
gua noftra  ,  ur  audacler  loquar  ,  feci  eum  habere  qua:  ami- 
ferat.  Igitur  &  vos ,  &  unumquemque  leiftorem  folita 
prxfatione  commoneo  ,  &  in  principiis  librorum  eadem 
femper  annedlens ,  rogo  ,  ut  ubicunque  prfficedentes  vir- 
gulas  videriiis,  fciatis  ea  quae  fubjecla  lunt,  in  Hebraicis 
voluminibus  non  haberi.  Porro  ubi  ftella;  imago  prjetul- 
fcrit ,  ex  Hebrxo  in  lermone  noftro  addita  funr  :  necnon 
Si.  ilia  quas  haberi  videbantur,  Sc  ita  corrupta  erant ,  ut 
fenfum  legentibus  tollerent,  orantibus  vobis  magno  labo- 
re correxi  1  magis  utile  quid  ex  otio  meo  eccleliis  Chri- 
fti venturum  ratus ,  quam  ex  aliorura  negotio. 


EJVSDEM 


IN    PS  ALT  E  R 

Scptuagi/ita   editiofiL 

PSaltetium  Romx  dudum  politus  emendaram  :  &  juxta 
Septuaginta  Interpretes ,  licet  curfim ,  magna  tamen  ex 
parte  correxeram.  Quod  quia  rurfum  videtis ,  6  Paula  6c 
Euftochium,  fcriptorum  vitio  depravatum  ,  plufque  anti- 
quum errorem ,  quam  novam  emendationem  valere  ;  me 
cogitis ,  ut  veluti  quodam  novali ,  fcilfum  jam  arvum  exer- 
ceam  ,  6c  obliquis  fulcis  renafcentes  fpinas  eradicem  ;  se- 
quum  elfe  dicentes ,  ut  quod  crebro  male  pullulat ,  crebriiis 
fuccidatur.  Unde  confueta  prsfatione  commoneo  tam 
vos ,  quibus  forte  labor  ifte  del'udat ,  quam  eos  qui  exem- 
plaria  iftiufmodi  habere  voluetint,  ut  qujc  diligenter  emen- 
davi,  cum  cura  6c  diligeatia  uanlccibancur,   Noiec  libi 


IV  M  ,   Q^VOD     S  ECV  NDV  M 

in  correxit ,   Prxfutio. 

unufquifque  vel  jacentem  lineam,  vel  radiantia  figna;  id 
eft  obelos,  vel  afterifcos.  Er  ubicunque  viderit  virgulam 
priEcedentem ,  ab  ea  ufque  ad  duo  pun(5ta  quae  imprefti- 
mus ,  fciat  in  Septuaginta  Translatoribus  plus  haberi.  Ubi 
autem  perfpexerir  ftellae  llmilitudinem  ,  de  Hebrsis  volu- 
minibus additum  noverit  aeque  ufque  ad  duo  pundta  ,  juxta 
Theodotionis  duntaxat  editionem  ,  qui  limplicitato  fetmo- 
nis  a  Septuaginta  Interpretibus  non  difcordat.  Hjcc  ergo 
Sc  vobis  6c  ftudiofo  cuique  fecilfe  me  fciens ,  non  ambigo 
multos  fore  ,  qui  vel  invidia  ,  vel  fupercilio  malint  con- 
temnerc  videri  prsclara  ,  quam  difcere  :  6c  de  lurbulento 
magis  livo  ,  quam  de  puiiftimo  foiite  potate. 


PRyEFATIONES    S,    HIERONYMI. 


Ixxxvit 


EJVSDEM   FK^FATIO    IN   LlB.IiOS    SALOMONIS. 


JUng;itc:piflijla,quos  jtini;u  facerdntiiim :  immo  cliarta 
nou  ilividat»  quus  Chiilli  ncvtit  amor.  Cummentaiios 
in  Olee  ,  Amos,  Zach^riam  ,  Malacliiani ,  qiios  polciii', , 
fcripfiUl'mli  liciiillet  pt«  valctiictine.  Mitiitis  I'ulatia  fum- 
pimim  :  nocaiios  nolh'os  &  lihraiim  (urteiuatis,  ut  voliis 
p*otillimuni  no(hum  deludtM  inticiiium.  Et  ecce  ex  latere 
t'lequeii".  mrba  diverfa  pofteimum  t  qnali  aut  scqiium  lit , 
mc  vobis  cfuricntibus ,  aliis  laliorarc  ;  aut  in  ratione  daii 
&  accepti ,  cuiquam  prater  \m  ,  olinoxius  (im.  Itaquc  lon- 
ga  Xinutaiiune  fradlus ,  nc  pcnitus  hoc  anno  rciiLfrem  , 
&  apud  vos  mutus  eO'em,  ttidui  opus  tiumini  vellro  con- 
iccruvi ,  iiitfrprciatic.Hem  vi;!clicet  trium  iTiilomoiiis  volu- 
iiiinum,  iVlfD.  quas  i-iel)r,*i  I'arabulas,  vuiuata auicmedi- 
tio  Provcibia  vocal  :  nVnIp  >  quern  Gr^tc  Lccleliafl'-'n  , 
Latini'  Oinciunatorcm  pollunuis  ditcie  :  rDllttTI  IliW  , 
quod  in  noflra  lintnia  vertirur  C^anticum  caniicorum.  Fer- 
tur  &  Pan  eretos  Jefu  filii  hirach  libcr,  &  alius  pieudcpi- 
graphus  ,   qui  Sapicntia  Salomoais   infcribitur.    Quotum 


priurem  ,  Hebraicum  rcperi;  non  Ecclcfiafticum  ,ut4pud 
Latinos,  fed  Parabolas  prjrnotatum  ,  cui  juiidti  erani  Ec- 
clefiaftcs  &  Caniicum  canticorum  :  ut  limiliiudinctn  Salo- 
monis ,  non  lolum  libroriim  numcro ,  fed  ctiam  matetii- 
rum  gciiere  coa-quaret.  Sccundus  apud  Hcliraros  nulquam 
eft,  quin  &  ipic  ftiius ,  Gjajcam  cloqucniiam  redotct  :  tc 
nonnulli  fcriptotum  veterum  hunc  die  Jud«i  P|-.ilonis  af- 
firmant. Sicut  ergo  Judith,  &  Tobia: ,  &  Machahjcorum 
libros  legit  quidem  Ecclclia  ,  fed  eos  inter  canonicas  Scri- 
pturas  non  retipit :  Ik  &  hlc  duu  vclumina  legal  ad  tedi- 
ficationem  plciiii ,  non  ad  auiloritatem  Ecclcliafticorum 
doj;maium  confiimandam.  Si  cui  fane  Scpiuaginta  Inter- 
preium  magis  cdiiio  placet ,  habet  earn  a  nobis  olim  emcn- 
daiara.  Neque  enim  nova  lie  cudimus  ,  ut  Vetera  deftrua- 
mus.  Ft  tanicn  ciimdiligentiffime  legerit ,  fciat  magis  noftra 
fcripta  inielligi ,  quje  non  in  tettiuni  vas  transfula  coacuc- 
rini ,  led  ftatim  de  prslo  puriUim*  commoaidata  tell* , 
fuum  faporem  fervaverint. 


AD   FAVLAM  ET  EUSTOCHIUM  IN  TRANSLATIONEM 

IfaLi  ex  Hebrdica  vcritate. 

E   J  U  S   D   E   M       P  R  AC  f  ^f  T   I   0. 


NEmo  cmn  Propheras  verfibus  viderit  elle  defcriptos, 
metro  eos  exiftimet  apud  Hebra:os  ligari ,  &  aiiquid 
iiniile  habere  de  Pfalmis  &  operibus  Sakmonis  :  fed  quod 
in  UeinoUhene  &  Tullio  folet  fieri ,  ut  per  cola  fcribantur 
&  commata  ,  qui  utique  profa,  &  nun  veriibus  confcriple- 
runt.  Nos  quoque  uti'itati  legen'.ium  providentes ,  inier- 
pretatiunem  novam ,  novo  fcribendi  gencre  diftinximus. 
Ac  primiim  de  Ifaia  fciendum,  quod  in  leimone  luo  di- 
fertus  (it  ;quippeut  virnobilis  &  urbane  eK.quentia^,  nee 
habeas  quidquam  in  eloquio  rufticitaii»  adniiftum.  Unde 
accidie,  ut  prx  cetetis  ,  fiorem  fermoi.is  ejus,  translaiio 
non  potuerit  confervare.  Delude  eiiam  hoc  adjiciendum, 
quod  non  tarn  propheta  dicendus  lit,  quam  evangelifia. 
Ita  enim  univerla  Chrifti  Ecclefijcque  myiteria  ad  liqui- 
dum  profecutus  eft ,  ur  non  putes  eum  de  futuro  vatici- 
nari ,  fed  de  prarteritis  hiftoriam  texere.  Unde  conjicio 
noluiiVetunc  temporis  Septuaginta  Interpretes  fidei  fuse  fa- 
cramenta  perfpicue  Ethiiicis  prodere  :  ne  fanttum  cani- 
bus  ,  Sc  margaiitas  porcis  darent  :  qux  ■>  cum  banc  editio- 
nem  legeriiis ,  ab  illis  animadvertetis  abfcondita.  Nee 
ignore  quanti  laboris  fit  Prophetas  intelligere  :  nee  facile 
quempiam polfe  judicaredeinteipretatione,  niii  intellexe- 
rit  antequam  legerit   :  nos  quoque  patere  morlibus  pluri- 


morum  ,  qui  ftimuhnte  invidia,  quod  confequi  non  va- 
lent ,  defpiciuiir.  Sciens  ergo  &  prudens  in  flamraam  mit- 
to  manum  :  &  nihilominus  hoc  a  faftidiolis  lectoribus  pre- 
cor  ,  ut  quoniodo  Gtsci  poft  Septuaginta  Translatores 
Aquilam  &  Symmachum  &  Theodotioneralegunt ,  vel  ob 
ftudium  doclrinf  luas  ,  vel  ut  Septuaginta  magis  ex  cclla- 
tione  eoruni  intelligant  :  lie  &  ifti  faltem  unum  poft  prio- 
res  habere  digncntur  interpretem.  Legant  ptius ,  &  poftea 
defpiciant  ;  nc  videantur ,  non  ex  judicio  ,  fed  ex  odii 
pisiumpiioneignotata  damnare.  Prophetavitautem  Ifaias 
in  Jerulalem  ,  6c  in  Judsea  ,  necdum  decem  tribubus  ia 
capiivitatem  duttis  :  ac  de  utroque  regno,  nunc  commi- 
ftim  ,  nunc  feparatim  texir  oraculum.  Et  cijm  interdum  ad 
prarlentem  relpiciat  hiftoriam ,  &  pert  Babylonia  captivi- 
tatem  reditum  pcpuli  lignificet  in  Jud>cam  :  tamen  cmnis 
ejus  cuia  de  vocatione  Gentium,  &  adventu  Chrifti  eft. 
Quera  quanto  plus  amatis ,  6  Paula  &  Euftochium  ,  tan- 
to  magis  ab  eo  petite  ,  ut  pro  obtreclatione  pr^femi  qua 
me  iiidelinenter  smuli  lar.iant,  iplemihi  metcericm  refti- 
tuat  in  futuro  :  qui  fcit  me  ob  hoc  in  peregrinse  linguae 
eruditione  fudall'e,  ne  Jud^ei  de  fallitate  bcriptiu-arum^^ec- 
cleliis  ejus  diutius  infukarenc. 


EJUSDEM   IN  JEREMIAM   FRjEFATIO. 


JEremias  propheta ,  cui  hie  prologus  fcribitur ,  fermone 
quidem  apud  Hebra;os  Ifaia  &  Ofee  &  quibufdam  aliis 
prophetis  videturelfe  rufticior,  fed  fenlibus  par  eft  :  quip- 
pequi  eodem  fpiritu  prophetaverit.  Porro  lunplicitas  elo- 
quii ,  a  loco  ei  in  quo  natus  eft  ,  accidit.  Fuit  enim  Ana- 
thothites ,  qui  eft  ufque  hodie  viculus ,  tribus  abJerofoly- 
mis  diftans  millibus,  iacerdos  ex  facerdotibus ,  &  in  matris 
utero  fanc^ificatus  :  virginirate  fua  evangelicum  virum 
Chrifti  Ecclefiae  dedicans.  Hie  vaticinari  exurluseft  puer  : 
&  captivitatem  urbis  atque  Jud^ac ,  non  foliirn  fpiritu  ,  fed 
&  oculis  carnis  intuitus  eft.  Jam  decern  tribus  ifrael  AITy- 
rii  in  Medos  tranftulerant  :  jam  terras  earum,  coloniiE 
Gentium  polTidebant.  Unde  in  Juda  tantum ,  &  in  Ben- 


jamin prophetavit:&  civitatis  fusruinasquadruplici  plan» 

xit  alphabeto  ,  quod  nos  menfurae  metri  veriibufque  red- 
didimus.  I'lajterea  crdinem  vilionum ,  qui  apud  Graecos 
&  Latinos  omnino  contufus  eft  ,  ad  priftinam  fidem  cor- 
reximus.  Librum  autem  Baruch  norarii  ejus  ,  qui  apud  He- 
bra;os  nee  legitur  nee  haberur  ,  pritermilimus  :  pro  his  om- 
nibus maledicta  ab  ajmulis  piseftolantes,  quibus  me  necell'e 
eft  per  lingula  opufcula  reipondere.  Ec  hoc  patior  ;  quia 
vos  me  cogitii.  Cjeterum  ad  compendium  mali ,  reCtius 
fuerat  modum  furori  eorum  filentio  meo  ponere ,  quam 
quotidie  novi  aiiquid  fcriptiianiem  ,  invidorum  infaniam 
provocare. 


EJVSDEM    IN    EZECHIELEM    FR.^FATIO. 


EZechiel  propheta  cum  Joachin  rege  Juda  captivus  du- 
ctus eft  in  Babylonem  :  ibique  lis  qui  cum  eo  capti- 
vi  fuerant,  prophetavit,  poenitentibus  quod  ad  Jeremije 
Vaticinium  feultro  adverfaiiis  tradidilfent ,  &  viderenr  ad- 
huc  urbem  Jerofolymam  ftare ,  quam  ille  cafurani  elfe  prx- 
dixerat.  Trigelimo  autem  setatis  Cux  anno,  &  captivita- 
tisquinto  ,  exorfuseft  adconcaptivosloqui.  Et  eodem  tem- 
pore, licet  pofterior  ,  hie  in  Chaldjea  ,  Jeremias  in  Judica 
prophetaverunr.  Sermo  ejus  nee  faris  diferius  ,  nee  admo- 
dum  rufticus  eft  ;  fed  ex  utroque  medie  temperatus.  Sa- 
Cerdos  &  ipfe  fuit ,  Ikut  Jeremias  :  ptincipia  voluminis  & 


finem  magnis  habens  obfcuritatibus  involuta.  Sed  &  vul- 
gata  ejus  editio  non  multum  diftat  ab  Hebraico.  Unde 
non  talis  miror  quid  cauf*  exftiterit ,  ut  fi  eofdem  in  uni- 
verlis  libris  habemus  interpretes ,  in  aliis  eadem ,  in  aliii 
diverfa  tranftulerint.  Legite  igitur  &  hunc  juxra  transla- 
tionem  nofttam  :  quoniam  per  cola  fcriptus  &  commata « 
manifeftiorem  legentibus  fenfum  tribuit.  Si  autem  amici 
mei  &  hunc  fubfannaverint ;  dicite  eis  quod  nemo  ecs  com- 
pellat  ut  fciibant.  Sed  vereor  ne  illud  eis  eveniat  quod 
Gnce  lignificantiiis  dicitur ,  ut  vucentur  f  a7t>cr/e  jji ,  quod 
eft  ,  mauducantes  faunas. 


Tom.  /, 


Hi 


Ixxxviii 


PR^FATIONES    S.    HIERONYMT. 


EJUSDEM    IN    DANIELEM    FRjEFATlO. 


DAnielem  prophetam  juxta  Septuagima  Interpretes  , 
Domini  ialvatori^  Ecclelias  non  legunt ,  uientes  Theo- 
dotionis  eilitione  :  &  hcc  cur  acciderit ,  nelcio.  Siveenim 
quia  lermo  Chaldaicas  ell ,  &  qui'mfdam  propiietaiibus 
a  noftto  eluquio  dik  repat ,  nolueruiit  Sepiuaginca  Interpre- 
ts ealdem  lingua  iiueas  in  ttansladone  fervare  ;  live  lub 
nomine  e'jrum  ab  alio  nelcio  quo  nou  (atis  Chaldacam  lin- 
guam  ftiente  ,  editus  eft  liber  :  live  aliud  quid  caufae  ex- 
ftiieiir  ignorans  :  hoc  unum  affirmare  poHum  ,  quod  mul- 
tum  a  vericate  difcoidet,  &  redlo  judicio  repudiatus  fir. 
Sciendum  quippe  eft,  Danielem  maxime  &  Eldram  ,  He- 
braicis  qiiidcm  lirteris  ,  led  Chaldso  fermone  confcripros : 
&  unam  Jeremijc  ptricopen  ;  Job  qucque  zum  Atabica  lin- 
gua pluiimam  habere  focietaiem.  Denique  &  ego  adolef- 
centulus ,  poft  (juindUani  £c  Tullii  leclijnem  ac  rtores  the- 
toricos ,  cam  me  in  lingua:  hu)us  piftrinum  recluliirem  :  & 
multo  fudore,  raultoque  tempore  vix  coepilfem  anhelan- 
tia  rtririentiaque  verba  refonare  ,  &  quali  per  cryptam  am- 
bulans  ,  rarum  del'uper  lumen  alpicerem,  impcgl  novilTi- 
nie  in  Danielem  :  #c  tanto  tsdio  affectus  fum ,  ut  delpe- 
ratione  fublta  omnem  laborem  veieiem  voluerim  contem- 
neie.  Verum  adhonante  me  quodam  Hebr^o  ,  Scillud  mi- 
hi  crebriiis  in  fua  lin;;ua  ingerenie.  Labor  improbus  om- 
nia vincit  :  &  qui  mihi  videbar  Iciolus  ,  inter  Hebr>eos 
ccspi  rurlis  elTe  dilcipulus  Chaldaicus.  Et  ut  verum  fa- 
tear,  uftjue  ad  pr?Cieiuem  diem  magis  polfum  fermonem 
Chaldaicum  legere  8c  intelligere  ,  quam  lonare.  Hec  id- 
circo  refero  ,  ut  dlTicultaiem  vobis  Danielis  oftenderem  : 
qui  apud  HeSi  j:os  nee  Sulanna:  habet  hiftoriam  ,  nee  hyra- 
num  rrium  pueroium,  nee  Belis  draconilque  fabulas:  quas 
nos,  quia  in  toro  orbedifperfae  lunt ,  veiu  antepcfito ,  eaf- 
que  ju^ulante,  fubjecimus  :  ne  videremur  apud  impeii- 
tos  magnam  partem  voluminis  detruncalfe.  Audii'i  ego 
quemdam  de  p;sceptoribu5  Judiorum  ,  cum  Sufannse  de- 
rideret  hiftoriam  ,  &  a  Grjeco  nefcio  quo  eam  diceret  ciTe 
conficlam  :  illud  opponere  quod  Origeni  quoque  Africa- 
nus  oppofuit,  etymologias  has  dni  t?  ^i'vk  Xsjai  ,  Ji 
«Vo  T?  Trpi'vK  ■7rpi']'a:i,  de  Gr^Eco  fermone  defcendere.  Cu- 
jus  rei  nos  intelligentiam  noftris  hanc  polfumus  dare  :  Uc 
verbi  gratia ,  dicamus  de  arbore  ilice  dixiife  eum  ,   ilico 


pereas  :  &  a  lentifco  ,  in  lentem  te  comminuat  angelus : 
vel  non  lentc  pereas  :  aut  lentus ,  id  eft  Hexibilis  duraris 
ad  mortem  ;  live  aliud  quid  ad  arboris  nomen  conveniens. 
Delude  tantum  fuilfe  otii  tribus  pueris  cavillabatur  ,  ut  ill 
camino  seftuaniis  incendii  metro  luderent :  &  per  ordinem 
ad  laudem  Dei  omnia  elementa  provocarent  :  aui  quod 
miraculum  ,  divinaeque  afpirationis  indicium,  vel  draco- 
nem  inierfeclum  ofta  picis ,  vel  facerdotum  Bells  machi- 
nas  dcprchenfas :  qus  magis  prudentla  folertis  viri ,  quam 
prophetali  elfent  Ipirltu  perpetrata?  Ciim  veto  ad  Haba- 
cuc  veniier,  &  de  Judaea  in  Chalda-am  raptum  dilcopho- 
rum  Iccflcaret ,  qusercbat  exemplum  ubi  legilVetriUs  in  toto 
veterl  Tcftamento  quemquam  lanctoium  gravi  voialfe  cor- 
pore ,  &  in  puncto  horze  tanta  terrarum  fpatia  [ranfiU'e  , 
cul  cum  quidam  e  noftris  fails  ad  loquendum  prcmptulus  , 
Ezechielem  adduxifl'et  in  medium  ,  &  diceret  eum  deChal- 
da;a  in  Juda;am  fuilfe  translatum  :  derllit  homlnem,  &  ex 
ipfo  volumine  demonftravii  Ezechielem  in  fpiritu  fe  vi- 
dilfe  tranlpoliium.  Denique  &  Apoftolum  noftium,  vide- 
licet ut  erudirum  virum  ,  &  qui  legem  ab  Hebraeis  didi- 
cilfet,  non  fuilfe  auium  affirmare  le  raptum  in  corpore  , 
fed  dixiife  ,  Sivc  in  corpore,  five  extra  corpus ,  nelcio,  2.  Cor# 
Deus  felt.  His  &  talibus  argumentis  apocryphas  in  lib.-o  11. 
EccleliJe  fabulas  arguebar.  Super  qua  le  ledtoris  aibitiio 
judicium  derelinqueus  ,  illud  admoneo  ,  non  haberi  Danie- 
lem apud  Hebrjeos  inter  prophetas ,  fed  inter  eos  qui  ha- 
giographa  confcripferunt.  In  tres  fiquidem  partes  omnis 
ab  eis  Scriptuia  dividitur  ;  in  legem,  in  prophetas,  &  in 
hagiographa,  id  eft  quinque  ,  &  ofto ,  &  in  undecim  li- 
bros  :  de  quo  non  eft  hujus  temporis  dillcrcre.  Quae  au- 
tem  ex  hoc  propheta  ,  immo  conria  hunc  iibrum.  Por- 
phyrins ohjlclat :  teftes  funt  Methodius  ,  Eufebius ,  &  Apol- 
linarius  :  qui  mukis  verfuum  miliibus  ejus  velanije  refpon- 
dentes ,  nelcio  an  curiofo  lectori  fatisfecerint.  Unde  cbfe- 
cro  vos  6  Paula  &  Euftcchium  ,  fundaiis  pro  me  ad  Do- 
minum  preces  :  ut  quandiu  in  h')C  corpufculo  fum  ,  fcri- 
bam  aliquid  gratum  vobis,  utile  Ecclefi.E ,  dignum  pofte- 
ris.  Prsfentium  quippe  judiciis  oblatrantium  non  fails  mo- 
veor  :  qui  in  utramque  partem ,  aut  amore  labuutur  ,  auc 
odio. 


EJUSDEM   IN   XII.     PROPHETAS    PR^.FAT10. 


NOn  eft  idem  ordo  duodecim  Prophetarum  apud  He- 
b.fo;  ,  qui  eft  apud  nos.  Unde  fecundiim  id  quod 
ibi  legitur ,  hie  quoque  difpoiid  funt.  Ofee  commaticus 
eft  ,  &  quail  per  fenteniias  loquens ,  Joel  planus  in  prin- 
cipils,in  fine  obfcurior.  Et  ufque  ad  Malachiam ,  habent 
finguli  prop  ietates  luas  :  quem  Eidram  fciibam,  legilque 
doitorem  ,  HebrEi  auiumant.  Et  quia  longum  eft  nunc  de 


omnibus  dicere  :  hoc  tantum  vos  5  Paula  &  Euftochium 
admonitas  volo ,  unum  Iibrum  elfe  duodecim  Propheia- 
rum  :  &  Ofee  fynchronon  Ifais  :  Malachiam  vero  Aggsi 
&  Zachatiae  fuid'e  temporibus.  In  quibus  autem  tcmpus  non 
prsfertur  in  litulo  ;  fub  illis  eos  regibus  prophetalfe  ,  fub 
quibus  Sc  hi  qui  ante  eos  habent  liiulos  prophetaverunt. 


EJUSDEM  IN  EIANGELISTAS  AD  DAMASUM  PR^FATIO. 


NOvum  o-us  me  facere  cogis  ex  veterl :  ut  poft  exem- 
plaria  Sc  ipturarum  toto  orbe  difperfa  ,  quali  quidam 
arbiter  fedeam  :  &  quia  inter  fe  variant ,  qiue  fint  ilia  quE 
cumGiacca  confentiant  ve;itare,decerram.  Pius  labor ,  led 
pe.iculola  prjffumptio  ,  judicare  de  ceteris,  ipfum  ab  om- 
nibus iudicandura  ;  fenis  mutate  linguam  ,  &  canefcentem 
jam  mundum  ad  inltia  rettahere  parvulorum.  Quis  enim 
doClus  pariter  vel  indoclus ,  ciim  in  manus  volumen  alfum- 
pfeiit,  &  a  faliva  quam  femel  imbibit,  vidcrit  difcrepare 
quod  lectitat;  non  ftatim  erumpat  in  vocera,  me  falfa- 
rium  ,  me  clamitans  eUe  facrilcgum ,  qui  audeam  aliquid 
in  veteribus  libris  addere,  mutare  ,  corrigere  ?  Adversiis 
quam  invidiam  duplex  caufa  me  confolatur  :  quod  &  tu 
qui  fumnius  facerdos  es ,  fieri  jubes  ;  &  verum  non  elTe 
quod  variar ,  etiam  maledicorum  teftimonio  comprobatur. 
Si  enim  Laiinis  exemplaribus  fides  ell  adhibenda  :  refpoii- 
deanr  quibus  :  tot  enim  funt  exemplaria  pcne  quot  codices. 
Sin  autem  Veritas  eft  qujerenda  de  pluribus  :  cur  non  ad 
Grscam  originem  reverientes ,  ea  qu.e  vel  a  viiiofis  in- 
terpredbus  male  reddita,  vel  a  pratlumptotibus  imperitis 
emendata  pervetliiis ,  vel  a  librariis  dormiiantibus  aut  ad- 
dita  funt,  aut  mutata,  cortigimus  ?  Neque  vero  ego  de 
veieti  difputo  Teftamento  ,  quod  a  SeptuagintaSenioribus 
in  Grxcam  linguam  versum ,  tertio  gradu  ad  nos  ufque 
pervenii.  Non  qusro  quid  Aquila  ,  quid  Symmachus  fa- 
piant,  quare  Theododon  inter  novos  Sc  vetetes  medius 
incedat.  Sit  ilia  vera  interpretado  quam  Apoftoli  proba- 
verunt.  De  novo  nunc  loquor  Teftamento  ;  quod  Giaccum 


elTe,  non  dubium  eft,  excepto  Apoftolo  Matthaco,  qui 
primus  in  Judsea  evangelium  C  h  r  i  s  T  i  Hebraicis  litie- 
ris  edidit.  Hoc  certe  cum  in  noftto  fetmone  dilcoidat ,  6c 
in  diverfos  rivulorum  tramires  ducit  :  uno  de  fonie  quae- 
rendum  eft.  Pijetermitio  eos  codices,  quos  a  Luciano  Sc 
Hefychio  nuncupaios,  paucorum  hominum  allerii  perver- 
fa  conteniio  :  quibus  utique  nee  in  toto  veteii  Inftiumen- 
to  poft  Septuagima  Interpretes  emendate  quid  licuit ,  nee 
in  novo  profuit  emendalfe  :  cum  multatum  gentium  Un- 
guis Scriptura  ante  translata,  doceat  falfa  elle  qu.T  addi- 
ta  funt.  Igitur  h,sc  praefens  prsefaiiuncula  polliceiur  qua- 
tuonanitini  Evangelia  ,  quotum  ordo  eft  ifte  ,  Matth*us, 
Marcus ,  Lucas ,  Joannes  :  codicum  GrEecorum  emendata 
collatione  ,  fed  veterum  ,  quae  ne  multiim  a  leilionis  Lati- 
n£e  confuetudine  difcreparent ,  ita  calamo  tempeiavimus  , 
ut  his  taniiim  qus  fenlum  videlianiur  mutare  coriecUs  , 
reliqua  raanere  paieremur  ut  fuerant.  Canones  quoque  , 
quos  Eufebius  Csfarienfis  epifcopus  Alexandtinus  fecutus 
Ammonium  ,  in  decern  numeros  ordinavit ,  iicui  in  Gr*- 
co  habentur ,  expreffimus.  Quod  li  quis  de  curiofis  volue- 
rii  nolfe,  qu.e  in  Evangeliis ,  vel  eadem  ,  vel  vicina,  vel 
fola  lint ,  eorum  diftinflione  cognofcet.  Magnus  liquidcm 
hie  in  noftris  codicibus  error  inolevii,  dum  quod  in  ea- 
dem re  alius  Evangelifta  plus  dixit,  in  alio  quia  minus 
puraverint ,  addiderunt.  Vel  dum  eundem  fenlum  alius 
aliter  exprelTit,  ille  qui  unum  e  quatuor  primum  legerat, 
ad  ejus  exemplum  ca;teros  quoque  exiftimaverit  cmen- 
dando».  Unde  accidie  ut  apud  nos  mixta  Gut  omnia ,  & 


PR^FATIONES    S.    HIERONYMI, 


in  Marco  pliira  Liicx  atquc  Marthj;i.  Riirfum  in  Matihio 
plura  Joaiiiiis  &  M^'ici  ,  &  in  cartcii-.  leliqiioru"!  (|u.5;  aliis 
piuptia  funt ,  iuvciiiantiir.  Cum  it.ujuccanoncs  ic^^ciis  qui 
(ulijei-U  luiii ,  cunfufioiii>.  crrorc  rul^huo  ,  &  limilia  unuiiiim 
fcies ,  &  liii^ulis  fua  quxqiic  rcflitucs.  In  caiioiie  piimo 
concDrdant  quaiiiur  ,  Mjtihicus,  Maicus ,  Lncai ,  Joan- 
nes. In  fccundo  t.e<,  Muttliaius ,  Marcus,  Lucas.  Inter- 
tio  Ires  ,  Maitlnu; ,  Lucas ,  Juannei.  hi  quarto  tres ,  Mat- 
thxus ,  Marcus ,  Joannes.  In  quinco  duo  ,  Matrharus  >  Lu- 
cas. In  fexio  duo,  Matihxus ,  Maitus.  In  Icpiimo  duo, 
Mattlia;us  ,  Joannts.  In  octavo  duo,  Lucas,  Maicus.  In 
nono  duo,  Lucas,  Joannes.  In  dccimo  ,  propiia  quique 
quLC  nun  habentur  in  aliis  ,  cdidcruni.  Sinj^ulis  veru  T.van- 
^eliis ,  ab  unu  incipiirns  ufque  ad  fiiicm  librorum  ,  difpar 
Humerus  accrefcit.  Hie  nij^ic;  coloic  dclciipius ,  fi;!i  fi;  ha- 
bet  alium  ex  minio  dikolorcm  numeium,  qui  ad  deccm 
ufque  proctdens ,  indicac  prior  numerus  in  quo  litcaiio- 
ne  requirendus.  C  im  crj^o  apiTr!  i  ludicc,  verbi  gratia  , 
illud  live  illud  capitulum  leire  volueris  cujus  canonis  lit, 
llatim  ex  fubjetto  numeio  doceberis ,  &  recuricns  ad 
principia,  in  quibus  canonum  art  diftinda  congeries,  eo- 
demque  llacim  canuneex  titulu  fiontis  invento  ,  iilum  quern 
quarrebas  numerum  ,  ejufdem  Evangeliitaf  qui  &  ipie  ex 
iniciipcione  ii^naiur ,  invenies ,  atque  e  visino  cEetero- 
lum  tramiiibus  iufpe£tis ,  quos  numerus  e  regione  habeant  > 


Ixxxix 

annotabis ,  &  cum  fcicris,  recurrcj  ad  volumina  fingulo- 

rum  ,  &  line  ni<jra  repcriis  niiincris  quos  ante  fj^navcra»  » 
teperics  IK.  loca  lu  quibus  vel  cadcm  vel  vklna  duerunt. 
Sciendum  tamcii ,  ne  quis  ij;narum  ex  (imiliiudiiic  nume- 
rorum  error  involvat,  quod  ficubi  in  fubnocatione  cano- 
num dirtindorum  ,  in  canone  quolibet  trts  Lvangclift*  bis , 
ter  vel  quaicr ,  aut  etiam  ampliiis  eundcm  numerum  per 
ordinem  liabiicrini  annoiatum  ,  &  quartus  c  contrarlo  , 
difctcpantes  :  quod  id  tres  illi  in  eo  loco  femel  dixerinc, 
quartus  toties  in  corpore  voluminis  fui  ponai,  quoiies  di- 
verfi  Humeri  in  ejus  canone  poiiti  (laut  contra  prsedi^to- 
lum  numcroruni  continuatas  limilitudines.  Item  fi  in  uno 
quulibet  eorum  aut  eiiam  duobus  idem  in  canone  nume- 
rus bis,  ter,  &  quater,  aut  eo  amplijs  reperiattir  inordi- 
iie  coliocatus ,  &  difparcs  inveniantur  in  cattcris  ;  dul^ium 
non  eiit,  quin  id  quod  illius  illorumve  canonis  numerus 
bis  terque  tepc[itum  ab  his  in  voluniinc  feniel  dldum  cf- 
fe  oftendit ,  alter  alterius  eorum  toties  uno  atque  eodera 
(eiifu  loquanrur,  quoties  prstulcrint  in  numerorum  anno- 
tationc  dlibniiam.  Et  hoc  in  omnium  novem  canonum 
cullatione  fervabitur.  Cxterum  in  decimo  f  quoniam  prcr- 
piia  (inguloium  lantummodocontinentur  )  nou  poteft  con- 
tra id  compatatio  elle  quod  fulum  ell.  Opto  ut  in  Chti- 
fto  valeas ,  &  meminetis  mei  Papa  beatifllme. 


EJUS  DEM  EX  CATALOGO   SCRIPTORUM  ECCLESIASTICORUM. 


PAulus  Aportolus ,  qui  ante  Saulus  ,  extra  numerum 
duodecim  Apoftolorum  ,  de  tribu  Benjamin  &  oppi- 
do  JudsK  Gifchalis  fuit  :  quo  a  Roraanis  capco,  cum  pa- 
rentibus  lui.>  Tarlum  Cilicia;  comniigravit ,  aquibus  obilu- 
dia  le'J'is  miil'us  Jerofolyma  ,  a  Gamaliel  viro  doClillimu, 
cuius  Lucas  nieminit ,  erudiius  eft.  Ciim  autem  inteifuiifet 
neci  niartyris  Stephani ,  &  acceptis  a  Ponniice  tcnipli 
epiftolis,  ad  perfequendos  eos  qui  Chrillo  cicdideiant, 
Damalcum  pergeret ,  revelationecompuKus  adfidem,quac 
in  Adlibus  Apoilolorum  fciibitur,  in  vas  eledionis  de  per- 
fecutore  translatus  eft.  Cumquepiimum  ad  prjcdicationem 
ejus  Scra;ius  Paulus  Proconful  Cypri  credidiiret,  ab  eo, 
quod  eumChrifti  fidei  fubegerat  ,  fortitus  eft  nonicn  Pau- 
lus  :  Sc  juniSto  llbi  Harnaba  ,  multis  urbibus  peragratis ,  re- 
vertenfque  Jerofolymam  ,  a  Petro  ,  Jacoboque  &  Joanne, 
Gentium  Apoftolus  ordinatur.  Et  quia  in  Actibus  Apoftolo- 
rum  pleninime  de  ejus  convei  fatione  Icriptum  eft ,  hoc  tan- 
tiim  dicam  ,  quod  port  paftionem  Domini  vigelimoquin- 
to  anno,  id  eft  fecundo  Neronis ,  eo  tempote  quo  Fe- 
ftus  procurator  Judjes  fucceillt  Felici  i  Roniam  vinclus 
mittitur ,  &  biennium  in  libera  manens  cuftodia  ,  adver- 
siis  Judicos  deadventu  Chrirti  quotidie  difputavit.  Scien- 
dum autem  in  prima  latisfactione  ,  ( iiecdum  Neronis  im- 
peiio  roborato  ,  nee  in  tanta  erumpente  fcelera  ,  quanta  de 
eo  narrant  hiftoria? )  Paulum  a  Nerone  dimifl'ura  ,  ut  Fvan- 
E;elium  Chrifti  in  Occidents  quoque  partibus  prsdicarer, 
ficut  ipfe  (cribir  in  fecunda  epiftola  ad  Timotheum  (  eo 
tempore  quo  8c  pailus  eft  ,  de  vinculis  diflat  epiftolam  ) 
In  prima  mea  latisfaitione  nemo  mihi  affuit,  led  omnes 
me   dereliquerunt  :  non   eis  impucetur.    Dominus  autem 


mihi  affuit ,  &  confortavit  me  ,  ut  per  me  prEdicatio  com- 
plcretur  ,  &  audirent  omnes  Genies  :  &  liberatus  fum  de 
ore  leonis.  ManileftilTime  leunem  propter  crudeiitatem  , 
Nerciiem  fignificans.  Et  in  fequentibus ,  Liberatus  fum  de 
ore  leonis.  Et  ftatim,  Liberavit  me  Dominus  ab  omni 
operemalo,  &  lalvavit  meinregnum  fuumca-Iefte,  quod 
fcilicet  pij:leus  fibi  lentiret  imminere  martyrium.  Nam& 
in  eadem  epiftola  praemii'erat.  Ego  enim  jam  immolor , 
Sc  tempus  refolutionis  mcEE  inftat.  Hie  ergo  decimuquar- 
to  Neronis  anno  ,  eodem  die  quo  Petrus ,  Roms  pro  Chri- 
ilo  capite  truncatus,  fepultufque  eft  in  via  Oftienfi,  an- 
no poft  paflionem  Domini  trigefimofeptimo.  Scripfit  au- 
tem novem  ad  feptem  Ecclelias  epiftulas,  ad  Romanes 
unam  ,  ad  Corinthios  duas ,  ad  Galatas  unam  ,  ad  Ephe- 
fios  unam,  ad  Philippenfes  unam  ,  ad  Collollenfes  unam  , 
ad  Thelfalonicenfes  duas.  Praeterea  ad  difcipulos  fuos , 
Timotheo  duas ,  Tito  unam,  Philemoni  unam.  Epiftola 
autem  quae  fertur  ad  Hebr;eos  ,  non  ejus  creditur ,  pro- 
pter ftili  fermunil'que  diftantiam  :  fed  vel  Barnaba:  juxta 
TertuUianum  ,  vel  Luc<e  Evangelifta:  juxta  quofdam  :  vel 
Cltmentis  Romana;  poflea  Ecclelia;  Epifcopi ,  quem  aiunt 
lententias  Pauli  proprio  ordinalfe  9c  ornafle  fermone  :  vel 
certe  quia  Paulus  fcribebat  ad  Hebraeos,  &  propter  invi- 
diam fui  apud  eos  nominis ,  titulum  in  principio  falutatio- 
nis  amputaverat,  fciipferat  ut  Hebta;us  Hebraeis  Hebrai- 
ce ,  id  eft-  fuo  eloquio  difertid'ime ,  ut  ea  qus  eloquentet 
fcripca  fuerant  in  Hebrso  ,  eloquentiiis  verterentur  in 
Gr.i-cum  ,  &  banc  caufam  effe  ,  quod  a  ceteris  Pauli  epi- 
rtolis  difcrepare  videatur.  Legunt  quidam  &ad  Laodicen- 
fes ,  fed  ab  omnibus  expluditur. 


EJVSDEM  EX  CATALOGO  SCRIPTORUM  ECCLESIASTICORUM. 


JAcobus  ,  qui  appellatur  frater  Domini ,  cognomento 
Juftus ;  ut  nonnulli  exiftimant ,  Jofeph  ,  ex  alia  uxo- 
re  ;  ut  autem  mihi  vidciur  ,.Mari3e  foroiis  matris  Doini- 
ni ,  cujus  Joannes  in  libto  luo  meminit ,  filius ,  poft  paftio- 
nem  Domini,  ilatim  ab  Apoftolis  Jerofolymorum  Epifco- 
pus  ordinatus  ,  unam  tantiim  Icriplit  epiftolam,  qu^  de 
feptem  catholicis  eft  :  qu*  8c  ipla  ab  alio  quodam  fub  no- 
mine ejus  ediia  alferitur  :  licet  paulatim  tempore  prcce- 
denteobtinuerit  au6loritatem.  Egefippus  vicinus  Apofto- 
licorum  teniporum  ,  in  quinto  commentarii.>rum  libro  de 
Jacobo  narrans ,  ait ,  Sufcepit  Eccleliani  Jerololymaf  ,  poft 
Apoftolos^  fracer  Domini  Jacobus  ,  ci-ignomento  Juftus  : 
multi  liquidem  Jacobi  vocabantur.  Hie  de  utero  matris 
fandlus  fuit,  vinum  Sc  Ikeram  non  bibir ,  carneni  nullam 
comedit,  nunquam  attonlus  eft  ,  nee  unC^us  unguenro  ,  nee 
ulus  balneo  :  huic  foli  licitum  erat  ingredi  Sancla  fanfto- 
tum  :  fiquidem  veftibus  laneis  non  uiebatur  ,  fed  lineis  ; 
iolufque  ingrediebatur  templum  :  &  fixis  genibus  ,  pro 
populo  deprecabatur  ,  in  tintum  ut  camelorum  dutitiem 
itaxilfe  ejus  genua  ctederentur.  Dicit  &  alia  multa  ,  qua; 
enumerate  longum  eft.  Sed  Sc  Jofephus  in  vigelimo  libro 
Antiquitatum  referi ,  &  Clemens  in  feptimo  u'c'u-rra-iiu-t , 
mortuo  Fcfto  ,  qui  Juda;am  retjebat ,  milium  a  Nerone  ef- 
fe  fuccellbrem  ejus  Albinum  :  qui  ciim  necdum  ad  provin- 
«iam  perveniiret ,  Ananus ,  inquit ,  Pontifex  adolefcens , 


Anani  filius ,  de  genere  Sacerdotali ,  accepta  occafione 
«MfX/a,-,  concilium  congregavit  ,  8c  corapellens  publico 
Jacobum  ut  Chriftum  Dei  filium  dcnegaret ,  contradicen- 
tem  lapidari  jullic  :  qui  cum  pra;cipitatus  de  pinna  tem- 
pli ,  conliaC^is  cruiibus  adhuc  femivivus  tendons  ad  cor- 
lum  maniis  diceret,  Domine  ignofce  eis  :  quod  enim  fa- 
ciunt,  nelciunc  :  fullonis  fufte  quo  uda  vtftimenta  extor- 
queti  folent,  incerebro  percuifus  intetiit,  Tradit  item  Jo- 
fephus, tantar  eum  fani5^itatis  fuiii'e  ,  8c  celebritatis  in  po- 
pulo, ut  propter  ejus  necem  ,  creditum  fit  lubverfam  elfe 
Jerofolymam.  Hie  eft  de  quo  Paulus  Apoftolus  fcribit  ad 
Galatas,  Alium  autern  Apoftolorum  vidi  neminem  ,  rifi 
Jacrbum  fratrem  Domini.  Et  Apoftolorum  fuper  hoc  cre- 
briiis  arta  teftantur.  Evangelium  quoque  quod  appellatur 
fecundum  Hebrsos ,  8c  a  me  nuper  in  Gra;cum  Latinum- 
que  fermonem  translatum  eft  ,  quo  8c  Origenes  faepe  uii- 
tur ,  poft  refurreclionem  Salvatoris  retert  :  Dominus  au- 
tem ciim  dediftet  findonem  fervo  facerdotis ,  ivit  ad  Ja- 
cobum ,  8c  apparuit  ei.  Jutaverat  enim  Jacobus  fe  non 
comefturuni  panem  ab  ilia  hora ,  qua  biberar  calicem  Do- 
mini ,  donee  videret  eum  refurgentem  a  mottuis.  Rurfuf- 
que  poft  paululum  ,  Afferre,  ait  Dominus ,  menfam  &  pa- 
nem. Srarimque  additur  ,  Tulit  panem  ,  &  benedixit ,  ac 
fregit ,  8c  dedit  Jaccbo  Jufto  ,  8c  dixit  ei ,  Frater  mi ,  co- 
nicde  panem  tuum  ,  quia  refurtexit  Filius  homiais  a  dor- 


Ixxxx 


PR^FATIONES    S.    HIERONYMI. 


mientibus.  Triginta  itaque  annos  Jerofolymis  rexit  Ec-  tulum  ufque  ad  obfidionem  Titi  &  ultimam  Hadriani  no- 
defiam  ,  id  eft  ufque  ad  feptimum  Neronis  annum,  «cjux-  tid'imum  habuit.  Quidam  enolliis  in  Monte  oliveii  eum 
ta  templura  ,  ubi  &  prsecipitatus  fuerat ,  fepultus  ell.  Ti-      conditum  putant  :  fed  falfa  eorum  opinio  eft. 


EJUSDEM  EX  CATALOGO   SCRIPTORUM  ECCLESIASTICORUM. 


Simon  Petrus  filius  Jonse,  provinciae  Galilacae  ,  vico 
Bethfaida,  frater  Andrea;  Apoftoli ,  &  piincep?  Apo- 
flol  rum  ,  poft  epikopatum  Antiochenfis  EcclelTat,  &pra;- 
dicationeni  difperlionis  eorum  qui  de  circumcilione  cre- 
diderant,  in  Ponto  ,  Galatia,  Cappadocia  ,  Afia,  &  Ei- 
thynia  ,  lecundo  Claudii  anno  ad  expugnandum  Simonera 
Magum  Romam  permit ,  ibique  viginiiquinque  annis  ca- 
thedram  facerdotalem  tenuit ,  ufque  ad  ukimum  annum 
Neronis  ,  id  eft  decimumquartum.  A  quo  &  afSxus  cru- 
el, martyrio  coronatus  eft  ,  capice  ad  terram  verfo  ,  &  in 
fublime  pedibus  elevatis ,  airerens  fe  indignum  ut  fie  cru- 


cifigeretur  ut  Dominus  fuus.  Scripfit  duas  epiftoias ,  quae 
catholicae  nominantur  ;  quaium  fecunda,  a  plerifque  ejus 
elFe  negatur  ,  proprer  ftiii  cum  priore  diflonantiam.  Sed 
&  Evangelium  juxta  Marcum  ,  qui  auditor  ejus  &  inter- 
pres  fuit ,  hujus  diciiur.  Libri  autem ,  e  quibus  unus  Afbo- 
rumejus  infcribitur ,  alius  Evangelii  ,  tertius  prscdicatio- 
nis ,  quartus  Apocalypfis ,  quintus  judicii ,  inter  apocry- 
phas  icripturas  reputantur.  Sepultus  Rom2  in  Vaticano 
juxta  viam  triumpfialem ,  totius  utbis  venerations  ce- 
lebratur. 


EJUSDEM  EX  CATALOGO  SCRIPTORUM  ECCLESIASTICORUM. 


Judas  frater  Jacobi ,  parvam  quidem  ,  quse  de  feptem 
catholicis  eft  ,  epiftolam  teliquit.  Et  quia  de  libro  Euocli , 
qui  apocryphus  eft ,  in  ea  alfumic  ceftimonium ,  a  plerifque 


rejicitur  :  tamen  aucloritatem  vetuftate   jam  &  ufu  me- 
ruit ,  &  inter  fanftas  Scripturas  computatur. 


ADMONITIO    IN   GENE  SIM, 

&  qiiofdam  Libros  feqq. 

PRiORES  quhiqueS.  Scripture  libri  fccundum  antiquam  verjioncm ,  feu  Pentateuchus, 
ttt  -vacant,  cum  fix  aliis  fubfequcntibus ,  'vidilicet  Jofue ,  Judicum  cr  Huth ,  ncc  non 
IV.  Regum,  II.  Paralipomcnon,  0-  Efd>\i ,  profcruntur  h  tiahis  ex  I'ariis  Latinorum  Fa- 
trum  fcriptis ,  deficientihus  nimirum  Mji.  codicibus ,  qui  hofce  libros  vel  mtegros ,  vel  fal- 
tem  ex  parte  complcClantur  :  excipicnda  tamen  Cunt  Cantica  qu.edam  qux  Mfi.  nonnulli 
Jiippeditarttnt  nobis ,  ficut  (^  vcrjiculi  plurcs  in  Libris  IV.  Regum  p.tjjlm  dijpminati ,  qua. 
omnia,  quantulacunquc  Jint ,  accurate  dcferipta ,  fuis  locis  infcruimus. 

Ad  Patres,  vel  antiques  Scriptorcs  quod  attinet ;  cum  Latinos  omncs ,  vel  pene  omnes, 
tonfuluerimus  ad  Grcgorium  Magnum  ufque ,  horum  multos  in  conficiendis  his  ^-  aliis  hu- 
jufmodi  libris  adhibuimus ,  illos  fiepe  pr^tfcrendo ,  vel  qui  antiquiores  effent ,  vel  quorum 
fcripta  plura  ^  ampliora  nobis  facri  conte.Ktiis  fragmenta  fufficerent.  At  ex  omnibus  vete- 
ribus  Scriptoribus ,  vix  ullus  ad  Textum  nojlrum  injlriiendum  ^  adornandum ,  plus  con- 
tulit ,  qukm  Augujtinus ,  maxime  tomo  3.  noviffimx  editionis ,  ubi  habentur  libri  de  Ge- 
neji  ad  litt.  libri  Locutionum  qt  Qjt.tftionum  in  Heptateuchum,  Annotatio7ies  in  Job ,  (^c. 
Plura.  etiam  mutuati  fumus  a  Tertulliano ,  Cypriano  ,  Lucifero,  Hilario,  Ambrojio,  Hiero- 
nymo,  ^f.  de  quibus  omnibus  fmgulatim  dijfcrimus  in  Prsfatione  generali.  Hujus  tamen 
loci  eft  nonnulla  dicere  de  libra  Quxftionum  Hebraicarum  in  Gcncjim,  auciore  Hierony- 
7no ,  quo  in  opere  fententias  bene  mult  as  libri  Genefeos  juxta  verftoncm  Latin  am  antiquam 
€x  LXX.  (quod  autumamus)  S.  Doclor  retulit ,  quafque  omnes ,  fumnii  curd  dccerptas ,  ei- 
dem  libra  7ioftro  annectendas  duximus.  Erunt  forfan  qui  addubitcnt  de  fragmentorum  il- 
•lorum  ponder e  q"  luBoritate ,  ac  ft  non  tute  ac  certo  ad  antiquam  verftonem  libri  Genefeos 
reftituendam  (^  complendam  adhibcri  valeant.  Fatebor  quod  res  eft ;  paululum  in  his  (jj' 
ipfe  h.ifitavi  :  id  imprimis  follicitabat  gr  angebat ,  quid  in  locis  quihufiam  Hieronymus , 
dum  refert  unum  aut  alterum  illius  Scriptur<e  verjiculum ,  proxime  addit  :  Pro  eo  quod 

nos  pofiiimus in  Hebrso  ita  fcriptum  eft ,  (^c.  vel,  Ubi  nos  poiiiimiis &grcEce  di- 

citury/f in  Hebrso  habet  ita,  c^c.  At  illud potifjimiim premcbat ,  quod  habet  idem  Hie- 
ronymus ad  Genefts  cap.  30.  '^'^.  19.  zo.  ubi  poft  allata  de  more  hujus  Scriptur^e  verba: 
Et  concepit  adhuc  Lia ,  &  peperit  filiiim  fextum  Jacob :  «Sc  dixit  Lia  :  Dotavit  me  Deus 
dote  bona  :  ex  hoc  tempore  habitabit  meciim  vir  mens,  &i.c.  ftatim  fubjung:t  :  Ubi  nos 
pofiiimus  :  Habitabit  mecum ,  &  LXX.  interpretati  Hint  :  Dtliget  me  :  in  Hebrajo  habet , 
jez,buleni. 

Floe  autem  ft  ita  eft ,  inquieham ,  ut  Hieronymus  eo  loci ,  0-  aliis  ftmilibus ,  verftonem 
Latinam  veterem  fecunditm  LXX.  exhibeat ,  quo  paclo  proxime  addit  :  Ubi  nos  pofiii- 
mus? ac  ft  ipf  verba  fuperiora  de  Gr£co  in  Latinum  interpretatus  fuerit.  Nonne  aptiiis 
fubftinxiffet  :  Ubi  nos  legimus,  vel  quidpi.tmftmile?  Prxterea  ft  idem  fr.igmentum  peti- 
tum  ejfet  ex  antiqua  verfto?ie  Latina,  quomodo  ibidem  legeretur  :  Habitabit  mecum,  ubi 
LXX.  ipfa  Hieronymo  tefte ,  ferebant ,  Diliget  me  ?  Kum  Hieronymus  bene  ftbi  conftitiffet , 
LXX.,  Inter prctcs  ipftfmet  LXX.  Interprctibus  objiciendo (jr  comparando?  Hoc  inquarn ,  ft- 
cut  (^  alia  qu.edam  id  genus  injicicbant  fcrupulum ,  Q'  in  dubit.itionem  nonnullam  adduce- 
bant.  Veriim  perpenfts  omnibus ,  qt  examinatis ,  in  re  fatis  clara  gj-  perfpicua  diu  h.tre- 
re  non  licuit.  Enim  vera  etft  non  diffitear  indicata  fupcrius  teftimonia  apud  Hieronymum, 
nonnihil  habere  difficultatis,  non  tamen  judicandum  ejji  exiftimo  de  toto  opcrc ,  ex  ill  is 
ambiguis  qt  paucis  admodum ,  cum  fuppetant  alia  aperta  (^  majore  numcro ,  qu.c  ambigui- 
tatem  folvunt. 

Ac  prima  quidem ,  conftat  Hieronymum  hoc  in  opere  totumpene  Genefeos  percurrere  librum , 
(^  in  eodem  recenfendo ,  vulgo  adhibere  verftonem  Latinam  e.x  LXX.  Interprettbus.  1°. 
Huic  interpretationi  Latinam  aliam  inter  dum  fubjungere  ex  Hcbrxo ,  aliquando  etiam  f.v 
Aquila,  Symmacho ,  (yc.  3°.  Allata  primnm  una  vel  altera  verftculo  Latinjt  verftonis  /?- 
cundiim  LXX.  fpe  quidem ,  ut  dixi ,  adjungere  alteram  ex  Hebr.eo  ,  fed  r.tro  admodum 
inter ponere  hoc  dicium  :  Quod  nos  pofiiimus,  vel ,  Ubi  nos  pofuimus,  quod  fupra  fufpicio- 
ni  locum  d.ibat  :  quinimo  multo  freqnentius ,  qt  pa^tm ,  ad  comj/.tr.itionem  int}itucnd.im , 
adjungere  ifta  :  Pro  eo  quod  legimus  fupra;  vel  ,  Ubi  nos  legimus i  vel,  Ubi  nos  ha- 
bemus >  vel,  Ubi  nunc dicitur ;  vel.  Hoc  quod  IVic  poiitum  eft  ;  iv/ ,  Pro  eo  quod  in  nof- 
tris  codicibus  fcriptum  eft  ;  vel ,  Pro  tali  verba  relato  fupra,  in  Hebno  habet;  vel,  Mul* 
to  alius  in  Hebrxo,  quam  in  LXX.  Interpretibus  (rclatis  fupra)  fenfus  eft,  cr ft'  ^^  ^^''^ 
multis. 

Tern.  I.  A 


a 

At  nulla  ex  loco  lihri  ejufdcm  magis  liquet  id  quod  contendimus ,  quam  ex  Fr^fatlcfte 
ipjiufrrict  Hieronymi  in  hunc  I'lhrum  ,  ubi  fancius  Doctor  mcntcm  fuam  avcrtt ,  (^-  totiitn 
conjUium  fie  n. trr.it  :  Studii  noftri  erit,  vel  eoL-um  qui  de  libris  Hebraicis  varia  fufpicanmr, 
errores  refellere,  vel  ea  qu2  in  Latinis  &  Grxcis  codicibus  fcatere  videntur ,  auftoritati  luce 
reddere ;  en  mologias  quoque  icrum ,  nominum ,  atque  regioniuii ,  qux  in  noftro  fermone 
non  relbnant ,  vernacular  lingux  explanare  ratione.  Dcifide  fiquuntur  ifia  plane  aurea  : 
Et  quo  facilius  emendatio  cognolcatur,  ipla  primum,  at  apud  nos  funt  tehimonia ,  propo- 
nemus5  &:  ex  collarione  eorum  qux  fequuntur ,  quid  in  illis  aut  minus,  aut  plus,  aut  aliter 
fit,  indicabimus.  Neque  verb,  tnqtut ,  LXX.  Interpretum,  ut  invidi  latrant,  errores  ar- 
guimus ,  nee  noftrum  laborem ,  illorum  reprehenfionem  putamus ,  &c.  His  autem  "jcrbis 
mtinifefte  apparct  h^c  duo  pot'lfrmum  intendijfe  Hicronymum  :  i°.  Lt  Hcbra'ico  contextui 
fuam  aucforitatcm,  a  nomitdlts  tabcfaclatam,  reflhueret.  i°.  Ut  interpret/itioncs  Gnecas, 
ac  imprimis  LXX.  kcc  non  Latin  as  ab  ipja  derivatas,  ad  HebrMim  tanqu.im  ad  fontem , 
^  tcxtum  primigenium  exa&as  emendaret ,  quod  ut  facilius  prxflct  S.  Doctor ,  ilia  ipfa ,  ut 
pr£  oculis  erant ,  utriufquc  Scripture  teftimonia ,  profert  in  medium ,  ut  ex  collatione ,  in- 
quit ,  eorum,  quid  in  illis  aut  minus,  aut  plus,  aut  aliter  ejfct,jignif  caret. 

Hoc  ctiam  do  fie  cxfequitur  S.  Pater  in  confequcntibus ,  ubi  context  its  utriufquc  fragment  a 
paffsm ,  (jr/eeundiim  Hehrmim ,  ^fecundtim  LXX.  latine  exhibet,  pojfponcndo  unum  alteri. 
Sentential  tamen  ex  LXX.  prolatx ,  freque7itiorcs  fu?zt  qtiam  qu£  ex  Hcbr.<:o  translat/i  funt ; 
qua  autem  adduniur  ex  Aquila ,  (^  Symmacho ,  aut  ex  aliis  codicibus  Latinis ,  rarijp.mx. 

Quod  fpeclat  ad  fententias  aut  fragmenta ,  petita-  e  Grxco  LXX.  cunEix  ilia  accurate 
tranfcripta ,  operi  nojlro  ady.'.ngcre  nil  dubitai'imus ,  rati  fcilicet  ipfa ,  fi  ncn  fmgula ,  fal- 
tem  plurima,  (jr  'vulgo  eo  modo  adhibit  a  fuiffe  ab  Hieronymo,  cujufmodi  habebantur  in. 
ipfius  codicibus. 

Non  idem  tamcn  affirmatum  velim  de  tefiimoniis  latine  prolatis ,  vel  ex  Hebrxo ,  vel 
e  Grscis  AquiU  qt  Symmachi  tranflationihui  :  cum  enim ,  ut  ait  A'lartian.tus  nofler  Not. 
prolix,  in  hunc  lib.  col.  559.  Hieronymi  verfio  Genefis  Latina,  ad  fonteiji  Hebracum  ex- 
j)reira,  fex  annis  edita  flierit  pofl  editum  librum  Hebraicariim  Quxft.  in  Genefim,  -non  mi- 
rum  ji  ilia  teftimonia.^  ex  Hebrxo  chat  a,  tunc  latine  rcddita  fucrint  ab  Hieronymo ,  cum 
alia  nulla  ipfi  prsfto  effet  interpretatio  Latina  ,  ejufdem  Hieronymi  verftone  necdum  ex- 
ftante.  Si  enim  prius  adornata  fiiffet ,  illud  ipfum  pr.iftitiffet  S.  DoBor  in  hoc  libra  Qtiaf- 
tionum  Hebr.iicarum,  quod  ^  ipje  pr.tflare  non  dubitavit  in  comment ariis  fuis  fiiper  Pro- 
phetas,  ubi pariter  adhibet  utrumque  contextum  latine,  ^  fecund.iim  Heir. turn ,  ty-  fecun- 
ditm  LXX.  (y  ad  ilium  primum  exprimcndum ,  tttitur  "jerftone  Latina  qu.tm  eliicubrave- 
rat ,  qu£  ipfffima  eft  Vulgata  noftra  :  pro  altera  vera  textu ,  illam  ipfam  u fur  pat  verfionem , 
qu£  tunc  ufurpabatur  in  Ecclefta  Latina ,  ut  probabitur  infra.  Non  negaverim  tamen  non- 
nulla  refrrri  in  libra  Quxftionum  Hebraic  arum  teftimonia ,  feu  potiiis  verba ,  etiam  fecu»' 
diim  verfionem  LXX.  qua  latine  tunc  reddita  fuerint  ab  Hieronymo  ipfi  :  fed  prxterqukm 
qusd  ifia  minits  mult  a  funt ,  ex  quibus  de  aliis  mtilto  pltiribus ,  judicium  feratur,  dicen- 
dum  his  in  locis  S.  DoSiorem  conferre  voluijfe  Latinam  verfionem  fuorum  cod.tcum  cum  tex- 
tu Gr£Co  fui  temporis.  Conjeciuram  noflram  ducimus  ex  eo  quod  ait  Hieronymus  non  fe- 
mel ,  textum primigeniumGr,xcum  fruftra  qu.trendum  cjfe ,  qualis  nimirum  vigebat  tempore 
Apoftolorum ,  nee  alium  fupereffe  prxter  eum ,  quo  utebatur  Ecclefta  eo  ipfi  tempore  qua  fcri- 
bebat.  Reftat  igitur  ut  concludamus  teftimonia  ilia  latine  pajjim  adhibita  in  libra  Quxft. 
Hcbr.  ex  verftone  LXX.  plerumque  mutub  fumpta  fuiffe  ab  Hieronymo  ex  codicibus  Lati- 
nis ,  quos  ad  fontem  Hebraicum  exaclos  emendare  volebat ,  non  vera  ilia  eadcm  ab  ipfi  ex- 
templo  latine  fuiffe  tr-inslata  ,  quod  inutile  _(jr  fupervacaneum  ipfifuifftt.  Nobis  etiam  hac 
in  re  ajjt'jitiri  videtur  eruditus  Au5ior  Quxftionum  Hieronymianarum ,  nedum  arguamur 
nos  de  propria  ftomacho  fecifft  conjeffur.im  ;  ille ,  inquam,  Auclor  Quxft.  1  3.^.  437.  dif- 
fer ens  de  libra  Quxft.  Heir aic arum  Hieronymi ,  ait :  Quxftiones  illas  fi  diligentiiis  confi- 
deremus ,  inveniemus  aliud  nihil  elTe ,  priter  collationem  non  admodum  accuratam  verfio- 
nis  Latinx  cum  texm  Hebraico,  &  verllonibus  Grxcis,  de  quibus  luam,  Judxorumque  fen- 
tentiam  fubinde  profert  Hieronymus.  Ut  non  ncgmm,  inquit,  utile  hoc  efle  opus,  optan- 
dumque  ut  in  uni\erfum  Vetus Teftamentum  limile  haberemus,  prxlertim  propter  annqua- 
rum  verfionum  fragmenta.  Etfupra  Quxft.  4.  pag.  1 10.  ad  hoc  GincJ'.  z.  f.  1.  Et  con- 
fummavit  Dens  in  die  lexto,  ab  Hieronymo  ,  in  t  a  lihri  fui  ,  adhibit ::n> ,  id  obfrvat  I'tr 
doclus  :  Sic  ergo  habet,  ad  hxc  verba  veteris  Latinx  verlionis  ex  LXX.  Interpreribus  :  Et 
confummavit  Deus ,  ^c. 

Jam  vera  quod  diximus  fipra  de  libra  Quxftionum  Hihratcarum,  idem  quoque  .iffirmari 
poffe  exiflimamus  de  Auguftini  Locutionum  ^  Qu.iftionum  libris  in  Heptateuchum ,  ma- 
xime  vera  de  libris  Locutionum ,  qui  nimiriim  libri  Locutiones  illas  Scripture  continent , 
ut  ait  Auguftintts  ipfe,  qux  \identur  fecundum  proprietates ,  feu  idioipata  linguae  Hebraicje 


•Vel  Grxcx.  Hi  autem  fcptem  libri ,  nee  non  alii  totidem  Quxflionum ,  magnam  fententia- 
rum  feu  leiiio7ium  turbam ,  ad  reflituendiim  imprimis  Htptateuchum  noflrum  contulerunt  : 
at  dc  his ,  jhut  de  aliis  plurimis  Patrum  Latinorum  fcriptis ,  a[ltim  eft  k  nolus  fupra  m 
Pritfatione  generali ,  qu.e  confulenda. 

Xjnum  hie  fupcreft  notandum ,  vel  potius  deplorandum  in  primis  hifce  Scriptttra  anticiuA 
lihris ,  fcilicet  lacunarum  tllarum  frequentia,  qttas  explere  non  licuit  :  id  Jane  non  conti- 
git  culpa,  noftra,  fed  Mf.  codicum  penurid,  qui  nobis  defuerunt ,  maxime  his  in  locis ,  non 
fine  magna  Vcrfionis  ant:qu£  no[}r^,  immo  qt  Rei publico  litter arix,  detrimento.  Ouamvis 
efiam  antiquorum  Patrum  fcripta  ceteris  hujus  Interprctationis  lecfionibus  fmt  rcfrta , 
>ionnulli  tamen  funt  Scriptur.e  libri ,  maxime  hiftorici ,  quos  vulgo  ah  ipfis  citatos  fruftra 
exquifieris ,  v.  g.  Paralipomenon  duo  ©-  Efdr^ ,  ex  quibus  vix  paucos  verficulos  decerptos 
reperias.  At  in  Genefi,  Exodo,  0^  h'umeris  plurima  admodum  exftant ,  pauciora  difide- 
rantur  in  Deuteronomio ,  fed  multa  paffim  in  Levitico  ,ftciit  (y-  in  libris  fcqq.  Jofue,  Judi- 
€um  (■;■  Ruth.  Idem  pene  affirmandum  de  libris  Regurn  quatuor ,  maxime  de  Jtcundo,  in 
quo  lacunx  frequentiorcs.  Paucijjim.t  quoque  fu per  funt ,  ut  dixi ,  de  Paralipomenon  duo- 
hus,  "vix  quidquam  de  Efdr£  fecundo ,  nihil  prorfus  de  primo. 

Tantu  jaUurii  flagitium  ^  damni  hie  nos  fruftra  quxfterimus ,  deftendum  magis  quam 
perfequendum.  Detrimenta  ifta  qucdam  modo  refarcientur  ex  adjunifa  a,  nobis  verftone 
Vulgata,  qu£  integra  hie,  nee  alia  fui  parte  minuta,  vel  deeurtata  prodibit,  quod  utile 
(jr  eommodum  ettivis  ,five  doiio ,  ftve  indoclo ,  nedttm  grave  ^  onaofum ,  futurum  effe  eon- 
fidimus. 


7»m.  /. 


Aij 


*CAPITULA    LIBPvI    GENESIS. 

Ex  codd.  S.  Pauli,  &  Orat.  edita  a  Jof.  Maria  Caro  presb.  Romae  1 688. 

&  torn.  I.  nov.  edit.  Hieron. 


I.  r\  E  die  prima,  in  quo  lux  f.ift^t  eft.  cap.  i. 
jL/      t.  I.  !. 

II.  De  die  fei  undo  ,  in  quo  cocUim  failum  ejl.  c.  i. 
i'.  6. 

III.  Dc  die  tevtio  ,  in  quo  terra  eJ-  mare.  c.  i.  t.  9. 

IV.  De  die  qtutrto ,  in  quo  ful ,  cJ-  luna,  (^  ficlU. 
c.  I.  t.  14. 

v.  De  die  quiino ,  in  quo  '  repentia  in  mari ,  c'  vo- 
Litilia  ca.il.  c.  i,  -gr.  2.0. 

VI.  De  die  jexto,  in  quo  *>  qu^idrupedia  ct-  ferpen- 
tes ,  (y  bcjii(£ ,  (jr  omnia  pecora ,  cr  repentia  ,  (^ 
homo.  c.  I.  -(r.  14. 

VII.  De  die  feptimo ,  in  quo  requievit ,  omni  opere 
confiimmato ,  Deus.  c.  1.  f-.  i. 

VIII.  De  "^  hoc  libra  in  quo  univerpt ,  qiufaHafunt, 
dicit.  c.  1.  *.  4. 

IX.  Ubi  prxccptum  ^  dat  Dominus  Adm.  cr  mulieri 
ejus.  c.  1.  *.  9. 

X.  Ubi [eduxit  ferpens  mulierem.  c.  j.  t.  i.  z. 

XI.  Ubi  inierrogantur  de  nanfgrejfu.  c.  5.  *.  10. 

XII.  Educuntur  de  paradifo ,  nefnmant  de  ligna  vi- 

t(t.   C.    ^.   J',   i  ?. 

XIII.  Natifunt  Ad/c  Filii  Cain  &  Abel .  c.  4.  1. 1. 

XIV.  Ci;«  fff/V/t  '  fratrem.  c.  4.  ^s-.  8. 

XV.  Adit  natus  eft  Serb  pro  Abel.  c.  4.  t.  15. 

XVI.  De  ^ gcnerationibns  hoininiim.  c.  5.  K'.  i. 

XVII.  ^Hof/j  placuit  s  Dfo,  (y  trdnftuliteum  Deus. 

c.   5.  V.  1  I. 

XVIII.  Acceperunr  fibi  uxores  filii  Dei,  cr  iratus 
eft  ^"  Deus.  c.  6.  «-.  1. 

XIX.  '  Noe  placuit  Deo ;  cj-  prtcepit  illi  Deus ,  tit 
faceret  arc  am.  c.  6.  *.  9. 

XX.  -Ef  ingrejfus  eft  Noe  in  arc  am,  q' factum  eft 
diluvium,  c.  7.  «•.  7. 

XXI.  ^  A-femoratus  eft  Dominus  Noe ,  ci-  eoru?»  qui 
cum  ilia  erant ,  dr  jiccata  eft  aqua.  c.  8.  *.  i. 

XXII.  Anno  fexcentejimo  (y  uno  ^  exivit  Noe  de  ar- 
ea ,  ipfe ,  cr  qui  cum  ipfa  erant.  c.  8.  «'.  i  5. 

XXIII.  Benedixit  Dominus  Ne'e,  cr  filios  ejus.  c. 
9.  ■/■■  I. 


XXIV.  Statuit  Dmninus  diluvium  minim}  futtt- 
rum.  c.  g.  t.  8. 

XXV.  De  tribus  ftliis  Noe ,  Sent ,  Cljam  c^Japheth : 
(jr  de  ipfo  ubi  inebri.ttus  eft.  c.  9.  s-.  i  8. 

XXVI.  De  generationibus  Noe,  (ir  filiariim  ejus, 

C.    I  O.   Tt.    I. 

XXVII.  De  commixtione'^  lingunrum.  c.  la.-fr.  52; 

XXVIII.  De  generationibus  Thare ,  patris  Abra- 
ham.  C.    I  I.  )('.  17. 

XXIX.  Dixit  Dominus  ad  Abraham  :  Exi  de  terra 
tua.  c.  li.  j!'.  J. 

XXX.  "  Vifus  eft  Domintis  Deus  Abrahn  ad  locum 
Sichem.  c.  11.  ■».  7. 

XXXI.  °  Pramijftanes  Abrahi,  ^~  femini  ejus.  c. 
15.  *.  14. 

XXXII.  Pugnaverunt  reges  quattior  adversus  quin- 
que ,  ci~  ceperimt  Loth ,  ^  omnem  equitatum  Sodo- 
morum.  p  c.  14.  t.  i. 

XXXIII.  Viftns  eft  Dominus  <l  Abrahd ,  ^  benedixit 
eum  ,  (y  dixit  ei  :  Peregrinum  eric  femen  tuum. 
c.  15.  jj-.  1.  13. 

XXXIV.  Fifus  eft  Dominus  Abrahn  ,  cJ-  dedit  eifi- 
gnum  circumcifionis ,  5-  de  Ifaac.  c.  17.  <.  i. 

XXXV.  Fifus  eft  Dominus  Abrabit ,  cum  irct  per- 
dere  Sodomitas.  c    18.  t.  i. 

XXXVI.  Fenerunt '  Angeli  in  Sadomis ,  cJ»  manfc'- 
runt  apiid  Loth.  c.  19.  ir.  1. 

XXXVII.  Pluit  Dominus  ^  fttlphur ,  ty  ignem  ,  (^ 
evertit  Sodomam.  c.  19.  t.  24. 

XXXVIII.  Locutus  eft  Dominus  ad  Abimelcch  pro 
■  Sarra.  c.  io.  1!'.  i. 

XXXIX.  Sarra  peperit  ftliiim ,  ci-  vocavit  eum  pa- 
ter ejus  ,  Ifaac.  c.  II.  t.  I. 

XL.  Dixit  "  Sarra  ad  Abraham  :  Projice  ancillam, 

&  filium  ejus.  c.  2  I.  t.  10. 
XLI.  Jttraverunt  invicem  Abraham  6"  Abimelech. 

C.    il.    t.   li. 

XLII.  Deus  tentavit  Abraham  in  Ifaac.''  c.  n.#^.  i, 
XLIII.  Defiincta  eft  Sarra ,  (jr  emit  locum  Abrabant 
ad  fepulcium  ab  Ephron.  c.  1  j.  ]?.  i. 


N  O  T  vE. 


*  Quo  ex  fonte  prodierint  hsec  Vetera  capitula  ,  non  ita 
facile  eft  deiiiiire  ;  Icilicet  utrum  adornata  tueiiut  ad  ve:e- 
reni  Latinam,  feu  Italicam  Vcilionem  ex  LXX.  an  vero 
ad  novam  tianslationem  Hieroiiynii  ex  Hebri-o ,  li  qui- 
dem  (ingula  in  utramque  quadrate  faiis  apte  videntur.  Si 
tainen  uitiufque  compatatio  fiat  cum  his  capitulis ,  pliu-a 
forte  in  illis  repetientur  qu«  magis  fapiant  vet.  Italicatn , 
quamnovamVerlioneinex  Hebt,to.  Coiifiilenda  potinlmum 
capitula  V.  VIII.  XVI.  XIX.  XXXVUi.  LVII.  LVIII. 
LX.  LXXIII.  LXXV. 

*  Repetnta fj  volatilia  ,3].  rept.itit:.-. CJ  tialaf.lia. 

Gr.  ;/5^£Ta K,  'aslsivd.  Vulg.  reptile  ^  voLttilc.  I.  20. 

b  QHaJriifedia ,  &c.  Ita  Aiigiill.  inir.  c.  i.  t.  24.  Gr. 

T=7/> a-Jro JVa  ,  J,  ifwi-ri ,  j.  ,9-;/Ji'a Kj  ri  xtwh k  -Trdrrct.  rcc 

ifTiri.  Vulg.  I.  24.  z^.jiimenta,  ^  reptiliiX,  ^^ kcflias 

i^  jumenta  ,  ■^  emne  reptile. 

<=  De  hoc  lihra ,  Auguft.  infr.  c.  2.  t.  4.  Bic  eji  liter  crea- 
»»r.f ,  ve\failiirx.  Gr.  At  tii  ii'  (S/S^c?  -,itkioii-  at  in  Vulg.  Jflx 
ftini  generaiiciie!  :  edit.  nov.  Hieron.  port  verbum,  dun  , 
addit ,  i^  lie  qti.ttiior  fiiimiTiibits. 

"  Dm  ,  al.  licdit :  edit.  nov.  Hier.  hoc  capitul.  ita  exhi- 
bet  :  De  btmime  pajitn  in  p,xradifi>  ;  g  nlii  prxceptttm  Jat  Da- 
mintts  AdiV  ,  ^  cttttiiii  iinimatittbits  Adatn  jmpojjtit  numi/ias 
^  de  tnuliere  formcita  de  cofla  ejus. 

^  Edit,  nov.  H'lcr .  fyati-e7n  fttttm. 

f  De  gctieral.hominimi,  Gr.  c.  5.  f.  I.  /3i£ac? -/'rs'cf  M  i- 
tf uot;ji.  Auguft.  infr.  til/er  nati-jitatis  hsminnm.  Vulg.  liber 
gemratitinti  AJ.rm, 


S  Dee Detti,  al.  Dffmino Deniirtus :  ed.  nov.  Hicr, 

addit ,  (;J  de  Mathrifile  J^  tine. 

"  Detts ,  al.  Dominus. 

'  Noe  placuit  Deo.  Ita  Aug.  inf.  c.  6.  f.  9-  Gr.  rS  QsS 
svvphi;Qs  No^j.  Vulg.  Noe cutn  Deo  amhitlavit. 

^  Memoraitis,3i.  recordatiif.  Ambr.  infr.  c.  8.  ??■.  I.  «f- 
morfmt.  Gr.  aVr/iKi'tS-ii.  Vulg.  rectrdntus. 

'  Et  uno  exivit ,  nov.  ed.  Hier.  2/  '"">  vitje  Noe  exiit  de 
area  ,  ipje  ,  ^  qtii  erant  cutn  eo. 

^  LingnartttHy  edit.  nov.  Hier.  addit :  ^  tttrre  confijto.. 
nil  ,'l^de  getieratiombits  Setn. 

"  Edit.  nov.  Hier.  Ubi vifu!  ejl Abrx Sichem.  Qito- 

niodo  in  .'Egypto  pojito  titlit  Fharao  S.trai  in  tixoremjibi. 

°  Edit.  nov.  f^ier.  De  promijjtotie  Abr.i ,  ^Jentzni  ejus, 

P  Sodomoriim ,  edit.  nov.  Hier.  addit  :  ^  Melchijedech 
obtttltt  Abra  decimas. 

1  Abrahit ,  edit.  nov.  Hier.  conftanter ,  Abut ,  &  in  fine 
addit  :  ^  gennit  ei  Agar  llmaelem, 

^  Angelt,  edit.  nov.  Hier.  duo  angeli. 

^  Sulphur,  edit,  nova  Hier.  ignem  ,  'i^  fulphitr  de  coelo ,  fj 
evertit  Sodomam  ,  "^  Jtltie  Loth  conceperrent  de  patre  juo. 

'  Sana  ,  Gr.  conftanter ,  Xipfct. ,  edit,  vero  nov.  Hier. 
Sara  ,  cum  Vulg.  hic  &  infra. 

"  Sarra  ,  edit.  nov.  Hier.  Sara  ,  &  in  fine  fubdit  :  J^  in 
Berfabt-e  locutus  ejl  Angclus  Domini  ad  Agar. 

^  hi  Ifaac ,  edit.  nov.  Hier.  addit  :  gj  de  generationibus 
Nachor, 


XLIV.  Pncep'it  '  Bomhitis  fcrvo ,  ^  profeclits  ejl ; 

(ir  itdduxit  Rebeccam.  c.  24.  f.  1. 
XLV.    Vixit  Jbrahiim  annis  centum  feptttaginta 


tjuinque. ' 


■  U  *■ 


XLVI.  Generationes  Ijmahel.  "^c.  15.  k-.  n. 

XLVII.   ^  Generationes  If.iac.  c.  is.  «-.  ly. 

XL VIII.   Facf.teftf.ui'eSfCirvifuseJl  Domint's  /fuac, 

cr  dixit  ci :  Noli  defcendere  in  /tgyptum  :  cr  ha- 

liitiivit  in  Ceraris ,  iibt  femin/ivit ,  '  a-  invenit 

centupltim.  c.  2.6.  f.  t, 
XLIX.  Seiiuit  /faac ,  cr  ienedixit  Jacob  pro  Efiii , 

(y- nefcivit.  c.  zy.  t.  1. 
t.  Dimifit  If aac  Jacob  filium  Jiium ,  itt  irct  in  Ale- 

fopotamiani.  c.  28.  !(•.  i. 
LI.  Fidit  Jacob  vifnm>  c?'  Dominus  locutits  ejl  ad 

earn,  cir  bcnedixit  etim.  c.  18.  f.  10. 
LU.  Fenit  Jacob  in  Orientem  ,  (j  accepit  filias  La,- 

ban  fibi  ttxores.  c.  29.  t.  i. 
LIII.  Peperit  Lia.  Jacob  viro  fuofilios  qiiatmr ,  cr  ^ 

fietit  a  partii.  c.  29.  ^*'.  51. 
il  V.  Rachel  dedit  Jacob  ancillam  fuam  Bahm  ,  cr 

peperit  ei  duos  filios.  c.  50.  t.  i. 
LV.  Et  Lia  dedit  s  ei  ancillam  fuam ,  cr  peperit  ei 

flios  duosl  o'ipfa  peperit  filios  duos, q;'  Dinar,!,  c. 

i  o.  *.  9. 
LVI.   "^  Alemoratus  ejl  Deus  Rachel,  <j?-  peperit  ei 

Jofepb ;  ci~  jiatuit  cum  Laban  de  ovibus  variis.  c. 

30.    5f-.    12. 

LVII.  '  Dixit  Deus  Jacob  :  ^  Revertere  in  teriatn 

patris  tui :  ^  confecutus  ejl  earn  Laban  ,  ubi  invene- 

runt  invicem  fibi.  c.  31.*.  ;. 
LVIII.  '  Fidit  Jacob  cafira  Dei,  dr  inifit  nuncios 

ad  fratrem  fuum.  ■"  c.  52.  t.  i. 
LIX.  "  Fenit  Jacob  in  civitatem  Sicbimormn  ,  ubi 

occiderunt  filii  ejus  omnes  inbabitantes  propter  Di- 

rtam.  c.  5 ;.  t.  18. 
iX.  Dixit  Dominus  ad  Jacob  :  Afcende  in  locum 

Bethel.  °  c.  55.  •».  i. 
LXI.  Fifus  ejl  Dominus  ipft  Jacob ,  (^benedixiteum , 

cognominavitque eum  Ifrael.  c.  55.  t.  6. 
LXII.  Ubi  peperit  Rachel  Benjamin  ,  dr  mortua  ejl : 
■  (^  de generationibus Jacob,  p  c.  ;  s-  »■•  i  }• 


LXIII.  De  generationibus  Efa'u.  c.  5«.  *•.  i. 

LXIV.   De  principtbus  Ej'aii.  c.  ;$.  *.  15. 

LXV.  ^ui  regnaverunt  in  Edom ,  priufquam  ejfct 

rex  in  Ifrael.  c.  ^,(,.  t.  5 1. 
LXVI.   Dejofeph,  &  de  fomniis  ejus.  c.  57.  t.  2. 
LXVIl.   Ubi  miJJ'us  ejl  in  puteum  ,  c,-  dijlraclus  ejl  4 

Jfm.'.clitis.  c.  J  7.  i;-.  i  7. 
LXVIII.   Dejuda  ejr  Tbamar  uxore  fibi  ejus ,  quit, 

erat  vidua,  c.  38.  i*-.  i. 
LXIX.  Dejofeph.  cy  uxore  '  Putapbare.  c.  39.  ij-.  i, 
LXX.   De  his  qui  in  carcercfomnia  viderunt ,  (y  in- 

terpretavit  e a  Jofepb.  c.  .^o.  t.  1. 
LXXI.  Somnium  Pharaonis ,  quod  interpretavit  Jo' 

fcph.  ^  c.  ^i.  ir.  1. 
LXXII.   Ubi  mifit  Jacob  filios  fuos  in  jEgyptuyn ,  ^ 

cognovit  eos  Jofepb  ,  cj-  unnm  ex  ipfis  reclufn  ,  uf- 

que  dmn  veniret  frater  ejus Uenjamin.  C.  42.  f.  i. 
LXXIII.  '  Piivalu  it  fames  ,  er  vencrunt  ad  eum  cum 

Benjamin;  0-  mandavit patri  fuo  venire' ad  C-.  c. 

43.  *.  I. 
LXXIV.  Fifus  ejl  Dominus  Jacob  ,  &  dixit  ill: : 

Defcende  in  .'ligyptum.  c.  46.  t.  3. 
LXXV.  "  Cum  jcptH.igtnta  quinque  animabU's  intra' 

vit  Jacob  in  jtyyptum.  c.  46.  t.  27. 
tXXVl.  ^  Fenn  obviam  Jofc^)  ifrael  patri  fuo.  a 

46.  t.  28. 
LXXVII.  Nunciavit  Joj'cph  Pharaoni ,  qiicniam  ve- 

nit  pater  ejus.  c.  46.  if-.  3 1. 
LXXVin.  Dixit  Ph.naojofpb ,  ut  ehgeret  terram, 

in  qua  babttaret  pater  ejus.  c.  47.  y.  5. 
LXXIX.   Habttavit  Ifrael  in  ^gjpto ,  (y-  dixit  flia 
fuo  Jofepb  ,  ne  fepeliret  eum  illic.  Y  Fi.xh  autent  Ja- 
cob annos centum quadr agint a  feptem .  c.47.  t.  27^ 
LXXX.  ^  Et  infirmattis  ejl  Jacob  ,  c,-  bcnedixit  filioi 

Jofepb  alternis  manibus.  c.  48.  *.  i. 
LXXXI.  Focavit  Jacob  omnes  filios  fuos  ,^dixit  eis 

qiu  Ventura  efent  in  novijfimis  diebus ,  cJr  define- 

tus  ejl.  '■•^  c.  49.  ir.  I. 
LXXXII.  Fixitjojeph  ^^  annos  centum  ^decern  ,  (^ 

adjiiravit  fratres  fuos ,  ut  cum  vijitarentur ,  toiler 

rent  fecum  ojja  ejus  in  terram  fuam.  c.  jo.  if.  22, 
Expliciunt  Capitula. 


No  T^. 


*  Al.  deeft ,  Dominus ,  cujus  loco  edit.  nov.  Hicr.  ponit 
Abraham ,  Sc  poft  Rebeccam  ,  addit  :  ^  Abraham  Cethinam 
duxit  tixorem. 

°  Edit.  nov.  Hier.  addit  in  fine  ,  ^  obiit. 

'  Al.  Hx  gencratimcs  If-mncl :  edit.  nov.  Hier.  fie :  De  gt- 
tterattonibui  IJma^l ,  ^  obitit  ejus. 

°  Edit.  nov.  Hier.  De  generationibus  Ifaac  ,  al.  Hie  geite- 
ratioJies ,  ^c. 

=  El  invenit ,  s\.  fecit :  edit.  nov.  Hier.  fimiliter  ,  fecit , 
fed  poft  centnplnm  ,  fubjungit ,  C?  j'travit  cum  Abimelech. 

(  El  jletii,  edit.  nov.  Hier.  y  cejfavil. 

g  Dedit  ei,  edit.  nov.  Hier.  dtdit  Jacob,  pauloque  poft  :  JJ 
fep.  ei  duos  filioi  ;  ^^  de  Mandragoris  ;  ^  tpfa  peperit ,  ^c. 

^  Memorattts,  al.  recordattts  :  edit.  nov.  Hier.  memoratut 
ejl  Dominus ;  fiibinde  delet ,  ei,  &  poft  flatuit,  fubdit ,  Jacob, 

*  Edit.  nov.  Hicr.  Dixit  Dominus  ad  Jacob. 

^  Revertere  in  terram  patris  tut :  fimiliter  habet  Ambrof. 
infr.  c.  51.  Tf'.  3.  e  Graec.'AOTsrrpf'jK  e/'5Tiif7HV -rf  x«7/i3'5  5t. 
Vulg.  Revert,  in  terram  patrum  tuorum. 

'  Vidit  Jac.  cafira  Dei :  fimiliter  Ambrof.  infr.  c.  51.  t.  I. 
una  cum  Gr.  ubi  fie,  eJJ'e  yrafn/^^chm  Qiv,  qus  verba  abfunt 
a  Vulg. 

™  Edit.  nov.  Hier.  addit  in  fine  :  ^  luHatus  eft  cum  An- 
feh. 

"  Et  venit  Jacob ,  Sec,  Cc  etiam  Aug.  infr.  c.  JJ.Tf'.  i8. 


e  Gr.  Kai  «^S'^y'laxuC  ei'i,  &c.  Vulg.  tr.wjivitqiie  in.  Sec. 

°  Afcende  in  locum  Bethel :  ita  Aug.  infr.  c.  35.  f.  I.  fi- 
cut  in  Grace,  in  quo ,  ff.otCnfii  f/s  -toctogtoc  Ba^S-ia.  Vidg.  ve- 
to, ajcende  Eaithel,  edit.  nov.  Hier.  addit  in  fine  :  ^5  abjecit 
omnia  idola. 

P  Edit.  nov.  Hier.  hie  fubdit :  f^  obitu  Ifaac  p.itris  ejus. 

1  Edit.  nov.  Hier.  diftrailiis  Ijmatlnis. 

*■  Edit.  nov.  Hier.  Pntiphare.Gr.  FleTf-p/^i'^. 

'  Jofepb ,  edit.  nov.  Hier.  fubjungit  :  ^i  Jatlus  ejl  Domi' 
nus  term  yEgypti ,  ^  nati  funt  ei  duo  jilit. 

^  Invaluit  James : o'^nmt  e  Graec.  e.  43.  "]^.  i.  in  quo  ,  » 
(f^s  ht^l^  iyi^L'Qsv  in  Vulg.  veto  ,  inte-rim  fa>->tes  omnem  ter* 
ram  vebementer  premebal :  edit.  nov.Hiei.  addit  :  '^  vene* 
runt  ad  Jofepb  f.ures  Jui  cnm  Benjamin  ,  &e. 

"  Cum  jeptuag.  quinque :  ita  Hier.  infr.  c.  46.  It.  17.  fic 
etiam  in  Graec.  s/SAo^hxwthcti'  ts-  loco  hujus  cipituii ,  edit. 
nov.  Hier.  habet  :  Nomina  fliorum  Ifrael  qui  ingreJH  ftmt 
in  j€.gyptum. 

"  Edit.  nov.  Hier.  Vbi  venit  Jofipb  oiviam  Ifraeli. 

y    Edit.  nov.  Hier.  Et  -vixit  Jacob  annis. 

^  Edit.  nov.  Hier.  Infirmatus  Jacob  benedixit ,  Sec. 

^^  Et  defuncltis  eft  :  edit.  nov.  Hier,  C/  defunilus  ,fui!it « 
""  .  i$  fepullHS  eft  in  terra  fua. 

'°'^  Annos,  edit.  nov.  Hier.  annis,  pauldque  poft  ,  «» iiim 
vijitarentur  a  Domino  ,  tollerent ,  Sic, 


O  B  S  E  R  VA  T  10. 

AD  Vulgatam  verfionem  Latinam ,  minutioribus  ty pis  pofthac  edi- 
tam,  nullas  adjungimus  notas,  quod  nobis  nunquam  propofitum 
fuit,  nee  etiam  ad  rem  noftram  facit.  Quia  tamen  Vulgatae  editio- 
nem  accuratam ,  &  numeris  fuis ,  quantum  licebit ,  abfoiutam  prjclo 
committere  intendimus ,  qualis  nimirum  Sixti  V.  Pontiiicis  Maximi 
]Ux1u  recogmra  atque  edita  eft ;  operae  pretium  faduros  nos  duxi- 
mus  ii  Romana  coirecliouts  in  Latinis  hifce  BiMiis ,  pr^f.ni  Fontificis  juffu 
recognith  ^  loca  infigniora  ^  obCervata  ^  &  dcnuo  aiifla  a  Fra?icifco  Ltica  Bru- 
genfi^  ecdeji^  cathedralis  AudomaToj:oUtana  theologo  &  Decano  ^  deintegro 
pervulgaremus  i  fubjundlo  etiam  altera  UMlo^  continente  alias  leclionum  va- 
netates  in  eijdem  Etblm  Latinis  ex  vetuflis  Mfs.  exemplarikis  coUe^as  ab  eo- 
dem  Theologo ,  qmbus  fojfit  perfeclior  reddi  feiiciter  coepta  corre£lio ,  fi  accedat 
Summi  Fontificis  auJioritas.  Ne  autem  hujufmodi  corrediones ,  &  varian- 
tes  lediones  ,  Nocarum  noftrarum  ,  Verfioni  antiquae  fubjedarum , 
ordinem  ac  feriem  interturbarent ,  illas  ad  calcem  cujufque  libri  eden- 
das  rejecimus ;  quemadmodum  8c  ipfae  editx  funt  ad  calcem  Bibliorum 
facrorum  cum  fcholiis  Joannis  Marianae ,  &  Emanuelis  Sa ,  Societatis 
Jefu  facerdotum,  Antuerpiae,  ex  officina  Plantiniana,  anno  1624.  De 
his  autem  Vide  Prsefat.  gen. 


LIBER 

GENESIS. 


CAPUT     P  R  I  M  U  M. 


Ail.  14. 
14.  17. 
2.4. 

tf.  51. 
<5.i?J.J. 

EccU. 
18. 1. 


Vui«ATA    NOVA. 

r .        *^  -^^^^^S  N  principio  creavit  Deus 
coelum  &  terrain. 

1.  Terra  autem  erat 
inanis  &vacua,&  tenebrs 
erant  fuper  faciem  abyf- 
fi  :  &  Spiritus  Dei  fere- 
bamr  fuper  aquas. 
5 .  Dixitque  Deus :  Fiat  lux.  Et  fafta  eft  lux. 
4.  Et  vidit  Deus  lucem  quod  eilet  bona  :  & 

NoT^     AD     VerSI 

t-  I.  sic  iterum  Auguftiii.  1.  li.conf.  t.  1.  col.  214. 
b.  ii8.  d.  e.  &  lib.  i.de  Gen.  contr.  Manich.  to.  j. 
col.  647.  f.  &  I.  de  Gen.  impeif.  to.  5.  col.  94.  c.  & 
1.  3.  de  civit.  Dei,  to,  7.  col.  100.  b.  Tertullianus  vcro 
1.  de  Bapt.  c.  5.  p.  588.  b.  In  primordio  Jiat  Dens  ca-liim 
^  tm;iiii.  at.  !.  contr.  Hermog.  pag.  411.  c.  416. 
a.  b.  417.  b.  c.  418.  b.  legit.  In  frinafio  ficit ,  &c.  Simili- 
ter vet.  Irenxi  Interpres  1.  i.  contr.  ii.er.  p.  86.  e.  ii6.  b. 
Hilarius  1.  I.  de  Tiin.  col.  795.  f.  Hieronym.  quaeft. 
Hebr.  to.  i.  col.  J07.  c.  Ambrolius  1.  I.  Hexa.  col.  9.  e. 
16.  e.  17.  e.  ij.  f.  &  1.  de  apol.  Dav.  col.  729.  e.  &  1. 
a.  in  Luc.  col.  1509.  e.  1314.  d.  &  1.  z.  de  Spir.  S.  col. 
654.  a.  Sic  etiam  Viclorin.  Afric.  ad  Cand.  p.  172.  Fauf- 
rin.  presb.  1.  contr.  Arian.  col.  658.  a.  Euclier.  Lugd.  q. 
in  Gen.  p.  859.  h.  Auclor.  q.  Vet.  T.  ap.  Aug.  to.  5.  q. 
106.  &  111.  col.  loi.  d.  f.  150.  e.  AuiSor  1.  de  pro- 
milT.  part.  i.  ap.  Prol'p.  p.  91.  c.  8c  Vittor  Vit.  1.  5.  de 
perfecut.  Afric.  p.  40.  b.  Gr.ec.  sV  cipyn  ivdIv:!v  0  >  &c. 

t.  z.  Auguft.  infra  col.  IIJ.  f.  legit,  in  fine,  Jttftr 
aquas.  Eadem  rurfus  habet  quj:  fupra  ,  1.  I.  de  Gen. 
contr.  Manich.  to.  i.  col.  647.  f.  648.  f.  &  1.  8.  de  civit. 
Dei,  to.  7.  col.  zoo.  b.  Sic  etiam  quxft.  154.  in  Gen. 
to.  3.  col.  411.  a.  &  1.  de  Gen.  imp.  col.  96.  e.  nili 
quod  legit,  ferebattir  •,  y)ro  Juperferelativ .  Tertul.  I;  de 
Bapt.  c.  3.  p.  388.  b.  Terra  autem  n-at  tnvijib.  'i^  incom- 
ppjita  ,  ^  tenehra  erant  Jnper  aiiyJfufHt  '^  Spir.  Dei  JHper  a- 
ijiias  ferehaiur.  Sed  1.  contr.  Heimog.  p.  417.  c.  418.  b. 
Terra  atttem  erat  invijtb.  ^  rndis.  8c  infr.  p.  419.  b.  4Z0. 
a.  b.  Et  tenehr.e  eratit  inp.  ab^jj'.  [^  Sptrtt.  Dei  jiiper  a- 
qitas  ferehaiur.  At  1.  de  Bapt.  c.  4.  p.  388.  c.  StiperzeC' 
lahtiir  piper  aquas.  Hilar,  in  Pf.  113.  col.  399.  d.  Et 
tenebrx  erant  flip,  abyjyitm  ,  ^  Spiyittis  Dei  fiiperferebatnr 
flip.  .iqiLxnt.  Hieron.  in  Ifai.  40.  to.  5.  col.  307.  e.  /» 
principio  GenefeoSt  inquit,  ubi jcriptitni  efl  :  Terra  autem 
crat  invilibilii,  fc  incompoiita ,  M;tr;  tro«/iK/frf(»« ;  Tei- 


Versio    AXTIQUA. 

N  principio  fecit  Deus  coe*   Ex  Aug.  i.  i.  h 

lum  &  teiTam.  Gen.  ad  litt.  t.  i.p, 

2..  Terra  autem  erat  invi-  V  "'•  "7-  "^* 
fibilis  &  incompollta,  &  te--'"^^* 
nebrae  erant  (iiper  abyflum : 
&  Spiritus  Dei  fuperfereba- 
.  tur  mper  aquam. 

3.  Et  dixiTDeus:  Fiat  lux.  Et  fada  eft  lux. 

4.  Et  vidit  Deus  lucem ,  quia  bona  eft :  &  di\i- 

ONEM     ANTIQUAM. 

ra  autem  erat  inane  ,  &  nihil.  Et  1.  quacft.  Hebraic,  to.  t. 
col.  508.  port  verba  :  Et  Spiritus  Dei  frebatitr  Jiiper  a- 
quas,  hxc  addit  ;  Pra  «  qitod  m  tiojlrts  codicibits  /criptittn 
eft:  ferebatur,  in  Hebr.  hab.  Incubabar,  confovebat.  Am- 
brof.  1.  5.  Hexa.  col.  1 3.  f.  14.  e.  16.  c.  17.  e.  &  lib.  2. 
de  Cain  &  Ab.  col.  217.3.  &  1.  de  myft.  col.  527.  d.dc 
J.  2.  de  Spir.  S.  col.  634.  a.  Terra  .tutem  erat  imijib.^ 
incompof.  ^  tenebr.s  erant  fitper  ahyjfinn  ,  ^^  Spiritus  Dei 
fiiperfcreb.nur  flip,  aquas.  Itidem  Vittor  Vitt.  I.  j.  de  per- 
fec.  Afiic.  p.  40.  b.  excepto  verbo  ,  ferehaiur.  Optat. 
I.  J.  contr.  Donat.  p.  80.  c.  81.  a.  cu.ni  Cafliod.  in  Pf. 
109.  p.  378.  b.  Et  Spiritus  Dei  Juperferehat"r  fup.  aquas» 
Philaftr.  Btix.  1.  de  hj;ref.  p.  71^.  b.  jiipe-ferebatur  ftip. 
aquam.  Fulgent.  1.  pro  fide  Cath.  p.  541.  &  Auci.  qui-ft. 
Vet.  T.  q.  41.  col.  54.  g.  Spiritus  Dci  ferebatur  juper  a- 
quas.hz  infra  q.  106.  ex  utroq;  T.  mix:ira,col.  ici.  d. 
optime  cum  AuguH:.  Terra  autem  erat  iniijtb.  (5  inccnip» 
y  tenebrx  erant  fuper  abyffum,  55  Spir,  Dei ,  upc-fereha'ur  fu- 
per aquam.  Similiter  apud  Greg.  M.  I.  18.  in  Job.  c.  14. 
Dum  terra  ejjet  invifih.  ^  inccmp.  Jum  tenebrx  ejjentjuper 
ahyjjum.  Graec.  'H  c^s  v»  hi' a:fJ!T&<;,  k,  xKurX'-.tLsuK^c;,  Kf 
cy.oToi  =Va™  (  Mf.  Oxon.  «?  /iraiD  )  ni;  dpuiK,  j.  n.=i-/<ce 

it.  3.  Ita  rurfum  Aug.  I.  I.  de  Gen.  to.  I.  col.  6^0. 
e.  &  I.  de  Gen.  imp.  to.  3.  col.  ^g.  d.  &  in  Pf.  7.  to.  4. 
col.  59.  a.  Concinunt  vet.  lien.  Interpr.  I.  4.  p.  z6<).e. 
Ambrof.  1.  i.  Hexa.  col.  19.  d.  f.  21.  d.  &  1.  4.  de  fide, 
col.  5'32.  e.  &  1.  2.  de  Spir.  S.  col.  66z.  f.  V'iclrorin. 
Afric.  1.  de  princip.diei ,  col.  Z93.  a.  Gaud.  Brix.  fer.  14. 
p.  966.  e.  &  Auct.  q.  Vet.  T.  q.  3.  col.  44.  b.  Ita  quo- 
que  in  Graeco.  Apud.  Tertul.  I.  contr.  Piax.  p.  849.  a. 
deefl ,  lux ,  poft  verbum  ,faila  eft. 

t.  4.  Sic  eriam  idem  Auguft.  1.  r.  de  Gen.  to.  i.col. 
650.  a.  «51.  b.  &  I.  de  Gen"  imp.  to.  3.  col.  100.  c.  d. 
JQI,  e.  iicut  I.  II,  de  ciyit,  Dei,  to.  7.  col,  i86,  c.f, nili 


8 


LIBER     GENESIS.     Cap.  I. 


E*  Aug 

I.  dcGen. 
i-  {■   '• 


VeRSIO    ant  1(JU  a. 

■  t.  \.'^  fit  Deus  inter  lucem,  &  tenebras. 
a.liit.t.      ^    £t  vocavit  Dcus  lucem,  diem;  &  tenebras 
coi.  ii8,  yQCjvit  nodem :  &.  fada  elt  velpera,  &  fadum 
elt  mane,  dies  iinus. 

6.  Ht  dixit  Deus :  Fiat  firmamentum  in  medio 
aquarum :  &  lit  di\idens  inter  aquam  &:  aquam  ; 
&  lie  elt  fad'u'.m. 

7.  Et  fecit  Deus  firmamentum ,  &  divifit  Deus 
inter  aquam  ,  qux  erat  inft-a  firmamentum  ,  & 
inter  aquam ,  qux  erat  fuper  firmamentum. 

8.  Et  voca\it  Deus  firmamentum  ,  coelum  : 
&:  vidit  Deus  quia  bonum  elt.  Et  fada  eft  vef- 
pera,  &  fadum  eft  mane,  dies  le-undus. 

9.  Et  dixit  Deus  :  Congregetur  aqua,  qux  fub 
coelo  elt,  in  congregationeni  unam , &  appareat 
arida.  Et  fadum  elt  lie.  Et  congi-egara  elt  aqua, 
qux  fub  coelo  elt ,  in  congregationem  unam,  & 
apparuit  arida. 

I  o.  Et  vocavit  Deus  aridam  ,Terram  ;  &  con- 
gregationes  aquarum  vocavit  Mare :  &  vidit  Deus 
quia  bonum  eit. 


VuiGATA     NOVA. 

divifit  lucem  4  tenebris. 

5.  Appellavitque  lucem  diem  ,  &  tenebras 
noftem  :  faitumque  eft  vefpere  &  manfe  ,  dies 
unus. 

6.  Dixit  quoqueDeus:  Fiat  firmamentum  in 
medio  aquarum  :  &  dividat  aquas  ab  aquis. 

7.  Et  fecit  Deus  firmamentum,  divifitque  a- 
quas  qu.-E  erant  fijb  firmamento  ,  ab  his  qua;  e- 
rant  fuper  firmamentum.  £t  fa(2:um  eft  ita. 

8.  Vocavitque  Deus  firmamentum  ,  ccelum  : 
&  faiftum  eft  vefpere  &  mane ,  dies  fecundus. 


J- 

Jeretn, 
10.  12. 
51.     15. 


9.  Dixit  vero  Dcus  :   Congregentur  aqus  ,    P/.  148. 
qua;  fub  cceIo  funt,  in  locum  unum  :    &appa-  4- 
reat  arida.  Et  faftum  eft  ita. 


10.  Et  vocavit  Deus  aridam,  Terram  ,con-  Pf.  31. 
gregationefque  aquarum  appellavit  Maria.  Et  7.88.12. 
vidit  Deus  qu6d  efiet  bonum.  '  ?5-  ^- 


NoTyE     AD    VerSIONEM     ANTIQUAM. 


quod  paulo  pod,  pro  iiviftt,  leg.  feparavit.,  cui  lei^ioni  fa- 
vec  Tertul.  1.  cont; .  Marc.  p.  64%.  c.  649.  a.  dicens  : 
Inter  tacem  ^  tenebras  JeparMto  prounncuu.i  ejl.  Cypr.  de 
cone.  Carthag.  p.  555.  a.  Et  "jtdit  Deus  Imim  q-n.i  hona 
eft:  i^  Jivi/it  inter  liicein^  teml/nu.  Ambrof.  I.  I.  Hexa. 
col.  20.  Et  difcrevit  inter  lucem  ,  inter  lucem  ^  tene- 
br.rs :  Deinde  inverfo  ordine  addic :  Et  vidit  Dens  lu- 
cent quia  bond  eft  :  at  1.  4.  de  fide  ,  col.  j;z.  e.  pod  haec  : 
Et  facia  eft  lux,  recte  fequuntur  :  Et  vidit  Deus  lucem  quia  , 
&c.  &  1.  4.  Hexa.  col.  6j,  f.  Separavit  Deiis  inter  lucem  ac 
tenebras .ViAosin.  Afiic.  1.  de  priiicip.  diei ,  col.  295.  d.  Et 
divijit  lucem  a  tenelrts,  Gra?c.  Ktci  iiJ iv  0  ©fos  to  ^w;, 
JVi  KKSo't*  i,  S'lcx'^ficiv  i  ©so;  iva  /iiar  -ri  foixos ,  J,  was 
^eoc^  T?  cjcoTb';. 

il.  <j.  Ita  conftanter  Aug.  cum  Grico,  1.  i.  de  Gen. 
to.  I.  col.  6yi.  b.  e.  &1.  de  Gen.  imp.  to.  5.  col.  102. 
a.  f.  105.  a.  &  in  Pf.  7.  to.  4.  col.  39.  a.  &  1.  to.  de  ci- 
vil. Dei ,  to.  7.  col.  277.  d.  &  I.  u .  col.  286.  c.  At  1. 
contr.  Adim.  to.  8.  col.  iii.  loco  faHa  eft  vtfpera ■,  \tg. 
faiHum  eft  vefpere.  Cui  confcntiunt  Iren.  !.  J.  p.  520.  d. 
Ambrof.  1.  I.  Hexa.  col.  21.  b.  c.  &  1.  4.  col.  (Sj.  f.  Ec 
Caffiod.  in  Pf.  70.  p.  2;(S.  c.  Auft.  veio  quaeft.  ap.  Aug. 
to.  5.  q.  107.  col.  104.  d.  legit  :  Et  appellavit  Deus  lu- 
cem, diem;  ^  tenebras  appellavit,  noilem:  ^factum eft  vefpe- 
re ^  mane  dies  ttnns. 

ir.  6.  Auguil.  infra  legit :  Etjtt  divipo  inter,  &c.  eadem 
turfus  habec  1.  de  Gen.  imp.  to.  5.  col.  105.  e.  104.  c. 
e.  praeter  voculam  ,  aqux  ,  loco  aquarum.  Alfentiunt  Hi- 
lariiis  1.  4.  de  Trin.  col.  SjiS.  e.  &  inPf.  115.  ccl.   599. 

e.  ac  Fauftin.  presb.  1.  contr.  Arian.col.  6\i.  e.  Ita  rur- 
fum  Augud.  1.  I.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.  (5 J i. 

f.  ponit  vocem  aqux  ,  fed  loco  dividens  ,  leg.  is!  />'  ^''^'' 
fio  ,  ut  fup.  Ambrofius  vero  I.  2.  Hexa.  col.  24.  a.  b.  c.  Et 
dixit  Dens  :  Fiat  frmam.  inter  medi.tm  aquam,  "i^  Jit  dijcer- 
nens  inter  aquam  ^  aquam;  ''^factum  eftjic.  Et  infr.  col. 
ZC.  f.  29.  f.  Eiat  frmam.  inter  medium  aqux,  ^  Jit  difcer- 
tiens  inter  aquam  ^  aquam.  &  col.  26.  e.  In  media  aqtix, 
^  Jit  difcernens  inter  aquas.  G^xc fV  f.ihv  r^  iiSarci' 

f.  7.  Idem  Augufl.  infra  legit  :  Qjta  erat  fuper  fir- 
mam qua  erat  fubfinnamcnte.dcl.  i.  deGen.to.  I.  col, 

6fi.  f.  (ic  :  Et  fecit  Deus  firmam.  CJ  divijit  Deus  inter  a- 
quam  ,  qux  eft  fup.  firmam.  y  inter  aquam  ,  quit  eft  fubfir- 
viamento,  ut  fup.  At  1.  deGen.  imp.  to.  5.  col.  105.  e. 
104.  c.  e.  Et  fecit  Deus  firm.  (^  divijit  inter  aquam  ,  qux 
erat  fub  firmamento  ,  2J  inter  aquam,  qux  erat  fiip'-a  firmam, 
Tertull.  1.  contra  Prax.  p.  849.  a.  Et  fecit  Deus  firmam.  & 
1.  contr.  Hermog.  p.  418.  a.  addit :  Et  feparavit  inter  a- 
qiiam  ,  qux  erat  infra  firmamentum  ,  2j  qux  piper  firma- 
mentum. Hilar.  1.  4.  de  Trin.  p.  8?6.e.  cum  Fauftino 
presb.  1.  contr.  Arian.  p.  6;8.  e.  f.  Et  fcit  Deus  firmam. 
^  divijit  Deus  per  medium  aqux.  Ambrul.  vero  1.  2.  Hexa. 
col.  26.  a.  Et  difcrevit  Deus  inter  medium  aqux  ,  qux  erat 
fub  firmamento  ,  £5  inter  medium  aqux  ,  qux  erat  fuper  fir- 
mamentum ,  qua:  Gr«co  congruunt. 

t-  8.  Eidem  rurfus  leguntur  apud  Auguil.  1.  i.  de 
Gen.  contr.  Manich.  to.  1.  col.  <5ji.  f.  652.  a.  &  1.  de 
Gen.  imp.  to.  5.  col.  104.  f.  g.  loy.  b.  Termllianus  1. 
contr.  Hermog.  p.  418,  b,  Etvtcavit  Dchs firimttn.  cxium 


(  ipfiim  quod  in  primordio  fecerat. )  Similiter  Ambrof.  I.  2. 
Hexa.  col.  50.  b.  fed  infra  col.  51.  d.   52.  c.  addit :  Et 

tiidit  Deus  quia  bonum.  Ita  quoque  in  Graeco  :  j,  uStr 

0  ©fo5  oTi  Kit>^i.'  deinde,  jc,  t-jsnTt  icTrcpct ^  ^  t-jUiTo  x^aJ 

if.  9.  Auguft.  infra  ,col.  140.  b.  legit :  Congregentur  a- 
qux,  &  1.  4.  1 74.  e.  addit ,  in  colledionem  unam ,  pauloque 
poft,  col.  159.  b.  Et  congregata  eft  aqua  in  congrcgationes 
fuas.  At  1.  I.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.  dj2.  b. 
lie  :  Et  dixit  Deus :  Cengregetur  aqua  ,  qux  eft  fub  ccclo  ,  iit 
congreg.ittonem  unam,  ^  appareat  arida  ;  ^  Jic  fadum  eft, 
Et  congregata  eft  aqua,  qux  eratjub  cc^lo,  in  congregat.  ttnavi^ 
{;)  apparuit  arida.  1.  vero  de  Gen.  imp.  to.  }.  col.  loy.  b. 
ut  lup.      Et  dixit  Deus  :  Congregentur  aqux  ,  qux  fub  cah 

funt,  in  congreg i§  Jic  ftdiim  eft.  Paulo  poll  autem  : 

Congregetur  aqua  ,  qux  jub  cirlo  eft.  Et  poll  pauca  :  I'eftea, 
inquit ,  quod  dicitur :  Et  congregata  eft  aqtia  in  congregat. 
unam  ,  &  appar.  arida ,  non  fuperfiria  additum  videatur  , 
c'umjam  rfjrtH»;  f//et,  &  (ic  fatlum  eft.  Ita  rurfus  1.  i. contr. 
adverf.  legis,  to.  8.  col.  557.  c.  Congregentur  aqux  in  cen- 
gregat.  Sec.  fed  omittit ,  qux  fub  carlo  junt.  Paulo  autem 
poll  in  lingul.  Congregetur  aqua.  Iiidem  1.  12.  confelf. 
to.  I.  col.  219.  f.  fed  addit :  0^«.«  fy?yr(^_^Vn;tim('nf(?.  Ter- 
tul. 1.  contr.  Hermog.  p.  419.  a.  Congregetur  aqua  in  con* 
gregationem  unam  ,  'i^  videatur  arida.  S.  Eucher.  qusell.  in 
Gen.  p.  840.  b.  Separentur  aqux  in  congregationem  unam  , 
2?  appareat  arida.  Hilarius  in  Pf.  118.  col.  298.  f.  Et 
pareat  nr;(/ii.  Ambrof.  1.  3.  Hexa.  col.  ^y.  h.  Congregetur 
aqua  ,  qux  fub  ccclo  eft  ,  in  congregationem  unam  ,  i^  appa- 
reat arida.  Et  fatliim  eft  fie.  Et  poll  pauca  :  ClamatDei  vox, 
inquit ,  Congregetur  aqua  ,  ^  appareat  arida.  Mox  ita  ;  Et 
itcrum  Scriptura  dicit  :  Congregata  eft  aqua  in  congregat, 
«nam,  C<  apparuit  arida.  Turn  addit :  Q^uid  opus  fuit  iter.t- 
re  ,  nifi  occiirrendnm  quxftionibus  JudicaJJet  propheta?  Rur- 
fus infra,  col.  57.  a.  Congregetur  aqua  ,  ^  congregata  eft, 
Et  col.  38.  b.  c.  d.  f.Colligatur  aqua  in  collellionem  unam, 
Et  poll  plura  col. 41. b.  ison  prxtertmus, in(\nn,  quia  aliqui 
nee  in  Hebrxo  putant  ejfe  ,  nee  in  cxteris  interpretationibus, 
quia  congregata  ell  aqua  in  colleftiones  fuas  ,  &  appaiuit 
arida  ,  &  vocavit  Deus ,  &c.  Ciim  enim  dixerit  Dcus  ,  quiit 
faclum  ell  lie  ,fatis  effe  putant  vocem  operatoris  ad  cctebra- 
tx  operationis  indicium.  Sed  quia  in  aliis  quoque  cre.iturif 
hahet  J^  dcfinitionem  prxeeptionis  ,  y  repetitum  operationis, 
vel  indicium  vel  ejfeiium  ,  idea  nos  non  putamus  abfurdum 
id  quod  perhtbetlir  additum  ,  etiamji  cxteris  interpretilus  vel 
Veritas  doceatur  fnppetere  ,  vel  audo'itas.  Multa  enim  non  c- 
tiosi  a  LXX.viris  llehra'icx  leilioni  add-.ta  JJ  adjnnila  crmperi- 
tnus,  Gr.  Kai  eiVe^  o©£o;.  Si'vff;^^MTw  to  uSwp  to  tjitcxx- 
Tcu  T?  a'pecri,  j/5  cvvetyt^ym  ftiar ,  jc,  o'yhiTii  h  i,npx'  «,  !-y;ri- 

TO    itTU'Z'     K.    CVnt)(j.ii  TO    vJ'Cttp    TO    VITCilKXTU   tH   lif-X^M     ei'i    7  «5 

tvrxy:i}'/cei;  xuro-'if ,  h.  otf^^v  h  z^vpa. 

t.  lo.  Ita  rurius  habet  Auguft.  turn  1.  I.  de  Gen.  to.i 
I.  col.  652.  b.  turn  1.  de  Gen.  imp.  to.  5.  col.  loj.  e.  f. 
praeter  hoc  ,  ^  congregationem  aqux  ,  loco,  C  cong'cgjtio- 
nes  aquarum.  Ambrof.  I.  ?.  Hexa.  col.  41.  b.  Et  vocavit 
Deus  aridam  ,  ten-am  ;  ^  collediones  aquarum  vocavit  ma- 
ria  :  &  fup.  col.  38.  d.  Congregationes  aquarum  vocavit  ma- 
ria.  Sic  etiam  Hieion.  quaeft.  Hebraic,  to.  2.  col.  508. 
Ambrofius  ver«  loco  cit,  col,  41,  b.  addit:  £»  viiit  Dent 


LIBER     GENESIS.     Cap.  I. 


VULGATA     NOVA. 

I  z .  Et  air :  Germinet  terra  herbam  virentem 
•&  tacienteni  I'emen  ,  &  lignum  pomuerum  fa- 
eiens  fraitum  juxta  genus  fuum  ,  cu|us  femen  in 
iemetipfo  lit  fuper  ttrrram.   £t  faftum  ell  ita. 


7- 


V  E  R  S  1  O 

rr.  Er  dixit  Deiis  : 


IQU  A. 


Geiminet  terra  herbam   r.x  Aug.  i.  2.  ie 
pibiili ,  tcicntcm  femen  feciindum  «renus  ,  &  le-  G<-«.  cid.  un.  ».  j. 
cundum  iimilitiidincm ,  &  lignum  trlidiferum  fa-  "'•  ^'\P-^-  '■ 
ciens  friiclum ,  cujiis  femen  lit  in  ipib  fecundum 
limilinidinem  fuam  fuper  terram.    £t  factum  eft 


lie. 


II.  £t  promlit  terra  herbam  virentem ,  &  1:1.  Et  produxit  terra  herbam  pabuli,  femen 
facientem  femen  )UMa  genus  fuum,  lignumque  fa-  habentem  fecundum  genus,  &  leL'Undlim  limili- 
ciens  fruftum ,  &  habens  unumquodque  femen-  tudinem  ;  &  lignum  fruftiterum  faciens  fructum , 
tem  fecundum  fpeciem  fuam.  £t  vidit  Deus  cujus  femen  ejus  in  eo  lit  fecundumgenus  fuper 
qu6d  eifet  bonum.  terram.  Et  vidit  Deus  quia  bonum  ell. 

I  J.  £tfaftum  eft  vefpere  &  mane,  dies  ter-  15.  Et  facta  eft  vefpera,  &  fadum  eft  mane, 
tins.  dies  tertius.  » 

1 4.  Et  dixit  Deus :  Fiant  luminaria  in  firma- 
mento  coeli ,  ut  luceant  fuper  terram ,  in  inchoa- 
tionem  diei  &  noclis ,  &  ut  dividant  inter  diem 
&  nodem ,  &  lint  in  ligna  ,  &:  tempora ,  &  in 
dies ,  &  in  annos. 
&  illu-  15.  Et  flnt  in  fplendorem  in  firmamento  coe- 
li, ut  luceant  fuper  terram.   Et  fadiun  eft  Ik. 

NoT.E     AD     VeRSIONEM 


14.  Dixit  autem  Deus  :  Fiant  luminai'ia  in 
firmamento  cceli ,  &  dividant  diem  ac  noiffcem , 
6c  lint  in  figna  &  tempora  ,  &  dies  &  annos  : 


1 5 .  Ut  luceant  Ln  firmamento  coeli 
minent  terram.    Et  fa&ura  eft  ita. 


qni.i  iuHKiw.  Apud  Terrul.  1.  contr.  Hermoa;.  p.  419.  a. 
priora  nntiim  leguntur  :  £1  'jcci'jh  Dens  arid.im  ,  Terram. 
lea  quoque  in  Gr^c.  in  quo  feq.  K«i  tx  cu^^ff^iy.ra.  -ruiif 
J/'/aToi/  ;Vot^£';  ta^«(j5a?,  «j  £iVe^  0  ©so;,  or;  Y.a.^o;. 

S.  II.  Auguft.  infr.  col.ijy.  e.  pro^rrmwffjlegic^iro- 
Jucat .,  Sc  f  10  fereiitem  ,  -ponh  ,  Jemithiiiiem.  Item  1.  J. 
col.  185.  a.  hab.  herbam  fi£»i J eminantt m  j emen  ,  &c.  At  1. 
1.  de  Gen.  to.  i.  p.  Cji.  e.  6c  I.  deGeii.  imp.  to.  5.  col. 
ioy.  f.  g.  i06.  b.  lie:  £f  iiixit  Deus  :Germ:net  ter. herb, 
f.-tbnli  firetitem  jem.  fec.jltnm  geurts  ,  ^  /imilititii,  ^  /;- 
gfittm  jruilif.  fac.  Jrttil.  crtJMS  Jemerj  Jit  in  Je  jecundUm 
fuam  Jimilitiid.  ^  Jic  efl  failnm.  bitniliter  Hilarius  in  Pf. 
118.  col.  298.  f.  Gi-rmtnet  terra  herbam  pabuU  Jeminantem 
femen  fecnndtim  fuum  genus,  Tertull.  vero  1.  contr.  Her- 
mog.  p.  417.  419.  Z.Trttticet  terra  herbam  fwni  jemiuan- 
tem  femen  fecttndltm  genus  ,  f^  fccuJldjim  jimilitud,  ^  li^ 
gnttm  fruitttofum  ficiens  frn^um  ycujus  fe?nen  in  ipfo  in  ji- 
milttndinemt'i^  fuinm  ejl  /jc.  Ambrof.  1.  5.  Hcxa..ct-)!.  42. 
f.  Gerrmnet  terra  herbam  f^ni  femin.ms  femen  fee.  genus.,  ^ 
lignum frucliferuni  faeielii  frisdum  Jec.  genus.,  cttpts  femen 
fuum  ut  ipfo,  Itidem  1.  I.  col.  7.  b.  ufque  ad  vocem  .,fit~ 
^^«m  ,  nifi  quod  poft  I.  genus  ^  Siddit:  Et  fecundinnjtmi- 
iitnd.  licut  etiam  1.  3.  col.  45'.  a.  Verum  infra  ,col.  49. 
a.  pro  feminans  fenun  ,  nefcio  cur  fcriptum  habeat ,  f'pi- 
rails  femen  ,  nili  forte  vocem  Grxc.  c-Tri'if'.y ,  Latine  pinxe- 
rit  y^eiron  ,  ex  qua  imperitus  fcriba  fecerit  ,  fpirans.  Id 
obfervat  Muretus  variar.  lett.  1.  I.e.  2.  Utuntitr  y  inquit , 
intcrdum  Lattni  fcriptores  Gr£iis  quibujd.tm  vocibns  .,  eaf~ 
tjue ,  Latinis  t.ime»  Utteris  natant  ,  qtiod  qui  non  auim.id- 
•i'ertunt ,  fieile  in  errrrem  incidunt. 'Dt^niquc  Ambrof.  ibid, 
col.  60.  non  legit,  herbam  fccni ,  utfup.fed  herbitm  t^iren- 
tem  ,  ut  in  Vulg.  In  Grseco  iic  :  Kai  iiin/  0  0;cV  B?a- 

rV5aTW  H  7H    B'^TC.y\W  X^f^^    'j1T^~ifiCV  C-TTip/iiX  KXTX    7r'l'0^  K^   y.xT 

c'juo;3THT«  ( in  Mf.  quodam  deell  ,  gj  ax^'  t,uo;&T«Ta  )  ^ 
'^u}-(i¥  n.xp'Tvifxav  'Trai^v  KXf>yroy ,  i?  to  Qirsp^x.  eivta  iv  xutu  v.x~ 
TX  7=fo;  £Ti  TH?  7m;"  k^  ,  5cc,  111  Mf.  /  lez,  y.xTa.  7£/c j  de,  0- 

/tiO/OTHTa   sV(  TH^  ,    &c. 

ir.  12.  Aug.  infra  lib.  y.  col.  184.  g.  Tt  prrduxit  terra 

herb,  pabuli  (Vel  herbam  firni)  Jemmautem  (  Mf.  conftanter 
Jeminans)  femen  fezundiim  genus  ^  fee. Jimilitud.  ^  lignum 

f-:tciuofumJ.tc:ens cuius  femen  fuum    tn  fe  Jecltndum 

genus,  &c.  &  lib.  I.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col. 
^^2.  e.  Et  ejeeit  terra  herb,  pahuU  jerentem  femen  fee.  fuum 
genus.,  ^  lignum  frltcliferum  ftciens  fru^nm^eujus  fenien  ejl 
•sn  fe  fecundum  fuam  /imilitudinem  .,  fecundiim  fuum  genus 
fuper  ttrr.mi ,  ^  tiidit ,  &c.  &  lib.  de  Gen.  ad  lit.  imp.  to. 

3.  col.  106,  b.  c.  Et  dedit  terra  herbam  pabuli  ,  ferentem 
femen  fee.  genus  fuum  .,  ^  lignum  fudif...  cujus  femen  in 
fe  fecundiim  fuam  Jimilitud.  Turn  addit  :  Et  iterum  dicit  : 

Vidit  Deus  quia  bonum  eft,  Tertul.  contr.  Hermog.  p.  417, 

a.  419.  a.  legit :  Et  produxit  terra  hci  b.im  firni  feminaniem 
femen  fecundum  genus  ,  ^  lignum  jiudunj  um  faciens  J'rue- 

tiim  .,    cujus  femen  in  ipfo  in  Jimilicudinem  :  &p.  418.   a. 

addit :  Et  vidit  Deus  quia  bonum,  Ambrof.  1.  dc  Parad.  c. 

10.  to.  I.  col.  i6j.  f.  Et  vidit  Deus  quia  bonum  ej}.  Gr. 

Kxi  s^!i);7xsj'  M  711  fii',Txvy,\/  yji^r'e  cirsTp^y  cinp.ux  hktx  7fic?, 

Hj  Xotfl     o/^o;OTHTa ,  ^  iv^v/  Kx^l/.tr^v  -ttgi^v  -Axpirw  y  &  TO   G7r//3- 

fix  xvTi!  =i>  xvru  ■/.XTX  7/t&5  s'/i  1  tv?  yv,^'  jc,  (ISev  0  0eo5  I'ti 

xocAo).  Clem.  cod.  loco  2.  k«t«  75*0?,  ponit ,  !ta9'o^oioT»T:<. 

]f.    15.    Sic  iterum  Aug.  1.  de  Gen.    contr.  Manich. 

to,  I,  col.  652.  e.  lib.  autera  dc  Gen,  ad  lit,  imp.  iv, 

Tom.  I, 


A  NT  IQU  AM. 
5.  col.  106.  e.  Et  fadum  efl  vefper»  ,  &c. 

t.  14.  Idem  Auguft.  lib.  de  Gen.  imp.  to.  3.  col.  9^*,' 
d.  Et  dixit  Deus  :  Fiant  lamin.  infirmam.  cirli  ,  ut  luceant 
fup.  terram  ,  {5  dividant  inter  notlem  fj  diem  ,  y  Jint  >r.  Ji- 
glut ,  fj  temp.  (5  dies ,  ^  nnnos.  Similiter  habet  infr.  col. 
106.  e.  prsEter  hie  :  Inter  diem  ^  noilem  ,  {5  Jint  injignis 
y  temporibiis ,   {J  1«  diebus,  y  annis.  Sic  etiam  col.  107. 

c.  6c  in  Pf.  109.  to.  4.  col.  1259.  g.  Etjint  in Jignis  g  ut 
lemporibus  ,  y  i"  diebus  ,  ^  in  annis.  At  1.  I.  de  Gen. 
contr.  Manich.  to.  i.  col.  653.  b.  Et  dixit  Deus  :  FianC 
Jidera  infirmam.  ccrli  ,  Jic  ut  luceant  fup.  terram  ,  ^  divi- 
dant inter  diem  fj  noilem  ,  IS  J'"'  mjigna  ,  J5  m  tempora  , 
gj  in  dies  ,  (^  in  annos.  «c  lib.  1 5.  confelf.  to.  I. col.  233. 

d.  Fiant  luminaria  infirmam,  cwli  ,  "i^  luceant  fup.  teiranu 
lib.  etiam  ii.decivit.  Dei,    to.  7.  c.   19.  col.  286.  d. 
prieter  verba  ,  in  inchoationem  diei  {^  nollts  ,   qu£  oniittit  ; 
delet  etiam  ifta  :  Et  Jint  in  Jigna  ^  tempora.  Sec,  at  lib.  12. 
c.  1 5.  col.  3 1  3.  g.  habet ,  in  Jigna  JJ  m  tempora.  Sec.  &  lib. 
I.  Locut.  to.  3.  col.  325:.  a.  pofl  hoc  ,  ^  dividant ,  Gra:- 
co  preffiiis  adhicrens  legit ,  inter  medium  diei,  g;  inter  me- 
dium ncilis.  Vicionn.  Aiec   1.  de  princip.  diei,  p.  293.6. 
legit:  Fiant  duo  luminaria  in  firm.im.  cwli ,  Jic  ut  luceant 
fuper  terram  m  inchoatione  diei  y  noUit,  ita  ut  dividant  in- 
ter diem  JJ  noilem;  ^^  Jint  in  Jigna  ,  dies  ,  JJ  tempora  ,    ^ 
annos,  Ambrof.  vero  ,  1.  4.  Hex.  to.  i.  col.  64.  c,   Fi.int 
lumitMria  infirmam.  ca'li  ad  illuminationem  terr.i  ;  Sc  in- 
fra ,  col.  6^,  f.  Fi.mt  luminaria  ad  illuminationem  fuper 
terram  ,  qnx  dtfcernant  inter  diem  gj  noilem:  &  col.  67.  c, 
71.  f.  addit  :    Et  Jint  in  Jigna  t5  in  tempora  ,   ^  in  dies -^ 
y  in  annos.  Hilar.  I.  12.  de  Trin.  col.   1129.  b.     Et  fine 
ill  Jigna,  f^  tempora,  ^  annos.  Tertul.  I.  2.  adv.  Marc.  p. 
644.  c.  habet  :   Erunt  enim  in  tempora  ,  f^  menfes  ,  ^  an- 
nos. Leo  Mag.  fer.  26.  p.  82.  e.  cum  Vulgata  confentir  , 
nili  quod  poll  vocem  call ,    addit ,    Et  Uucant  fuper  »«- 
»■«»>,  (icut  etiam  And.  qu.eft.  apiid  Aug.   to.    3.    q.,  107. 
col.   104.  e.     Jam  vero  li  hxc  omnia  quantumvis  difli- 
milia  cum  Gracco  comparenttu  ,   vix  ab  ipfo  videbuntur 
difcrepare,mod6  attendantur  diverfsc  Mif.  Gr.«corum  lee- 
tiones ,  enim  veto  li  fuas  habeint  Latini  ,ut  fupra  vifum 
eft,  fuas  pariter  &  Grseci , confule  edit.  LXX.  anni  1709. 
cum  variis  ledtionibus  a  Lamberto  Boz  annotatis ;  ex  iis 
qtiam  mire,  tot  varije  Latinorum  Patrum  fcripturae  con- 
firmantiu-  I  Sic  enim  in  textu   Gr.  legitur  :    KaJ    shrcv  0 
©ec5'  7sj'H^nTCi.'Caj'  ipci'fi^ps^  eV  t«  ^ff  f&'ua-i  tp  iipxtif  f.'?  ^xu— 
C'.v  eirt  T!:5  y/c ,  r-e  J tx^'^pi^si/   ecix/utccr  rat;  w/if/ia?  jc.  «Vtr 
fisCfiv  iv,c untro!;,  4. srojcaK  e.;  cvfis7x  ,  j.  £i'<;  x«/^^? ,  «.  f/5  n'^/^a5 
ft,  f .';  hixvT^q,  Veriim  ad  voces, e/?  ipxuciv  iir'i  t«;  7ii;,notatur 
Mf.Cott.  habere  (impliciter,  ifcwou  ^ve,  yrie, ,  Alexandr.  au- 
rem  addit :  Jt,  apx^'f  th?  itjw;'^*?,  k.  tu^  iuhto^  ,    k^  JiX^cc- 
pi^fir.  Oxon.  habet  cum  edit.  Compl.  i^Ve  ikueh'  eVI  ths 
7r;,ifta  veto  ,  j,  ipx^"  t»;  -iifiifxc,,  &c.  defunt  in^edd. 
Compl.  &  Aid.  Purro  ex  priori  led.  E;'i  ifeam  s~\  th?  711;, 
five  cum  Mf.  Cort.   ipxv'in'  tw;  711';  ,    bene  redditur  Am- 
brolii    letlio   utraque  ,    ad  illuminationem  J'upcr  terram , 
feu,  ad  illumin.xtioiicm  terr.e.  Ex  alia  Oxon.  u^e  e^xlvstv  iitl 
Tiii  7i;i ,  confirmatur   ilia   Auguftini  &  aliorum   ,    ut  lu- 
ceant fuper  terram ;  ex  additis  veto  in  Mf.  Alex.  KaJ  ipyjiy 
TKmifxi,  &c.  firmatur  leclio  turn  Auguftini,  tum  Viiftoris 
Afric.  In  inchoationem  diei  ^  noclis, 

V.   ly.  similiter  idem  Auguft.  1.  de  Gen.  imp.  to.   3. 
cvl,  wC,  e,  107.  f,  nee  nonl.  i,  de  Gen.  contr.  Manicli. 


.io 


LIBER     GENESIS.     Cap.  I. 


Versio    antiqua. 


I.  cil.  140.  c.  144 
J.  14;.  e.  14c/.  I, 
152.  f. 


S.V .%.  /.  J.  rff  1 6.  Et  fecit  Deiis  duo  liiminaria  magna  ;  lu- 
Ccti.aiiiiii.t.  j.;>.  minare  majus  in  inchoationem  diei,  &  lumina- 
le  minus  in  inchoationem  noclis ,  &  ftelLis. 

1 7.  Et  poiliit  ea  Deus  in  tirmamento  coeli , 
ur  luceant  lliper  terram, 

iS.  &  ut  lint  in  inchoationem  diei ,  &  noc- 
tis  ,  &  ut  di\idant  inter  lucem ,  &  tenebras.  Et 
vidit  Deus  quia  bonum  eft. 

1 9.  Et  fac\a  eft  velpera ,  «Sc  fiidiun  eft  mane , 
dies  quartus. 

^o."  Et  dixit  Deus :  Edncant  aqux  reprilia  ani- 
marum  vivarum ,  &  volatilia  fuper  terram  ,  le- 
cundum  tirmanfentum  coeli.  Et  faclum  eft  lie. 

zi.  Et  fecit  Deus  cetos  magnos  ,  &  omne 


animal  reptilium 


eduxerunt  aqux  le- 


cundum  genus  eorum  ,  ts:  omne  volanle  pen- 
natiun  fecimdum  genus.  Et  vidit  Deus  ,  quia 
bona  lunt. 

22.  Et  benedixit  ea  Deus ,  dicens :  Crefcite,  & 
miiltiplicamini,  &:  replete  aquas  in  marij  <5c  vo- 
latilia muiriplicentur  fuper  terram. 


V  U  L  G  A  T  A     NOVA." 

16.  FecitqueDeus  duo  luminaria  magna:  lu- 
mlnare  majus ,  ut  prieflet  diei ;  &  luminare  mi- 
nus ,  ut  prseflet  nofti :  &  ftellas. 

17.  Et  pofuit  eas  in  firmamento  cceli,  ut  lu- 
cerent  fuper  terram , 

18.  &  praell'ent  diei  ac  nofti ,  &  divide- 
rent  lucem  ac  tenebras.  Et  vidit  Deus  quod  ef- 
fet  bonum. 

19.  Et  faftum  eft  vefpere  &  manS  ,  dies 
quartus. 

10.  Dixit etiam  Deus :  Producant  aqus  rep- 
tile anima  viventis  ,  &  volatile  fuper  terram 
fub  firraamento  cceli. 

2. 1 .  Creavitque  Deus  cete  grandia ,  &  om- 
nem  animam  viventem  atque  motabilera  ,  quam 
produxerant  aqu^  in  fpecies  fuas ,  &  omne  vo- 
latile fecundum  genus  fuum.  Et  vidit  Deus  quod 
elTet  bonum. 

li.  BenedLxitque  eis  ,  dicens  :  Crefcite,  & 
multiplicamim  ,  &  replete  aquas  maris  :  avef- 
que  multiplicentur  fuper  terram. 


NoT^    AD    Versionem    antiquam. 


to.  I.  col.  6^  ;.  b.  nifi  quod  hoc  ultimo  loco  ,  pro  ut  in- 
team  ,  leoic ,  Jic  ut  luce.int ,  pauloque  p  jll  ,  ^  Jic  eji  f.u- 
tiim  :  lib.  vera  1 1,  de  civic.  Dei  to.  7.  col.  2.86.  d.  ver- 
fum  integrum  omittit.  Leo  Mag.  fer.  25.  p.  8z.  e.  fimpli- 
citer  habec  :  Et  /hit  in  firmaniemo  cali  ,<it  inceant  Jnper 
terr.tm.  Gr.  Kx:  i;:eiou  i.'i  fxuiif  i'r  tm  SifiiijM-n....  u^i  , 
&c.  ut  in  textu  Lar. 

■t.  16.  Eadem  rurfus  habet  Auguft.  I.  i.  de  Gen. 
contr.  Manich.  to.  i.  col.  655.  b.  c.  omilfa  voce  ma- 
qna  ,  cujus  loco  ponit ,  m.yits  ^  mintti.  Paulo  tamen  poft 
limpliciter  legit  :  £«  feat  Dens  duo  liimiii.  liimiiiiwe 
tmtpii  it  inchtmiionem  ,  &c.  at  1.  de  Gen.  imp.  to.  3.  co!. 
107.  2.  legit  •  f '  /ffif  Deits  duo  Ir'.mitiaiia  ,  ttimiriare  ma- 
jus  ,  initinm  diei  ,  t^  lunjin.tre  mimes,  initiltm  nciiis  ,  ^ 
fielLts ;  cui  leflioni  fuffiagaiur  Tichon.  reg.  5.  p.  61.  a. 
Idem  Auguft.  1.  2.  de  Gen.  ad  lit.  to.  3.  col.  145.  e.  ob- 
fervat :  I'er  incho.ithnem  noclis,  non  intelligi,  fii/i  principa- 
tiim  ,  nam  i£  Graciim  veriiim  ,  inquit ,  hoc  tnagis  indic.it  , 
cum  dicliim  efl  df/J::  Attamea  1.  ii.de  civit.  Dei ,  to.  7. 
col.  286.  d.  legilFe  videtur  dfi-/jc;,iic  enim  habet  :  Et 
feat  Dens  dno  Itimi».  magna  i  luminare  majns  ,  in  frinci- 
pi.t ,  diei  ,  ^  Inntin.  minus  in  principia  noiiis,  &c.  Monent 
lamen  Editores  noftii ,  hoc  &  altero  Auguitini  loco ,  Mlf. 
plures  ferre  ,  in  principio  ,  non  in  principia.  Aucl.  quscft. 
ap.  Aug.  to.  3.  q.  lOiS.  &  107.  col.  103.  a.  104.  e.  legit : 
Luminare  majus  in  inchoationem  diei  ,  ^  lumin.  minus  in 
incho.tticnem  noclis.  In  Gr.  lie  :  Keel  eVciVrey  c  ©;s;  rf; 
Sua  f:i:^.-fxi  -rii  fiiyim'  toV  (f^^sypx  rlr  fi;yx>  S'?  «fX^i 

Tt.  17.  Idem  ^ug.  1.  i.  deGen.  ccntr.  Manich.  to.  i. 
col.  653.  c.  Et  pofuit  illas  Deus....  fie  ut  iuce.tntjiip.  ter- 
ram :  at  1.  de  Gen.  imp.  to.  3.  col.  108.  b.  conftanter  ut 
fup.  Et  pofuit  ilia  Deus....  ut  luceant ,  «cc.  &  lib.  1 1.   de 

civit.  Dei  ,10.7.  col.  286.  d.  f.  Et  pofuit  ilia  Deus 

iucere  fup.  terram.  Gr.  Kai  s^st:  «f  t^;  0  0:5;...  ws"£ 
fiutiiv  7  &c.  utrum  veto  legendum  fit  ilia  ,  vel  illas ,  e 
Gr,2co  erui  non  poteft ,  cum  vox  ,  ccvn; ,  utrique  raafcu- 
lino  ,  five^jsisTTfa:;  ,  live  d^spa;,  persque  conveniat. 

Tf.  18.  Aug.  1.  I.  deGen.  contr.  Manich.  to.  i.  col. 
^53.  c.  &  1.  de  Gen.  imp.  to.  3.  col.  108.  d.  difli- 
militer  habet ;  Et  prsjint  diei  {J  (ac)  ncili ,  y  dividant  in- 
ter dkm  55  noliem  ,  &c.  at  1.  1 1.  de  civit.  Dei  to.  7.  col, 
18(5.  d.  1.  ad  vetbum  e  Graeco  :  £1  prxeffe  diei  ^  noili  , 
^  di'uidr/e ,  {  H,  feparare)  inter  lucem  '^  tenebras-,Scc.Gr. 
Ktti  ifX-"  ''^^  ««eVoi;  Ji  Ta;  hosts;  ,  i  Jiayj^flZ^n/  i>i.,u.!- 
«sy  T?  fjirl^;,  ^  a;x  ^/cov  t^  c;toTir?,  j. ,  &c. 

■f.  19.  Itidem  Aug.  I.  i.  de  Gen.  contr.  Manich.  col. 
6^%.  c.  &  1.  de  Gen.  imp.  col.  108.  d.  cum  Gr. 

i*.  10.  Ita  in  Grxco  ad  verbum  ,  excepto  uno  ■n-jro- 
/usm,  annexo  voci  -TriT-H.-i, volatilia.  Idem  Aug.  1.  i.  de 
Gen. contr.  Manich.  to.  i.  col. 654. c.  &1. deGen. imp.  co. 
5.  col.  Io2.  e.  no.  d.  legit :  Et  dixit  Detts  :  Ejiciant  a- 
qux  reptilia  animarum  viv.xrum  ,  ^  ijolattlia  'Vol.Mitia fu- 
per terrain ,  fub  firmamento  ccoli  ,  ■^  fie  ficlnm  ej}.  Simili- 
ter 1.  z.  Locut.  to.  5.  col.  ;2y.  a.  addit  verbum  -jolan- 
iia  ,  (sd  \cgn  f  fccundiim  frmamentum.  Item  1.  15.  conf, 
to.  I .  col.  234.  b.  habet  volamia  ,  fed  pto  educant ,  vel 
ejiciant  ,  fctibit ,  producant ,  licuc  &  1.  I.  de  Gen.  contr. 
Manich,  col.  661.  b,  Tertul.  1.  contr.  Hermog.  p.  417. 


a.  fie  :  Et  dixit  Deus  :  Producant  aqut  repentiit  animarum 
livarum  ^  -jolaiiha  zolantia  fuper  terram  ,  per  jirmamtn- 
tum  cifH  ,  i^futum  eji  Jic.  Ambrof.  I.  j.  Hexa.  col.  79.  e. 
Producant  atjy^e  rcpr:l:a  animarum  -viventium  fecundiim  ge- 
nuSti^  i\''latilia  z'olantia  fuper  terrain  ,  fecundiim  frmamen- 
tumcwh.  Eadem  lepetit  infra,  col.  9y.  96.  a.  <Sc  98.  d. 
nill  quod  pro  fecnndhm  firmamentum,  fonh  ,fecus  fr- 
m.imentum  cceli  ,  additque  iterum  ,  fecundiim  genus  ,  fi- 
militer  &  col.  108.  c.  cum  hac  tamen  inverlione  vocum  : 
fnper  terram  ,  fecundum  genus  ,  fecus  frmanuntum  call ,  & 
1.  2.  Hexa.  col.  30.  c.  habet ,  vclatilia  circa  firmamentum 
cali.  At.  1.  de  Incarn.  col. 726.  a. fie  :  Producant  aqtta  repen- 
tia  animarum  viventtitm  ^  -volatilia  f (?AT«ii/f»;;iimiliter  l.dc 
eleem.  &  jejun.  c.  4.  col.  J57.  f.  538.  a  prafter  haec,-:'»- 
lar.tia  fuper  terram  ,  hoc  addito  ,  fecundiim  frmamentum 
cali.  Ac  1.  3.  de  factam.  col.  361.  d.  Cmpliciter  habet  : 
Prodnctnt  aqnie  animantia.Op^a.t.  I.5.  contr.  Donat.  p.  80. 
c.  81.  a.  Educ.tnt  atjua  natantia ,  volatilia.  Caffiod.  in  Pf, 
80.  p.  277.  c,  ut  fup.  Producant  aqua  repttlia  animarum 
viv.irum. 

f.  21.  Eadem  repetit  Auguft.  infra  ,  col.  iji.  e.  nili 
quod  pro  omne  animal  reptilium  ,  habet  omnem  animam 
animalinm  reptilium.  Similiter  1.  de  Gen.  imp.  co.  3.  col. 
1 10.  e.  g.  paucis  mutatis  :  Et  fecit  Deus  cetos  magnos,  ^ 
omnem  animam  animalinm  repentium  ,  qft.e  ejecerunt  aqu/t 
fecund,  genus  eor.  ^  omne  t'ohtt.  pennatnm  Jccund.  genus 
fuum  ;  i^  vidit  Deus  quia  bcnnm  ej}.  Item  1.  i.  de  Gen. 
contr.  Manich.  col.  6T4.  c.  Et  fecit  Deus  cetos  mag.  Jj 
omnem  animam  animalinm  ,  ^5  repentium  ,  qua  ejecerunt 
aqnx  fecundiim  unius  cujujque  genus  ,  ^  omne  genus  vola- 
tile pennatnm  ,  fecundiim  genus  ;  1^  vidit  Dens  quia  bona 
funt.  Tertull.  1.  contr.  Hermog.  p.  417.  a.  Et  fecit  Deus 
cetos  magnos  ,  ^  omnem  animam  animalinm  repentium  > 
qnx  produxernnt  .tqnxjecundkm  genus  ipjcrum  ,  &  fup.  p. 
414.  b.  Et  vidit  Deus  quia  bona.  Similiter  Ambr.  I.  deE- 
lia  &  jejun.  col.  5:37.  f.  Etvidit  Deus  quia  bona.  Auft. 
quift.  apud.  Aug.  co.  3.  q.  106.  col.  103.  b.  £t  vidit 
Deus  quia  bona  funt.  Gr.  Ka!  gVsi'wcei'  0  ©ss;  ra  x-hth  t(c 
/i5>«a,^  toss:/  iri/X"'  ?'''="  ifitnm >  k  s£;'7«Vf  Txii/a- 
Tx  y-CTx  7='iii  auT^x  (codd.Clem.  &  Vatic,  xctri  tc  -//»:; 
dvT^v )  i.  -TTccv  -TrsTS.'fsV  -r'/spuTzi  kxtk  7fi'05*  ^  n^tr  0  ©fo^, 
OT.'  xaA«. 

f.  22.  Aug.  infra  ,  col.  1J5.  c.  poft  verbiun  ,  miilti- 
plic.tmini ,  habet  ,  ^  implete  aquas  maris,  Eadem  reponic 
I.  I.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.  6^4.  c.  661.  a.& 
1.  de  Gen.  imp.  to.  3.  col.  no.  g.  in.  a.  &  in  Pf.  66. 
to.  4.  col.  663.  b.  cum  hac  voce  maris,  Ambr.  veto  I. 
de  Incarn.  col.  726.  &  I.  deElia&jejim.  col.  537.  f.  J38. 

a.  Et  benedixit  ea  dicens  :  Crefcite  Q  muttiplic.tmini ,  ^  re- 
plete aqnas  ,  qu.z  funt  in  m.iri ;  ^"  volatilia  multiplicentur 
fuper  ff> ;-.»«;.  similiter  habet  Tertul.  1.  contr.  Hermog.  p. 

414.  b.  2i  benedixit  ea  Deus  :  &  I.  1.  adv.  Marc.  p.  64S. 

b.  addit :  crefcite  t.intiim  Z5  muliiplic.imini :  lib.  vero  de 
anima  p.  490.  c.  491.  a.  crefcite,  i^  in  multitudinem pro- 
ficite.  Aucl.  quseft.apud.  Aug.  to.  3.  q.  127.C0I.  138. d. 

Et  benedixit  ilia  Deus  ,  crefcite  fj  muttiplicamini  fuper  ter- 
ram, Gr.  Kai  £v>^oyMcsr  ai^rd  a  ©so?  ,  Mym'  'Au^ctvsQs  , 
y-.  —Mi't/iEw?  ,  *,  -Tt^vpckxTs  Ta  v/cctx  ir  tcc~.^  ia^it^cxii 
(  al,  711  if  Ta7;  6<»(wc«({  )  i  t«  vstsiis  Tr^xtws'wwcn/  sVi 


LIBER     GEIs^ESIS.     Cap.  t 


TT 


/«/.J.I. 
9.6. 
I.  c« 

n.7. 

Col.    5, 

10. 

."^.tf .  2, 
17-  1. 


V  U  L  G  A  T  A     NOVA. 

1 5 .  £t  factum  eft  vefpere  &  m.ine  ,  dies 
<]uintus. 

14.  Dixit  quoque  Deus :  Producat  terra  ani- 
mam  viventem  in  genere  luo ,  jutnenta,  &  repti- 
lia  ,  &  beftias  tern  fecundum  fpecies  fuas.  Fac- 
tumque  eft  ita. 

15.  EtTecit  Deus  beftias  terrs  juxta  fpecies 
fuas,  &  jumenta,  &  omne  reptile  terntin  gene- 
re  fuo.   Et  vitiit  Deus  quud  eifct  bonum  , 

26.   &  ait  :    Faciamuj  hominem   ad  imagi- 

nem  &  fimilitudinem  noftram  :  &  pra;lit  pjlcibus 

■  maris ,  &  volacilibus  cceli ,  &  beftiis ,   urJverfjE- 

que  terra  ,  omnique  reptili  quod  movetur  in 

terra. 

17.  Et  creavit  Deus  hominem  ad  imaglnem 
fuam  :   ad  imaginem  Dei  creavit  Ulum  ,  mafcu- 


V  E  R  s  I  o     A  N  T  I  n  ij  A. 

25.  Er  fida  eft  vefpera,  &:  £\dum  eft  mane,     Ew),,^/.  j.  d, 
dies  quinnis.  ^•^"-  "''  '"'■  •■  ?• 

i_|.  Et  dixit  Deus:  Educat  terra  animam  vi-^-  '•  "';  ''^/■,'* 
vam  fecundum  genus ;  quadrupedia,  &  reptilia,  'J'"*^'   "  '^  •  ' 
A  beftias  tcrrx  recundum  genus ,  &  pecora  fe- 
cundum genus.  Et  faftum  eft  fie. 
-   ^5.  Ettecit  Deus  beftias  terrx'  fecundum  ge- 
nus, «Sc  pecora  fecundum  genus,  &  omnia  rep- 
tilia terr.^  fecundum  genus.  Et  vidit  Deus  quia 
bona  funt. 

26.  Et  dixit  Deus :  Faciamus  hominem  ad  ima- 
ginem &  fimilitudinem  noftram  :  «Scdominecui- 
pifcium  maris ,  &  volatilium  cocli ,  &  omnium 
pecorum ,  Sz  omnis  terras ,  &  omniym  reptilium 
repentium    fuper  terram. 

27.  Et  fecit  Deus  hominem ;  ad  imaginem  Dei 
fecit  eum :  malculum  tSc  feminam  fecit  eos. 


lum  &  feminam  creavit  eos. 

NoTiE    AD   Version  EM    antiquam. 


im;  7h?.  Aug.  1.  de  Gen.  imp.  col.  ill.  b.  ad  verba  , 
trefcits  Ij  tmiltiplicamini-,  ^  impUtCt  obfcrvat  «£77/  ift  eatletn 
fi"foti.i  n^que  acljii:em  benctiiilionU  veniii  ■■^feqHitnr  enim  » 
inquic ,  ^  -volatilia  mHltipUcEntitr  fuper  teiratn.  Non  dixit : 
Mnlijplk.miirii  fuper  terram  ;  Et  po/l  pauca  obfer vat  fequi 
in  texcu  :  Et  f.idtim  ejijic ;  en  verba  :  (hiomoda  tino  die  po- 

tuei-unt  ^  conciper-e ^  iniplcre  aqttai  marts  ,  ^  mltlti- 

plicari  fttper  terratn  7  Ita  enim  fabjitngititr  :  Et  iic  fat5lum 
eft,  ante  ziefperx  ailventitm,  Et  infra  ,  relatis  ]iis  verbis ,  ^ 
j.ttla  ejl  zefpera  ,  Ij  ftilitm  cjl  ntaue  did  qttintits  ,  fladm 
adjungit  :  Hic  pajlqiiam  dixit:  Etiic  fatlum  eft ,  tion  fib' 
didit  .f  Jicflti  fclet  ^   exfecutionem  ,  qtiaji  iterltm  Jailajittt  , 

^am  €!tt:ii  jitperiJis  dtditm  erat nee  tllftd  dtdltm  ejl  :  Et 

vidit  Deus  quia  bonum  eft  .t  jam  enim  res  ipfa  placnerat.... 
nihil  hie  itaqne  repetititm  ejl ,  niji  q'tud  ait :  Sc  factum  eft  lie  ; 
fiatirnqtiE  fttbjedtim  de  vefpera  ^  man^.  Quo  ex  fontehanc 
periodum  ,  ^fidum  f/?yiV,mutuatus  fuerit  Augoftinus,  me 
fugit:faci!<: crediderim  banc ab  ipfo relatam  ex antecedenti- 
bu: ,  li  quidem  hic  vel  in  Hebraro  ,  vel  in  Grxco  ,  vel 
in  Pactum  fcriptis ,  vel  alibi  apud  ipfum  Au  Juftmum  non 
invenitur  ,  immo  &  fupra  T^.  20.  ti^ec  verba  ,  ^  i-j^nro 
i-ru!i,  notantur  virgiiia  ^—  in  Hexaplis  Orig. 

y*.  25.  Ita  conftanter  Auguft.  turn  1.  i.  de  Gen.  conrr, 
Manich.  col.  6J4.  d.  turn  1.  de  Gen.  imp.  to.  j.  col. 
iii.e.  nee  aliter  in  Graeco. 

if.  24.  Idem  Aug.!.  i.  deGen.contr.  Manich.  to.  i. 
Col.  654.  f.  £f  dixit  Derts  :  Ejiciat  ( infr.  col.  661.  a.  prt}- 
d'tcatj  terra  antmam  "'iuam  fectlnditm  rtmtni  qtiodqite genuSy 
qtiadrupedum  ,  ^  ferpeilium  ,  2/  lefttariim  terrx  ,  i3  Jic  efi 
fadiim  :  &  1.  de  Gen.  imp.  to.  5.  col.  iii.  g.  Et  dixit 
Deits  :  Ejiciat  ter>a  aitimam  t'ivam  fecnnditm  j ittim  gewts  , 
qnadrnpedum  ,  ^j  ferpentium  ,  ^  befliaritm  terras  fecnn- 
diim  genus  ,  t5  pecora  Jecitndiim  genus  ,  ^  fadtim  ejl  Jic . 
Teriul.  I.  contr.  Hetmog.  p.  417.  a.  419.  a.  Et  dixit 
VtiltS  :  Prodticat  terra  animam  --jivcntem  (  al.  Z'ivam)  fec/tn- 
di'.m  genus  ,  quadntpedia  ,  ^  repent:a  ,  ^  bcjlias  terrx  fe- 
cundiim  genus  ipj'ornni.  (  al.  deeft  ipforiim,)  Ambrof.  1.  C. 
Hexa.  c.  2.  col.  114.  f.  Vrndncat  terra  animam  -jiiientem 
feiundiini  gemts ,  quoC  rurfum  refert  1.  de  Parad.  c.  9.  col. 
16^.  b.  addit  veto  priori  loco  :  Onadrupedes  ,  ^  ferpcn^ 
tes  ,  ^  beftias  terrx ,  ^  pecora  fecitndJim  genus ,  ^  omnia 
lepiitia  ;  deinde  fie  :  i5  f'"'  E>eus  ,  &c.  omilfj  periodo  ,  ^ 
fadam  eft  Jic.  Monent  autem  ibid.  Editores  noftri  ,  haec 
ita  haberi  in  pluribus  &  potioribus  Mfs.  Ambrofii ,  in 
aliis  vero  ficut  in  edict.  Et  beftias  terrx  fecnnditm  genus  , 
^  pecora  fecnnditm  genu!  ,  ^  repentia  terrx  ad  genus  :  in 
Rom.  edit,  fccundiim  genus ,  qux  etiam  fola,  addit  :  ^ 
fadum  eft  fie.  In  Gr.  Kai  eiV=i  d  0£oV  'ESa7«>=Tia  v,  ya'-A''- 
'/^v  Qji^.a.r  KXTK  ysrot;'  liT^etwoJ ct.  ,  ts^TTSTa,  j,  6H/>i'ce  tiT; 
7»;  xara  'jsr^'  K^sysvsTi  irt^-^.  fed  Mf.  Oxon.  poft  verba, 
^  fi»piX  tm;  7w;  >  addit ,  j,  ri  jctti^h  Jtara  ysnt;  ^  irctyrx  tx 
TfTpx— o/a  tm;  7-.1;,  Compl.  ^  tx  utavvi  ,  »cj  itoutx  tx  ipTts- 

TX  TH4    TMa  Z(tT«  -jint?  duT(jt¥. 

V.  2y.  Ita  rurfum  Aug.  1,  i.  de  Gen.  conti.  Manich. 
to.  I.  col.  654.  f.  (5jj.  a.  prater  vocem  repentia  ,  pro 
reptilia  :  at  1.  de  Gen.-imp.  to.  5.  col.  1 12. b.  legic/er/icn- 
iia  ,  non  repentia  ,  pauloqiie  poft  ;  Et  vidii  Deus  quia  bo- 
num eft  ;  reliqua  ut  fup.  Ambrof.  1.  6.  Hexa.  col.  1 14.  f. 
Et  j'ccit  Deas  beftias  terrx  ,  ^  omnia  pecora  ad  genus  ,  J^ 
cmni.%  repentia  terrx  ad  genus  ,  y  zidit  Deus  quia  bona.  Gr. 
K«i  f^onfcey  0  Oej;  tx  U'.p'.x  t»^  vi'i?  zxtx  "/s^c^  ,  k  to.  y.Tmw 
rc'.T'j.  ~,iyc^  «vTi'V  (  in  Mf.  Alex,  deeft  ai>Tw  )  j,  -TriiyTX 
T«  i/).7--T« -m;  7ji;  y.xrx  7;'j':?"  ?cj  ^iJsy  d  ©e&?  dV/  xa^K. 

),'■.  zC.  Eadem  leguiitur  infra  1.  6.  col.  198.  g.  Z02.b. 

To-.n.  L 


nill  quod  pro  dominetur-,  ponit  Augufl:.  haheat  fotejiatem  , 
&  loco  rej/tilnim  repentium  ,  legit  repentium  qua  rf- 
prtfit  y  leu  reptthnm  qna  reprint  :  (hniliter  1.  i.  de  Gen. 
contr.  Manich.  to.   i.  col.  655.  f.  6^6.  a.  Et  dixit  Dens  .■ 

Taciamns ^  habeat  potefiatem  pifcium  ;w.im  ,    ^  vola" 

til.  coeU  ,  ^  omnium  pecorum  ^  ^  Jerarttm  ,  ^  omnis  terra  » 
^    omniitm    reptilium   qu.^  fuper  terram  repunt.  Et  quasft. 

155.  in  Gen.  to.  5.  col.  41*5.  b.  Taciixmns ^  haheat  po~ 

tejtatem   pifiutn ^  omnium  pecorum  qttis:  funt  fuper 

terram.  Lib.  autem  15.  de  civit.  Dei  ,  to.  7.  col.  559.  f. 
fcribit  :  Dominetur  pijcium ,  ^  volatilium  cal: ,  i^  omnimn 
repentium  qu^  repunt  fuper  terram :  &  traft.  8.  in  I.  Joh. 

to.  5.  col.  880.  d.  ^  habeat  poteflate7n  pifcjum cceli  ^ 

^  omnium pecoritm  qux  repunt  Juper  tenam.  Vetus  Itenxi 
Interp.  1.  3.  p.  210.  c.  5c  1.  4.  p.  255.  c.  6c  1.  5.  p.  295. 
a.  Faciamus  hotnincm  ad  imag.  ^^ftmtlitud.  nojiram i  3.1  \m 
5".  p.  512.  h.  faciamus  hom.Jec/tndion  imaginem  ^  Jimili- 
tud.  nojiram.  Tertul.  !.  de  refur.  earn,  p.  y68.  b,  c.  &l- 
2.  adv.  Marc.  p.  645'.  b.  6c  contr.  Prax.  p.  848.  c.  &  I., 
de  Pudicir.  p.  1009.  b,  Tactamns  hominem  ad  imag.  ^  yi"- 
milit.  noflram.  Item  I.  de  anima  ,  p.  491.  a.  ubi  addit  , 
^  pr^fint  pijcihns  -maris.  Similiter  habet  Cypr.  1.  de  hab. 
virg.  p.  178.  a.  Faciamus  horn,  ad  imaginem  ^  Jimilit^ 
noftram.  Item  Hilar,  in  Pf.  118.  col.  299.  a.  d.  6cl.  5.  de 
Trin.  col.  822.  a.  857.  e.  858.  a.  ficut  Ambr.l.  3.  Hexa. 
col.  45.  c.  1  \o.  e.  &  1.  de  fug,  (xc.  col.  421.  f.  &  alibi 
pafTIm  :  at  1.  6.  Hexa.  col.  i^-j.  f.  128.  b.  fie  :  Taciatnits 
horn,  ad  imaginem  noflram  ^  fimilitud.  noflram  :  &  in  Pf. 
I.  col.  74^.  c.  legic  y  fecundum  imaginem  noflram  ^  Jimi^ 
litud.  noflram  :  lib.  vero  I.  offic.  col.  55".  f.  7^6.  a.  Facia- 
7HUS  hominem  ad  imaginem  noflram  ,  ^  fecundum  Jimilitti- 
dinem  >  additque  ,  ^  haheat  poteflatcm  pijcium  maris  ,  ^ 
volatilium  cccli  ,  ^  pecorntn  ,  ^  omnium  repentium  fuper 
terram  :3c  in  Pf.  118.  dicit  :  dotmnahuntur  ■,  vtX  principal 
turn  habebunt.  Hieron.  ep.  ad.  Cypr.  to.  2.  col.  ^95".  b. 
&  Epift.  ad  Damaf.  to.  3.  col.  525.  a.  Faciamus  horn,  ad 
imag.  ^  Jimilit.  noflram.  Itidem  Fulgent.  I.  de  Trin.  p. 
5^1.  Philaft.  Brix.  de  Hseref.  p.  708.  f.  715.3.  Fauftin. 
Presb,  contr.  Arian,  p.  658.  f.  Vigil.  Tapf.  contr.  Vari- 
mad.  p.  758.  a.  Au6l.  1.  de  prjcdidt.  apud  Profp.  p.  i. 
c.  I.  col,  91.  c.  &  Junil.  Afric.  I.  5.  c.  19.  to.  10.  Bibl. 
PP.  p.  547.  g.  Sic  etiam  Auct.  qua^ft.  vet.  Tefi:.  apud  Aug. 
to.  5.  q.  45,  col,  y8.  e.  qui  pau!6  poft  addit :  Et  domme- 
tnr  pifcium  maris  y  ^  volatilium  ca-li  ,  ^  totius  terr.ei3.t 
infra,  q.  106.  col.  105.  c.  Et  haheat  proteflatem  juper- 
omnia  qu.c  fatla  funt  fuper  terram.  Vicloiin.  Afr.  1.  de 
principio  diei ,  p.  294.  a.  6c  I.  3.  adv.  Arium  p.  278.  e. 
28^.  a.  habet  ut  iup.  Faciamits  hom.ad  imag.  ^  Jitnilitud^ 
noflram.  At  1,  I.  adv,  Arium  , legit  ^  juxta  imaginem  ,  6cc- 
&  p.  2  5'9.  b.  fecundiim  imaginem  noflram  y  ^  Jecundum^- 
militudinem.  Au&.,  op,  imp,  in  Matth,  horn,  42.  p.  181.  b- 

fecundum  imaginem  ^  /imilitud.  noflram.  Gr kxT  e.'- 

y.oycc  v\f.4sripor.y  i  h^  xet8'  hfJ.Qi:i3i'Hv'  i  dp'^srcAjGccy  toj/  i'^U'Cl'v  tv*5 
6a/«^cii$,  J,  r£f  irsTtiVQyv  t^  \sf>«^v^  ^  Jtj  rwv  XTHt'syf  ,  (  Mi. 
Clem.  »t,  irtknow  rm  Kriy-uy  ) ,  ^  ^«cn?  th;  7»?  ,  ^  TTccyTcur 
TWK  ep'7riTct>y  twj'  ^p-Troyra'v  siri  tv<;  7»?. 

■if.  27.  Similiter  habet  Tertul,  1.  contr,  Hermog,  p. 
418.  a.  b,  3c  contr.  Prax.  p.  848.  c.  Et  fecit  Deus  homt- 
minem ,  ad  imaginem  Dei  fecit  ilium  :  at  1.  de  refurr. 
earn,  p.  y68.  b.  Et  finxit  Deus  /j(7m/«fm ,  pauloque  poft  : 
Et  fecit  hominem  Deus  ,  id  utique  quod  finxit  ,  ad  imaginem 
Del  fecit  ilium  :  &  1.  de  pudic.  p.  1009.  b.  Et  fecit  hojni- 
nem  Deus  y  ad  imaginem  ^  fimi!itud:nem  Det  Jecit  illum^ 
C«teii  pluies  AugulUniano  cextui  alVentiunt ,  nempe  No-^ 

Bij 


I  a 


LIBER     GENESIS.     Cap.  I. 


VuLGATA     NOVA. 


T.x  Aug.  I.  J, 
Ctn,  ad  lilt.  t. 


l.cci, 


Versio     ANTIQUA 

''«      i8.  Et  benedixit  eos  Deus  dicens  :  Crefcite,  iS.  Benedixitque  Ulis  Deus ,  &  alt :  Ciefcl- 

3'  &  miiltiplicamini ,  &  implete  terram  5  &  domi-  te ,  &  multiplicamini ,  &  replete  terram ,  &  iub- 

namiiii  ejus ,  Sc  principamini  pilciiim  maris ,  &  jicite  earn ,  &  dominamini  pifcibus  maris ,  &  vo- 

voladlium  cceli,&:  omnium  pecoriim,&  omnis  latilibus  coeli,  &  univerils  animantibus  ,  qus 

teiTx  ,   &  omniLun  repdliiim  repenrium  fupiir  movencur  fuper  terram. 
terram. 

zi).  Et  dixit  Deus:  Ecce  dedi  vobis  omne  pa-  29.  Dixltque  Deus :  Ecce  dedi  vobis  omnein 

bulum  ieminale  ,  leminailS  femen  quod  eft  luper  herbam  affcrentem  femen  fuper  terram ,  &  uni- 

omnem  terram  ;  &  omne  lignum ,  quod  liabet  in  verfa  ligna  qu*  habent  in  femetipfis  fementem 

fe  fructum  feminis    feminalis  ,   vobis   erit    ad  generis  fui,  ut  fmt  vobis  in efcam  : 
efcam  : 

;o.  &  omnibus  beftiis  terra:, &  omnibus  vo-  30.  &  cunftis  animantibus  terr»  ,  omnique 
latilibus  coeli,  &  omni  reptili  repemi  fuper  ter-  volucri  coeli,  &  univerfis  qax  moventur  in  ter- 
ram, quod  habet  in  l"e  Ipiritum  vita;,  &  omne  ra,  &  in  quibus  eft  anima  vivens,  ut  habeant 
pabidum  viride  in  efcam.  Et  factum  eft  lie.  ad  vefcendum.  Et  faftum  eft  ita. 

31.    Et  \idit  Deus   omnia  qux   fecit  5  &  ecce  5 1 .   Viditque  Deus  cunfta  qua  fecerat  :   & 

bona  valde.  Et  facta  eft  vefpera,  &  fattum  eft    erant  valde  bona.  Et  faftum  eft  vefpere  &  ma- 
mane ,  dies  fextUS.  n^,  dies  fextus. 

NotjE   ad  Versionem    antiquam. 

vatian.  1.  de  Trin.  p.  1047.  a.  Hilar.  I.  4.  de  Trin.  col. 
858.  e.  Ambrof.  in  Pfal.  i.  col.  745.  c.  Viclorin.  Afr.  1. 
de  principio  diei ,  p.  294.  a.  Hieron.  ep.  ad  Cypr.  to.  2. 
col.  (Spj.  b.  Ambroliaft.  p.  273.  a.  Faiiftiii.  Presb.  contr. 
Arian.  p.  658.  g.  Auftor  quxft.  vet.  Teft.  q.  zi.  &  45. 
col.  49.  5.  j8.  g.  &  Fulg.  concr.  Fab.  ftag.  21.  p.  iSoy.a. 
Sic  etiam  Philaft.  Brix.  de  Hseref.  p.  712.  g.  nifiquid  loco, 
{id  ijihi^.  Dei  ,  &c.  legit ,  ad  imaginem  fitam  fecit  enm.  Vi- 
gil. Tapf.  1.  contr.  Vaiimad.  p.  7J0.  f.  Ut  fecit  Dens  ho- 
minem  ad  ini.^gitJem  ftiam ,  Gr.  Ka*  £Voi'hcek  d  0£o?  tIv  «k- 
^(.u-TTcv ,  iia''  iiaovK  ©e?  sVo/wfi'  aVrot' ,  &c.  ut  in  textu  Aug. 

^.  28.  ludem  Aug.  infra  1.  6.  col.  198.  c.  uno  excepto  , 
C)  habete  potejiatem  ,  loco  principiimini.  Item  col.  202.  b. 

Clef  cite  ^  muliiplicamiiii  Jj  replete y  habete  poteftatem 

pifcium "i^  omnittm  repetitiftm  ijrta  reputit  Juper   ter* 

r.xm.  Ita  quoque  1.  14.  de  civit.  Dei,  to.  7.  col.  572.  e. 
f  f  l/enedixtt  em  Dens  dicens :  Crefcite  ^  miihiplic.  JJ  imple- 
tt  terram  ,  Q  dominamini  ejus.  At  1.  i.  deGen.  contr.  Ma- 
uich.  to.  r.  col.  6J7.  b.  £t  benedixil  eos  Deus  dicens  .■Cref- 
cite (5  multiplic.  ij  generate  ,  ^  replete  terram  :  &  poll 
pauca  :  Habete  poiefl.Uem  pijciiim  maris  ,  fj  volatilium  cce- 
ti ,  i^  repentittm  omnium  qux  repunt  fuper  terram.  Vetus 
irenjei  Inrerp.  1,  4.  col.  240.  b.  Crefcite  ^  multiplicamini. 
Similiter  habet  Tettul.  I.  i.  adv.  Marc.  p.  950.  b.  c.  &  1. 
de  exhort,  cart.  p.  941.  b.  &  1.  de  pudicit.  p.  1009.  c.  fed 
1.  de  Monog.  p.  954.  b.  ItghtCreJcite^^redundate,  Hi- 
lar, in  Pf.  66.  col.  185.  e.  Crefcite  2j  multiplicamini  ,  ^ 
replete  terram  ,  ^  dominamini  ejus.  Gaud.  Brix.  fer,  8.  p. 
oyj.  f.  implete.  Ambrof.  I  de  Noe  &  Area  ,  col.  265.  f. 
£(  benedixit  eis  dicens  :  Crefcite ,  ^  multiplicamini  ,  ^  ff- 
plete  terram ,  ^  dominant,  ejus  ,  '^  potcftatem  habete  juper 
pifces  maris ,  Ci  fol-^'l"'  1  cS  befltas  terrx  ,  y  reptjlia  :  & 
lib.  2.  de  Abrah.  col.  528.  f.  529.  z.Crefcite''^  multiplic. 
^  replete  terram  ,  ^  dominamini  in  earn  ,  ^  imperate  pifci- 
tus  m.tris  ,  ^  volatilibus  ctrli ,  ^  omnibus  pecoribus  ,  ^ 
emni  terra  ,  ^  omnibus  ferpentibus  qui  fuper  terr.xm.  At  lib. 
de  Elia  Scjejun.col.  JJ7.  b.  legit  :  Dominamini  pifcirim 
«mm;  &  I.  de  Parad.  col.  168.  b.  habete  poteftatem  pif- 
cium maris  ,  ^  volatilium  cocii ,  ^  omnium  repentium  qux 
repunt  juper  terram.  Grsc.  texcui  Augulliniano  favet  ad 
verbum. 

If.  29.  Eadem  repetit  infra  1.  6.  col.  202.  b.  228.  a. 


M.ut, 
19.4. 

bf.  8. 


hif-  Si 


£cctit 
59.21. 
Mar.  7, 


«raeter  hsec  :  Et  omne  lignum  friiiliferum  ,  quod  habet ut  fup,  in  textu. 


feminalis  ,  quod  erit  vobis  ad  efcam ;  at.  1.  4.  contr.  Julian, 
to.  10.  col.  617,  d.  Ecce  dedi  vobis  omne  firnumjativum  » 
feminans  femen  y  quod  ejl  fup.  omnem  terram '->  ^  omne  li- 
gnum ,  quod  habet  in  je  f  udum jeminis  fuivi  ,  vobis  erit 
in  efcam.  Tertul.  1.  adv.  Pfych.  p.  983.  b.  Ecce  dedi  vobis 
omne  foEnum  femenlivum  j'eminans  jcmen  ,  quod  eji  fuper 
terram  ;  ^  €mne  lignum  quod  habet  in  j emetipj 0  jruclum  fe- 
minis fementivi .  vobis  erit  in  efcam.  Viftorin.  Afr.  I.  de 
ptincip.  diei  ,  p.  294.  a.  non  fantim  habet  ,  fed  pabw 
lam  ad  ej'c.xm.  Ambrof.  1.  de  viduis  ,  to.  2.  col.  187.  b. 
Omne  lignum^  quod  habet  in  fejru^us  feminis  jativiy  erit  vo- 

his  in  ejcam.  Gr tS\s  JsJ'oiiCcc  u^w'TTavra.  ^cfiTcy  <S7rof>if^or 

ciTi'ifov  C7r//3yUa,  0  sVit'  sirouoi  -Trcf.yi;  th?  VJit;*  Kj  yrav  '^umh  ,  • 
i'X.-i  ^"  iocvTca  Kctp'^of  cxef^uaTcc  cwopijjM  ,  v^7y  s^cit  c/^  i3/5«- 
«(>■.  In  Aid.  &  Compl.  deed  itacvi,  ante  riTi  7175. 

f.  30.  Idem  Auguft.  1.  4.  contr.  Julian,  ro.  10.  col, 
617.  d.  Et  omnibus  bejiiis  term  ,  Jj  omnib.  volatilib.  cah  , 
^  emniferpenti  repenti  juper  terram  quod  habet  in  fe  ani- 
mam  vit.s  ,  ^  emne  fccnum  viride  in  efcam  ,  &c.  Ita  quo- 
que in  Grsco  ad  verbum ,  niil  excipias  unum ,  ipirirS ,  pro 
j'erpenti  ,  melius  reptili  ,  ut  fup.  Ml.  Oxon.  loco  ■i'X"' 
^(iiw; ,  animam  vit.t ,  habet  itnw  ^whi;  ,  fpiritum  vit£  ,  ut 
etiam  fupra.  Ambrof.  1.  de  viduis  to.  2.  col.  187.  b.  fie  : 
Et  omnibus  beftiis ,  ^  omnibus  avibus  ,  ^  omnibus  ferpettti' 
tus  fuper  terram. 

t.  51.  Sic  iterum  Auguft.  1.  11.  de  civit.  Dei,  to.  7. 
col.  289.  e.  ufque  ad  vocem  ,  valde  ;  at  1.  i.  de  Gen. 
contr.  Manich.  to.  i.  col.  658.  a.  legit :  Et  viditDeus  om- 
nia quxcunque  fecit ,  effe  bona  valde.  Ambrof.  I.  de  Farad, 
col.  i6j.  f.  ViditDeus  omnia  qux  fecit :  '^  ecce  erant  bona 
valde.  Itidem  Vigil.  Tapf.  I.  5.  de  Trin.  detrafto  veibo 
erant.  Ita  quoque  habet  Fulgent.  1.  I.  ad  Monim.  c.  18. 
p.  14.  Gaudentius  veto  Brix.  1.  de  Machab.  p.  967.  b. 
Et  erant  valde  bona.  Philaftr.  Brix.  1.  de  Hacref.  p.  710.  a. 
Ecce  enim  omnia  valde  erant  bona.  S.  Eucher.  qurft.  iit 
Gen.  p.  840.  c.  Et  vidit  Deus  quia  bona  funt  valde.  A- 
non.  fer.  i.  append,  to.  J.  Aug.  col.  3.  a.  £f  vidit  Deuf 
qux  fecit,  ^  ecce  bona  valde.  S.  Petr.  Chryfol.  fer.  89.  & 
96.  p.  915.  e.  920.  d.  Et  vidit  Deus  omnia  quxcunqut 
fecit ,  fj  ecce  valde  bona.  Ita  quoque  in  Gr^co.  Viftorin. 
Afer  1.  de  princip.  diei  ,  p.  294.  a.  addir :  Etfidum  ejl 
vefpere ,  (^  mane  dies  fextus,  Gr,  bis  ponit  ,    xai  r/itite  , 


CAPUT     II. 


Versio  antiqu a. 

Fx  Aug.   I.  4.  I  •  'p'^  confummata  funt  coclum  &  terra  ,  & 
Je  Gen.  ad  lit.  t.      J_/omnis  omatus  eorum. 
J.  ;;.  I.  col.  1J9.      2.  Et  confummavit  Deus  in  die  fexto  opera 
«.  162.  e.  166.  f.  fuj  qujg  fecit  :  &  requievit  Deus  in  die  feptimo 

173-  s-  ^  '•  ^  -I-  -' ;i--  -"~"U..e  r,,;^  ^,™  c^^;^ 

S04.  c. 


VlTICATA     NOVA. 
i.TGitur  perfe&i  funt  coeli  &  terra  ,  &  omnii 

Ac 


^  ab  omnibus  operibus  fuis  qux  fecit 

NoT;E    AD   Versionem    antiquam 

I.  Eadem  turfus  habet  Auguft.  infra  1.  6.  col.  204 


b.  Si  excipiattir ,  compojiito  iltoriim  ,  loco  omatus  eorum. 
Vet.  Irena;ilnterp.  1.  5.  c.  28.  p.  527.  legit  ut  fup.  Et 
confummata  funt.,...  ^  omnis  omatus  «)»;»."  nee aliter  in 
Crxco. 

jf .  2.  Auguft,  infra  confiantet  habet :  £t  confummtrnt 


ornatus  eorum. 

2.  Complevitque   Deus     die    feptimo   opus       Exoil. 

fuumquod  fecerat :   &  requievit  die  feptimo  ab  20.     11. 

univerfo opere  quod patrarat.  5'-     '/• 

*^  ^  Dfin.j. 

14- 
Deus  in  die  fexto.  Sec.  &  1.  22.  de  civit.  Dei,  c.  30.  to.       ^  '  ^' 
17.  col.  701.  f.  addit :  Et  requievit  Deus  diejeptima  ,  &.c.  ut  '*' 
fup.  Vetus  Iren.  Interpt.l.  J.  de  H.eref.  p.  327.  Etconjtim- 
mavit  Deus  diej'exto  omnia  opei  a  fua  quxjecit  ;  ^  requievit 
in  die  feptimo  ab  omnibus  opeiibus  juis  qux  fecit.   Adiman- 
tus  ap.  Auguil,  to,  8,  col.  lll.  b.   £t  confummavit  Diks 


LIBER     GENESIS.     Cap.  II. 


I.  Cai- 


V  U  L  C  A  T  A     NOVA. 

5.  F,t  bcncdixit  diei  fcptimo  ;  Sc  fanftifica- 
Tit  ilhmi  :  quia  in  ipCo  ceilavcrat  ab  omui  opcrc 
tuo  quod  cicavit  Uciis  ut  Faccrct. 

4.  Iftxfuntgenerationcs  crtii  &  terra-, quaii- 
do  creata  funt ,  in  die  quo  fecit  Uomiiius  Ueus 
caelum  &  tenam  : 

<i.  Et  omnc  virgukum  apii  antequam  oriretur 
in  terra,  omnemque  lierbam  regionis  priufquam 
germinaret  :  non  eniin  pluerat  Dominus  Deus 
fupcr  terram ,  &  homo  non  erat  qui  operaretur 
teirani : 

6.  Sed  fons  afcendebat  e  terra,  irrigans  uni- 
verfam  fuperficiem  terrs. 

7.  Forniavit  igitur  Dominus  Deus  hominem 
dc  limo  terrs,  &  infpiravit  in  faciem  ejus  fpira- 
cukim  vitB,  &  faftus  eft  homo  in  aniniam  vi- 
venteiu. 


V  r.  I'.  S  I  o     A  N  T  I  Q  U  A . 

■5.  Kr  bcncdixit  Deus  diem  fcprimiim,  &  fan- 
fliiic.'ivir  eiim  ;  qui.i  in  iplb  rcquievit  ab  omni- 
bus opetibus  luis  qu.v  in^boavit  Deus  facete. 

/|.  Uic  ell  liber  crearuix  coeli  &l  renx  :  cum 
fadus  ell  dies,  ieeit  Ueus  caelum  &  terram : 

5.  Ktomnc  viridc  agri ,  anrcqiiam  effet  fiipcr 
terram,  He  omnc  focniim  agri,  antequam  exor- 
tum  c(t  :  non  enim  pluerat  hiper  terram  Deus; 
&.  homo  non  erat  qui  operaretur  terram  ; 

6.  Fons  aurcm  adfccndcbat  de  terra  ,  &  irri. 
gabar  omnem t'aeiem  teirx. 

7.  lit  (inxit  Deus  hominem  puheremdc  terra, 
&  infufflavit  in  taciem  ejus  llatum  viti  ,  &  fac- 
tus  ell  homo  in  animam  ^iventem. 


T'  Aug.  I.  4.  r;  y. 
/ieGtn.  adlitt.t.  3, 
f.  I.  iol.  IJ9.  t. 
lilJ.lt)o./.lf)6. 
^.197..!. /.6.1517, 


NoTiC     AD     VersIONEM     ANTIQUAM. 


die  fexto  omnix  opera  f  11,1  ijns  fecit  ;   ^  in  Hie  fcptimo  re- 

quievtt  ab  cifiiem  omtiibus   opetibus  qax  fecerat.    Hieron. 

guxll.  Hcbr.  to.  1.  p.  509.  a.  Et  cotfiimmavit  Deus  1» 

ate  fexto  opera  fira  qttj;  fecit  :  \\h\  pro  die  jexta  ,    inquic  , 

in  ilebrxo  habet  dtcm fipiimum.  Teitul.  1.  contr.  Hermog. 

p.    425.  a.   Septima  die  reqnievit    ab    operibiis.   Ambrof. 

Kpifi.  44.  to.  1.  col.  978.  r.  Kequievit  ab  otttnibtts  operiiits 
fun  in  die  feptima.    Gr.  textui  Auguftin.   congruit ,  nil! 

quod  in  iplo  deed ,  Dens  in  ,  port  reqiiievit  ;  led  in  ed. 

CompI,  habetur  ,  )c.  xars^aucfj'  0  ©eo^  si-  tjj  ,  &c. 

fC.  J.  Eadem  referiuitur  ab   Auguft.   1.   22.  dc  civit. 

Dei ,  c.  30.  to.  7.  col.  701.  f.  excepto  ,  in  eo  ,  pro  m 
ipfo.  Tra  quoque  \\\  Gra:co  ad  verbum.  Hue  redeunt  quae 
Tertul.  habct,  1.  contr.  Jud.  c.  4.  p.  157.  c.  Dicnnt  Jit- 
dici ,  inquir  ,  qrtod  a  primordio  Jandzfcavcit  Derts  d:em 
fepttm:im ,  reqniefcendo  in  eo  ab  omnzbns  operibrtsjtds  qrtx 
fecit.  Hilar,  in  Pf.  41.  col.  235,  f.  Et  reqiiievit  Deus  in 
Hie  feptima  ab  omnibus  opnibus  fuis  ,  qux  inchoaijit  facere. 
Gaud.  Brix.  fer.  10,  p.  959.  e.  Et  henedixit  Deus  diem 
Jeptimum  ,  ^  fanUiftcavit  euin  i  quia  in  eo  rcquievit  ab 
omnibus  operihus  fuis  ,  qiix  cirperat  Deus  facere. 

t.  4.  Augnft.  infra,  col.  i3i.  e.  habet  :  Hie  eji  liber 
creatur.v  ,  i-el  failttrx  cali  ^  terrx  ,  &c.  fed  poft  pauca 
palTim,  hie ej}  liber  creatiira  ceeli,  &c.  utin  textu.  Item  1. 1. 
de  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.  663.  d.  legit  :  Hie  eft 
liber  cre.xturx  cttli  ^  terrx  ,  ciim  fadus  effet  dies  ,  quo  fe- 
cit Dens  cerium 'l^  terram :  Sc  co\.  66 J.  t.  Fadus  ejl  ergo 
dies  ,  quo  die  fecit  Deus  cxhtm  ^  terram.  Ambrof.  vero  m 
Luc.  I  J.  to.  I.  col.  1464.  e.  Hie  dies  generationis  ctrli  ^  tei- 
r.t ,  cum  ftda  funt ;  qua  die  fecit  Deus  caelum^  terram. 
Gr,  AliVh  h'  ApAo?  7E./osa';i^/;aitf  «j  71:?  ,  ots  £7=')£t3*  »  h- 
f-i^pot  eVo/nce  KtjpiiJi  0  ©ec;  ry/  i-f-cc'/ijy  K,  rw  711:'.  In  ed. 
Aid. 'V/j-ETo  ini«!f«  «,  quae  le6iio  polleriorem  Augufti- 
ni  Icftionem  confirmat.  In  ed,  Compl.  &  Mf.  Oxon.  deefl 
vox,  jtf'pio? ,   iicLit  in  Lat. 

1?.  5.  Similiter  liahet  Aug.  infra,  col.  190.  f.  praetcr 
ha'C  ,  afiUquam  exoriretitr  i  n:>n  enim  pluerat  Dens  ftp.  ter- 
ram ^  ficc  erat  homo  qui  ^  dec.  at  infra  col.  196.  g.  coniian- 
ter  lei^it ,  exortum  ejl ;  pauloque  poll  addit ,  ut  loco  pra;- 

ced.  ttoti  enim  pluerat  Deus nee  erat  homo  ,  &c.  col.  ve  • 

ro  184.  d.  199.  a.  legit  :  antequam  exoriretur.  Eadeni 
profert  idem  Auguft.  1.  2.  contr.  Manich.  to.  i. col. 663. 
d.  hoc  dilTimili  modo  ;  Et  omnia  'viridia  agri  ,  antequam 
ejfent  fitpcr  terram  ,  ^  omne  p.tbuli'.m  agri  ,  antequam  ger~ 
ruinaret ;  nondum  enim  pluerat  Deus  juper  teir.tm  ,  nee  erat 
homo  qui  operaretur  ttiea.  At  infra,  col.  665.  i.  Et  omne 
■viride  agri  ,  antequam  ejfent ,  &c.  &  lib.  Locut.  to.  3.  col. 
jzy.  b.  ad  hoc  ,  £f>  homo  non  erat  operari  terram  ,  obfer- 
vat  Latinos  codices  habere  ,  qui  operaretur  terram.  Vet. 
Irenari  Interp.  1.  3.  c.  21.  p.  218.  a.  habet :  NonJum  enim 
pluerat  Deus ,  ^  homo  non  er.it  operatus  terram.  Ambrof. 
in  Luc.  ly.  to.  2.  col.  1464.  e.  legit,  Et  omne  vinde  a- 
gri :  &  1.  de  Noc  &  Area  c.  24.  col.  264.  a.  alludens  di- 
cic;  N(jn  fnif  pluvia  (uper  terram  ,  nee  homo  terram  opera- 
hatur.  Gr.Kai  ^av  ^^^fo^' a7f?^/)3  Ty  7f)5^a;;Vi -nT^  75/^,  ^ 
Ta'jTrc  yi^fnr  eiyp^  Tpo  ry  ai-iCTSaa:;*  V  yap  slsf:^,;/  0  ©=o; 
f'Ti  T»r  -yii/ ,  ^  ai-CpwTo^  yx  Tfi'  e^7a^s^ai  «CTwr.  Mf.  Alex,  ip~ 

•)xt,;S!M  TOT  711". 

yf.  6.  Itidem  Aug.  infra ,  8c  I.  2.  de  Gen.  contr.  Ma- 
nich. to.  I.  col.  663.  d.  &  1.  13.  de  civit.  Dei  ,  to.  7, 
cul.  34J.  d.  nee  aliter  in  Grjfco. 

If".  7.  Ita  Aug.  e  Gr«co  ,  verbum  pro  vcrbo.  Sic  eciam 
iterum  legit  infra  ,  1.  7. col.  zn.  e  ,  prjjter  verbum  ,  /?.»- 
<//"(,  pro  infuffl.ivit  T^tco\.  213.3.  fnfflai-it  ■,  Ge.  in  fine 
animaiKiiv.tm :  lib.  vero  1,  de  Gen,  cunir,  Manich,  10,   1, 


coJ.  G61,.  A.  fie  habet  :  Et  tunc  finxit  Deus  hominem  de  li- 
mo ierr.e  ,  ^  infitfjlavit  ,  8ce.  lit  m  textu.  At  1.  i  5.  dc  ci- 
vit. Dei  ,  cap.  24.  to.  7.  col.  545.  c.  d.  ita  legit  ;  Etjorma- 
Z'it  Deus  hominem  puhjerem  de  terra  ;  dcindc  lie  pergit  : 
Quod  quidam  plantus  interpretandlim  putantes  ,  dixerunt  : 
Et  finxit  Deus  hominem  de  limo  terra:  ;  quoni.imfuperiits 
didumfierat :  Fons  autem  afcendebat  dc  terra  ,  &  irriga- 
bat ,  &c.  lit  ex  hoc  limus  mtelligendus  vtderetur  ,  humore 
Jcilicet  ,  terraque  concretus.  Vbi  enim  hoc  diilum  efl  ,  con~ 
tinuii Jeqi'^tiir  :  Et  formavit  Deus  hominem  pulvetem  de 
terta  ,  /icut  Graci  codices  habent  ,  iinde  in  Latinam  lin* 
gu.tmfcriptura  ifta  convcrfa  ejl.  Et  I.  7.  de  Gen.  ad  litt.  col. 
211.  g.  ut  fequentia  veiba  confirmet  :  f.ivit  vel  fiifflavit 
in  fic.  ejus /latum  I'it.e  ,  haec  addit  :  Tsonnulli  enim  codi- 
ces idirar  fpiravit  ,  x/f/ infpiravit  in  faciem  ejus  ;  fed  .-iim 
Grceci  habcant ,  /le^Joiicj/  ,  non  dubitatur  ,  Havit ,  z'el  luJBa- 
vit ,  ejfe  dicendum.  Attamen  loco  cit.  de  civit.  Dei,  col. 
346.5.  e.  utrumque  admittere  videtur  dicens  :  Et  fnxit 
Deus  horn,  pulverem  de  terra  ,  fj  infiiffavit  ,  Jive  infpiravit 
in  faciem  ejus  fpiritum  v:t.c.  Ad  hanc  autem  voccm,  fpi- 
ritiim  ,  hxc  habet :  Ntjw  ait  Gr^ecus  xv~vfix  yjed  im-/y ,  quod 
nomen  in  creaiitra  ,  quam  in  creatore  feqttenttiis  legitttr  : 
Itnde  nonnulli  etiam  Latini  propter  dijjferentiam  hoc  vocabn- 
lum  ,  non  fpiritum  ,  fed  fiatiim  ixppell.tre  malueruut.  Atta- 
men quifl.  9.  in  Gen.  to.  3.  col.  381.  g.  legit  ipfe  :  Et 
infuff.ivit  Deus  in  faciem  ejus  fpiritum  vit.c  i  licut&l.  2. 
de  Gen.  contr.  Manich.  to.  I.  col.  668.  e.  669.  b.  ubi  loco 
in  fuiem  ejus ,  habet  in  enm  1  &  in  fine  conflanter  ,  ani- 
mam viventem  ,  non  viv.im.  Gr.  ^o^ca^.  Tertul.  !.  de  relur. 
cam.  p.  y63.  b.  Et  fnxit  Deus  hominem  limum  de  terra  , 
y  infiifp.ivit  in  f  idem  ejus  f.itum  vil.t  ,  p  ficlus  efl  bom» 
{id  cfi  limus)  in  animam  vivam.  Alio  etiam  modo  cuin 
Auguft.  legitl.  contr.  Hermog.  p.  418.  a.  b.  Et  finxit  Deus 
horn,  de  limo  terrx  ,  Q  .iff.rvit  in  faciem  ejus  fatum  vitx  , 
&c.  ut  fup.  &  infra  p.  419.  c.  Fecit  Deus  hoin.  de  terra  ,  JS 
afjl.iz'it  in  fxc.ejusfatum,  &c.  at  1.  i.  contr.  Marc.  p. 
628.  c.  ht  fecit  hominem  Deus  limum  de  terra  i  femper 
autem  vocem ,  vivam  in  fine  retinet  ,  iicut  1.  2.  p.  647.  a. 
b.  ubi  tamen  &  inter  fragm.  p.  927.  c.  non  affavit  ,  auc 
infiifjlavit ,  iti  favit  limpliciter  ponit  ,  nee  ncn  1.  d» 
anima  ,  p.  490.  c.  Vet.  Itenxi  Intetp.  paululum  diftert  a 
fuperioribus ,  fcilicet  1.  y.  c.  1$.  p.  311.  e.  ubi  fie  legit : 
Etfump/it  Dominus  limumde  terra  ,  y  plafmavit  bcminem. 
At  I.  4.  c.  20.  p.  255.  b.  &  I.  y.  c.  7.  p.  500.  d.  fie  habet : 
Et  plafmavit  Deus  hominem  ,  limum  terrx  accipiens ,  (J  in- 
fufflavit inficiem  ejus  fiatum  vitx  ,  '^  fail  us  eft  homo  in  ani- 
mam viventem  i  feuutl.2.  c.  54.  p.  169.  b.  in  animam 
vivam.  Item  Rufin.  in  expof.  fymb.  Accipiens  Deus  limum 
terrx  ,  pLifnuiit  hominem.  Ph\h(b.  Brix.  I.  de  Hjcref.  p. 
713.3.  Et  accepit  Dominus  terram  de  limo  ■,  ^  fl.ifmavit 
hominem  quern  fecit.  Hilar,  in  Pf.  1 1 8.  col.  299.  e.  Et  acce- 
pit Deus  pul-jeremde  terra,  i^ finxit  hominem  ,  pauloque 
pofl  addit :  Et  infpiravit  in  eiim  /pintum  vitx  ,  ^Jadus  ejl 
homo  in  antmam  viz'entem.  Similiter  Ambrof,  in  Pf.  lie. 
col.  I09i.e.  Accepit  Deus  pulverem  de  terra  ,  ^plafmavit 
hominem.  At  feqq.  locis  pofteiiorem  AugufUni  lectionetn 
admittit ,  nempe  I.  de  Noe  &  Area  ,  c.  24.  col.  264.  a. 
266.  b.  ubi  lie  ;  De  limo  terrx  finxit  Dens  bomir^n  ,  J5  in- 
fufflavit in  ficiem  ejus  fpiritum  vitx  ,  ^  fuhis  ejl  leir^  in 
anim.im  viventem.  Similiter  in  Luc.  2.  &  22.  col.  i  509.  f. 
1524.  d.  Finxit  Deus  torn,  de  limo  terrx  ,  <j  infnfflav.  in 
f.ic.ejusflatumviix!  at  in  Pf.  118.  col.  1091.  d.  Infpi- 
r.ivit  in  earn  Deus  fpiritn.n  vitx  ,  ^fi3us  ejl  btmt  in  anim. 
viventem  ,  quam  vocem  fpiritum  pariter  admittit  ,  1.  de 
bono  mott,  e,  9,  col.  405,  d,  Hieion,  vero  in  L"!!,  57,  to.  3, 


Ei  ^ng.  I.  6. 
g,  tie  Gttt.  ad  lit. 
t.  3.  p.  i.iW.  199. 
..  --r-l.f.  2.z8.  d. 


14  LIBER     GENESIS.     Cap.  11. 

V  E  R  S  1  O      A  N  T  I  O  U  A  .  V  U  L  G  A  T  A      K  O  V  A." 

S.  Et  plantavit  Dens  paradifiim  in  Eden  ad        8.  Plantaveiat  autem  Dominus  Dens  paia- 

Orientem :  &  poliiit  ibi  nomiiiem  quem  finxe-  difum  voluptatU  A  principio :  in  quo  pofuit  ho- 

rar.  minem  quem  foimaverac. 

9.  Et  ejecit  Dens  adhiic  de  terra  omne  li-  9.  Produxitque  Dominus  Deus  de  humo  om- 
gniim  pillcliriUTl  ad  afpedlim  ,  &  bonum  ad  ne  lignum  pulchrum  vifu  ,  &  ad  vefcendum 
elcam  :  &  lignum  vita;  in  medio  paradi[i,&  li-  fuave  :  lignum  etiam  vita;  in  medio  paradili  , 
gniim  fcientii  dignofcendi  bonum  &  malum.  lignumque  fcientia;  boni  &  mali. 

10.  Fkimen  autem  exiit  de  Eden,  quod  irri-         10.  Et  fluvius  egrediebatur  de  loco  volnpta- 

gabat  paradifum  , ^Sc  inde  diviium  ell  in  quatUOr  tis  ad  iirigandum  paiadilum,  qui  inde  dividitur 

partes.  in  quatuor  capita. 

I  I .    Ex   his  uni    nomen   eft    Pllifon   ;    hoc  eft  11.    Nomen  uni  Phifon  :   ipfe  eft  qui  circuit        f-ali. 

quod  ciroiit  totam  terram  Evilath ,  ubi  eft  au-  omnem  terrani  Hevilath ,  ubi  nafcinu- aurum  :      ^4' 5 J. 
rum: 

1  z.  Aurum  autem  terrx  illius  bonum ;  5c  ibi         1 2 .  £t  aurum  terri-  illius  optimum  efl :  ibi 

eft  Carbunculus  ,  &  lapis   praiinUS.  invenitur  bdellium,  &  lapis  onychinus. 

13.  Et  nomen  flumini  lecundo  Geon;  hoc  eft  1 3.  £t  nomen  fluvii  fecundi  Gehon  :  ipfe  eft 
quod  circuit  totam  tcrram  /Ethiopix.  qui  circumit  omnem  terram  jttliiopia;. 

14.  Flumen  autena  tcrtium  Tigris  ;  hoc  eft  14.  Nomen  vero  fluminis  teitii  ,  Tygris  : 
quod  flait  contra  AHVrios.  Flumen  autem  quar-  ipfe  vadit  contra  Aflyrios.  Huvius  autem  quar- 
tum  Euphrates.  tus  ,  ipfe  eft  Euphrates. 

15.  Et  fiimplit  Dominus  Deus  hominem  quem  i?.  Tuhtergo  Dominus  Deus  hominem,  & 
fecit ,  &  pofuit  eum  in  paradiio ,  ut  operaretur  pofuit  eum  in  paradifo  voluptatis ,  ut  operare-^ 
&;  cuftodiret :  tur  &  cuftodiret  ilium  : 

NoTyE    AD   Versionem    antiquam. 

p.  4i5.f.   Infiiffavit  Dcii!  fiaium  vitx  ,  ^  frills  ellhomd  Gr.    Ka\  i'ifitiTiiMi  c  Qili  in  h   vtis  7~?  xar   ^i/'xc» 'c'f*-" 

manim.vivetnem.    Vigil. Tapf.  1.  12.  de  Tiin..j).  526.  b.  j/;  cfaci» ,  i;  xa-xoV  j/j  pfMif  j,  ts  ^i/asc  -in?    t,(J!ti   t>  nUtf 

Inffir.ivn  Donnnn!  Ill Jluiem  Ad.t  iiifpinitKiifm  iika  i   ^  n  TrxfctSucn,  i,  ts  ^uMr  ri  uJ  ;iai -iyws^ir  y.a?.i  ^  -jirnvfi. 
fMus  ejl  bomo  in  amm,  -jivcniem  ;  ai  fup.  p.  524.  a.   ha-  if.  10.  Idem  Auguft.  1.  2.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  I. 

bet  /piutvit,     Avit.Vienn,  ep,  i.  p.  4,  b.  Fecit  Dens  horn.  col.  665.  e.  Flnme» autem prodteb.tt ex  Eden  ^  ^  tritgLiLtt  pn' 

de  Umo  terra  ^t  ^  itifpifivutt  .^  ln.c,   ut  in  Vulg.  paulo  vero  radzfitm  .,  qitod  inde  dtviditttr  in  qtt,ititor partes.   Apud  Am- 

flip,  legit  :  Infiijjla-jit  Dens  fpiritiim  in  animam  vnj:.  Aufi:.  brof.  1.  de  Parad.  to.  1.  col.  146.  c.  i  Jo.  a.    hsec  leguntur  ; 

quseft.  Vet.  &  N.  Tcil.  apud  Auguft.  to.  3.  q.  3.  p.  143.  e.  tons  procedit  ex  Eden  ,  qui  rig.n  paradifum ^  dizidiiiiy 

Infpir.tvit  Deus  in  faciem  ejus  fpiritnmvitj:  ;  at  infra  ,  p.  hie  Jons  in  quatuor  itiitia  :  &  in  Pf.  35.  col.  774.  c.   ifta  : 

144.  b.   fubdit  ;  Frequenter  tamen  aliqui  codites  non  fic  ha-  Htc  eft  torrens  voluptatis  ,  quem  in  Genefi   leginius  ,  fontem 

ient  ,  quia  infpiravit  Deus  ;  fed  infufflavit  Detis  in  faciem  qui  ahluit  paradtjiim  ,    g;  di-jiditur   in    quatuor   finminit, 

ejus  fpiritumvit.e  i  ^Jailus  eft  homo  in  anim.  viventetn,  Apud  Hieron.  in  Uai.  j8.  to.  3.  p.  433.  f.  Eons  egrediebatur^ 

J?.  8.  Similiter  habet  Auguft.  infia  1.  8.  ccl.  225.  c.  ex-  ^  imgahat  omnem  faciem  paradiji ,  pro  quo,  inquit  ,  in 

teptoverbo  ,J?«i-;t  ,  pro /i;ii«-.if;  &  port  pliura  ,  col.  227.  Uebr.Hortus  leg:tur.   vid.  fup.  y-.  6.  In  Gr.  lie   :  flora/^c; 

f.  PLv/tta'-jit    Deus  paradifum  in  deliciis   {hoc  eft   enim  in  Jl  sa-^rtftiuerai  i^    EJs/x    •yr^^ric^sir  to/   ^aca/siccp"   eauiiv 

"Eden  )  ad  onentem  ,    i^pojuit quemjinxerat  ;  S<.\.  z.   de  cl:ficfiZ,iTCU   s.'s    r/occtfa;  a'fp/a';. 

Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.  663.   e.  Et  tunc  plantavit  t.  n.  Rurfum  Auguft.  1.  2.    de  Gen.  contr.  Manich. 

Deus  parad.  m Eden,  ad  o>i quem  finxe; at :   &  1.  3.  de  col.  663.6.     ^omen  uni  Phifon  i  hoc    eft  qucd  circuit  tot.tm 

doiflr.  chr.  ro.  3.   col.  62.  d.  Et  plant.n-tt  Dominus  Deus  terram  EvtLuh  ;  iti  eft  aurum.     Ambrof.  I.de  Farad,  to.  i. 

p.trad.  in  Eden ,  ad  orientem quem  formavit :  &  Lociu,  col.ijo.b.  Nomen  eft  tint  Phifon  i  {  fupl.  fonii )  hic  eft  qui 

5.  to.  5.  col.  525.  b.   Pl.vitavitDeus  parad.  fecundum  orten^  circuit  omnem  terram  Evilath  ,   fiU  eft  aurum.     Vid.  etiam 

iem.     Tum  addit    :  Latini  Imhent  ,  ad    Orientem.     Vet.  in  Pf.  i.  col.  7jy.  d.     Apud  Hieron.  qua:ft.  Hebr.   to.   2. 

Iren.  Interp.  1.  y.  c.  J.  p.  298.  c.   Et  plantavit  Deus  parad.  p.  509.  b.  lie  :  Nomen  uni  Phifon  :  &  in  Ifai.  i  3.  to.  3.   p. 

in  Eden  contra   orientem,   ^  pajttit  ibi  hom.  quem  pLiJma-  152.  d.   Jftc  eft  qui  circumit  omnem  terram  Evila  ,    itii  eft 

vit.     Similiter  Ambrol.  1.  de  Parad.  to.  i.  col.  145.  a.  ex-  aurum.  In  Gr. 'Oio^os  tus.i,  ^icccy  Jtc?  0  y.VjUccv  ireicxv 

ceptis  his   :  (ecitndum  orientem quem  finxit.     Denique  rn;' -jHi-  'Hfi^ar•  eVfT  ifsV/   to  yjv^/,m. 

Hieron.  qiisft.Hebr.  to.  2.  p.  509.  a.  Et  plantavit  Domi-  5*.  12.  Reftc  Auguft.  e  Grjcco  ;  eadem  profert  1.  2.  de 
tins  Deus  farad,  in  Eden  contra  orientem.  Pro  his  vero  ,  Gen.  contr.  Manich.  col.  663.  e.  Nil!  quod  pro  bonum  .^ 
contra  orientem  ,  notat  in  Kebrso  haberi  ,  ab  exordio.  legit  optimum  ,  (  Gr.  y.xMr ,  )  deletque  ^  ,  ante  ibi  , 
Gr.  Kal  irpuiiviiv  0  0£o?  (  Mf.  Alex,  cum  ed.  Compl.  quod  etiam  deeft  in  Mfs.  quibufd.  Grxcis.  Apud  Hieron. 
y.ijfx(;  0  Geo;^  irxpxS'Wieiv  sv  't  Jj/i  k«t«  afKToAa;*  ^  sUto  in  Ifai.  I  3.  to.  3.  p.  1 52.  d.  Et  aurun;  terr.e  illius  optimum  i 
oV  eV^arte.  ^  ibi  eft  c.trbunculus ,  ^  lapis  prajinits  ;  at  qiutft.  Hcbr, 

Tf.  9.  Nonnulla  diftimilia  habet  idem  Auguft.  1.  2.  de  to.  2.  p.  509.  b.  ubi  eft  carbunculus ,  &c.  Apud  Ambiof. 
Gen.  contr.  Manich.  to.  i,  col.  663.  e.  ubi  lie  :  Et  produ-  1.  de  Parad.  to.  i.  col.  lyo.  b.iic  ;  Terr.c autem  illius  attntm 
xit  adhuc  Dens  de  terra  omne  lignum  formoj jim  ad  afpectnm,'^  bonum  eft  ,  ubi  efl  carbunc.  dec.  ut  fupr. 
honn-m  ad  ejatm  ;  ^  lignum  vit.i:  plant.ivit  in  med.  parad.  f.  I  5-  Idem  Auguft.  1.  2.  de  Gen.  contr.  Manich.  col. 
^  lignum  Jcientj.^  boni  ^  mali  :  Sc\.  3.  de  doCtr.  chr.  to.  3,  663.  f.  Et  nomen  fecundi  fluminis  ,  Gean  ;  hoc  circuit  to- 
co]. 62.  d.e.  Et  produxit  Deus  adhuc  de  terra  omne  lignum  tamterram  .f.thiopi.z.  Ambr.  vero  1.  de  Parad.  to.  i.  col- 
fpeciofnm,  ^  bonum  in  ejcam ,  ^  lignum  vit.e  in  med.  p.trad.  I  yo.  b.  lie  :  Et  nomen  fecundo  ,  Geon  ;  hic  eft  qui  circuit 
^^  lign.fcienti^e  boni  i^  mali.  Porro  haec  ultima  verba  pro  omnem  ^^thiopiam.  In  Gr.  Kaj  o.&yUot  tw  -a-oTa/^w  tw  Jfy- 
variis  codicibus  varialie  notat  Aug.  Locut.  6.  de  Gen.  to.  Tjfw  Tsa?*' iJto;  0' xkxxm  -iri'.u  mv 'ivt  A:'t;o;7.'a;. 
^.  col.  32j.b.  c.  Quod  habent  ,  inquit ,  mnlti  Latini  co-  ^.  14.  Gr.  K«i  0  tot«,«5;  0  t/>i'tc;.  Top.?'  ^tc;  0  irfz- 
(AVf.f  :&  lignum  fciendi  bonum  &  malum»-L'f/  lignum  fcien-  ircpsva/.ctrc;  xaTsiaiT/ 'Acci./)twv  0  Js  tct«^o$  0  riTaor:^  , 
tis  boni  &  mali ,  vel  lignum  fciendi  boni  &  mali ,  Jj  Ji  Ei-Yf  wtu;.  Mf.  Alex,  cum  ed.  Compb  habet  limpliciter  , 
^ua  furit  ali.t:  varietates  de  hac  reinterpretum  \  Gr.sctis  habet :  Tcpw-'/^iy^i.  Unde  Auguft.  1.  2.  contr.  Manich.  col.  665.  f. 
Et  lignum  ad  fciendum  cognofcibile  boni  &  mali  ,  quad  Et  flumen  lertium,  Tigris  ;  hoc  eft  quod  vadit  contra  AJJjrios  ; 
iief'cio  ittritm  loctitionisjit ,  ^  non  magis  certnm  Jenfum  alt-  ^flumen  quartum  dicitur  Euphrates.  Similiter  Ambrol.  1.  de 
queminjinuet.  Idem  Aug.  1.  de  nat.  boni ,  to.  8- col.  510.  Parad.  col.  lyo.  b.  if/yHwjrM  to(.'«m  ,  Tigris ;  hic  eft  qui 
d.  Arborem  vetitam  dicit  iic  appellatam  ,  dignofcentix  vadit  contra  Aljyrios  ;  ^  flumen  quartutn  eft  Eitpbr.ties :  &c  in 
honi^m.ili.  Novatian.  apud  Tertul.  p.  1035.  a.  vocar  Pf.  i.  col. 7jy.  d.  huciUudens ,  dicit '  f/?  tS  Tyivjjyazii/fj 
arborem  fcientia  boni  55  »1.1/1.  Hilar,  in  Pf.  i.  n.  9.  col.  Ajfjrios  prxterjlitens  1  eft  ^  Enpbiates  in  Eabyloniam  ten- 
20.  Cum  dixerit  ,  omne  Ugnura  f'pecie  pulchrum  ,  $5  "'^  dens, 
efitm  bonnm,  produilumfuijje  :iLG'^\i\atoit  ,  Uibdit ,  lignum  7^.  Ij".  Similiter  habet  idem  Auguft.  1.  2.  de  Gen,  contr, 

vit.e  ,  ^  lignnmjciendi  bom  ^  mali  a  Deo  fi'.:jje   expnjitum.  Manich.  col.  663.  f.  pr.vter  feqq.  Quem  feterat itt  ope- 

Ambrof.  1.  de  Parad.  to.  i.  col.  147.  d.  ita  legit :  Produxit  raretur  ibi ,  ^  cuftodiret  eum  :  fed  1.  3.  de  dodir.  chr.  to.  3. 

Deus  lignum  fpeciofum  ad  afpfilnm  ,  ^  bonum  ad  ef'ctm  ,  ^  col.  62.  f.  locoyft.j-,*r ,   aut  fecit ,  ponit ,  finxit.      Hariini 

iignitm  vti.t  in  paradifo  ,  ^i  lignum  fienti.e  bini  2?  it.tli,  etiam  yocum  ,  uiopeyaittur  i^  cnftodiisl ,  ambigmun  r.ota: 


LIBER     GENESIS.     Cap.   II. 


^5 


VULCATA     NOVA. 
Prscepitqiie  ei  dicciis :  Ex  omni 


i6 
paradili  comcdc: 


igno 


17.  Deligno  autcm  fcienti.c  bonl  iJcmali  ne 
comcdas :  in  quocuncjuc  eiiim  die  coinedciis  ex 
CO ,  morte  morieris. 

18.  Dixit  quoque  Dominus  Deus  :  Non  efl 
bonum  elFe  hominem  foluin  :  faciamus  ei  adju- 
toriiim  iimile  llbi. 

1 9.  Foimatis  igitur  ,  Dominus  Deus ,  de  Iiu- 
mo  cunftis animantibus  ten\T,&  univerlis  volatili- 
bus  cceli  ,  adduxit  eaad  Adam  ,  ut  viderec  quid 
yocarct  ea  :  omne  enim  quod  vocavit  Adam 
anima;  viventis  ,  ipfura  ell  nomcnejus. 


Versio    antiquA. 

1 6.  Et  prxccpit  Dominus  Dens  Adx  dicctr;  : 
Ab  omni  ligno,quod  clt  in  paradifo , cdes  ad  cf- 
cam  : 

17.  Dc  ligno  autcm  cojnofccndi  bonum  & 
malum,  non  manducabitis  dc  illo  :  qua  die  au- 
tcm cdcritis  ab  co,  mortc  moricmini. 

18.  Et  dixit  Dominus  Deus:  Non  bonum  eft 
hominem  clfe  folum ;  faciamus  ei  adjutorium  le- 
cundum  iplum. 

19.  Et  iinxit  Deus  adhuc  dc  terra  omne?.  bcf- 
tias  agri,  &;  omnia  volatilia  coeli  ;  &  adduxit  il- 
ia ad  Adam  ,  ut  videret  quid  vocaret  ilia  :  & 
omne  quodcimque  vocavit  illud  Adam  anirmm 
vivam,  hoc  eft  nomen  ejus. 


Ex  Aug.  1. 8. 

Cm.  ad  Ittt.  t. 
I.  «/.  155.  e. 


25(5. 
.d.c. 


NoT;E     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


lib.  citato  de  Gen.  ad  lit.  col.  151.  g.  his  verbis :  Nnjiie 
Scriptiira  dixit  :  Ut  operaretm'  &  tullodiret  paradiliim; 
dixit  .tiitem  ,  ut  operaretur  &  cullodiret.  Oiianijiiiim  ji  de 
Grieco  dHigentths  .zd  verbttm  exprinuitur ,  it.t  jcrtiititm  ejl  : 
Etaccepit  Dominus  Deus  horn,  quem  fctit  ,  &  poluit  cum 
in  paradilb  operari  eum  ,  &  cuftodire.  Scd  ui;!:m  ipjum 
hominem  fojnit  opnari  ;  hoc  eiiim  {enfit  qm  iiiterpretatits  eji  , 
ut  operaretur  :  art  etttidsm  paradijnm  operari  ,  id  efl  ,  ttt  ho- 
mo par.idiJHi»  l>per.trettlr  ,  amb:gite  jonat  ;  g?  videtitr  magi! 
fxigcre  hcntiif  ■,  ttt  non  dicatjtr  ■,  fpcraretrtr  paradtjittn  ,  jed 
iap.ir.tdifo.  Ambiguum  lollit  ipl'e  lib.  ftip.  cit.  de  Gen. 
cuiur.  Manich.  ciim  legat,  tit  operaretitr  iti,  y  ciifiodiret  aim. 
Ambrof.  1.  de  Farad,  to.  i.  col.  155.  e.  1J4.  b.  lie  habet : 
EtappreheriditDciishotni/iemt  qnemjcctt  ,  ^  politit  eitm  in 
p.jyadi'o  ,  oper.tyi  ^^  citflodiye,  Vocem  autem  Dominiti  , 
quam  non  exprimit  iiic  Ambrolius  ,  additam  illam  vult 
Augufl.  1.  8.  dc  Gen.ad  litt.  col.  154.  b.  c.     Niillomoda  , 

inquit ,  "^lacare  arbitror qitod  ab  tpfo  divini  libri  bitjtis 

exordio ufqite  ad   bttnc  locum  ,  tiitfqiiam  pojititm  ejl  , 

Dominus  Deus  ^fed  tantiimmodv  ,  Deus ;  7mnc  vero  itbi  ad 

id  vetitttm  ejl ita  Scriptiira  locttta  ejl  :  Et  /itmp/it  Dominus 

Detts  horn ^  pojttit  eiltn  in  parad.  operari  eitm  ,  i^  cnjlodi' 

re  ;  &infra  col.  Z5J.  e.  Srtmf/tt  ergo  DominrcsDeiis  horn 

^  pof.  enm  inparad.  operari  eitm  ,  (  boc  ejl  operari  in  ea  ,  ^ 
ciijlodire  enm.)  Hieron.  qusft.  Hebr.  to.  z.  p.  J09.  b. 
Etfttmpfit  Dominus  Dens  horn.  55  pojnit  enm  in  parad.  voliip- 
tati; ;  turn  iubdit  per  banc  vocem  vslnptatis  a  LXX.  red- 
ditum  Uden.  Et  vero  in  Grxco  eiiamnum  legitur  vox  , 
Tftvff^c^.  nempeKrt(sV«€e  ki^'/jjo^o  ©jo^Tot-acCpwTrc;'  '6v  sTrAace, 

K,  ipv},x-Asr/.  Mf.  Oxon.  pro  sV^atiE ,  habet  eVoin«.  Edit, 
vero  Aid.  omittit  ni  xpuf «;. 

f.  16.  Eadem  refert  infra  Auguft.  col.  158.6.*  242.  f. 
excepto  ultimo  ,  efcii  edes  ,  pro  edes  ad  efcam.  Similia  le^it 
1.  2.deGen.contr.  Manich.  to.   i.col.  665.  f.  prxter  kec  : 

£.v  omni  ligno edes  ad  efcam.  In  quibuldam  Mis.  fcrip- 

lum  olim  ,  ejcxedes  ,  ipfemet  commemorat  lib.  i.Locut. 
to.  3.  col.  32J.  c.  Oiiod  habent ,  inquir ,  Latini  codices  ; 
Ex  omni  ligno  ,  quod  efl  in  paradifo,  cfcae  edes  ;  non  ,  in 
paradifo  efcas  ,  dijlijigttendnm  ejl  ,  jed  elcas  edes ,  nam  , 
efca  edes  ,  did  admittit  Latina  loctttio  ,  qitoniam  pro  dativo 
cafie  Graco  ,  abLitrjrim  in  hujn(mpdi  loctttionibus  jolent  po- 
fiere.  Aut  certe  ordo  verboritm  ejl  :  Ex  omni  ligno  efce. 
Vet.  Iten.  Interp.  1.  f.  c.  20.  p.  517.  b.  Sic  habet :  Ab 
omni  ligno  paradiji  ejcas  manducabitis  :  at  infra  ,  c.  23.  p. 
320.  c,  Ab  omni  ligno  quod  ejl  in  paraJijo  ,  ejcam  mandn- 
c.ibis  ,  { id.  manducabitis.)  Tertul.  1.  de  anima  ,  p.  496.b. 
Ex  omni  ligno  edetis.  Ambrof.  1.  de  Parad.  c.  5.  to.  i.  col. 
I J4.  f.  iff  pyM:epit  Domintts  Dens  Ad.c  dicens  :  Ex  omni 
ligno  ,  qtiod  ejl  in  paradijo  ad  efcam  ,  edes.  Deinde  quxrit 
cur  hie  Deus  iingulariter  dixerit  ,  edes ;  tibi  autem  de  ligno 
Jcientia  boni  ^  mali  ,  pluralitcr  ,  noti  edetis ,  dixerit ;  quam 
qUififtionem  non  otiotam  putat.  Tamen  infra  ,  c.  12.  col. 
J70.  e.  teftatur  ipfe  Deum  dixilTe  :  Ex  omni  ligno  quod  ejl 
in  farad,  edetis  ad  efcam  ,  ubi  duo  accurate  notanda  ,  pri- 
Xno  verbum  edetis  plurali  numero  expreifum  ,  quod  tamen 
fupra  Iingulariter  diclumcontendebat;  fccundo  illud  ,  ad 
efcam  ,  poftpofitum  verbo  edetis  ,  quod  fup.  rcferebat  ad 
lignum.  Auguft.  1.  S.iup.  cit.  de  Gen.  ad  litt.  col.  258.6. 
limiliter  oblervat ,  Deum  dixiHe  ,  cfcj  edes  ,  non  dixilfe  , 
(detis  ;  quoad  alteram  ,  vide  fup.  locum  libri  Locut.  ex  ipfo 
citat.  Hieron.  ep.  ad  Cypr.  to.  2.  p.  697.  c.  lesit  :  dc  omni 
ligno  ,  quod  ejl  in paradij'o  ,  comedes.  Anon,  vero  apud  Au- 
gu!l.  append,  to.  J.  fer.  i.  col.  i.  in  plurali  :  E.x  omni  lig- 
no ,  quod  ejl  in  p.tr.idifi  ,  edetis.  AuCl.  quseft.  Vet.  &  N. 
Tert.  ap.  Aug.  10.  5.  q.  127.  col.  140.  g.  Ex  omni  ligno  , 
quodejlin payadi'oadcfcar.i  t  edes.  Gaud.  Brix.  fer.  10.  p. 
950.  g.  Ab  omni  f,  ultnligni  ,  quod  ejl  in  paradifo  ad  ejcam  , 


edes.  Auft.  verol.  de  prscdidi:.  apud  Profp.  c.  J.  p.  95.  b. 

Ex  omni  ligno  paradiji  edetis.  Gr diro   Tra^Ts;  ^u'^lf  t» 

eV  T(ii  wapaj  eico»  /Spwoe/   fnyy,, 

f.  17.  Paululum  dilTimilia  habet  idem  Augufl.  1.2.  de 
Gen.  conrr.  Manich.  to.  i.  col.  665.  f.  De  ligno  autem 
jcientix  boni  '^  matt  non  edetis  ab  eo  ,  qua  die  enim  edsritis  ab 
illo  y  morte  moriemtni  :  &  infra  ,  coi.  671.  c.  Qjia  die  ait* 
tern  manditcavcritis  ,  morte  moricmini  :  at  1.  I  5.  de  civit. 
Dei  >  c.  12.  to.  7.  col.  555.  g.  Ouacttiique  die  ederitis  ex 
eo  ,  morte  mariemini  :  6c  Infra  ,  col.  554.  g.  545.  a.  Qu'f 
die  ederitis  ,  &c.  Itaquuque  lib.  16.  c.  27.  col.  440.  d.  Sc 
1.  i.depecc.  mer.  to.  10.  col.  5.  a.  Vet.  Irenxi  Incerpres  , 
1.  J.  c.  2 3.  p.  320.  priori  Augufliniano  textui  favet  ,  icri- 
bens :  A  ligno  autem  cognojundi  bonum  ^  malum  ,  ab  eo  tier» 
manducabitis  ;  qua  autem  die  mandttcaveritis  ab  eo  ,  morte 
moricmini  ;  &  infra  ,  p.  521.  a.  In  qua  die  manducabitis 
ex  eo  ,  &c.  Hoc  autem  lignum ,  TeriiJ.  1.  de  vel.  virg.  c.  10. 
p.  51  J.  a.  &adv.  Plych.  p.  985.a.appellat,  arborem  agni- 
tionis  boni  \J  mali ,  &  1.  2.  adv.  Marc.  p.  64 J.  a.  b.  addit : 
Qua  die  autem  ederitis  ,  morte  mortemini.  Ambrof.  1.  de  Fa- 
rad, to.  I.  col.  1J4.  f.  &  170.  e.  legit  :  De  ligno  autem  , 
quod  efl  jcienti.z  boni  ^  mail  ,  non  edetis.  Qita  die  autem 
nianducaveritts  ex  eo  (  al.  mcnducabitis  )  moite  moriemini» 
Eadem  repetit  I.  de  elee.  &  jej.  c.  4.  col.  558.  c.  excepto 
uno  ,  comedctis  ,  f,o  edetis.  Similiter  habet  Hieron.  ep.  ad 
Cypr,  to.  2.  p.  697.C.  fed  in  lingulari  ;  De  ligno  autem  Jcien- 
tiix  boni  ^  mali  non  comedes.  In  quocunqite  enim  die  gujla- 
veris  de  eo  ,  morte  morieris  :  5c  qua:ft.  Hebr.  to.  2.  p.  J09. 
-C.  In  quacnnque  autem  die  comedcris  ex  eo -y  &c.  Ticnonius 
reg.  J.  pag.  62.  a.  in  plurali  ut  fup.  Qua  die  gujlaveritis  ex 
arbore  ,  morte  moriemini.  Anoi'..  de  pr<£dict.  Dei ,  apud 
Profp.  c.  2.  p.  95.  b.  iic  legit  :  De  l-.gno  autem  dignofcentix 
boni  ^  mali  nan  edetis  ex  eo.  Qua  die  autem  ederitis  ,  mo7-te 
mariemini.  Similiter  habet  alter  Anon,  append.  Aug.  to.  y. 
fer.  1.  col.  I.  b.  niii  quod  port  vocem  mali,  aOdit ,  quod 
ejl  in  medio  paradiji  :  demto  ex  eo ,  poft  edetis.  Auclor 
vero  Qusft.  Vet.  &  N.  Tefl.  apud  eund.  Autuft.  q.  127. 
to.  3.  col.  140.  g.  De  ligno  autem  iinde  dignojcitur  bonum 
C;  malum  ,  »0«  edetis  ex  eo  :  &  fup.  q.  6.  col.  4  J.  f.  addit : 
OrtiT  die  mandttcaveritis  ,  morte  moriemini.  In  Gr.  'Atto 
J=  TV  l;,'j>v  TV  yiioj^j/.iiv  KccMy  jc,  itzvv.f.rjt!  J  is  (payees  cii: 
duTis'  JI   J  '«V  'V^£/'?  ?«7«T£   «-^    otury  ,   Gavarw  ccTic^.ayu^s, 

f.  18.  ItidemAuguft.  fup.  1.  6.  col.  199.  g.  immutato 
vocum  ordine  ,  non  ejl  bonum  effe  hominem  folum  ,  facia- 
mus nil-,  &c.  Ita  quoque  1.2.de  Gen.  conrr.  Manich.  to. 
I.  col.  663.  f.  Siexcipias  mnivn  ,  /imileyibi  -,  ■pro  Jecundiim 
ipfum.  Apud  Tertul.  1.  de  Monog.  p.  952.  b.  iic  ;  Kca 
efl  bonum  homini  folum  eum  ejfe  ,  Ja<.iamus  adiutoriuin  illi, 
Ambrof.  vero  tuml.  de  Parad.  to.  i.  col.  iSj.  e.  i66.  f. 
tuml.  I.  offic.  to.  2.  col.  56.  a.  cum  Auguft.  Now  cji  ho- 
iium  ejje  hominem  jolum  ,  faciamus  ei  adjutor.  Jimile  fihi  : 
&1.  de  inftit.  virg.  to.  2.  col.  254.  e.  Eaciamus  ei  adjuto- 
rium fecundiim  fe.  Auct.  1.  de  praedicl.  Dei ,  ap.  Profp.  c.  I. 
p.  92.  c.  Et  dixit  Deus  :  t^on  ejl  bonum  Jolum  hominem  ejjr  , 
fici.imlis  ei  adjutorium  jimile  illi  (  3.\.fimilem  illi  )  confiliar 
rium.     Gr.  Kal  £i~e  -ivpu.:,  0    Qsi"  st/'  xoxoi-  ilmi  Tor  to- 

f.  19.  Eadem  retulerat  fupta  Auguft.  I.  6.  col.  199.  g. 
his  tantiim  immutatis  :  Et  omne  qnoJcunqiie  illud  vocavit 

Adam hoc  nomen  ejl  illius .    Gr.   Kai -^Sr  0  sV^xaxfes!' 

d.vro  'A/iu Tsxo  o.c/i/i  ivToi  (  Mf.  Alex,  dvn  )  rell- 

quaadverbum,  utinLat.  Plurimiim  vero  abfunt  quae  ha- 
bet idem  Aus;.  I.  2.  de  Gen.contr.  Manich.  to.  i.  col.  66%.(. 
en  verba  :  Et  quicciinque  fiiixer.u  Deus  ex  omni  gmne  peco- 
rum  ,  e;  ex  omni  genere  bejli-irnm  agri  ,  ^  ex  tmni  genere 
'jolatilium  'jolanlium  fiib  carlo  ,  perduxit  ea  ad  Adam ,  ut 
videret  quid  ea  'jocarei  ;  ^  quod  vocafit  ea  omnia  Adam  am- 
mam  'jn.wi ,  boc  ejl  nomen  ejus. 


i6 


LIBER     GENESIS.     Cap.  II. 


Ex  Aug.  1.  9.  I 
diGtn.adlitt.t. 
f.  I.  ciil.  245, 
»75-  "■ 


VeRSIO     ANTIQUA. 

10.  Et  vocavit  Adam  nomina  omnibus  peco- 


?•  ribus ,  &  omnibus  volntilibus  cocli ,  &  omnibus 
'■  beftiis  agii :  Ipfi  autem  Adam  non  eft  inventus 
adjutor  fimilis  ei. 

ii .  Et  immifit  Deus  ecftafim  in  Adam,  &  ob- 
dormi\-it,  6c  acccpiriinam  coUarum  eius,&:  ad- 
implevit  carnem  m  loco  ejus. 

2z.  Et  xditicavit  Dominus  Deus  coftam , 
quam  accepit  de  Adam  ,  in  mulieiem  :  &  addu- 
xiteam  ad  Adam. 

25.  Et  dixit  Adam  :  Hoc  nunc,os  ex  oflibus 
meis,  &  caro  de  came  mea  :  hxc  vocabitur 
mutier,  quoniam  ex  \iro  fuo  lumpta  eft. 

-4.  Et  propter  hoc  relinquet  homo  patrcm  & 
marrem ,  &  conglutinabitiu-  iLxori  lux  :  &;  erunt 
duo  in  carne  una. 

^5.  Et  erant  nudi ambo,  Adam  &  mulier  ejus , 


VULGATA     nova; 

JO.  Appellavitque  Adam  nominibus  fui? 
cunita  aiiimantia  ,  &univerfa  volatUia  coeli ,  & 
omnes  beftias  terra; :  Ada;  vero  noii  mveniebatui: 
adjutor  fimilis  ejus. 

2.1.  Immifit  ergo  Dominus  Deiis  foporetn 
in  Adam  :  cumque  obdormilfet ,  tulit  unam  de 
coftis  ejus  ,  &  replevin  carnem  pro  ea. 

11.  Et  a;dificavit  Dominus  Deus  coftam,' 
quam  tulerat  de  Adam  ,  in  muUerem  :  &  addu- 
xit  earn  ad  Adam. 

1 3 .  Dixitque  Adam  :  Hoc  nunc  ,  OS  ex  of- 
fibus  meis ,  &  caro  de  carne  mea  :  ha;c  vocabi- 
tur Virago,  quoruam  de  viro  fumpta  eft. 

1 4.  Quamobr^m  relinquet  homo  patrem  fuum, 
&  matrem  ,  &  adha:rebit  uxori  fu»  :    &  erunt  19.  y. 
duo  in  carne  una.  Mar, 

ij.  Erat  autem uterque  nudus 5  Adam  fcili-  ^°'^^ 


I.  Cot, 
11.9. 
T-ph,  J. 

31- 
Matti, 


NOT.E     AD     VerSIONEM     ANT 


'^.  io.  Eadem  quoque  leguntur  fup.  apud  Aug.  1.  6. 
col.  200.  a.  nili  quod  pro  !pj:'  autem  Adam  ,  fcribit  ,  Adx 
ttxtsm;   &  in  fine,  Jimilts   ipfi  ■,  pro    a.  In  Gr.    t5  i  = 

'AJ'a.fi ii'uo/ci;  duTU.     Qusetiam  antecedunt  in  eodem 

Graeco  optime  conveniunr  cum  Lat.  At  longe  diftant  ab 
ipfoqujc  lc2;ere  pergit  Auguft.  1.  i.  contr.  Manich.  to.  i. 
col.  6(55.  f.  654.  c.  ubi  fie  .  Etfojlhsc  -jocavit  Adam  nomi- 
«o  omnium  pecmiim ,  i$  omnium  avium  cali  ,  {^  omnium 
iejliaram  agr:  :  ^fcciendinn  quad  vocavit  ea  Adam  ,  hoc  efl 
nomen  earnm  ztfqtte  in  hodierniim  diem.  Ip/i  autem  Adx 
tiondum  fiii'.  adjiitorium  Ji'mile  illi.  Apud  Ambrof.  I.  de 
Farad,  to.  i.  col.  167.  b.  (ic  ;  Impofuit  Adam  nomina  omni- 
inspecoiilms  C?  omnibus  befliis  agri.  Adx  atitcm  non  eft  in- 
•venttis  adjutor  Jimilis  illi.  Similiter  I.  I.  Offic.  to.  z.  col. 
5«.  b.  ab  his  :  Non  eft  inventus ,  See.  Apud  Tertul.  1.  de 
vel.  virg.c.  J.  p.  3 11.  a.  Omnibus  atismalihiis  Adam  nomi- 
na inipojjtit. 

t.  21.  Non  fibi  conftat  Auguft.  nam  fiipra  1.6.  col. 
200.  a.legerat  :  Et  injccit  Deus  mentis  alienationem  ftiper 
Mam  ,  1$  obdormivit  y  ^  fumf/it  linam  de  coftis  ejus  ,2;  '"'- 
im^lcvit  carnem  in  locam  ejus.  Lib.  veto  2.  contr.  Manich. 
TO.  1.  col.  664.  c.  Et  immijit  Deus  foporem  in  Adam  ,  2) 
ebdormivit  ,  ^  fumpjit  Dens  unam  de  coftis  ejus  ,  S5  "nplevit 
ioctim  ejus  came.  Quod  autem  vocat  Auguft./ii^m""",  feu 
•ecftafim y  (cu  mentis  alienationem.  Tertul.  1.  de  anima  ,  p. 
487.  b.  amentiam  dicit  :  In  ilium  ,  inquic  ,  Deus  amen- 
tiam  immifit  ;  at  infia  p.  498.  b.  499.  a.  tum  foporem  , 
turn  ecftafim  appellat  :  Ille  jons  ,  inquit  ,  generis  Adam 
ante  ebibit  Joporem  ■,  qu\m  jitiit  tjuietem  :  &  poll  pauca  : 
/ic  ^  in  promordio  Jomnus  cum  ecftaji  dedicatus  i  '^  mijtt 
Dens  ecftafim  in  Adam  ,  fj  cbdormivit.  Ambrof.  1.  de  Pa- 
Tad,  col.  16'J.  c.  Et  immijit  Deus  foporem  in  Adam  ,  ^  ob- 
ditrmivit.  EtinLuc.  2.  col.  i  509.  f.  IJIO.  a.  eadem  repe- 
titapetiodo  ,  fic  pergit  ;  Et  dormiz-it  ,  Z3  jumpjit  unam  coj- 
lam  de  latere  ejus ,  ^  replevit  carnem  ejus ;  qua;  ultima  ver- 
ba fic  exhibeiit  Mfs.  XI.  alii  veto  partim  ,  replevit  earn 
tame  y  partim  ctim  edit,  replevit  locum  ejus  carne.  Kieron. 
quacft.  Hebr.  to.  2.  col.  509.  c.  legit  :  Et  mijit  Dominus 
Deus  ecftafim  in  Adam,  ^J  dormivit.  Fulgent,  verb  ep.  5. 
c.  4.  p.  16  J.  c.  Immtjit  Dominus  Dens  foporem  in  Adam  , 
aimijue  obdormijfet ,  tulit  unam  de  coftis  ejus  ,  ^  replevit 
(arnem  pro  ea.  Aucl.  1.  de  ptoed.  Dei  ap.  Profp.  p.  91.  c. 
Immijit  Deus  foporem  in  Adam,  Zi  obdormivit .,  ^^  fumpjit 
nnam  de  coftis  ejus.  Gaud.  Btix.  fer.  9.  p.  9^6.  d.  Et  inje- 
cit  Dominus  foporem  in  Ad.tm  ,  ^  obdorm.  ^  fumpfit  ttn.tm 
4e  coftis  ejus,  ^  fupplevit  carnem  inloco  ejus.  Gr.  K«I  sW^a- 
Tsei-  0  ©£:;  itLsaw  gVi  ToK  'A/a^  ,  Kj  utcwoe*  «^  s Aatf 
fj.lity  T^'\>  ir^ivp'^y  at/ry  ,  jj  aveT^npiJOs  capza  kit'  aur»?. 
In ed.  Aid.  Kt'p'^i  0  0so;  ,  port  swiiccMr ,  ciu leclioni  fa- 
vcnt  Hieron.  &  Fulg.  fupra. 

if.  22.  Similner  habet  Auguft.  fupra  1.  6-  col.  200.  a. 
cxcepto  verbo  fumpjit  ,  pro  accepit  '■,  lib.  veto  2.  de  Gen, 
contr.  Manich.  to.  i.  col.  664.  c.  paulb  dilfimiliuS  :  Etfor- 
mavit  Deus  coftam,  quam  accepit  ab  Adam,  in  mulierem  i  ^ 
adduxit  illam  ad  Adam  ,  ut  videret  quid  earn  vocaret  ,  quae 
pollrema  veiba  ,  r<t  videret ,  Sec.  alibi  non  leguntur  apud 
Aug.  nee  apud  alios ,  nee  eiiam  in  Graeco.  Ambrof.  in  Luc. 
2.  col.  I  3 10.  a.  Et  icdiftcavit  Dominus  Deus  coftam  ,  qiuxm 
fumpjit  ab  Adam  ,  in  mulierem.  Eadem  reponit ,  1.  de  Pa- 
rad.  col.  167.  d.  proeter  voculam  de  ,  pro  ab.  Vide  etiam  1. 
I.de  Ahr.c.  6.  col.  501.  a.  M.  de  inftit.  virg.  to.  2.  col. 
2j8.  b.Ncc  ablimili  modo  Fulgent,  ep.  5.  c.4.  p.  165.  c.  T.t 
adif.cavis  Dom.  Deus  coftam  ,  quam  titlerat  de  Adam  ,  in 
ittxl.  j5  adduxit  ,  &c.  cui  accinit  Gaud.  Brix.  fer.  9.  p. 
<f^6.  d,  Niii  quod  habet ,  fumpjit ,  prg  tf.lir.t:  ,  Si.  ab ., 


QUA  M. 

pro  (/f.  Aucl.  1.  de  prasd.  Dei  ,  ap.  Profp.  p.  92.  c.  banc 
vocem  ,ytff?«.H';t ,  ufurpai  pro  xdificavit.  K«;  c^y.t.Sl^ 
fiw.ev  0  0£o;  TJiv  irhivf'ccv ,  vie  =';\ao=i'  d-iro  tv  >  &c.  ut  in  Laf. 
Mf.  Alex,  ac  edit.  Compl.  ferunt  ,  «xoi/  c^xtsK  ct-'f/o;  a 
Qil;,  Aid.  fimpliciter,    Ki'p.c;. 

V".  25.  Eadem  etiam  apud  Augufl.  infra  col.  2^5.  C. 
niiiexcipias  voculam  de,  pro  ex,  aiiK  viro  Juo.  Eadem  quo- 
que 1.2.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.  664.  d.  &  ita  in 
Gtoeco  ad  verbum.  Pofteriori  tamen  loco  Augufl.  poll 
verbum  jumpta  eft  ,  addit  :  Et  h.tc  erit  mihi  adjutorium  : 
qua:  alibi  nufquam  reperias.  Tertul.  1.  de  anima  ,  p.  482.  b. 
&  de  refur.  earn.  p.  569.  a.  limiliter  habet  ;  Hoc  nunc  ,  os  ex 
ojpibus  meis ,  t^  caro  ex  carne  mea.  Ita  quoque  1.  de  vel. 
virg,  c.  J.  p.  5 1 1 .  a.  &  1.  de  anima  ,  p.  487.  b.  detraijla 
vocula  ,  7i;inc.  Addit  etiam:  Voc.xbitur  mulier  ,  quoniam  ex 
viro  fuo  fumpta  eft  ,  feuuc  l.de  vel.  virg.  p.  512.  h.Q^uiadf 
viro  fuo fumptacft.  Hilar,  in  Pf  i  38.  col.  J 18.  b.  ut  fupra  : 
H(7C  nunc  ,  OS  ex  ojjibtts  meis  ,  ^  caro  de  carne  mea.  Ambrof. 
1.  de  inlbt.  virg.  to.  2.  col.  2j8.  b.  Dixit  Adam  :  Os  de 
ojpbus  meis  ,  {J  caro  de  carne  mea  :  hxc  vocab.  mulier  quO' 
tiiamde  viro  fuo  fumpta  eft.  hidem  in  Pfal.  i.Sc  37.  col. 
743.  d.  Z%6.  e.  praster  hoc  ;  Hoc  nunc  os.  Lib.  vero  2.  ill 
Luc.  col.  I  5 10.  b.  Os  de  offibus  meis ,  ^  caro  de  carne  mea  : 
hxc  vocab.  mulier  ,  quoni.tm  de  vim  Juo  adjiimpta  eft. 
Hieron.   qujeft.  Hebr.  to.  2.  p.  509.  c.  Hoc  nunc ,  os  ex  of- 

fihus quon.exviro  fumpta  eft  ,  abfque  vocula  Ykc.  Tura 

addit  cumEucheiio  Lugd.  quaell.  in  Gen.  p.  840.  c.  No» 
videri  in  Grxco  ^  in  Latino  fon.ire  cur  mulier  appelletur  , 
quia  ex  viro  Jumpta  Jit.  Opdme  lonat  apud  Fulgent,  ep.  3. 
c.  4.  p.'  165.  c.ubi  fic:  Dixitque  Ad.mi :  Hoc  nunc,  os  ex 
ojjtbus  meis  ,  ^  caro  de  carne  mea  :  hxc  vocabitur  virago  , 
quoniam  de  viro  fumpta  eft.  Similiter  apud  Aucl.  de  praed. 
Dei  ad  calc.  Profp.  p.  92.  c.  nee  non  apud  Gaud.  Brix.  fer. 
9.  p.  95'fi.  d.  qui  ambo  cum  Fulgentio  &  V'ulgata  concor- 
dant ,  nili  quod  addunt  vocem  (uo  ,   port  viro. 

t.  24.  Idem  Auguft.  fupra  I.  6.  col.  198.  f.  legit  : 
Propter  hoc  relinquet  homo  pair,  fuum  ,  y  matrem  ,  2)  '"»- 
jungetur  uxori jiix  ,  ^  erunt  duo  {  Mk.  prope  omnes  ,  am' 
bo  )  in  carne  una.  Similiter  infr.  lib.  9.  col.  256.  e.  excep- 
to  verbo  ,  adhxrebit ,  pro  conjungctur.  Lib.  vero  2.  de 
Gen.  contr.  Manich.  to.  l.  col.  664.  d.  adjungetur  ;  cse- 
rerautintextu,  ubi  deell , /h«>m  ,  poil  patrem  :  &  infr. 
col.  672.  e.  nee  iron  qusll.  in  Jud.  to.  3.  col.  620.  c. 
1-ropterea  relinquet  homo  patrem  J^  matrem,  2)  adhxrehit  nxe- 
ri fu£  ,  ^  erunt  duoincarne  una.  Itidem  Ambrof.  in  Pf. 
39.  to.  I.  col.  8(Si.  e.  nili  quod  habet  ,  propter  hoc  , 
loco  propterea.  Sic  etiam  ep.  76.  col.  1086.  a.  &  in  Luc. 
16. col.  I471.f  prseter  voculam  ambo,  ^ro  duo ;  ita  quo- 
que 1.  I.  offic.  to.  2.  col.  4J.  a.  cum  voce  ambo ;  fed  lib. 
de  vid.col.  210.  e.  retinet,  duo.  NuUo  autem  in  loco  ad- 
dit fuum  ,  id  patrem.  Eodem  modo  legit  Junil.  Afr.l.y. 
c.  19.  to.  10.  p.  347.  cumAutl.  1.  depricd.  Deiap.  Profp. 
p.  92.  c.  Tertul.  verb  1.  de  vel.  virg.  c.  y.  p.  3 10.  c.  3 1 1, 
a.  lie  :  Propterea  (  si.  propter  hoc  )  relinquet  homo  patrem  ^ 
matrem  ,  ^  conglutinabitiir  mulieri  jux ;  ^  erunt  duo  tt> 
carnem  unam.  Similiter  &  1.  de  anima  ,  p.  487.  b.  prater 
verbum,  agglutinabittir  ,  vel  ut  fup.  p.  482.  b.  adgluti- 
naiit  fe  uxori  Jux.  At  conflanier  ram  locis  fuprad.  quiim  I. 
de  Monog.  p.  9  J2.  b.  habet ,  duo  in  carnem  unam.  Simili- 
terin  Gr.'  ErsKSf  ryry  y.K.rccT^ii'^et  m^.f>uiri<;  tIv  irariocc  «Viy 
it..  TiV  «:)Tso«  ,  ij  '3'/)0W0MM^>i5eT«i  '^/s5?  tmk  '^vva.1)i.x  avin' 
i.  icwToi  01  Svo  eiV  lipr.a.  ftUr.  In  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid. 
Ti!  yrjyct.x]  dvrv,  ut  in  Lat. 

't.  25.  Idem  Auguil.  1.  2.  de  Gen.  contr.  Manich.  to. 
I. col. 6^4.  d.  nee  non  1.  14.  de  ciyit.  Dei,  c,  17.  to,  7, 


6.  16. 


LIBER     GENESIS.     Cap.   III. 


«7 


VULGATA    NOVA.  Vr.RSIO    ANTIQUA. 

CCt  &  uxor  ejus  :  &  non  eiubefcebanr.  &  non  pildcb.lt  illos. 

NotjE    ad    Vers  ion  em    antiquam. 

col.    3<t8,  f.  legit:  Et  entnt  anil>D  niiJi   ,    Ailitm  (^nirilin  p.  iicj.d.  Eiitnt  enimiitrii/ue  miJi ,  ^  «(incanfnuiUbamur, 

tjiii  ^^ftoncrmfiiridekintur.      Eadcm  qiioqiie  rofot  Lucif.  Gr.  Kai  iToai- oi  /Jo  ^i-^fsi ,   t  ,  ti 'AJdfi  k^  »  -jutii  Uuii' , 

Cal.  L  i.  pro  ij.  Athan.    p.  iiz.  b.   pister  unam  panic,  j,  t'x  r,'^vnin<i. 
»»nf ,  poiitam  ante  ^Wijm.    Vet.  Iiena:i  Iiuerp.  1.  3.  c.  ii. 


CAPUT     III. 


VULGATA     NOVA. 


l.Ccr. 
XI.  J. 


I.  OEd  &  Terpens  erat  callidior  cuiiftis   ani- 
Omantibus  terrs  qu.sfecerat  Dominus  Deus. 
Qui  dixit  ad  mulierem :   Cur  pti-cepit  vobis  Deus 
titnoa  comederetisde  omni  Hgno  paradili  ? 

z.  Cuirefponditmulier :  De Ftuftu  lignorum  , 
qax  funtin  paradifo  ,  vefcimur  : 

3 .  De  fruftu  vero  ligni ,  quod  eft  in  medio 
paradifi  ',  pr.tcepic  nobis  Deus  ne  cotnec'eremus , 
&.  ne  tangeremus  illud ,  ne  fortfe  moriamur. 

4.  Dixit  autem  Terpens  ad  mulierem  :  Ne- 
quaqiiam  morte  moriemini. 

5 .  Scit  enim  Deus  quod  in  quocunque  die  co- 
mederitis  ex  eo ,  aperientur  oculi  veftri :  &  eri- 
tis  ficut  dii ,  fcientes  bonum  &.  malum. 

6.  Vidit  igitur  muUer  qu6d  bonum  eflet  li- 


ERSIO     ANTIQUA. 


i.C.^t'PP^s  autem  eiat  pnidenriirimus  omnium   Ix  Au^.  t.  n.  <f» 


belriarum  qux  Hint  fuper  terram ,  quas  fe- 
cit Dominus  Deus.  Et  dixit  Terpens  mulieri  : 
Quid  quia  dixit  Deus  :  Non  edetis  ab  omni  li- 
gno  paradifi  ? 

2.  Et  dixit  mulier  ferpenti  :  A  frudu  ligni , 
quod  ell:  in  paradifo ,  edemus : 

3 .  De  fruftii  autem  ligni ,  quod  eft  in  medio 
paradifi  ,  dixit  Deus,  non  edetis  ex  eo ,  neque 
tangetis  illud,  nc  moriamini. 

4.  Et  dixit  ferpens  mulieri  :  Non  morte  mo- 
riemini. 

5.  Sciebatenim  Deus,  quoniam  qua  die  man- 
ducaveritis  de  eo ,  aperientur  x'cbis  oculi :  &  e- 
ritis  tanquarn  dii  ,  icientes  bonum  &  malum. 

6.  Et  vidit  mulier   quia  bonum   lignum   ad 


NoTiE   AD   Versione.m 


ff.  I.  Eadem  repetit  Auguft.  ibid.  col.  275.  d.  289.  a. 
cum  hoc  levi  difcrimine  :  qitx  erattt  fuper  terram ,  t^aas 
Jecerat  Dominus.  At  in  Gr.  TiTc  eVi  th;  7i7;  ,  a'!'  eVo/tj^e  : 
reliqua  Grseca  optimc  quadrant,  li  excipias  unura  ,  if'  ^1) 
9a7HT?  ,  Tie  ediitis  ,  pro  non  edetis,  Nonnulla  diilimilia 
habet  idem  Augu/t.  i.  2.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col. 
664.  e.  ubi  iic  :  Serpens  autem  erat  japientior  omnium  befita- 
rum  y  qu.e  erant  {tip.  terr,  tjuas  fecerat  Dominus  Deus.  Et 
dixit  ferpens  ad  mulierem  :  Quare  dixit  Deus  ,  ne  edatis  ah 
emnilignOy  qttod  eji in paradijo  ?  Atl.  i,  Locut.  to,  5. col. 
JZJ.  d.  legit  :  Serpens  erat  prttdentijjhnus  omnium  beflia- 
rum  >  quod  ,  inquii  ,  multi  Latttii  habent ;  turn  addit  :  In 
Grt&cojcriptum  efl  ,  cji/pplrccTo^  ,  (  Librariorum  incuriA  pro 
cai'ppivssciT.'f;  y )  non  6o'pij)rxTcq,  (  Ita  fcripilmus  ex  Au- 
guftino  Ota jipoi sVars;  ,  vel  oiijipoTaTo;  ,  Mfs.  omnium  fide  , 
licet  novifiimi  noftri  Editores  BB.  cum  aliis  edict,  fpreta 
eorimdemMfs.auftoritate  pofuerint  in  textu  juxta  LXX. 
^povt^'^rxTcq'  )  ^ufppuy  autem  temperans  dicitur  ,  licut 
ccrpot;  yfapiens  ,  &  fp^.i/Ln.;;  yprudens  ,  qu^  triaeodem  reci- 
dunteoloci.  Obfervat  enim  Aiiguft.  1.  ii.de  Gen.  ad 
lit.  col,  275.  d.  Tranjlato  -verba  dtdmn  ejje  ,  prudenciffi- 
mus  ,  vel /iittt  pUtres  t.tti/ii  codices  habent  y  lapientiiTimus, 
non propriOy  quoin  bonum  accipi  jolet  yfapientia  ,  vel  Dcty  vel 

Angelorum  y  vel  anim.e  rationalis abujione  quippe  nomt- 

nis  itafaptentia  dicitur  in  tnalo  ,  quemadmodum  in  bono  af- 

tlltia nnde    nonnulli  ,  Jiclit  in  plerifque  codicibus  ,    ad 

ujum  Lntinx  locutionts ,  «0«  verhttm  ,  fed potius  jententiam 
transferentes  ,  aflntioyem  omnibus  beftiis  ijlum  /erpentem  , 
quam  japientiorem  dicere  maliterunt.  Apud  Lucif.  Cal.  1.  2. 
pro  S,  Athan.  p,  212-  h,  Sapiemior  dicirur.  Similiter  apud 
Hieron,  qujeft.  Hebr.  to,  2.  p.  Jio,  a.  Serpens  autem  et  at 
Japientior  cunilis  befliis  fuper  terram  ,  licet  in  Ifai,  27,  to,  3, 
p,  227.  b.  legatur  ,  prudennjjimiis.  Sed  apud  Ambrof.  I. 
deParad.to.  i.col.  169,  b,  170, d.  173.  c.  ut  fup.  Ser- 
pens autem  erat  fapie/tttor  omnium  bepiarum  qux  erant  (  an- 
tiq.  aliquot  Mfs,  qu.e  repunt )  fuper  terr.tm  ,  quas  fecit  Do- 
7ninus  Detts.  Et  dixit  Jerpens  mulieri  :  Q^tid  utique  dixit 
Dens  ne  edatis  ab  omni  ligno  ,  quod  eft  in  paradifo  ?  Item  in 
Luc,  4,  col.  1350.  d,  Et  dixit  ferpens  mulieri  :  Q^id  uti- 
que dixit  Deus  y  ne  edatis  ab  omni  ligno  :  at  infra  in  cap.  y. 
col.  I  559.  Qjtid  utique  dixit  Deus :  Nolite  mandttcare  ex 
»(«n//;^«i> .' Vet.Irenaji  Interp.l.  J,  c,  23.  p,520,c.  Ouid 
ittiquei^  al.  itaque  )  dixit  Deus  ,  ne  manducaveritis  ab  omni 
tigno  paradifi?  Lucif.  Cal.Jloco  cit,  (hiid  quia  dixit  Do- 
minus Deus  ,  ne  edatis  ex  omni  ligno  ,  quod  eft  in  para- 
difo ? 

t.  2.  Idem  Aug.  1. 1.  de  Gen,  contr.  Manich.  to.  i.  col. 
664,  elegit  :  Et  dixit  mulier  ad  Jerpentem  :  Ex  omni  ligno , 
quod  eft  in  p.tradijit ,  edemus.  Vet.  Irenasi  Interp,  I,  y,  c,  2  3, 
p.  320.  d.  Ab  omni  ligno  paradifi  manducabimus.  Anibr. 
1.  de  Parad,  to,  i,  col,  i  j8,  c.  170,  d.  e.  Et  dixit  mulier 
ferpenti:  Ex  omni  ligno  paradifi  manducabimus.  Lucif,  Cal. 
l.l.proS.  Athan.  p,  ill,  h.  Et  dixit  mul.ferp,  Exomni 
Tom.  I. 


A  N  T  I  Q  U  A  M . 

lignoy  quod  eft  in  paradijo  y  edemus,  Gr,  Kcu  si-ttcv  h'  -yvm 
Tw  o^si*  'A-ro  jta^TTi^  T?  ^f';iy  Ty  wttpceJ  e'l^a  (puy^^t^x.  In 
Ml.  Alex.  'Ava  ira.Toqi^jM  n.  Sec. 

t.  3,  Aug.  1.2, deGen,  contr,  Manich,  to. I,  col,  654,  e, 
Afrultualttem  ligni  ,  quod  eft  in  medio  paradifi  y  dixit  De/is  , 
«f  edanius  ,  Jed  neque  tanganiHs ,  ne  moriamur.  Vet,  Irenxi 
Interp,  1,  J.  c,  23.  p.  320.  d.  priori  le6Honi  favet ,  his  ver- 
bis :  A  frutln  autem  ligni  ,  quod  eft  in  medio  p.tradifo  ,  dixit 
Deus  :  Ex  eo  non  mandltcabitis  y  neque  tetigeritts  y  ne  moria- 
mini, Lucif.  Cal.  1.  2.  pro  S.  Athan.  p.  211,  h,  Defruiltt 
autem  ligni  ,  quod  eft  in  medio  p.iradifi  ,  dixit  Deus  :  Kon 
manducabitis  ex  eo  y  Jid  ncc  tangetis  eum  ,  ne  moriamini, 
Itidem,  Ambrof, l,de Farad,  to,  i,col,  170.  d.e.  hoc  ex- 
cepto  ,  neque  tangetis  exeOyCol,  lyi.b.  d.  ex  eo  quidquam  ^ 
loco  ,  fed  nee  tangetis  eum.  Itarurfum  col.  170.  f.  171.3. 
nili  quod  pro  moriamint ,  ponit  ,  morte  moriamini  :  $c  col, 
Ij8.  c,  173,0,  legit,  in  medio  paradijo:  3.1  lib,  i.  de  Jacob 
&  vit.  beat,  to.  i,  001,446,  f,  iic  ;  Defiuttu  aittem  ligni, 
quod  eft  in  medio  paradi/i  y  non  edetis  y  neque  tangetis  llliid  , 
ne  moriamini,  Gr,  'A^e  cf?  T?xa/>7rv  t^  i^v^y  ,  0  sV..-  eV 
(«fC£y  T^  -TTcepccS'iUif ,    stirev  0  Qsoy  ,  Ou  tpayi^s  kit'  cct/TH  , 

trVf    ^I)    a-^Hc&e    CCUT^y  iV«  ^M  «Vo&«cJtTf. 

f.  4,  Ita  Aug.  e  Grsco  ,  ficut  etiam  1,  z.  de  Gen.  contr. 
Manich.  co\.  664.  e,  681,  e,&inPf,  29,  to,  4.  col,  141.  d. 
Similiter  habet  Ambrof,  1.  de  Parad.  col,  174.  c.  cum 
Anon,  append,  Aug.  to.  J.  col.  2.  a.  Ita  quoque  vet.  Iren. 
Interp.  1.  5".  c.  23.  p.  320.  e.  Non  morte  moriemini.  Luci- 
fer vero  Cal.  1.2,  pro  S.  Athan,  p.  213,3.  Et  dixit  jerp. 
mulieri  ,    non  moriemini ,  abfque  morte. 

If.  y.  Ita  rurfum.\ug.  infra  ,  col.  289.  b.  practer  feqq. 
Adaperientur  vobis  oc.  Jj  eritis  ficut  dii  ,  cognofcentes  bonum, 
&c.  Iteml.  2.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.  664.  e. 
Scieb.tt  enim  Deus  ,  quia  qua  die  manducav.  ex  illo  ,  aperien-. 
tur  oculi  veftri  ,  ^eritis  ficut  dii  yj'cientes ,  &c.  St  mfra  , 
col.  63  I.e.  Sciebat  enim  Dens  ,  quoni.tm  qua  die  ederitis  , 
aperientur  oculi  veftri  :  atinPf.  7,  to,  4,  col,  32,  b.  fie  : 
Manducate  ,  ^  aperientur  vobis  ocuti  ,  ^  eritis  tanquarn  dii: 
Sc  in  Pf.  29.  col.  141.  d.  Guftate  y  i$  eritis  tanquarn  dii  : 
&  1.  3.  de  lib,  arb,  to.  i,  col.  640.  c.  Guftate  ,  55  eritis  fi- 
cut dii.  Vet.  Irensi  Interp.  1.  5.  c.  23,  p,  320,  e.  fuftra- 
gaiur  Auguflino  ,  ciim  legat :  Sciebat  enim  Deus ,  quoniam 
qua  die  manducav,  ex  eo  aperientur  oculi  veftri  y  ^  eritis  ficut 
dii  y  fcientes  bonum  ^  malum,  Itidem  apud  Lucif.  Cal.  1. 
2.  pro  S.  Athan.  p.  21  3.  a,  prster  unum  ,  qnaciinque  'die  ^ 
pro  qua  die,  Ambrof.  I,  de  Parad,  to,  i.  col,  174.  c.  d. 
Scit  DeuSy  quia  quacunque  die  manducav,  ex  eo  ,  adaperien- 
tur oculi  veftri ,  'i^  eritis  ficut  dii  y  J'iienies  ,  &c.  Similiter 
Auft.  op.imp.inMatth.  p.  178.  cEteriUs  ficut  dii  y  fcien- 
tes y  Sec,  Gr.  "H/s(  -/if  o' 0sa?,_  5ti  r,  a./ ii^ipa  fi-jxrt 
ciit  durS  ,  StatoiX^viitTU  vnm  el  s'f  Sa^^o; ,  j,  £«s3f  »;  6£:i 
7;i'a'^>:c.Tf; ,   Sec. 

t.  6.  Mulia  diffimilia  apudeund.  Auguft,  1.  z.deGen. 
contr.  Manich.  to.  i,  col,  66'{,  e.     En  veiba  :  f  1  viii% 


Cen.adlitl.  t,  3, p. 
I.  col,  27J.  jgg, 
289. 


Id 


LIBER     GENESIS.     Cap.  III. 


iyj. 


Vessioantiqua. 

K.t  Ang.  /.11.  Ye  efcam ,  Sc  quia  placet  ociilis  videre  ,  &  ciecoriim 
Ccn.adUit.  1. 5.;..  eft  cognofcere  :  &  lumens  de  frudu  ejus ,  edit ; 
col.  zjj.  289.  ^  jgjjj  ^,„.Q  ^^Q  fecum,  &  edemnt. 

7.  Et  aperti  lunt  oculi  amborum ,  &  agnove- 
runt  quia  nudi  erant  ,  8c  confuetunt  folia  fici , 
&;  fecerunt  iibi  campeftria. 

8.  Et  audierunt  voccm  Domini  Dei  deam- 
bulantis  in  paradifo  ad  vefperam  ,  &  abfconde- 
runt  le  Adam  &  mulier  ejus  a  facie  Domini  Dei 
in  medio  ligni  paradili. 

9.  Et  vocavit  Dominus  Deus  Adam,  &  dixit 
mi:Ubies> 

I  o.  Et  dixit  ei :  Vocem  tuam  audivi  deam- 
bulantis  in  paiadifo  :  &  timui ,  quia  nudus  fum  , 
&  abfcondi  me. 

11.  Et  dixit  illi  :  Quis  nunciavit  tibi  quia  nu- 
dus es,  nifialigno  quod  pra:cepetam  tibi  tantiim 
ne  ex  eo  manducares,  ab  eo  edirti  ? 

12.  Et  dixit  Adam :  Mulier ,  quam  dedifti  me- 
cum,  hsc  mihi  dedit  de  ligno,  &  edi. 


VuiGATA    nova! 

gnum  ad  vefcendum,  &  pulchium  oculls ,  afpec- 

tuque  dele&abile  :  &  tulit  defiucha  illius  ,  &co-       '£ccl:, 

medit :   deditque  viro  fuo  ,  qui  comedit.  *J-  5?* 

7.  £t  aperti  funt  oculi  amborum  :   cumque      '        ' 
cognovilTent  fe  efTe  nudos  ,  confueruiu  folia  ficus, 

&  fecerunt  fibi  perizomata. 

8.  Et  cum  audifTent  vocem  Domini  Dei  de- 
ambulantis  in  paradifo  ad  auram  port  meridiem  , 
abfcoiidit  fe  Adam  &  uxor  ejus  k  facie  Domini 
Dei  in  medio  ligni  paradifi. 

9.  Vocavitque  Dominus  Deus  Adam  ,  5c  di- 
xit ei  :   Ubi  es  > 

10.  Qui  ait:  Vocem  tuam  audivi  in  paradi- 
fo :  &  timui  eo  quod  nudus  efl'em  ,  &  abfcon- 
di me. 

11.  Cui dixit  :  Quis enim  indicavit  tibi  quod 
nudus  elfes,  nifi  quod  ex  ligno  de  quo  pra;cepe- 
ram  tibi  ne  comederes  ,  comedifti  ? 

li.  Dixitque  Adam  :  Mulier,  quam  dedifti 
mihi  fociam ,  dedit  mihi  de  ligno  ,  &,  comedi. 


NoTiE   AD   Versionem   antiquam. 


fnulier  ijuict  honum  efi  lignum  in  efcam  ,  ^  quiti  hcffiriin  ejl 
octtlis  ad  videndnm  ^  ES^nnfcendnm  ^'^  fnmpjit  frit^t'.m  de 
tignoilh  ,  ^  mauducazfit  ,  ^  dedzt  vito  jtio  :  ^  accepit  A- 
dam  ,  ^2  mandueavit  :  at  I.  14,  de  civit.  Dei ,  to.  7.  c.  17. 
col.  569.  a.  Vidit  mntier  quia  bonnm  lignum  in  efcam  ^  ^ 
quia  placet  cculis  ad  videndttm  i  &  1,  1 1,  de  Gen.  ad  lit.  col. 
189.  d.  Vtditijne  honum  ad  ejcam  ,  i^  decorum  ad  afpeclum  : 
&  1.  I.  denupt.  &  concup.  to.  10.  col.  285.  a.addit;  Sit- 
mens  deJj-uUil  ejus  ,  edit  ,  ^  dedit  viro  fuo  fecum  ,  ^  ede~ 
runt.  Ainbrof.  1.  de  Parad.  to.  i.  col.  174.6.  it  vidit 
mulier  quia  honum  ejl  lignum  ad  manducandum  ,  ^  quia 
gratitm  ocitlis  ttd  videndum  ^  ^  fpeciofitmejl  ad  intttenditm, 
Et  port  pauca  :  Accipiem  de  Jiitilu  ejus  ,  manditcavit  ,  ^ 
dedit  viro  fuo  Jimul  ,  ^  manducaverunt  ambo.  Item  fup. 
col.  ijS.e.  Manducaverunt  amh.  S.  Paulin.  ep.  30.  p. 
291.  a.  Vidit  mulier  arborem  ■,  quia  bona  ad  tnanducandum -, 
^ grata  erat  oculis  ad  videndum.  Gaud.  Brix.  de  Machab. 
p.  967.  b.  Et  vidit  mulier  jiitilum  ligni  quia  grants  efi  ad 
afpedum  ,  ^^  dttlcis  ad  efcam  ;  ^  accepit  ,  ^  manducavtt ,  ^ 
dedit  virofuo.  Philaitr.  Biix.  I.  de  Hasref.  p.  716.  f.  Vidit 
oculis  fuis  arborem  ^  frtt^lum  ejus  ,  quia  bona  afpeilu  ,  ^ 
fuavis  viftt  ;  extendens  manum  guflavit  ,  &c.  Or.  Kal 
tlSsy  H  -/um  J  'oTi  xct^iy  to  ^um^  ii^  ^fx'Siv  ,  j,  or/  «/jfro/ 
•mlq  c'p^a?'^o7<;  i/sTy  ,  jj  upci^oy  sV/  rn  KaTa;o:iffoti'  J,  ^aCyc^a 
ti-TTo  T?  K.tip-7n/  duT^  y  £(pctye'  jc,  e/ojiiE  jc,  tw  dySpl  du-ni'; 
fiiT    «wtm;,  ^  ifpccycy    (  al.  sfa.-jsy,  ) 

#.  7.  Eadem  refert  idem  Augufl.  1.  14.  de  civit.  Dei , 
to.  7.  c.  17.  col.  569.  b.  Sed  addit  ,  pro  campeftria  ,  quof- 
damlnterpretes  pofuilfe  ,  y'nta»c7oi7<!  ,  quam  vocem  ufur- 
pat  ipfe  tratl.  7.  in  Job.  to.  j.  col.  3J1.  a.  ficut  &  !.  1.  de 
Gen.  contr,  Manich.  to.  i.  col.  6154.  f.  ubi  hoc  modo  legit: 
£l  aperti  funt  oculi  eoritm  ,  ^  tunc  fcierunt  quia  nudi  erant  ; 
^  J umpj erunt  Jibi  folia  jici  ,  'i^  fecerunt  Jibi  fuccin^oria  , 
velutinfr.  col.  678.  b.  pr^ecinitoria.  Lib.  etiam  i.  Locut. 
to.  j.col.  52  J.  d.  habet  ut  iup.  Aperti  funt  oculi  eorum  , 
noil  amborum  ;  iicut  etiam  1. II.  de  Gen.  ad.  lit.  col. 290. a. 
At  vocem  rt7H^i?r«;«  ,  retinet  1.  i.  de  nupt.  &  concup.  to. 
JO.  col.  285.  a.  Similiter  liabetAmbrof.  1.  de  Parad.  col. 
158.  e.&  174.  f.  £t  aperti  Junt  oculi  eoritm  f  ^  cognove- 
runt  qitiidnudi  ejjent :  &  infra  ,  col.  17J.  a.  addit  :  Et  af- 
fuerunt  folia  fici'is  ,  (5  fecerunt  Jibi  fuccindoria.  Item  S. 
Petr.  Chryfol.  fer.  106.  to.  7.  p.  929.6.  Et  cogiiovernnt 
^uia  nudi  funt  1  ^  conjuerunt  Jolia  fci  ,  ^  fecerunt  Jibifuc- 
ctndoria.  Vox  et'nmfuciiniloria  admittitur  ab  Aufl.  1.  de 
promilf.  apud  Profp.  part.  2.C.9.  col.  155.C.  In  Gr.  Ka.1 
^iHco/^^Gncai'  01'  c^GttA^oj  Tuy  Suo  (Mr.  Oxon.  dvruiy  rm  J'vo) 
«J  iyycticxy  'cTiytj/jiy(i}-^<icty' Hjspfx-^ccy  ^y'-'Act  Cfxw; ,  ^  gVoiMdai' 
s'ai^To?;   ir^pi^u/xcncc, 

■jt.  8.  Nonnulla  diffimilia  habet  idem  Auguft.  infra  , 
col.  291.  a.d.  nempe  verbum  ii»ji«/.iKt«  ,  loco  deambu- 
lantis ;  Sc  paulopoft  ifta  ,  a  facie  Domini  in  medio  ligno 
quod  cfl  in  paradifo.  Lib.  vero  2.  de  Gen.  contr.  Manich. 
to.  I.  col.  664.  f.  ita  legit  :  Et  cinn  audifj'ent  vocem  Domini 
deambulantts  in  paradijo  ad  vefperam  ,  abfcondeyunt  Je  A- 
dami^  mulier  ejus  ab  ante  ffciem  Domini  Dei  ^  ad  illam  ar- 
i'orem  qux  erat  in  medio  paradifo  i  led  Gr.  priori  textui 
confonat  ad  verbum.  Vet.  Iren.  Interp.  1.  y.  c.  17.  p. 
515.  d.  habet  :  Audivit  enim  Adam  vocem  Djmini  Dei. 
Tertul.  contr.  Prax.  p.  8yi.  c.  ait  :  Dium  in  p.iradifo  ad 
fefperam  denmbiilajji.    Item  Hilar.  1.   11.  de  Ttiii,  col. 


1 1  56.  d.  Vocem  deambulantis  in  paradifo  Adam  audivit, 
Anibrof.  l.de Parad.  to.  1.  col.  175.  c.  Et  audieritntvocem 
Domini  Dei  deambulantis  in  paradijo  ad  vefperam  ;  quae  ite- 
rum  refert  in  PI.  59.  col.  8i5j.  d.  e.  additis  his  :  Ahfcondc^ 
ritntfe  ambo  a  facie  Domini.  Denique  Hieron.  quart.  Hebr. 
to.  2.  p.  510.  piolatis  iifdem  :  Et  audierunt  vocem  Domini 
Dei  ambulantis  in  paradijo  ad  vefperam  ;  fubdit  ;  In  plerif- 
que  codicibus  Latinorttni  pro  eo  quod  bic  pojuimus  ad  vefpe- 
ram ,  port  meridiem  habet  ;  quia  to  j  eMycy  iGrxcum  fer~ 
monem  .id  verbum  transferre  non  pojfumus. 

Tf.  9.  Ita  conftanter  Auguft.  1.  2.  de  Gen.  contr.  Ma- 
nich. col.  664.  f.  nifi  quod  geniinat  vocem  Ad.im  ,  fcriben- 
do  ,  Ad.%m  iibi  es  ?  Concinunt  Lucif.  Cal.  Bibl.  PP.  to.  4. 
col.  182.  f.  Tertul.1.2.  contr.  Marc.  p.  6J5.  c.  714.  b.  3c 
contr.  Pfych.  p.  984.  b.  Ambrof.  in  PI".  36.  &  39.  col.  787. 

a.  86j.  d.  &  1.  de  Parad.  col.  176.  f.  Nee  non  Eucher. 
quasft.  in  Gen.  p.  840.  g.  Similiter  habet  Hilar,  in  Pf.  i. 
&  119.  col.  26.  b.  372.  c.  portpofita  voce  Ad,im  ,  hoc 
modo,  Ubi  es  Adam  1  lie  etiam  Tertul.  contr.  Ptax.  p.  Sji. 

b.  At  in  Gr.  ut  fup.  ^AJci/^  ,  -r?  it  ;  al.  lamen  ,  sJ^tsy  «V- 
Tw  ,  n?  Si\  al.  uTTiy  ctfTW  Kuptcz  ,  fly  s/; 

If.  10.  Auguft. infra, col.  291.  f.Rf/JiM;rf« fr^(;j4(Ai»i;  IV 
cem  tuam  audivi  in  paradijo ,  &c.  omillo  verbo  ,  deambuLin- 
tts :  atl.  2.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  1.  col.  665.  a.  legit  : 
Et  dixit  ille  :  Vocem  tuam  audivi  ,  Domine  ,  in  par.tdijo  ,  ^ 
timui ,  2)  abfcondi  me  ,  quia  nudus  fum.  Lucif  Cal.  Bibl. 
PP.  to.  4.  col.  182.  f.  Et  dixit:  Vocem  tuam  audivi  ^  Domi- 
ne ,  in  paradijo  >  ^  timui  ,  quoniam  nudus  fum  ,  ^  abjcon- 
dime.  Similiter  habet  Ambrof.  1.  de  Jofeph.  c.  J.  to.  i. 
col.  493.3.  deleto  ,  Domine.  In  Gr.  lie  :  Kcti  stirev  dvTtH' 
Tm;  9a'VH5  cy  wa^x  irspiirxTifyToi;  sy  tw  irapxSiUci  , ^  jpc/ojf'- 
^vy y  %Tt  ■yviJ.yeti;  it^i t  Kjsupujiw  al.  Kai  st-TTsy  'AJ x/.i'  Th5 
ipcartif  ,  &c.  al.  Kot)  ilirr  Ttii,  Sec.  fubinde  in  Mf.  Oxon. 
deeft  vox  -TrspiiraT^yTi^. 

t-  II.  Idem  Auguft.  1.  2.  de  Gen.  contr.  Manich.  col. 
664.  f.  Et  dixit  Dominus  Deus :  Qrtis  nunci.ivit  tibi ,  quiet 
nudus  es  ,  (  infr.  col.  67  J.  a.  quod  nudus  effes  )  niji  quia  ab 
ilia  arbore  de  qua  dixeram  tibi ,  ex  illajola  non  (  infr.  ne  ) 
manducares-,  ex  ilia  manducafli?  Lucif.  Cal.  Bibl.  PP.  to, 
4.  col.  182.  f.  Et  dixit  illi  Deus  :  Ouis  tibi  indicavit  ■,  quiet 
nudus  es  ,  niJi  de  ligno  de  quo  pr.'i^eperam  tibi  ,  de  hoc  Jolo  ne 
manducares  ,  f-v  eo  manducafli  ?  Similiter  Ambrof.  1.  de  Pa- 
rad. to.  I.  col.  173.  c.  Alt  Deus  ad  Adam  :  Q^iis  tibi  indi- 
cavit quoniam  nudus  es  ,  niJi  de  ligno  a  quo  prxceperam  tibi 
ab  hoc  Jolo  ne  manducares  ,  manducajli  1  Gr.  K«(  iiicey  «t-Tw 
0  ©;o's*  Ti'g  xy%\Tiii'hi  oo;oTi  yf/^i-o?  fi",  u  jx^  xtto  tv  ^t/^y  is 
fvfTEfAK^HK  CO/  TyVy  ^o'^y  (UM  fxyuy  ,  xtt'  auTy  \pxyt^  \  In 
Mf.  Alex,  deeft  ,  0  ©so? ,  port  sjVsv  uvtc^, 

•t.  12.  similiter  habet  idem  Aug.  1.  14.  de  civit.  Dei , 
to.  7.  col.  366.  c.  pr3eter  unum  ,  a  ligno  ,  pro  de  ligno.  Et 
vero  1.  citato  de  Gen.  ad  lit.  col,  292.  elegit ,  d /:^?;(j  ;  at 
I.  14.  de  civit.  Dei  ,  col.  364.  a.  omilfo ,  de  ligno  ,  legit  : 
Mulier  quam  dedifii  mecitm  ,  ipfa  mihi  dedit ,  ^  manduca- 
vi.  Lib.  veto  2.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.  664.  f. 
lie  :  Et  dixit  Adam  :  Mulier  quam  dedifii  mihi  ,  dedit  itt 
ederem  ■,  ^manducavj.  Lucif  Cal.  Bibl.  PP.  Lugd.  to.  4. 
col.  182.  f.  Et  dixit  Adam:  Mulier  qu.im  dedijii  ,  ipfa  mihi 
dedit  de  ligno  ,  2?  manducavi.  Gr.  Kal  iiTriy  i  'AJx/ii'  'H 
yvifi  i\y  ij  iti)i«i  /.iiT  I'fii  ,  «UTH  f<0(  I'/cjicj»  «Vo  T?^',\y,  g 
(<fx-/m. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    II L 


"^9 


V  U  L  G  A  T  A      NOVA. 

T  ;.  Et  dixit  Dominus  Dcus  ad  mu'iierem  : 
'Quare  hoc  fecifti  ?  Qua;  refpondit  :  Serpens  de- 
cepit  me ,  &  cornedi. 

14.  Et  ait  Dominus  Deus  ad  ferpentem  :  Quia 
fecifti  hoc  ,  malediftus  es  inter  omnia  aniiiiantia  , 
&  belliasterr.-E  :  fuper  peitus  mum  gradic/is ,  (S; 
terram  comedes  cundis  diebas  viKe  tus. 

t?.  Inimioitias  ponam  inter  te  &  mulicrcm  , 
&  lemeii  tuuin  &  fenien  illius  :  ipfa  conteret  ca- 
put tuum,  &  til  inlidiaberis  calcaneo  ejus. 

16.   Muiieri  quoqiie  dixit :    Mukiplicabo  .r- 
Tumnas  tuas  ,  &  conceptus  tuos  :  in  dolore  pa- 
1.  Cor.  ries  rtlios ,  &  Rib  viri  poteftate  eris ,   iS;  iple  do- 
*4-  54-     nlinabitur  rai. 

T  -.  Ada?  vero  dixit :  Quia  audifti  vocem  uxo- 
rib  tua:  ,  &  comedifti  de  ligno ,  ex  quo  pr.-Ece- 

NoT^    AD    VEp. 


Ve  RSIO      AliTIQUA. 

13.  Er  dixit  Dominus  Dcus  mulieri  :  Quid    ^x Jtfig.t.n/ie 
hoc  feciiri?  Et  dixit  muUer :  Serpens  leduxitme,  G'»- "'"'"■•■  i-F- 

6:  mandiicavi.  .   ^  .    .    »«/.«/. »91./^?. 

T  |.  Et  dixit  Dominus  Deus  ferpenti :  Qiua  le- 
cifti  hoc ,  malcdidus  tu  ab  omnibus  pecotibuSj 
&:  ab  omnibus  beftiis,  qux  Hint  fuper  terram  : 
Hiper  pcdus  tuum  &  ventiem  tuum  ambulabisi 
&i  terram  cdes  omnes  dies  vita:  tux. 

I  <;.  Et  inimicitias  ponam  inter  te  &  inter  rtiu- 
lierem^&  inter  femen  tuum  &  femen  ejus :  ipfi 
tibi  fervabit  caput.  &  tufervabis  e|us  calcaneiim. 

16.  Et  mulieri  ciixit :  jMultiplicans  miiltiplica- 
bo  triftitias  nias,  cSc  gemituni  tuum  :  intrilHtiis 
paries  tiiios,&  ad  virum  tuum  converfio  tua,  & 
iple  tui  dominabitur. 

1 7.  Adx  autem  dixit :  Quia  audifti  vocem  mu- 
lieris  tux  ,  &  edifti  de  ligno  ,  de  quo  prxcepe- 

S  I  O  N  EM 


Tf'.  t?.  Iti  Ariguft.  e  Graeco.  Sic  iterura  1.  z.  de  Gen. 
contr.  Manich.  to.  i.  col.  664.  f.  deleta  voce  ,  Dominus  , 
quaeedam  dcellineditr.  Gr.  Aid.  &  Compl.  Lucifer.  Cal. 
pro  S.  Athan.  Bibl.  PP.  Lugd.  to.4.  p.  iSi.f.  lejit  :  £t 
dixit  Dcrn  !n:cl!C!:  :  Ouiil lac  fecijli?  Et  dixit  ninher  :  Str- 
fetii  pcrfnajit  mihi  ,  '^  maTidrfcavi.  Similiter  habei  Ambrof. 
i.deEliadc  jcj.  ro.  i.c.4. col.  JjS.d.  Scrpim  fsrfii.tjit  nu- 
hi ,  &c.  atl.de  Parad.  col.  177.  e.  Serpens  deccpit  m; ,  &c. 
&  1.  de  inllit.  virg.  to.  2.  col.  2  J  J.  e.  Serpens  tr.idaxit  me  ; 
fed  vet.  Ireii.  Interp.  I.  5.  c.  25.  p.  222.  a.  cum  Auguil. 
iSerpCflsJeditxit  me.   Gr.  'O  'c'fui;  \i-^ccru^:-  //?. 

if.  14.  Hue  omnia  iimiliter  habentur  in  Grrco  ,  (i  tollas 
vocem  ,  tiitim  ,  port  zanrem  ,  quae  a  Grsco  abcH:.  Eadem 
refert  Augu/t.  lib.  fup.  citato  cul.  292.  f.  nili  quod  initio     c/tneum 
delet  verbum  ,  dixit  ;  pauloqiie   port  legit  :   0>?/.)  Jecifti     videiur 


AN  T  IQU  AM. 

£5  inter  femen  ejus  ;  ipfe  tnitm  oifertialit  cnptit ,  ^  tu  ejus 
ohfei'Ml'is  cali.jneuir..  Auguttino  favet  Ambrof.  I.  de  fug. 
f;ec.  c.  7.  col.  454.  ubiiic:  Et  inimicitias  ponam  inter  te 
^  inter  mulierem  ,  ^  femen  tuum  ,  g?  femen  mulieris  i  ipft 
tihi obfervahit  ciput,  ^  tu  illius  calctneum.  Hicion.  qusll. 
Hebr.  to.  2.  p.  5  10.  b.  Ipfe  fervabit  caput  tutim  ,  J^  («  Jer- 
'jabis  ejus  calcaiieum  :  &  in  Ifai.  j8.  to.  3.  p.  454.  e.  T» 
cbferViibis  caput  ejus  ,  I^  ille  ob fervabit  tibi  calcdneum  :  &  in 
Ezech.  47.  p.  10J5.  a..Trtejus  cbj'crvabis  caput  ,  ^  ipje  'b- 
fervabit  tuum  cahaneum.  Au6t.  op.  imp.  in  Maith.  horn. 
45'.  p.  192.3.  Eccr  pono  inimi'-itias  inter  te  ^^^  mulierem, 
y  ii'ier  femen  tuum  ,  ij  femen  illius.  S.  Gregor.  1.  2.  in 
Job.  c.  35.  p.  16. h.  Ipfi  tuum  ebfervabit  caput ,  ^  tn  cil- 
ejus.  Tertul.l.dehab.  m'ld.c.  7.  p.2y9.  a.  legilfc 
,  calcabii.    Gr.  Kal    s'xV*'  '"'="  ^'^  ^-'"'  '*■    & 


tu  hoc:  at  I.  2.  de  Gen.  contr.  Manicli.  to.  i.  col.  6i5  J 
lie  hahet  :  Et  dixit  Dom.  Deus  j'e-.penti  :  Quiet  hoc  fecifii  ■, 
frutlediclres  tft  .tb  omni  pecore-,  ^  omni genere  bejit.trum  :  pechre 
^  ventre  repes  ,  ^  terram  m.inducabis  omnibus  diebus  vita 
tu.c.  Vet.  Iren.  Interp.  I.  3.  c.  23.  p.  221.  c.  EtdixitDeus 
ferpenti  :  Ojioniam  fectjli  boc  ,  maledtftus  tu  ab  omnibus  peco- 
i-ibus  ,  ^  ab  omnibus  bejliis  temc.  At  Cypr.  i.  2.  Telilm.  p. 
238.  c.  Tunc  dixit  Deus  ad  ferpentem  :  Ouia  tu  hoc  fecijli  , 
mialediilus  tu  ab  omni  genere  bejliarum  terrts  :  peBo'.e  tuo  i^ 
•ventre  rcpes  ,  C?  erit  tibi  terra  cibus  in  imnibus  diebus  vitx 
tux.  Lucif.  Cal.  Bibl.  PP.  Lugd.  to.  4.  col.  182.  g.  Quit 
lu  fecifli  hoc  ,  m.zledidus  tu  ab  omnibus pecudibus  >  rj  ab  om- 
nibus befliis  terr.e  ,  tjit.e  junt  jitper  terram  ;  juperpeHus  ^  ven- 
treni  tuum  repes  ,  ^  terram  edes  omnibus  diebus  vit.e  tua. 
Ambrof.  I.  defug.  (xc.  c.  7.  to.  i.  col.  453.  f.  Malcdittus 
lu  ah  omnibus pecoribus  terr.t :  &  infia  ,  col.  434.  b.  Super 
pctius  tuum  ^  ventrern  anibulabis ,  ^  terram  edcs  omnes  dies 
vita  tua.  Lib.  vero  dc  Parad.  col.  179.3.  Supra  peilus 
Tuum.,  rj  in  utero  tuo  .-imbulabis-,  ^  terram  m.tnduc.ibis  om- 
nibus diebus  vit.ctua  :  at.  I.  i.  de  Pcenit.  to.  2.  col.  408.3. 
legit,  cum  Cypr.    £1«  tibi  terra  cibus.    S.  Hieron.  qui'ft, 


i/i. /iUw  T?  cxffi«a7o;  «Vtii;*  «kto?  (  al.   ivro  )  cii^TiifiiJst 
(  ed.  Compl.  -nifi-.u  )  -/.ifaw/  ,  ij  ci   T)iffe,'5  «-biii  -^itf- 

t.  16.  Vix  quicquam  Grsco  fimilius.  Eadem  refert 
idem  Auguft.  I.  ij.dctivit.  Dei  ,  c.  7.  to.  7.  col.  386.  d. 
e.  At.  lib.  2.  deGen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.fifiy.b.  (ic 
habet  :  Et  mulieri  dixit  :  Muliiplicans  multiplicabo  dohres 
tuos  ^fuTpiria  tua  ,  ^  in  dolaribus  paries  flios  tuos  ,  i^  ad 
tirum  tuum  converfio  tua ,  2?  •'"«'  ""  dominabitur :  &  infr. 
col.  676.  f.  In  doLribiis  paries  filios  ,  ^  erit  tibi  converfio 
ad  virum  tuum,  i^  ipfe  tui  dominabitur.  Tertul.  1.  de  hab. 
mul.  c.  I.  p.  257.  b.  In  di,loribiis  i^  anxietatibus  paries,  ^ 
ad  -jirnm  tuum  converfio  tua,  'i5'  ille  dominabitur  tui.  Cypr. 
dehab.  virg.  p.  l8o.b.  &lib.  3.  Teftim.p.  315.  c.  Mulii- 
plicans multiplicabo  iriflaias  tua<,  ^  gemitus  tuos  ;  ^  in  trif- 
titia  paries  filios  ,  C?  e;it  converfio  tua  ad  virum  tuum  ,  i^  ipfe 
tui  dominabitur.  Ambrof.  1.  deinflit.  virg.  to.  2-  col.  2J5'. 
c.  In  triftilia  paries  filios  ,  ■l^  ad  virum  converfio  tua,  '^  ipfi 
tilidrmiiiabi-.ur.  Ambroliaft.  p.  159.  e.  274.3.  Ad  virum 
tuum  converfio  tua  ,  ^  ipfe  tui  dominabitur.  Hieron.  quxfb. 


Heht. to. 1. -p.  ^10. h.o.dh3:c:  fuper  petlus  tuum^  ventrern     Hcl)r.  in  Gen.  to.  2.  habet  cum  Cypr.  Multiplicans  mul- 


tuum  ambulabis ,  notz\.,ventrcm  a  LXX.  Interpreribus  addi 
turn  fuifle  ;  tleinde  lie  pergit  :  Eerr.tm  manducabis.  Au£t. 
quxil.  Vet.  Ted.  q.  31.  col.  J2.  b.  cum  Lucifero  :  Supra 
peHus  t^  ventrern  tuum  repes  ,  ^  terram  edes  omnibus  diebus 
vii-ztux.  Item  Au(5t.  op.  imp.  in  Match,  horn.  4y.  p.  192. 
a.  Super  ventrcm  tuum  ,  ^  jupcr  pe[lus  tuum  repes  ,  ^  ter 


tiplicaba  trijlitias  tuas  ^  gemiius  tuos.  (  In  edit  Compl. 
s-s."K7^'^;.  )  Epift.  autem  ad  Euftoch.  to.  4.  p.  5J.  a.  cum 
Tertul.  hi  doloribus  ^  in  anxiei.ttibus  paries.  Et  in  ep.  ad 
Tit.  to.  4.  p.  427.  e.  cum  Ambroiiaft.  Ad  virum  tuum  con- 
verfio tu.i  ,  i5  ipfe  tui  dominabitur.  Similiter  in  C3f  itul, 
Baluz.  to.  2.  p.  3 14.  b.  Ad  virum  tuum  erit  converfio  ina  , 


ram  manduc.ibi:  omnibus  diebus  tuis.  Au6b.   I.  de  pracd.  ap.     ^  ipfe  dominabitur  tui.  In  Hypognoft.  apud  Aug.  hb.  2. 


Profp.part.  i.e.  3,  col. 93. c.  Terram  manducabis  omnibus 

diebus  vita  tua. 

Tf.  IJ.  Idem  Auguft.l.  2.de  Gen.  contr.  Manich.  to.  I. 
tol.  66  J.  a  legit  :  Etinijniciti.tm  (mfr.  inimicitias  )  ponam 
inter  te  2/  mulierem  ;  ^  inter  femen  tuum  ,  ^  inter  Jemen  il- 
lius :  ipft  tuum  objervithit  caput  ,  ^  tu  ejus  calcaneum  :  & 
1.  I.  Locut.  to.  3.  col.  32<5.  a.dicit :  Quodhabent  multi  co- 
dices:  Inimiciiiam  ponam  inter  te&  mulierem;  Graci  ha- 
hent ,  in  medio  tui  &  in  medio  mulieris   ;  quod  locutionis 

ejl hocl£  in  co  quod  (equitur  ,  In  medio  feminis  tui ,  ^  in 

medio  feminis  ejus.  Vet.  Iren;ei  Interp.  1.  4.  c.  40.  p.  287. 
d.  Et  inimiciti.tm ponam  inter  te  '^  inter  mulierem  ,  ^  inter 
femen  tuum  ,  ^  inter  Jemen  mulieris  :  ipje  tuum  calcabit  ca- 
fiit,  ''^  tuobjervabis  calcaneum  ejus.  Eadem  repetit  infr.  I. 
5.C.  2I.p.  318.  a.  praeterhjcc  :  Inter  Jemen  tuum  ,  ^j  fe- 
ir.rn  ejus  ;  ipje  tuum  objervabit  caput  ,  ^  tu  objcrvabis  ejus 
taleaiieum.  Item  Cypr.  I.  2.  Teftim.  p.  288.  c.  Et  ponam 
inimiciliam  inter  te  ^  mulierem  ,  ^  inter  femen  ejus  ;  ipje 
tuum  flhjervahit  caput  ,  ^  tu  obfervabis  calcaneum  ejus.  Si- 
jniliiet  habet  Lucif.  Cal.  Bibl.  PP.  to.  4.  p.  182.  g.  Et  ini- 
miciliam ponam  inter  te  2i  miiliertm  ,  i^  inter  femen  tuam  , 

Tom.  I. 


10.  col.  to.  c.  fie  '.  Mulieri  autem  dixit  Deus  :  Multi- 
plicans multiplicabo  marores  tuos  ,  (5  gemilum  tuum  ;  in  trif- 
titiis  paries  filios ,  Sec.  ut  in  textu  Auguft.  Philaftr.  Erix. 
I.  deHsref.  In  dolore  p.trturies  filios.  Aufl.  quisft.  Vet.  «B 
Nov.  Tefl.  q.  127.  col.  141.  b.  legit  :  Replens  repleba 
arumnas  tuas  ^  gemitum  tuum  ;  in  trifliiia  p.tries filios  ,  Sec. 
ut  in  textu  ;  at  infra  :  Replens  replebo  mwrores  tuos  ,  &c. 
S.  Petrus  Chryfol.  fer.  44.  to.  7.  p.88o.  b.  Multiplicans 
multiplicabo  trijlitias  tuas ,  Xi  g'mitus  tuos  ;  inlrijlitia'ii  ge-' 
mitu  panes  filios.  Aud.  l.dePrad.  ap.  Piofp.  part.  i.  c.  4. 
col.  9  3.  e.  Multiplicans  multiplicabo  gemiius  (^  dalores  tuos  : 
in  Injliiia  paries  filios.  Sedul.  Hibern.  in  i.Cor.  14.^.^47. 
g.  Sub  viri  poteftate  eris  ,  Jj  erit  reverfio  tua  ad  vi;  urn  tuum  , 
^  ipfe  tui  dominabitur. 

t.  17.  Vix  melius  e  Graeco  ,  nifi  quod  in  ipfo  ante  vo- 
cem m.ilediila  ,  additur  ,  a-r"  «vtS  «>«>■«  ■  "*  ".  '«•""'«- 
cr/!:,  quod  omittit  fup.  Auguffinus.  Nonuulla  variant  apud 
ipfum  I.  I.  deGen.  contr.  Manich.  to.  i.  col.  653.  b.  & 
lib.  2.  col.  66j.  b.  <?77. 3.  ubi  fie  :  Et  tunc  dixit  Deus  ad 
Adam:  Ouiaaudijli  vocem  mulieris  tua ,  ^  manducifli  di 
ligno,de  quo praceperam  tibi  ex  ilhftlo  ne  ederes,maledida  terra 

C  I] 


LIBER     GENESIS.     Cap.   III. 


r*  Aug.  /.IT. 

■Gca.aii  lilt.  t.  }. 
I.    col.  275.  e. 


•2& 

Versio    antiqua. 

^'  r.im  tibi  de  eo  folo  non  edere ,  maledifta  terra 
P-  in  operibiis  tuis  :  in  trillitiis  edes  illam  omnes 
^  dies  vitx  tuae. 

18.  Spinas  &  tribulos  germinabit  tibi  ,&  edes 
foenum  agri. 

19.  In  fiidore  faciei  tux  edes  panem  tuum  , 
Jonec  convertaris  in  terram  ex  qua  Tumptus  es : 
quia  terra  es,  &  in  terram  ibis. 

20.  Et  vocavit  Adam  nomen  mulieris  fux. 


VULGATA     NOVA. 

peram  tibi ,  ne  comederes ,  maledifta  terra  in 
opere  tuo  :  in  laboribus  comedes  ex  ea  cunAi» 
diebus  vits  tucc. 

1 8.  Spinas  &  tribulos  germinabit  tibi ,  &  co- 
medes herbam  terrs. 

19.  In  fudore  vultus  tui  vefceris  pane  ,  donee 
revertaris  in  terram  de  qua  fumptus  es  :  quia  pul- 
vis  es ,  &  in  pulverem  reverteris. 

io.  £t  vocavit  Adam  nomen  uxorisfu,-E,  He- 


Tita :  quoniam hxc eft:  mater  omnium viventium.     va  :  eoquod  mater  efTetcunaorumviventium 

:i  I .  Et  fecit  Dominus  Deus  Adam  &c  mulieri 
ejus  tunicas  pelliceas ,  &:  induit  eos  : 

2.2.  Et  dixit  Dominus  Deus  :  Ecce  Adam  fac- 
tus  eft  tanquam  unus  ex  nobis ,  in  cognofcendo 
bonum  &  malum  :  &  nunc  ne  aiiquando  exten- 
dat  manum  lliam  ,  &  lumat  de  ligno  vitx ,  &c 
edat ,  &  vivat  in  aeternum. 

NoTiS    AD   Versionem    antiquam. 

Augaft.  to.  10.  1.  2.  col.  lO.c.  Germinahit  tih:  y  ^  edes  fce- 


1 1 .  Fecit  quoque  Dominus  Deus  Ads  &  uxo» 
ri  ejus  tunicas  pelliceas  ,  &  induit  eos  : 

11.  Etait  :  Ecce  Adam  quafi  unus  ex  nobi» 
faftuseft,  fciens  bonum  &  malum  :  nunc  ergo  ne 
forte  mittat  manum  fuam  ,  &  fumat  etiam  d« 
ligno  vita,  &coinedat,  &  vivat  in  sternum. 


o  ;■(  tibi  in  omnibus  operibus  tuis ;  ^  in  trijlitiii  ^  gemitit  ttto 
{  al.  deeft  ,  tuo  )  manditcalis  (  vel  edes  )  ex  ea  omnibns  dic- 
ttisvita  tux.  Et  in  Hypognoft.  1.  2.  apud  Auguft.  to.  10. 
col,  10.  c.  Et  Adx  dixtt  :  Ottoni.ttnaudiflivocem  mulieris 
tux  ,  i^  mariducajlt  de  ligno-t  de  quo  praceperani  tibi  de  hoc  folo 
'ne  m.iriditcares  ,  m.tlcdida  tetr.t  in  operibus  tuts  ;  in  mwroribtts 
iit.tndi£cabis  ex  ill.i  omnibus  diebus  vitx  tux,  Apud.  Cypr. 
!.  5.  Teftim.  p.  520.  b.  Tunc  dixit  Dominus  ad  Adam  : 
Quia  exaudijii  voceni  iixoris  tnx  ,  ;5  manducajli  ex  ilia  arbo- 
re  ,  de  qua  jola  prxceperam  tibi  ne  raanducares  ,  maleditla  ter- 
ra erit  in  omnibus  ope-tbus  ttiis  i  in  tujlitia  ^  gemitu  edes  ex 
ea  omnibHS  diebus  vitx  tux.  Icidem  1.  de  up.  &  eleem.  p. 
ajo.  c.  exceptis  his  :  Quia  audtjli  vocem  muLeris,  oic  etiam 
Hilar,  habet  in  Pi',  j  i.  col.  74.  f.  Qj^tia  audijii  vocem  mu- 
lieris tux  :  dL  in  Pf.  J9.  &  66.  col.  i  37.  d.  188.  a.  fie  per- 
git :  Malediila  terra  in  operibus  tuis  i  in  doloribus  edes  earn 
omnibus  diebus  vitx  tux.  Ambrof.  1.  de  fide  reliu".  to,  2.  col, 
1 144.  a.  legit  :  Quoniam  audtjli  vocem  uxoris  tux  ,  ^  man- 
ducajh  de  ligno  ,  de  quo  prxceperam  ttbt  ab  cojolo  ne  manduca- 
res  ,  m.iledida  terra  in  operibus  tuis  ;  in  trijiitia  manduc.lbis 
jruditm  ejus  omnibus  diebus  vitx  tux :  at  in  Pr.45,col,  9i7,c. 
iiabet  :  in  omnibus  operibus  tuis  :  8c  l.de  Parad.to.  i.col.180. 
b.  addit :  In  triflitta  manducabis  eam  omnes  dies  vitx  tua, 
Au(5l.  qusft.  Vet.  Sc  N.Teft.  ap.  Auguft.  to.  3.  q.  127. 
col.  141.  f.  Qjtoniam  audijli  vocem  mulieris  tux.,  ^  edijii 
de  Ugno  y  de  quo  prxceperam  tibi  ne  ederes  ex  eo  i  maledicla 
terra  in  operibui  tuis  ,  ^  in  mtrroribus  tuis  edes  ex  ea  omni- 
bus diebusvitxtux,  AucV.  I,  de  promi.r.  &  pr^ed.  Dei  ap, 
Profp.  part.  I .  c.  J.  col.  94.  c.  Adx  autem  dixit  Deus :  Quo- 
ftiam  audijli  vocem  tnuUeris  tux  ptujquam  me  ,  ^  tetigijli  de 
arbore  .,  de  qua  Jola  prxceperam  tibi  ne  rnanducares  ex  ea  ^  ^ 
manducajli  i  maladiila  terra  in  operibus  tuis  ;  fpinas  ,  (5cc. 
Solus  nempe  ex  Latinis  Patribus  Graccum  reddidit ,  I  in- 
Tsr/a^Mc  00/  ri-TH  fxoiH  p.v.  ^:iys7r ,  eiir'  kvt^  'erpaysi; ,  feu  cum 
al.  aTr'aV-r?,  abfque  f^ays!,  ut  legit  fup.  Au£tor.  quacft. 
Vet.  &  N.  Teft.  quae  verba  ,  five  ccTt'  ai/rf ,  five  kV  k'kt» 
•ipa-/'! ,  deerant  in  Latinis  codd,  tempore  Auguftini.  Id 
nempe  com.memorat  S.  DoiVor  1.  i.  Lucut.  to.  3.  part,  i, 
col.  326.  b.  his  verbis  :  Quod  habcnt  multi  Latini  codices  : 
Quia  audifti  vocem  mulieris  tuj;  ,  &  edifti  de  ligno  de 
quo  prjscepeianr  tibi  de  eo  folo  non  edere  :  Grxci  habent  , 
edifti  de  ligno  dc  quo  prxceperam  tibi  ,  eo  folo  non  edere 
ex  eo  :  Alii  autem  Interpretes  Grxci  habent ,  manducafti  , 
•vel  edifti  :  ttt  ita  Jit  Jenj'us  fecundUm  ipfos  :  Quia  audijli 
•vocem  mulieris  tux  ,  i^  edijii  de  ligno  ,  de  quo  prxceperam  tibi 
eojolo  non  edere  ,  ex  eo  edijii.  Hieron.  quift.  Hebr.  to.  2.  p. 
J 10.  c.  addit  :  Maledida  terra  in  operibus  tuis  ,  licet  Mfs. 
plures  fcrant ,  in  opere  tuo.  Audi.  op.  imp.  in  Matth.  horn. 
16.  p.  85.  b.  Malediila  terra  in  operibus  tuis.  Eucher.  Lugd. 
quaeft.in  Gen.  p.  840.  h.  in  operibus  fuis. 

■^.  18.  Eadcm  profert  Auguft.  fupra  1.  3.  col.  IJJ.  f.  & 
infia  ,  col.  29  5.  g.  uno  excepto,  pariet ,  vel  edet ,  pro  ger- 
minabit. Lib.  vero  i.  de  Gen.  contr.  Manich.  to.  I.  col, 
6$  3.  b.  legit  :  fpinas  e;  tribulos  ejiciet  tibi  ,  ^  edes  pabulum 
agritui:  fie  etiam  infr.  lib.  2.  col.  66j.b.  677.  a.  ptacter 
veibum  germinabit ,  vi:\  p.iriet  ,  loco  ejiciet  :  &  1.  6.  op. 
imp.  torn.  10.  col.  1331.  a. /jimW  ifjcii  «W.  Cypr.  de  op. 
&  eleem.  p.  250.  c.  &  1.  3.  Teftim.  p.  320.  b.  Spinas  ^  rn- 
bulos  ejiciet  tibi ,  '^  edes  pabulum  agri.  Hilar,  in  Pf.  6(5.  col. 
l88.a.  Spinas^  tribulos generabit  tibi.  Aui5t.  qusft.  Vet. & 
N.  Teft.  ap.  Auguft.  to.  3.  q.  127.  col.  141.  (.  Spinas  ^ 
tribulos  germinabit  tibi.  Similiter  Ambrof.  1.  de  fide  refur. 
to.  2.  col.  1 144.  a.  additis  hit  :  Et  edes  pabulum  agri. 
Item  in  Pf.  43.  to.  i.col.  917.  c.^fnn;>/.i/i;i;atl.deParad, 
col.  180.  f.  iLtndutal/is  fonum   agri,    Hypognoil,    ap. 


num  agri.  Aut^,  vero  lib.  de  promilf.  &  prxd.  Dei  ap. 
Profp.  1.  I.  c.  J.  p.  94.  c.  fie  habet  ;  Spinas  ^  trib.  pariet 
tibi  ,  m  trijlitia  ^  gemitit  edes  p.tbulum  agri  tui.  Gr.  *Axai'- 
Ea^  Jc,  Tp.^ohai;  a./a.T^Mi  (  edit,  Compl,  ajfCcnMi  h  tiT  )  oat 3  kj 
tpcty^  Tov  ^^pTov  TH  ciyfif. 

t.  19.  Similiter  habet  idem  Auguft.  1.  i.  &  2.  de  Gen. 
contr.  Manich.  to.  i.  col.   653.  b.  66^.  b.  praecer.  feqq. 

In  Judore  vultus  tui  edes donee  revertaris  in  terram.,  de 

qua  ,  &c.  Iiidem  1.  6.  op.  imp.  to.  10,  col.  1331.  a.  6c 
quasft.  24.  in  Jufue  ,  to.  3.  col.  591.  f.  excepto  imo  undo  , 
pro  de  qua.  Sic  etiam  in  Pf.  7.  to.  4.  col.  31.  c.  fed  infra 
col.  57.  e.  ita  exorditur  ;  In  labore  manducabis  panem  tuum» 
Vet.  Irenaei  Imerp.  1.  J.  c.  16.  col.  312.  d.  In  Judore  vul- 
tus tui  manducabis  panem  tuum  y  quoadulque  convertaris  ia 
terram  ,  exquajumptus  es.Cypr.  1.  de  op.  &  eleem.  p.  2jo. 
c.  &1.  3.  Teftim.  p.  320.  b.  Jn  Judore  vultus  tui  edes  patient 
tuum ,  donee  revertaris  in  terram  de  qua  fumptus  es  ,  See. 
Ambrof.  de  fide  rciur.  col.  1 144.  a.  Cum  Judore  vultus  tui 
manducabis  panem  tuum  ,  donee  -revertaris  in  terram  de  qu.t 
adjumpttts  es :  at  infra  legit ,  in _/«(/(?«,  licut  in  Luc.  I.  to, 

1.  col.  i264.a.Reliqua  \et6,terra  es,^  in  terram  ii;y,paftim 
legit  ut  fupra.  Sic  etiam Tertul.  l.de  refur,  earn.  p.  j68. 
c.  J73.  a.  nee  non  Hilar,  in  Pf.'66.  Sc  142.  col.  188.  a. 
Jjo.  b.  Vide  euam  Ambrof.  in  Pfal.  to.  i.  col,  755:.  a. 
1009.6.  1053.C.  similiter  habet  Hieron.  in  Ifai.  3.  to.  j. 
col.  31.  f.  In  Judore  vultus  tui  comedes  panem  tuum,  donee 
revertaris  in  terram  de  qua  jitmptus  es  :  &  in  ep.  ad  Cypr.  to. 

2.  col.  698.3.  ut  lup.  Terra  es,  Z$  in  terram  ibis  :  at  in  Ecclef. 
to,  2.  col.  736.  b.  Non  ibis ,  icdreverteris.  In  Hypognoft. 
I.  2.  ap.  Auguft.  to.  10.  col.  10.  c.  In  fudore  vultus  tuiedes 
p.inem  tuum  ,  donee  revertaris  in  terrain  de  qtta  Jumptus  es  > 
quia  terra  es  ,  ^  in  terram  ibis.  Itidem  Am5l.  1.  de  promiif. 
^  prxd.  ap.  Profp.  I.  i.e.  5. p.  94.  c. excepto  verbo  »7.1«- 
dttcabis  ,  pro  edes  ,  &  quoniam  ,  pro  quia.  Similiter  in  Gr. 

'£f  U f>£ri  Ty"  TT/socctjVy  ctf  pctj^^ ew;  t^  ttTtcs-ps'^cti  c£   g/5 

TMC  yviy  £^  if?  sVm'P?^;*   ot;  y»  si ,   «,  t'i  7n/  a.TsMij'^i). 

ir.  20.  Augufj.  inf.  col.  294.  a.  Et  ipfe  Adam turn 

vocavit  nomen  mulieris  fux  ,  Vitam  ,  quoniam  ijta  ejl  mater 
omnium  viventium  :  8cl.  2.  Gen.  contr.  Manich.  to.  i.  col. 
<S<Sy.  b.  Et  tunc  Adam  impojuit  nomen  uxori  fux.  Vita  ,  qttix 
mater  ejl  omnium  vivorum.  Quam  autem  Auguft.  conftanter 
appellat  1';«»! ,  hanc  Tertul.  1.  de  vel.  viig.  c.  y.  p.  511. 

b.  nominat  Evam   :  Eva  ,  inquit ,  cognominatur  perfonali 

jamvocabulo fi  enim  Eva  mater viventiutn ejl  ,  &c.   Vide 

etiam  1.  de  refur.  cam.  p.  J(58.  c.  &1.  de  coron.  mil.  c.  7. 
p.  290.C.  iibi  £t'i>  conftanter  appellatur.  At  Hieron.  quasft. 
Hebr.  to.  2.  col.  Jio.  c.  Auguftino  fa  vet  fcribens  :  Et  vo- 
cavit Adam  nomen  uxoris  fux  ,  Vitam  ,  quia  ipfa  ejl  mater 
omniutnviventium.  Similiter  in  Gr.  Kcc't  cicx^^csr'AJ uju  to 
c'yc/ucc  T»;  yfva.xo?  at-Ty  ,  Zww ,  ot/  /whth^  irctrTCiiy  Tt^iv  ^ojctwj'. 
Mf.  Alex.  OT/  a^TH  ^hth/j  ,  &c, 

t.  21.  Similiterhabet  Auguft. infra,  col. 294. b.practer 
vocem  Adx  ,  pro  Adam.  Sic  etiam  1.  2.  de  Gen.  contr. 
Manich.  to.  i.  col. 665. b.  Et  tunc  fecit  Dominus  Deus  Ada 
(5  induit  tllos.  Tertul.  1.  de  relur,  earn.  p.  y68.  c.  Tu- 
nicas pelliceas  memorat ,   ficut  &  Ambrof.  1.  de  Elia  ,  J^ 

jejun.c,  4.  col,  JjS.e,  Gr.  K«i  I'trolwi tw  'AJa^,  &c. 

ut  in  Lat, 

Tf.  22.  Eadem  exhibet  Auguft.  infra  ,  col,  294.  c.  d.e. 
nili  quod  omittit  voces  Dominus ,  ante  Deus ,  &  fuam,  poft: 
manum.  Lib.  vero  2.de  Gen.  cont.  Manich.  to.  i.col.  66^. 

c.  &  678.  d,  f.  difiimilia  hab.  Et  dixit :  Ecce  Adamfatlus  ejl 
tanquam  unus  ex  nobis  ad  Jcientiam  cognoj'cendi  bonum  ^ 
ttialum  :  {^  tunc  neforrigertt  matntm  fuam  Adam  ad  arbt^ 


LIBER 

VULGATA     NOVA. 


GENESIS. 


21 


25.  Et  emifiteum  Dominus  Deus  dc  paracfi- 
fo  voluptatis ,  ut  operarenir  terrain ,  de  qua 
futnptus  eft. 

14.  Ejecitque  Adam  :  &  col locavit  ante  para- 
iiTum  voluptatis  Cherubim  ,  &  flammeura  gla- 


Cap.    IV. 

Versio    antiqua. 
j2 ; .  Et  dimifit  ilium  Dominus  Deus  de  pan-   j^  ^^^ 
difo  voluptatis  operari  terram,  ex  qua  lumptus  Cf».  lJ'i„',.^il'.  L 
eft.  f.  I.  col.  17 J./, 

24.  Et  ejecit  Adam,&  collocavit  cum  contra  194- «• 
paradifum  voluptatis  ;  &  ordinavit  Cherubim  , 
dium  atque  verfatilem ,   ad  cuftodiendam  viam    &  flammeam  romphxam ,  qux  vertitur ,  culto- 
Lgnivitse.  dire  viam  ligni  vitx. 

NoTiE    AD   Versionem    antiqua  m. 

rimvittt ,  ^  fameret Jthi  inde  ,  ^  cieret ,  f^  viveret  in  atet-    Gen.contr,  Manich.col.66f  .c.  pauliim  diflimiliter  :  'Dimifit 

num.  Grxc,  priori  textui  favec  :  K«i   fr^jv  o  0=o;"  (  Mf,     eumDomirmsDeits  de  fAradifo  fii.ivitAtis  ^ut  o^eri^retur  tn~ 

Alex.  JCl'^/c;  0  0£i?  )  'I/^  ^ASa/^ i^ -/ivur.Ks^v  yx>o/ ram,  de  qua"^  jttmptus  jmrat. 

i.  wv  /Li:i  vms  sJCTjiV*]  TH.  x^^P°^  duT^ ,  «j  ^ajSri  «Tro  tv  ^u^y  ^^^.  24.  Vix  melius  e  Grseco  ,  nifl  excipias  verbum  coU 
'       ~       "       ~        '    '  /orawf,  proquoin  Or.  KaTw'x/CE/.  Hieron.  quaeft.  Hebr.  to. 

2.  col.  J 1 1,  a.  melius  :  Et  ejecit  Adam  ,  ti  hahttave  fecit 
cmitra  paradifum  voluptatis  ,  'i^  fiatuit  (  Gr.  sra^!  )  Che- 
rnhim  ,  ^  fammeam  Tomphjtam  ,  <ju£  'Vertitur  ,  ad  cufio-* 
diendamviam  ligni  vtta,  Ec  in  Sophon.  2- to.  ^.  col,  \66'J* 
d .  Statuit  Cherubim  ^  fammeitm  gladtum,  qttt  vertitur,  ad 
cujlodiendam  ,  &c.  Augufl;.  I.  2.  de  Gen.  contr.  Manicli, 
to.  I.  col.  665.  c.  paulo  liberiiis  ;  Et  ejedus  fras  de  para.* 
difo  ,  nioratus  ejl  contra  paradifumvoluptatts :  (^  Cherubim  ^ 
^  illam  flammeam  fameam  ,  qtt,s  verfatur  ,  pfljttit  Deus 
ad  cujiodiendam  viam  arboris  vttx. 


TH5  ^i-'i!5 ,  5j  9xv>i  ,  jtj  ^Hosra;  E.'^  T'y  a.'ct'j'cc.  Tertul.  1.  2, 
contr.  Mare.  p.  654.  a.  &  1.  contr.  Prax.  p.  848.  c.  legit 
cum  Auguft.  Ecce  Adamfaclus  eji  tanquam  units  ex  nobis. 
Sic  edam  1.  de  refur.  earn.  p.  595.  a.  pr;Etei  hoc  ,  qu.ifi 
Knits.  Similiter  habec  Ambrof.  1.  de  Elia&jej.c.  4.  col. 
558.  d.  at  1.  de  Parad.  col.  1^7.3.  Ecce  Aiiamftilus  ejl 
tanquam  unus  nojlriim ;  &  infra  ,  col.  168.  d.  Ecce  Adam 
faults  eft  tanquam  ttntis  ex  nobis  ,  itt  fciat  bonitm  ^  malum  ; 
vel  ut  ferunt  Mfs.  tres  :  Ecce  Ad.tmjailus  es  unus  ex  nobts , 
Mt  jcias  honum  ^  malum. 

Tf".  2  5.  Sic  in  Grsco  ad  verbum.  Auguil.  vero  1.  2.  de 


CAPUT     IV. 


Hf/r.  II, 
4. 


VuLGATA     NOVA. 

f,      A   Dam  vero  cognovit  uxorem  fuam  He- 
^A-vam  :  qu.T  concepit  &  peperit  Cam  , 
dicens  :  PolTedi  hominemper  Deum. 

i.  Rurfumque    peperit    fratrem   ejus  Abel. 
Fuit  autem  Abel  paftor  ovium,  &  Cain  agricola. 
}.  Faftum  eft  autem  poft  mulcos  dies  utotFer- 
ret  Cain  de  fruftibus  terr»  munera  Domino. 

Abel  quoque  obtulitdeprimogenitisgregis 


Versio    antiqua. 

Dam  autem  cognovit  Evam   mulierem    Ambrof  i.  i.  dt 
-fuam,  qux  concepit  &  peperit  Cain,  &  ^'""  ^  ^*'''  '■  '• 
dixit:  Acquifivi  hominem  per  Deum.  '  ^''' 

z.  Et  adjecit  parere  Abel  :  &  fadus  eft  Abel    ifeV.  185.«/.  187. 
paftor  ovium ,  Cam  autem  operabatur  terram.   f- 

3 .  Et  factum  eft  poft  dies  obtuiit  Cam  de  fruc-    tucif.  Caiar.  1. 1. 
tu  tern  iacrificium  Domino.  p'o  s.  Athan.  «/. 

4.  Et  Abel  obtuiit  &  ipfe  de  primitiis  ovium  '^i-  '■•  185.  j. 


fui,  &  de  adipibus  eorum  :  &  reipexit  Dominus    fuarum :  &  refpexit  Deus  luper  Abel,&fupermu- 


ad  Abel ,  &  ad  munera  ejus 

J .  Ad  Cain  vero ,  &  ad  munera  illius ,  non 
refpexit :  iratufque  elt  Cain  vehementer ,  &  con- 
cidit  vultus  ejus. 

6.  Dixitque  Dominus  ad  eum  :  Quare  iratus 
ts  ?  &  cur  concidit  facies  tua  i" 

7.  Nonne  fi  bene  egeris,  recipies  :  fin  autem 
male,  ftatiminforibus  peccatum  aderit  ?  led  fub 
te  erit  appetitus  ejus,  &tu  dominabetis  illius. 


nera  ejus. 

5.  Super  Cain  vero,  &  fuperfacrificia  ejus,  non 
refpexit :  &;  contriftatus  eft  Cain  valde ,  &  con- 
cidit vultus  ejus. 

6.  Et  dixit  Dominus  Deus  ad  Cain  :  Quare 
trifcis  faiflus  es?  &  quare  concidit  vultus  tuus? 

7.  Nonne  fi  rectcofferas, rede  autem  non  di-  Aug.  1.  1^.  di 
vidas ,  peccarti  ?  Quiefce  ;  ad  te  cnim  converlio  "^-  Oei  c.  7.  s.  7. 
ejus ,  &  tu  dominaberis  illius.  i^-i-f- 


NotjE    ad   Versione 


M 


■)?•.  I.  Optime  Ambrof.  ex  Gracco  ,  nili  quod  loco  ,qu,t 
toncepitl^  peperit ,  in  ipfo  legitur  ,  Kcu  '.vh^tt^^'^x  frez;.  Ac 
in  Mf.  Alex.  Kalow/zap:»  i^i-ny.iv.  Similiter  apud  Hieron. 
quseft.  Hebr.  to.  2.  col.  y  1 1,  a.  Et  concepit  J5  peperit  Cain  ; 
{^  dixit  :  Acqiti/ivi  1  five  pojjedi  hominem  per  Deum.  Item 
apud  Auguft.  1.  ly.  de  civit.  Dei,  to.  7.  col.  596.3.  599. 
e.  Acquifivi  hominem  per  Deum.  Au6b.  vero  qiiaeft.  Vet.  & 
N.  Ted.  ap.  Aug.  to.  5.  q.  8 1,  col.  76.  e.  legit  :  Procreavi 
hominem  per  Deum,  Gr.  'i.<cT/'«,u\u. 

-if.  2.  Auguft.  1.  I.  LocUt.  to.  5.  col.  526.  c.  Et  appofuit 
parere  fratrem  ejus  Abel.  Lucif.  Cal.  Bibl.  PP.  to.  4.  col. 
182.  h.  183.3.  Faclus  efl  Abel  pajlor  ovium  ;  Cain  autem 
tratoperans  terr.tm.  Ambrof.  1.  I.  Hexa.  col.  i  5.  f.  Er at  au- 
tem Cain  pperaritts  terra.  Gr.  Ka(  'TtpO'SE^tiy.s  riy.ur  toi* 
•t/f/^o^   atT?    TO/    AjSeA Kocir   J's  Hf  f/jya^o'^sf-o?   th^ 

Ti'.  3.  Ambrof.  l.T.  de  Cain  &  Ab.c.  7.  col.  I9y.f.  £/_/7ir- 
ttim  eflpofl  dies  obtuiit  Cain  exfrudibtts  terrx  munus  Domino. 
Hue  etiam  redeunt  qua;  Tertul.  habet  1.  contr.  Jud.c.  y. 
p.  138.  b.  Major  natti  Cain  de  frudii  terrx  obtuiit  mitnera 
Deo.  In  Gr.  lie.  Kal  e7e,STo  fn^'  vjxi^t;  HreyK^  Kciiy  aVa 
Tw/  y-ctf/irur  tm;  7^5;  Gi/oi'ai'  tw  Kvf'ui. 

f.  4.  Tertul.  1.  adv.  Jud.  c.  y.  p.  138.  b.  Minor  vero 
flius  Abel  de  fruHit  ovium  fuarum  ,  (  fupl.  obtuiit.  )  turn 
addic :  Refpexit  Deus  in  Abel  ,  ^  in  munera  ejus.  Ambrof. 
inPf.4y.  &  118. col.  932. c.  Ii87.d.  Refpexit  Deus  fuper 
munera  Abel.  Hieron.  quxfl.  Hebr.  to.  2.  col.  yii.  a. 
Et  refpexit  Deus  fuper  Abel  ,  '^  fuper  munera  ejus.  Vigil. 
Tapf.  1.  contr.  Varim.  p.  7yo.  h.  Refpexit  Deus  in  Abel , 
^  fuper  munera  ejus.  In  Gr.  fie  :   KctJ  'A£sx  i(V;-/y.c  i,  do- 

TO?    «TO    Tj}/    •3"pi;TCT0it&JK  TCtf    "Trp'MaTUlV     cluT^   ,    X.     OtVo    TaTc 

Siifjii  iuTxf  J,  iTtilJsi  0  ©£o;  fVi'Apf?,  j,  MttXi;  ju- 


A  N  T  I  QU  A  M. 

p;;?  kut"^.  Hoc  autem,  k.  cItto  -rZy  ^sctToiy  dinZv ,  ^  de  adi" 
pibus  earum  ,  nufquam  legitur  apud  Latinos. 

y,''.  y.  Sic  eft  in  Gracco  ,  nifi  quod  loco  vultus  ejus ,  le- 
gitur ,  Tw  TT^ocwVw  KVTii'  at  in  edit.  Compl.  to  tt^o'cwtov 
di'Tii.  Hieron.  qusft.  Hebr.  to.  2.  col.  yi  i.  a.  habet  cum 
Lucifero  ,  Super  Cain  autem  ,  ^  fuper  facrificia  ejus  non 
refpexit  ;  ^  contriflatus  ejl  Cain  valde.  Tertul.  contr.  Jud. 
c.  y.  p.  I  38. b.  In  Cain  autem,  ^  in  munera  ejus  nan  refpexit, 
Ambrof  ill  Pf.  4y.  &  118.  p.  952.  c.  1187.  d.  Super  Cain 
autem  munera  noil  refpexit.  VMgil.Tapf.  1.  contr.  Varimad. 
p.  750.  h.  Super  Cain  autem  ^^  munera  ejus  non  refpexit  : 
quse  vox  ,  munera  ,  exprimitur  Greece  per  hanc  f^vcixi^  , 
quam  Lucifer  &  Hieron.  optime  reddunt  ^er  facrificia  ;  & 
inMf.  Clem.  proraT;  tfOi'a;; ,  legitur  ,  to?*;  /a'/jc/;. 

t.6.  Graeco  quid  (imilius  ?  Coneinic  Auguft.  I.  ly.  de 
civit.  Dei  ,  e.  7.  to.  7.  col.  584.  f.  38y.  e.  ubi  lie  :  Et  dixit 
Dominus  ad  Cain  :  Qiiare  trijiis  failus  es  ,  (  vel  contrijlatus 
" ;  )  C?  quare  concidit  facies  tua  ?  Tertul.  1.  contr.  Jud.  c.  y. 
p.  138.  b.  Et  dixit  Deus  ad  Cain  :  Quare  concidit  vultus 
tuus  ?  Iddem  Hieron.  qusft.  Hebr.  to.  2.  col.  y  i  r.  b.  nili 
quod  pro  Deus  ,  feribic  ,  Dominus.  Auclor.  qua!ft.  Vet. 
Teft.  q.  y.  col.4y.  a.  Ouid  contrijlatus  es  ,  i^  ut  quid  con- 
cidit vultus  tuus  ?  Auft.  Lib.  de  voeat.  Gent.  1.  2.  e.  ij. 
p.  24.  a.  Ut  quid  trijlis  faclus  es  ?  ut  quid  concidit  vultus 
tuus  ? 

t-  7.  Eadem  verba  refert  ver.  Irenaei  Interpres  ,  1.  4. 
c.  18.  p.  2yo.  d.  e.  detraftj  tantiim  vocnla  enim  ,  auite  vo- 
cem  converfio.  Esdem  quoque  hsbet  Hieron.  quaeft.  Hebr. 
to.  2.  col.  yi  I.  b.  abfqiie  enim  :  eui  accinir  Auift.  qua;ft. 
Vet.  Teft.  q.  y.  nifi  quod  loco  ,  ad  te  converfio  ejus  ,  ponit , 
apud  te  can~jerfi'o  ejus  ;  dcindei'ic  :  ^  tu  dominaberis  ejus, 
Aua.  eiiam  lib.  d«  vocat.  Cent.  1.  z.  c.  i  j.  p.  14.  a.  ccxtui 


22 


LIBER     GENESIS.     Cap.  IV. 


fm  S. 


C.7,  /.  r. 
Alba».  ceJ, 


JIng.  I. 
Tauj}.  t. 
432,./- 


12.  esntr, 
8.  zji.i, 


Veksio    antiqua. 

._    8.  Et  dixit  Cain  ad  Abel  fratrcm  fuiim:Enmus 
■  in  cainpum.      Et  fadum  elt ,  dim  ellent  ipli  in 
campo  ,   infurrexit  Cain  fuper    Abel    tiatrem 
fmun,  &  occidit  eum. 

9.  £t  dixit  Deus  ad  Cain:  Ubi  eft  frater  tuus? 
JE-t  dixit;  Neicio :  Numqiiid  cuftos  fratris mci  limi 
ego? 

1  o.  Et  dixit  Deus :  Quid  fecifti  hoc  ?  vox  fan- 
guinis  fratris  tui  clamat  ad  me  de  terra. 

1 1 .  Et  nunc  maiediclus  tu  a  terra ,  qux  ape- 
riiit  OS  fuum  excipere  fonguincm  fratris  tui  de 
manu  tua. 

12.  Quoniam  operaberis  terram  ,  &  non  ad- 


VuLGATA     NOVA. 

8.  Dlxitque  Cain  ai)  Abel  fratreni  fuum  : 
Egrediamurforas.  Cumque  client  in  agro  ,  con- 
furrexkCain  adverfus  fratiem  fuum  Abel  ,  &  in- 
terfecit  eum. 

9.  £t  ait  Dominus  ad  Cain  :  Ubi  eft  Abel  fra- 
ter tuus  ?  Qui  refpondit  :  Nefcio  :  Num  cuftos 
Fratris  mei  llun  ego  ? 

10.  JDLxitque  ad  eum  :  Quid  fecifti  ?  vox  far 
guinis  fratris  tui  clamat  ad  mc  de  terra. 

1 1 .  Nunc  igitur  malediifliis  eris  fuper  terram  , 
(\ux  aperuit  os  fuum ,  &  fiifcepit  fanguinem  fra- 
tris tui  de  manu  tua. 

II.  Cum  operatiis  fucris  earn  ,  non  dabit  tibi 


NoT^    AD    Version  EM   antiqua  m. 


Auguftin.congruitad  verbum  ,  hoc  tamen  excepto  ,  ad 
teetiim  eyitcotiverjio  ejus,  Tercul.  1.  contr.  Jud.  c.  y.  p.  i  58. 
i).  (ic  .  Oitoniamji  redequidemcfferas  ^  »cfi  r^tlt  nutt^tit  dt- 
•iftd.ii  ,  p^ccafl:  ,  qttrefce  ;  tid  tc  ejiim  converjio  ejus  ,  ^  ttl 
Jominaberis  ejus.  Similiter  apud  Ambrof.  1.  de  Incarn.  to. 
a.  C0I.705.C.  d.  705. b.  706.  a.  &  alibi  paffitn  ;  Si  relle  offi- 
rtis ,  rtiU  atttcm  non  dividas ,  peccajli ,  ijtiiejf.e.  Accinunt  alii 
plures ,  nempe  Gregor.  Mag.  1.  3.  in  Job  ,  c.  1 3.  col.  8z. 
3.  &  in  Ezech.  I.  i.  horn.  11.  col.  iz8fi.  a.  Maximus  Tau- 
rin.Bibl.  PP.  to.  6.  col.  4y.  g.  Facundus  Herm.  ap.  Sirm. 
tu.  2.  p.  8j3.a.  &  Felix  III.  in  epifl.  ap.  euiidem  ,  to.  i. 
p.  779.d.  Epiftola  veto  14.  t.  4.  Concil.  col.  1091.  c.  ha- 
bet  :  .SV  lecii  jffcrns  ,  J^  rciii  nm  dividas  ,  peccnfli.  S.  Pau- 
)iii.  ep.  24.  p.  IJ2.  a.  Si  rciie  diligts  ,^  Tion  r<tte  dn'idas  , 
feccajfi.  Lucif.  Cal.  Bibl.  PP.  to.  4.  col.  182.  h.  185.  a. 
Qji.ve  non  rede  obtrt'-fli .'  Peccafti  i  qnzefce.  Philaftr.  Eiix. 
I.  de  Hpcref.  col.  719.  h.  Pecctfti  ?  qiiiefce  :  ad  te  convirfio 


tua  ,  2i  '« <7'"  dnininabcris.  Aiifl. !.  de  promilf.  ap.  Profp.  fumjratris  mei  ?  Apud  Hilar,  in  Pf.  1 19.  col.  572.  c.  hcc 
part.  I.  c.  6.  col.  r)^.  a.  Peccajli  ,  qiiiefcc  ;  ad  te ccnverjio  pauca  :  Vbiefi  fraier  tuns  ?  ap.  Hieron.  ep.  ad  Uamaf.  to. 
'jas  •,  ^  ttl  dominaberis  ejus.  In  Gr .  Ovr.  eat  ifiSi  vrpcm-  2.  col.  J64.  a.  Ubi  ejl  Abel  frater  tuus  1  pauloquc  poft  : 
i'cV'^m;  ,  opGo;;  S'e  (Uit  /i£;*)i;  ,  iV^aprf^  i  iiciTxatco/*  t/:o5  cs  il  l^efcio  i  nttmquid  cnjlos  fratris  mei  fitm  ?  Itidem  infra  ,  col. 
a-TTos-fcfii  dvTi,i^cv  «.fi^mivn.  Porro  Hieron.  loco  fup.  J6j.  b.  abfque  pronom.  ego.  Aiiguft.  vero  1.  12.  contr. 
cit.  quaeft.  Hebr.  obfervat.  longe  alium  elfe  fenfum  textus  Fault,  to.  8.  col.  251.  f.  habet  :  N«»Jy«/Wfjrl7(■K/?My'«»^yrl^- 
Hebraici  &  LXX.  Translatorum  :  allatis  r.empe  verbis  Lati-  tris  mei  ?  Gr.  Kai  cra-s  Ktf'^5  °  ©"5  (  Mf.  Alex,  {iirif  a 
Bis  qua:  fupra  remlimus  ex  LXX.  fubjunclilque  his  ex  He-  ©E05  )  Tfo;  Ka'iV.  O?  eVi' A')J«a  0  a/0^0'50»  ;  j,  jits»  ,Ou 
bra:o  :  Ante  fores  pcccatnm  tuum  Jedebit  ,  ^  ad  te  focietas  yiyaimu'  jwi  rpumi,  t?  «J  e^rpi  fiv  I'tj^i  sycu  ; 
"ejus;  poft  pauca  lubdit :  Quod  aiitem  in  LXX.  Interpret!-  Tf,  10.  Gr.  Kdi  ii-ne  Kvpioc;  fi  ireTtoivntn;  ;  (fmi  aii^etni 
ius fecit  errorem  ,  illudefl,  quia  Pecc^iixmi,  id  ejl,  Attath,  t?,  &c.  utintextu  Lucif.  In  Mf.  Alex.  KctJ  iTttsv  a  ©so';, 
in  Hebr.vo generis  majculini  ejl ,  in  Graco  feminini.  Et  qui  &  in  edit.  Compl,  T/  sVo/nca;  Tyro  ;  ut  fup.  apud  Lucif.  Si- 
interpretatifunt ,  majcultno  tUud  ,  tu  erat  m  Hebrxo  ,  genere  militer  habet  Tertul.  1.  contr.  Jud.  c.  y.  p.  i  38.  b.  P.t  dixit 
tr.tnjhilerum.  Reclequidem,  inquies ,  li  LXX.  Interpre-  ei  Dens  :  Vox  fanguinis  fratris  tui  clamat  ad  me  de  terra  ^ 
tcs  vocem  Hebrscam  Attath  ,  vel  hhattath ,  peccatum  ,  quae  omiffis  his  :  quidfecijh  hoc  >  Vet.  Irenaei  Interp.  1.  y.  c.  14. 
eft  mafculini  generis  ,  ifta  Gracca  c^iafT.'a  reddidilfent ,  p.  510.  b.  fimpliciter  ;  I'm  fanguinis  fratn;  tui  clamat  ad 


quse  eft  feminini  ,  tuncenim  pronomen  mafculinum^Vrr, 
loco  cli'-nii,  errorem  cteaifet.  Veriim  quia  vox  c(.uxprU  non 
exprelfa  eft  a  LXX.  fed  tantum  Aorift.  2.  \uctfTn  ,  non  vi- 
detur  quomodo  mafculinum  dun  obfcuritatem  afferre  po- 
tuerir.  Refponfum  in  promptu  eft :  ut  apta  lit  Hieronymi 
obfervario,  necelfe  non  eft  ut  vox  iftitnict  prolata  fuerit 
a  LXX.  Sat  illis  elfe  debuit  quod  ,  fubaudita  voce  djuapTia  , 
pronomen  fequens  ,  quod  in  Hebrso  mafculinum  eft  ,  re- 
lative ad  mafculinum  vltMii  ,  pet  hoc  mafculinum  ,  dun  , 
non  vero  per  fcmininum  «Vth;  ,  exprelferint.  Porro  ipfum 
illud  eft  quod  iplls  coniigilfe  videtur.  Enimveio  pro 
Attath  ,  i.  e.  peccatum  ,  male  legerunt ,  hhatatha  ,  peccajli , 
cum  autem  pronomen  fubfequens  mafculini  elfet  generis  in 
Hebraeo  ,  per  relat.  fcilicet  ad  vocem  mafculinam  hhaitalh  , 
feu  peccatum  ,  patum  perpenfo  verbo  ,  hhattatha  ,  feu 
it'^acprc^,  quod  male  fcripferant,  fubauditaque  voce  ,  d/j.ap- 
rtct  ,  pronomen  fequens  Hebraeo  mafculino  refpondens  , 
male  reddiderunt  per  iftud  dun  ,  unde  nata  obfcuritas. 
Non  etiam  unus  auflor  fuit  Hieronymus  hujus  explicatio- 
nis  ,  qua  nimirum  pronomen  ejus  ad  peccatum  referretur. 
Enimveru  Ambrof  I.  2.  de  Gain  &  Ab.  t.  7.  to.  i.col. 
Z17.  1.  hunc  locum  eodem  modo  cxponit  :  Ideo  autem  ,  in- 
quit,  ait ,  quiefce,  quoniam  non  babes  quod  excufes  ;  culp.e  ip- 
Jius  ad  te  ccnverjio  ejl  ;  6c  poft  pauca  :  \n  te  revertitur  crimen 

tjuod  a  te  carpit in  te  retorquetur  improbitas  tua  :    tu  prin- 

teps  esillius.  Deinde  lie  :  Bene  ait :  Tu  princeps  es  ilUus  ; 
etenini  impietas  mater  quadam  ejl  deliclorum  ,  6cc.  Vid. 
Martianxi  noftri  Not.  in  hunc  Hieron.  loc.  to.  2.  col. 
511.  b. 


f.  8.  Ad  vcrbum  e  Gr«co  ,  nifi  excipias  unum  eamas  ,    fratris  tui  ex  c^de  mantis  tuM.  Ambrol.  vero  1.  i.  de  inter^ 


pro  quo  ,  S ii>Sici>}.Ley ,  melius  tranfeamus.  Eadem  narrac 
Xertul.  1,  contr.  Jud.  c.  J.  p.  I  38.  b.  fcribens  :  Et  tunc  di- 
xit Cam  ad  Abelfr.iticni  fuum  :  Eamus  in  campum  :  ^  abiit 
cum  eo  illic  ,  {^  iiiterfecit  eum.  Similiter  Ambrof.  I.  2.  de 
Cain  &  Ab.  c.  8.  to.  i.  col.  218.  a.  Eamus  in  campum, 
Jiieron.  vero  cp,  ad  D^maf  to,  1,  col.  j6y.  b.  TianjeamHS 


pell.  Job.  c.  8.  to.  I.  col.  635'.  f.  vix  difcedit  ab  Auguft. 
ita  fcribens  :  Maledidus  a  terra  ,  qux  aperuit  os  fuum  acci- 
pere  janguiJiem  fratris  tui  de  manu  tua.  Gr.  Kct.\  ir»  sVixa- 
T«paTc;  cy  aVo  Ti'i';  7n; ,  h  ex*^^  '^°  ro^«  «Vth;  i  s^ccc^a;  to. 
Sec.  ur  fup. 

t,  11.  Simiiitei  habet  Ambrof.  1.  i.  deioterpeU,  Job.  c. 


Sap.  10. 
$• 

Malt, 

1 5-  55- 
I.  Jc.i». 

3.  12. 
ludu  i. 


in  campnm.  Et  quacft.  Hebr.  in  Gen.  to.  i.  col.  J  tl.  c.  ad 
hi'c  :  Et  dixit  Cain  ad  Abelfratrem  fuum  :  notat  fubaudi- 
ri ,  ea  qux  loquittus  ejl  Dominus.  Tum  pergit  :  fuperjiuum 
ergo  ejl  quod  in  Samaritanorum  ,  ^  nojlro  iiclumzne  rtpetitur  : 
Tranfeamus  in  campum.  A\is;a{l.  Locut.  14.  deGen.to.  3. 
col.  326.  c.  addit  cum  Lucif.  F.t  factum  ejl ,  dnm  ejpnt  m 
campo  ,  infitrrexit  Ca'in  fuper  Abel  ^  ^  occidit  eum. 

Ti>.  9.  Tertul.  1.  contr.  Jud.  c.  J.  p.  i  38.  b.  Et  tunc  dixit 
Jefus  ad  Cain  :  Ubi  ejl  Abel  fraier  tuus  ?  Et  dixit :  Nefcio  : 
nnmqttid  cujlos  fratris  meijum  ego  7  Victor  Tun.  ap.  Ambr. 
col.  J92.  d.  Et  dixit  Dominus  ad  Cain  :  Ubi  ejl  ft.ucr  tuns  ? 
Et  dixit  Cain  :  Nefcio  i  numquid ,  &c.  ut  fup.  Vet.  Iren.ei 
Interp.  1.  5.  c.  22.  p.  221.  a.  eadem  legit  ab  hac  voce  , 
nefcio.  Similiter  Ambrof.  1.  de  Parad.  c.  14.  col.  177.  f. 
li^efcio  i  numquid  ego  cujlos  fatrts  mei  film  ?  Item  !.  2.  cJe 
Cain  &  Ab.  c.  9.C0I.  219.C.  Nefcio;  mimquid  cujlss  fratris 
met  egofum  ?  Et  in  Pf.  35.  col.  769.  e.  Numquid  ego  cujlot 


me.  Eadem  refert  Hilar,  in  PI.  118.  &  140.  col.  552.  f, 
5J4. c.  Eadem  &  Ambrof.  1.  I.deCain  &  Ab.  to.  i.  col. 
200.  f  218.  i.  219.  e.  220.  d.  At  in  Pf.  118.  col.  121 1.  b. 
addit  :  de  terra  ,  licut  &  I.  2.  de  Cain  &  Ab.  col.  220.  b. 
fed  abfque,  ad  me.  Denique  1.  I.deAbr.c.6.  col.  298.  f. 
&  in  Luc.  I.  col.  1280.  b.  Non  legit  :  'vox fanguinis ,  led  , 
fangiiis  fratris  tui  tlamaiadme.  Viflor.  Tun.  apud  Ambr. 
col.  J92.  e.  hoc  modo  :  Quid  fecijli  ?  Ecce  vox  fanguinis 
fratris  tui  clamat  ad  me  de  ten  a.  Item  Hieron.  in  Ifai.  2fi. 
to.  3.  col.  22  J.  d.  226.  b.  cum  Auft.l.  de  promilf.  &  prscd. 
ap.  Profp.  part.  i.  c.  6. col.  9^.  c.  Voxfanguinis  fratris  tui 
clamat  ad  me  de  terra.  Optat.  vero  I.  7.  contr.  Donat.  p. 
I  lo.c.  Eccejanguti  fratris  tui  clamat  ad  me  de  terra.  Itidem 
AutV.  quaeft.  Vet.  &  N.  Teft.  ap.  Aug.  to.  5.  q.  68.  col.  6^. 
f.  detratla  vocula  ,  ffcf.  Auguftinus  denique  1.  12.  contr. 
Fauft.  to.  8.  col.  2  5 1 .  f.  legit  ut  fup.  Dicit  Deus  ad  Cain  : 
Quid  fecijli  ?  Vox  fanguinis  fratris  tui  clamat  ad  me  de  ter- 
ra :  lie  etiam  Adimantus  apud  Aug.  to.  8.  col.  II  J.  c,  d. 
prxter  hoc  :  2)  dixit  Dominus. 

ir.  n.  Tertul.  I.  contr.  Jud.  c.  J.  p.  138.  b.  Propter 
quod  maledida  terra  ,  qUi^i  aperuit  os  fuum  ad  excipiendunt 
fanguinem  fratrit  tui  :  &  I.  de  refur.  earn.  p.  576.  b.  AJa- 
ledida  (terra  )  qux  haujerit  jauptincm.  Hieron.  in  Ezech. 
27.  to.  3.  col.  887-  d.  non  ablimili  modo  :  Maledtda  terra  , 
qu.c  aperuit  os  fuum  ,  ^  haujit  fxnguincm  fratris  tui  :  3c 
in  Ifai.  26.  col.  22J.  d.  226.  b.  lie  :  Qitx  aperuit  os  fuum  , 
ut  fit  fciperet  fanguinem  fratris  tut  de  manu  tua.  Adimantus 
ap.  Aug.  ro.8.  col.  iij.c.d.paulo  diftimilitis  :  Nunc  ma- 
ledidus ens  ii  facie  terra-,  qua  abforbitit ,  ^  recepit  fanguinem 


LIBER     GENESIS.     Cap.   IV. 


^5 


VULGATA     NOVA. 

Iruftus  fuos ;  vagus  &  profugus eiis  fupcr  terratn. 


VerSIO     AN'TIQUA» 

jicict  virtiitem  fuam  dare  tibi  :  gemens  &  tre- 


I  ; .   Dixitque  Cain  ad  Dominum  ;  Major 
iniquitas  mea  ,  quim  ut  veniam  merear. 

14.  Eccee)icis  me  hodie  i  facie  terrx  ,  &  i 
facietuaabfcondar,  &  ero  vagus  &  profugus  in 
terra  :  oinnis  igitur  qui  invenerit  me  ,  occidet 
me. 

I  f .  Dixitque  ei  Dominus  :  Nequaquam  ita  fiet: 
fed  omnis  qui  Occident  Cain ,  feptuplum  punie- 
tur.  Pofuitque  Dominus  Cain  lignum  ,  ut  non 
interficeret  eura  omnis  qui  invenillet  eum. 

1 6 .  Egreflulque  Cain  a  facie  Domini ,  habi- 
tavit  profugus  in  terra  ad  orientalera  plagam 
Eden. 

I  7.  Cognovit  autem  Cain  uxorem  fuam,  qua^ 
concepit ,  &peperit  Henoch  :  &  a;dificavit  ci- 
vitatem  ,  vocavitque  nomen  ejus  ex  nomine  filii 
fui ,  Henoch. 

18.  Porro  Henoch  genuit  Irad,  &  Irad  ge- 
nuit  Maviael  ,  &  Maviael  genuit  Mathufael  ,  & 
Mathufael  genuit  Lamech. 

1 9 .  Qui  accepit  duas  uxores ,  nomen  uni  Ada, 
&  nomen  alteri  Sella. 

10.  Genuitque  Ada  Jabel,  qui  fuit  pater  ha- 
bitantium  in  tentoriis,  atque  paftorum. 

ii.  Et  nomen  fratris  ejus  Jubal  :  ipfe  fuit 
pater  canentium  cithara  &  organo. 

21.  Sella  quoque  genuit  TubalcaLi ,  qui  fuit 
malleator  &  faber  in  cunflra  opera  aris  &  ferri. 
Soror  vero  Tubalcain  ,  Noema. 

1 } .  Dixitque  Lamech  uxoribus  fuis  Ads  & 
Sells  :  Audita  vocem  meam  uxores  Lamech  , 
aufcultate  fermonem  meum  :  quoniam  occidi  vi- 
rum  in  vulnus  meum ,  &  adolefcentulum  m  livo- 
rem  meum. 

NoT^    AD    Vers 


mens  ens  in  terra. 

15.  Et  elixir  Cain  ad  Dominum  :  Majiis  delic 


Tertul.  adv.  ]ud^ 

turn  meum ,  quam  ut  remirtatur  mihi.  '■  S- '  i^-  *• 

14.  Si  ejicis  me  hodie  a  facie  terrx-,  &  a  facie    ^"g-  contr.Fan/i, 
tua  abfcondar  ,  &  ero  gemens  &  tremens  fupcr  '•  '^-'-S. iji.^. 
terram  :  &;  erit,  omnis  qui  invenerit  me  ,  occi- 
det me. 

15.  Et  dixit  ei  Dominus :  Non  (ic  :  fed  omnis  Uieron.  cp.  ad 
qui  occiderit  Cain,  feptem  vindidas  exfolvet.  Da^n.  1.1.^61.  c. 
Hoc  eft:  (iirnum  quod  pofuit  Dominus  in  Cain ,  S  „  "^  ^'  "' 
ne  occideret  eum  omnis  qui  invenillet  eum.         j/  ' 

16 &  habitavit  in  terra  Naid iHncn.    y«*/?. 

heh.  t.  2.  Jiz.  a, 

17.  Et  cognovit  Cain  uxorem  fuam,  &  con-  Aug.  de  dv.Dei, 
cipiens  peperit  Enoch  :  &  erat  xdilicans  civita-  '■  'J-  '•  8. ».  7t 
tern  in  nomine  filii  fui  Enoch.  1^7 ■/■ 


18 Mathufael  genuit  Lamech, 


Jiug.  ihid, 
400.  a. 


17. 


19.  Et  fumpfit  fibi  I.amech  duas  uxores ,  no- 
men uni  Ada,  &:  nomen  fecunda:  Sella. 

zo.  Et  peperit  Ada  Jobel :  hie  erat  pater  habi- 
tantium  in  tabernaculis  pecuariorum. 

11.  Et  nomen  fratris  ejus  Jubal:  liic  fuit  qui 
oftendit  pfilterium  &  citharam. 

zi.  Sella  autem  peperit  &:  ipfa  Thobel ,  &  erat 
jErarius,  &;  malleator  xramenti  &  ferri.  Soror 
autem  Thobel,  Noema. 

zi Audite  verba  mea  uxores  Lamecli,au-   usmti.injoii, 

ribus  percipite  verba  mea  :  quia  virum  occidi  in  '■  5-  '55?« 
vulnus  meum ,  &  ju\enem  in  livorem  meum. 


8.  to.  I.  col.  61^.  f.  Ottotiiam  opernheris  terram  :  qus  ite- 
rumponit  1.  deNoe&  Area  ,  c.  19.  col.  171.  d.  additis 
his  ;  Et  non  angcbit  virtiitem  Jtiam  dare  tibi  ;  gemens  ^  tre~ 
»if«(  erisfuper  terram.  Itidem  I.  2.  de  Cain  &  Ab.  c.  9.  col. 
azo.c,  'Nan attgchit  virttttem  fuam  darettbi  i  feu  ut  in  Mfs. 
uibus  ,  non  audebat  virtiitem  fuam  ,  Sec.  Tertul.  1.  contr. 
Jud.  c.  J.  p.  IjS.b.  addit  :  Gemens  'i^  tremens  erisfuper 
terram.  In  Gr,  lie  :  "Or;  (  ed.  Compl.  or/  )  £/>>'?  '^"''  ~l^^ » 
^  ^  "HfoSlMei  n,-  '"ji^vr  ivTvi  SSiul  Mr  ;ttm  K,Tfifiuni  icn 
«Vi  TH^  ttTs.  Adimantus  ap.  Auguft.  to.  8.  col,  Iiy.c.  d. 
alludcns  dicit  :  Te  entm  oper.tri  necejp  eji  terram  ,  quafleriles 
tibijiudus  dahit, 

T^.  I  ^.  Gr.  K«l  errf  Ka'iV  Tpo5  Kvfi'.oi  toc  Qsov'  (Mf.  Alex, 
ac  ed.  Compl.  del.  ©£:'r)  Mei'^a;^  m  nhtcc  ;uy  t^  xps^vvxi^s. 
Vox  autem,  Afrix,  utrumque  lignificat ,  caajam  y  Sc  cri- 
men ,  feu  culpam  :  Cajtfam  tamen  pletique  Patres  retinent, 
Ambrof.  ftilicet,  1.  2.  de  Cain  &  Ab.  c.  9.  to.  i.  col.  221. 
a.  c.  legit  :  Major  caufa  mea  ef}  ,  qrtam  ut  dimittatur  mihi. 
Hieron.  ep.  ad  Damaf.  to.  2.  col.  564.  a.  Major  mea  caufa 
ejl ,  qu.im  ut  dimittar.  Ita  rurfus  qiiift.  8.  ad  Algaf.  to.  4. 
col.  200.  f.  at  ep.  ad  Damaf.  col.  yfij.  b.  fie  :  Major  culpa 
mea  ejl ,  qujm  ut  dimittar.  Philaftr.  Bcix.  de  Hiref.  col. 
720.  b.  Major  caufa  eft  Ji  dtmijfus  fuero,  Auguft.  1.  12. 
contr.  Fault,  to.  8.  col.  2  52.  g.  Major  eft  caufa  mea  ,  deinde 
omilTisintermediis  ,  fubdit  :Ji  ejicis  me,  &c.  Audi,  quf ft. 
Vet.  Teft.  ap.  Aug.  to.  5.  q.  y.  col.  4y.  b.  Major  caufa  eft 
mea  reltnqutme  ,  (  Mfs.  reltnqtie.  ) 

if".  14.  ItainGraeco,  verbum  pro  verbo.  In  Mf.  tamen 
Alex,  ac  edit.  Aid.  loco  ,  d  s}ipme:( ,  fi  ejicis  ,  exftac ,  ;;' 
tx/3a^E^5,  unde  Tertul.  1.  contr.  Jud.c.  y.p.  158.  b.  legit: 
Etejicies  me  hodie  .i  facie  terij:  ,  ^  a  facie  tua  abfcondar  i  ^ 
ero  gemens  ^  tremens  fuper  tetram ;  ^  omnis  qui  invenerit  me , 
occidet.  Item  Ambrof.  1.  2.  de  Cain  5c  Ab.c.  9.  col.  221.  a. 
c.  Si  dtrelmques  me  hodie,  a  facie  tua  abjcondam  me  ;  omnis 
qui  invenerit  me,  occidet  me  :  atep.  57.  col.  957.  e.  lie  : 
Abfcondam  me  ,  ^  ero  gemens  ,  ^  tremens  (uper  terram  ;  ^^ 
erit ,  omnis  qui ,  &c.  ut  fup.  Autl.  veto  qujeft.  Vet.  Teft. 
q.  5.  apud  Aug.  to.  3.  col.  45'.  b.  Si  ejtcis  me  hodie  a  facie 
tua  ,  ^  a  ftcie  terr.e  abfcondam  me  i  ^  ero  gemens  ,  ^  tre~ 
men^  fuper  terr.tm  ;  ^  erit ,  emnis  qui  ,  Sec.  ut  in  textu, 
Hieron.  ep.  ad  Damaf.  to.  2.  col.  564.  a.  fie  habet  :  Ecce 
ejicis  me  hodie  a  faae  terra  ,  i^  a  ftcie  tua  abfcondar  ,  ^  et» 


iONEM     ANTIQUAM. 

^fmf«! ;  reliqua  ad  verbum  ut  in  texm  Augufljn.  Philaftr. 
Bfix.  de  Haeref.  col.  720.  b.  Et  erit ,  omnis  qui  invenerit  me  » 
iuterfctet  me. 

Tf .  I  y.  Ita  Hieron.  ex  edit.  LXX.  ufque  ad  verbum  exfol- 
vet ,  utipfe  monet  loco  eii.  Reliqua  defcriplimus  ex  Auc- 
tore  quaeft.  Vet.  Teft.  Hacc  autem  verba  :  Omnis  qui  occi- 
derit Cain  ,jeptem  vindidas  exjoivet  ,  rurfum  profert  Hie- 
ron. 1. quart. Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  yii.  f.iicutetiam 
Damafusep.  17.  Cone.  to.  I.  col.  y8o.  b.  nee  non  Auguft. 
1.  12.  contr.  Fauft.  to.  8.  col.  2 3  5.  b.  Ambrof.  veto  I.  2.  de 
Cain  &  Ab.  e.  10.  eol.  221.  e.  legit  :  Omnis  qui  occiderit 
Cam ,  fepties  vindidam  exfolvet.  Philaftr.  Brix.  de  Haref. 
eol.  720.  c.  Omnis  qui  occid.  Cain  ,  feptem  vmdtctas  perfol' 
vet.  knSt.  Qu3cft.  Vet.  Teft.  citatus  fup.  ad  marg.  T^onjftc  : 
itaque  omnis  qui  Occident  Cam ,  Jeptem  vindidas  exfolvet,  &c. 
Gr.  Kai  siVeK  aurw  KvpiD<;  0  0£Osj  Ou^  i-TCtj*  wcc^  0  fitTtox- 
Tei'^a;  KaiV ,  £7r/a  inJiiCt^/^^ya  -TTa/jaAf'osi*  ^  Ksto  Kvpic^  0 
©£o^  OM/z'Tof  TW  KaiV ,  ry  /.t»  ci^£?>u^  duTsv  itocna.  tov  svfis- 

Tt.  16.  Nee  plura  exhibet  S.  Hieron.  Obfervat  tamen 
ibid.  OtiodLXX.  Naid  ,  tranftulerunt  ,  in  Hebr.co  ,  Nod  , 
dici.  Eadem  profert  Eucher.  Lugd.  quxft.  in  Gen.  col. 
840.  h.  cum  eodem  additamento.  In  Gr.  vetfus  integer  lie 
legitur  :  'S.'Bi>.hi  Jl  Kaii  iIttI  w/tKu-Trii  tv  QiS  ,  i.  mxhcj» 
£v  7«  Nai/  y.ar5vx^rt  '£/=//.  Exiit  autem  Cain  a  ftcie 
Dei  ,  ^  habitavit  in  terra  Naid  contra  Edem. 

if.  17.  Similia  Grscum  habet ,  nil!  qurd  port  hoc  ,  ndi- 
ficans  civitatem  ,  addit  ;  Kai  sTccvo/attcs  tmi'  Tc^/f  eVi  t&i 
oVoV«Ti  ,  &c.  Et  nominavit  civitatem  in  nomine  ,  &c. 

Tf.  18.   InGt.  Mcti>;<:ii>.!t ,  iton  Mathuftel. 

tt.  19.  10.  Eadem  in  Grasco  leguntur ,  verbum  pro 
verbo. 

Tf.  21.  Gr.  Kai  Src/na  ru  a'/sj^w  ivrv  ,  'Itpa^*  yTc;ir 
0  iXTxJ s:{,aj; ,  ScQ.  ut  in  Lat.  Ambrof.  1.  i.  Hexa.  eol.  14. 
a.  De  eo  qui  Jubal  didus  eft  :  hie  eiat pater  qui  dcmonftravi» 
pjalterium  &  cith.irarn.  ._ 

f.  22.  Gr.  SsMa  J's  5  durvi  eVfuj  to»  ©cprr  j,  ir  eew- 

foxcVo;  x«^''£''«  X'^''"^'  *"^-  "'  '"  ^^'■'  '^'"'' '""""  f5  iff' 
peperit  Thobel ,  JJ  erat  malleator  ,  fiber  sris  ,  ScQ. 

5?.  25.  Idem  Hieron.  ep.  ad  Damaf  to.  2.  col.  564.  f. 
J6y.  a.habet  ;  Quia  virum  occidi  in  vulnere  meo ,  ^  jtive» 
neinin  lnore  mio.  Similiter  Auct.  qusfft.  Vet,  Tell,  q.  6. 


^4 


LIBER     GENESIS.     Cap.    V. 


T>am.  1. 1. 

Aug.  I.  I  J. 
I>ri,c.S.l. 
J.  }J(S.  /•.  e. 

Aug.  ihiJ, 
400,  d. 


Vkrsio   antiqua. 

fp.  ad     2\.  Quoniam  fepries  ^•indicabitur  de  Cain ,  de 
S^S-  "■  Lamech  aiitem  feptiiagies  fepties. 
.  deciv.      a 5.  Cognovit  Adam  iixorem  luam  Evam :  & 
7-  387.  concepit ,  &  peperit  filiiim  ,  &  nominavit  no- 
■4°°-/ men  lUius  Seth  ,  dicens  :  Suicicavit  enim  mihi 
Dens  femen  aliud  pro  Abel  ,  quern  occiditCain. 
,  c  18,      2.6.  Et  Seth  natus  eft  filius  ,  &  nominavit  no- 
men  ejus  Enos  :  liic  fpera\it  invocare  nomen 
Domini  Dei. 


VuLGATA    NOVA." 

24.  SeptuplumultiodabiturdeCa'in  :  de  La* 
raech  veio  feptuagies  fepties. 

2  5 .  Cognovit  ijuoque  adhuc  Adam  uxorem 
fuam  ;  &  peperit  filiuin ,  vocavitque  nomen  ejus 
Setli ,  dicens  :  Pofuit  mihi  Deus  femen  aliud  pro 
Abel ,  quern  occidit  Cain. 

1 6 .  Sed  &  Seth  natus  eft  filius ,  quem  voca- 
vitEnos  :  Ifteccepit  invocare  nomen  Domini» 


ap.  Aug.  ro.  3.  col.  45.  d.  Occidi  virnm  in  livore  meo  ,  ^ 
jnvsnem  in  vnlnere  meo.  In  Gr,  'An^care  /ua  th?  ^wch^  71^- 
tarjts;  Aajusx  .sVwTicat&e  fiH  ry;  ^07!?;*    oTi  olt-J pec  aVsXTe/j-os 

tf.  24.  Itidem  in  Grsco  praeter  verbum  ,  ex/e/ixhto!;  , 
vindicatiim  ejl  ,  pro  vindicabilur.  Huic  leftioni  favet 
Terml.l.  de  orat.c.  8.  p.  181.  c.  dicens  ;  In  Gene/i de  Cain 
Jepties  ,  de  Lamechautem  feptuagies  fepties  «hia  lepiil.itaej}. 
Similirtr  Hilar,  in  Matth,  col.  701.  h.Sohend.i  ,incjuit  ,;>er 

C.i>'n  pcetm  infeplttplum  conjiituta  efl fed  in  Lantech  Jup- 

plicium  f.fqtte  ad  feptuagies  JJ  fepties  eft  conftitutum.  Auit. 
qiisft.  Vet.  Teft.  q.  6.  col.  45.  e.  aperte  :  Dixit ,  de  Cain 
vind:c.it!!n:  eft  ,  quajijamjatlum  :  &  paujo  flip,  de  Lamech 
alltem  feptuagies  fepties  :  its   nempe  poft  Lamech  ei  qui  hoc 


NotjE   ad   Versionem   antiqua M. 

feciitiisfitiffel  ,  ait  ejfe  futuriim. 


If.  zy.  Sitnilia  Gr^cum  liaber ,  nifi  excipias  ifta  •."Byvta 
as  'A/«/<  Ei^Kv  TMv  yuyct'Ax  «Vrv  3  Jt,  oi/Mct/aycflc ,  fTexe*-  vio^* 
^  i-n-un'/.ixrj£- ....  Myiia ,  s'^aitVuK, ,  &c.  Idem  Augufl.  in- 
fra ,  col.  596.  b.  pto  nomina'jii ,  legit  appellavit  ,  ad  ver- 
bum  e  Graeco  ,  cognominaz'it.  Hier.  quxft.  Hebr.  in  Gen. 
to.  2.  col.  yiz.a.  Et  vocaiit  nomen  ejus  Seth  i  fufcitavit 
entm  mihi  Deus  femen  aliud  pro  ,  &c.  ut  iup, 

t.  26.  Similiter  habet  ,  Hieron.  qusft.  Hebr.  to.  2.  col. 
y  1 2.  a.  Lt  -jocavit  nomen  ejus  Enos  ;  hie  (peravit  invocare  no-  ' 
men  Domint  Dei.  Item  Ambrof.  I.  de  Parad.  to.  i.  col.  i  yt, 
c.  Enos  ,  qui  fperavit  invocare  nomen  Dom.  Dei.   In  Gr. 

VT05  H>.7ricer  s'jruci?.s7^ai ,  &c.  ut  flip. 


CAPUT     V. 


Aug.  t. 

liv.  Dei ,   c 

7-  404'  g' 


Hilar,  de 
Xl^l.a. 


Hieron, 
Heir,  1. 1. 


Versio    antiqua. 
i.T  Tic  liber  nativitatis  hominum.  Qua  die  fecit 
Jrl-Deus  Adam ,  ad  imaginem  Dei  fecit  Ulum. 

2.  Mafculum  &  feminam  fecit  illos,  &  bene- 
dixit  illos  :  &  cognominavit  nomen  eorum  A- 
dam ,  qua  die  fecit  illos. 

3.  Vixit  autem  Adam  ducenti&  ti-iginta  annis: 
&  genuit  fecundum  effigiem  fuam ,  &  fecundum 
limilitudinem  fuam  ,  &  cognominavit  nomen 
ejus  Seth. 

Qtiicft.     4.  Fuerunt  autem  dies  Adam,  poftquam  genuit 
Jii.  *•  Sedi ,  feptingenti  anni :  &  genuit  filios  &  mias. 


VuLGATA    NOVA. 


ly.    de 
.  II.  t. 


Sjnod, 


'Aug.  I. 
eiv.    Dei , 

3j6.  t.f. 


I  J.    de 
<.    IJ. 


6.  Vixit  autem  Seth  quinque  &  ducentos  an- 
nos ,  &  genuit  Enos. 
7 &  geniut  filios  &  filias. 

8.  Et  fiierunt  omnes  dies  Seth  duodecim  & 
nongenti  anni ,  &  mortuus  eft. 


I.  T  Tic  eft  liber  generationis  Adam.    In  die 
X  Xqua  creavit  Deus  hominem  ,  ad  fimilicu- 

dinem  Dei  fecit  ilium. 

z.  Mafculum  &  feminam  creaviteos ,  &  be- 

nedixitillis :  &  vocavic  nomen  eorum  Adam ,  in 

die  quo  creati  funt. 

} .  Vixit  autem  Adam  centum  triginta  annis : 

&  genuit  ad  imaginem  &  limilitudinem   fuam, 

vocavitque  nomen  ejus  Seth. 

4.  Et  fafti  funt  dies  Adam ,  poftquam  genuit 
Seth,  odtingenti  anni  :  genuitque  filios  &  filias. 

5 .  Et  faftum   eft  omne  tempus  quod  vixit 
Adam ,  anni  nongenti  triginta ,  &  mortuus  eft. 

6.  Vixit  quoque  Seth  centum  quinque  armis , 
&  genuit  Enos. 

7 .  Vixitque  Seth  poftquam  genuit  Enos ,  oc- 
tingentis  feptem  annis ,  genuitque  filios  &  filias. 

8.  Et  h&i  funt  omnes   dies  Seth  nongento- 
rum  duodecim  annorum ,  &  mortuus  eft. 


Sap,  ti 
23- 

Ecclim 

17. 1. 

Sifp.  I. 


I.  U 


NoT^    AD    Versionem    antiqua  m. 


V.  I.  Adverbum  e  Graeco, 

V.  I-  Icidem  Greece  ,  prstcr  unum  ,  to  oVo/^a  cti>r^ , 
loco  nomefi  ecrttm  ;  at  in  Mf.  Alex,  to  occ^a  dur^y,  Augufl:. 
lococit.c.  17.  col.  599- f.  conrtamer  legic ,  nonien  eorum. 
Similiter  Hieron.  qujert.  Hebr.  to.  2.  col.  JI2.  b.  Virum^ 
mtilierem fecit  eos  ,  ^  benedixit  eos  ,  ^  vocavzt  nomen  eornm 
Adam,  Hieronymo  accinic  Eucher.  Lugd.  quaeft.  in  Gen. 
col.  841.  a.  nifi  quod  legic  ,  ^benedixit  eis  :  at  in  Gr.   su- 

If".  3.  InGrsBCo  fie  :  "E^h«  /e  'AJif^  Tpicin-ovTO.  ^  //oc- 
wV/a  (  Mf,  Alex,  i'ux.y.an-.a.  k.  T/iiaxccTot )  £tw  jt,  i'/ivvvis  y.x- 

TO.    THC    iV/ai-    duT^  ,  Kf  K<X.Ta   THJ-    ilKOitX.  UUTif  y   ^eViJKo'waCE, 

&c.ut  in  Lat.  Hieron.  quxft.  Hebr.  in  Gen,  to.  z.  col.  512. 
b.  Vixit  aittem  Adam  ducefttos  ^  nigznta  aunos  ,  ^  genuit 
tid  imaginem  ^  Jimilttndtnem  Jttam  i  ^  z/ocaz-it  fiomen  ejus 
Seth.  Turn  addu  :  Sciendum  qiidd  ujquead  diluvinm  ,  nbi 
in  nfljhis  codicibtis  dttcentorttm  ,  ^  qttod  excitntt  annoitimt 
genutjje  qtiis  dicitur  ,  in  }ieb)\eo  habeat  ,  centum  annos  ,  ^ 
reliqieos  qitijeqitttntur.  Idemobfervat  Auguft.  1.  ly.  de  ci- 
vit.  Dei,  c.  10.  to.  7,  col.  389.  C.  his  verbis  :  Inter  He- 
hrxos  t5  nojhos  codices  deipfa  timneio  anjiorum  nonnnlla  -vi- 
detnr  effe  dtftantia  y  quod  igrioro  qtta  ratione  Jtt  failrtm apttd  Hebraos pater  ejus  inveTiitur  centum  annos  i  Jed  pojh 


dicens  :  A  primoplafU  ,  Ad.e  fcilicet  ,  nativitate ,  nfqite  ad 
dzluvmm  failttm  fnb  Noe  ,  anni  Junt  2257.  qui  per  genera- 

tiones  /ingulai  fideliter  comprobantur anno  2  ^o.  genuit 

Seth. 

■J?.  4,  Ira  Hieron.  ufque  ad  vocem  attni  :  reliqua  ad- 
duntur  ex  Auguft.  I.  i  j.  de  civic.  Dei  ,  c.  8.  col.  587.  c. 
omnia  autem  cum  Gr.  conveniunt,  nil!  quod  ^ofi  Adam 
legitur  ,  a<;  s^Has,  ^«»1^  vixit  ;  fed  in  Mf,  Coc.  deeft ,  «5 
s^vce  ,  fequiturin  Gr.  yUETct  to  ysymGat  o-vrh  rlv  S"£',  pojl- 
qrtam  ip/e  genuit  Seth  y  quae  \ox  clurov  ,  non  reddicur  ab 
Hieronymo  :  fubdit  S.  Dodlor  :  Quia  in  ducentis  erraveraty 
confeqitenter  hie  pofuit  feptingentos  ,  cum  in  Hebi\eo  hie  hit' 
beatur  ,  cditigentos  ^Jupra  centum.  Idemnotac  S.  Auguft, 
!.  15".  de  civil.  Dei ,  c.  10.  to.  7.  col.  589.  c.  Pofteaquam  ,  ■ 
inquic,  ettm  (  Seth  )  genuit  ,  Jeptwgentos  vixijje  legitur  in 
noflris  ,  oSingentos  vero  in  illis  ,  atqite  tta  in  tttrijqtte  uni~ 
•verjitatis  jumjna  concordat. 

ir.  6.  itidem  Graece.  Augufl:.  loco  cit.  addit:  Velfecun- 
diim  Heirxos ,  quinque  ^  centum  atmos  :  &  fupra  c,  lo. 
col.  589.  c.  Deinde  ^  inquit  ,  per  confequentes  generationcs 
anteqtiam  gignatur  qui  g'gni  cojutuemoratur  ,  minus  vixijje 


Ham  ipfe  homo  primus  Adam  antequam gigneret flium  ^qm 
appellatus  ejl  Seth  ,  ducentos  triginta  annos  vixijp  reperitur 
incodicibm  noflris  ,  in  Hebr^is  autem  centum  triginta  perhi- 
betur.  Qaod  autem  hie  ,  ignorare  fe  dicit  ,  infra  c.  15. 
col.  592.  c.  expUcare  tentat ;  vid,  infr.  Notam  ad  t.  25. 
Idem  coniirmac  Julius  Hilario  ,  Bibl.  PP.  co.  6.  col.  y^. 


quamejl  genitus  ide7n  ipfe  ,  centum  mimtfquam  in  Hebr.ets  1 
inveniuntur  in  nrflrts  :  atque  tta  hitic  ^  mde  numeri  uni' 
I'erfitasconfonat.  Similiter  Julius  Hilario  ,  Bibl.  PP.  to.  ^, 
col.  574.  ait  :  Seth  lo^. genuit  Enos.  / 

1^.  7.  Sic  eft  in  Grjeco. 

t>  8.  Ih  Cr,  K«i  r/f'Qno ,^ /ailrfifm  ,  &c,  uc  inLac# 


LIBER     GENESIS.     Cap.  V. 


45 


VuLCATA     NOVA. 

9.  Vixit  vero  Enos  nonaginta  annis,  &  ge-         i^)^.  9. 


Veksio     ANTIQUA. 
10.  12.  15.  lb.  21.  Fide  Net. 


Buit  Cainan, 


i  o.  Port  cujus  ortum  vixit  oftingentis  quindecim 
annis ,  &  genuit  filios  &  tilias. 

1 1.  Faftique  funt  omnes  dies  Enos  nongenti  quin- 
queanni,  &  mortuus  eft. 

I  i .  Vixit  quoque  Cainan  feptuaginta  annis ,  & 
genuit  Malaleel. 

1 5.  Et  vixit  Cainan  poftquam  genuit  Malaleel , 
oftingentis  quadraginta  annis  ,  genuitque  tilios  & 
filias. 

14.  Etfafti  funt  omnes  dies  Cainan  nongenti  de- 
cern anni ,  &  mortuus  eft. 

1 5 .  Vixit  autem  Malaleel  fexaginta  quinque  annis, 
&  genuit  Jared. 

16.  Et  vixit  Malaleel  poftquam  genuit  Jared, 
oitingentis  triginta  annis  :  &  genuit  tilios  &  tilias. 

Vulcata    nova. 


ULGATA       NOVA. 

17.   Et  fafti  funt  omnes  dies  Malaleel  oitingenu 


£ecli, 
44.  ifi. 
Hci.  II. 

5- 


1 4.  Ambulavitque  cum Deo,&  non  apparuit : 
quia  tulit  eum  Deus. 

15.  Vixit  quoqae  Mathufala  centum  ofto- 
ginta  feptem  annis  ,  &  genuit  Lamech. 

i6.  Et  vixit  Mathufala,  poftquam  genuit  La- 
mech ,  feptingentis  odoginta  duobis  annis ,  &  ge- 
nuit tilios  &  tilias. 

z  7.  Et  facti  funt  omnes  dies  Mathufala  non- 
genti fexaginta  novem  anni ,  &  mortuus  eft. 


nonaginta  quinque  anni ,  &  mortuus  eft. 

18.  Vixitque  Jared  centum  fexaginta  duobus  annis, 
&  genuit  Henoch. 

1 9.  Et  vixit  Jared  poftquam  genuitHenoch ,  oftin- 
gentis annis,  &  genuit  tilios &(ilias. 

10.   Et  fafti  funt  omnes  dies  Jared  nongenti  fexa- 
ginta duo  anni ,  &  mortuus  eft. 

i  I .  Porro  Henoch  vixit  fexaginta  quinque  annis , 
&  genuit  Mathufalam. 

2.  i .  Et  ambulavit  Henoch  cum  Deo  :  &  vixit ,  poft- 
quam genuit  Mathufalam  ,  uccentis  annis ,   &  genuit  ■ 
tilios  &  tilias. 

i  3 .  Etfafti  funt  omnes  dies  Henocti  necenti  fexa- 
ginta quinque  anni. 

Versio    ahtiqua. 

24.  Et  complacLiit  Enoch  Deo,  &  non  eft  C;;r.  Tf/i/m./.  j, 
inventus  poftmodum  :  quia  Deus  ilium  tranftu-  i^^-  *• 

lit. 

25.  Et  vixit  Mathuflila  annis  centum  fexagin- 
ta feptem,  &  genuit  Lamecia. 

z6.  Et  vixit  Matiaufila,  poftquam  genuit  La- 
mech ,  annos  oclingentos  duos ,  &  genuit  filios 
&  filias. 

27.  Et  fuerunt  omnes  dies  Mathufalae  quos  vi- 
xit, anni  nongenti  fexaginta  novem ,  &  mortuus 
eft. 


Hieron,    qt<£fi, 
Hehr,  to,  1.  Jil.i-i 


NoTiE     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


V".  9.  Ju!.  Hilar.  Bibl.  PP.  to.  6.  col.  574.  habet :  Enos 
nnno   i<)0.  geniiit  Ciiinatn^  Gr.  Kal  s^nosi' '£*':* 5  Jth  sKccTor 

"t*  10.  1 1.  &  feqq.  Auguil.  loc.  cit.  port  hoc  *  ^  mor- 
tUHS  efl  y  addit  :  Atqne  ita  deinceps  quontm  anni  commemo- 
rantnr  ,  necjllios  JUia/qne  genutjp  reticentitr  :  &  flip.  cap. 
10,  col.  387.  c,  ScriptHta  divina  y  inquit  ,  tthi '^  nmneitim 
annortim  ,  quos  illi  homines  vixerttnt  ,  conimemorat  ,  ita 
conclndtt  ,  nt  didtt  deillo  de  quo  loqtiebatur  :  Et  gen /tit  flios 
^filias  i  ^  ftteritnt  omnes  dies  illitts ,  vet  Hints  ,  quos  vixit 
anni  tot ,  ^  mortuus  efl, 

ir.  12.  Jul.Hilario  ,  p.  'i,y4.  Cainam  anno  170.  genuit 
M.alelehel^  Gr.  K,ai  e^^^s  Kcci»ccv  Ep/o^nxofTa  jt^  sx.ctTo^  eth* 
■*,  sy=yrwt  Toy  Maxe?.eHA. 

"t.  15.  Jul,  Hilario,  ubi  [wp.  Malelehei  atmo  16$.  genuit 
Jaretb.    Gr.  Kal  s Ph^:'  MccAeAtHA  Tr/fxc  »c,  e^tJx.oj'Ta  ^  gxaroi' 

T^.  18.  Jul.  Hilario  ubi  fup.  Jaretb  anno  i6z.  genuit 
lEnocb.  Gr.  KacJ  e?Hcey 'let/):  J'  J t/'o  ^  e^iDtofTct  stm  k,  gVaxaV 
fc,f7£f;H5e  Tov  'E/i.^*  S.  Aug,  I.  ly.  de  civit.  Dei ,  to.  7, 
col.  589.  e.  notat  ,  in  fexta generations  nujquam  ntrofque 
codices  dijcrepare. 

ir-  ii.  Jul.  Hilar,  ubi  Tup,  Enocb  anno  16^.  genuit  Ma- 
tbttjatam.  Gr.  Ka'i  e^ncsi'  'Ei-wp^^  TeVre  ^  s^HXccra  ^  sVot- 

Tf.  14.  Eadem  rurfus  habet  Cypr.  1.  de  Mortal,  p.  zjy, 
c.  Y)f:xKt  unumy piacuit  y^to  complacuit.  Gr.  Kal  ev^ps^n- 
cei»  'Eya<yi  to»  Qico'  K^isx  svpiCKSTo  y  or;  ^ctsChzei'  duToy  0 
0eo;.  Hieron.  ep.  ad  Damaf,  to.  2. col,  565.  c.  Etnonin- 
veniehatur  y  quia  traufltilit ilium  Deus.  Ambr.  1,  de  Elia  & 
jejun.  C.22.  to.  I,  col.  562.  c,  hue  alludens  dicxi:  Enoch 
raptus ad  ctrlum  eft.  Item  Auguft,  1.  ly,  de  civit  Dei ,  c. 
10.  col.  J89.  e.  hi  feptima  ,  inquit  ,  (  generatione  )  ubi 
ille  qui  natus  ejiEnocb  y  non  mortuus  y  (ed  quad  Deo  placue- 
ritytranjlatus  ejje  narratur  i  eadem  dtffouantia  efl  qux  in  fti- 
feriortbus  qutnque  de  centum  annis  yantequam  gigneret  eumy 
qui  ibi  commemoratus  efl,Jil:um  ;  atque  ita  in  jumma  Jimtlis 
confonantia :  vixit  enim  annoSy  anteqttam  transjiy retur yjecun-' 
dhm  utrojque  codices,  CCCLXV. 

ifV".  25,  26. 17.  Ad  h«c  Hieron,  loco  cit.  TamofaquitjiiOy 
inquit  ,  ^  difputatione  omnium  Ecclcjiarum  ventilata  y  quod 
juxia  diltgentem  fttpputattone?n  ,  quatuordecnn  annos  pojl 
diluvium  Mathufala  vixtjfe  referatur.  Etcnim  cum  ejjet 
Mathufala  annorum  167.  genuit  Laniecb.  Kurfum  Lamech 
fum  ejfet annorum  iZB.  genuit  Noe.  EAfiutit Jimul  ujque  ad 
diem  nativitatis  Kocynnni  vita  Mathujal>£  ISS'  Sexcenteji'mo 
autem  anno  vitiV  "So'e  diluviutnfatJum  eji.  Ac  per  hoc  habita 
fupputatione  per  partes  >955°.  anno  MathufaU  ,  dtluviam 
Tm.   /. 


fntjje  convincitur.  Cum  autem  fitpra  ^6^*  annis  vixijfe  Jtt 
diiius  y  ?mtli  dubium  efl  14.  enin  annos  vzxijje  pofl  ddiivium, 
Et  quemodo  verum  efl  ,  quadotlu  tant'um  animx  in  area  Jalvit 
fada:  funt  1  Re  flat  ergo  nt  quomodo  in  pler:jque  ,  ita  ^  :n  hoe 
Jit  error  in  numero.  Siquidem  l^  in  hebrjets  i^  Samarisano- 
rutn  librts  ita  Jaiptum  reperi  :  Et  vixit  Mathujala  1 87,  an^ 
nis  ,  &,c,  ut  in  Vulg.  A  die  ergo  nativttatis  MathujaLz  ,  «/- 
que  ad  dietn  ortus  Noe  ,  /««f  anni  ^6^.  Ihs  adde  600.  an- 
nos  No'e  y  quia  in  (exceutejitno  vitJi  ejus  anno  fatlum  efl  dt* 
iuvium  :  atque  tta  fit  ut  969.°  vit,x  fux  Mathujala  mortuus 
Jit  y  eo  anno  quo  capit  eJJe  diluvium.  Similiter  Auguft. !.  1 5, 
de  civit.  Dei  ,  c,  10.  to,  7.  col.  589.  f.  hunc  nodum  foU 
vit;  maxime  vero  cap.  II.  col.  590.  b.  &  c.  13,  col.  593, 
f.  quo  poftremo  loco  ita  dilleiit  :  Rurjus  movet  cur  in  oda- 
va  generatione  ante quam  de  Mathujalem  najceretur  Lamech  , 
aim  apud  Hebiwos  Icgantur  centum  odogintaduo  anni  ,  v:- 
ginti  mtnUs  inveniuntnr  in  codicibus  noflris  y  ubt pottiis  adds 
centumjolcnt  ,  ^  pofl  gcvitum  Lamech  complendam  reflituun- 
tur  ad  fummam ,  qitx  in   codicibus  utrijque  non   difcrepat 

('959. J fed  qnomodolibet  iflud  accipiatur rede  fieri 

nullomodo  dubttaverim  ,  ut  cinn  diverjum  aliquid  in  utrif- 
que  codicibus  inveuitur  ,  quandoquidem  ad  fidem  rerum  gej~ 
tarum  utrumqne  ejJe  non  potefl  verum  ,  ei  lingua  potiiis  ire^ 
datur  y  undo  efl  in  aliam  per  hit erpretes  fada  tranfiatio.  i\ain 
in  quibufdam  etiam  cedicibuj  (Sracis  tribus  ,  ^  uno  Latino  , 
^  ««0  etiam  Syro  inter  fe  confentientzbus  y  inventus  efl  Ma~ 
thttfalem  (ex  annis  ante  diluvium fuijje  dej'rtndu<.  idem  pari- 
ler  obfervatquicft.  2,  in  Gen,  to,  5.  col.  ^So.b,  Banc  qn^f- 
tionemy\n<\VL\iy  plurium  codicum  niendojjias pcperit.^jn  Joliim 
quippe  jn  llebr.cis  aliter  invenitur  ,  verum  etiam  in  LXX.  in- 
terpretatione.  Mathufalam  in  codicibus  paucioribus  ,  fed  vera' 
cioiibus  y  Jex  annos  ante  diluvium  reperitur  fuiffe  defundus, 
Julius  Hilario, Bibl,  PP.  to.  6.  col.  374.  hoc  erratum  ita  cor- 
rigendum credit  :  Igitur  ,  inquit  »  Mathufalatn  vixit  an- 
nos 182.  ^Jic  genuit  Lamech  ;  '^^  pofl  hoc  vixtt  annos  787. /if 
enim  divinxScripturx  fides  vera  demonflrat  y  qux  Matkuja- 
lam  ante  diluvium  ^  vixijfey^  mortuum  effe  narravit.  Jam 
vero  i\  cuiioiiiis  infpicias  unde  manaverit  error  ,  an  ex  Ju- 
dccis ,  an  ex  LXX.  Inierp.  neuuis  illorum  tribuendus  ell  , 
JiAuguftino  fides  ,  ait  enim  lib,  ry,  de  civit.  Dei ,  c.  1 3. 
col,  392.  f.  Abjit  tit  pru dens  quil'piam  vcl  Jud.tos  cujujli' 
bet  peiver fit  axis  atque  malitix  tantum  potuijje  credat  in  codi^ 
cihitstammulus  ,  ^  tamlange  lateque  dtfperfis  ;  vel  LXX, 
Hlos  memorahiles  viros  ,  hoc  de  invidenda  gentibus  verttatt 
unum  cor.imuntcaffe  conjilium.  Credibiliuj  e^go  quts  dixerit  , 
cumprimifm  de  bihliotheca  Ptolemxi  defiribi  ifla  cffperunt , 
tunc  aliquid  tale  fieri  pctuijp  in  codice  uno  ,  fcilicet  primi- 
$tis  inde  defcript»  ;  ttfide  jam  iattits  <manartt   ,  ubi  (omit 


26 


LIBER     GNEESIS.     Cap.  V. 


V  E  RS  I O 

Fide  Not. 


A  N  T  I  QU  A. 


Ker.  uU  /up.     iQ.  Et  vocavitnomen  ejus  Noe,  dicens  :  Ifte 
Ji?-"-  reqiiiefcere  nos  faciet  ab  operibus  noftris,  &  a 

jimbr.  di  Not  ^  ttiftitia ,  &  a  terra  ciii  maledixi:  Dominus  Deus. 
Arcitc,  I.  iiy.ii. 


VuiGATA     NOVA. 

i8.  Vixit  autem  Lamech  centum  ofliogmta 
duobus  annis ,  &  genuit  filium  : 

29.  vocavitque  nomen  ejus  Noe ,  dicens :  Ifte 
confolabitur  nos  ab  operibus  &  laboribus  ma- 
nuum  noftrarum ,  in  terra  cui  makdixic  Domi'. 
nus. 


VuLGATA      NOVA. 


JO.  Vixltque  Lamech  ,  poftquam  genuit  Noe  , 
quingentis  nonaginta  quinque  annis ,  &  genuit  filios  & 
filias. 

Etfaiti  funtomnes dies  Lamech,  feptingenti 

NoTiE     AD     VerSIONEM 


feptuaginta  feptem  anni ,  &  mortuus  eft.  NoS  vero 
cum  quingentorum  eflet  annorum,  genuit  Sem,  Cham, 
^Japheth. 


}i 


qnidtm  acciiere  etiam  feriptoris  error.  Ec  hoc  ,  inquit ,  in 
ilia  ^nsflune  di  vita  Maibufahm  non  ahfurdKm  iji  Jufpicari, 
Idem  judical  de  annis  cenmm  ,  quibus  differebant  fupra 
Crxci  ab  Hebrasis  :  Ilia  diverjitas  ,  inquit  ,  mimerorum 
aliterfe  hahemitim  in  codicibiis  Grxcis  y  Lntinis ,  aliter  in 
Hehrsi!  ,  uH  non  efl  ifla  de  centum  annis  priiis  additis  ,  ^ 
foftea  detraSis  ,per  lot  generaiiones  lominuata  (arilitas .,  nee 
malitixJtidxorHtn  ,  nee  diligentia  ^  vel  pritdentia  LXX,  In^ 
terpretum  ,  fed  feriptoris  trihuattir  errors  ,  qiii  de  hibliotheca 
CupradiHi  regis  codicem  defcrihenditm  primus  accepit. 

t.  18.  Jul.Hilarioubifup.  col.  574.  fie  habet :  Lamtth 
anno  188.  genuit  Noe,  Gr.  K«J  e^Mce  Ai^^x  °'^'r^  J-  07/cM- 
jtflCTa.  )Cf  EXaTO/  £th,Jc,  f7f'ft'H(Jei'  i//3f.  Ad  haCcAuguft.  1.  I  J. 
de  civit.  Dei ,  c.  10.  to.  7.  col.  jSj.  g.  Infola  nona  genera- 


ANTIQUAM. 

time  ,  id  eft ,  in  annis  Lamech  filii  Mathnfalem  ,  patris  an- 
tern  Noe  .,fumma univerjitatis difcrepat ,  fed  non  plurim'um  ; 
viginti  enim  JJ  qnaltior  annos  plus  vixiffe  in  Hebr^is  ,  qnim 
in  noftris  codicibus  invenitttr.  Nam  anteijuam  gigneret 
ftium  ,  qui  I'ocatns  efl  Noe  ,  fex  minus  hahct  in  HetrMS 
qrtiim  in  noftris  i  poflea  vero  quam  eum  genuit ,  trigtnta  am- 
plws  in  eijdem  quam  in  noftris ;  undefex  illis  detrailis ,  ref- 
tant  viginti  quatuor ,  ut  diHum  eft. 

Tf.  29.  Ambr.  loc.  cit.  Hie  faciet  nos  rtquiefctre  ahoperi- 
bus  1^4  triftitia  ,  &c.  ut  fup.  Gr.  Koti  eVo'j'OjUace  to  ok- 
^a  ofTif    Nm5  ,    M^oii'   OyTcs   J'louxTcujaet   H/<a5  «to  Tar 


CAPUT     VI. 


Aag.  de  civ.  Dei  ,  j . 
/.  IJ.  c.  23.  (.  7.       


Versio    antiqua. 

ET  fadliun  eft ,  poftquam  coeperunt  homi 
nes  multi  fieri  fuper  terrain ,  &.  filix  nat£ 


VuLGATA     NOVA. 


nat£ 


Videntes  autem  angeliDei  filias  hominum, 
quia  bonx  funt ,  fumpferunt  fibi  uxores  ex  omni- 
bus, quas  elegerant. 

5.  Et  dixit  Dominus  Deus  :  Non  permanebit 
fpiritus  meus  in  hominibus  Ms  in  aeternum ,  prop- 
ter quod  caro  iunt :  erunt  autem  dieseorum  cen- 


I.  /^Umque  coepiffent  homines  multipHcarl 
V—/  fuper  terram ,  &  filias  procrealTent , 

2.  videntes  filii  Dei  filias  hominum  quod  ef- 
fent  pulchrs  ,  acceperunt  fibi  uxores  ex  omni- 
bus, quas  elegerant. 

3 .  Dixitque  Deus  :  Non  permanebit  fpiritns 
meus  in  homine  in  aternum ,  quia  caro  eft  :  emnt- 
que  dies  illius  centum  viginti  annorum. 


NotjE    ad    Versionem 


t.  I.  Gr.  K«i  iyhm  wUa  ip^cttTo,  &c.  ut  in  Lat.  Si- 
militer habet  Tertul.  1.  de  vel.  virg.  c.  7.  p.  312.  a.  Et 
factum  eft  clim  cirpijfent  homines  plures  fieri  fuper  terram  ,  i^ 
fili.t  n,it.e  funt  eis. 

t.  2.  Videntes  autem  ,  &c.  Quod  obfervat  Nobilius ,  ifta 
apud  Auguftinum  conjungi  cum  fupeiioribus  ,  detraflra 
vocula  ,  autem  ,  omnino  falfum  eft  ,  Mfs.  omnibus  favenii- 

bus.     In  Grsco  fie  :  'I/o'.ts;  /=  v:a\  li  ©stxi? on 

xxKii  sW  ,  &c.  Ut  in  Lat.  In  Mf.  veto  Alex.  'I/oVte;  /s  d 
iitysmi  T?  0s?  ,  ut  legebat  AugufV.  vox  autem  ,  angeli  , 
non  ita  angufte  hlc  accipienda  eft ,  ac  fi  homines  non  fuif- 
fent ,  banc  nempe  ita  explicat  Auguft.  loc.  cit.  col.  408.  b. 
c.  Spirttu  Deifuerantfadi  angeli  Dei  2$  filii  Dei  ;  fed  decli- 
iiando  ad  infer  iota  ,  iominerdicnntllr  nomine  natiirs  ,  non 
gratis  ;  Sc  poft  pauca  :  tXX.  qtiidem  Interpretes  i^  angelos 
Deidixerunt  iftos  ,  '^  filios  Dei  ;  quod  quidem  non  omnes  co- 
dices habent ,  nam  quidam  ni/i filios  Dei  non  h.ihent.  Idem 
obfervat  qusft.  2.  in  Gen.  to.  5.  col.  380.  b.  c.  Ouxritur  , 
inquit  ,  quemadmodnm  potuerint  angrli  cumfiliabus  homi- 
num concumbere quamvis  nonnulli  2?  Latini  ^  Grxci 

codices  non  angelos  habeant  ,  fed  filios  Dei;  quos quidam  ad 
folvendam  iflam  qusftionem  ,  juftos  homines  fuiffe  credide- 
tunt ,  qui  potuerunt  etiam  angelorum  nomine  nuncripari. 
Similiter  Ambrof.  in  Pf  118.  col.  lOII.  d.  Qui  autem, 
inquit  ,  ciim  ejfent  angeli  Dei  ,  hoc  eft  xiitx  prohitate  angelo- 
rum imitantes  gratiam Qui  ergo  cum  angeli  viderentur  , 

capti  funt  decore  femineo.  Auct.  etiaml.  de  fing.  cleric,  ap. 
Cypr.  p.  532.  Angelos  vocat  :  Novimus ,  inquit  ,  ^  an- 
gelos cumfeminis  ctcidijfe.  Tertul.  vero  1.  de  vel.  virg.  c.  7. 
p.  312.  a.  fie  legit  :  Confpicati  autem  filii  Dei  filias  homi- 
num quod  pulchrx  ejfent  ,  acceperunt  Jibi  uxores  ex  omnibus 
quas  elegerunt.  Item  Hieron.  quxft.  Hebr.  to.  2.  col.  513. 
b.  Videntes  autem  filii  Dei  filias  hominum  quia  bonx  funt. 
Vox  autem  Gr.  y.a^al',  per  banc  alterutram  reddi  poteft  , 
vApulchrx,  ve\bonx.  Id  ipfum  fignificat  Auguft.  1.  ij'. 
de  civit.  Dei  ,  e.  23.  col.  407.  (.  Bonas  ,  inquit ,  id  eft  , 
fulchtas  i  tonfuetudo  qmppe  Striptur»  hiijiis  efl  cnamfpecit' 


ANTIQUAM. 

fos  corpore  t  bonos  vocare.  Vid.  Laclant.  1.  11.  c.  14.  In 
Mf.  Floriac.fie  :  Videntes  autem filii  De:  filias  hominum  quoi 
ejfent  pulchrx  ,  acceperunt  fibi  eas  ah  omnibus  quas  etep- 
runt. 

Ttr,  3.  Eadem  exftant  Gra:ce ,  prsrer  hoc  ,  /1«  to  drtt 
duni  oafna;,  propter  quod  ipjicarnes  Junt.  Aug.  ibid.  1.  20. 
c.  21.  col.<5o2.  e.  habet  :  In  hominibus  iftis  ,  quoniam  car» 
funt ,  abfque  hoc  ,  in  aternum  :  fimiliter  quxft.  I  34.  ia 
Gen.  to.  3.  col.  411.  a.  delet,  in  xtermim,  fed  legit, 
propter  quod  carnes Junt,  fecundum  meliotis  nota:  Mfs,  fie 
etiam  qu.Eft.  JJ.  in  Exod.  col.  438.  c.  Non  permanebit  in 
iftis  hominibus  fpiritus  meus ,  quoni.tm  carnes  junt ,  abfque 
hoc  in  ate;num  :  &  vero  in  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Aid.  deeft 
Si';  to^  alStoL.  Tertul.  etiaml.  de  refur.  earn.  p.  570.  a.  legit : 
Hon  manehit  fpiritus  meus  in  hominibus  iftis  ,  quia  caro  funt : 
at  lib.  de  Monogam.  p.  951.  c.  Non  permanebit  fpiritut 
meus  in  iftis  hominibus  in  avum ,  eo  quod  caro  Jint.  Hilar,  in 
Pf.  64.C0I.  1(53.  f.  Et  dixit  Deus  :  Non  permanebit  fpiritut 
meus  in  hominibus  iftis  ,  quoniam  caro  Junt  :  fimiliter  in 
Pf.  J  J.  col.  1 14.  a.  excepto  verbo  ,  babitabit  ,  loco  per- 
manebit. Ambrof  in  Pf  118.  col.  101  i.e.  &  in  Luc.  9. 
col.  1406.  d.  Dominus  Deus  dixit  :  Non  permanebit J'piritns 
meus  in  hominibus  iftis  in  aternum  ,  propter  quod  caro  funt : 
&  in  Pf.  38.  col.  8j6.  a.  Non  permanebit  in  bis  fpiritus 
meus  in  xtermtm  ,  quoniam  c.irnes  funt  :  at  1.  de  exhort, 
virg.  to. 2.  col.  296.  a.  delet  in  aternum,  Sc  h^hst  caro  ,  non 
carnes  :  &  1.  6.  Hexa.  c.  (5.  eol.  127.6.  nee  non  lib.  dc 
Ifaac  &  anima  ,  c.  2.  eol.  3  J7.  c.  ac  ep.  39.  eel.  945.  d.  «c 
alibi,  toUit  quidem,  in  sternum,  fed  legit ,  quoniam  carnes 
funt  :  fimiliter  I,  de  Noe  &  Area,  c.  3.  eol.  250.  b.  &l.de 
myft.  col.  327.  e.  nil!  quod  delet  vocem  iftis ,  poft  homini- 
bus :  at  in  Pf  118.  coL  Il68.flegit,  in  his  hominibus  , 
deinde ,  quoniam  carnes  funt ,  ut  (up.  &  in  eundem  Pf  col. 
J  020.  b.  addit  :  Erunt  dies  eornm  anni  centum  viginti. 
Hieron.  quacft,  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  eol.  p  5.  b.  c.  Et  dixit 
Dominus  Deus  :  Non  permanebit  fpiritus  meus  in  hominibus 
iftii  in  (Sternum  ,  jw»  sarms  funt  i  fed  erunt  dies  torum 


LIBER     GENESIS.     Cap.  V  I. 


In/ 8 
21. 

Matt. 
«J.  19. 


Icdi. 
44-  «7- 


VuLCATA     NOVA. 

4.  Gigantes  autem  erant  fiipcr teiraiTi  in  die- 
bus  Lllis:  poftquam  enim  iiigreffi  fuiit  til  11  Dei  ad 
filiashominum,  illrcque  genuounc ,  ifli  funt  po- 
tentes  i  feculo  viri  famoli. 

5 .  Videns  autein  Deus  quod  multa  malitia  ho- 
minum  elTet  in  terra  ,  &  cunfta  cogitatio  cordis 
intenta  efFet  ad  malum  omni  tempore  , 

6.  poeniruit  eum  quod  hominem  feciflet  lu 
terra,      Et  taftus  dolore  cordis  intrinfecus , 

7.  Delebo,  inquit  ,  hominem,  quern  creavi, 
4  facie  terra; ,  ab  liomine  ufque  ad  animantia  ,  4 
reptili  ufque  ad  volucres  cceli :  poenitet  emm  me 
fecifle  eos. 

8.  Noe  vert»  invenit  gratiam  coram  Domino. 

9.  H:e  funt  generationes  Noe  :  Noe  vir  juf- 
tus  atque  perfeftus  fuit  in  generationibus  fuis  , 
cum  Deo  ambulavit. 

10.  Et  genuit  tres  filios ,  Sem ,  Cham  ,  &  Ja- 
pheth. 

1 1 .  Corrupta  eft  autem  terra  coram  Deo  ,  & 
repleta  eft  iniquicate. 

1 1 .  Cumque  vidifTet  Deus  terram  effe  corrup- 
tam  (  omnis  quippe  caro  corruperat  viam  fuam 
fuper  terram , ) 

I } .  dixit  ad  Nog  :  Finis  univerfse  carnis  ve- 
nit  coram  me  :  repleta  eft  terra  iniquitate  i  facie 
eorum ,  &  ego  difperdam  eos  cum  terra. 

14.  Fac  tibi  arcam  delignislivigatis  :  man- 
fmnculasin  area  facies,  &  bitumine  linies  intrin- 
fecus &  extrinfecus. 

15.  Et  fic  facies  earn 
rum  erit  longitudo  area 


V 


E  R  S  1  O 


A  N  T  1  Q  U  A. 

4.  Gig,intes  autem  erant  fiiper  terram  in  die- 
bus  illis.  Kt  poll  illiid ,  cum  intrarent  filii  Dei 
ad  filias  hominiim  ,  &  ^enerabant  libi ,  illi  erant 
gigantes  a  (xculo  homines  nominati. 

■5.  Videns  Dominus  Deus,  quia  mulriplicatoe 
funt  malitii  liominum  fuper  terram  ,  &  omnis 
quiique  cogitat  in  corcie  fuo  diligentcr  fuper  ma- 
ligna omnes  dies : 

6.  Et  cogitavit  Deus  quia  fecit  hominem  fu- 
per terram ,  &  recogitavit : 

7.  Et  dixit  Deus  :  Deleam  hominem,qiiem  fe- 
ci,  a  facie  terra: ,  ab  homine  ufque  ad  pecus ,  & 
a  reprilibus  ulque  ad  volatilia  coeli ,  quia  iratus 
fiim ,  quoniam  feci  eos. 

9 Noe  vir  juftus  atque  perfeQus  in  genera- 

tione  fua ,  Deo  placuit. 


^nif.  Iibifup.cci, 

4"7-/x. 


Jhi. 
40 J.  f. 


24.  <«/, 


tJiirtn.  ^Hxji. 
Hei,  to.  i.  JIJ.  e. 


Trecentorum  cubito- 
,  quinquaginta  cubito- 

NoTX    AD   Versionem 


II.  Corrupta  eft  autem  terra  coram  Deo  ,  & 
impleta  eft  iniquitate. 

12 quoniam  corrupit  omnis    caro   viam 

ejus 

1 3 .  Dominus  Deus  ait :  Tempus  omnis  homi- 
nis  venit  ante  me,  quia  repleta  eft  terra  iniqui- 
tatibus  fuis 

14..  Fac  igitur  tibi  arcam  ex  lignis  quadratis: 
nidos  facies  in  ea  ,  &  bituminabis  earn  intus  & 
foris  bitumine. 

1 5.  Et  facies  arcam  trecentorum  cubitorum 
longxtudine,  &  quinquaginta  cubitorum  laiitu- 


Ambr,  to.  I.  J^ 
Nflif  i^  Area  ,  c.  J. 
251.  h. 

HjUr.  in  Pf.  64. 
iSi.f. 

Ambr.  de  Noe  ,  f, 
J.  to,  I.  151.  b.  i. 


Amhr.  Hex.  6.  to, 
I.  col.  141.  h.  a 
I.  de  i\oi  (5  Arci  , 
f.  6.  ijj,  J.  i}4« 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


centtim  viginti  anni :  at  in  Ifai.  40.  to.  5.  col.  502.  a.  &  in 
ep.  ad  Gal.  I.  5.  to.  4,  col.  500.  f.  toilit  hoc-,  «tt  arernum  , 
retine-que  vocem  ,  carries  ,  licut  etiam  Auft.  op.  imp.  in 
Matth.  horn.  Jo.  p.  213.  a.  Auclor  veto  1.  de  vocat. 
Gene.  1,  2.  c.  10.  p.  2J.e.  deletquidem  ,  in  ateinttm  ,  fed 
habet,  caro.  Similiter  Autl.  quieft.  Vet.Teft.  q.  41.  Sc  106. 
col.  yy.  a.  3c  101.  e.  legit  :  Non  pcrmafiebit  fpiritm  metis  in 
hominibtts  ijiis ,  quia  jttnt  caro  :  8c  paulo  pofl  :  Propterea 
^tiod  Jint  caro  :  Sc  infra  ,  col.  144.  c.  quiajnnt  caro.,  antti  il- 
lornm  centum  viginti.  Item  apud  Eucher.  Lugd.  quafi.  in 
Gen.  p.  841.  a.  Erttnt  dies  eorum  centum  vtgintianniAn  Mf. 
Floriac.  lie  ;  Ettnnc  dixit  Deus:  Non pej-manebit  fpiritus  meres 
in  tjlii  horninihns  in  xternrtm  >  propter  quod  Jint  caro. 

i?.  4.  Vix  dilTimiliter  legit  Hieron.  quatfl.  Hebr.  in 
Gen.  to.  2.  col.  yi^.c.  Gigantes  autem  erant  juper  terram 
in  dtebus  illis  ;  ^ pnjl  hxc  qrtomodo  ingrediebantur  filii  Dei  ad 
Jilias  horninurn  ,  (^  generabant  eis  ,  illi  er.tnt  gigantes  a  ja~ 
crtlo  homines  nominati :  nee  alicer  in  Grdeco  ,  nili  excipias 
haec  pauca  '■  Ka.]  ix^T  i)Luvo  c^c,  civ  sic^Tcpsvoyro  o't  uiot  ,  &c, 
quxledio  magis  Augtiftinofavet  ;  fubinde  ,  pro  iyitmcxr 
dvTcTi; ,  uti  legit  Hieron.  Ml.  Alex,  habet,  sy£VYurta.v  s'kv- 
To"?,  cui  letlioiii  fufftagatur  AugufUiius.  Apud  Ambrof.  I. 
de  Noe  &  Arca.c.  4.  col.  150.3.  piiora  tannim  verba k- 
guntur  :  Gigantes  autem  erant  in  terra  in  diebrts  illts. 

J?.  5.  Gr.iia  incipit,  '\J  wv  /s,  videns  autem  i  reliqua 
ut  in  Lat.  ad  verbum.  Eadem  memorat  Aui5t.  1.  ad  Nova- 
tian,  h*Eret.  ap.  Cypr.  p.  456.  his  verbis  :  Et  vidit  Domi- 
nus Deus  redund.tre  nequittas  hott:inurn  juper  terram  ,  (^ 
^tiad  omnes  in  malum  recordarentur  a  principio  dierum  Juo- 
riim. 

ir.  6.  InGr.  Kal  sVeEi^uh'S»  0  ©so; «■  //«kh'Sm.     Ad 

quE  Augiift.  Locut.  14.  deGen.  to.  \.  col.  526.  c.  Quod 
Jcriptum  ejl ,  inquit  ,  rn  qujbufdam  Latints  codicibus  :  Ec 
poenituit  ,  &c.  tn  Gr,tco  mnerntrtr  ,  Jfs^cnvu  ,  quod  magis  , 
recogitavit  ,  quain  pccnituit  .,Jignificare  perbibctur  ,  quod 
•verbum  ettam  nonnulli  Latint  codices  habent.  Tertul.  1. 
contr.  Prax.  p.  85 1.  b.  legille  videiur  ptrnituit ,  cum  dicat : 
Ptrnitens  (  Deus )  quod  komtneinjecrjfet. 

i^.  7.  Nil  Grxco  fimilius ,  praetcr  verbum  ,  iratus  fum , 
pro  quo,  eiiivfiihm  tpa^riituit  me  ;  at  in  Mfs.  Alex.  &  Cott. 
legitur  ,  l^v^uhw  ,  excandut  ,  feu  iraius  jum  ,  ut  vertic 
Auguft.  Item  pofui  ,  deleam  ,  aiictoritate  Manufcripto- 
rum  ,  licet  editt.  ferant,  delebo  ,  juxtaGr.  'A77aAii-\lD*enim- 
vero  idem  Augull.  Locut.  14.de  Gen.  to.  5.  col.  J25.  c. 
obfetvac ,  in  qmhufdam  Lalinis  codicibus  fciibi  :  Et  dixit 

Tom.  I. 


Deus  :  Deleam  hominem  ,  qrtemfeci  ,  a  facie  terra.  Similiter 
habet  Auft.  quicfl.  Vet.  Tefl.  q.  41.  col.  55.  a.  &c.  fed  de- 
leam omnia  ab  homine  ufque  ad  pec-us.  Ambrof.  veru  1.  de 
Noeflc  Area,  c.  4.  col.  2^1.  d.  Ab  homine  uj  que  ad  pectts  » 
t^  a  reptili  ufque  ad  volatilia  cirli  delebo  :  &  paulo  fup. 
Poflea  habes  ,  inquit ,  quia  irattts  Dominus  eft.  Auc^.  1.  ad 
Novatian.  haerer.  ap.  Cypr.  p.  456.  Perdain  hominem  , 
quern  feci  ,  a  facie  tervx  ,  ab  homine  ufque  ad  pecus  ,  ^  i 
reptili  ufque  ad  volatilia  cwlt. 

■)f .  9.  Gr.   Nwf  ctyhfi'ji'm^  J Uxic^  ,  Ttf^sic;  uy  iv  tjI  7ek6i)6 

't.  II.  Itidem  Graece  ,  nili  quod  port  verbum  ,  impleta 
eft  ;  iterum  ponitur  11  7«,  terra. 

■t.  12.  Sic  efl:  in  Grsco  ad  verbum.  Apud  Ambr.  I.  de 
Noe  6c  Area ,  c.  y.  col.  2  52.  c.  Corrupit  omnis  caro  viam 
fuam  i  turn  addit  :  Carnetn  hie  pojuit  pro  homine  terreno  , 
in  quo  c.vnis  illecelra  viam  ejus  corruperit  :  &  poll  pauca  : 
Alii  habent ,  inquit ,  viam  ipfitts  ,  hoc  eft  ,  Dei.  Gr.  Tiii  e/o» 
ttVT^  s'rtt  THi;  7n;. 

't.  1 5.  In  Gr.  fic  ;  Kal  iT-ti  Kt'/uo;  0  ©so;  t£  HSi" 
Ka.fo;  TTXVTo^  aVC/jojVtf  MKf/  f^a-rioi'  ^b*  'on  etamiSh  h  7w  x^i- 
xt'a;  aV  avruy ,  &c.  Et  dixit  Dom.  Dens  Noe  :  Tempus  om- 
nis hominis  venit  coram  me  ,  quia  terra  impleta  eft  iniquitate 
ahipfis. 

t.  14.  Itidem  in  Groeco  ,  prseter  vocem  ,  rii.  jcEiTo'r , 
additam  \ttho facies ,  cujus  loco  ,  nempe  kXcjto.  ,  Ambrof. 
poiiit  ,  in  ea  ,  feu  ut  1.  de  Noe  ,  c.  6.  col.  2  5  5.  d.  Nidos  fa- 
cies in  area  ;  &  veto  edit.  Compl.  habet  ,  sV  dvyvi  , 
Aid.  xctT^  Till'  y.iCan'Jv.  Ad  h^c  Augufl.  Locut.  iy.de 
Gen.  to.  5.  col.  526.  d.  Qjiod habent ,  inc{\xst ,  Latirii codicet 
plurimt  :  Nidos  facies  in  arcam  ;  1«»»  Latina  tocutio  Jit , 
non  in  arcam  ,  fed  in  area  ;  Grsci  nee  in  arcam  ,  r.cc  in 
area  ,  habent  ;  fed ,  nidos  facies  arcam  ;  quod  intelligititr 
ut  ipfa  area  nidiejj'ent.  Deinde  .Ambrof.  1.  de  Noe*  .\rca, 
c.  6.  col.  254.  a.  pro,  bituminabis  earn,  quod  fcripferac 
fupra  ,  legit:  illinies  eam  bitumine.  Hieron.  quarrt.  Hebr. 
in  Gen.  to.  2.  col.  yi4.  a.  limiliter  habet  :  fac  tibi  arcam 
de  lignis  quadratis  ;  cui  accinit  Augufl.  in  Pi.  86.  col.  920. 
f.  dicens  :  De  lignis  quadratis  .cdificita  eft  ana.  Item  Aucl. 
1.  de  promiir.  ap.  Profp.l.  i.  c.  7.  legit  :  F.^c  tibi  arcam  de 
lignis  quadratis  ,  tricameraiam  facies  arcam  t  S  bitUfitzHabis 
intrinfecus  ^  extrinfecus. 

t.  ly.  sic  Ambrof.  l.de  Noe  &  Area  ,  c.  7.  col.  254.  e. 
Lib.  vero  6.  Hexa.col.  14 1,  c.ita  incipit  :  Et  f  c facies ar- 
cam  ,  ut  in  Grseco ,  quod  lie  pergit  :  Tf.axcci»/  5rr;<.;»r  tJ 

Dij 


2% 


LIBER     GENESIS.     Cap.   VI. 


Versio   antiqua. 


'Jtmhef.  «hi  flip,  dine ,  &  txiginta  cubitoriim  altitudine, 

col.  141.  f.  155.  c. 
i34.f.i57.f. 


1 6.  Colligens  facies  arcam ,  &  in  cubito  con- 

fiimmabis  earn  a  fiimmo  :  oftium  vero  facies  ex 

tranU erib  :  infeiiora  autem  arcx  bicamerata  & 

tricamerata  facies. 

AtiB.  I.  duprmifs.      1 7-  Ecce  attducam  diluvium  aquae  fuper  ter- 

D«,  ap.Frofp.  1. 1 .  ram  ,  &  interficiam  omnem  carnem ,  in  qua  eft    ram ,  ut  interficiam  omnem  carnem ,  in  qua  fpi- 
c.y.p.^^.d.        fpiritus  vit2  fub  coelo:  Quscunque  funt  in  terra,    ritus  vitue  eft  fubter  coelum  :  Univerfaqusinter- 
^"''■'■;'^^^''';^morientur. 
10.59. c.  140.  .J.     ^g^  Statuam  teftamentum  meum  ad  te 


VuiGATA     NOVA. 

mm  latitudo  ,  &  triginta  cubitorura  aldtudo  il- 
lius. 

16.  Feneftram  in  area  facies  ,  &  in  cubito 
confummabis  fummitatem  ejus  :  oftium  autem 
area  pones  ex  latere  :  deorfum  ,  ccenacula ,  & 
triftega  facies  in  ea. 

I  7 .   Ecce  ego  adducam  aquas  diluvii  fuper  ter- 


Tertai.  Je  Mottcg.      '9 ^^  omnibus  beftiis  ex  omni  carne  , 


9j».t. 


maf- 


ra  funt ,  confumentur. 

18.  Ponamque  fcedus  meum  tecum  :  &ingre- 
dieris  arcam  tu,  &  tilii  tui ,  uxor  tua ,  &  uxores 
filiorum  tuorum  ,  tecum. 

19.  Et  ex  cunftis  animantibus  univerf^  car- 
nis  bina  induces  in  arcam,  utvivant  tecum  :  maf- 
culini  fexus  &  feminini. 

10.  De  volucribus  juxta  genus  fuum  ,  &  de 


duo  induces  in  arcam ,  ut  vivant  tecum 
cuius  &  femina  erunt. 

2.0.  De  animalibus  volatilibus  fecundiim  ge- 
nus, &  de  omnibus  ferpcnribus  terrx  lecundum     jumentis  in  genere  fuo,  &  ex  omni  reptili  terra 
genus  ipforum  :  duo  ex  omnibus  introibunt  ad     fecundum  genus  fuum  :  bina  de  omnibus  ingre- 
te  ,  malculus  &  femina.  dientur  tecum  ,  ut  poflint  vivete, 

VuLGATA       NOVA. 

II.  Tolles  igitur  tecum  ex  omnibus  efcis ,  quae         11.  Fecit  igitur  Nog  omnia,  qus  prsceperat  illi 
mandi  podunt ,   &  comportabis  apud  te  ;    &  erunc     Deus. 
tarn  tibi  quam  illis  incibum. 

NoTiE     AD    VeRSIONEM     A  N  T  I  Q  U  A  M. 

/iHXo;  TiT;  xiEin-?,  i,  Ttivrmmra  ■jtvx^^v  to  ■nsi-rnc, ,  K)  rfii-     legit  cum  Vulg.  Fenfftram  ficies  in  area  ,  C?  '"  ct'l>ito  cen- 

xofra  iiHy_iai'i  to  ii-i/Oi  ai/TiiV  Grajca  lie  reddit  Autl.  1.  de    jnmmabis  earn;  ofltum  tiutemarcx  pones  ex  Iniere. 

praed.  ap.  Profp.  1.  i.  c.  7.  Etjicjaciei  earn  :  Treientorum         f.  17.  Gr,  'Ryu  Js  ij^  tirayoi  tov  xaTaJt^i/o^oV  ,  Lf/up 

cttbitoriwt  erit  livigitndo  circx  i  qitiiiquagintii  cttbitorjtm  la-     eVi  tiiV  jwv  ,  KaTa^GeT/ja/  xacaj'  ffa^«« ^  00a  aV  «  eVi  th^ 

titiido  ;  g;  triginta  ciibitortim  attittiHo  ip/iits.   In  ed.  Compl.     viTi; ,  te jektu'c;;.     Hgo  autem  ecce  induco  diluvium ,  aquam 

deeft  ,  «fTvT^.  fuper  terram  ^  utdifperdam  omnem  carnem ^  omnia  qua 

'i^,l6.  Gr.  'ET;ff^ra7Wf  xoni^e;^  TiV  )t{£ctiTot'' jj  e/;  ■^M^yy    Jiterint  fuper  terram-t  morientur,  Ined.Compl,  non  legitur» 
evvTsMc^ii;  a'uTHf  ccynhsy'  thk   Js  kv^xv  ^^^  hiCc^tm  Tomse^;  ex     eirayzc ,  fed  jVa^oj. 

yf".  18.  Gr.  Kai  th'iim  thc /(«ChVw  fix  fitri  c?,  Mf.  ve- 
to Alex,  cum  edit.  Aid.  fert ,  n»  TCfii;  ot  ,  ut  AmbroCus 
fupra. 

"^.  19.  Gr^....  Km  «tto  'jtcutuv  raiv  ^upioiy  ,  ij  ccno  Ta- 
6n;  capaoi  >  /vo  i vo  ccTri  -Trccyriiiv  f/oct^Ej;  e/;  thk  xjCwtok  , 
"tx  Tfs'f  >i;  jitsTx  cexi/n,  &c.  ut  in  Lat.  Et  ab  omnibus  tef- 
tiis ,  ^  ab  omni  carne  ,  duo  duo  ab  omnibus  induces  in  arcam, 
utnuirtas  tecum ,  &c. 

T^,  10.  Gr.  'A^o  iTXVTuv  Tuv  ofveoiv  ruv  "Treretyoiy  xarcc 

7^CC5  ,  «,  aVo  TTitfTa'V  TWf  iCJwUV  XttTOt  7EI'C5  ,  >tj  d-TTO  TacTOJ/ 
TC^y    ipimcaV     TCtiV      E^jPTTOfTCOl'    i'TTl  Tl^q  yVi^    V-XTX  "yiVC^    XOTUV  , 

J uo  /fo  «TTO  'TTxyrw  ikihwcavrxi  Trpo;  c^y  TpstpsSfxt  ^(tcc 
c^ ,  xpc^y  jt,  i»}.v.  Ab  omnibus  avtbtts  volatilibus  fecundu.n 
genus  y  ^  ab  omnibus  pecoribus  fecundum  genus  ^  ^  ab  omni" 


•7r>.xyiciiy  hxtx'/x.x  J i^'p^ifpx  h,  rptu^po^px  '^-o/mue/;  xuryy' 
Edit.  Compl.  tollit ,  th;  kiCojtv,  port  EJpai-,  cum  Anibrolio, 
quieiiaml.deNoe,  c.8.  col.  ijfi.d.  legit :  Oftium  ex  adverfo 
facies ,  non  ex  tranfverfo  ,  ut  fup.  Mfs.  tamen  duo  htc  etiam 
retinent  ,  ex  tranfverfo.  Id  ipfum  monet  Auguft.  Locur. 
16.  de  Gen.  to.  5.  col.  316.  d.  Ouod  babent  ,  inquit  , 
flerique  codices  :  facies  oftium  arcae  a  latere  ;  nonnulti  ha- 
bent  :  ex  tranfverfo  ;  Jic  enim  voluerunt  interpretari  quod 
Grxce  dtiitiir ,  sx.  ■fr.ayicny.  Item,  quxft.  6.  in  Gen.  to.  J. 
col.  }8i.c.  &  1.  ij.decivit  Dei  ,  c.  i(5.  col.  41 1.  a.addit : 
Injeriora  bicamerata  ,  ^  tricamerata  facies  earn  ;  faltem  ex 
codd.  Mfs.  nam  editt.  utrobique  ferunt ,  ea  ,  non  eam  i  & 
pofteriori  loco  ,  nonnuUi  Mfs.  habent  :  bicameratam  ^  tri- 
cameratam.  Hieron.  etiam  quaeft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col. 

514.  a.  legit  :  Colligens  ftcies  arcam  t  ^  in  crtbito  confum-     bus  reptilibus  repentihts  fuper  terram    .,  fecunditm  genus  eO" 
fnabis  eamdefuper.  Item  apud   Rufin,  1,  i.  debened,  Patr.     r«m  ,  duo  duo  ab  ommbus  ingredientitr  ad  te  ^  ut  nutriantur 
p.  ^.  b.  14.  b.     Area  bicamerata  t^  tricamerata  fieri  jubetur.     tecum  ^  mafcjilus  ^femina, 
Auift.  vero  I.  depromiir.ap.  Profp.  1.  i.  c.  7.  p.  9J.  c.  d. 


CAPUT     VII. 


Versio  antiqua. 


Amhr.  to.  I.  de  i.TT^T  dicit  Dominus....  Intra tu,&  omnis  do- 
N...  f.  1 1.  Z4I.  a.     i2mus  tua ,  in  arcam :  qi ' 


d. 

Hilar,  in  Pf.  140. 
%i7.h.c. 


quia  te  vidi  juftum  co- 
ram me  in  generatione  irta. 

z.  A  pecoribus  autem  mundis  induces  ad  te 
feptem  &  feptem,  &  a  pecoribus  immundis  bi- 
na &  bina. 


VuiGATA     NOVA. 

1 .  T"^  Ixitque  Dominus  ad  eum  :  Ingredere  Hth.  1 1, 

I  -/  tu ,  &  omnis  domus  tua ,  in  arcam  :   te  7- 
enim  vidi  juftum  coram  me  in  generatione  hac.         z.Petr, 

1 .  Ex  omnibus  animantibus  mundis  toUe  fep-  *'  '' 
tena  &  feptena,  mafculum  Scfeminam  :  de  ani- 
mantibus veto  immundis  duo  &  duo ,  mafculum 
&  feminam. 

Sed  &  de  volatilibus  coeli  feptena  &  fepte- 
ut  falvetur  femen  fu- 


'Aiig.  Locttt.  17.     ^   Adhuc  enim  feptem  dies ,  ego  inducam  di- 
«»•  5-  i^?'"-        luvium  aqus  fuper  terram &  delebo  omnem 

N  o  TjE   ad 


na ,  mafculum  &  feminam  : 
per  faciem  univerfie  terr.-E. 

4.  Adhuc  enim  ,   &  port  dies  feptem  ego 
pluam  fuper  terram  quadraginta  diebus  &  quadra- 

Versionem 


A  N  T  1  QU  a  M. 

V.  I.  Gr.  Kal  eT-rre  Kn'fio;  0  ©eo?  xfo?  HSs,  Sec.  ut  in  allegi  martdat  ex  mafculo  2?  femina  :  uno   55  """•   Auit. 

tat.  ad  verbiun.  quj:ft.  Vet.  Teft.  q.  7.  col.  46.  c.  De  mundis  JJ  immundis 

■fi.  z.  Gr.  'Ato  /e  Tuy   HTUfcoK    Tt»K  xxBafw    iki-jxye  indue  tecum  in  arcam, 
iTfic,  «E  i-rtlx  i-Jslx,  XfKy  ij  6«iwj"  a-ro   /e  tm  yclwaiy  tui         "i.  4.   Ita  nonnulti  Latini  codices  habent ,  ut  monet  Au- 

la  x«6af!»K ,  Jk'o  Sua ,  xf-it  i,  kmv.  Tertul.  1.  de  Monog.  gufl.  ibid,  turn  fubdit :  In  Grxco invenitur  :  Ego  inducam 

f«  J'P'Sji**f'  Eidem  forma  ,  ianmi ,  ^feptena  tx  bints  fl\i\iimtu^eiieiiim:Critcaloeutio^enitiviimcafumhabet, 


LIBER     GENESIS.     Cap.   VII. 


29 


M.itf, 
«4.  5Z. 

L11C.17, 
i6. 

I.  Petr, 
}.  10. 


VuLC  ATA     NOVA. 

gnita  noftibus  :  &  delebo  omnem  fubHantiam  1 
<]uam  feci ,  de  fuperficie  terra?. 

;.  Fecit  ergo  Noe  omnia,  qu.T  mandavcrat 
ei  Dominus. 

6.  Eratque  fexcentorum  annorum  quando  di- 
luvii  aqu:E  inundaverunt  fuper  terram. 

7.  Et  ingreflus  eft  Noe  &  filii  ejus,  uxor  ejus 
&  uxores  fiUorumejus  cum  eo ,  in  arcam,  propter 
aquas  diluvii. 

8.  De  animantibus  quoque  mundis  &  immun 


Versio    ANTIQUA. 

refurredionem  carnis  a  facie  terra:. 


5.  Et  fecit  Noe  omnia,  quxcunque  pra:cepit 
illi  Dominus  Deus,  fic  fecit. 
6 VtdeNot. 

7 IngtefTus  eft  Noe  &  filii  ejus  ,  &  ejus 

uxor  &  iLxores  filiorum  ejus. 


Amtv.  de  Sff'e^  c, 
15.  245.11.14^.«. 

Aitji.Lmm.  i3. 


8.  Et  a  volatilibus  mundis  ,  &  a  volatilibuS 
dis ,  &  de  volucribus ,  &  ex  omni ,  quod  move-  immundis ,  &  a  pecoribus  mundis  ,  &  a  pecO' 
tur  fuper  terram ,  ••        •  i-       o      1  ■        /  


Ambr,  tie  Ntfir,  f . 

II.  z;9.f. 

Aug.  ijaxft.  8.  in 
Cen,  tc,  J,  j8l.  r. 


9.  duo  &  duo  ingrcfla  funt  ad  N06  in  ar- 
cam ,  mafculus  &  femiiia  ,  ficut  prcTCeperat 
Dominus  Noe. 

10.  Cumque  tranfifTent  feptem  dies,  aqus 
diluvii  inundaverunt  fuper  terram. 

11.  Anno  fexcentefimo  vita  Noe,menfefe- 
cundo,  feptimodecimo  die  menfis ,  rupti  funt  om- 
nes  fontesabyffi  magnx,  &  catarafta  coeli  aper- 
ts  funt : 


ribus  immundis,  &  ab  omnibus  ferpcntibus  in 
terra , 

9.  duo  duo  intraverunt  ad  Noe  in  arcam, 
mafculus  &  femina 

10 &  aqua  diluvii  fafta  eft  fuper  terram. 


II.  Sexcentefimo  anno  in  vita  Noe ,  fecundi 
menfis ,  feptima  &  vicefima  menlis ,  &  rupti 
funt  omnes  fontes  abyfli  ,  &  cataradx  coeli  a- 
perta:  funt. 

V  u  L  C  A  T  A 


Aug.  de  civ.  Dei  * 
I.  ly.  to.  7.  c.  14, 
394.  d. 

Amhr.  de  Ute  ,  c, 
14.  147.  e. 


NOVA. 


II.   &  facia  eft  pluvia  fuper  terram  quadraginta     Sem,  &  Cham,  &  Japheth,  filii  ejus ;  uxor  illius, 
diebus  &  quadraginta  noftibus.  &  tres  uxores  filiorum  ejus  cum  eis ,  in  arcam : 

13,  In  articulo  diei  illius  ingreflus  eft  Noc ,  & 

Versio    antiqua. 


VULGATA     NOVA. 

14.  ipfi  &  omne  animal  fecundum  genus 
Cuum,  univerfaque  jumenta  in  genere  fuo,  & 
omne  quod  movetur  fuper  terram  in  genere  fuo, 
cunftumque  volatile  fecundum  genus  fuum  , 
univerfs  aves,  omnefque  volucres  , 

1 5 .  ingrefli  funt  ad  Noe  in  arcam  ,  bina 
&  bina  ex  omni  came ,  in  qua  erat  fpiritus  vits. 

16.  Et  qux  ingrefla  funt ,  mafculus  &  femi- 
na ex  omni  carne  introienint ,  ficut  pr.xceperat 
ei  Deus  :  &  inclufit  eum  Dominus  deforis. 

I  7.  Faftumque  eft  diluvium  quadraginta  die- 
bus  fuper  terram  :  &  multiplicatje  funt  aquas,  & 
clevaverunt  arcam  in  fublime  k  terra. 

V  U  L  G  A  T  A 


1 4.  &  omnes  beflii  fecundum  genus ,  &  om- 
nia pecora  fecundum  genus  ,  &  omne  repens 
quod  movetur  fuper  terram  fecundum  genus , 
&  omne  volatile  fecundum  genus , 

1 5 .  intrarunt  ad  Noe  in  arcam ,  bina  ab  omni 
carne ,  in  quo  eft  fpiritus  viti. 

16 &  claulit  Dominus  a  foris  arcam. 


Aug.  Locttt,  to. 
«0.  3. 317.  c. 


1 7.  Et  faclum'eft  diluvium  quadra^nta  diebus, 
&  quadraginta  noftibus. 


Amhr.  de  ICoe ,  C4 
i;.  248.  J. 

Uid.  c,  13.  cct, 
»44.*. 


NOVA. 


1 8.  Vehementer  enim  inundaverunt  :  &  omnia 
repleverunt  in  fuperficie  terra  :  porro  area  ferebatur 
fuper  aquas. 

19.  Et  aqux  prsvaluerunt  nimis  fuper  terra;!!  : 


opertique  funt  omnes  montes  excelfi  fub  univerfo 
ccelo. 

io.  Quindecim   cubitis   altior   fuit    aqua    fuper 
montes,  quos  operuerat. 


NoTiE     AD     VeRSIONEM 


«0«  accujhtivunt ,  lit  fi  hoc  in  Lalinam  exprimamas  ,  ita 
diCiUftr  :  Adhjtc  enim  feptem  dierttm  irlditcam  plaviatn  fuper 
terram  ;  &  infra  Locut.  19.  col.  327,  b.  Qjirid  fcnpmm  ef} , 
inquic  ,  Uelebo  omnem  fitjcitationem  ,  non  creatiottem  dttl.ini 
fjotttttdttm  cj}  :  dya^ctciv  enim  Grjice  fcriptnm  eji ,  tjtiod  no- 
men  etiam  refiirreHionii  ajjidue  ponitttr ,  ;«  fcripttirU  Gra- 
tis ,  ciim  ppjfet  s'^xyci^ccciz  diet  ,  rtt  fltjcitntio  Jit  0:1  ctVaoj;  , 
refiirretlio  ,  E^.iraraoi?.  Apud  LXX.  lie  integer  verfus  ex- 
ftat  :  '  Et(  ya,p  M/uspo^f  eTrla.  syti  =Voe>w  ueroy  eV*  tm»'  y)^y , 
T;o5«paxo^7a  v/:iipct^  k.  TSC^ctpxicoifl x  vuk7x^*  k^  e'^aMi-^oi  icolv 

TO  «VajHfta  ,    0    l-TCrAwOC  CtTTQ  TTfOOWTTtf    7r«5t1?  TH5   71I?*    lo  Mf. 

Alex.  Tw;  ySi ,  abfque  ,  tmmc;. 

ir.  y.  Ita  in  Grjeco ,  prxter  hoc  ultimum  ,  Jic  fecit , 
quod  abeft.  Ita  tamen  legilFe  conftat  Auguftinum  in 
luo  codice  ciim  dicat  ibid.     Q^iod  fcriptnm  eft  :  Et  fecit 

Noe lie  fecit  :  loctttto  ejijimilis  ei ,  qttod  in  cojidttione 

cre.ttitr.t ,  pojle.xqttam  dicitttr  ,  &  iic  eft  factum  ,  additur  , 
&  fecit  Deus.  Air.brof.  1.  de  Noe  &  Area  ,  c.  15.  col.  245. 
c.  fimpliciier  liabet :  Et  fecit  omniaNoe,  qua  mandavit  ei 
Dominus  Dens. 

"tt.  6.  7.  Hi  duo  verfus  defunt  in  Mf.Gr.  Cot.  quae  au- 
tem  pofui  ex  Ambrolio  ,  ex  ipliufmet  dittis  confeci  :  lie 
enim  habet  loc.  cic.  Hie  ordoftttt  ingredtentiitm-,  tttprimo  ipfe 
ingrederetur  ,  t^  filii  ejus  ;  deinde  ejus  uxor  ,  ^  ttxores  fho~ 
rum  ejus.    Gr.    Er;ii>££  Je   N^f  ,  k,  oi,  &c.  ut  in  Lat. 

■fr.  8.  Itidetn  Grsce  ,  nifiexcipiashaec  ultima  ,yrr«fM(/- 
iui  in  terra  ,   pro  quibus  habeiur  ,  ru^r  sp-^ivlv^f  eVi  t^i 


A  N  T  I  QU  A  M. 
7~C ,  repentihus  fuper  terram  i  at  in  Mfs.  Alex.  &  Cot,  t«» 

SpiTililiV  TCliV  f -TTl  TM?  7M?. 

If.  9.  Ita  quoque  in  Grxco.  \ 

"t.  10.  Ad  verbum  e  Gtdcco. 

Tf.  11,  Optime  Auguflinus  ex  Gra;co  ,  ufque  ad  hoc» 
55  ziice/ima  menjis.  Quae  autem  fequuntur  ex  Ambroiio  , 
cum  Graeco  pariter  concinunt ,  nili  quod  ante  hoc  ,  J5  rup- 
ti funt ,  Grjecum  hab.  rii  vfiipa  tcwlf  ,  deinde  ,  sffiiv 
ear,  &c.  Ambrolius  etiam  infi-a  ,  col.  2y;.d.  dicit ,  di- 
luvium cccpijfe  fecando  menfe  anni  ,  Jeptima  ^  ■vicefima 
menjis. 

t.  14.  Similia  Grsccum  habet ,  nifi  quod  loco  ,  tS  «"'"^ 
volatile  fecundiim  genus  ,  fert  ,  Kal  Ta»  ipnm  -Ttili^tlt  xa/x 
lini  don  ,  ^  omnis  avis  vcl.uilis  j'ecundiim  genus  fuum  : 
at  in  Mf.  Alex,  defunt ,  Spnm ,  &  dun  ,  ficut  apud  Auguft. 
Aid.  quoque  edit,  delet  ,  op=o^. 

Tf.  I  J.  Ita  in  GrsEco  prxier  feqq.  J'u'o  fva  ,  <tf-'£'  J 
imv  ,  duo  duo  ,  mafculus  ^femina  ,  loco  Una.  Ad  hxe 
autem  ,  in  quo  eji  J'piritiis  vitji ,  Auguft.  ait  :  N»«  rrfirtur, 
in  quo  ,  nifi  genus  Juhaudi.ts  ,  id  efl  ,  in  quo  genere  ;  n.%m 
fi  ,  carne  ,  jubaudircmus  ,  in  qua  ,  fun  at  dicenium  ,  y««i< 
folus  interpres  Symmachus  dixit.  ,        ,      v  ^   , 

t.  16.  Gr....  Kct'i  sKMieiKi'piei;  iSecCnuuCartrsia- 
Ur  aW?,  eJ  claiifit  Dominus  Deus  arcam  dejiristjus. 

f.  17.  Gr.  Ka!  o/'sto  o'  iia7»x»/ci<««T£;:«f cwh'T»  r/tf 

feci    i)    T5«««f  «XS'T»!  tXTOV  ,    &C, 


50 


LIBER     GENESIS.     Cap.   VII. 


Versio    antiqua.  Vulgata    nova; 

21.  Et  mortua  eft  omnis  caro  quae  moveba-        tr.  Confumptaque  eft  omnis  caro  quae move- 

tur  fuper  terram,  volatilium  ,  pecorum,   &  ju-  batur  fuper  terram ,  volucrum.animantium.bef- 

menrorum ,  &  ferarum ,  &c  omnis  Terpens ,  qui  tiaium , omniumque  reptiliura,  qus  reptant  fuper 

mo\etur  fuper  terram  :  &  omnis  homo  ,  terram  :  univerfi  homines , 

Z2.  &  omnia  quicunque  liabent  Ipiritum  vi-         ii.  &  cunfta  in  quibus  fpiraculura  vitae  eft 

/.  I  j.^f.  14.  to.  7-  t3E ,  &  omnis  qui  erat  luper  ariciam ,  mortuus  eft.  in  terra ,  mornia  funt. 

^'^'^"  '  25.   Et  deleta  eft  omnis  fufcitatio  ,  qux  erat         z^.  Et  delevit  omnem  fubftantiam ,  qus  erat 

fuper  faciem  omnis  terra; ,  ab  homine  ufque  ad  fuper  terram  ,  ab  homine  ufque  ad  pecus ,  tam 

pecudem  ,  &  repenrium  ,  &  volatilium  coeli :  5c  reptile  quam  volucrescceli :  &  deleta  funt  de  ter- 

deleta  lunt  de  terra  :  &  derelidus  eft  Noe  folus  ra  :  remanfit  autem  folus  Noe ,  &  qui  cum  eo 

in  area  cum  iis ,  qui  ciun  ipfo  erant.  erant  in  area. 

:!4.  Etexalt.ua  eft  aqua  fuper  terram  centum         14.    Obtinueruntque  aqus  terram   centum 

quinquaginta  dies.  quinquaginta  diebus. 

NoT/E    AD    Versionem 


Aug.  de  aniiH.  t 
4.  to.  10.407.  d. 


Idem  de  civ.  Dei  , 


347 

id.  Loittt.  22.  /(7. 
5.  5i7.</. 

Amh  .  de  Xs'f,  c. 
15.  150.  (V. 

Aug.qu.zfl.  II.  in 
Cen.  to.  3.  381.  a. 


Sap.  10. 

4- 

Eccli, 
39.  18. 
I.  feir, 
J.  10. 


Tf".  II.  Grsce  ,  vix  dilTimilia,  nempe  ,  Kai  a-s-sEa/s  -jtx- 
ca  ffao^  Jtjci^^EiH  eVi  ra^  -yv,^  ,  twk  Tersj^'a't'  ,  k.  t'mv  x/nruiry 
j^  T:t}y  £M/;/i)c*  It,  -TTtiy  spwrrQ/  x/^f^cfPOK ,  flee,  "at  in  La-t.  Et 
mortua  eft  omnis  caro  ,  f^il£  movetur  fup.  lerr.im  ,  voialiliitm, 
^  pecornm  ,  ^  hefli,Trltm  ,  ^  omile  reptile  quod  movetttri  &c. 
Aucl.  quad.  Vet.  Teft.  q.  41.  col.  JJ.  a.  c.  hsec  habet  : 
'Et  mortit.i  eft  omnis  caro  in  aqua  ,  m  qua  erat  fpiritiis  "jttje. 

't,  22.  Auguft.  lococit.de  civit.  Dei, habet, (Jm«w /y«^, 
Gr.  ira-'TX  o'^a  ,  deinde  ^-^si  -ttjoiV  ^cuh;,  ad  quod  Auguft. 
ibid,  Non  GriScns  -mv^x  ,  fed  ir.r.'i  dixit  ,  ad  vetbum  , 
fatttm  :  raox  in  Gra:co  ,  Ka^Tcar  0  »? ,  &c.  ut  in  Lat.  at  in 
edit.  Aid.  legitur  ,  kxI  xa;  0;  yv ,  uti  Augufl.  fupra. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

■^.  23.  Gr.  Kai  £^nA£;'4'S  ''ici  to  aVaj^f^ot»  0  hk  eVt  t/jo- 

^STSjmi' T?  i^'f  ocK?'  J,  E^irtsi'yucai'  «to  tiT;  7«;.  j,  x.aTi>,e!ip^,n 
fiorci  NwE ,  J,  m  fisT  dvii  s'r  t/I  xjCu-ra.  In  edit.  Aid.  loco, 
Kxl  !glI'^!l4f  '  tf  «^f/rat  ,  ejcilat  ,  s^ij^j/^Si,  ,  deleta  eft , 
ut  apud  Aug.  &  infra  pro  Egx^Eiynoaf ,  in  Mf.  Alex.  £'^«*£i'-. 

f.  24.  Ira  in  Grxco  :  Ambrof.  1.  de  Noe  &  Area  ,  c. 
17.  col.  2J2.  e,  iimiliter  ait  :  Centum  quinquaginta  diebus 
fuijfe  infu/tonem  aqriarum  ,  feu  ui  ir.fra  ,  col.  25  3.  d.  «>/?«■• 
xijje  diluvium. 


CAPUT     VIII. 


Versio    antiqua. 


VuL 


G  ATA 


i."\^  Emor  fiiit  Dominus  Noe,&  befliarum  , 


Amhr.  de^oe       l\l_sc  jumentorum &  indiuit  Dominus 

to.  I.  c.  16.  Ijo./.  ,.  .  .  r  c  rr     ■ 

x^i,j,  Ipintum  iuper  terram  ,&  celiavit  aqua. 


Keren, 
hehr.    to. 

quxft. 
2.     co{. 

J14.*. 

Aug.  I. 
civ.  Dei , 

I  J.    de 
to.  7.  c 

14.  394.  <• 

. 

Et  conclufi  funt  fontes  abyfli ,'  &  catarada 
&  dctenta  plu\'ia  de  coelo. 
Et  ceflavit  aqua  fuper  terram 


GeTto.'f.'ii\.'h.  coeli:  &  detenta  pluvia  de  coelb 


hieron.    qu-tjl. 
Mehr.to.  1.  J  14. .», 


4.  Et  fedit  area  in  menfe  feptimo  ,  feptima  & 
vicefima  die  menfis ,  luper  monies  Ararat. 

5.  Aqua  autem  minuebatur  ufque  ad  undeci- 
mum  menfem  :  in  undecimo  autem  menfe ,  pri- 
ma die  menlis,  paruerunt  capita  montium. 

6 poft  quadragintadies,  apcruit  Noeoftium 

arcs ,  quod  fecit ,  iSc  emifit  corvum  : 


N  O  T  i€     A 


D 


NOVA. 

I.  T)    Ecordatus  autem  Deus  Noe  ,    cunfto- 
J^V  rumque  animantium  ,  &  omnium  jumen- 
tomm ,  qux  erant  cum  eo  in  area  ,  adduxit  fpiri- 
tum  fuper  terram  ,  &  imminuti-E  funt  aqua, 

2,  Et  claufi  funt  fontes  abylfi,  &  catara&e 
coeli  :  &  prohibits  funt  pluvii  de  coelo, 

} .  Reverfsque  funt  aqus  de  terra  euntes  & 
redeuntes  :  &  coeperunt  minui  poft  centum  quin- 
quaginta dies. 

4.  Requievitque  area  menfe  feptimo,  v:geG- 
mo  feptimo  die  menfis,  fuper  montem  ArirenL-c. 

5 .  At  vero  aqus  ibant  &  decrefcebant  ufque 
ad  decimum  menfem  :  decinio  enim  menfe ,  pri- 
ma die  menfis ,  apparuerunc  cacumina  rr.ontium. 

6.  Cumque  tranfiffent  quadraginta  dies,  ape- 
riens  Noe  feneftram  arcs ,  quain  fecerat ,  dimilit 
corvum  : 

Versionem 


ir.  I.  In  Gr.  fie  ; 

Ald.£>i;,3ii )  i  ©■< 

x7mj 


Kal  ci(iA.mSiv  ,  (  Mf.  Alex,  cum  ed. 
Ty  NoJE  ,  Jc,  yrxiT-ji-/  Tuy  Ewp/ijc ,  k.  itx-- 

TUV  TOJl-  •iLiWC.iy  ,    Jtj  ^«CTWC    Tiff    TETfil-a^;'  ,    «)  -TTX/TJty  T'^y  sp- 

'TTSToiy  T'jiy  'pTToyTuy  ,  oc*  yy  ;U;7'  duT^  h  t«  /.fGaJTW"  j,  f'-^nt- 
■ja'/iy  0  ©;o';,  &c.  ut  in  Lat.  At  in  Mf.  Oxon.  ac  edit. 
Compt.  vox.  Tciru^y ,  iriplititer  omittitur.  Item  in  Mf, 
Cot.  defunt,  Kai  -Trxirojy  rm  ipTrsTj^y  i^'y  spTrayruiy.  Hie- 
roa.  quart.  Hebr.  in  Gen.  pro  cejjavii  aqua  ,  legit ,  quievit 
aqua.  Gr.  ^y.'iirx'.i -rzvJ o^p.  Ambfof.  ubi  fup.  c,  17.  col. 
153.  Centum  quinqtt.tginta  diebus  aliis  ce^t  diluvium. 
Augurt.quseft.  12.inGen.to.  3.  col.  382.  b.  Scripuim  eft., 
inquit  ,  poft  centum  quinquaginta  dies  addutlum  ejje  jjiiritum 
fuper  terram  ,  ^  dejiijfe  aquam. 

^.  2.  Verfus  integer  non  ita  exprimitur  ap.  Auguft.  fed 
ipfummet  confecimus  ex  his  qux  natrat  S.  Doftor ,  fcrip- 
tum  ,  dicens  ,  ^^  conclnfos  fontes  ahyjji  ,  ^  cat.jr.idas  cicli^  ^ 
detentam plitviatn  de  cielo.  In  Gr.  lie  :  Kai  sVexaM^^fM^ac  a? 
7ni7*i  TM?  aSi'liif»  K.  u  y.xl xppx^l xt  TV  )i px;^ ^  K,  (j[^*£^f'fit  0 
K=To;  iiei  t?  vpxiv.  Ambrof.  1.  de  Noe  &  .\tca  c.  17.  col. 
252.  b.  legit :  Clauji junt  fontes  aquarum ,  y  cataraB.t  cccli. 
Hieron.  vero  qu-frt.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  514.  b. 
Et  revelati  junt  /antes  abyjji  ,  ^  cat.ir.iilx  cteli  :  turn 
addit :  Pjorevelatis  fontibus  ^  claujos  ^  obturuos  .,  omnes 
interpretes  tranftulerunt :  Varietas  orta  eft  ex  limilitudine 
verbi  utriufque  ,  eVgy,axf'9^H;aK  ,  Sc  aVsJta^t/j^H'a. '  pri- 
mum  legille  videtur  Ambrofius  cum  Auguft.  uti  etiamnum 
exftai  in  edit.  Rom.  alterum  admilit  Hieron.  quod  etiam 
invenltur  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid, 

Tf ,  3-  Gr,   KfltJ  tre^t/t/  tb   p'/w/j   •^rop'.vofisysr    0.112  T>t; 


ANTIQUA  M. 

7H!,   &c,     Et cedebat  jqu.r'jadtm  de  terra, 

Tf.  4.  Itidem  Graece  ,  exeept.1  vocula  ,  die  ,  qux  deert. 
Similiter  Ambrof,  1.  de  Noe  &  Area  ,  c.  1 7.  col.  252.  e.  ft 
fedit  area  feptimo  menfe  ,  feplima  gj  vigejima  menfis  ;  Sc 
infra  ,  col.  2 J 3.  c.  Tunc  ergo  fedit  area  ,  hoc  eft ,  in  menfe 
feptimo  ,  feptioht  i^  vigejima  nunjis  ,  fuper  montem  qua- 
dr.iti. 

t.  $•  Ita  Auguft,  e  Grseco  ,  nifiquod  loco  ,  nfque  ad 
itndecimum  menfem  i  in  undecimo  autem  ,  &c.  ibi  legitiu  : 
ecu;  to  J ex-xn  fmy^:;  ,  5  s'»  ru  Jiicxtu,  Sec.  ufque  ad 
decimum  menfem ,  JJ  in  decimo  ,  &c.  Mf.  tamen  Alex, 
cum  edit.  Aid.  habet  ,  sV  Ji  tm  iyS^fn.xrci  ,  in  tindt' 
cimo  autem.  Similiter  Ambrof.  1.  de  Noe  &  Area  ,  c.  17.  col. 
252.  f.  ait  :  Poftea  minui  cwpijfe  aquas  ,  ^  centum  quin~ 
quaginta  diebus  diminutionem  aquarum  j.ictam  ,  pflftea  appa^- 
ruijje  capita  montium.  Et  iutia  ,  col.  25  3.  d.  hx  ilto  ,  in- 
quit  ,  minui  diluvium  ciepit  :  pauloqu;  poft  :  Diluvium 
cccpit  fecundo  menfe  anni ,  feptima  ^  vigejima  menjis  ;  cen- 
tum quinquaginta  diebus  infiuxit  diluvium  ;  centum  quin- 
quag,  diebus  aliit  cejjit  diluvium  i  quadr.iginta  diebus  nimia 

•VIS exxftuavit  ;  quadraginta  diebus  alits  exaclis  ^poftqttam 

Vila  Junt  capita  montium  ,  undecimo  metije^  primo  die  merijis^ 
dimijit  corvum  S.  Noe.  Retle  autem  Anibrof.  fub  iinem 
fcribit ,  vifa  funt  capita  ,  e  Gr.  uv'^yzxy  a/  Ks^xxxi  ,  pro 
quo  iple  fup.  apparuerunt  capita  ^  Au^.  paruerunt.  Habet 
ezi^m  undecimo  menje  y  cum  Augud.  Hem  Sc  prima  die  ^  cum 
ipfo  :   led  a  Gricco  abeft  vox  die. 

t'.6.  Gr.  KaiE^E.ETo  /^sra  TE53x/)ano/Ta  MM?pa?  h^ew^c 
N*E  w  iffilx,  Sec,  mill  Lat.  obfervat  ibid.  Hieronymus, 


Slip.  I, 


£S. 


Infr,  9. 


LIBER     GEN 

VuiGATA     NOVA. 

t-  qui  egrediebatur ,  &  non  revertebatur ,  do- 
nee ficcarencur  aquE  fuper  teiram. 

8.  Emifit  quoque  columbam  port  eum ,  utvi- 
deret  fi  jam  ceffaffent  aqus  fuper  faciem  terra;. 

9.  Qu«  cum  non  invenilTet  ubi  requiefceret 
pes  ejus ,  reverfa  eft  ad  eum  in  arcam :  aqux  e- 
nim  erant  fuper  univerfam  terram :  extenditque 
manum ,  &  apprehenfam  intulit  in  arcam. 

10.  Expedtatis  autem  ukri  feptem  diebus  a- 
liis ,  rurfum  dimifit  columbam  ex  area. 

1 1.  At  ilia  venit  ad  eum  ad  vefperam  ,  por- 
tans  ramum  diva  virentibus  foliis  in  ore  fuo: 
intellexit  ergo  Nog  quod  cefFalTent  aqua  fuper 
terram. 

ii.  Expeftavitque  nihilominus  feptem  alios 
dies  :  &  emifit  columbam ,  qua  non  eft  reverfa 
ultri  ad  eum. 

1 5 .  Igitur  fexcentefimo  primo  anno ,  primo 
menfe ,  prima  die  menfis ,  imminutx  funt  aqu^ 
fuper  terram:  &  aperiensNoeteftum  arcs,  afpe- 
xit ,  viditque  quod  exficcata  eifet  fuperficies  terra. 

14.  Menfe  I'ecundo,  feptimo&  vigefimodie 
menfis,  arefada  eft  terra. 

1 5 .  Locutus  eft  autem  Deus  ad  Noe ,  dicens : 

1 6 .  Egredere  de  area  ,  tu  &  uxor  tua  ,  fijii 
tui  &  uxores  filiorum  tuorum  tecum. 

I  7.  Cunda  animantia  qua  funt  apud  te  ,  ex 
omni  came  ,  tarn  in  volatilibus ,  qu^m  in  beftiis 
&  univerfis  reptilibus ,  qua  reptant  fuper  ter- 
ram ,  educ  tecum  ,  &  ingredimini  fuper  terrain : 
crefcite  &  multiplieamini  luper  earn. 

1 8 .  Egrelius  eft  ergo  Nog ,  &  filii  ejus ,  uxor 
illius ,  &  uxores  filiorum  ejus,  cum  eo. 

19.  Sed  &  omnia  animantia,  jumenta  ,  & 
reptilia  qua  reptant  fuper  terram ,  fecundum  ge- 
nus fuum ,  egrefla  funt  de  area. 


ESIS.     Cap.   VIII.  ^i 

Versio    antiqua. 

7.  &  egrefTus  non  rediit  ad  eum ,  donee  ficca-     lUenn.  nhi/up, 
rentur  aquae  de  terra. 
8 Fide  Not. 

5 &  extendit  manum  fuam,  accepit  eam,     Jiag.  Umr.  14, 

&  indu-xit  eam  ad  femetipfum  in  arcam.  '•  5. 3^7   • 

10 Fide  Not. 

1 1 .  Regrefla  eft  igitur  columba  ad  vefperam ,  Amk.  de  Nue ,  c, 
habens  folium  o\ex  &  ramum  in  ore  luo  :  &:  '9- '•  1-156.*./. 
cognovit  Noe  quia  defecit  aqua  a  terra. 

12 &  Hon  appofuit  reverti  ad  eum  am-    Aug.  Ucut.  ij, 

plius.  '•  ?•  317./- 

15 in  primo  &  fexcentefimo  anno  vitae   Amhr.deKte,  e, 

Noe,  primo  die  menfis  imminuta  aqua  a  facie  ^-o.zyZ.c.y;  55  <■. 
terrs  :  &  denuda\'it  Noe  tectum  arcse ,  &  adver-  ''''  ^^  •'' 
tit  quod  aqua  omnis  recelfiU'et. 

14.  In  fecundo  autem  menfe  ,  feptima  &  vi- 
cefima  die  menfis  ,  ficcata  terra. 

15.  Et  dixit  Dominus  Deus  ad  Noe: 

1 6.  Exi  de  area ,  tu  &  uxor  tua ,  &  filii  tui Uul.  c  21.  ijp. 

/• 


18.   Et  exivit  ipfe,  &  uxor  ejus ,  &  filii,  & 
uxores  fiiioriun  ejus. 


NoT^     AD     VerSIONEM     A  N  T  I  Q  U  A  M. 


prooyjio  fcriptum  effe  in  liehixo,feneftram.  Similiter  Am- 
brof.  1.  deNoe  &  Area  ,  c.  17.  col.  zJ2.  f.  ait  :  Pofl  qtin- 
dragtma  die!  aperttijfe  ojlium  arcis  jaudttm  l^oe.  Oftium 
etiam  ponit  infra  ,  col.  253.  e.paulo  veto  ipo(l,fenejlram  i 
Mf.  Oxon.  T'.i,'  l-.vfx/. 

V.  7.  Sic  etiam  in  Gnco  ,  prster  unum  ur/ «(»> ,  quod 
abefl ;  loco  veto  ,  donee Jiccareniiir  aqiis  ,  &c.  exllat  in  (in- 
gulari ,  sa'?  T^'  i,vfa,Awc/.L  to  iv'/w/>  a-Tri  th'<;  7m5"  dottec  Jicca- 
retitr  aqua  ,  5cc.  Auguft,  Locut,  25.  de  Gen.  to.  3.  col. 
327.  c.  lie  habet  :  £f  dimifit  corvum  videre  ji  cejJUvit  aqua  ; 
^  exiettsreverflts  non  ej}  ,  donee Jiccavit  aqnci  a  terra.  Hunc 
legendi  modum  confirmat  Mi.  Alex,  in  quo  iic  :  Kai 
ctTfVfi^e  TO/  xo/)axa,  -Vti  ij  ur  si  K^n.a-TraoCii'  to  ijj  (ap,  Jt,  e'^sa- 
Cot  ,  M  in; f!-!fiv ,  &(.<:■  Similiter  habet  edit.  Aid.  t»  iSui 
timy.'^Tuy.i ,  8cc.  Ambrof.  1.  de  Noe  Sc  Area  ,  e.   17.  col. 

252.  f. aic  :  dtmijpim  cmt'iim  non  reverti/fe 6c  infra, 

col.  254.  c.  d.  quxreas  ,  qtiare  non  regrejptm  dixerit  cor- 
vttm  ,  donee  Jiccaret  aqua  ii  terra  i  quaji  vero  pojleajit  regrcf- 
fit!,  fubdit  cum  Aug. ubi  fup.non  inde  feqiii ;  led  banc  locu- 
rionem  ufitatam  elfe  Scripturse  divinac.  Rurfum  Ambrof. 
pofl  pauea  :  Q^i^v  eji ,  inquit ,  locittio  tjla  ,  nt  dieeret :  Do- 
necfcearet  aqua  /t  terra  t  non  terra  ab  aqua?  Mox  ille  :  £e 
qittdem  iifiis  loquendt  etiam  hoc  habere  conjuevit.  Vid.  etiam 
Hilarium  in  PI.  14(5.  col.  ySo.f. 

t.  8.  Tertul.  1.  de  Bapt,  c.  8.  p.  %Zg.  c.  liis  alludens 
dieit  :  Columbam  dimijfam  ex  area. 

i^.  9.  Gr Kal  iarsivKi;  thv  '^^Tpac  ,  f'>«Csi'  av-rw ,  Sec. 

ut  in  Lat.  £t  extendem  manum  ,  accepit  eam  ,  Stc.  Ad  hsec 
Auguft.  loco  cit.  Quod  fcriptum  efl  ,  inquit  ,  C<  extendit 
manum  fuam  ,  accepit  eam  ,  &c.  Locittio  eji  ,  qitam  prop- 
terea  Hebraam  pitto,  quia  ^  Punica  lingua ftmiliariljima  efl, 
in  qua  miilta  invenimu!  Hebr^is  verbi!  confonantia  ;  nam 
Mique  (iifficeret :  Et  extendit  manum  ,  gyi'  «0«  adderei , 
fuam.  Mf.  etiam  Alex,  cum  edit.  Aid.  &  Compl.  habet  , 
T«\  x^^f^-  «fT?.  Ambrof.  I.  de  Noe  &  Area  ,  c.  17.  col. 
252.  f.  alludens  ait  :  Dimijpim  columbam  reverttjp  va- 
cuam. 

S^.  10.  Ambrof.  ubi  fup.  eol.  252.  f.  feribit  :  Iterum  poft 
feptem  diet  dimijfam  columbam.  In  Gr,  Kai  iiri^^cvy  srt 
nfispx;  sit /a  etsf'y.t;  ,  irahiv  E^aoreVe/Ae  th»'  irspi^epa.^  in.  tm^ 
wSarJ',  ^^  c'lim  fuflinuijpi  adhiic  feptem  dies  alios  ,  nirfus 


emifit  columbam  ex  area.    In  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Compl, 
deeft  vox  ,  \tifa.c, ,  poft  iirla.. 

il.  n.  Id  quod  ramum  hic  appellat  Ambrof.  ibidem 
infra  >  ramulitm  dicit  i  at  fup.  c.  17.  col.  252.  f.  feribit : 
Pojl feptem  dies  dimijfam  columbam  revertijfe  cum  ramo  cliva. 
Similiter  Tertul.  1.  de  Bapt.  c.  8.  p.  589.  c.  ait :  Columbam 
dimijfam  ex  area  ,  '^  cumolea  reiierjatu.  Audi.  1.  ad  Nova- 
tian.  hsret.  ap.  Cypr.  p.  436.  Receptjfe  eam  (  Noe  )  par- 
tantem fuo  ore  olivx  folium.  Auguft.L0cur.24.de  Gen.  to. 
3.  eol.  327.  e.  Hiii-f^ai ,  inquit ,  oUva  folia  .,  fnrcttlum  in 
ore  juo.  In  Gr.  lie  :  Kai  oiy^s'ps'^s  -n-poi  dvTO'^  ij  Trsps^tpoi 
TO  TTf  5?  iiiiripxv ,  «,  ux^  ^f  MOf  eActi'a^ ,  xa^^c?  I/  tw  s-ojuari 
«Vtii'?  ,  Jc,  57/01  N^e,  oTi  XEXooraxe  ,  &c.  ui  Cu^.  Et  rever~ 
tit  ad  eum  columba  ad  vejperam  ,  ^  habebat  folium  olex  , 
feftllcam  in  ore  juo  i  ^  cognovit  Noe  quia  cejfavit  ,  &e. 

V.  12.  Itidem  Grace.  Ambrof.  etiam  1.  de  Noe  &  Area, 
c.  17.  col.  2J2.  f.  ait  :  Pofl  Jeptem  dies  dimijfam  (colum- 
bam )  non  revertijfe. 

t.  13.  Verfus  totus  non  confiat  ,  niliex  propriis  Am- 
brofii  diftis  ,  paulifper  immuiatis  ;  ita  nempc  Ambrof. 
narrat  cap.  20.  col.  2j8.  c.  Jn primo  ^  J'excentef,  anno  vits 
Noe ,  primo  die  menfi! ,  imminutam  aqitam  dicit  a  facie  term  S 
pauloquepoit  :  Etdenudavit  Noe  teclttm  area  :  iupctLVSid  ^ 
e.  17.  col.  252.  f.  addit  ,  advertijfe  Noe  quod  aqua  omnis 
recejfijfet  ;  ex  quibus  verfum  integrum  confeeimus  ut  fup. 
In  GrjECO  exftat  hoe  modo  :  Kai  iyevno  sr  tu  eVJ  j,  £|a:i«- 
ciorw  sVei  ,  eV  t?i  ^01«  Ty  Ncf  e ,  t\s  TTpurv  ^(n/o^  ,  /Ma  tv 
fiwot; ,  e^eMire  tI  vTeup  diro  rai  yv^'  h,  KirenccfyU'^?  No^s  Tuy 
reyw  TH?  JtfCwTV  H/  s-TTiiWs*  5;  e/cTe/  oti  e{^sMirs  to  CSecp 
aVo  TT^oocairfc  tS";  y>ii'  Et  fallum  efl  in  v.no  2?  fexcentefimo 
anno ,  in  vita  Noe  ,  primi  menfis  ,  una  menfi! ,  defecit  aquS 
a  terra  ;  ^  denudavit  Noe  teiiitm  arcx  quod  fcer.it ,  ^  vi- 
dit  quia  defecit  aqua  a  facie  term.  In  Mf.  vero  Cot.  ac 
edit.  Compl.  defunt ,  |Uia  n  /.tmh,  «na  menfis ,  (leut  in 
Mf  Alex,  li/  sVoi'hS!  ,  quod  fecit  ;  qua!  omnia  non  legifle  vi- 
detur  Ambroiius. 

■>?■.  14.  Graced  fie  mutatur  ordo  :  'E/ /s  tS  S'cvrifii  nn- 
t\  s'gwfa/Cn  li  7iT,e'£J"c^n   J,  5'«a/'  tk  y««/oc. 

t.  1$.  Grse.  addit  i  Myjt ,  dicens ■■,  ad  vocem  2J»ir.      ■ 

•5^.  16.  Sic  in  Gricco  ad  verbum. 

t-  18.  Gr.  Koti  t'^Ws  N«J ,  5  «  tun  wn,  s  ti'  w») 


?2 


LIBER     GENESIS.     Cap.  VI I L 


Fulg.   I.   I 
'Moriiin.  c.  5.  19 

CS/j^.  54.658 

Amhr,  /.  z.  de 
S.  col.  647.  .1. 

hem  dc  Nc'c  ■ 
il.  z6i.h.  z6l 
*.  1(5$.  c. 


VULGATA      NOVAT 

10.  yf.dificavit  autem  Noe  altare  Domino  :  & 
tollens  de  cunftis  pecoribus  &  volucribus  mun- 
dis ,  obtulit  holocaulta  fuper  altare. 


Sp. 


Versio    antiqua. 

ad     2.0.  Et  acdificavit  Noe  altare  Deo  :   &  accepit 
•  «•  ab  omnibus  pecoribus  mundis ,  &  ab  omnibus 
*•  volatilibus  mundis,  &  obtulit  hoftiam  iiiper  al- 
tare Deo. 

zi.  Et  odoratus  eft  Domintis  odorem  fuavita- 

tis ,  &  di.xit  Dominus  Dcus  :  Recogitans ,  non 

c.  adjidam  maledicere  tenam  propter  opera  homi- 

"•  num  ,  quia  permanet  cor  hominis  diligenter  fu-     ni  cordis  in  malum  pronafuntabadolefcentiafua:  J- 
per  mala  a  juventute  :  non  ergo  adjiciam  adliuc    non  igitur  dtri  percutiara  omnem  animam  viven-      •*!<»«/. 
percutere  omnem  carnem  ficut  feci.  tem  licut  feci.  '' 

22.  Omnibus  diebus  terrae ,  femen  &  meflis,  n.  Cundis  diebus  terr^  ,  fementis  &  meflls, 
frigus  &  a:i1:us,  hiems  &  xftas ,  die  6c  nofte  non  frigus  &  a^s,  alias  &  hiems ,  nox  &  dies ,  non 
requiefcent.  requiefcent. 

N  o  T  jE    ad    Versionem 


2  1.  Odoratufque  eft  Dominus  odorem  fuavi- 
tatis  ,  &  ait :  Nequaquam  uitr4  maledicam  terra: 
propter  homines :  fenfus  enim  &  cogitatio  huma-     Snp.  S, 


A  D 

avn  ,  i)  a'  ■ymct'iin  rSt ju^T  avn. 

*■.  10.  EademGraccumexhibet,  prater  pauca  ,  Kvpiu , 
fcilicec ,  pro  D«,  port  i.  altare  .^  &  ti'?  o^czap-rwifc,  loco 
hoftiam ,  abfque  Deo  in  fine.  Mf.  Alex,  habet ,  liutia^«fi" 
Tu  ©jw  J  deletque  f/;,  ante  h^:.icap-n-u)sir.  Similiter  Ambrof. 
l.'de  Noe&  Area,  c.  21.  col.  160.  f.  i6i.a.  legit:  Et 
edificavit  Nae  aram  Dea  ,  (^  fiimp/tt  a  bejiits  ,  Jj  a  -jatatili- 
iits  mundis  ,  y  't'l'lit  h/ilscaiift.j,  Subinde  rationem  af- 
fert  cur  fcriptum  fit  ,  sdificavtt  Deo  ,  &  non  dic1;um  fit , 
Domino  ,  fed  Deo.  Fulgent,  utrumque  admittit  :  loco 
nempe  fup.  citato  ,  habet  Deo  ,  &  1.  conir.  Fab.  habet , 
Domino. 

1t.  II.  Idem  Ambrof.  infra  ,  col.  ifii.  d.  fie  habet  : 
i^Qji  adjiciam  ultra  maledtcere  tervj: ,  propter  opera  hominum  : 
Si.  poft  pauca  :  N(7«  adjtciam  maledtcere  terrx  ,  propter  pec- 
tata  hominum  ,  quia  permanet  fenfus  hominis  diligenter  fuper 
mala  a  juventute  :  &  infra  ,  col.  i6l.  a.  Non  adjiciam 
percutere  omnem  carnem  :  &  fup.  col.  26 1,  b.  addit  :  Non 
ergo  adbnc  percnteret  omnem  tcrramjicitt fecit ,  omnibus  die- 
bus  terra.  Ex  quibus  duobus  pofterioribus  locis  ,  ulti- 
mam  periodum  confeci  ,  Non  ergo  adjiciam  ,  &c.  In  Gr. 
vix  ditfimile  quid  Ambrofio  :  en  verba  :  Kai  ucppmh  Kv- 
pjo?  0  QiU  o(,|««»  £t/'w/i'a?'  5.  erTTE  Ki^V'S  0  Q'-h  /lawnSEiV 
Of'  icfoSMtii  ETi  xaTctpxSdSrM  tw  yw  ,  /la  rk  efyx  rar 
«fGf wTTiji''  oTi  eyKEircci  h  J'ldi'oix  TV  asQpwTry  sV/jUg^o.-^  gVi  mine 
Ta  TrovMpa  fKveoTHTc;  aurv*  fe  •7rpO(&n5w  yi- £t;  Trara^ai  ira- 
««/  cif/.x.  Z,a!ict.t  ,  xaSco?  iiToMix.  Deinde  pofita  interpunc- 
tione ,  fie  legitur  :  Ilaoa;  ri?  itV^f'S  tm^  7m?  ,  &c.  quae 
Ambrof.  conjungere  videtur  cum fuperioribus ,  ficut  euam 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Augufl.  infra.  In  Mf.  Alex,  omittitur ,  «kt? ,  pod  (Sotk- 
Ti?.  In  Oxon.  deeft»!',  pofl  2.  irfoStmo)  ,  ficut  in,  it» 
edit.  Compl.  ante  irarii^ai.  Apud  Tertul.  1. 1.  contr.  Marc, 
p.  6J2.  hoc  legitur  :  Holocaufta  Noe  odoratus  efl  (  Deus  ) 
lihenter.  Itemapud  Novatian.  1.  de  Trin.  p.  1054.3.0«/«- 
ratus  efl  Deus  odorem  bona  fragrantix.  Similiter  habet  Hie- 
ron.  in  Ezech.  5.  to.  5.  p.  755.  prxter  imum  I>07ni«Mr  ,  pro 
Deus  :  &  infra  ,  in  cap.  44.  col.  1050.  f.  Ab  infantia  cor 
hominis  nppojitum  eji  ad  malitiam,  Auguit.  vero  ,  quseft.  15". 
in  Gen.  to.  5.  col.  5811  e.  ha?c  habet :  Dominus  dicit :  Not» 
adjiciam  adhuc  maledicere  fuper  terram  propter  opera  bomi^ 
num  .t  quia  appojita  ejl  mens  hominis  ad  maligna  a  juventU' 
te  :  non  adjiciam  ergo  adhuc  percutere  omnem  carnem  vivam.^ 
quemadmodum  feci,  Mox  ita  :  -E/  deinde  adjungit  :  Qittt 
Jecttndiim  largitatem  bonitatis  fu£  donat  hominibns  iftdignifm 
Rurfus  Locut.  26.  de  Gen.  to.  5.  col.  527.  f.  Et  non  adji^ 
ciam  adhuc  maledicere  fuper  terram  :  8c  Locut.  27.  Et  noo 
adjici.tm  percutere  omnem  carnem  vivam. 

a.  22.  Ad  verbum  e  Gracco  ,  prjcter  hoc  ,  hiems  Jj 
afias  ,  pro  quo  ,  6//: 0;  j,  ictf  ,  xflas  ^  ver ;  cui  etiam  lec- 
tioni  favere  videtur  Ambrof.  in  confequentibus  ,  ciim  dicac 
ibid.  Annus  ex  contrariis  ducitur  ,  vere ,  autiimno  ,  itjlate  , 
hyeme :  dc  infra  ,  col,  265.  a.  Corpus  nofhum  tanqitam  vere  » 
hoc  eji  .t  a'ere  ,  cibo p.tfcitur  naturali  ;  «:/>,  autem  Gnuco  ne- 
ver Latino  dicitur.  Vox  autem  ifta ,  olip  ,  librari» 
incuria  facile  potuit  feribi  pro  sap,  maxime  cumhanc  vo- 
cem  Mfs.  codd.  partim  Latinis  ,  partim  confulis  cara^le- 
ribus  ibidem  exhibeaot.  Vid.  Not.  noftrorum  BB.  io  hunc 
locum. 


CAPUT     IX. 


Amh 
{J  Ana 


.  /.  de  No 
,(.14.153 


Uid.  154.  (.16  J. 


Versio    antiqua. 
■i  i.TJ^Tbenedixit  Dominus  Noe  &  filios  ejus, 
;•     L-j  dicens :  Crefcite ,  &  multiplicamini ,  &  re- 
plete terram ,  &  dominamini  ejus. 

2.  Et  timor  \efter  &  tremor  erit  omnibus 
beftiis  terrx  ,  &  omnibus  avibus  coeli  ,  &  in 
omnibus  qux  mo\entur  fuper  terram  ,  &  in 
omnibus  pifcibus  maris 

3.  Omnia  reptilia,  qux  funt  viva,  eriint  vobis 
in  efcam  :  ficut  olera  pabuli  dedi  vobis  omnia. 


VuLGATA     NOVA. 


Tertul.     adv. 
Tfich.p.^Zi.b. 

S.  hen.  I.  J.  c. 
14.  ilO.t' 


4.  Verum  carnem  in  fanguine  anims  fuas  non 
edetis. 

5.  Etenim  veftrum  fanguinem  animartun  vef- 
trarum  exquiram  ilium  de  manu  omnium  beftia- 

N  o  T  jE    ad    Version 


A  D 

•f.  I.  Ita  in  Gr.  exceptis  his  ;  Kctl  ivnt-zwe»  o'©5o;.... 

i.  ihsr  auTc?;-   Av'iir;Sli ,  &c.     Et   benedixit  Deus g 

dixit  eis  ,  crefcite  ,  &c. 

if.  I.  Faucis  tantiim  difcrepat  Ambrof.  a  Grasco ,   ubi 

fie:  Kal  0  T/)oVi5  5;  0  ^o'Co?  Cfi^^v  eVai   sVI  -^acj  roig  iypt^.i 

TH?    7»?,    eVl     -^TKlTa    T*    TTiTS/ci    T?v'p«tV,    Kj    cVl   -^CCiTCC   TCC 

;ti>cf^?ra ^  eVI  ^atra;  n^  i-^wctt; ,  Sec.     In   quibuf- 

dam  libris  Graecis  ,  tefle  Nobilio  ,  Kai  0  ^o£c;  t'^o^i'  ^  0 
TpafW,  ut  legit  Ambr.  Vid.  etiam  Terml.  infra  ,  Not.  ad 
«■.feq. 

^.  5.  Gr.  habet  in  fingulan  ,  Kc,!  'yrcfi  ipim^v  0  sV/ 
To-K ,  vfj.Xr  ;Va'  sf's  l^p^fSir'  itii  ^ct^a^yat  ')(Jtpr\s .  &c,  ut  in  Lat. 
Ambrofio  autem  favet  Tertul.  1.  contr.  Pfych.  p.  985.  b. 
ubi  fie  narrat  ;  Enumerata  fubjedione  omnium  bcftiarttm 
Urrtff  ^■vthnliHmfglfi  ^ mvmtinr» intnr»  ,  ^ pijcinm 


I .  T3  Enedixitque  Deus  Noe  &  filiis  ejus.    Et     Sup.  t. 

J3  dixit  ad  eos :  Crefcite ,  &  multiplicamini ,  **•  8.17. 
&  replete  terram. 

i .  Et  terror  vefter  ac  tremor  fit  fuper  cunfta 
animalia  terra,  &  fuper  omnes  volucres  coeli, 
cum  univerfis  qua  moventur  fuper  terram  :  om- 
nes pilces  maris  manui  veftra  traditi  funt. 

5.    Et  omne ,  quod  movetur  &  vivit,  erit     Sap.  t, 
vobis  in  cibum :  quali  olera  virentia  tradidi  vobis  *9- 
omnia. 

4.  Excepto  quod  carnem  cum  fanguine  non      Jerem, 
comedetis.  i7'  '4* 

f .  Sanguinem  enim  animarum  veftrarum  re- 
quiram  de  manu  cunilarum  beftiarum  :  &  de 

A  N  T  I  QU  A  M. 


m.tris  ,  ^  omnis  viventis  :  Erunt  ,  inqnit ,  -uobis  in  efcam  t 
velut  olera  fceni  dedi  vobis  univerfa.  Item  1.  deanima  ,p. 
495.  b.  Ecce  dedi  vobis  omnia  in  ejcam  ,  tanquam  olera  ftrni. 
Sic  etiam  Lucif.  Cal.  p.  185.3.  Siciit  olera  fcem  dedi  vobis 
omnia.  Similiter  AuiS.  1.  contr.  Judaeos ,  apud  Cypr.p.j75. 
Omnes  res  cibus  vobis  ,  quaji  pabulum  olernm ,  excepta  carne 
in  fanguine  vitx. 

l!'.  4.  Gr.  Non  addit  fux ,  ad  vocem  animx  ;  caetera 
quadrant.  Similiter  habet  Avnbrof.  Non  manducabis  car- 
nem in  fanguine.  Item  Lucif.  Cal.  Bibl.  PP.  to.  4.  col.  185. 
a.  Prxier  (  f.  Prsterea  ,  Gr.  xaw  )  carnem  ^  fanguinem 
a/lima  non  edetis. 

■t.  y.  Eadera  Gr«cum  exhibet  ad  verbum  ,  nifi  quod 
transfert  hoc  ,  exquir.im  ilium  ,  poll  vocem  befliarum  : 
at  in  Mfs.  Alex.  Si  Coit,  iic  legitui  ;  twc  4"?;"'  "V*»' 


LIBER 

VOLGATA     NOVA. 


GENESIS.     Cap.   IX. 

Versio    antiqua. 


5f 


Mult, 
2(5.  p. 


Ku  homims ,  de  manu  viri ,  &  fratris  ejus ,  requi-  rum  :  &  de  manu  hominis  fratris  exqiiiram  ani-   ytuguft.  quxp.  \6. 

ram  animam  hominis.  mam  hominis.  '"'j"'-'- J.  j8i. /1 

6-  Quicunque  effaderit  humanum  fanguinem ,  6.  Qui  effuderit  fangllinem  hominis,  pro  fan-      Hilar    I         A 

fundetur  fanguis  illius ;  ad  imaginem  quippe  Dei  guine  ejus  effundetiu-  anima  ejus  :  quia  ad  imagi-  Triu.  col.  8  59.  IT. ' 


^/""■-  faftus  eft  homo. 
*'•''•         7.   Vos  autem  crefcite  &  multiplicamini ,  & 
o  3  jy'  ingredimini  fuper  teriam,  &  implete  earn. 

8.  Hac  quoque  dixit  Deus  ad  Noe  ,  &  ad  fi- 
lios  ejus  cum  eo  : 

9 .  Ecce  ego  ftatuam  paftum  meum  vobifcum , 
&  cum  femine  veftro  poft  vos : 

10.  &  ad  omnem  animam  viventem,  qux  eft 
vobifcum,  tam  in  volucribus  quam  in  jumentis  & 
pecudibus  terrs  cunftis,  quas  egrefTa  funt  de  area, 
&  univerfis  beftiis  terrs. 

1 1 .  Statuam  paifhim  meum  vobifcum ,  &  ne- 
quaquam  ultra  interficietur  omnis  caro  aquis  di- 
luvii ,  neque  erit  deinceps  diluvium  diflipans  ter- 
rain. 

II.  Dixitque  Deus  :  Hoc  fignum  fcederis 
quod  do  inter  me  &  vos  ,  &  ad  omnem  animam 
viventem  ,  qui  eft  vobifcum  in  generationes  fem- 
piternas  : 

I  j .  Arcum  meum  ponam  in  nubibus ,  §c  erit 
fignum  foederis  inter  me  &  inter  terram. 


nem  Dei  feci  hominem. 
7 Crefcite  &  mulriplicamini., 


8 dixit  Dominus  ad  Noe,  &adfiliosejus., 


Amhr,    ep. 
1004.  e. 


U-^ 


Jfa.  S4- 


licli.       14.  Cumque  obduxero  nubibus  coelum,  appa- 
43.  12.     rebit  arcus  meus  in  nubibus  : 

1 5 .  &  recordabor  fcederis  mei  vobifcum,  & 
cum  omni  anima  vivente  qu<f  carnem  vegetat :  & 
non  erunt  ultra  aqui  diluvii  ad  delendum  univer- 
fam  carnem. 

V  u  1  G 

16.  Eritque  arcus  in  nubibus ,  &  videbo  ilium ,  & 
recordabor  foederis  fempiterni ,  quod  padtum  eft  inter 
Deum  &  omnem  animam  viventem ,  univerfa:  carnis 
qu2  eft  fuper  terram . 

V  U  LG  AT A 


Arrioi.  jun,    dt 
Deo   trine ,  t.  8.  f. 

9.  Ecce  e2;o  excito  teftamenmm  meum  vobis,  *'J-/ 
&  femini  \'eit:ro  poft  vos : 

10.  &  omni  animae,  quae  vivit  vobifcum 


I  r Non  erit  diluvium  ,  ut  corrumpat  cm-    ■^">!>r-  «.  i.  d, 

nem  terram.  ^"-  '■  17. 169,  *. 


12 Hoc  fignum  teftamenti ,  quod  ego  po-     Aug.  Umi.  19. 

nam  inter  me  &  vos,  &  omnem  animam  yi-  '•  3-  i^7-i-  (S  •" 
vam P/.  d/. /,  4.  674. 

d, 

1 3 .  Arciun  meum  ponam  in  nube  ,  &  erit     -^»'*'- ''' N«f , c. 
fignum  teftamenti  sterni  inter  me  &  inter  ter-  *7-  '■'^9-  >• 
ram. 

1 4.  Et  erit  cum  innubilavero  nubes  fupeir  ter- 
ram ,  parebit  arcus  meus  in  nube : 

15.  &  memor  ero  teftamenti  mei  ,  quod  eft     Arnth.  jan.  de 
inter  me  &  vos,  &  omnem  animam  vivam ^"  '""*>  "  ^- 1' 


ATA      NOVA. 

I  7  .  Dixitque  Deus  ad  Noe  :  Hoc  erit  fignum  foe-» 
deris ,  quod  conftitui  inter  me  &  omnem  carnem  fuper 
terram. 


N  o  v  A. 
18.  Erant  ergo  filii  Noe,  qui  egrefli  funt  de 

NoT/E    AD    Versionem 

jK^MTMUw,  fX  j^eipo;  TajfTcny  tuiv  iyf'tuv  tn^MTviilca  y  &c.  Huic 
le(Slioni  favet  Lucif.  Cal.  Bibl.  PP.  to.  4.  col.  18;.  a.  di- 
cens  :  Etentm  vejlrttm  fangittnem  atiimarltm  vefirarttm  ex- 
^tiiram  de  mantbus  omnium  befiiarnm  ,  ex/jHtram  animam 
iominis.  Tertul.  vero  1.  de  refur.  cam.  p.  J77.  b.  Qriimiam 
m  vejlrum  janguinem  exqniram  de  ommbitt  hcfliis  ,  ^  de 
fnanu  hominis  ,  ^  de  manu  fratris  exquiram  eum.  Auguft. 
Locut.  28.  de  Gen.  to.  5.  col.  J27.  f.  legit  :  Etenim  fan- 
^ninem  vejirttm  animarum  vej}rar:tm  i  ciimjujficerett  inquic, 
ant  fanguinem  vejlrtim  ,  a:it  fanguinem  animarum  vejlra- 
rum.  Ambrof.  1.  de  Noe  &  Area  ,  c.  16.  col.  267.  c.  Ete- 
nim vejlrum  fangitinem  ,  (^  animarttm  vejlrarum  extjttiram 
de  omnibus  bejliis  ,  ^  de  manu  homtnis fratris  ;  at  lib.  2.  de 
Abrah.  col.  540.  e.  legic  :  Tie  manibus  omnium  befiiarnm  : 
&  1.  de  Noe,  c.  26.  col.  267.  d.  Sanguinem  homims  dt 
tnanu  fratris  ejus  exquiram.  In.  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Compl. 

>?".  6.  Gr.  'O  inx.^tiiv  xijux  ifhpu-Tr^i ,  arrJ  xy  «/^«to? 
dvn  £')t;^:/CiisjTa( ,  iVi  eV  Ejxon  ©■? ,  &c.  ut  fup.  Lucif.  Cal. 
Eibl.  PP.  to.4.  col.  185.3.  Qui  effuderit  fanguinem  homi- 
ms ,  fro  fanguine  homims  effunJetur,  quia  ad  imaginem  Dei 
feci  hominem.  Ambrof.  1.  de  Noe&  Area  ,  c.  26.  col.  2(58. 
c.  Qui  effuderit  fang,  hominis  ,  fro  fanguine  hominis  ejus  ef 
fundetur.  Vet.  Ireii.  Iiiterp.  1.  j.c.  14.  p.  510.  b.  Qiei  ef- 
fitndet  fanguinem  hominis  ,  fro  fanguine  ejus  effitndetitr.  In 
edit.  Compl.  wti  vy  ai)u«TO$  oLvhfia-m ^  to  cIutv  sK^v^iics- 
Txr  qux  ledlio  Cotelerio  placet ,  autumat  enira  ita  Grae- 
cum  diftingui  debere  in  edit.  Rom.  ut  legatur ,  a^Ti  rS 
«.'^KTo;  ,  dun/  !/.xvhwsr:ii  ,  fupplendo  ,  to  a'^wot  ,  quod 
agnofcitur  a  Cedreno  ,  p.  258.  edit.  Bafil.  nee  non  ab 
^renico  ,  editt.  Erafmi  ,  Gallaf.  &  Feuard.  ac  Hieronymo 
ad  Sophon.  i.  17.  vel  to'  dumaxat ,  quemadmodum  habe- 
lur  fup.  in  ed.  Compl.  &  apudChryfoft.  hom.  27.  in  Gen. 
&  veroinSynodoS.  Patricii ,  canon.  6.  ita  lei;itur  :  Quief- 
Jiiderit  janguinem  innocentem  ,  fanguis  ifjius  effundetar  : 
&  apud  Hilar,  fupta  :  effundetur  anima  ejus.  Ambtof.  eriam 
hanc  explicationem  admittit ,  cum  verbis  fupra  relaiis  ad- 

Tom.  J. 


Versio    antiqua. 
1 8 .  E  t  erant  filii  Noe ,  qui  egrefti  funt  de  area , 

A  N  T  I  Q  U  A  M. 

dat  :  Non  erravit  locutio  ,  fed  emfhafis  eft  ,  id  eft  ,  exagges 
ratio  faila  iierborum  eft  ,  eo  quod  is  qui  effuderit  fanguinem 
hominis  ,  ifje  quaji  janguis  effundetur  j  quod  Jf  em  ei  pofteri' 
talis  erifiat :  Sc  infra  ,  col.  268.  d.  Mo'vet  eliam  flerofqut 
quoddixerit ,  ad  imaginem  Dei  fecit  hominem  ,  2>  "<"'  ^'' 


Uieron,      quxff, 
Hekr.  J14.  *. 


Sec. 

Jtj    T075  JiO??  dfT}/ 


xerit  i  ad  imaginem  meam. 

Tf'.  7.  Gr.  'Tfiuiil  du^iviQi  J,  ■nT.vi^otiSti , 
■J^.  8.  Gr.  K«i  uirev  0  ©so;  tw  Na 

if.  9.  Gr.  K«i  tS'i  iy!a  drl^w/ji  j  &e.  ut  in  Lat.  ad  ver- 
bum. 

Xr.  10.  Gr.  K«l  irdsn  4''/<.?  ^'"'V  f-^^'  ^V'^'»  *'•  ^* 
omni  anima  viventi  vobifcum ,  &c. 

"t.  II.  Gr Kaiif'x  =t/  £5"«/ jtaTax^f 5^0?  ,  u;cra7o?,  )£«-• 

TOfphupoa ,  3cc.  Et  non  ultra  era  diluvium  aqua  ,  »t  cor- 
rttmfat ,  &c, 

1^.  12.  Auguft.  Locut.  29.  fie  habet  :  Hoc  fignum  teft»' 
menti  ,  quod  ego  ponam  inter  medium  meum  ^  veftrnm  i 
turn  addit ,  quod  eft  ,  inter  me  ^  vos  :  &  in  Pf.  67.  Quod 
habent  ,  inquit  ,  Latini  codices  :  inter  me  5c  vos  ,  vel ,  in- 
ter me ,  &  omnem  animam  vivam  ,  J^yf  qua  ibi  tatia  di- 
cuntur  :  inter  medium  meum  &  veflrum  ,  invenitur  irt 
Grxco  ,  quod  eft  dva.  ^/ooc.  LXX.  lie  :  T?to  to  cvjj.uav  Tife 
(/(«Cmxh^,  0  e7&j  J'tJoijui  oti'oc  fiidoy  e'jttfcf  jj  o/ituy ,  if  dvci  ^ue- 
eoj'  wccoi^^  4^X"^  ^w'ch;  ,  &c. 

#.  15.  Arnob.  Jun.  de  Deo  trino  ,  col.  2iy.  f.  Ponam 
arcum  meum  in  nubibus  cceli  :  Gr.  To  to'^o^  ^y  Ti'6Hy«/  sf  Tn 
rerptf^i^ ,  jcj  s^xt  £/'5  CM^eroi-  J'lcc^mv;  «*«  ^/ooc  e/uS  *>  th$  7«;  , 
Arcum  meumfono  in  nube  i  ^  erit  in  fignum  teftamenti  inter 
me  ^  terram. 

^.  14.  Gr.  fimiliter  :  Kxl  t^m  iv  iS  nvtcifiw  us  ys/pi- 
>«;  eVi  tmk  7MJ' ,  o'^ptMCfTa/  to  To^of  f  1'  T«  ^EfeAH.  Ml.  Alex, 
ac  edit.  Compl.  addunt  fiH  ,  poft  to'Joj  ,  cum  Ambrolio. 

fir.  I  J.  Itidem  Grxce ,  nili  quod  ante ,  omnem  ,  repeti- 
tur  ,  inter  ,  feu ,  «Va  ^iioc. 

t.  18.  In  GrsEco  ,  hay  J's ,  er.tnt  autem  ,  pro  f^  erant  1 
leliqua  concordant ,  nili  «juoddeeft,  j,,  ante  Japhttb, 


54  LIBER     GENESIS.    Cap.   IX. 

Versio    antiqua.  Vulgata 

Amir,  lie  V!ti ,  Sem,Cham,&  Japheth:  Cham  autem  pater erat 


t.  »8.  z/o.  i.        Chanaan. 

19.  Ifti  tres  erant  filii  Noe. 


M;</. f.  15. 271.      20.  Et  coepit  Noe  homo  agricola  efle  terra:, 
*.  &  plantavit  \'ineam. 

md.  %yi.  d.         21.  Etbibit  de  vino,  &  inebriatiis  eft,  &  nu- 

^H_j.</rf»i/.r>«,  datus  eft  in  dome  liia. 
\.  \6.  c.  2.«;  7.     22.  Et  vidit  Cham,  pater  Chanaan,  nudatio- 
nem  patris 


Ambr.  de  isoe  ■ 
c.  30.  275.  f.  274 
d. 


25 Sem&  Japheth  impoftierunt  veftimen- 

tum  fuper  humeros  fuos,  &  perrexerunt  retror- 
fum,  &  operuerunt  nudum  patrem  ,  &  non  vi- 
derunt  nudationem  ejus. 
md.  zji.tt.c.       24.  Et  fobrius  fadus  eft  Noe  a  vino  ,  &  co- 
gnovit omnia  qua:  fecit  ei  filius  junior. 
Amhr.  t.  1.  ef.     ^5.  Et  dixit :  MalediQus  Cham,lervus  domef- 
j7. 951.  f.  ticus  erit  fratribus  fuis. 

A«>hr.  [de  N^e.      26.  Et  ait :  Benedidus  Dominus  Deus  Sem  , 
e.  51.  t.  I.  27;./.  &  erit  Chanaan  fervus  ejus. 
Ihd.  176.  c.  27.  Dilatet  Dominus  Japheth,  habitet  in  do- 

mibus  Sem ,  &  fiat  Chanaan  fervus  ejus. 
U,d.c.ii.i76.e.      28.  Vixit  autem  Noe  poft  diluvium  trecentis 

&  quinquaginta  annis. 
Bierm.    jtufl.      29.  Et  fadi  funt  omnes  dies  Noe,  nongenti 
Heir.  t.  2.  yi4. 1,  quinquaginta  anni 


NOVA. 

area ,  Sem ,  Cham ,  &  Japheth  :  porro  Cham  ip^i 
fe  eft  pater  Chanaan. 

19.  Tres  ifti  filii  funt  Noe:  &  ab  his  dif- 
feminatum  eft  omne  genus  hominum  fuper  uni.. 
verfani  terram . 

2.0.  Coepitque  Noe  vir  ■agricola  exercere  ter« 
ram,  &  plantavit vineam. 

1 1 .  Bibenfque  vinum  inebriatus  eft ,  &  nu« 
datus  in  tabernaculo  fuo 

1 1 .  Quod  cum  vidiffet  Cham  pater  Chanaan, 
verenda  fcilicet  patris  fui  efle  nudata  ,  nuntiavis 
duobus  fratribus  fuis  foras. 

1  ? .  At  vero  Sem  &  Japheth  pallium  impo- 
fuerunt  humeris  fuis,  &  incedentes  retrorfum  , 
operuerunt  verenda  patris  fui :  faciefque  eorun» 
averfe  erant,  &  patris  virilia  non  viderunt. 

14.  Evigilans  autem  Noe  ex  vino,  cum  di- 
diciflet  qus  fecerat  ei  filius  fuus  minor , 

1 5 .  ait  :  Malediftus  Chanaan ,  fervus  fervo» 
rum  erit  fratribus  fuis. 

i6.  Dixitque  :  Benediftus  Dominus  Deus 
Sem  ,  fit  Chanaan  fervus  ejus. 

17.  Dilatet  Deus  Japheth,  &  habitet  in  taber- 
naculis  Sem ,  fitque  Chanaan  fervus  ejus. 

i  8.  Vixit  autem  Noe  poft  diluvium  trecentis 
quinquaginta  annis. 

19.  Et  impleti  funt  omnes  dies  ejus  nongento. 
rum  quinquaginta  annorum  :  &  mortuus  eit. 


N  O  T  iE    AD     VeRSIONEM    A  N  T  I  Q  U  A  M. 


*■.  19.  Gr.  Tfcrs  l%U!m  t//ol  HZt  ,  Tres  hi  funt  filii 
yiae. 

■j^.  10.  Ita  Graccc  ad  verbum  :  Ambrof.  tamen  loco  cit. 
col.  271.  b.  non  habet  :  i$  plantavit  vineam,  fed  de  his 
qu«  infra  f.  dicit :  Qjiid  eft  qaodjiiftiis  frimhm  vineam  flaii- 
tai  ?  fupplevimus. 

*■.  21.  Eadem  plane  in  Grasco.  Pofleriora  vero,  Jj 
midatnseft.  Sec.  eruiaex  Auguftino.  Ambrolius  memorat, 
loco  cit.  dicens  :  Etji  ntidatiir,  indomo  tamen  nndaturjtia. 
Auguft.  etiam  ubi  fup.  habec ,  ^  inehriatin  eft  ,  cum  Am- 
brofio. 

■fr.  22.  Ita  Grace,  haber :.  addit  quoque  «Vt?,  ad  vocem, 
patris;  deinde  feqq.  Koti t j£>6ai;  clrny-,i:>,e  m;  /wiv  a/f*- 
co!;  xvtS  f'i,(ji.  Et  egrejfns  ,  anmintiavit  dunhlis  fralHbiis 
fuis  fans  ,  nempe  deridendi  gratia  ;  Ambrof.  enim  ibid. 
ait :  Kidet  igtttir  Cham  ,  uudatiim  patrem  videiis. 

t.  i;.  Verendum  ne  Ambrolius  hic  fenfum  magis  quam 
ipfa  verba  exprimat ,  maxime  cum  ita  exordiatur ;  Qtiid 
tft  quod  Sem  J^  Japheth  impofitertint  ,  &c.  Sed  dubitatio  Tor- 
fan  tollitur ,  ex  his  quae  ipfifmet  ScripturK  verbis  a  fe  rela- 
tis  addit:  Littera  evidentem  fietntis  exprejjitaffeiltmi.  Ita 
tamen  in  Graeco  legimus  :  Kai  ^agcVrf?  2ii^_  ^  'laj e6  to 
'ini-rm  ,^'-niUm  (  Mf.  Alex,  cum  edit.  Aid.  ^zr/Enjiaf  )  sVi 
TO.  Sun  vura.  dv1^v ,  j,  sVope^^Encar  oTTi^c'pxyctt'; ,  J-  oyffZ«- 
yv-^cti  (  edit.  Compl.  hmn-^cct )  rtir  yi'iuiucit  n  ?r«7fo; 
ivlu.v'  5j  to  -Tifiocu-TToy  dvlm  oVj^S-o^afw^  ,  J,  ryy  ')vfii"^'Stv  tk 
ntcUfU  dvlSr  u'jt  uj'w.  Btftimentes Sem'^ Japhetvefiimen- 
tum  ,  impofiiermit  fuper  duos  humeros  fuos  ,  J5  perrexerunt 
retrorjum  1  JJ  coopertierunt  nuditatem  patris  fui  :  i£  faciem 
sorum  retroifum  ,  er^  uuditalem  patris  fui  non  viderunt. 
Hue  pariter  ledeunt  quae  habet  idem  Ambrof.  1.  de  Tob.  c. 
20.C0I.  fil6.  e.  Hot  veftitu  filii  Noe  pudenda  patris  operue- 
ritnt  ,  accipientes  fuper  hutneros  vejlimentum ,  "^  retrorfum 
fergentes  ,  ne  vtderent  viriUa  patris.  Aquila  &  Symm.  t\!v 
x%iifio<;urm  ,i-^-  turpitudinem  ,  ponunt,  1^.  22.  loco  tHii 
yv/ityoidir. 

It.  24.  Non  eodem  cenore  verfus  totus  hic  exprimitur 
apud  Ambrof.  fed  prima  pars  uno  ,  alteia  alteroloco  ;  ea- 
que  de  caufa  Ambrof.  omilfo,  {^  ,  inte  cognovit,  repetit  no- 
menNoe;  at  ego  juxta  Gra:c.  delete  Noe,  addidi  conjunc- 
tionem  copulativ.  <^,  Gr.  etiam  addit ,  iu'i? ,  ad  vocem 
filius  i  CKtera  quadrant  ad  verbum  ,  nili  excipias  primiun, 
g^eVn-le  /f,  pro  quo  Ambrof.  ponit  ,  ^  fohrius  failus  eft  : 
tm(poi  autem  ad  verbum  ,  evigilo,  a  nvfoi ,  fobrius  fum  ,  vi- 
gilo  i  unde  Ambrof.  loco  cit.  addit  :  Manifeftiim  eft  ex 
tbrietate ,  interctdente  fomno  ,  fobrios fieri  homines :  &  epift. 
jj.io.  2.C0I.  looj.  a.  ait  :  £x'!^//.>/«  Noe  intellexit ,  qii-t 
tifecertt  filius  fuus  junior. 

t.  2J.  Sic  Ambrof.  Maledulns  Cham ,  Mfs.  omnium 
fide,  licst  Rom.  sdil.  ejufdem  fetat  Chmaam  ,  juxia  Cr. 


Xarxif  In  Mf  tamen  Oxon.  htc  &  t.  feq.  conftanter  Xa/ti 
non  Xa/a«/ ,  limiliter  habet  edit.  Aid.  Xa^  ■710:?;,  Mf.  Alex. 
•TTcc'i;  ivn.  in  edit.  novifUraa  Ambrof.  ponitur  virgula 
poft  Cham  ,  fed  Ambrofiaft.  col.  274.  f.  eam  toUit ,  ita  le- 
gendo  :  Maledi3us  puer  Ch.tnaam  ,Jervus  fr'jorum  eritfia- 
tribusfuis.  Et  veto  pro  eo  quod  apud  LXX.  legitur-:?!-»!?;, 
c'ksIui;  s^ai  tlT;  ,  &c.  Aquila  habet  :  Ji:^s?  J^/.m  ,  Ccut 
etiam  Theodoretus  qusfl.  J7.  Hilar,  in  Pf.  i  54.  coL  476. 
f.  Malediclum  Chanaan  ,  iuquit  ,  ejJeGenefis  docet ,  JJ  effs 
fervum  fratrum  fuorum.  Hieron.  in  Sophon.  i.  to.  ;.  col. 
1652.  a.  Maledtttus  Chanaan  puer  ,  famulus  erit  fratrum 
fuorum.  Item  Auguft.  1.  16.  decivit.  Dei,  c.  i.to.7. coL. 
413.  f.  Maledidus  Chanaan  puer  ,  famulus  erit  fratribus 
fuis.  Vide  etiam  Ambrof.  1. 1.  de  bened.  Patr.  c.  i.  col. 
Jl?.b.  ,         ,     „ 

i'.  16.  ItainGrseeo,  praeter  hoc  ,  iraT?  oiVe/m;  dvn  , 
puer  domefticus  ejus ,  \oco ,  fervus  ejus  :  at  in  Mf.  Alex,  ac 
edit.  Aid.  nee  non  apud  Theodoret.  quaeft.  J7.  fimpliciter, 
vxTg  ,  abfquevoce  ,  ciW7n;.  Similiter  habet  Auguft.  1.  16. 
de  civit.  Dei ,  c.  I.  col.  414.  d.  Benedidus  Dominus  Deus 
Sem  ;  ^  erit  Chanaan  puer  illius.  Auft.  op.  imp.  in  Matth. 
horn.  37.  p.  Ij8.  a.  Benediiius  filius  meus  Sem  ;  dilatet, 
&c. 

Tt.  27.  Gr.  n^a7i/iai  0'  ©so;  ^S  'lajsB  ,  i.  v.ct'nvmeila 
!r  To7?  o«o(S  T?  Xin  ,  5.  -yftMlcn  Xa-actK  Tra"?  aV7?.  In 
aliis  lib.  Gr«cis  licut  apud  Chryfoft.  &  Theodoret.  legitur  : 
i/  ToT;  euM'c^fixii  n  X'/u.  Deinde  in  Mf.  Cotton.  Kai  isca 
Xayaxr.  Similiterhabent  Hieron.  quieft.Hebf.  in  Gen.  to. 
2.  col.  Ji4.b.  &  Eucher.  quxft.  in  Gen.  col.  841.  b.  Di/a-. 
tet  Deus  Japheth  ,  i^  hiibttct  in  tabernaciilis  Sem.  Item 
Philaftr.  Brix.  de  haeref.  col.  717.6.  Dil.net  Dominus  Ja- 
phet  ,  ^  habitet  in  tabernaculis  Sem.  Au6t.  op.  imp.  ia 
Matth.  horn.  37.  p.  I  j8.  a.  Dilatet  Deus  Japhet  ,  ^  in- 
habitabit  in  tabernaculo  Sem.  Auguft.  vero  ,  1.  16.  de  civit, 
Dei  ,  c.  I.  col.  414.  d.  Lutificet  Deus  Japhet ,  ^  habitet  i» 
domibus  Sem.  Item  Ambrof  ep.  J5.  to.  2.  col.  100  J.  b. 
Lxtificet  Deus  Japhet  in  domibus  Sem  :  at  infra  ,  ait  :  In  cu- 
jus  domibus  dilatetur  J.iphet ;  obfervant  tamen  hic  ediio- 
res  noftri  BB.  pro  dilatetur ,  quod  habet  Rom.  edit,  cum 
Mfs.  multo  pluribus ,  veterem  edit.cum  uno  vel  altero  Mf. 
exhibere  ,  Uietiir  J.tphet. 

t.  28.  Ambrof  haec  ait:  Poft  diluvium  Noe  dicitur  vi- 
xijje  ,  &c.  ex  quibus  confeci  :  vixit  autem  Noe  poft  dilw 
vium ,  &c.  ut  in  Grasco  ,  niii  quod  habet ,  e'/h  rpidtioiiec 
■!nnMo>7ai  ,  annos  trecentos  quinquaginta.  At  Hieton. 
quaeft.  Hebr.  to.  2.  col.  J14.  c.  Ambrofio  favet ,  dicens  ; 
Eccepoft  diluvium  trecentis  quinquaginta  annis  vixit  Noe. 

It.  29.  Itidem  Gticci; ,  addito  in  fine  ,  ^  i-aiHtmr , 
5^  mortuus  eft. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    X. 


iS 


CAPUT     X. 


VULGATA      NOVA. 


I.  Pur. 
X.  J. 


I.  T_T  -T.  funt  gcnerationes  filiorum  Not: ,  Sem, 
JTl  Cham  ,  &  Japhetli  :  nadcjue  fuiit  eis  fi- 
lii  port 'diluvium. 

I.  Filii  Japheth  :  Goiner ,  &  Magog ,  &  Ma- 
dai,  &  Javan,  &  Thubal,  &  ^^ofoch,  &  Thiras. 

3 .  Porro  filii  Gomer :  Afcenez  ,  &  Riphath ,  & 
Thogorma. 

4.  Filii  autem  Javan :  Elifa  &  Tharfis  , 
Cetthim  &  Dodanini. 

{ .  Ab  his  divife  flint  infuli  gentium  in  regio- 
nJbus  luis  ,  unufquifque  fecunduin  linguam  luam 
&  familias  fuas  in  nationibus  fuis. 

6.  Filii  autem  Cham  :  Chus  ,  &  Mefraim  ,  & 
Phuth ,  &  Chanaan. 

7.  Filii  Chus  :  Saba  ,  &  Hevila ,  &  Sabatha , 
&  Regma,  &  Sabatacha.  Filii  Regma  :  Saba  & 
Oadan. 

8.  Porro  Chus  genuit  Nerarod  :  ipfe  ccepit  ef- 
fe  potens  in  terra  , 

9.  &  crat  robuftus  venator  coram  Domino. 
Ob  hoc  exivit  proverbium  :  Quali  Nemrod  ro- 
buftus  venator  coram  Domino. 

10.  Fuit  autem  principium  regni  ejus  Baby- 
km,  &  Aiach,  &  Achad,  &  Chalanne,  in  terra 
Sennaar. 

II.  De  terra  ilia  egreffus  eft  AfTur,  &  adifi- 
cavit  Niniven,  &  plateascivitatis,  &  Chale. 

1 1 .  Refen  quoque  inter  Niniven  &  Chale  : 
hsc  eft  civitas  magna, 

NotjE    ad    Version  em 


V  E  R  £  1  o 

P'id.  A'of. 


A  N'  T  I  Q  U  A. 


llieron,      ij'inji, 
hehr.  I.  1.  J14.C, 

Ibid,  p;.  «• 


:•.  Filii  Japheth :  Gomer ,  &  Magog ,  &  Madai, 
&  Javan,  &  Thubal,  &  Mofoch,  &  Thiras. 

5.  Filii  Gomer  :  Afchenez  ,  &:  Riphath  ,  & 
Thogarma. 

4.  Filii  Javan  :  Elifa  &  Tharfis  ,  Cethim  & 
Dodanim. 

5.  Ex  his  fegregati  funt  infulx  gentium  in  ter- 
ra Ilia,  unuiiquifcjue  iecundiim  linguam  luam ,  in    jg^^  ' 
tribiibus  fuis ,  &  m  gentibus  fuis. 

6.  Filii  Cham:  Chus,  &  Mefraim,  &  Phuth,  ^^^•"""-    i-'^fl 
&  Chanaan.  f  ^^-  '■  ^'  J'J-  * 

7.  Filii  Chus :  Saba  &  ^Cvila ,  Sabatha,  Regma ,  '' 
&  Sabathaca.  Filii  Regma  :  Saba ,  &  Dadan. 


Aug.  de  civ.  Dei  \ 
}.  ».  7. 


8.  Chus  autem  genuit  Nebroth :  hie  coepit  efTe   ^««-  ^' ' 


ctv.  Dei  f 

gigas  fuper  terram";  '  '•  !'^-  '■  '•  '■  7- 

1  •'^  •  T^         •  4l6.  £.  417.  a. 

9.  mc  erat  gigas  venator  contra  Dommum        ♦  ^  ' 
Deum.  Propter  hoc  dicunt :  Sicut  Nebroth  gigas 
venator  contra  Dominum. 

10.  Et  fadum  eft  initium  regni  ejus  Babylon, 
Orech,  Archad,  &  Chalanne,  in  terra  Sennaar. 

11 .  De  terra  ilia  exiit  Aflur ,  &  idificavit  Ni- 
niven, &  Robooth  civitatem ,  &  Chalach. 

12.  Et  Dafem  inter  medium  Ninives  &  Cha- 
lach :  hsc  civitas  mama. 


a  N  T  I  Q  u  A  M. 


Tf.  I.  Gr.abhis  incipit  :  Ai;7a;  Ji  a!  V-Wei;  tw  iJiw 
Nme,  &c.  adqiue  Aiiguft. refpiciens  ,  1.  16.  decivit.  Dei, 
c.  5.  to.  7.  col.  416.  f.  dicit  :  Geiierationss  ergo  flioritm  Noe 
dfitjceps  ijttiteudx ,  &c. 

^.  2.  Paulum  immutanmr  notnina  in  Grseco  ,  nempe 
pro  Goriier,  le gitur,  Ta^ip,  Ma/o[ ,  pro  Madai.,  ^laivccy,  pro 
Java»  ( in  Mf.  tamen  Alex.  Ma/ai  5  'Itai/  )  deinde  ©o£=\ , 
fro  Thuhal,  Qtfxi,  fToTliiras,  Prsrerea  oclavus  Teptem 
aliis  fuperaddimr  ,  fcilicet  'Etna  ,  port:  'luivxr ,  qui  tamen 
tUja  ,  ut  apud  Hieronymum  lie  in  edit.  Compl.  dee/I : 
nee  librarias  hic  inciuit  inlimulandus  eft,  faltem  Hiero- 
nymianus ,  cum  S.  Dodor  ibidem  dicat  :  Japhthfilio  Ne'e  , 
nati funt feftem fihi.  Contra  Auguft.  1.  16.  de  civit.  Dei, 
C.  5.  col.  415.  f.  ait  :  Cirptx  funt  commemora)  i gcncrationes  a 
mifiim^  flio  ,  ijnivocatus  efi  Japhet  ,  ctljus  flii  oda  nomijiati 
funt ;  &  infra,  col.  4 1 8.e.  Ciimfilti  Jafhet  oilo  emimerentur  , 
ex  duobus  eorttm  tantum  fiUi  natt  commemcra-iUtr , 

-f.  5.  InGr.  lie  :  Ka/  i/iol  Ta^sf ,  'A%a/a^  ,  i'F/faS, 
i.  Qapyx/xx.  In  ed.  Compl,  Qtyuf/Jtci.  Vid.  Auguft.  infra 
adjf-.4. 

1^.  4.  Gr.  Kal  uiit  'Ia■^a)'•  'E^jci  ,  ^  ©a/J^ji?  ,  Kt*7,'3/, 
'Po/io;.  Mf. Cott.  pro  Ka'/.o/,  habet  ,  KUiti ,  edit.  Compl. 
Ki7o/ ,  al.  XircUtsi/i.  Ambr.  1.  de  Noc&  Area  ,  c.  55.  col. 
Ij6.  f.  De  generaiime  Japhet ,  inquit ,  Rhodiis.  Hicron.  ubi 
fup.  Dodanim,  Rhodti  ;  ita  tnim  LXX.  Interpretes  tranfiule- 
THJit.  Hos  omnes  Auguft.  memorat , !.  i5.  de  civir.  Dei , 
c.  }.  col.  416.  f.  dicens  :  Japhetfihi  oBt  nomwati  /««t  ( It. 
Z.  )  a?pntes  autem  jcptemde  duobus  jiliis  ejus'  ;  tref  ex  tttio, 
(  )?.  5. )  qitatitor  ex  aitero  :  fiurit  itaqite  omnes  qttindccim  :  & 
infra  ,  col.  418.  b.  qnindeiim  de  Japhet, 

Tf.  J.  Nil  Grsco  limilius  ,  delendo  fuam  ,  poft  lin- 
guam ;  ita  nempe  limpUciter  ,  y.xjoc  -/h'tjots'saj'  nee  mul- 
tiim  differunt  quit  habet  Hieron.  quaft.  Hebr.  to.  2.  col. 
^ly.a.  Ab  his  divijx  junt  infulx  nalionttm  in  terris  Jttis  ; 
fir  fecttnditm  linguam  juam  ,  l^  cognationem  Ju,tm  ,  ^ 
gentem  fttam.  Ad  h.ec  Ambrof.  1.  de  Noe  &  Area  ,  c.  55. 
col.  276.  f.  refpiciens,  dicit :  De  generatione  Japhet  Rhodus^ 
0  alix  injulx  fttm  riationttm, 

#.  6.  In  Gr.  limiliter  :  'Tiol  /s  Xa,«*  X»?  j,  Mrcftti'v, 
OsJ"  J,  Xamit.  In  Mf.  Cott.  hUffni/i  ,  in  edit.  Compl. 
ilEopa5i'/< ,  utrobique  <t>i/?.  Apud  Auguft.  1.  16.  de  eivit. 
Dei  ,  col.  416.  f.  Villi  autem  Cham  ,  quatuor. 

1^.7.  Optime  de  Grjsco  ,  nili  quod  ibi  poft  utrumque, 
ym  ,  additur ,  /s  ,  antem  ,  &  ante  SaCa'.a  ,  flc  'Pf/Z^a  , 
ponitur  ,  zal.  Deinde  variant  nomina  pro  variis  Mis. 
al.  enim  leg.  2:Ga,  non  ilaCa  ,  Mf.  Cott. 'Et'/?a? ,  pro 
'tvixi,  Alex.  'Ptixfttc,  fTo'Viyfti ,  uterque  demum  , 
Tom.  I. 


SotCazaSa,  pro  SaCaOaza,  quos  omnes  (ic  memorat  Au- 
guft. 1.  i6.de  civit.  Dei  ,  c.  5.  col.  416.  f  dicens :  Vilii 
atttem  Cham  ,  hoc  eft  ,  mcdii  flii  Noe  ,  quatuor  ,  ^  nepotcs 
quinqueex  nno  ejus filio  ;  prouepotes  duo  ,  ex  nepole  tino  ;  fit 
eortiui  jumma  undecim  ;  qiiibus  enumeratis  reditiir  tanquam 
ad  caput  ,  ^  dicitur  :  Chits  autem  ,  3:c. 

ir.  8.  Ita  in  Graeco  ,  prseter  unum  ,  NsC/id'/  ,  pro  Ne- 
broth. Edit.  Compl.  fcribit  ,  NE^EfiJ/'.  Hieron.  qusft. 
Hebr.  to.  2.  col.  516.  a.  Nemrod .,  cum  caet.  de  Vulg.  Au- 
guft. vero  quaeft.  18.  in  Gen.  to.  5.  col.  581.  g.  legit: 
Nembroth  y  additoutfup.  Hic  co-pit  ejfe  gigas  fttper  terram. 
Ambrof.  iimiliter ,  I.  de  Noe,  c.  34. col.  278.  a.  b.  fcribit 
Nembroth,  S.  Paulin.  ep.  p.  Nebroth. 

t.  9.  Sic  in  Gr.  ad  verbum.  Eadem  repeat  Auguft» 
Locut.  ;o.  de  Gen.  to.  5.  col.  528.  a.  ufque  ad  vocem  , 
Deum  ;  fed  addit :  Incertttm  eft  uulim  pojjit  accipi ,  coram 
Domino  Deo  ,  quia  i^Jic  folet  intelligi  quod  Gnec^dicititr  , 
'ErafJ.c/'  &  1.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  4.  col.  419.  e.  QiioJ 
non  intelligentes  ,  inquit  ,  nonnitUt  ambigtto  Gr.£co  decepti 
funt ,  nt  non  interpretarentur  ,  contra  Dominum  ,  fed  ante 
Dominum  :  'Eyoj/.oi-  quippe,  ^ ante  ,  ^  contra  ,/ignijic.tt : 
&  poft  pauca  :  Sic  ergo  intelligendus  eft  :  Gigas  tfts  venator 
contra  Dominum.  Ambrof.  1.  de  Noe&Arca,  e,  34.  col. 
178.  a.  b.  &  epill.  55:.  to.  2.  col.  looj.  d.  Sicut  Nembiotb 
gigas  venator  ante  Deum,  S.  Paulin.  ep.  9.  p.  4J.  cum  Aug. 

jicut  Nebioth contra  Dominum,  In  Mf.  Oxon.  'Etavl.or 

0ebj  non  Kuplv, 

TP.  10.  Itidem  GrieS  ,  nifi  quod  habetur  ,  y.x\  ,  ante 
'OpsV  ,  Sc.'Afxi'f.  In  Mf.  tamen  Con.  deeft  ,  y.a.}  ante 
'Ofi;x'  in  eodem  edam  legitur'Aj^a/,  non'Apx^-^-  Si- 
militer apud  Hieron.  qusft.  Hebr.  to.  2.  eol.  Ji(S.  a.  Et 
fuit  caput  regni  ipjius  Babel ,  (^  Aracb  ,  C?  Achad ,  £^  Cl,i- 
lanne  in  terra  Senna.tr, 

ft.  II.  Similiter  in  Grsco  ,  practer  levia  ,  nempe 'As- 
(!v'f ,  al.  'Aif'fj  pro  AJfur  ,  &  N-rtt;',  feu  cum  Alex.  i<.;a;', 
loco  Ninivett ;  item  'Po^jCai'f)  ,  pro  Robooth  ,  Mf.  Alcr- 
"Poa)£o'{  ,  al,  'Po£a'3|U.  Hieron.  quaelt.Hebr.  col.  JiS.  b.  le- 
git eum  Auguft.  Df  terra  ilia  exiit  Alfur  ,  iS  itdific.  N:vi- 
vent ,  ^  Robooth  civit.  Similiter  Eucher.  Lugd.  quift.  in 
Gen.  eol.  841. c.  excepio  uno  ,  Rooboth  ,  pro  Robooth.  Ni- 
niz'en  autem  ^  Rooboth  civittitem  non  putemus ,  inquit  Hie- 
ron. fup.  duas  ejfe  nrbes  :  fed  quia  Rooboth  plated  interpre- 
tantur  ,  ita  legendum  eft  :  Et  «dificavit  Niniven  ,  ^  pt.ueas 
civitatis. 

t.  12.  Sieetiamin  Gr.  prster  feqq.  Kx)  -n-i-Aaoi,  pro 
55  Dafem  i  Mf  tamen  Alex,  cum  Cott.  fcribit  AatfV  .  «die. 
Compl.   Ciciw.fi ,  fubinde  in  eodem  Gr.  K«i  «"»« /«/«»  X<»-" 

E  ij 


s^ 


LIBER     GENESIS.     Cap.    X. 


Hitni:.     pixjl. 
Hfbr.  t.  1,  616.  h. 


Uii.  517. «. 


Aug.  t,  16.  deciv, 
Del,  c  5.418.'. 

Ihid.  417.  t. 

JJieron.  qntjl. 
Heir.  I.  i.  J17.  a. 
b. 


An^.  it  civ.  Dei , 
I.  16.  c.  5.417.5. 

Idem  t.  5,  qiltsfi, 

19.  in  Gen.  585.  a. 

Hierofi.       qit.vjl. 

Kehr.  I.  z.  <;iy.  b. 
Hieran,  ibid,  c. 


Versio    ANTIQUA. 
15.  Et  Mefraim  genuit  Ludim,  &  Anamim, 
&  Laabim,  &  Nephniim , 

14.  &  Phetrofim  ,  &  Chafloim  :  e  quibus  e- 
grelVi  flint  Pliiliftiim ,  &  Caplitorim. 

1 5.  Et  Chanaan  genuit  Sidona  piimogenitum 
fiium,  &  Chett3Eum, 

16.  &  Jebufaeum ,  &  Amomum  ,  &  Gerge- 
fium, 

1 7.  &  Evxum ,  &  Aracxum ,  &  Sinaeum , 

18.  &  Aradium  ,  &  Samarrxum  ,  &  Ama- 
thsEum 

19.  Et  fuit  terminus  Chananxorum  a  Sidone, 
donee  veniasin  Gerara  ufque  ad  Gazam ,  pergen- 
tibus  Sodomam ,  &  Gomorram ,  &  Adamam ,  & 
Seboim  ,  ufque  ad  Life. 

io.  Hi  filii  Cham  in  tribubus  fuis ,  fecundum 
linguas  fuas ,  in  regionibus  luis ,  &  in  gentibus 
fuis. 

2 1 .  Et  Sem  natus  eft  etiam  ipfi,  patri  omnium 
filiorum  Heber,  fratri  Japhet  majori. 

2.2.  Filii  Sem :  Elam  &  AlTur,  &  Arphaxad, 
&  Lud ,  &  Aram. 

.23.  Filii  Aram  :Us,&Ul,&Gether,&Mes. 

24.  Arphaxat  genuit  Cainan  ,  Cainan  genuit 
Sala ,  Sala  genuit  Heber. 

^s-  Et  Hebernati  funt  filii  duo  :  nomen  unius 
Phalech ,  quia  in  diebus  ejus  divifa  eft  terra  :  & 
nomen  fratris  ejus  Jeftan. 

26.  Jeftan  genuit  Helmodad  ,  &  Saleph  ,  & 


VuLGATA    NOVA. 

1 5 .  At  vero  Mefraim  genuit  Ludim  ,  &  Ana- 
mim ,  &  Laabim ,  Nephtuim , 

14.  &  Phetrufim  ,  &  Chafluim  :  de  quibus  e- 
grefli  funt  Philifthiim  &  Caphtorim. 

1 5 .  Chanaan  autem  genuit  Sidonera  primo- 
genitum  fuum  ,  Hetha;um , 

16.  &  Jebufa;um,  &  Amorrhaum,  Gerge- 
fsum, 

17.  Heva;um ,  &  Aracium  :  Sinaeum, 

18.  &  Aradium,  Samar.tum,  &AmathaEum: 
&  port  ha^c  difleminati  funt  populi  Chananseorum. 

I  9.  Faftique  funt  termini  Chanaan  venienti- 
bus  <L  Sidone  Geraram  ufque  Gazam  ,  donee  in- 
grediaris  Sodomam ,  &  Gomorrham ,  &  Ada- 
mam ,  &  Seboim ,  ufque  Lefa. 

io.  Hi  funt  fihi  Cham  in  cognationibus ,  & 
linguis ,  &  generationibus ,  terrifque ,  &  gentibus 
fuis. 

II.  De  Sem  quoque  nati  funt ,  patre  omnium 
filiorum  Heber  ,  firatre  Japheth  majore. 

11.  Filii  Sem :  JEhm  &  Affur ,  &  Arphaxad , 
&  Lud  ,  &  Aram. 

1?.  Filii  Aram  :  Us,  &  Hul ,  &  Gether, 
&  Mes. 

14.  At  vero  Arphaxad  genuit  Sale,  de  quo 
ortus  eft  Heber. 

1 5 .  Natique  funt  Heber  filii  duo  ;  nomen  uni 
Phaleg,  eoquod  in  diebus  ejus  divifa  fit  terra: 
&  nomen  fratris  ejus  Jeftan. 

16.  Qui  Jedan  genuit  Elmodad,  &  Saleph  ,' 


l.Par, 
I.  17. 


NoT^   AD    Versione.m    ant 


>aX  '  ^  '"'"'  fedium  Chtilach  ,   quod  inter  medium  ,  non 
geminat  Auguft. 

t.  1 5.  Piget  hacc  &  fequentia  nomina  proferre  ex  Hie- 
ronymo  ,  apud  quem  totidem  multum  difl'erunt  a  Graeco  : 
itanempe  ibi  legitur  ;  Kal  MfOfaJv  lyeiiKi  «;  An/iti^  ,  g 
T»;  HipixM}^  ,  K.  ni'S-n/nilieifj. ,  j,  «;  AagieJy«.  Hieron. 
magisacceditadedit.  Compl.  in  qua  iic  :  Tii  Anj'ielfi,  5, 
-rii  AiniafiLi'ifi  ,  j,  -riq  Aat&ulu ,  j,  tk  NsfitKEi'^.  Auguft. 
1.  Ii5.de  civit.  Dei,  c.  5.  col.  418.  d.  hxchabec  :  Mejraim 
genuit  eoi ,  qui  dictintm  Ludieim  ,  J^  eodem  moda  extern:  icj- 
qiie  ad  feptem  gentei  :  Vide  etiam  intra  ad  Tf.  14. 

t.  14.  InGr.  fie  :  Kai  Tt5  Tix'lfM-jyiilfi,  i,  ts?  Xx-^i^v- 
m'l/x  ,  oUt  s^iJ^St  i>uM;i;ifi,  j.tJ?  raftcf;sif;,  feucumMf. 
Alex.  Xaficficijx.  Hue  redeum  qua:  Auguft.  habet  lib.  16. 
de  civit.  Dei,  c.  5.  col.  417.  d.  Rediiur  ad  ahum  filium 
Ch.im  ,  qui  vccabatiir  Mefraim  ,  fj  commemornntur  quos  ge- 
nuit ,  nm  tanquamfitiguli  homines  ■,  Jed  nationes  feptem  i  {J 
Jefexia-,  velul  de  Jexto  flic  gens  {ommemoratur  exiijje  ,  qui 
tippe!l.iturPhiliftiim:Sc  Locut  51.  de  Gen.  to.  5.  col.  518. 
a.  hanc  locutionem  notat :  Unde  exitt  inde  Philifliim  ;  cum 
fujjiceiet  ,  inquit  ,  Unde  exiii  Philiftitm  ;  &  vero  in  Mf. 
Alex,  ac edit.  Compl.  fie  legitur  , 'O^si'  ii^if.i»  ix-uin, 
qu=e  vox  ,  iniiisv ,  abeft  a  ceteris. 

ir.  IJ.  Gr.  y.ma.a.y  J;  •■yhmi  Tir  Xi^utcc i,-ror  Xel- 

Ticrw- ad  quae  Auguft.  1.  i6.de  civit.  Dei,  c.  5.  col.  417.  d. 
Ixertim  ,  inquit  ,  ad  Chanaan  rediiur,  in  quafilia  malcdiiius 
ejl  Cham  ,  ^  quos  genuit  undecim  nominantm  ,  ut  yidere  eft 
hk  &  infra  ufque  ad  Tf.  19, 
i!.  16.  Itidem  Graece. 
Tf.  17.  Gr.  Kai  toj»  i.ua.m ,  j,  -rlv  'AfmtCm ,  j,  tok  'Asei— 

Tf.  18.  Gr.  Kai  rof  ^ApxJ^iov ,  «,  toV  Xx/aafxioy ,  j,  t  oi- 
'A^a6i' ,  Sec. 

T^.  19.  Gr.  non  valdediffimiliter  :  Kai  l-iU^1o  rk  o/j.oc 
Toiv....  soj;  s?.6eTc  d^  Tefafa,  k,  Ta^af ,  soi;  ^hhiiv  ew;  XoJ o~ 
fiur  ( in  Compl.  deeft  ult.  i'a?  )  j,  Tcynopf a;  ,  'AJ'afii  ,  i, 
XtCtelr  Eoi;  Aaci,  in  edit.  Compl.  Aasa.  Bt  faBi  funt 
fnes  Chanan.eorum  a  Sidone  ,  donee  -veniatur  ad  Gerara  ,  ^ 
CaX.an  ,  donee  veniatur  HJque  ad  Sodomam  ,  ^  Gomorrham  , 
Adama  y  ^Seboim,  ufque  adDaja,  Hue  accedunt  qua:  ha- 
bet  Auguft.  1.  id.  de  civil.  Dei  ,c.  5.  col.  417.  d.  Deinde 
ufque  ad  quos  fnes  pervenerint ,  commemoratis  quibufdam 
fivitatihus  ,  dicitur  :  ac  per  hoc  fliis  nepotibufqtie  compu- 
tatis  ,  de  progenie  Cham  triginta  unus  geniti  vejeruntur, 

1^.  20.  ha  in  Graeco  eft,  verbum  pro  verbo.  Eadem 
riufushabet  idem  Auguft.  I.  5.  de  do6lr.  chrift.to.  5.  col. 
iCz.  f. 


Q  U  A  M . 

joris  ,  quod  in  omnibus  Grscis  reperitur  ,  Nobilio  viderur 
Hebrailmui.  Ordo  quippe -verborum  ejl ,  tefte  Auguft.  loco 
cit.  Et  Sem  natus  ejl  Heber  etiam  ip/i  i  id  efi  ,  ipji  Sem  natus 
ejl  Heber  ,  qui  Sem  pater  eft  omnium  filiorum  Juorum  i  aC 
proinde  frater  major  iplius  Japheth.  Deinde  Auguft.  quxft. 
14.  in  Gen.  to.  5.  col.  585.  f.  quxrit  quare  jcriptum  fit  : 
Sem  erat  pater  omnium  filiorum  Heber  ,  cum  invematar 
Heber  quintus  a  Sem  filto  Noe.  Nodum  folvit  lib.  fup.  cit. 
de  civit  Dei  ,  dicens  :  Sem  ergo  patriarcham  intelligi  votuit 
omnium,  qui  de  ftirpe  ejus  exlrrti  pint,  quos  commemoratttrus 
eft  ,  five  Jmt  fill:  ,  five  ntpotes  ,  jive  pronepotes  ,  "i^  deinceps 
indidem  exorti.      Nan  fane  iftum  Heber  genuit  Sem  ,  fed  ab 

illo  quintus  in  progenitorum  jerie  reperitur Ntf«  uttque 

fruftra  ipfe  primus  eft  nominatus nifi  quia  verum  eft  quod 

traditur  ,  ex  illo  Hebrxos  ejji  cognominatos  ,  tanquam  Hebt- 
reos. 

"t.  21.  Eadem  leguntur  Grace ,  fuperaddito  uno  ,  ^ 
KotiVaV ,  poft  Aram  ,  quem  Cainan ,  hie  omitdt  Hieron. 
deeft  etiam  <;  Kaii-ai',  in  Mf.  Alex,  fed  hunc  agnovilfe  vi- 
detur  Auguft.  1.  16.  de  civit.  Dei  ,  c.  5.  col.  418.  a.  his 
verbis  :  Igiiur  flii  Sem  prihs  fex  nominantur  :  porro  non 
fex  numeralfet ,  fed  quinque,fi  luftuliU'et  Cainan.  Item 
fup.  col.  417.  f.  diclt  ,  Sem  inter  alios  filios  genuiffe  Arpha- 
xat. Gr.  'AfJ^a^o:/. 

't .  25.  In  Gr.  fie  :  KaltJioi 'Afa/U'  OJ'^, ^.  Oi)'>  ,jt,  Fa?;^, 
•i  l-Ucix-  In  Ml'.  Alex,  loco  Oif^  ,  legitur  ,  co';,  in  edd. 
Compl.  &  Aid.  ci's.  Item  in  Mf.  Alex.  laUp.  Auguft.  1.  16. 
de  civit.  Dei ,  c.  5.  col.  418.  a.  Ex  uno  ,  inquit ,  filiorum 
Sem,  nempe  Aram  ,  nati  funt  quatuor  nepotes  ejus. 

If.  24.  Itidem  Grace  ,  nifi  quod  habetur  ,  i  ,  ante 
'A/.f  a^a/  ,  &  ante  Kximr ,  ficut ,  J;  ,  autem  ,  poft  X.x^ci. 
Hieron.  quaeft.  Hebr.  to.  2.  col.  517.  b.  ita  legit :  Arphii' 
xad  genuit  Sela  ,  C)  Sela  genuit  Heber  ,  pratermilfo  Cainan, 
ut  fupra  t-  22.  Mf.  tamen  Alex,  qui  eodem  1^.  22.  deleve- 
rat  Kau.xi,  hk  ilium  admittit.  Auguft.  quoque  ubi  fup. 
col. 418.  a.  textum  a  feallatum  confirmat,  dicens  :  Itemqtte 
alter  filiorum  Sem  (  Arphaxat  )  genuit  ejus  nepotem  (  Cai- 
nan )  atque  ex  illo  itidem  pronepos  {  Sala  ;  natus  eft  ;  atqut 
inde  abnepos  ,  qui  eft  Heber  :  additur  etiam  Cainan,  Luc.  5. 
56.  Vid.  Commentar.  D.  Calmer  in  Gen.  to.  i.p.  29;. 

Tt.  2y.  Ita  Aug.  ufque  ad  vocem , /fna.  Hieron.  vero 
quaeft.  Hebr.  to.  2.  cnl.  517.  b.  habet  :  Ex  Heber  nati  funt 
duo  filii  :  nomen  uni  Phaleg  ,  quia  ,  &c.  ut  fup.  Gr. 
Kxi  rCD  "E^sp  f7£''^H-HCar  J  ijo  v'tct'  ayo/xx  tw  crl ,  $«^£7, 
cTi ,  &c.  ut  in  Lat.  excepta  voce  dJ  i>.fS  ,  fratri  ,  loco 
fratiis.  Mf.  Alex,  fcribit  ,  (tax/)!  ,  non  «tma.  Auguft. 
eadem  memorat  1.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  5.  col.  418.  b.  * 


T^.  21,  In   Gr,   Kal  tw  Sv^  h^^^»^^^  dvlui  'Jtctlpi cap.  lo.  col.  424.  d. 

IrTiAfw 'I»f (8  7\i fiii'Qmi\  '  hoc  autem  ,  li ntllani,  ma-        f.  16,  la  Gr.  haec  tantiim  variant  :  'Imlir  Jt 3, 


LIBER 

Vu  La  ATA 


GENESIS.     Cat 


NOVA. 


&  Afannoth ,  Jare , 

1 7.  &  Aduram  ,  &  Uzal ,  &  Decia , 

18.  &  Ebal ,  &  Abimael ,  Saba , 

19.  &  Opliir ,  &  Hevila,  &  Jobab  :  omiies  if- 
ti,  filii  Jeftan. 

50.  Et  fadta  eft  habitatio  eorum  de  MefTa  per- 
gentibus  ufque  Sepliar  montem  oiientalem. 

)  I.  Ifti  filii  Sem,  fecumlum  cognationes,  & 
linguas ,  &  regiones ,  in  gentibus  fuis. 

)  1.  Ha;  famili.'j  Noe  juxta  populos  &  natio- 
nes  fuas.  Ab  his  divifa  funt  gentes  in  terra  port 
diluvium. 


ip.  XI.  ^7 

Veksio    antiqua. 
Afermoth ,  &  Jare , 

2y.  cSc  Adiiiam,  &  Uznl,  &  Dccla, 

^8.  Kbal,  Abimael,  Scba, 

z(j.  Ophir,  Lvila,  <5c  Jobab 


3 1.  Hi  filii Sem,in  tribubusfuisjfecundum  lin-   ^'t'-  if^.Jedv. 
guas  luas,  in  regionibiis  fuis- ,  &  in  gentibus  lliis.  ^"  •  '•  J-  '•  7- 

^2.  Hx  tribus  tiliorum  Noe  fecundiim  gene- '^      * 
rationes  eorum, &  fecundum  gentes  eorum.  Ab 
his  dilperlx  funt  infulx  gentium  lliper  teriam 
poll:  diluvium. 


NoTjE    ad   Versionem 


Mf.  vcio  Alex,  cum 
2«)is£'   item  Compl, 


2a><0  ,  ^  Toy  Sap^roO  ,  H,  'Ixpax* 
edit.  Compl.  fcribit  XaMf,  noii 
'Asctpxfiwi  ,  non  Saf^i'C. 

Tf.  zj.  Gr.  Ka/  "O/oppi  ,  j,  Ai'ChX  ,  it,  Aeicxi.  Edit. 
Compl.  pro 'O/op/ia,  fcribit,  to» 'O/op'pa^. 

^.  z8.  Gr.  K«i  EuaA  ,  it,  'A£;^:a;A  ,  j,  SaSa"  a  Mf. 
autem  Alex.  &  ab  edit.  Aid.  abed  ,  Evix,  feu  t-hal ,  ut 
fcribit  Hieron.  Nee  etiam  ilium  f  i.r/  adminilfe  vidctur 
Auguft.cumlib.  i(S.  decivit.  Dei ,  c.  5.  col.  418.  b.  duo- 
decim  tantiim  filios  Jei.'>an  numeret  ,  li  autem  retineretur 
ibat  ,  non  duodecim  numeiandi  ei  fuilfent ,  fed  tredecim  : 
ciim  enim  dixilfet  a  Jeilan  genitos  duodecim  filtm ,  conti- 
nuoaddit  :  Ac  per  hoc  jinnt  omnes  progeniti  de  Sent  ,  viginti 
Jeptem  t  quos  quidem  li  niimerabis  ab -FAirn  ,  prime  filio 
Sem,  ufque  ad  Jo^-ii,  ultimo  filio /fAiw  ,  totidem  17.  in- 
venies  ,    etiam  fublato  Ebal  ,   modo  reiineas    Cn'inan , 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

quem  admifit  Auguft.  ut  offendimus  fup.  ad  f^.  ii.  Hie- 
ron. verolococic.  numerat  tredecim  filiui  Jeilan  ,  Tredc 
cim  ,  inquit ,  Imrui»  getitium  pofieriora  rioniinti  invenire  non 
potiti, 

't .  zp.  Gr.  KoA  O0ipi\p  t  jt,  Ei/'f(>« ,  Kf  'iuC-oX'  turn 
addit  ;  -TToti'Te;  vto/  itiol  'lsx.rclv ,  OTHnei  hi  flii  JeHafi.  Au- 
guft.  1.  i6.de  civic.  Dei  ,  c.  5.  cul.4i8.  b.  cunftos  Noe 
filios  fie  refumic ,  dicens  :  Jti  fumma  igitur  onmes  progertiti 
de  tribits  jiliis  Noe  ,  id  ejl ,  qitindectm  de  Japhet ,  ^  trigin- 
ta  nnus  deCham  ,  "jiginti  jeptem  de  Sem  >  JiutM  Jeptuaginta 
tres, 

■)?■.  51.  Eadem  rurfus  habet  Augiift.  I.5.  de  doiSr.  chrift. 
to,  }.  col.  6z.   f.  nee  aliter  in  Gra;to. 

"tf.  32.  Sic  iterum  Auguft.  1.  5.  de  dofVr.  chr.  col.  6i.f. 
verbum  pro  verbo.  Eadem  quoque  in  Gr^ec^j  ad  verbum, 
excepto  uno  t^  ,  port  generatiories  eorum  ,  quod  deefl. 


CAPUT     XL 


Sap.  10. 


Vu  I G  AT A 


I    /  I 


NOVA. 

Rat  autem  terra  labii  unius ,  &  fermonum 
eorundem. 
i.  Cumque  proficifcerentur  de  oriente,  inve- 
nerunt  campum  in  terra  Sennaar ,  &  habitaverunt 
in  eo. 

1 .  DLxitque  alter  ad  proximum  fuum  :  Venite , 
faciamus  lateres,  &  coquamus  eos  igni.  Habue- 
runtque  lateres  pro  faxis ,  &  bitumen  pro  ca;men- 
to: 

4.  &  dixerunt :  Venite,  faciamus  nobis  civita- 
tem  &  turrim,  cujus  culmen  pertingat  ad  ccEJum  : 
&  celebremus  nomen  noftrum  antequam  divida- 
mur  in  univerfas  terras. 

5 .  Defcendlt  autem  Dominus  ut  videret  civi- 
tatem  &  turrim ,  quam  sdilicabant  filii  Adam , 

6.  &  dixit  :  Ecce ,  unus  eft  populu's ,  &  unum 
labium  omnibus  :  coeperuntque  hoc  facere,  nee 
defiftent  k  cogitationibus  fuis ,  donee  eas  opere 
compleant. 

7.  Venite  igitur,  defcendamus,  Scconfiinda- 

NoT£    AD    Versionem 


VeRSIO     ANTIQUA. 

i.T^  T  erat  omnis  terra  labium  unum  ,  &  vox 
J— /Una  omnibus. 

::.  Et  £\ctumeft,  ciimmoverent  ipfi  ab  orien- 
te ,  invenerunt  campum  in  terra  Sennaar  ,  & 
habitaverunt  ibi. 

3 .  Et  dixit  homo  proximo  fuo :  Venite ,  facia- 
mus lateres ,  &  coquamus  illos  igni.  Et  &di  funt 
illis  lateres  in  lapidem ,  &  bitumen  illis  erat  lu- 
tum : 

4.  .&  dixerunt :  Venite,  &  xdificemus  nobif- 
metipfis  civitatem ,  &  turrem,  cujus  caput  erit  uf- 
que ad  coelum  :  &  ficiamus  notlrum  nomen  an- 
tequam diipergamur  in  faciem  omnis  terrx. 

•)-.  Et  delcendit  Dominus  \idere  ci\itatem  & 
turrem ,  quam  xdifica\'erunt  filii  hominum  : 

6.  &  dixit  Dominus  Deus :  Ecce, genus  unum, 
&  labium  unum  omnium  :  &  hoc  inchoiverunt 
facere ,  &  nunc  non  deficient  ex  illis  omnia ,  qux 
conati  fuerint  facere. 

Venite  ,  &  defcendentes  confiandamus  ibj 


Aug.  I.  16,  de  civ, 
Dei  ,  c.  5.  ».  7. 
418.  g.  419.  a. 
410.  c.f. 


7- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


t.  I.  Ita  rurfum  Auguft.  non  femel ,  1.  5.  de  dodlr.chr. 
col.  61.  {.  63.  a.  fie  etiam  Locut.  51.  in  Gen.  to.  5.  col. 
J28.  a.&quseft.  io.  in  Gen.  col.  385.  a.  ufque  ad  tinam  i 
omnia  autem  cum  Grjeco  congruunt. 

#■.2.  Itidem  Graece,  nifi  excipias  vocem  ,  Xiyxip, 
fcriptamabfqueduplici  ,  !■ ;  in  Mf.  tamen  Alex.  Swiaip, 
ut  fup.  apud  -Aug. 

*•.  3.  Ad  verbum  e  Graeco  ,  exceptis  his ,  Itfaflifunt 
illis  lateres  ,  pro  quibus ,  Ka!  iy^rm  iuru;  »  ttaiVEo?  ,  Jj 
fadus  ejl  illis  later.  Auguft.  Locut.  53.  de  Gen.  to.  3.  col. 
$28.  b.  Et  facli  fitnt  illis  lateres  pro  lapide  :  obfervat  ta- 
men Gra?cum  habere  ,  (^  faili  jittit in  l.ipidem  ;  fed  ad- 
dit :  Qjtod  ft  Latine  dicereti'.r  t  locutio  miTiiis  intelligeretttr. 
Ex  hoc  facile  crederem  in  verlione  Italica  olim  fcriptum 
fuilfe  ,  pro  lapide,  nifi  Auguft.  lib.  cit.  de  civic.  Dei  legillet, 
in  lapidem. 

if.  4.  Nil  Grsco  fimilius ,  detrailo,  jj,  poft  venite  ; 
edit,  tamen  Aid.  habet ,  J'iCts  nal  :  at  Aug.  Locut.  34.de 
Gen.  to.  3.  col.  528.  b.  legit:  Venite,  xdifictmus  nobis  civi- 
tatem y  turrim  ,  cujus  caput  erit  ufque  ad  cwlutn.  Similiter 
qusft.  11.  in  Gen.  col.  585.  b.  uno  excepto  ,  iit  calum. 


Gr.  f'a;  n  >ipctti.  Nocandum  eciam  hoc  ,  noflnim  nemm , 
quod  pofuimus  fupra  ex  Aug.  non  iic  legi  in  edit,  noviif. 
fed  ,  nobis  nomen  ;  cum  aucem  illic  moneanc  edicores  noftri 
in  Mfs.  fcribi ,  nojirttm  nomen  ,  hanc  letStionem  prxteren- 
damduximus ,  ne  cants  auftoricaci  decraherecur.  In  Gr. 
tamen  eft  ,  facrc?;  oVc/^«  ,  nobis  ipjis  noitien.  Hieron.  in 
Ifai.  9.  to.  3.  col.  88.  c.  fimilirer  habet  :  Vtntte  ,  xdifiiemus 
tun-im  ,  '^  faciamits  nobis  nomen  anteqtlatn  di/pergamur. 

v.  J.  Optime e  Graeco  :  Eadem  quoque  refert  Ambrof. 
1.  de  fide  ,  c.  J.  col.  590.  b.  practer  uuum  ,  adijicareni ,  pro 
xdifc.fjerunt.  Gr.  wVo/c/^MCac. 

If.  6.  In  Gr.  hsc  tantum  variant   :   Kx)  iT-tti  Knp.»»* 

'l/a K,  TfcrTO   np^ccyro   ^oiMCOJ,....   ct^'  eturxr   'rrttrrx    0;« 

aV  i-TT^hu'Tcu  TTciuy.  In  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid,  f':^  ovtuv  — au- 
Tot.  Aud.  l.depromill".  pare.  i.e.  8.  apud  Profp.  col.  98,3, 
fie  habet  :  Ecce  labium  unum  tjt  omni  ttrrjc ;  -J  hot  ccrpt- 
rant  f.tcere  ;  i^  nunc  non  deficient  ab  (is  omnia  quxcunqut 
aggrejjifuntf.tcere. 

t.  7.  Itidem  Grarce ,  excepta  voce  ultima  fui  ,  quae 
deeft  ;  ac  in  Mf.  Cott.  exftac  ,  tv  ■xamiio»  ocdtv.  Rurlum 
AuguA,  qu«ft,  II,  ia  Gen.  to.  3,  col.  38}.  c,  lie  legit  : 


5« 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XL 


Ang.l.\6.  dc  civ. 
1)«,  ^.5.^.419,.!, 


Versio     ANTIQUA. 

linguam  eorum ,  ut  non  audiant  unufquifque  vo- 
cem  proximi  llii. 

8.  Et  dilpedit  eos  Dominus  inde  fuper  fociem 
omnis  terra  ,  &  celFaN  erunt  xdificantes  civita- 
tem  &  turrem. 

9.  Propter  hoc  appellamm  eft  nomen  illius  • 


V  U  L  G   A  T  A      NOVA. 

mus  ibi  liiiguam  eorum  ,    ut  non  audiat  unuf- 
quifque vocem  proximi  fui. 

8.  Atque  ita  diviiit  eos  Dominus  ex  illo  loco 
in  univerfas  terras  ,  &  ceffaverunt  sdificare  civi- 
tatem. 

9.  Et  idcirco  vocatum  eft  nomen  ejus  Babel, 


Uid.  c.  10.  414. 
4.  41  J.  a. 


Aug.  ^iixfl.  15. 
in  Gen,  te,  3,^.  I, 
38}.rf. 


Confufio ,  quia  ibi  COnfildit  Dominus  labia  omnis  quia  ibi  confufum  eft  labium  univerfE  terri :  & 
terra  :  &  inde  difperlit  illos  Dominus  Deus  iuper  inde  difperfit  eos  Dominus  fuper  faciemcunftarum 
faciem  omnis  terrac. 

10.  Et  hx  generationes  Sem:  Sem  filius  cen- 
tum annorum  ciam  genuit  Arphaxat  ,  feaindo 
anno  poft  diluvium. 

1 1 .  Et  vixit  Sem  poftquam  o;enuit  Arphaxat , 
quingentos  aiinos  :  &  genuit  filios  &  fiUas  :  & 
mortuus  eft. 

iz.  Et  erat  Arphaxad  annorum  cenmm  ui- 
^ta  quinque  cum  genuit  Chaman. 

1 3 .  Et  vbdt  Arphaxad ,  poftquam  genuit  Chai- 
nan ,  annos  quadrmgentos 


regionum, 

10.  Hs  funt  generationes  Sem  :  Sem  erat 
centum  annorum  quando  genuit  Arphaxad ,  bien- 
nio  poft  diluvium. 

1 1.  Vixitque  Sem  poftquam  genuit  Arphaxad, 
quingentis  annis  :  &  genuit  filios  &  filias. 


I.  Par. 
1.17. 


II.  Porro  Arphaxad  vixit  triginta  quinque 
annis ,&  genuit  Sale. 

I}.  Vixitque  Arphaxad  poftquam  genuit  Sa- 
le ,  trecentis  tribus  annis :  &  genuit  filios  &  fi- 
lias. 


VuLGATA      NOVA 
Sale  quoque  vixit  triginta  annis  ,  &  genuit 


1.  Par 
I.  ly. 


Aug.    uli  /up, 
j84.f. 


•4 
Heber. 

15.  Vixitque  Sale  poftquam  genuit  Heber,  qua- 
dringentis  tribus  annis  :  &  genuit  filios  &  filias. 

16.  Vixit  autem  Heber  triginta  quatuor  annis,  & 
genuit  Phaleg. 

1 7.  Et  vLxit  Heber  poftquam  genuit  Phaleg ,  qua- 
dringentis  triginta  annis :  &  genuit  filios  &  filias. 

1 8.  Vixit  quoque  Phaleg  triginta  annis ,  &  genuit 
Reu. 

1 9.  Vixitque  Phaleg  poftquam  genuit  Reu  ,  du- 
centis  novem  annis  :  &  genuit  filios  &  filias. 


genuit  Sarug. 

1 1 .  Vixit  quoque  Reu  poftquam  genuit  Sarug ,  du- 
centis  feptem  annis :  &  genuit  filios  &  filias. 

2. 1 .  Vixit  ver6  Sarug  triginta  annis ,  &  genuit 
Nachor. 

1 3 .  Vixitque  Sarug  poftquam  genuit  Nachor  , 
ducentis  annis  ■  &  genuit  filios  &  filias. 

24.  Vixit  autem  Nachor  viginti  novem  annis,  & 
genuit  Thare. 

2  5 .  Vixitque  Nachor  poftquam  genuit  Thare , 
centum  decern  &  novem  annis  :  &  genuit  filios  &  fi- 
lias. 


Vixit  autem  Reu  triginta  duobus  annis,  & 

Versio    ANTIQUA.  Vulgatanova. 

26.  Cum  eflet  Tharra  annorum  feptua^ta,  16.  Vixitque  Thare  feptuaginta  annis,  &ge- 

genuit  Abraham ,  &  Nachor ,  &  Arran.  nuit  Abram ,  &  Nachor ,  &  Aran. 

NoTjE     ad     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

*.  1 ;.  Ita  Grsecum  habet  ad  verbum  :  Auguil.  vero 
pofthanc  vocem  ,  ^uaJringentes ,  addit  :  -jel/icutin  Crxct 
invinimMS ,  ,in»«i   treuntos.    Edit.  Rom.  conftanter   hab. 


Veiiite-,  defcenJamtis  ,  £j  cenfundamm  ibi  Iingii.vn  eertim  ,  nc 
andiat  unufquifque  'jocem  prsximi .  Ambrof.  1.  de  fide,  c.  J. 
col.  J68.C.  &deSpir.  S.col.tfzj.  e.  Veiiite  ,  defiend.imus  , 
(^  confundamus  linguas  eorum.  Edic.  Aid.  limiliter  habet  , 
Ti/itMceciiivrui ,  non  thk -/^auoocAccinunt  Vigil.  Tapf. 
1.  contr.  Varimad.  p.  7  58.  b.  &  Auft.  qusft.  Vet.  Teft.  q. 
4J.  col.  j8.  g.  Novauanus  vero  1.  deXrin.  p.  1047.  b.  lie 
habet  :  Venite ,  Jj  mui-  defcend.mms  ,  ^  confunJamus  illic 
ipfirumlingtt.is.  Auct.  1.  de  promiir.  part.  i.e.  8.  ap.Profp. 
p.  98.  a.  nee  non  Fulg.  1.  de  Trin.  p.  5?i.a.  Venite  , deften- 
d.tmiis  ,  (5  cmfundamus  ibi  lingual  torum. 

jf,  8.  Ad  verbum  e  Grxco. 

■jf-.  9.  Eadem  prorfus  in  Graeco  ,  excepta  voce  ,  Deus  , 
quatdeeft  poilDominKJ  ;  in  Mfs.  tamen  Alex.&Cott.  ex- 
ftat  ,  Kupini  i  Qik-  Hilar.  inPf.  i  jiS.col.  491.  e.  dicit, 
i  confnfarum  liKguarnm  hominibas  numupatam  ejfe  Baby- 
lonftn, 

if.  10.  Notant  noviir.editores  BB.  ad  hunc  Auguftini 
locum  Cc  legi  in  edict.  Sem  filius  Hne  centum  erat  annorum, 
in  Mfs.  vero  ejufdem  omitti ,  Noe  &  erat.     In  Gr.  lie  ; 

Kui  cwra!  cu  yirii'.ii  Shm-  S  "'  —"i"  "'^5 ''^^  h/i./yii 

TO»  'Af^a^ttV  >  &c.  ut  in  Lat.  at  in  Mf.  Alex,  edamnum 
fimpliciter  legitur  :  SnV'  2i!^«  i/'/c;  eTm»  itxrlv  Vte  ,  &e. 
abfque  ,  y-oj  1?/ ,  &  tiZi.  Hanc  vet.  librorum  varieiatem 
obfervat  Auguft.  ipfe  Locut.  jj.  deGen.to.  3. col.  528.  c. 
his  verbis  ;  Qtiod  quidnni  Latini  codtces  ha-bent  :  Sem  filius 
Noe  erat  annorum  centum  ,  ciim  genuit  Arphaxad  ;  Grjci 
babent  :  Sem  filius  centum  annorum  ,  ciim  genuit  Arpha- 
xat :  »bi  ellipfis  efl ,  inquit  ,  quia  decft ,  erat  ;  fed  quad 
nan  habent ,  filius  Noe  ,  fed  ,  filius  taniiim  ,  nofalocutio  efl. 

■fi.  II.  Similiter  Gr.  habet  ,  nifi  excipias  unum  ,  'Af- 
^a^eV,  pro  Arphaxat. 

if-,  12.  InGr.nonomninofirtuliter  :  Kai  l^v.!"  ' kffci.- 
£a/ sV.ctTO'  Tp.cticorrot-n-sVTf  eth,  5.  £7£J'*Mie  to»  KxiV«».  £f 
'jixtt  Arphaxad  centum  triginta  quinque  annus  ,  ^  ^.-«11« 
C.iinan.  Attamen  Auguft.  priiis  dixerat  :  Qucd  fcriptnm 
tji  :  Eterat,  ace.  Item  1.  16.  de  tivit.  Dei  ,  c.  10.  col. 
4iy.  a.  Narrando  dicit  :  Arphaxat  autem  c'lwt  ejpt  13^. 
antifriim ,  genuit  Cuinan, 


I.  Par, 
1.18. 
J'f.  »4. 

X. 


jT»  Til f(ty.Kt<t  ,  Mf.  Alex,  cum  edit.  Compl.  7;7fa«oo.« 
Tf.eucTo.,  edit.  .Md.  fola  ,  Tfia/.o5.«  Tf.oxin-a.  Reliqus 
generationes  recenfac  ab  hoc  verfu  1 3.  ad  If.  i5.  vix  nie- 
moranrui  a  Patribus  Lannis  ,  prsterquam  abAuguflino, 
qui  iUas  omnes  fie  perfequicur ,  1.  16.  decivit.  Dei  ,  c.  10. 

col.  424.  e.     Generatienum  contextio Jtc  exfequitur  cxte- 

ros  ,  dicens  quotcqilifque  anr.o  'jitx  fux  filittm  gentierit ,  aS 
iflum  generatienum  trdinem  pertinentem  ,  qui  perlendil  ad 
Abraham  ;  £j  quit  anncs  peftmodum  vixerit ,  intimans  eum 
filios  filiafque  genuijje.  Et  poft  pauca  :  Sed  nos  ■,  inquit, 
«f  diutilis  quam  opus  efl ,  immoremur  ,  non  qnot  annas  qutf- 
qne  in  ifla  generationum  ferie  vixerit ,  Jed  quoto  anno  vitt 
fix  gentierit  filiiim  ,  hoc  crdine  memorandum  tantiimmedi 
ponimus.  t.  10.  Seciindo  igiiur  anno  poft  dilwviiim  Sem  , 
cam  ejjet  centum  annorum  ,  genuit  Aipbaxat.  -f.  11. 
Arpbax.it  autem  cilm  ejJet  centum  triginta  quinque  anno- 
rum ,  genuit  Cainan.  ]f .  I  3.  Qjii  dim  eJpt  centum  tri- 
ginta ,  genuit  Sail.  Tt.  14.  Porrt  etiam  ipje  Sala  totidem 
annorum  C  I  50.  ^  erat  quando  genuit  Heber.  t.  16.  Cen- 
tum vero  ^  triginta  t^  quatuor  agebat  annos  Heber  ,  cum  ge- 
nuit Phalech  ,  in  cujus  diehtis  divifl  eft  terra.  Tt.li.  Ipjt 
autem  Ph.ilech  vixit  centum  triginta  ,  ^  genuit  Sagau. 
If.  20.  Pt  Ragau  centum  triginta  ,  dues ,  ^  genuit  Seriicb. 
t-  22.  Pt  Seruch  centum  triginta  ,  ii  genuit  Hachor.  Tf.  24. 
Et  Nachor  feptuaginta  novem  ,  (  Gr.  sx.aTcK  eCJ o,uvlifif- 
Toarysx)  Ctf  genuit  Thara.  t.  16.  Tktra  autem  fepttia- 
ginta  ,  e?  genuit  Abr.tm  ,  quern  peftea  Deus ,  miitato  voca- 
bulo  ,  nominavit  Abraham.  Quje  omnia  apte  relpondent 
Grarco,  fi  excipias  annos  Nachor  ,  ut  notavimus  fup.  & 
nomina  Pia/ffi  ,  SlThara,  quse  ita  fcribuntur  ,  il)a:-£>,  & 
Qiifx.  Mf.  Alex.  Qifci.  Hue  etiam  redeunt  qus  narrat 
Auft.  1.  de  promifT.  part.  i.e.  10.  ap.Profp.  p.99.  a.  £» 
ftmine  Sem  filii  Noe  ,  natus  eft  Heber ,  cujus  fiiit filius  Pha- 
leg   Phaleg  ginuit  Reu  ;  Reu  genuit  Seruch  ;  Seruch  ge- 

nuit  Nachor  ;  Nachor  genuit  Thare  ;  Thare  genuit  Abr.tm, 
't.  i6,  Gr,  K«i  J^l's  Qxpfn  e£/C|««'x«,T»  f-ni  ,  j  i-,si- 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XI. 


VUIGATA     NOVA. 

17.  Hx funt autem generationes Thare:Tha- 
re  genuit  Abrara ,  Nachor ,  &  Aran.  Porro  Aran 
genuit  Lot. 

1 8.  Mortuufque  eft  Aran  ante  Thare  patrem 
faum ,  in  terra  natiritatis  fus  in  Ur  Chaldsorum. 

19.  Duxerunt  autem  Abram  &  Nachor  uxo- 
res  :  nomen  uxoris  Abram ,  Sarai :  &  nonien  uxo- 
ris  Nachor,  Melcha  filia  Aran,  patris  Melchx , 
&patris  Jefchi. 

}o.  Erat  autem  Sarai  fterilis ,  nee  habebat  li- 

beros. 

Jtf.  14.       3 1.  Tulit  itaque  Thare  Abram  filium  fuum, 

».  &  Lot  filium  Aran,  filium  filii  fui,  &  Sarai  nu- 

Nebem.  ^^^  (\iam ,  uxorem  Abram.  filii  fui ,  &  eduxit  eos 

'■  "■         de  Ur  ChaldsEOrum ,  ut  irent  in  terram  Chanaan  : 

Jttdith  veneruntque  ufque  Hai-an ,  &  habitaverunt  ibi. 
J.  6.  }  z.  Et  faftl  funt  dies  Thare ducentorum  quin- 

AS.  7. 2.  que  annorum ,  &  mortuus  eft  in  Haran. 


Versio   antiqua. 

27.  Hx  funt  generationes  Thara;  :  Thara  ge- 
nuit Abram,  &  Nachor,  &  Aran.  Et  Aran  ge- 
nuit Lot. 

.28.  Et  mortuus  eft  Aran  coram  Thara  patre 
fuo ,  in  terra  in  qua  natus  eft  ,  in  regione  Chal- 
cla:orum. 

29.  Et  fumpferunt  Abram  &  Nachor  fibi  uxo- 
res  :  nomen  miilieris  Abram ,  Sara  :  &  nomen 
mulieris  Nachor,  Melcha  filia  Aran,  pater  Mel- 
chae ,  &  pater  Jefcse. 

30.  Et  erat  Sara  fterilis ,  &  non  generabat. 

5 1 .  Et  fumpfit  Thara  Abram  filium  fuum ,  & 
Lot  filium  Aran,  filium  filii  llii,  &  Saram  nu- 
rum  iuam ,  uxorem  Abram  filii  fui ,  &  edwxit  il- 
los  de  regione  Chaldaeorum ,  ire  in  terram  Clia- 
naan  :  &  venit  in  Charram ,  &  habitavit  ibi. 

32.  Et  fuerunt  dies  Tharx  in  Charra  quinque 
&  ducenti  armi ,  &  mortuus  eft  in  Charra. 


Jlttg.i,  iCdeciv, 
*",  1.12.  428.  d. 


Aug.  locitt.  iS, 
to.  5.  528.  c. 

Idem  lib.  16.  de 
civ.  Dei  ,  c.  I  J. 
428./. 


Uid.  c.  14.  419» 
d.  450.1/. 


N  O  TyE      A 


ERSIONEM     ant: 


I'm!  tIv  "Atfan  ,  Sec.  ut  in  Lat.  Et  vixit  Tharra  feptiia- 
gintit  antics  ,  ^  grnuit  Abram  ,  &c.  non  Abraham  ,  ut  no- 
lavic  fup.  Aug.l.  1(5.  de  civit. De!,col.  424.  e. 

V-  27.  Gr.  Aurxi  Js  ai  y=>'scsii  Qxppx'     ©at'ppa ^ 

ra>  'hffii ,  "t.  'Affi',  &c.  Ml".  Alex,  fcribit ,  ©i'fac.  edit. 
Compl.  tollit"/! ,  port  aiTai ,  cum  Auguil:. 

T?.  28.  Ita  in  GraEco ,  nifi  quod  conftanter  fcribimr  , 
'Af'pii ,  &  ©ap'pa  ,  abfque  in  ,  pod  terra,  Hieron.  quaeft. 
Hebr.  to.  2.  col.  J17.  c.  lie  legit :  Et  mortuus  eft  Aran  ante 
fatremjtium  in  terra  ,  qua  natus  eft  ,  in  regione  Ckaldxorum, 
Obfervat  hie  Nobilius  faepe  in  Sciiptura,  ante,  valere  idem 
quod  coram  ;  in  Gr.  sVcd'ttio/. 

■t.  29.  Eadem  Grxcum  exhibet  ,  nifi  quod  pro  gemi- 
na  voce  mulieris  ,  bis  ponit ,  xif  yvraixi  ,  mulieri  ,  con- 
ftanierque  fcribit  ,  'Af'fit ,  non  Aran ;  deinde  (Ic  ,  Ka) 
•jraxiip  M«xX^>  ^'^'^f>il>  'li%i-  Supplevi  autem  hoc  ,  ^3- 
»fr  Mf/c4«  2? /"'"''' •^^y^'*  >  de  his  qua:  Auguft.  verbis  fupe- 
lioribusaddit  ibid.  Jfte  Aran  pater  Metchx  fuit ,  ^  pater 
Jefca  ,  qux  Jefca  creditur  ipfa  ejje  etiani  Sara  uxor  Abrah.i, 
Hieron.  quacfl.  Hebr.  to.  2.  col.  J 17.  f.  fie  legit  :  Et  fump- 
ferunt Abram  ^  Nachcrjibi  uxores  :  nomen  uxoris  Abram , 


Q  UA  M. 

Sarai ;  y  nomen  uxoris  Nachor  ,  Mehha  filia  Aran  :  pater 
autem  Melch.t,  ipfe  eft  pater  Jefhe. 

Tt.  ;o.  Auguft.  hanc  Locutionem  notat ,  ^  non  genera- 
hat;  ciim  pojfet  Jujficcre  ,  inquit ,  ^  erat  Sara  fterilis.  Simi- 
llterlnGr.Kxi  hi- 2apa  ^5?^«   jtj  v'k  eTEXKc^o/ci. 

"f.  11.  Gr.  conftanter  habet  ,  ©af'p'a,  &  'Af fir,  pro 
TA.ira  ,  &  Aran  ;  fiibinde  ,  ■Tnfiv^.mm  ,  nt  irent  ,  pro  ire  ; 
pauloque  pod  ,  Kal  {<>.ic>  'ioi^  Xaffx/  ,  ^  venemnt  uiqite 
ad  Charran  ,  loco  ,  ^  -venit  in  ,  &c.  caetera  concordant  ad 
verbum.  In  edit.  Aid.  xaljA?»,^OTn;(  ,ut  ap.  Aug.  fup. 
inCompl.  HAbi-,  rum  fequitur  ,  uKmai^  ,  b.tbita'verunt. 

if".  5^.  Gr.  Kal  sys^oiro  Trctoai  ctt  w^ipai  ©ocp^a  h  yn 
Xa^pav  ,  /iaxco/a  TSKre  =th"  Jj  «VsGct^s  ©ctppa  iv  Xapftocv, 
At  Mf.  Alex,  fcribit ,  Qdfx ,  non  Qxffx ,  deletque  vocem  , 
•TTx'JXi  y  ante  y/nspxi  ,  &  7» ,  ante  Xappxv.  Edit,  eriam 
Compl.  delet,  iraoai,  &  Aid.  7)1'  ,   cum  Aug.  qui  etiam 

qua:ft.  in  Gen.  to.  3.  col.  jSj.g.  dicit  :  Tharra cum 

juis  omnibus  manjit  in  Charran  ,  ^  iijxit  annos  dncentos 
quinque  in  Charran  .,  ^  mortuus  eft  :  Sc  infra,  col.  504.  a. 
Eueriint  an?ii  vitx  Tharra  ducenti  quinque  in  Charran. 


CAPUT     XII. 


Vulgata    nova. 


ja.^.y 


Inf.  18. 
18.  12, 
»7- 


I .  T^  Ixit  autem  Dominus  ad  Abram  :  Egre- 
1  -*  dere  de  terra  tua ,  &  de  cognatione  tua  , 
&  de  domo  patris  tui,  &  veni  in  terram  quam 
rnonftrabo  tibi. 

2.  Faciamque  te  in  gentera  magnam  ,  &bene- 
dicam  tibi ,  &  magnificabo  nomen  tuum  ,  erifque 
benediftus. 

3 .  Benedicam  benedicentibus  tibi ,  &  maledi- 
cam  maledicentibus  tibi,  atque  in  te  benedicen- 
tur  univerfa  cognationes  terra:. 

NoTiE    ad    Versi 

f.  I.  similiter  in  Grico.  Eadem  rurfus  habet  Augufl:. 
1.  i.  deXrin.  to.  8.  col.  78}.  b.  ufque  ad  hoc  ,  £^  i/ade  , 
&c.  nifi  quod  fcribit  Abraham  ,  non  Abram  ;  lie  eriam 
quacft.  in  Gen.  to.  }.  col.  585.  g.  St.  feqq.  fed  male  ;  nam 
1.  cit.  de  civitat.  Dei ,  conftanter  legit  ,  Abram.  Cyprian. 
1.  I.Teftim.  p.  281.  b.  Et  dixit  Dominus  Dens  ad  Abraham  : 
Exi  de  terra  tua  ,  ^  de  cognat.  tua  ,  ^  de  domflpatris  tut ,  ^ 
^ade  in  illam  terram  ,  qnam  tibi  oftendero.  Anibrof,  in  Luc. 
J.  to.  I.  I}I(5.  c.  Exi  de  terra  tua  ,  fj  de  cognat.  tua  ,  ^ 
de  domo  patrts  ttti  ,  ^  vade  in  terram  ,  quaiyi  tibi  rnonftrabo. 
Vide  eriam  1. 1.  &  2.de  Abr.c.  i.  &2.col.  282.  d.  314.  a. 
&  1.  de  fug.  face.  c.  2.  col.  419.  e.  Similiter  Au£t.  quaeft. 
Vet.  Sc  N.Teft.  apud  Aug.  to.  5.  q.  109.  col  107.  a.  Exi  de 
tetra  tua,  ^  de  cognatione  tua,  i^  de  dor,io  patris  tui.  Aucl. 
op.  imp.  in  Matrh.  horn.  I.  p.  12.  e.  Exi  de  terra  tua,  i^  de 
togn.  tua  ,  ^  'jeni  in  terram  ,  quam  tibi  dtmonftraho.  Itidem 
infra  hom.  41.  p.  17  j;  a.  excepto  uno  ,  demonftravero.  Gr. 
«V  aV  Co/  «Tei'^v. 

S-  2.  Eademreferuntad  verbum  Cypr.l.  I.  Teftim.  p. 
i8l>  b.  8c  Ambrof.l.  3.  in  Luc.  col.  i]i6.c.  Itaquoquein 
CraKO,  Junil.  vero  A&ic.  1.  j.  depart,  div.  leg.c.  21. 


Versio    antiqua. 
i.T?T  dixit  Dominus  ad  Abram  :  Exi  de  terra     Aut.  «hi  fup. 


tua ,  &  de  cognatione  tua,  &de  domo  pa-  4i9-s-4ii-^-'-f' 
tris  tui,  &  vade  in  terram  quam  tibi  demonlh'a- 
vero. 

2.'  Et  faciam  te  in  gentem  magnam,  &  bene- 
dicam te ,  &.  magnificabo  nomen  tuiuTi ,  &  eris 
benedidus. 

3 .  Et  benedicam  benedicentes  te ,  &  maledi- 
cam  maledicentes  te  ,  &  benedicentur  i  n  x  e 
omnes  tribus  terrx. 


onem    antiquam. 

legit :  Eteris  in  gentem grandetn  ^  multam.  Rurfum  Ambr* 
I.  2.de  Abr.  c.  i.  col.  314.  e.  Benedicam  te ,  ^  faci,jm  te  in 
gentem  magnam. 

ir.  5.  Concinit  Ambrof.  1.  3.  in  Luc.  col.  1316.  c.  ad 
verbum.  Sic  eriam  in  Graeco ,  prafter  unum,  v.x'ixpxcafj.xi , 
matedicam  ,  tranflatum  port  maledicentes  te.  Junil.  Afric. 
I.  J.  de  part.  div.  leg.  c.  21.  col.  547.  h.  ut  fup.  Benedi- 
cam benedicentes  te  ,  ^  maledicam  maledic.  te.  Cyprian,  ve- 
ro 1.  I.  Tefiim.p.  28i.b.  £r  benedicam  qui  te  benedi.reritii^ 
maledicam  qui  te  maledixerit :  ^  benedicentur  in  te  pmiies  tri^ 
bus  terr^e.  Eadem  memorat  Hilar,  in  Pf.  118.  col.  3.49.  f. 
his  verbis :  Abrahs  quoque  Dominus  dixit ;  Qui  te  maledixe- 
rit malcdiilus  erit  ;  ^  tntmtcus  ero  inimicis  tuis  ,  ^  adzerfan- 
tihus  tibi  adverfabar.  Turn  addit  .■  Si  Abrah.t  inimici  De» 
inimici  j'tint ,  quales  nobis  efje  oportet  ?  At  horum  ,  qut  modo 
teferuntur  ab  Hilario  ,  vix  ullum  vefiiglum  reperias  in 
toto  Genefeos  libro  :  quare  fufpicor  hi:nc  verfum  ex  memo- 
ria  recitatum  faille  ab  Hilario  ,  parum  ex  Genefi  ,  parrini 
ex  Exodo  :  priora  fcilicet  verba  :  Qui  te  maledixerit ,  &c. 
ex  Genefi  12.  ;.  pofteriora  vero  ,  g;  inimicus  ero  ,  &c.  ex 
Exod.  2}.  XI.  ubi  fie  habentur  ;  Si  ftceritis  omnia  quxcnn» 


40 


LIBER     GENESIS     Cap.   XII." 


A  N  T  1  Q  U  A. 

quemadmodum  locutus 


Vu  L  G  AT  A     NOVA. 


Ve  R  S  I  O 

Aug.  I,  i6.  d(     /j..  Et  exiit  Abram  ,  quemadmodum  locutus  4.  EgrefTus  eft  itaque  Abiam  ficut  prsceperat 
civ.Uei,  c.  14.  p.  efl;  illi  Dominus,  &  abiit  cum  eo  Lot  :   Abram  ei  Dominus,  &  ivit  cum  eo  Lot  :   feptuagmta 
4J0.  .1. ».  451.  g.  jutem  erat  quinque  &  feptuaginta  annorum  cum  quinque  annonim  erat  Abram  cum  egrederetur 
exiit  ex  Ghana.  deHaran. 
hieron.    centr.       5.   Et  fumpflt  Abraham  Saram  llXOrem  fuam  ,  5.   Tulitque  Sarai  uxorem  fuam  ,  &  Lot  filium 
hehU.  10.  4.  p.  z.  Sc    Lot  filium  fratris   lili &  omnem  ani-  fratrisfui,  univerfamque  fubf^antiamquampof^e- 
,   mam,  quafcunque  poflederat  in  Charram derant  ,  &  animas  quasfecerant  inHaran   :  & 

""  ""  "'  Cumquc 


G„i.  j: 

8. 
Heh.ll, 

s. 


/.  Z.   de 


139.  i. 

Amh 
■Abr.  c.  1.  col.  Jifi. 
tt. 

Amir.  I.  i.^jz.     ^-  Et  perambulavit   Abraham  terram  tifque 
Je  Ahr.  p.  zZif.  ad  locum  Sychem,ad  quercum  altam 

Taig.frngm.^t.     J.  Et  vifus  cft  Dominus  Deus  Abrac,  &  dixit 

<mii.  lah.  p.  fizji.  ei :  Semini  tuo  dabo  terram  iftam.  Et  adificavit 

ibi  Abram  altare  Domino ,  qui  vifus  eft  ei. 

Uem.fragm.  ;i,      8.  Et  recelVit  inde  in  montem  contra  orien- 

0  J4. /1. 6x9.658.  tem  Bethel ,  &   ftatuit  ibi  tabernaculum  iiium 

'  Bethel ,  fecundiim  mare  Agge ,  contra   orien- 

tem  :  &  aedificavit  ibi  altare  Domino  Deo  ,  & 

invoca\it  in  nomine  Domini  Dei ,  qui  vifus  ell. 

'Amir.  t.  z.  de     9.  Et  abilt  Abram ,  &  demoratus  eft  in  def- 

Ahr.c.^^.%lZ.d.    ferto. 

Hiernn.  qttsji.       10.  Et  famcs  fida  eft:  fuper  terram  :  ov  def- 
hebr.  }i8.  h.        cendit  Abraham  in  .€gyptum 

Amhr.  I.  z.  de 
Ahr.  f.  4.  cd.  519. 
t. 


egreffi  funt  ut  irent  in  terram  Chanaan. 
venilTent  in  eam , 

6.  pertranfivit  Abram  terram  ufquead  locum 
Sichem  ,  ufque  ad  convallem  illuftrem  :  Chanana:us 
autem  tunc  erat  in  terra. 

7.  Apparuit   autem    Dominus   Abram  ,    & 


At!g,  lotitt.  37, 
*'■  3.  ji8.  f. 


I  i.  Erit  ergo  cum  te  \iderint iEg}'ptii ,  dicent , 
quia  uxor  illius  hsc 


13- 


Vide  Not. 


N  o  T^     AD 


dixit  ei  :  Semini  tuo  dabo  terram  hanc.   Qui  sdi- 
ficavit  ibi  altare  Domino  ,  qui  apparuerat  ei. 

8.  £t  inde  tranfgrediens  ad  montem,  qui  erat 
contra  orientem  Bethel ,  tetendit  ibi  tabernacu- 
lum fuum ,  ab  occidente  habens  Bethel ,  &  ab  o- 
riente  Hai :  a;diticavit  quoque  ibi  altare  Domino  , 
&  invocavit  nomen  ejus. 

9.  Perrexitque  Abram  vadens,  &  ultri  pro- 
grediens  ad  meridiem. 

I  o.  Fafta  eft  autem  fames  in  terra  :  defcendit- 
que  Abram  in  vEgyptum ,  ut  peregrinaretur  ibi : 
pravaluerat  enim  fames  in    terra. 

1 1 .  Cumque  prope  effet  ut  ingredereturjlgyp- 
tum  ,  dixit  Sarai  uxori  fus  :  Novi  quod  pulchra 
fis  mulier  : 

1 1.  &  quod  cum  viderint  te  jEgyptii,  difturi 
funt  :  Uxor  iplms  eft:  &  interticient  me ,  &  te 
refervabunt. 

1 3 .  Die  ergo ,  obfecro  te ,  quod  foror  mea 

Versionem    antiquam. 


i8.    z6. 
4- 

34- 4- 


que  dixere  vohis ,  iyjif>iv<su  to'^;  ep^P^or?  o!<  ,  jtj  a^T:)iim^iti 
Tci;  !iiTix.t:fi<m(  -oi,  quae  ipfafuntab  Hilariolaiinereddita ; 
at  ilia  non  Abrah^  dicta  iunt ,  fed  Ilraeiidco  populo. 

Tt.  4.  Gr.  ita  incipit  ;  K«i  tTrcpsuh  '  K^fo-n  ,  i^  ivit 
Ahram  ;  reliqua  ut  ia  Latino  ,  nil!  cxcipias  vocem  ultimam  , 
Xa/>pa/»  pro  CA.irr.i.  Similiter  Ambr.l.  2.  de  Abr,  c.  2. 
COi.  283.3.  3I5.b.  "Exiit  Abraham  quenhldmi>di{m  locutus  efl 
ti  Dominus  ,  ^  exivit  cum  eo  Lot.  Et  infra  :  Abrah.im  fep- 
tuaginta ^  qitinqtte  annorum  ,  dejcrtbitur  exijfe  de  Ch.trra. 
Item  Hieron.  qujeft.  Hebr.  to  i.  col.  Ji8.  a.  Erat  autem 
Abram  Jepttt.tginta  quinque  annorum  ,  quatido  egrrjfns  efl 
tx  Charra :  &  tontraHelvid.  to.  4,  col.  139.  b.  Abraham 
mutemerat  annorum'/^.  citm  exiret  de  Charra. 

fr.  J.  Gr.  Kit)  tVaSf/'ASfot^Siifai',  &c.  ut  fup.  in  Lat. 
{ubinde  lie  :  k,  -Trxocu  •|'^X"'' >  H^sK7HCavT9  fjt  Xafpciv  ,  ^ 
f  ^iiVtocac  Toper/^Hj'ai  e/?  7H»'  Xtivctxy.  In  Mf.  Cott.  ac  edit. 
Compl.  J)  £^«^6e.  Quibus  alludens  Ambr.  I.  2.  de  Abr.  c. 
2.  col.  316.  a.dicit.  haevajit  (  Abram  )  ut  fttmeret  uxorem 
Jiiatn  ^  nepotem  ,  (^  omnem  animam  quafcttnque  pojfederat 
in  Charram.  Videeriam  fup.  1.  i.  c.  2.  col.  283.  b.  Eadem 
quoque  lie  memorantiu  ab  Auguft.  1.  16.  decivit.  Dei,  c. 
18.  col.  433.  a.  EgreJJits  ergo  Abraham  de   Charra,  75°. 

anno  atatts  fu.i cum  Lot  flto  fratris ,  ^  Sara  conjuge , 

ferrexit  in  terram  Chanaan  ,  ^  pervenit  ttjque  ad  Sichem. 

if.  6.  Hunc  verfura  ex  Atnbrofii  loco  duplici  defcrip- 
tum  proferimus :  in  primo  fcilicet  col.  283.  f.  fie  legitur  : 
Egrejpts  perambulavit  tei*am  ujque  ad  Sichem  :  in  altero  , 
col.  316.  d.  Et  perambulavit  Abraham  ufque  ad  locum  Si- 
ehem,  ad  quercum  aliam.  Pofteriorem  fervavimus ,  addita 
tantiira  voce,  terram,  ex  altero.  In  Gr.  fie  ;  Kal  /lujsuzev 

''  K^fOttl    TM)-   -yVV    tt^    TO  ^HZO;  CtUTH?    f  i'^  TV   TOTTV     ^U^J  l^  ,  =V( 

TiV  S fvy  Tvv  t/4w?>vl'  ,  &c.  Et  perambulavit  Abram  terrain 
in  longitudinem  ipjius  tijque  ad  locum  Sichem  ,  ad  queixum 
altam.    In  edit.  Aid.  deeft  1  tvy  7w ,  ficut  in  Compl.  &  Mf. 

Cott.    e.'?    TO    ^MJtC^  «fTH?. 

Tt.  7.  Eadem  rurfus  habet  Fulg.  I.  2.  ad  Monim.  c.  3. 
p.  29.  a.  &  fragm.34.  contr.  Fab.  p,638.exceptis  vocibus 
Abrahx  &c  Abraham  ,  loco  Abrx  &  Abram.  Gr.  Kal  a-pOw 
Ki/pio?  TM  "AS/!tt,«  ,  &c.  uc  in  Latino  textu.  Similiter 
habet  Auguftin.  1.  z.  deTrin.  to.  8.  col.  783.  c.  Et  vifus 
eft  Dominus  Abrah<e  ,  £^  dixit  Hit  ;  Semtnt  tuo  dabo  terram 
hanc  :  quae  iterum  refert  1.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  18.  to.  7. 
col.  433.3.  prxter  verbum  apparuit  ,  fto  vifus  eft.  Am- 
brof.  1.  2.  de  Abr.  c.  3.  col.  ;i6  f.  Continuo  apparuit  illi 
Deus  :  deinde  lie  :  Nttfquam  fuperirts  babes,  quod  vijus  effet 
illi  Deus ;  &  1.  i.  c.  2.  col.  284.  a.  317.  c.  Apparuit  illi 
fiiminns ,  ^  dixit :  Sejnini  tu»  dabo  ttrtam  ham,  Et  uram 


Inf.  10. 
II. 


adifcavit  Deo  ,  qui  apparuit  ei.  Junil.  quoque  Afric.  1.  ^, 
de  part,  di  v.  leg.  c.  2 1 .  habet,  femini  tuo  dabo  terram  hanc» 

if.  8.  Pauca  tantum  variant  Grsce ,  nempe  hsec  ;  KaT* 
ct'aTc^ag  ,  loco  contra  orientem  ,  melius  in  ,  vel  ad  orientem  ; 
fubinde  ifta  ,  ;\  Boj^.ma  xaTa  taVacoay ,  ^-  'Ayyai  attrcc 
avccT^y^a.:; ,  In  B.ithel  ad  mare  ,  ^  Angx  ad  orientem  ;  reliqua 
quadrant,  nifi  quod  delunt  voces,  Deo  &  Dei,  cum  feq.  qui 
vifus  eft.  Ed.  tamen  Aid.  addit  tw  r^ip^Ayri  duToi  y  fed  poil 
vocem  Kvptoi  Domiuo  ,  non  Domini.  Ambr.l.  i.  de  Abr. 
c.  2.  col.  284.  a.  iimiliter  habet :  Et  recejjit  inde  in  montem 
contra  orientem  Bethel :  pauloque  poft  .•  Ideo  ,  inquit ,  non  in 
vallibus  ,  fed  in  monte  tabernaculum  Jibi  toc.ivtt....  ^  inve* 
cavit  nomen  Domini.  Eadt.n  repetit  1.  2.  c.  3.  col.  317.  e, 
Recejjit  inde  in  montem  contra  orientem  Bethel ;  fed  poft  pauca 
addit  .*  Meriti)  pojitit,  contra  orientem  Bethleem  ,  dcmus  enim 
Dei  dtcitur  Bethleem  ,  in  qua  natus  eft  Clniftus....  Non  dixity 
contra  Bethleem,  fed  tabernaculum  ipjum  Bethleem  appellavit  ; 
&  infra  ,  col.  318.  c.  Iterum  adificavit  aram  ,  tS/  invocavit 

in  nomine  Domini Hoc  adjecit  fuperioribus.  Auguflinus 

etiaml.  i6.de  civit.  Dei,  c.  19.  col.  43  3.  b.  alludens  dicit: 
Dcinde  adifcatoibi  altari  ,  ^  invocato  Deo  ,  Abraham  profet~ 
lus  eft  ,  Sec. 

1^.9.  Gr.  Kai  tln'rf>sv"ACpa/.i  ,  ^  'jropsv^a^  sspXTCirs^ 
/fvisv  iv  rri  epvfio) ,  Et  abiit  Ahram,  ^  profeHus  caftrameta* 
lus  eft  in  deferto.  Hieron.  qusft.  Hebr.  to.  2.  col.  518.  c. 
Et  proficifcens  Abram  ,  abiit  in  defertum.  Augufl.  1.  16.  de 
civit.  Dei ,  c.  19.  col.  455.  b.  Abraham projeilus  eft  inde  , 
^  habitavit  in  eremo. 

Tf.  10.  Pergit  Ambrof.ibid.  3i8.e.hocmodo;74fovjiafn 
dicitur  defcendijje  in  jEgyptum  lit  affttgeretur  ;  &  col.  319. 
b.fed  ut  defcenderet  in  /iigyptumfames  coegit :  &  port  pauca  : 
Defcendit  in  j¥.gyptttm....jic  tamen  dejcendtt ,  ut  qu.%Ji  adven» 
ad  lempus  incolere  videatur.  Similiter  Augull.  1.  16.  de 
civic.  Dei  ,  c.  19  col.  453.  b.  Atqite  inde  ire  in  jEgyptmn  ■, 
famis  neceJTttate  compulfus eft  ,  &c.  In  Gr.  fie  :  Kci  e'/sVet» 
Mf.i.at;  sifi  th;  vm;"  Kj  KXTiCa  '  A^pctfi  e,*;  A'i-yuitl^v  xa/ioixvfoai 
inu  ,  J't(  sn'Xi/Ssf  0  «^05  ;Vi  tvi  yii.  El  faila  eft  fames 
fjtper  terram  ;  ^  defcendit  Abram  in  jEgyptum  ,ut  peregrtna* 
retur  ibt  ,  quia  inv.tluit fames  fuper  terram. 

*.  12.  Eadem  rurfum  habet  Auguft.  quaeft.  26.  in  Gen. 
col.  38  J.  d.  nee  aliter  in  Gricco,  praecer  unum  ssh,  eft,  addi- 
tum  voci  illius  ;  deinde  Gr.  lie  pergit :  Kal  aVcx7£i?o/  ^£  . 
C£  /e  Tspi-TTniiiCoyTai.   Et  Occident  me  ,   te  autem  fervabunt. 

Tt.  13.  Gr.  Ei'TTov  ifK ,  oTt  dVsAfpii  dura  eifj.1 ,  cTri-s  aV 
fv  /tio(  T/mrn;  J'ldcs,  *.;  ^vcsrxi  h  4^X"  /«*^  si'Sjc;»'  cy.  Die 
ergo  ,  quia  foror  ejus f urn  ,  ut  bene  mihijit  propter  te  :  ^  vivtt 
animit  men  f  rotter  te .  Ad  qu£  ailudentXenul,  I,  de  cujti 


LIBER     GENESIS.     Cap.   XIL 


41 


Ver 


5iU     ANXrnUAi 


VuICATA     NOVA. 

ds :  lit  bene  fit  mihi  propter  te,  &  vivat  anima 
mea  ob  gratiam  tui. 

14.  Ciim  kaque  ingreflus  eOet  Abram  ^gyp-  ^     14.    Fa(flumeftailtcm,nnrimut  intfavit  AbratTl      Aiig.iti.'li.t^i 

turn  ,   vidcrunt  vSgyptii    nnilierem   c)uod   diet  in  /Egyptum,  videiltCb  yl;:gyptii  mulieiX'm  ,  quia '"  ^™- '»•  S- jSji 

pulchra  nirais.  fpeciola  erat  valde :  ''• 

M.  £t  nunciaverunt  principes  Pharaoni ,  &         1 5.  Et  viderunt  earn  Principes  Pharaonis,  &      Hinhn.   ^tiffi, 

laud averunt  earn  apudillum:  &  fublata ell  mulier  laudaveriint  eam  apud  I'liaraonem  :  &  introdu-  ^''"'■"•i.ii'i.h. 

xeriint  eam  in  domiim  Pharaonis. 


in  domum  Pharaoiiis 

16.  Abram  vert)  bene  ufi  funt  propter  illam  : 
fueiuntque  ei  oves  &  boves ,  &  afini ,  &  fervi  & 
famuhc,  &  afina;,  &  cameli. 

« 7.  Flagellavit  autem  Dominus  Pharaonem 
plagis  maximis,  &  domum  ejus,  propter  Sarai 
uxorem  Abram. 

18.  Vocavitque  Pharao  Abram,  &  dixit  ei  : 
Quidnam  eft  hoc  quod  fecifti  mihi  ?  quare  noii  iii- 
dicafti  quod  uxor  tua  eflet  ? 

19,  Quam  ob  caufam  dixifti  elTe  fororera 
tuam,  ut  toUerem  eam  mihi  in  uxorem  ?  Nunc 
jgitur  ecce  conjux  tua ,  accipe  eam ,  &  vade. 

10.  Pr.-Ecepitque  Pharao  liiper  Abram  viris : 
&  deduxerunt  eum ,  &  uxorem  illius ,  &  omnia 
qu:e  habebat. 

NoT>E    AD    Versionem 


1 6.  Et  Abram  bene  fecit  propter  eam  :  &  fue- 
rnnt  ei  o\es,  &  armenta,  &  allni,  &  lervi  & 
ancillx  ,  muli ,  &  cameli. 

17.  Atflixit  autem  Dominus  Pharao  ifflifta-    Amk.  ie  AhrJ, 
tionibus  magnis  &  ixvilVimis  ,  &  domum  ejus,  "■'•  i-i84-'« 
propter  Saram  uxorem  Abrx. 

I «.  Pharao  vocavit  Abraham ,  &  ait  :   Quid     ihd.  jgy.  k.  y 
hoc  fecilU  mihi  ?  quare  non  dixitli  mihi  quia  u-  '-i.  c.4. 310.  «i 
xor  tua  eft  ? 

1 9.  Sed  dixifti  mihi  quia  foroi'  tua  eft ;  &  fum» 
pferam  eam  mihi  uxorem.  Et  nunc  ecce  mulieii 
tua  ante  te,  accipe,  &  recurre  hinc» 

2.0 J'ide  Not. 


fetnin.  c.  z.  p.  165.  b.  dicit :  Abraham  in  iixoris  fii.t  fpecie 
pertimitit  ,  ^  fmorem  metitittis  Saram  ,  jalittem  coiititmelia 
ndemit.  Similiter  Anibr.  1.  i.  de  Abr.  c.  z.  col.  284.  b. 
Advertehat  inintam  ftxorts  pitdicittam  fore  ,  Jibufjte  conptgis 
fnlcfii-itttdincmpericTiitjJlttHrani '.  montttt  uxorem  ,  ut Jororem 
fe  diceret  :  &  infr.  1.  i.e.  4.  col.  519.  c.  dixit  Sar^ ,  lie  Je 
uxorem  ejus  diceret  ,Jed  jororem  apptUaret. 

if.  14.  lea  Gr,  habet ,  nili  quod  addit  ,  kkt?  ,  ad  mit- 
iierem.  Edir.  vero  Compl.  delet ,  ci^'l't?',  cum  Aiig;ull,  NeC 
omittendum  Auguft.  qujcft.  z6.  li^ere  Abraham ,  non 
Ab-am;  fed  Locut.  58.  to  ;.  col.  528.  d.  iiahet :  Qnoii  ait 
Scriptura  :  TaHitm  eji autem, (iatimut iiitraviiAb  .vnin^fgyp- 
tu,ii ;  cum  addit  ^fujlficeret :  Statim  autem  ut  mtravtt  Abram, 
&c.  Ambiol.  1.  I.  de  Abr.  c.  2.  col.  284.  e.  Vt  viderunt 
illam  j^gyptii ,  admirati  quod  fpeciofa  ejjet  valde. 


A  N  T  I  QU  A  K. 

Mt«-ai51i<aume(re.  Similiter  Auguft.  1.  i5.  de  civic. Dei» 
c.  19.  col.  455.  d.  graviter  afRiclum  elfe  Pliaraonem,  pau- 
loque  port  addit ,  afflidmnibus  magitis. 

t.  18.  Sic  habet  Ambrolius  ,  loco  cit.  Pharao  vocavit 
Abraham  ,  55  arg^uit  eum  ,  dtcetn  ,  Sec.  vel  ut  infra  ,  Ait  ad 
Abrahani  ,  Sec.  undc  pofui  :  I'h.irao  vocavit  Abraham  ,  ^  ait: 
&c.utfup.  InGr.fic:  K«mW;  Je  *af«i  tw  '  A£ptt/^  ,  ^r- 
?rff  Ti  TBTo  f  Tj-o/n-.a;  ij.01 ,  iVj  in  aTr«yysi/.cii;  fio: ,  &c.  ut  fup. 
Vocans  autem  Pharao  Abram  ,  dixit :  reliqua  optime  leddit 
Auguft.  Locut  59.  de  Gen.  to.  j.  col.  528.  d.  iiis  verbis  ; 
Quid  hoc  fectjii  mihi ,  quia  iiou  aiiiiuiictafii  mihi  ,  quia  uxor 
tua  eft  ?  fed  addit  .•  dim  fujficeret  ,  non  aanunciafti.  Et 
ip/um  annunciafti  ,  inquit ,  more  Scrtftiirarum  ditlum  eft  i 
JiatnLatini  habeitt plerique  ,  non  dixifti. 

t.   19.  Ambi.  1.  2.  de  Abr.  col.  520.  a.  toliit  mihi, pod 

..'/1.*         O*     -,..,        _„/!     /-. /■  .-  _         f. 


If-.  1 5.  In  Gr*c.  conftanter  ,  tapx-J,  per  omnes  cafus ;      dixifti  ,  &  eam  ,  poft  fumpferam  ;  cetera  ut  fup.   Riirfunl 


caetera  optime  conveniunt.  Ambr.  1.  z.  de  Abr.  c.  4.  col 
319. d.  eo  refpiciens,  dicit  -.Unde  videntei  eam  .'Egyptit..., 
induxcrunt  ad  tyr.-inmtm  :  flc  fup.  I.  I.e.  Z.  col.  Z84.  e. 
Jliduxeruiit   illam  ad  regem  juum. 

V.  1(5.  Ita  Greece,  praeter  feqq.  tv  exfi'f'^«-'Tt  ,beiie  uji 
fuut  ,  loco  bene  fecit  ,  A*^'X°'  >  vituli ,  loco  armenta  ,  & 
zal  vfilmni  ,  [^  muli  ;  edit,  veto  Aid.  dclec  xal  ,  cum 
Hieron.  Apud  Ambr.  1.  i.  de  Abr.  c.  z.  col.  284.  e.  hxc 
leguntiu  ;  Et  cum  Abrah.tm  bene  egerunt  ( jEgyptii )  tanquam 
f-atrem  ejus  ,  qu.epl.icuijfet  regi ,  honorantes. 

T^.  T/.  Gr.  KaJ  HTasst' 0  0=oCTo^  ^xpcc^M  irxf:,uo7';f.iiyct>.oi4 
^  7ro;Hpo?? ,  6cc.  ut  in  Lat.  Ad  verbum,  Inqui/ivit,  feu  mfeila' 
lus  eft ,  aiit  ex^ninavit  Deus  Phar.tonem  inquijittonibus,  feu 
tormentis  magnis  ^  m.ilis ,  &c.  Ambr,  1.  2.  de  Abr.  c.  7.  col. 
joz.  dicit,  Pharaonem  qu.iftionibus  ab omtiipotinte  Deo  gra~ 


infra  habet  :  Ecce  mulierem  tuam  ante  te  ,  accipe  ,  J5'  recurre. 
Gr.  'Imri'  siVa;  ,  oti  dj ct-fn  /.iv  sV/r ;  j  hxCor  duriiy  s'^ai,- 
Tw  7t/,arza.  KtDi  U'i  H  ~/un  a  harTi  en ,  i^xCuiv  ccTroTf!-^!. 
Ut  quid  dixifti ,  quia  foror  mea  eft  ?  y  fump/i  eam  mihimei 
uxorem.  Et  nunc  ecce  uxor  tua  cor.tm  te  ,  accipietis  recede. 

t.  20.  Gr.  fie  pergic  :  Kctl  inTut.cno  'iafcc^  a..S-fiiSi 
■7rEfi"A£fa/£,  «i)^7rfo-Tf>(4w  wtI» ,  i. -xij -fv;ou/.a  civn  ,  fy 
■jrai-ra.  Jm  h/  «utw*  Et  pr.ccepit  Ph.tr ao  viris  de  Abram  ,  ui 
comitantes  dimiiterent  eum  ,  J5  uxorem  ejus  ,  Jj  omnia  qux~ 
cunqueerantei.  Quibus  intendens  Atabr.  ubi  fup.  col.  520. 
e.  ait :  Et  mifit  alumnos  fuos  (  Pharao  )  ut  elimin.irent  nc 

longi propellerem ne recur jumficeret  meos fines  :  &  1.    I» 

c.  2.  col.  Z85.  c.  Uxorem  non  fotiim  marito  reddidit ,  verunl 
etiam  projecatores  dedit  ,  qui  deductrenteum. 


CAPUT     X  II  L 


VuIGATA     NOVA. 

f .     A    Scendit  ergo  Abram  de  .f:gypto,  ipfe  & 
jl\.  uxor  ejus ,  &  omnia  qua:  habebat ,  &  Lot 

cum  eo,  ad  Auftralem  plagam. 

1.  Erat  autem  dives  valde  in  pofleflione  auri 

&  argenti, 

N  O  T  yE 


Vb 


R  S  I  O 


A  N  Tl  QUA. 

I .  "P  T  afcendit  Abram  ex  yEg^-pto ,  ipfe  &  uxor      mero».   qn^K, 
X^ejus,  &  omnia  qua;  illius  erant,  &  Loth  «^h.,nGen.„,'tt 
cum  eo,  in  defertum.  «/.  ''»  ' 

:i.  Erat  autem  Abram  dives  valde  in  pecore , 
&  argento ,  &  auro. 


.ji8. 


AD    Versionem 

I?-.  I.  Itidem  in  GrsEco  eft,  praeter  hoc,  «»/£« /s ,  rt/icn- 
dit  autem,  loco  ^afcendit.  Similiter  apud  Auguft.  Locut. 
40.  to.  5.  col.  528.  d.  Afcendit  autem   Abr.im  dc  .Eppto 


ipje  i^  uxor  ejus  ,  ^  omnia  ejus  ,  ^  Lot  cum  eo  in  defertum. 
Ambr.l.  z.  de  Abr.  c.  J.  col.  521  a.  his  alludens ,  dicit; 
Dijiejjit  itaque  Abr.jham  ,  inde  habens  feium  uxorem  J'uam 
Saram  ;  &  infra  ,  de  /Egyptofccum  omnia  retulit. 

_     t.  2.    Gr.    AZfX/A.  a  Kf   TTX^Clof    'r-piJpct.    X.'/nrlCI  ,  Sic.    uc 

In  Lac.  Abraham  autem  er.u  dives  valde  pecortbus  ,  Sec. 
Edic.  Compl.  it  iCJinr,! ,  inpecoribns.  Auguft.  Locut.  40.  de 
G^n.  col.  528.  d.  ad  hoec  verba  ir.  fuperioris  ;  Afcendit 

nmem  Abram 55  Lot  cum  eo  ,  &c.  addit;   Nee  t.imen 

Torn.  I.  ' 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

proprii  dicitur  afcendijjl-  cum  eo  quod  habebat  exanilne  ,  /!ciii 
ailrum  ^  argentnm  Q  omnis  fupellex  ;  ac  per  hoc  inteUigilur 
hie  tocutio  ,  qiix  vocaiur  Gr.ue  Zfc^yjux  xx?'  5Mf;4,;.  Ambr.  1. 
2.  de  Abr.  c.  5.  col.  321.  c.  habet:  Er.u  (  Abraham  )  dives 
valde  i  pauloque  poft  :  Erat  autem  dives  pecortbus  ,  argent» 
IS  auro  :  ac  inha  ,  col.  522.  e.  ad  f.  J.  dicit :  Non  habektt 

(  Lot)  argentum....  >ion  habebat  aurum Abrah.im  autem 

auri  Ipeciem  habere  meruit  J^  pojji.lere.  Fulgent.  1.  2.  ad 
Moriim.  c.  5.  p.  29.  b.  fie  legic  ;  Abram  autem  erat  onuflus 
valde  pecortbus  ,  fj  argento  ^  auro ,  quod  leclionem  He- 
braicam  fapic.  Enim  vcro  Hieron.  loco  cit.  quserens,  <?«(?.? 
»(«</«  Abiam  potiierit  exietis  de  jigylto  fmjje  diva  vaid(i 


4* 


LIBER     GENESIS. 

Versio   antiqua. 

3.  Et  abiit  unde  venerat  in  defertum  ,  ufque 
Tuig.  I.  1.  ai  Bethel,   ad  locum  ubi  flierat  tabernacukim  ejus 
Momm.c.  i-f.i^-  prius,  inter  Bethel  &  inter  Agge: 
*•  4.  in  locum  ubi  altare  fecerat  initio ,  &  in- 

vocaverat  ibi  Abram  nomen  Dei. 
Amh.  I.  1.  rf'      5  •  Et  Lor  qui  fimul  ambulabat  cum  Abram  , 
'Ahr.  c.  5.  5"-/-  erant  eves,  &  boves,  &  tabernacula. 

6.   Et  non  capiebat  illos  terra ,  habitare  fi- 
mul  


Cap.    XIII. 

V  U   L  G   A  T  A 


J25.  d. 

Uid.  I 

186.  f. 


5- 


^Hg.  tcCHt.   41. 

ti.  }.  518.  e. 

Uilren.  cent.  Htl' 
viii,  to.  4.  p.  2. 
139.«. 

Amhr.  I.  1.  lie 
fiir.  (.  J.  285./. 


7.  Et  fada  eft  rixa  inter  paftores  pecorum  A- 
bram,&  pecorum  Lot 

8.  Dixit  autem  Abraham  ad  Lot :  Non  fit  ri- 
xa inter  me  &  te ,  &  inter  paftores  meos  &  pal- 
tores  tuos  ,  quia  homines  nos  fratres  iiimus. 

9.  Nonne  ecce  tota  terra  ante  te  eft?  difcede 
a  me  :  fi  tu  in  finiftram ,  ego  in  dexteram ;  vel  fi 
tu  in  dexteram,  ego  in  finilbam. 


Uid.  I.  2.  C.6.      10.  Et  levant  Lot  oculos,  &  afpexit  ornnem 
■527.  a.  c.            regionem  Jordanis ,  qux  irrigabauir ,  priufquam 
everteret  Deus  Sodomam  &  Gomorrham ,  licut 
paradifus  Dei ,  &  terra  iEgypti ,  ulque  diim  ve- 
nias  Zothopa. 
Hinim.  csnt.  Hei-      1 1 .  Et  elegit  fibi  Lot  regionem  Jordanis ,  & 
vid.  tp.  4.  />.  2.  elevavit  Lot  ab  oriente  :  &  dilcelTerunt  unuf- 
*39'*«               quifque  a  fratre  ftio. 
X3. Fi4.  Net. 


.Ami»-.  I.   1.   ie 
Air.  c,  6,  (cl,  527. 


13.  Homines  in  Sodomis  fxn  erant,  5c  pec- 
N  o  T  :E    AD    Version 

addit  ,  id  fol-ji  ilia  tithraicn  viritau  ,  in  qua  Jcrihitiir  : 
Abram  gravis  vehementer  ,  hoc  eft  ,  ^afi/i  otfij fo.,  £gfp- 
ti  enim  pondere  gra'jabatitr. 

■f.  5.  Ita  Hieron.  it  legiire  aic  in  edit.  LXX.  nempe  ufque 
ad  vocem  Bethel ,  pro  quibus  ,  inquic ,  in  lieh-^io  Jcr:p- 
»«f»  eft  ;  Abut  itinere  /ito  per  aiiftriim  tifqiie  Bethel.  Item 
Fulgent.  1.  2.  ad  Monim.  c.  5.  p.  29.  b.  ex  LXX.  E«  ahitt 
mi  iinde  vener.it  in  dejeriiim  iifqrie  Bethel ,  Sec.  utin  textu. 
Hieron.  paido  {up._^legerat  :  £r  ahiit  unde  venit ,  &c.  Gr. 
Ka!  sVof«i>'En  i'.!»  ii^'s.'  !i'«  Ti!»  EfK^o/  f'«;  BocU^  ,  i^i  TK 

To'^TV  ,  K   «K a.ya.  f.t^cov  Ba.^n^,  j:   d-ct  f.'J'.cr  'A~,'jx>.  Et 

sz'it  unde  vener.it  in  dejertum  ufque  ad  Bethel  ,  ttfque  ad  lo- 
<nm  ,  uhi  erat  tahern.ic.  ejus  prius  ,  inter  Bethel ,  ^  inter 
Jingx.  Ambrof.  1.  2.  de  Abr.c.  J.  col.  ?21.  e.  his  alludens, 
dicit  ;  f  li  induciturrediiffe  Ahrah.im  ,  hcc  eft,  in  Bethel,  nnde 
in  jEgyptum  defcenderat.  Similiter  Augiift.  1.  16.  de  civit. 
Dei ,  c.  20.  col.  45  ?•  ^-  ^''•'"ji  ii'tur  Abraham  ex  .£gyf- 
to  in  locum  unde  venerat ,    &c.  ^ 

Tf.  4.  Gr.  E:"^  toy  TOTTCf  TV  ?u5/afwpfV  >  i  i-Toivc^r  fVs? 
Try  afX^y ,  K.,  eVfxa^fCaT:  eV^r'A^px^  tI  oVc,«a  Tif  Kupia' 
Ad  locum  altaris  quod  feceiat  ibi  a  principio  ,  ^  invocavit 
ibi  Abram  nomen  Domini.    In  ed.  Compl.  deeft ,  inu,  port 

Tf.  J.  Ambrof.  infra  ,  col.  52}.  b.  c.  habec  ,  qui  am' 
hulabat  ,  abfqueyimrf/  ,  Grxc,  K«i  AoJT  toI'  ci/^xcpebo.ttSi'W, 
6cc.  ut  in  Lat. 

if.  6.  Itidem  Grsce.  Addit  Ambrof.  ibid.  Quia  nimitim 
divites  erant.  Auguft.  1.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  20.  col.  455. 
d.  Divttes  quipj/e  fa^i  erant ,  paftorefque  multos  pecorum 
habere  ctFperant.  In  Gr.'  Ot;  v;  ra  t/Trap^ci-Ta  duTiuy  -^cMa  > 
8cc.  Quoniam  erant (offeJUonel  eorummulti. 

If.  7.  Au^uft.  fie  habet  loco  cit.  £(  facia  eft  rixa  inter 
medium  paftorum  pecorttm  Abram  ,  &c.  c  Gr.'A  «  /.ikcr  Tm 
■yroi^siuv  tw^  x7jikwV  t^  '  A£/>a«,&c.  Sed  cum  moneat  ibid.  S. 
Doctor ,  Latinos  codices  pene  omnes  nc»n  tranftulilfe  ift.im 
locutionem,  fed  ita  iocutos  ,  «( conjuetudo  noftra  habet ;  idcir- 
co  pofui  in  textu  ;  Inter  paftores ,  &c.  loco  Inter  mediumpaj- 
lorum  ;  quod  autem  addit  Auguil.  Et  pecorum  Loth  ,  fie  ha- 
betur  in  Gr.  Kai  ava/U5C0)'  tw  -Tra/^eycMiytTctiy  Kl^/itiy  tij  Aoit* 
quam  locutionem  (  itiur  medium  )  nobis  deinceps  ,  inquit 
Auguil.  notare  non  placuit ,  ipla  eft  enim  per  omnia  in  Gr£- 
ca  fcrtptura  ,  ubi  tale  nliquid  dicitur.  Ambr.l.  2.  de  Abr. 
c.  6.  col.  523.  f.  Qiii  igitur  paftores ,  inquit  ,  /int ,  ^  quo- 
rum aiitmantium  ,  ^  qun  rixa  inter  paftores  Ahr.thx  ,  {J  i"'<r 

p.ifto^es  Lot....  cujus  pecoTis  paflores  Jint ,  conjideremtts 

paftjres ,  inquit ,  jum^ntorum  ;  jumenta  autem  ,  &c.  Au- 
JTlft.  1.  i.G.  de  tiyit.  Dei,  c.  l6,w\.  435.6.  Pafti/res  pecurum 


NOVA. 

5 .  Reverfufque  eft  per  iter  ,  quo  venerat ,  ^ 
meridie  in  Detliel ,  ufque  ad  locum  ubi  prius  fi.xe- 
rat  tabernaculum  inter  Bethel  &  Hai : 

4.  in  loco  altaris  quod  feceiat  prius,  &  invo-    Sup.  i», 
cavit  ibi  nomen  Domini.  7- 

5 .  Sed  &  Lot  qui  erat  cum  Abram ,  fuerunt 
greges  oviuni ,  &  armenta ,  &  tabernacula. 

6.  Nee  poterat  eos  capere  terra,  ut  habita- 
rent  fimul  :  erat  quippe  fubftantia  eorum  multa,    Jnf.  jtf, 
&  nequibant  habitare  communiter.  7« 

7 .  Unde  &  fafta  eft  rixa  inter  paftores  gregun» 
Abram  &  Lot.  Eo  autem  tempore  Chananaui  & 
Pherezarus  habitabant  in  terra  ilia. 

8.  Dixit  ergo  Abram  ad  Lot :  Ne  qu2fo  fit 
jurgium  inter  me  &  te,  &  inter  paftores  meos  & 
paftores  tuos  :  fratres  enim  fumus. 

9.  Ecce  univerfa  terra  coram  te  eft  :  recede  3 
me ,  obfecro  :  fi  ad  finiftram  ieris ,  ego  dexteram 
tenebo  :  fi  tu  dexteram  elegeris ,  ego  ad  finiftram 
pergam. 

10.  Elevatis  itaque  Lot  oculis,  vidit  omnem 
circa  regionem  Jordanis,  qua;  univerfa  irrigaba- 
tur  anrequam  fubverteret  Dominus  Sodomam  & 
Gomorrham ,  ficut  paradifus  Domini ,  &  ficut 
.(Eg)-ptus  venientibus  in  Segor. 

1 1 .  Elegitque  fibi  Lot  regionem  circa  Jorda- 
nem,  &  receffit  ab  oriente  :  divillque  funt  alteru- 
trum  k  fratre  fuo. 

li.  Abram  habitavit  in  terra  Chanaan  :  Lot 
vero  moratus  eft  in  oppidis,  quce  erant  circa  Jor- 
danem ,  &  habitavit  in  Sodomis. 

I  J.  Homines  autem   Sodomite  peffimi erant | 

EM     ANTIQUAM. 
vocat  ,  quibus ,  inquit ,  inter  fe  rixaniibus  ,  eo  mode  dif^ 
cordtam  vtt.iverunt ,   &c. 

■t.  8.  Eademrurfus  habet  Ambr.  1.  2.de  Abr.c.  6.  col. 
524.  e.  &  525,  c.  prxter  unum,  5^  inter  tc.  Mite  confentiimt 
cum  Ambr.  H;eiunymus&  Auguliinus.  Hie  nempe  ad  ver- 
bum  1.  »6.  de  civit.  Dei ,  c.  20.  to.  7.  col.  455.  e.  Ille 
euam  1.  contr.  Helvid.  to.  4.  part.  2.  col.  t  59.  a.  ni(i  quod 
ponit  omnes  ,  loco  homines.  Auguft.  Locut.  42.  de  Gen. 
to.  5.  col.  528.  f.  Ouoniam  homines  Jratres  nos  Jumus  i 
Ahram  dixit  ad  Lot.  Gr.  Eitte  ^f  "ACfa/i  tu  Aa'r.  M;i  «r» 

fiiX"  ''"^  1"-'°°'  -f'^  &  ^'  i' ''"'  '"■'°°'  ™'  ■^»'j"-""  ("J'  >  S 
d.cc  fihir  Tuy  -TTCifisrcor  ov  ,  art  eii^^uiTst  aSs^/pn  ec^;» 
«,«£?;. 

t-  9.  Eadem  profert  Auguft.  1.  16.  de  civ.  Dei  ,  c.  20 
col.  45  ;.  e.  ad  veibum  ;  ficut  Ambrof.  iterum  1. 1.  de  Abr. 
C.6.  col.  52J.C.  5215.  f.  paucisexceptis.  Ubi  autem  Ambr. 
legit  </f  iff  mm.  Auguft.  conflanter  </fA.(i-.i»i.  Griecc  omnia 
Cmilia  ,  nifi  exeipias  hxc  :  E/  ei"  £.'?  ip:fipi.,iyu>  e/;  Sii,m.' 
i!  /j  ill  £.';  J  ii,.i  ,  lyci  ni  apis-ifi. 

f.  10.  Ambr.l.  I.  de  Abr.  c.  5.  col.  286.  f.  nonomni- 
no  libi  conftat ,  ita  nempe  habet  :  Et  levavit  oculos  Lot  , 
J^  elegit  irriguam  regionem  Jordanis  ,  quia  tota  rigabatur  . 
X^erat  ficut  paradijus  Dei.  Gr.   Kai  iwafx;  AaV  tit;  iip- 

taX^V?_«KT^  ,  STTEr/s  TSfKl'    Tn\    ITi f'.X^' fCy^    TV    'I'.fJ  U.,>!  ,     OTt 

'TTo.'jOL  iiy  -Trc'/.^c^yy  -Tpo  TV  KKTas-p;*!*'  'ror  Qs^y^XoScf^tz  i^ 
Xifi:>ffcc  ,  oJ!  d  th/ic'/c/m;  tv  ©e?  .  J;  t«5  »  7"  Ar/t:-:ri>i, 
j'a?  hU7i  c.'sZo'r'.pa.  Et  levans  Lot  oculos  fuos  ,  afpexit  om- 
nem regionem  circa  Jordanem  ,  quia  omnts  erat  irrigua  , 
anlequam  everteret  Deus  Sodoma  ^  Gomorrha  ,  fcut  para- 
dijus Dei  ,  i^  Jicut  terra  Agypti  ,  «Jque  dlim  ventat  ilt 
Zogora. 

t-  II.  Similiter  habet  Ambr.  1.  2.  de  Abr.  c.^.  col.327. 
Elegit  Jibi  Lot.  Gr.  Kai  ii.fy-ii.a.To  ixo-rS  Aut  tZw  rir  -rrf- 
f'X'-^f'-'  ri'Iiflxyi'  J,  oi-!Trf;  Awt  «Vo  aVaTO^M  ,  J, /i;- 
y_ceii:SiMy.r,  &c.  ut  fupr.  Et  elegit  Jibi  Lot  omnem  regionem  cir- 
ca Jordanem  ,  Ci  abiit  Let  ab  oriente  ,  $J  Jep.v.ui  funt , 
&c. 

t.  12.  Deficientibus  h5c  Patribut  Lat.  ita  fupplemus 
deGraeco  :  "A£pa^  /s  xaTuxMffei'  ey  711  Xarctxy'  A'jit  Ji 
XXTcJy.v^ey  ey  rroMt  T^y  '7CZ^.XJ^fC4>y  ,  «.  =OXMfWCS>'  u  XoSzfJ.'^i't. 
Ad  quae  refpiciens  Auguft.  I.  i6.de  civit.  Dei ,  c.  21.  col. 
453.  f.  dicit  .-  Ci<mngo  digreffi  ejjent ,  fefaratimque  habita- 

rent  Abraham  2)  Lot J^  Abraham  in  terra  Chanaan  ,  Lot 

autem  effet  in  Sodomis ,  Sec. 

t-  1 5-  Gr.  Oi  J'=  ar'.fvym  cf  ir  So/cfi!.';  tnrypi  if 
duxfTotM  r'a/Tlay  TV  0;s  «■?i;'/pa.  Eadem  fie  reddir 
Hieron.  qusft.  Hebr,  in  Gen,  to,  1.  col.  519.  a.  Et  -jiri  So- 


LIBER     GENESIS.     Cap<   X I  IT. 


Vu 


41 


tGATA      NOVA. 


Sup.  II. 

i8.    z6. 
4- 

Dent. 

54- 4- 


&  peccatores  coram  Domino  nimis. 

1 4.  Dixicque  Dominus  ad  Abram ,  poflquam 
divifus  eft  ab  eo  Lot  :  Leva  occulos  tuos,  6c  vide 
a  loco ,  in  quo  nunc  es ,  ad  aquilonem  &  meri- 
diem ,  ad  orientem  &  occidenteni. 

1 5 .  Onmem  terram  ,  quam  confpicis ,  tibi  da- 
bo  &  femini  tuo  ufque  in  fempiteraum. 

16.  Faciamque  femen tuum  licut pulverem  ter- 
rs  :  fi  quis  potdt  hominum  numerare  pulverem 
terra; ,  femen  quoque  tuum  numerare  poterit. 

I  7.  Surge  ,  &  perambula  terram  in  longitudi- 
ne ,  &  in  latitudine  lua  :  quia  tibi  daturus  turn 
earn. 

1 8.  Movens  igitur  tabernaculum  fuum  Abram, 
venit  &  habitavit  juxta  convallem  Mambre,  qua; 
eft  in  Hebron  :  sediticavitque  ibi  akare  Do- 
mino, 

NoT^    AD    VersionE 

domorum  mali ,  ^  feccMores  in  confpeihi  Dei  vehementer. 
Turn  addit  ;  Siiferfiiic  hie  tn  LXX  hitapretibm  aililiuim  ejl , 
in  conlpec^u  Dei  ,  Jiqitiiiem  Sodomornm  coloui  apitil  homi- 
nes tn.xli  i^  peccatores  etwnt, 

f.  14.  birailia  in  Grseco  ,  prscter  hoc  >  i  Si  ®ili  {i-jt!  , 
dixit  atttem  Deits  ,  loco  (^  dtxit  Deits.  Vex.  Iren.  Interp. 
1.  5.  c,  52.  col.  J5r.  d.  lie  liabet  :  Re/pice /Hrjttm  oaths ,  ^ 
Z'tde  a  loco  hoc  ,  uhi  nittic  ttt  es  ,  ad  afjlliiotiem  ^  afri- 
tttm  ,  ^  orientem  ^  mare.  Auguft.  verb  turn  quxft.  z8. 
in  Gen.  to.  5.  col.  58(5.  a.  tuml.  i<S.de  civic.  Dei,  c.  21. 
to.  7.  col.  455.  g-  Refpiciens  octiiis  ttiis  ,  vide ,:  loco  ,  in  qito 
Tiitnc  tn  es  ,  ad  aqiiiloTiem  ^^  africnm  ,  &c.  ut  lupr.  nee  male 
fecundjm  Mfs.  Cotton.  &  Oxon.  nee  non  edit.  Compl.  in 

quibus  loco,  »a£j?4" ^  "^  ■  >  legitur,  aVa&E^J/o;; 'H  e. 

Hieron.  qusfl.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  J19.  b.  lie  :  Lfz'ij 
eciths  titos ,  ^  mde  a  loco  ,  in  quo  tit  nunc  es ,  ild  aijnilo- 
ncm  ^  ad  anjlrttm  ,  i^  ad  orientetn  ^  ad  m.tre.  Itidem 
Catliod.  in  Pi.  106.  p.  566.  b.  nifiquod  addit  in  fine,  quad 
ejl  occajns  :  &  vero  Hieron.  lup.  monet ,  mare  jcmper  pro 
occidente  fin  Scriptuiis)  poni. 

if'.  I  J.  Eadem  refert  idem  Augiift.  quscft.  i3.  in  Gen. 
to.  5. col.  58(5.  a.  qusetiamita  leguntur  Grsece.  Vet.  Iren. 
Interp.  1.  y.  c.  52.  col.  551.  d.  lie  habet  :  Qnoiti.tm  omnem 
terram.^  quam  ttt  vides.,  tthi  dabo  ,  ^  femini  ttto  ulque  in  jenf 
fiif'-nmn.  Ambr.  1.  2.  de  Abr.  e.  7.  col.  528.  c.  Qnia  om- 
nem terram.,  quantum  vides  ^  tibi  daho  earn.,  ^  jemini  tuo 
in  Atternum.  Itidem  Hilar,  in  Pf.  158.  col.  J25.  b.  prater 
unum  ,  quam  tit  ,  pro  quantum  :  fie  etiam  Hieron.  qu^ft. 
Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  519.  b.  fed  omittit,  in  sternum. 
Ad  quod  Augufi.  ubi  fup.  Potejl ,  inquit ,  movere  nonnttllos 
/i  ,  ufque  in  faeeulum  ,  intclligatit  ,  in  aeternum  :Ji  atttem 
in  f«ecaluni ,  hoc  loco  fie  accipiant ,  qticmaJmodttm  fideliter 


Versio    antiqua. 
catoies  in  confpeclii  Domini  valdc. 


L  i.  d, 

528.  r. 


14.  Et  dixit  Dcus  aii  Abram ,  poftqium  rccef-     /'■»■■1». 
fit  Lot  ab  iilo  :   Kel'picc  oculis  tuis,&:  vide  a  ^*'- '-y' 
loco,  in  quo  nunc  tw  cs  ,  ad  afiiciim,  «Sc  aquilo- 
nem  ,  &:  orientem  ,  &  mare. 

1 5.  Quia  oniuem  terram,  quam  tu  vidcs ,  tibi   Aua^.de  dv.Vei, 
dabo  e..M,  &  iemini  tuo  ulque  in  liculum.         '•  "J-  '-^i-  ">■  7. 

16.  Lt  faciam  femen  tuum  tanquam  arenam^'^-i!' 454- '• 
terra:  :  fi  poteft  aliquis  dinumerare  arenam  ter- 
ra: ,  &  femen  tuum  dinumerabitur. 

17.  Siu'gens  perambula  terram  in  longitudi- 
nem  ejus ,  &  in  latitudinem  ;  quia  tibi  dabo  cam , 
&  iemini  tuo  in  a:ternum.  ji,„i,^_  j^  jii,^_  /_ 

18 Fide  Not.  i.  c,  7.  525.  i> '  ' 


M     A  K  T  I  Q  U  A  M. 

tenernus  initium  Juttiri  fctcttli  a  Jine  prajentis  ordiri  ,  nihii 
COS  movebit. 

t.  16.  Ita  Grj;ce  ad  verbum.  Hilar,  veto  in  Pf  ij8. 
col,  J25.  b.  lie  habet.  Lt  j.tciam  jemen  tuum  t.tti quam  are* 
nam  m.tris  :  fi  potejl  quis  enumerare  arenam  maris  ,  ita  ^ 
Jemen  tuum  dinumerabittir. 

't.  17.  Opdnie  Auguft.  de  Graeco  :  ultima  vero  ,  2<  fi' 
mini  ttto  in  internum  ,  oniilfa  ab  Augufiino  ,  fupplevimus 
ex  Ambrof.  juxta  idem  Grace,  in  quo  lie  habentur,  Kcti  tS 
07r/p^«Ti'  cv  e.?  to;-  a/iVa  ,  ^  Jemini  ttto  in  Jacillum.  la 
MiT.  tamen  Cott.  &  Oxon  defunt  haee  ultima  verba  ,  ficut 
apud  Auguft.  Idem  Ambrof  priota  fie  habet ;  Surge,  Jj  pf" 
ambula  terram  in  longitudmem  ,  ^  in  latitudinem  i  quirt 
tibi  dabo  earn  ,  '^Jernini  ,  Sec.  ut  fupr.  at  infra  d.  tn  lotlgitu.' 
dinem  ejus  ,  ^  latitudinem.  Item  Auguft.  qujell.  28.  iit 
Gen.  to  5.  eol.  iZ6.  ti.  Surge  ,  '^^  perambula  terram  inlon^ 
gitudine  ejus  ,  ^  latitudine  ,  quia  t:bi  dabo  earn.  Vet.  Iren* 
Interp.  1.  J*,  c,  52.  eol.  551.  d.  Sitrgens  ingredere  terram  i» 
longitudinem  ejus  ,  ^  in  latitud.  quia  tibi  dabo  earn  :  nee 
addit  feqq.  £^  (emini  ttto  ,  &c.  E6  ipedtare  videntUr  ,  quaS 
refert  Aucl.  op.  imp.  in  Matth.  hom.  41.  p.  175.3.  Et 
omnem  terram ,  quamcitnqite  tetigeris  pedibtts  tiiis  ,  tibi 
dabo  earn  y  ^  jemini  tito  in  xternum :  ^'o[X\xui  edam  referri 
ad  t.   I  J.  fupr. 

y.  18.  Silent  hic  Patres  Lat.  In  Graeco  vero  fie  :  Ka! 
dircox.wai'Sag   '  ACpa/x  ,    sVta';'  jcotTwy.nce  Ttapx    tu/  J  pur  tu/ 

Kt'f/'j).  Hue  redeont  ifta  Auguftini ,  I.  16.  de  civic.  Dei  , 
c.  21.  col.  454.  e.  Hoc  relponio  prcimijjiorns  accepts  ,  migra^ 
•vit  Abiaham  ,  i^  manfit  in  alio  ejitjdem  tcrr,i  Ijco  ^  id  ejl  .^ 
juxta  querctim  M^ambrx  ,  qitx  erat  Chebron. 


CAPUT     XIV. 


VuLGATA     NOVA. 


-F 


Versio    antiqua. 
Aftiun  eft  autem  in  regno  Amarphal  regis     Aug.  Ucut.  45 


Sennaar. 


tc,  5.  528./. 


Hieron. 
Hth  .1»,  2. 


quajt, 
J  19.*. 


I.  T^  Aftum  eft  autem  in  illo  tempore,  ut  Am- 

J-  raphel  rex  Sennaar  ,,&  Arioch  rexPonci, 
&  Chodorlahomor  rex  Elamitarum,  &  Thadal , 
rex  Gentium, 

i.  inirent  bellum  contra  Bara  regem  Sodomo- 
rum  ,  &  contra  Berfa  regem  Gomorrhs ,  &  con- 
tra Sennaab  regem  Adams,  &  contra  Semeber 
regem  Seboim ,  contraque  regem  Bals ,  ipfa  eft 
Segor. 

; .  Omnes  hi  convenerunt  in  vallem  Silveftrem, 
qu.-E  nunc  eft  mare  falls. 

4.  Duodecim  enim  annis  fervierant  Chodorla- 
homor ,  &  tertio  decimo  anno  recederunt  ab  co, 

J.  Igitur  quartodecirao  anno  venit  Chodorhi-  5.   Quarto  decimo  aUtem  annO  ChodoUogO-'      Ai,g.lo;ut./i^ 

hom  or,  &  reges  qui  erant  cum  eo  :  percuflerunt-    mor ,  &;  reges  qui  cum  eo ,  &  conciderunt  gigan- j.  5.  jiS.^. 

N0T.E      AD      VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 


z Sc  rex  Bale  ,  hxc  eft  Segor. 


5.  Omnes  hi  confenferunt  apud  vallem  Sal- 
fam ,  hoc  eft  mare  falls. 


fr.   I.  Ita  in  Grajco. 

^.  2.  Gr Kcti  ^ETflt  Sfyit&Cop    ^ct'Si).io-'C,  ^^^Gcj;!^  ,  ^ 

pa:tMaii;  Ba/otV'  cturn  sVi  X:0'.''p*  Et  cum  Symobor  rege 
Seboim  ,  ^  rege  Bal.tc  ;  ImcijI  Segor. 

X'.  5.  Itidem  Gracce  ,  nifiexcipias  voeem  ult. TO/ «Aar, 
folium  ,   loeo  jalis. 

It,  J.  Port  Chodcllogomtr  ,  fupplendum ,  venit ,  ficut 

Tom.  J, 


erant ,  port  hoc  ,  qui  cum  eo  :  Unde  ,  inquit  Auj^uil.  lo' 
eo  cit.  a  qnibiifdam  Latinis  etiam  additum  cjl  ,  erant.  In 
Gr.  lie  ■■'i.v  Ss  rS  ricaf'cuitJ •-x-citm  its:  v^'.s  Xo/swo- 
y^/nip  ,  l  0!  p!tmil<;  fitT  duii  (  Mf  Alex,  cutn  edit.  Aid. 
«  /.isV  «:'T?.  )  ^  xaTfXotiaJ'  7lr;  'jr/tottt^  t-;5  sr  Arapstfo, 
a  Kxpyxlr  (  Mf  Alex,  cum  edit.  Compl.  'A^apxi  Kaf.a.'v , ) 
«,  iim  '^I'f»  «,««  dt/Tt::;-  5  tii  'OMuoiM  tK{  ir  XcuS 

f  ij 


44 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XIV. 


Ver 


SIO     ANTIQUA. 


VULGATA     NOVA. 


HieioM.     qiixfl. 
Hchr.  519.  c, 

Aug.  teciit.  4y, 
519.  <!. 

Biertm,     qtixfl. 
Hlhr.  J 17.  c.  519. 


tes  in  Aftaroth-Carnaim  ,  &  genres  fortes  fimiil    que  Raphaim  in  Aftarothcarnaim ,  &  Zuzlni  cum 
cum  eis ,  &  Ominxos  in  Save  civitate,  ante-    eis ,  &  Emim  in  Save  Cariathaim  , 
qiiam  Sodomam  per\enirent, 

6.  &  ChoiTxos  qui  in  montibiis  Seir 


7.  Et  revertentes  venemnt  ad  fontem  judicii , 
hxc  eft  Cades :  &  perciiflerunt  omneir.  regio- 
nem  Amalecitaiiim  ,  &  Amorrxorum  i'edentem 
in  Afalbnthamar. 

8 &  diiexerunt  contra  eos  aciem  ad  bel- 

lum  in  valle  Salinariim ; 


6.  &  Chorraros  L»  montibus  Seir,  ufquead 
Campeftria  Pliaran ,  qui  eft  in  folitudine. 

7.  Reverfique  Tunc ,  &  venerunr  ad  fontem 
Mifphat,  ipfa  eft  Cades  :  &  percuITerunt  omneni 
regionem  Amalecitarum ,  &  Amorrhsum  qui  ha» 
bitabat  in  Arafonthamar. 

8.  £t  egrefli  funt,  rex  Sodomorum,  &  rex 
Gomorrha; ,  rexque  Adama: ,  &  rex  Seboim,  nee 
non  &j-ex  Bala;  ,  quo;  eft  Segor  :  &  direxerunt 
aciem  contra  eos  in  valle  Silveftri : 


V  u  L  G  A  T  A 

9.  fcilicet  adversus  Chodorlahomor  regem  Elanni- 
tarum  ,  &  Thadal  regem  Gentium  &  Amraphel  re- 
gem  Sennaar,  &  Arioch  regem  Ponti ;  quatuor  reges 
adversiis  quinque. 

Versio    antiqua. 

I  r .  Et  tulerunt  omnem  equitatum  Sodomo 
iiim  &  Gomorrhse 


Amhr.   I.  1,   de 
Air.  c.  7.  col.  550. 

A. 

Aug,  Lffcui.  ^C. 
5  »9- «. 


Micron,  com.  Hel^ 
vid.  to.  4.  f.  z. 
139.  *. 

Iderii  qiL^ji.  Hebr. 
to.  2.  J20.  i. 

Amir.  I.   2.   de 
Air.  c.  7.  3  30,  d. 

JJieron.  cont.  Ihl' 
vid.  u,  4, 1 3p,  i. 


NOVA. 

I  o.  Vallis  autera  Silveftris  habebat  puteos  fnultos 
bituminis.  Itaque  rex  Sodomorum  ,  &  Gomorrh.T , 
terga  verterunt ,  cecideruntque  ibi  :  &  qui  remanfe- 
rant,  fugerunt  ad  montem. 

VulGATA     NOVA. 

1 1 .  Tulerunt  autem  omnem  fubftantiam  So- 
domorum &  Gomorrhs ,  &  univerfa  qua  ad  ci- 
bum  pertinent ,  &  abierunt : 

li.  nee  non  &  Lot  &  fubftantiam  ejus,fi- 
lium  fratris  Abram ,  qui  habitabat  in  Sodomis. 

I  ; .  Et  ecce  unus  qui  evaferat ,  nunciavit  A- 
bramHebrao,  qui  habitabat  in  convaile  Manibre 


12.  Ceperiint  etiam  Lot,  filium  fratris  Abra- 
hac &  difcefTernnt 

1  ■; .  Ad\'eniens  aiitem  eorum ,  qui  evaferunt , 
quidim,  nunciavit  Abram  transfluviali  i  ipfe  au- 
tem liabitabat  ad  quercum  Mambre  Amorrliis ,    Amonh^i,  fratris  Efcol,  &  fratris  Aner  :  hiC' 
fratris  Efchol ,  &  fratris  Aunan  ;  qui  erant  con-    nim  pepigerant  fcedus  cum  Abram. 
jiu-ati  Abram. 

1 4.  Ciirn  autem  audiiTet  Abr.oliam ,  qitia  capti- 
vus  duftus  eft  Lot  frater  fuus  ,  numeravit  \"er- 
naculos  iuos  trecentos  decern  &  oclo  :  &  perfe- 
cutus  eft  eos  ufque  Dan. 

1 5 &  percLillit  eos,  &  perfecutus  eft  ufque 

Choba,  quae  eft  ad  dexteram  Damala. 


16.  Et  reduxit  omnem  equitatum  Sodomo- 
rum, &  Lot  fratrem  fuum  revocavit 


14.  Quod  cum  audiftet  Abram ,  captum  vide- 
licet Lot  fratrem  luuni ,  numeravit  expedites  ver- 
naculos  fuos  trecentos  decem  &  oito  :  &  perfecu- 
tus eft  ufque  Dan. 

1 5 .  Et  divifis  fociis,  irrult  fuper  eos  nofte :  per- 
cufTitque  eos,  &  perfecutus  eft  eos  ufque  Hoba, 
qux  eft-ad  hevam  Damafci. 

1 6.  Reduxitque  omnem  fubftantiam,  &  Lot 
fratrem  fuum  cum  fubftantiaillius,  mulieres  quo- 
que  &  populum. 


NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 


(  edit.  Compl.  'O/uixaim  sr  S.xvn  )  ti?  -itomi'  ex  quibus 
apparet  Hieronymum  legilTe  fecundiim  Mf.  Alex,  ac  edit. 
Aid.  &  Compl.  Qu3c  autem  addit  in  fine,  autcqiiam  Sodo- 
mam ferveiiiient  ,  abfunt  a  textu  facro  &  a  LXX. 

f.   6.  Hie  eciam  fecundiim  Auguft.  fubaiiditnr  ,  erant. 

Tt.  7.  ItaGrjece,  exceptis  his,  K«i  xa^sxsi}.'»'  wi.-rm 
Tit;  a.^yjivra.;  'A^kmW  ,  k^  tv^  'A/^oppa.V;  ry;  jtaTO/ZirrTa?, 
&c.  it  conciderunt  oynnes  priftc:pes  Anmlec  ,  '^  Amorr^:os  ha- 
bitames  ,  &c.  loco ,  i$  ferciiffmint ,  &c. 

i^.  8.  Gr.  K«l  -7a^eT«X«^T"°  ai/roT;  £,';  -raMf^w  ;■:  tji'  xo;- 
xxj/  rri  a^fxyf,  ^t  ivjirttxertitit  aciem  cotitra  eos  in  helhim 
in  ■untie  falja. 

V".  II.  Gr.  'E\aSct'  /f  THt' iV-Toj' •jraca/  ny  So/c'/^a-K  k, 
To/^oppcc^ ,  Ceperiifit  ajitem  eqnitntitm  omnem  qui  erat  ,  &c. 
Hue  redeunt  qujc  narrat  Ambr. !.  2.  de  Abr.  c.  7.  col.  330. 
a.  ///;  qttatitor  reges ,  qui  de  quinqtte  regibns  trimnphave- 
ritnt  i  ^  addttxerrtnt  equitatum  Sodomoriitn  totum. 

it.  12.  Gr.  "ihtt&Qt  <f  £  i  Tof  AcsT ,  &c.  ut  fupr.  praeter 
VOcem"A£f«,M  ,  loco  Air.^hit. 

T^.  13.  Similia  in  Grarco  :  Oi/(:Kr«7M  ^^^«-^.TfiJ»  ,  h?car- 
guit  Auguft.  Ordo  eft  enim  ,  inquit :  Adveniens  eorum  ,  qui 
evaferunt.,  quidam  Amorrhisjratris  Efchol  "i^  fratris  Aunan  , 
qtti  erant  conjur.uiynunciavit Abram  transflui'jali  ;  ipje  autem 
h.tbitabat  ad  quercum  :  turn  addit  ;  Hoc  byperbaton  objcitrius 
ft  etiam  per  ellip/in  :  cum  enim  didum  ejjii :  Qiiidam  Amor- 
rliis fratiis  Aunan  ,  non  diiliim  eft  ,  quid  fatris  ,  jed  iiiietli- 
gitur  filius.  Item  qusft.  29.  in  Gen.  to.  3.  col.  386.  d. 
ad  hxc  :  £/  nunciavit  Abrah.i  transfluviali ,  ait  ;  Transflu- 
vialem  Abraham  appellatum  etiam  Gr.^ca  exejupLiria  fatis  in- 
dicant :fed  cur  ita  appellatus  Jit ,  /m'c  videtur  caufa  ,  quod 
ex  Mefopotamia  veniens  ,  tranjito  flttmine  Euphrate ,  fedes 
conflititit  in  terra  Chanaau  ,  ^  tr.msfuvialis  appellatus  efl 
ex  ea  regione  ttnde  venerat.  In  Gr.  -TrspxTi]  ,  tranjitori.  Simi- 
liter habetHieron.  qusfl.Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  5'20.a. 
Et  quzfttger.u  ,  nunciavit  Abram  tranjitori  ;  ipfe  vero  jedebat 
ad  quercum  Mambre  Amorrhsi.fratris  Efchol  ■'^  fratris  Annan, 


qui  erant  conjuraii  Abrahx.  Mox  addit :  Pre  eo  quod  nos po- 
j'uimus  tranlitoii  ,  in  Bebrtto  Jcriptum  eji  Ibri  ,  hoc  enim 
rraniitor  exprimitur.  Qtiod  autem  ait :  Apud  quercum  Mam- 
bre Amorra^i  ,  snetiiis  in  Jlebrao  legimus  :  Apud  quercum 
Mamre  Amorr2i,yi.i»vs  Efchol ,  f5  fratris,  iioti  Aunan  ,  ut 
LXX.  tranfiulerunt  ,  fed  Aner  ,   &c. 

^,  [4.  In  Gr.  fie  :  'Aityffa;  /s  "A£f «,«  ,  or/  v^ic}mtw- 
Tcei  Atir  0  a'/s^y/i/?;  dun  ,  «fiE/iins  ni  /iiV;  oi'no-/;»;?; 
dvTV  TCiKxcrj/t;  //xa  ^  oxtoj'  k.  y.arsJ'IciXsy  cV.'sc  «Vtw/ 
s'a-;  Acer.  In  edit.  Complet.  decil ,  oV/cw  ctvruj^  Mf.  etiam 
Alex,  cum  edit.  Aid.  loco  dfi^pJ'vi  ,  fratris  fitius  ,  ha- 
bet  aVsjfij?  ,  frater.  Mf.  Oxon.  ai£4''5  .  quae  tria  idem 
fignificanteu  loci :  id  confirmatHieron.  loc.  citat.  ut  enim 
prober  contra  Helvid.  coguationi  Jraires  eos  vocari ,  qui 
funt  de  una  familia ;  exemplum  petit  ex  hoc  loco  Gene- 
feos ,  ubi  Lot  frater  Abrahs  appellatut ,  licet  frater  ejus 
non  fuerit,  fed  tantiim  fratris  ejus  filius.  Ambrof.  1.  i. 
de  Abr.c.  3.  col.  287.  hue  alludens ,  dicit  :  Que  complete 
Abram  nnmer.rz'it fervulos  fuos  vernaculos  ;  ^  cum  trecentis 
decem  !^  oBo  viris  adeptus  viiloriam  ,  tiberavit  nepotem  :  &  1, 
2.  c.  7.  col.  3  30.  d.  Numeravit  Abram  trecentos  decem  ^  oJa 
veinaculosfuos.  Idem  narrat  Auguft.  1.  ii5.  de  civit.  Dei  , 
c.  22.  col.  434.  f.  his  verbis  :  Deinde  ab  hoflibus ,  qui  So- 
domis irruerant  ,  ciim  quinque  reges  adverfis  quatuor  bellum 
gererent ,  {J  viSis  Sodomitis  ,  etiam  Lot  captus  ejjet ,  libera- 
'j!t  eum  Abiabam  ,  additclis  J'eciim  in prxliutn  trecentis  decern 
^  oilo  ve^-n.tculis  fuis. 

Tf.  15.  Ita  in  Graeco  ,  prater  unum  ,  sr  «pirfpa,  ad 
Jiniflram  ,  loco  ad  dexteram  ;  attamen  Ambrof.  infra  coiif- 
tanter  legit  ,  ad  dexteram  :  Jpfa  ,  inquit ,  ad  dexteram  U.i- 
mafci  pulchre  ejje  dicitur  ;  ,tgni  enim  ad  dexteram,  btedi  ai 
Jiniflram. 

X.  l5.   Gr.  K«i  «T;Vpj4- £?  Awt  to/  a.J'sy^Tli^^^  civ- 

TV  aT£Vfs4-  '■•  "■oiTOt  va  vrrccfX"''''^  >  ^^-  Edit.  Aid.  ha- 
bet :  Ai/TTof  KifiMfior ,  Mf.  veto  Oxon.  Ac^r  i/.w  tk  aVs,\- 
f  ?,  Ambrof.  1.  1.  de  Abr.  c.  7.  col.  }  jo.  f,  fimiUter  :  Revo- 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XIV. 


17.. 


VULCATA     NOVA. 

ty.  Egreflus  eft   autem  rex    Sodonioium  in 
occiurum  ejus ,  poftquain  reverfuscft  i  c;edcCho- 
<1orlahomor  ,  &  reguiii  qui  cum  co  ciaiit  in  vailo 
Save,  qua;  eft  valiis  regis. 
Ikli.  ".       '  8.  At  vcro  Meicliireclecli  rex  Salem  ,  piofe- 
I.  reus  paneni  &  vinuni,  crat  eiiiin  lacciclos  iJui  al- 

tilliini , 

19.  benedixit  ei,  &  ait :  Benediftus  Abram 
Deo  excelfo ,  qui  creavit  cceluni  &  tcnam  : 

20.  &  benediftus  Deus  excelfus ,  quo  prote- 
gente,  hoftcs  in  manibUs  tuis  funt.  Et  deditei  de- 
ciinas  ex  omnibus. 

i  1 .  Dixit  autem  rex  Sodomorura  ad  Abram  : 
Da  rnihianimas,  costera  tolle  tibi. 

1 1 .  Qui  refpondit  ei  :  Levo  manum  meam  ad 
Dominum  Deum  excelfum  polleHorem  cceli  & 
terra: , 

i  3 .  quod  «I  filo  fubtegminis  ufque  ad  corrigiam 
caligc-B,  non  accipiam  ex  omnibus  qua;  tua  funt ,  ne 
dicas  :  Ego  ditavi  Abram  : 

i^.  exceptis  his,  qua;  comederunt  jLivenes , 
&  partibus  virorum  ,  qui  venerunt  mecuni ,  Aner, 
Elcol ,  &  Mambre  :  ifti  accipient  partes  fuas. 

NotjE    adVersionem 


V  1;  n  s  1  o 

Vide  Not. 


4S 


A  .N  X  I  Q  U  A. 


18.  Et  Mclcliifedecli  rex  Snlcm  protulir 
ncm  &  viniim ;  &  ipfc  f.iccrdos  Dei  cxcclli : 


pa. 


19.  Et  benedixit  Abi-am,&  dixit  :  Bcnedidiis 
Abraham  Deo  fiimmOjqiu  creavit  cocliim &  ter- 
rain. 

;:o fide  Not. 


lUtrou. 
Ilil/r,  Id.  1, 

Cjfr.  I.  1 

i'lUr.  I. 

Trm.  col.  t 


5iO.  *. 


.tp.  3. 

II.  de 

114.  r. 


21.  Rex  Sodomoriim  exivit  obviam  Abrx, 
&:  dixit  :  Da  mihi  iiomines ,  cquos  autem  fume 
tibi. 

2.1.  Et  dixit  Abram  ad  regem  Sodomorum: 
Extcndo  manum  meam  ad  Deum  altillimum ,  qid 
creavit  coelum  &  terram , 

23.  (i  a  fparro  ufque  ad  corrigiam  calceamen- 
ti,  accipiam  de  omnibus  tuis 

^4 ride  Not. 


A  N  T  1 


QUA  M. 

cxvit  tmwem  iijuitattim  Sodomorum  i  Sc'iaka.  ,  col.  JJI.b.      dedevit  ei  fnbjlanti,t  fnx  deiimas ulrumqiii  enim  intelUgi 

j'nbj}.uitiam  quoque  recrpil.                                                        ^  poteft  ,  f^  jiixta  Ueln  aiciim  ^J  pixl.t  I.XX.  Inurpietes  ,  qnod 

^Tf.  ly.  Sub  finem  hujus  #•.  hsc  habentiu-  in  Gr.    T?to  ^  'pfe  accepeyit  dcam.ts  Jpoliorum,'^  Al):;ih,e  dede;!t  deamas 

iv  TO  Ts/i'oi'  Tuif  lix6i>.;o}V ,  qux  Hieron.  ep.  ad  Evang.  to.  ftihj},imi.e  fitx  ,  q:i,jiiqii,wi  Apoftoltn  in  epifioLt  fu,%  ad  He- 

2.  col.  J74.  b.  lie  reddit  ex  Hebraeo  :  H.tc  eft  valiis  regis trnos  apertiff.me  defniat ,  «0?;  Abr.iham  fufcepiffe  a  Mehhifs- 

five ,  inquit  ,  tit  LXX.  uanftulernnt ,  campus.         ^  dech  decimas  diviti,triim  ejus  ,  fed  de  fpoliis  hojliiim  partem 


Tf.  18.  Similiter  habet  Cypr.  ep.  (5  5.  p.  105.  a.  Et  Mel- 
thijedeeh  rex  Salem  protulit  piijiem  ^  I'lTitim.  I  ta  quoque  ill 
Gr.  prxrer  unum ,  etf^ris; ,  panes ;  fubinde  lie  :  ijc  J i  Ufnv^  t^ 
0.=?  TsTiiil/i's-f.  Ambr.  1.  i.  de  Abr.  c.  3.  col. 288.  a.  Erat  eiiim 
facerdcs JUmmi  Dei.  Similiter  Tertul.  contr.  Jud.  c.  2.  p. 
1 16.  b.  Dei  fiimmi.  Item  Julius  Firm.  1.  de  errore  prof, 
relig,  Melehijedeeh  rex  Salem  y  ^  Jaeerdos  frtmmi  Dei  -,  rever' 
teiiti  Abrahx  ciimpane  '^  vino  ,  benediilionis  obtnlit  gratiam. 
Augufl.l.  16.  decivit.  Dei,  c.  22.  col.  434.  f.  Beiiedittas 
ejl  a  hiiUhijedecb  ,   qui  erat  facerdos  Dei  excelji, 

X.  19.  Hieron.  qujEfl.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  5'20.  c, 
Et  benedixit  ei  ,  Gr.  Kaj  sv^o-jucs  tIv  "ACpa/u'  edit.  Compl. 
pro'ASfa.w  ,  habet  ,  auny  yifhyjctSa'  feq.  vero  y  dixit , 
addidi  de  GrjEco  ,  ubi  v.a.\  eTwir  reliqua  excerpta  ex  Hilario 
concinuntcumeodemGrscco  ,  nili  excipias  vocem  ,  Aha- 
ham,  pro  qua  conftanter  ,  '  A£/>«/<.  Ambr.  1.  i.  de  Abr.  c. 
3.  col.  288. a.  Et  Melchifedich  benedixit  :  &  1.  I.  Hex.  col. 
5.  b.  addic  :  Bcmdiilns  Abram  n  Deo  fummo  ,  qui  Jail  ccc- 
litm  ^  terram. 

Tt.  20.  In  Gr.  fub  finem  hoc  legitur  ;  Kf  1  ':Sc,}Xiy  durS 
"ACpccf^  (TEKaTui-  «Vo  -TravTi^y ,  Et  dedit  ei  Abram  (  vel 
ipji  Abram  )  decimam  de  omnibus  ;  ubi  vox  «V'tw  ,  aeque 
poteft  referri  \  el  ad  Melchifedech  ,  vel  ad  ipfum  Abram  : 
ambiguum  enim  elle  poteft  utrum  Abram  dedeiit  decimas 
Mclchifedecho,  an  vero  Abram  ab  ipfo  acceperit  ;  Grace, 
priori magis  favet ,  Vulg.  pofteriori :  Ambrof.  1.  i.  de  Abr. 
c.  3.  col.  287.  f.  288.  a.  priorem  fententiam  confirmare  vi- 
detur,  dicens  :  Chti  vincit ,  non  debet  Jibi  arrogare  vitloriam  , 
fed  dejerre  Deo.  Hoc  Abraham  docct ,  qui  triiimpbo  faults 
httmilijr  eft  ,  non  fuperbior.  Sacrifieittm  deniqiie  oblliht ,  de^ 
cimas  dedit  ;  ideoqiie  ei  Melchifedech  benedixit  :  vid.  etiam 
infr.  I.  2.C.  8.  col.  351.  e.  Similiter  Hieron.  qusft.  Hebr. 
in  Gen.  to.  2.  col.  57  3.  c.  Ncc  eft  minim ,  inquit ,//  Met- 
ihifedcch  vitlori  Abraham  obviam  proccjje:  it ,  ^  in  rejtdionem 
tarn  ipjitts  ,  qnam  pngnatoritm  ejus  ,  panes  vinmnqtie  protiile- 
rit  ,  (^  benedixeril  ei ^  decimas  pr.edx  atqiie  vitlori.t  acce- 
perit ah  eo.  Scd  addit  :  Sivc ,  qnod  habitur  ambigniim  ,  ipfe 


Amirr.   1. 
Abr.  c.  Z.  5 

Aug.  Loi, 
to.  3.  329 


2.    Jt 

3'-; 


«1. 47. 


accepijfe  pontificem. 

t.  %i.  Sacrum contextum  h?c  exhibere  videtur  Ambro- 
fius ,  nee  quidquam  de  fuo  addere  ;  lie  enim  loquitur : 
Qiiid  eft  quod  ait  :  Rex  ,  inquit ,  Sodomorum  exivit  obvi.im 
Abr.e  ,  &e.  Grsc.  tamen  fimpliciter  habet  :  EIttc  J's  pa- 
r>asv^  'S.aJ  o^m  t^c^" A £/;«/<•  Ac?  ^oj  t^s  ciy/fnf^,  iiiy  J^  'it- 
iray  >«£=  i3=au7u.  Dixit  autem  rex  Sodomorum  ad  Abram; 
Da  mihi  homines  ,  equitatum  aniem  fume  tibi. 

t.  22.  Ita  ferunt  Latini  codices,  tefte  Auguftinc  :  Grs- 

ce  ,  hxc  tantum  variant :  EiVe  /:- sy.TiiS....  irfli  Kvfia' 

Tay  ©joV-  led  Mfs.  Alex.  &  Cotton,  cum  edit.  Compl.  de- 
lent  Kvf.a.  Vet.  Iren.  Interp.  1.  3.  c.  y.  p.  2  3  5.  b.  limiliter 
hab.  Extendam  manum  meam  ad  Deum  attijjimum  ,  qui 
conftituit  ccclum  ^  terram.  Ambrof.  1.  I.  Hex.  col.  c.  c. 
Extendam  manum  meam  ad  Deum  jummum  ,  qui  fecit ,  &c. 
utfup. 

■J?.  2  5.  Mox  Aug.  ib.  Qj<od  habeni  quidam  Latini  codices  : 
ii  a  fparto  ufque  ad,  Sccfijelln  intcrpretem  ,  quad  Grscns  ha- 
bet ',~afTiV  ,  quodLaline  ,  fdum  intelligitiir  ,  iit  ifta  Scriptu- 
rarum  locutio  Jit  :  Extendo  manum  meam  ad....  qui  creazit 
cerium  'l^  terram  I  Ji  accipiam  de  omnibus  tuis.  Ambr.].  i.  de 
Abr.  c.  3.  col.  288.C.  his  alludens,  ait  :0//o»Wi;  (/;;-// ,i^,-f- 
gem  Sodomorum  :  Nihil  fnmam  abs  (f  .'  &  I.  2.  c.  8.  col.  3  3 1  .f. 
Ideo  Abraham  dicit  :  Nihil  fumam  ab  omnibus  niis.  Auouft. 
1.  Ifl.  de  civit.  Dei ,  c.  22.  col.  434.  f.  Vithriam  fectt  regi- 
tns  Sodomorum  ,  nihilque  fpoliorum  auferre  voluit ,  cum  rex 
cui  viierat ,  obtulijjet,  Gr.  i.!  diro  CTrae^r/y  'ia>q  ffffiyccuTiTpcS 
^Vc/n/Warc;  ^i^-^cftai  «tto  -Triyrijiy   ru'V  cccy  ,  &c. 

Tf.  24.  Ita  de  Gr.  deficientibus  Patribus  Lat.  IImii'  iv 
E^ayoc  01  yscc'.'icy.ci  ,  Ji^th^  f4iplJ c^  to^j  cii/f>ujyr^y   ccuTcpsU'. 

CctTK?  /ii'.T  fV? if"   Mt-i'.irai  fUf'.J^ct.      Pr.tter  ca   qua 

comederunt  jiivenes  ,  5^  forticnem  virorum  qui  meciim  una 
profeili  funt..,.  hi  fument  porlionem.  Quo  redeunt  quae 
Ambrof.  ait,  1.  i.  de  Abr.  e.  3.  col.  288.  c.  Sane  lis  ,  qui  fe- 
cum  fuiffent  in  adjumenlnm  ^fortajje  fociati  ,  p.jrtem  emolw 
menii  tribiiendam  adfrit  liinquam  mei  cedcm  laboris. 


CAPUT     XV. 


VULGATA     NOVA. 


»•  T  T  Is  itaque  tranfaftis ,  faftus  eft  fermo  Do- 
JLimi 


Versioantiqua. 

Port  iixc  verba, fidum  efl:  verbum Domini     Amk.  t.  t.  de 
ad  Abram  in  vifu  ,  dicens  :  Noli  timere  -^^-  '■  5-  »88.  d. 

JNOTyE     AD      VerSIONEM     ANTIQUAM.  JJ2,  b, 

f.  I.  Ita  in  Graco,  praeter  unum  ,  I'-'faj^.'^a  ,  clypeo     c.  II.  p.  99.  d.  e.  fichab.  F.iHus  eft  fermo  Domini  ad  Ahra- 
frotego  y  loco  proiigam,  Aucl,  1.  depromill".  ap.  Profp,  1.  i,     ham  per  vijiim  ,  ditcns  :  iSolitimcre,  Atraham  ,  ego  tepre- 


46 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XV. 


Ihtreii,    gii.ffl. 
}ltbr.  ta.  2.510.  (. 


^»0».  ap.  Vroff. 
I.  1.  99.  d. 

Aug. I.  i6.dtcrj. 

Dei,  c.  l6.  458.  f. 

hieren.  in  ep.ad 

Cal.    I.    1.^  to.  4. 

aj4.  a. 

Amhr.  ic  Ahr.  I. 
i.c.%.  555.  a. 


Versio    antiqua. 

Abram ,  ego  protegam  te ,  merces  tua  multa  erit 
Aalde. 

z.  Dixitque  Abraham  :  Domine  Deus,  quid 
dabis  mihi  :  &  ci;o  vado  fine  liberis :  <5c  tilius  Ala- 
fee  vcrnaculx  mea:,  hie  Damafciis  Ehezer. 

3.  Et  dixit  Abram  :  Ecce  milii  non  dedilH  I'e- 
men ;  6c  Alius  \ernaculx mex  hxres  meus  erit. 
* 

4-  Statimque  fermo  Domini  ad  eum  :  Non 
erit  hxres  tuus  hie  :  led  qui  exiet  de  te ,  ille  erit 
hxres  tuus. 

5 .  Eduxit  aurem  eum  foras ,  &  dixit  ei :  Afpice 
in  coelum ,  &:  numera  ftellas ,  ii  poteris  dinume- 
rare  eas.   Lt  ait  iLli  :  Sie  erit  lemen  tuum. 

6.  Et  credidit  Abram  Deo ,  &  reputatum  eft 
ei  ad  juftitiam. 

7.  Ait  autem  ad  ilium  :  Ego  Deus  qui  te  edu- 


Aug.t.  x6.-deciv. 
Dei,c.  24.455./.  xi  de  regione  Chaldxorum  ,  Ut  dem  tibi  terram     te(JeUrChalda;orum,utdaremtibiterramiftani,  °' Ijc,  2, 


VULGATA     NOVA," 

Noli  timere  Abram ,  ego  proteftor  tuus  fum  ,  & 
merces  tua  magna  nimis. 

1 .  Dixitque  Abram  :  Domine  Deus ,  quid  dabis 
mihi  ?  ego  vadam  abfque  liberis  ;  &  films  procu- 
ratoris  domus  mex ,  ifte  Damafcus  Eliezer. 

5 .  Addiditque  Abram  ;  Mihi  autem  non  dedif- 
ti  femen  ;  &  ecce  vernaculus  meus ,  hseres  meus 
erit. 

4.  Statimque  fermo  Domini  faSus  eft  ad  eum, 
dicens  :  Non  erit  hie  ha:res  tuus  :  fed  qui  egredie- 
tur  de  utero  tuo,  ipfum  habebis  hiredem. 

<; .  Eduxitque  eum  foras,  &  ait  illi  :  Sufpice 
ccehmi ,  &  numera  ftellas,  fi  potes.  Et  dixit  ei  : 
Sic  erit  lemen  tuum. 

6.  Credidit  Abram  Deo,  &  reputatum  eft  illi 
ad  juftitiam. 

7.  Dixitque  ad  eum  ;  Ego  Dominus  qui  eduxi 


Rtm.  4; 
1 8. 


A^m.  4, 

3- 

G.i/.  3. 
6. 


Ibid.  456.  c. 

4?y.  ^.  2;i«/.i 

p.ijlini. 


banc  ,  ut  hxres  lis  ejus. 

8.  Dixit  autem:  Dominator  Domine,  feeun- 
dum  quid  f;iam  ,quia  hxres  ejus  ero  : 

9.  Dixit  illi  Deus :  Aeeipe  milii  juvencam  tri- 
mam,  &  capram  trimam,&arietem  trimum,  & 
turtiuem,  &  columbam. 


&  poflideres  earn.  2}. 

8 .  At  ille  ait :  Domine  Deus ,  unde  fcire  poflum, 
quod  poflefturus  fim  earn  ? 

9.  Et  relpondens  Dominus  :  Sume ,  inquit,  mi- 
hi vaccam  triennem  ,  &  capram  trimam  ,  &  arie- 
tem  annorum  trium  ,  turturem  quoque  &  co- 
lumbam. 

10.   Accepir  autem  illi  hxc  omnia,  &  divillt  10.   Qui  tollens   univerfa  hsc,  divifit  ea  per       Jerem, 

ilia  media,  &:  poliiit  ea  contra  faeiem  alterum    medium, &  utrafque partes  contra fe  akrinfecus  54- •  2. 
alteri :  a\'es  autem  non  divillt.  pofuit :  ayes  autem  non  divifit. 


NoT.C     AD    Ve 


RSIONEM     ANTIQUA  M. 


teg!) :  merces  /«.J  i>2iili,t  erit  vnlde.  Auguft.  1.  i6.  de  civit. 
Dei ,  c.  15.  col.  45  J.  c.  hue  lelpicicns ,  dicic  :  Ltiam  tiinc 
fncli'.in  ejl  verbutn  Domini  .id  Ahjham  iti  vijn  :  qui  cum  ei 
^T0teclianet>:  ,  r.iercedemque  p^or.ntteret  v.rA/t-  ntultam  ,  &c. 
Tichcn.  reg.  ;.  co!.  J4.  e.  Merces  tua  mtiltiteji. 

ir.  2..  Hjec  verba  ,  Di.xiique  Abraham  ,  praetermilfa  ab 
Hieronymo  ,  luppediiat  Auct.  I.  de  praed.  ap.  Profp.  1.  i. 
c.  II.  p.  99.  d.  e.  qui  etiam  addit  ;  Domtne  •,  qtitd  dabis 
Tnihi  ?  fgo  e}itmJHm  ab;que  liberis,  ^^  Jilius  pr^Kpofitus  domtti 
TTtex  ,  hic  Damafctts  Uiex.er,  Ambr.  I.  i.  de  Abr,  c.  3.  col, 
288.  e.f.  cScl.  2.C.8.  col.  ;55.a.  Otiid  mihi  dabis?  ego  .tiitem 
dimittor  fine  jitiis .  Gr.  Ae-'/Si  cf=  "AC^fZ/n'  Ae'c:TOTa  Kof:s 
Ti  fjlct  J  Ci}ijsi^ 't  i'/M^^'i   uPTChucfixi  cm/.v'.i*   ojs   uto^    Ma^eJt 

Tf.  5.  Kai  li-rnt'  ACfx/.f'E-!ri:J  X-  iy.:',  ix.  sJ'oi-Aai  cwif- 
litty  0  is  d/)(q7e;-i'5 ^y  y.>n^c(:^;i',5;  /^s.  Ambrof.  1.  i.  de  Abr. 
c.  3.  col.  288.  e.  f.  Qj^ia  mihi  Jemen  ngn  dcdijli-,  ■uern.uftlits 
meus  mthi  h.tres  erit.  Similiter  habet  Aucl.l.  de  pr.Kd.ap. 
Profp.  1.  I.e.  II.  p.  99.  d,  e.  Sedulius  autem  in ep.  ad 
Rom.  col.  507.  e.  Ojtoniam  non  dedijii  mihi  femen  ,  hic  ver- 
naculus meus  h.-eredit.ibtt  me.  Auguft.  1.  16.  de  civit.  Dei,  c. 
25.  col.  455.  c.  alludens,  dicit  :  Ille  de pojicntate  fpllicittis 
qnemdam  Eliei..er  vernaculum  fuitm  fiuurum  Jibi  hjtredem 
dixit. 

V.  4.  Ambrof.  1.  i.  de  Abr.  c.  3.  col.  288.  e.  f.  No?/  erit 
hxres  tuus  hic  ,  fed  .titer  qui  exierit  de  te  ,  ille  hares  tuus  erit, 
Autl.  1.  de  praed.  ap.  Prufp,  prxter  ilia,  quie  ex  ipfo  pofui- 
ir.us  in  textu  ,  habet  feqq.  Ncn  erit  h:L  hares  tuus  ;  fed  qui 
egredietur  de  utero  tuo  ,  ipjum  habebis  bxredem.  In  Gr.  fic  ; 
Kai    £yCi);  ipwivi    Kfpi!^    i'/smo    -Trpc^    avroy ,  T.j^itca*      Ou 

HT.Vft^jTfulJM'^U  OS  ^T05  J   ctM    05  C  edit.  Aid.  «Mc;  )  ^^iMv^iTXl  i'A. 

cv  y  ^To;  y.x«/3o^i^H5;i  ce.  Quo  fpedlant  qux  Auguft.  dicit 
1.  16.  de  civit.  Dei  ,  c.  23.  col.  455.  c.  Cantmuique  illi 
fromiffus  ejl  hjtres  ,  non  ille  vernaculus ,  fed  qui  de  ipfo  Abr.i- 
h.tm  fjter.it  exiturus. 

T.  J.  Similia  Gricum  exhibet ;  nee  diflenrit  Ambr.  1.2. 
de  Abr.  c.  8.  col. 533.  b.  ubi  fic  :  t.duxit  cum  foras :  &  1.  i. 
c.  8.  col.  307.  f.  addit  :  Dixit  ei  Dominus  :  Refpice  in  cte- 
lum  ,  'i^  nitmera  flellas  ,  Ji poteris  :  Jic  erit  femen  tuum  :  & 
1.  2.  c.  8.  col.  3  3  3.  b.  Refpice  in  cxlum  ,  ^  numera  jlellaSyJi 
potes  numerare ;  ^  dixit  :  Sic  erit  femen  tuum.  Similiter 
Aufl.l.  deprjed.ap.Profp.l.  I.  p.  99,  d.  Hdaxitjue  eum 
foras  ,  K?  ait  illi  :  Sufpice  in  cwlum  ,  %^  numna  ftellas  y  ft  po- 
teris nuitier.neeas  ,  ^  dixit  :  Sic  erit  ,  &c.  Sedul.  Scot,  in 
cp.  ad  Rojn.  col.  507.  e.  Et  dixit  Dominus. id  cum  :  Rcfptce 
,id  cerium  y  ^  nitmera  ftellas  y  Ji  pot  uer  IS  dijiumer.ire  eas  ;  ^ 
nit.ideiim  :  Sic  erit ,  &c.  Fulgent.  1.  3.deverii.  praed.  c. 
4.  p.  484.  Refpice  in  cerium  y  ^  tmmera  ftellas  y  Ji  potes  di- 
numn.ire  eas  ;  tS  dixit  :  Sicent ,  &c.  Aui5l.  quart.  Vet.  & 
N.  Tell.  ap.  Aug.  to.  5.q.  117.  col.  127.6.  Si  potes  nnme- 
f/irceas ;  Jic  erit  Jemen  tuum,  Augvift.  1.  16,  de  ciyit.  Dei , 


col.45y.c.  Illi promiffum eft ,  inc^uit  y  femen  innumertitile, 
non  Jicnt  .irena  terrx  ,  jedjtcut  ftelLe  culi. 

If.  6.  Sic  iterum  Ambr.l.  I.  de  Abr.c.  8.C0I.  307.  f.  cui 
accinunc  Vi6lorin,  Afr.  1.  3.  adv.  Arium  ,  col.  279.  g. 
Fulgent.  1.  3.  de  verit.  prsd.  c.  4.  p.  484.  Auclor  quacft. 
Vet".  &  N.  Teft.  col.  127.6.  Caffiod.  in  Pf.  12.  p.  48.  b. 
&  Sedul.  Scot,  in  ep.  ad  Rom.  col.  507.  e.  TertuUianus 
veto  1.  de  pat.  c.  6.  p.  200.  c.  lie  habet  :  Abrah.tm  Deo  ciedi- 
dit,  £j  juftiii^  deputatus  abilh eft. Cyfc.  epill.  63.  p.  loy. 
b.  Et  credidit  Abram  Deo  y  ^  deputatum  ejl  et  ad  juftitiam. 
Similiter  Hilar.  1.9.  deTrin.  col.  io26.e.  Auguft.  1.  i6.dc 
civit.  Dei  ,  c.  24.  col.  436.  c.  &  Auft.  1.  de  pried,  ap. 

Profp.  1.  I.e.  II.  p.  99.  d.  e.  In  Gr.  K«,\  iirlieum ij 

s^z-j'.Stv  duTU  £.5  ,  &e. 

f,  7.  similiter  in  Gr.  nifi  excipias  verbum  ultimum,  xm- 
f  ecc.uJf'ca. ,  h.sredit.ire  ,  vel  in  h.ereditatcin  ,  loco  ,  nr  b.£res  Jis 
f;«j.  Mfs.Cott.  &  Oxon.  habent  ,x^v^c(o,Ml^f:ai  «Vtu'v.  Hier. 
quosft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  521.  a.  ut  fupra  :  Ega 
Deus  y  qui  eduxi  te  de  regione  Chaldxoritm.  Ambrol.  veto  1. 
2.  de  Abr.  c.  8.  col.  3  3  3.  c.  Ego  fitm  Dominus  Deus  tuus  , 
qui  eduxi  te  de  terra  Chaldxorum  yitt  darem  tibi  teiram  banc  , 
ut  hxres  effes  ejus,  Aufl.  1.  de  pr3:d.  ap.  Profp.  1.  i.e.  12. 
p.  100.  a.  Egojltm  ,  qui  eduxi  te  de  terra  Ch.il4,iorum  ,  ut 
darem  tibi  terr.im  banc  ,  ^  pojjideres  earn, 

ft.  8.  Addidi  auiem  ,  e  Gr.  v.ire  /.=.  Ambrof.  1,  1.  de 
Abr.  c.  8.  col.  3  3  3.  d.  fic  habet :  Ouomodo  intelligam  ,  qui.T 
h.eres  ejus  fum  1  &  infra  ,  col.  3  37.  a.  XJnde  cognoj canty  qui,i 
bxres  ero  terr.z  hitjus  ?  Gr.  A/oTroTa:  Kupts  1  nalcc  t/  7/co'flo- 

jf .  9.  Gr.  EraE  J  £  a'l/TU"  Aa'fis  ftca  ,  &c.  ut  in  textu 
Lat.  Ambrof.  1.  2.  de  Abr.  c.  8 .  col.  3  3  3.  e.  Dixit  autem  illi 
Dominus  Deus  :  Sutne  mihi  vitulum  trimum  ,  ^  c.tpram  tri- 
mam y  ^  arietem  trimum  ,  ^  titrtttrem  ,  ^  columbam.  Iti- 
dem  infra  ,  col.  3  34.  b.  Vitulum  ,  ^  capr.im  ,  1^  arietem  : 

paulo  vero  port  addit  '.  Vitulus  ^  c.ipr.i Jeniinea  dicun- 

tur  i  at  vero  aries  mafcHlunt  quoddam  animal  eft  y  Sc  infra  : 

C.iro  noftra  vitnla  eft Gr.eci ,  J  cc/itnv ,  dixerunt  vitttlam  , 

KTTo  T?  iz,«SS<tiVs  oitTii/,  &e.  &C0I.  358.C.  Defceaderunt 
aves  fupra  divija  corpora  vitulx  ,  caprx  ,  Sec,  Au61.  op, 
imp.  in  Matth.  hom.  I.  p.  12.  c.  Accipe  vaccam  triennem. 
Auguft.  quacrt.  47.  in  Exod.  to.  5.  col.  454.  e.  eadem  me- 
morat  his  verbis  :  Dicit  enim  Deus  ad  Abraham ,  cum  faitunt 
ejjet  illud  facrificium  de  vacca  trima  ,  ^  capra  ,  J5  ariete  ,  (^ 
turture  ,  j;^  coiumba Sciendo  jcias  ,  &c, 

Tt.  10.  Itidem  Graece.  Hieron.  vero  qusrft.  Hebr.  in 
Gen.  col.  521.  a.  legir  :  Et  pofuit  ea  contra  faeiem  invicem  , 
aves  vero  non  divifit.  Hefych.  1.  i.inLevii.  c.  i.  col.  57, 
e.  Accepit  Jtbi  h.ec  otntiiay^^  divifit  ea  per  medium  altrinft' 
cus  y  ^  contra  fe  expojuit  :  aves  autem  non  divijit,  Eorur- 
demnieminir  Ambr.l.  1,  de  Abr.  c.  8.  col.  333.  e.  dicens : 
Poft  imimlttionem  divija  Junt  aaimalia  ,  ^  contra  Jaeient 


LIBER     GENESIS.     Cap. 

VuioATANOVA.  Vrusio 

Defcenderuntque  volucres  fuper  cadavers» 


XV. 


47 


&  abigebat  eas  Abrani. 

II.  Cfimque  fol  occuiTiberet ,  fopor  irruit  fu- 
per Abram ,  &  horror  magnus  &  tenebrofus  in- 
vafit  eiim. 

) .  Diftumque  eft  ad  cum  :  Scito  prxnofcens 


A  N  T  I  f )  U  A . 

11.  Et  defcenderimt  aves  fupra  corpora, qux   A„g.i.,6.dtci'j. 
divifa  erant,  &  confcdit  illis  Abram.  i>«,  f.  24.  455. 

1 2.  Circa  folis  autem  occafum,  pavor  irruit  fii-  «•  ^  "Z™- 
per  Abram  ,  &  ecce  timor  tcncbroliis  magnus 
uicidit  ei. 

13.  Ht  di£lum  eft  ad  Abram  :  Sciendo  fcies  ^ 


M.  7.  quod  peregrinum  futurum  fit  femen  tuum  in  terra    quia  pcregrinum  erit  fcmcn  tuum  ill  terra  non 


C*  non  lua,  &  (ubjicicnc  eos  fervituti,  &  affligcnt 

quadringentis  anni«. 

14.  Veruntamen  gentem ,  cui  fervituri  funt, 
ego  judicabo  :  &  port  h^c  egredientur  cum  ma- 
gna fubftantia. 

1  f .  Tu  autem  ibis  ad  patres  tuos  in  pace  j 
fepultus  in  feneftute  bona. 

16.  Generatione  autem  quarta  revertentur 
hue  :  necdum  enim  completa;  funt  iniquitates 
Amorrha;orum  ufque  ad  prafens  tempus. 

I  7 .  Cum  ergo  occubuiffet  fol ,  facta  eft  caligo 
tenebrofa,  &  apparuit  clibanus  fumans,  &  lam- 
pas  ignis  tranfiens  inter  divifiones  illas. 


Sttf.  iz. 
7.     15. 

Deut. 

S4-4- 

1.  P.ir. 
9.  26. 

I.   FKCg, 

4.11. 


propria,  &  in  iervitutcm  redigent  eos,  &  affli- 
gcnt eos  quadringentis  annis. 

1^..  Gentem  autem,  cui  fervierint ,  judicnbo 
ego  :  poll  haec  veto  exibunt  hue  cum  liipellefLili 
multa. 

15.  Tu  autem  ibis  ad  patres  tuos  cum  pace^ 
nutritus  in  fenefta  bona. 

16.  Qliarta  vero  generatione  convertent  ft 
hue  :  nondum  enim  impleta  funt  peccata  Amor- 
rhsorum  ufque  adhuc 

17.  Ciim  autem  jam  fol  erat  ad  occafum ,  fafla 
eft  fl  imma  ,  &  ecce  fornax  fumabunda ,  &  1am- 
pades  ignis ,  quae  pertranfierunt  per  media  divi- 
la  ilia. 

18.  In  die  ilia  difpofuit  Dominus  Deus  tefta- 
mentum  ad  Abram  ,  dicens  :  Semini  tuo  do.bo 

liuvio  Agyptj  ufque  ad  fiuvium  magnum  Eu-    terram  hanc  a  flumine  yEgypti  ufque  ad  flumerl 
phraten,  magnum  Euphratem, 

19.  Cin£Eos,&  Cenezxos,  Cedmonaos,  19.  Cenxos ,  6c  Cenezsos,  &  Cedmonxos^ 

NotjE    ad    VersIonem    antiquam. 


18.  In  illo  die  pepigit  Dominus  foedus  cum 
Abram ,  dicens  :  Semini  tuo  dabo  terram  hanc  a 


aherritrum  fcjita,  Gr.  K«!  eBhuo'  ai/Ta  anrnpocdnra  aMif- 
3\0li  ,   &c. 

1^.  1 1.  Hue  redeunt  quae  Ambrof. !.  2.  de  Abr.  c.  8.  col. 
3  58.  c.  dicit  :  Ams  defceniieruittjupra  divtfa  corprn  vitiiU, 
capix  ,  atque  arietis  :  &  fup.  col.  J  55.  d.  Di-jijit  Aham  ccr- 
fora.,''^  confedit  illis :  Sc  col.  5  5  5.  e.  fj  confcdit  tllis  Abvuham. 
Hier.  ver6,qu3:ft.  Hebr.in  Gen. col.  5'2I.a.  Iichabec :  Dej- 
(cndcrunt  autem  •vclitcres  fuper  cadavera  ,  ^^  juper  divijiones 
tarum  ;  (Sjedit  cum  eis  Aham  :  nee  male ,  nam  in  Gr.  lie  : 
KaTf'^H  /?  opvex  ;V;  to.  caifixrct. ,  f  ttj  t«  SiyjiTQfJLviJ.cf.Ta. 
(  al.  xal  TO.  J  iyjTZfj.vfj.a.Tcc  )  avTm  ,  j,  of^EKaf-jciEc  afTo?? 
"ACpct/.i.  AtinMf.  Oxon.  exftat,  tVi  to.  oceficiTx  /i^oto- 
fivijvjx ,  al.  Six'^To/j^'iivTx ,  qUae  leftionem  Ambrolii  «c  Au- 
^uftini  confirmant. 

Tf.  II.  Eadem  iterum  refert  Auguft.  quacft,  50.  in  Gen. 
to.  5.  col.  386.  e.  prster  vocem  tenibro;iis  ,  quam  delet. 
Ambrof.  vero  I.  2.  de  Abr.  c.  9.  col.  5  59.  c.  lie  legit  :  Salis 
cccafu  ,  excejpts  cecidit  juper  eum  i  ^  ecce  timor  tUitgnui  ^ 
tenehrojns  incubuitjtiper  eum  :  Scinh^  y  col.  540.  a.  Tefie~ 
hvojus  horror  ,  ^  magnit i  fatltt i  efi.  Hieron.  qu^ft.  Hebr.  in 
Gen.  col.  521.  c.  Ad  occajttm  autem  folis,  ecflajts  cectdtt  Juper 
Abram.  Gr.  flepi  Js  li^iV  J  kc/^h^  s)ts'cti(;  eVfVeoe  tw  "A- 
^pttfi.  t  ^  iJ>s  ^o£o;  CKoTCifo?  jW!7a;  sTcrTr^Trlit  cIut^'  qu« 
Latinam  Auguftini  trandanonem  mire  confirmant. 

■t.  I  5.  Eadem  profert  idem  Aug.  qiia:(l:.  47.  in  Exod. 
col.  454.  e.  456.  e,  paucis  mutatis  :  licietido  Jcias  ,  cfnia 
feregriniim  eritfetneti  tuttm  in  terra  non  propria  ;  ^  in  fervi' 
ttitem  redigent  eos  ,  ^  nocebttnt  illis  quadrtngentos  annos, 
liidemcol.  454.  g.  practer  hoc  ,  fciendojcias ,  &  ilhid  ,  in 
terra  non  fun.  At  Locut.  48.  de  Gen.  col.  529.  d.  legit  : 
fciendo  fcies ,  notatque  hanc  locutioncm  ,  Scrtpturarum  elfe 
iiJitatiJjUmam  j  fed  Graecos  hibeie  ,  Jciens  fcies  ,  quod  pene 
tantumdem  efl.  Similiter  hab.Tich.  reg.  J.  col.  60.  g.  Sciens 
fcies  y  quia  pcregrinum  erit  femen  tuum  in  terra  nonfua  ;  ^ 
doniinahuntur  eorum  ,  ^  affigent  eos  annis  quadringentis . 
Item  Julius  Hilario  de  mundi  durat.  col.  574.  g.  Saens 
fcies  ,  quomodo  peregrinum  erit  femen  tuum  in  terra  non 
fita  ;  ^  in  fervitntem  redtgentur  ,  ^  doniinabuntur  eoram 
annis  quadringentis.  Sic  etiam  hab.  Junil.  Afric.  1.  J.  de 
partib.  div,  leg.  c.  21.  col.  347.  h.  Peregrinum  erit  femen 
tuum  in  terra  nonfua.   Au6h  quaeft.  Vei.  Tert.  q.  8.  col. 

46.  f.  Peregrinum  erit  jemeit  tuum  ;  ^  fervitio  oppriment 
eos.  Ambrof.  veto  1.  2.  de  Abr.  c.  9.  col.  359.  f.  Sciendo 
fcies  ,  quiid  peregrinum  eritjemen  tuum  in  terra  non  fua  ;  ^^ 
fervitio  opprimentur  ,  ^  nocebttnt  eis  ,  ;5  bumiliahunt  eos 
annis  quadringentis.  Gr.  Koti  /py/En  Tcpl^  "ACpaja'  Vivc^i- 
yiuv  7)'wc>i  oTi.....  eV  7))  vV  I'J  la  ,  ^  /y^woi^tsi»'  ayrtJ;  ,  ^,  x«- 
XiaGVciv  dvT^i; ,  jj  TaTTeifcwclfOi*'  xut^i;  t('i pccucoix  eVn.  Hacc 
autem  ,  xal  Ta-7rs/j':t'(Ji^3/c  ccvt^i;  ,  a  folo  Ambrolio  reddita 
funt :  iflud  vero  ,  Tilfn-ilma.  etm  ,  obfervat  Auguft.  qujeft. 

47.  in  Exod.  col.  436.  f.  non  fie  accipiendum  efjc^  tanqu.imin 
ilia  durijjima  fervitute  quadringentos  annos  Dci  populus  fue- 
rit N»a  enim ,  inqiiit  >  quod  ail :  In  fervitutem  redi- 


gent eos  ,  &  nocebunt  illis  ,  ad  qudiritigeiitos  afinos  refe- 
rendum eft,  tanquam  per  tot  annos  eos  habuennt  in  fervitute  ; 
Jed  referendifunt  qumgenti  anm  ad  id  quod  dztium  eft  :   Pe* 

regrinum  eric  femen  tuiun  in  terra  non  propria ut  hy- 

perbaton  bic  intelligatur,  y  ordo  verhorum  Jit :  Sciendo  icias, 
quia  peregrinum  erit in  terra  non  propria  ,  quadrin- 
gentis annis  :  illud  autem  interpo/itum  intelligitur  :  Et  in 
fervitutem  redigent  eos  ,  &  nocebunt  illis  ;  ita  ut  ad  qua- 
dringentos annos  ifta  interpojhio  non  pertineat.  Vid.  plura 
bid.  &  col.  434.  e.  vide  etiam  infr.  ILxod.  12.  37.4o.cuiti 
Nods. 

1^.  14.  Similiter  hab.  Julius  Hilar.  I.  de  mundi  durat. 
col.  574.  g.  Gentem  autem  cui  fervierint  ,  ego  Judicabo, 
Ita  qiioque  in  Gr.  Aucl.  vero  quaeft.  Vet.  TelL  quxft.  8. 
col.  46.  f.  hab.  Ego  autem  liberaho  eos.  Junil.  Afric.  1.  y.  dp 
partib.  div.  leg.  c.  21.  col.  347.  h.  addit  :  £f  cxient  inde 
cum  pr<ep.tratio?ie  magna.     Gr.  Ms-ra  Ji  TatTrct  s^sAjt/ce^- 

Tf.  If.  Ambr.  I.  2.  de  Abr.  c.  9. col.  341.  d.  Tn  autem 
ibts  adparemes  (  oA.p.itres  )  tuos  cum  paiC  ,  nutritus  in  fe- 
neilute  bona.  Similiter  habet  Jmiil.  Afric.  1.  J.  de  partibi 
div.  leg.  c.  21.  col.  348.  a.  In  Gr.  lie  :  2i/  Je  aVf^si/c» 
(  ed.  Compl.  ircfctjCi] )  irplg  tv;  irctr/pcf;  CH  gV  sipmn  (  Mii 
Alex.^e?'  e/)miti?  )  r^a^ei^  sV  71^/1«  na^u. 

Tf .  16.  Itidem  Gracce  ,  nill  excipias  hoc  i  aVorfo^MWTaU 


iiJ'e, 


rtentrtr  hue . 


pro  convertent  fe  hue.  Hieron.  qusft. 


Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  521.  b.  Generatione  aulei.i  quart» 
revertentur  hue.  Ambr.  1.  2.  de  Abr.  c.  9.  col.  342.  a.  Ouar- 
ta  autem  general,  revertentur.  Tichon.  reg;  y.  col.  61.  h. 
)-evertctur  hue.  Autt .  quaefl.  Vet.  Teft.  qua:ft.  8.  col.  46.  f, 
Et  quarta  generatione  exient  inde.  Auct.  I.  de  vit.  chr.  ap- 
pend. Aug.  to.  6.  col.  186.  b.  Nondum  repleta  funt  peccata 
Amorrkxorum  ufque  adhuc.  Ambroliaft.  col.  66.  d.  Kon  /unt 
completa  peccata  ,  &c.  Ut  fup.  Gr.  iicu  -/if  «•  «~e^.'V/"i'iT«( 
0.1.....  eu^  T>s  (i^f. 

t.  17.  similiter  Ambr.  1.  2.  de  Abr.  c.  9.  col.  345.  e; 
Cum  jam  fol  effet  ad  occafum  ,  fl.tmmajacla  eft  ,  Zi  ecce  for- 
nax fumigabunda  ,  ^  lampades  ignis  ,  qu.e  pcrtranjierunt  per 
media  divifa  ilia.  Ita  quoque  in  Gr.  nili  quod  initio  exftat, 

6"fi  J;    0  ,  dc  m  fine  ,   ccix  ;«;cct'  twv  J r^CTCfU^/XCCTClir  T'cTwr, 

per  medium  divijionumiftarum.  Edit.  Compl.  pro  iirii  /^, 
hab./-.Tei  /h   vWm  ,  ficut  Auguft.  &  Ambr.  liipra. 


t.  18.  Gr.  'Et 


TT,    VJ.ttf'U     =)C;II)1 


Kvf.iQ^    • 


'A- 


£/)«,«  Jiccimm  ,  ^=7^;;' ,  &c.  ut  in  textu  Lat.  Eadem  iterum 
refert  idem  Auguft.  qua:ft.  21.  in  Jol'ue,  to.  3.  col.  589.6. 
praeter  hoc ,  funien  magnum  ,  fiumen  Euphr.item.  'similiter 
habentvet.  Iren.  Interp.  I.  J.  c.  52.  p.  J  52.  a.  &  Ambr. 
1.  2.  de  Abr.  c.  10.  col.  344.  c.  Semini  tuo  dabo  terram 
hanc  ,  ,\  flumine  Xg'jpti  uj'qui  ad  flumen  magnum  Euphra- 
tem. 

t.  19.  Ita  rurfum  Auguft.  quasft.  21.  in  Jofue,  col.  589» 
e.  praeter  hoc  ,  Cetmonxos  i  at  in  Gr.  Kf//M»«iK5  ,  Ut  fup» 
iutcxtu. 


48  LIBER     GENESIS.     Cap.    XVI. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

'Aiig.t.i6.ilt!iv.      io.  &  Chetxos ,  &:  Phvrefxos ,  &  Rapha'im,        jo.  &   Heth^os,  &  Pheiezaos,  Raphalni 

J>i,  c.   14.  4s5.  quoque, 

*.  z\.  &  Amorrhxos,<ScChananxos,&Eva:os,        n.  &  Amorrh^os ,  &  Chanansos ,  &  Ger- 

&  Gergelxos  ,  &  Jeburxos.  gefsos,  Scjebufeos. 

NoTyE      AD     VeRSIONEM     ANTIQUAM. 

■Jf.  20.  Siciterum  Augufl.  quaeft.  ii.in  Jof.  col.  589.^.  if.   11.  ludem   Auguftin.  quid.  21.  in   Jofue  ,  ciiia 

exceptouno  ,  CenhMs  ,  e  Gr.  XtT^*!-;.  Gr.«co, 


CAPUT     XV  I. 


Versio    antiqua. 


Vuigata    nova. 


.Amir.    I.   \.  de 
'Ah.  c,  4. 150.  c. 


Aug.  I.  l6.Jfciv. 
D« ,  c.  34.  w.  7. 


Amhr.   I.  I.  ie 
Ah,  c,  4.  ZJI.jC 


2.  Dixit  Sara  ad  Abram  :  Ecce  conclufit  me 
Dominus ,  ut  non  pariam  :  intra  ergo  ad  ancil- 
•1am  meam,  ut  filios  facias  ex  ilia 


1.  T  Gitur   Sarai  ,  uxor  Abram  ,  non  genueraC 
X  libei'os :  fed  habens  ancillam  /Egyptiam  no- 
mine Agar, 

1.  dixit  marito  fuo  :  Ecce  conclufit  me  Do- 
minus, ne  parerera  ;  ingredere  ad  ancillam  meam , 
ii  forte  laltem  ex  ilia  fufcipiam  filios.  Cumqueille 
acquiefceret  deprecanti , 

3.  Et  apprehendit  Sarra ,  lucor  Abram,  Agar        3.  tulitAgar  jEgyptiam  ancillam  faam,poft 
jEg)'ptiam  ancillam   fuam  ,  poll:   decern    annos    annos  decern  qu^m   habitare  coeperant  in   terra 
quam  habitaverat  Abram  in  terra  Chanaan  :  &    Chanaan  :  &  dediteam  viro  fuouxorem. 
dedit  earn  Abram  ^'iro  ilio  ipfi  oxorem. 

4.  Qui  ingreiTus  eft:  ad  eam.  At  ilia  concepifle 

fe  videns,  defpexit  dominam  fuam. 

c.    Et  dicit  ad  eum  :  Tnjuriam  accipio  ex  te  :  5.   Dixitque  Sarai  ad  Abram  :  Inique  agis  con- 

e^O  dedi  ancillam  meam  in  linum  ttium ;  ubi  an-     tra  me  :  ego  dedi  ancillam  meam  in  linum  tuum, 

tem  videt  COnceptlim  elfe  ,  Ipreta  llim  coram  ab     quae  videns  quod  conceperit ,  defpeftui  me  habet : 

ca  :  judicet  DetlS  inter  me  &  te-  judicet  Dominus  inter  me  &  te. 

6.  Di>it  autem  Abtam  ad  Saram:  Ecce  ancil-  6.  Cui  refpondens  Abram  -.  Ecce,  air,  ancilla 
la  tua  in  manibiis  mis ,  utere  ea  quomodo  tibi  tua  in  manu  tua  eft ,  utere  ea  ut  libet.  Affligente 
placuerit.    Et  afflixit  earn  Sara ,  &  fiigit  a  facie    igitur  earn  Sarai,  ftigam  iniit. 

ejus. 

7.  Et  invenit  eam  angelus  Domim  fuper  fon- 
tem  aqux  in  deferto ,  ad'fontem  in  via  Sur. 


8. 
gio. 


A  facie  Sars  domins  mex  ego 


fu- 


Wlm.  deTriti.if. 
£41.  n. 


Uiercn.     <]n.iji. 
Hth .  10.  2.  511.  c. 


9.  Et  dbcit  angelus  Domini  ad  Agar  :  Redi  ad 
dominam  tuamj'iSc  humilia  te  fub  manibus  ejus. 

10.  Et  dixit  ei  angelus  Domini  :  Multiplicans 
multiplicabo  femen  tuum,  &:  non  dinumerabi- 
tui'  a  multitudine. 

II &  vocavit  nomen  ejus  Ifmael  ,  quia 

exaudivit  Deus  humilitatem  meam. 


hier.  I.  2.  inef. 
ad  Gal.  to.  4.  ly^. 


Ii.  Ifte  erit  rufticanus  homo ,  manus  ejus  fu 

NoTiE    AD    Version  EM    antiqua.m. 


7.  Cumque  inveniffet  eam  angelus  Domini 
juxta  fontem  aqus  in  folitudine ,  qoi  eft  in  via  Sur 
ill  deferto , 

8.  dixit  ad  illam  :  Agar  ancilla  Sarai,  unde 
venis  ?  &  quo  vadis  ?  quo:  refpondit :  A  facie  Sa- 
rai dominx  mex  ego  fugio. 

9.  Dixitque  ei  angelus  Domini  :  Reverte» 
re  ad  dominam  tuam ,  &  humiliare  fub  mana 
illius. 

10.  Et  rurfum  :  Multiplicans,  inquit ,  multi- 
plicabo femen  tuum  ,  &  non  nuraerabitur  pr« 
multitudine. 

11.  Ac  deinceps  :  Ecce,  ait,  concepifti,  & 
paries  filium  :  vocabifque  nomen  ejus  Ifmael , 
eu  quod  audierit  Dominus  affiiftionem  tuam. 

1 1 .  Hie  erit  ferus  homo ,  manus  ejus  contra 


A  D 

t-  2.  Rurfum  Ambrof.  1.  i.  de  Abr.  c.  lo.  col.  346.  b. 

Concliijttme  Dcmiiiiis  ,  nt  nun  fariam  ,  intra  ergo  ad 5^ 

flitim  fiaes  ex  ilU.  Hieion.  veio  quxft.  Hebr.  in  Gen. 
col.  521.  b.  Ecce  coiuUiJii  me  Domtnit;  ,  ut  non  pariam  i 
ittgredere  ergo  ad  ancHlam  meam  ,  lit  baheam  flios  ex  ea.  Sic 
etiam  inGr.  nili  excipias  verbum  ,  i.a  Tszzs-iro.xVct/iKi  ,  nt 
fiUosfaciam;  at  in  aliis  vet.  lib.  legiair  ,  iVa  teXio-ciiis;;!  , 
at  filios  facias  ,  quod  fecuii  funt  Ambrof.  Jo.  Chryf.  & 
Philo. 

•jt'.  5.  Gr.  ita  incipic  :  Kai  ^a£?ca  Xxpz  ,  K  frmens 
Sara  ,  nee  addit  infra  ,  Kal ,  port  Chanaan  ,  quod  tamen 
habet  Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  «cCompl.  csetera  concor- 
clant  ad  verbum.  Similiter  habet  idem  Auguft.  Locut.  49. 
deGen.  to.  5.  col.  Jip.d.  Et  ded:t  eam  Alramz'iro  Jrto  ipji 
uxorem.  F.6  fpectant  qux  dicit  Ambr.  1.  i.deAbr.  c.  4. 
col.  291.  e.     Sara  ipfa  marito  ancitU  fiix  potejhtleni  dederal. 

ir.  <.  Gr.  Era-E  ji  S.ipx  vfci'  ACfotfi'  AiixJ^ua;  ex  «?■.. 
icS^a,  Ji  'i-Tih-ja^pl  iX-' >  'l'<''fti^«>  s'ltiiTiW  a'fTii?  ,  &c. 
urin  Lat.  Auguft.  Locut.  Jo.  de  Geri.  to.  ?.  col.  329.  d. 
Ciim aiitem  -vidit  fe  conceptiim  habere  ,  fp-.eta  fitm  coram  ilia : 
luin  addit ;  Gnzci  hahcut  hoc  toco  payt:iipinm  ,  ijitod  Latina 
linpia  non  hahet  ,  hoc  eft  ,  .'J  ?ca  ,  fed  taiiijaam  /1  dicerett'.r  , 
videns  autem  fe  conceptum  habere  ,  fpreta  lum  coram  ilia, 
ijiiafi  folcecifmus  fonat ,  fie  etiam  per  illf.d  partie:fmm  q:isd 
Uiclnm  efl  ,  USm  ,  pio  quo  nss  dicimiis ,  videns. 


Tf.  tf.  Haec  verba  :  Dixit  atttem  Abram  ad  Saram  .,  repo- 
fuimus  de  Gracco  ;  quorum  loco  ,  Ambrof.  habet  ;  Sed 
Abraham  vir  moderatns  fj  pnidens  :  Ecce  ,  inquit ,  ancill» 
tua  ,  &c.  reliqua  cum  Graeco  congruunt. 

Tf.  7.  Gr.  E^fs  Js  ivTW,  &c.  Invenit  autem  eam  ,  Sec, 
utin  textu  Lat. 

if.  8.  Ambrof.  ha:c  anteponit  :  Inierroganii  angelo  qu», 
tret ,  refpondit :  A  facie  Sar.t ,  &c.  quorum  loco,  Gr.  habet : 
Kcti   il'TTiv  dvTn  0  crr/ys^oi  Kuf,,^'   ' A'/xp   -ttciiJ icni'  Xscpaci;^ 

&c.  ut  in  Lat,  Et  dixit  ei  angelns  Doinini  :  Agar  ajicilln 
Sarie  ,  iinde  venis  ?  ^  quo  vadis  ?  {J  dixit :  A  facie  Sane  , 
&c. 

it.  9.  Gr.  Era-e  il  avn   0    ayyixi  Kup!i-    ' A-^r'j^pxpt- 

6; j  TaTE.'i  mEii7i ,  &c.  ut  fup.  Ambr.  1.   i .  de  Abr.  c.  4. 

col.  292.  b.  Angellts  dixit  illi  :  Rez'ertere ad  dominam  tttatn  ^ 
^  humilia  tejuh  manihns  ejus  :  mel.  humtUarejub  ,  &c. 

it.  10.  Hieron.  1.  2.  in  ep.  ad  Gal.  to.  4.  col.  279.  c. 
Multiplicans  multiplicabo  jemen  tuum  ,  ^  tion  numerabititr 
pyx  multitudine,   lea  quoque  in  Grasco. 

Tf".  II.  Gr Kai  x«a£C£.5  to  oVc^ua  «Vt? 'Ic/^aifA  ,  ct: 

eVvix^-;;  K:'/;(o;  Ts-i  TOi-Trwccfiu  ctr.  Et  vocabis  nomen  ejus 
Ifmael  ,  quia  exaitdivit  Dominus  humilitatem  tuam.  Edit. 
Compl.  'iryy.iC'.v  o'©Ec;. 

t.  11.  Eadem  iterum  refert  idem  Hieron.  qusft.Hebr. 


LIBER      G  I-:  N  E  S  I  S.     Cap.    XVII, 


'49 


h,j:  24. 


V  u  I.  G  A  T  A    N  o  V  A .  V  1;  n  s  I  o    A  N  T  1  «2  a  A.' 

omnes,  fc  niamis  omnium  contra  cinn  :   &  h  per  omnes ,  &  m.iniis  omnium  fiipcr  cum  :  & 

rci;ii)iiciiiilvcrlonimfrarrum  fuomiii  (i^'ct  t.ibcr-  contra  C.icieni  on-iiiiuin  fiatium  fuorum  lubU.i- 

nacula.  I'llf- 

i;  Vocavit  autcm  nomcn   Domini  qui  IiK|iic-  I?.    F.t  VOC.l\  it  nomcn  Domini  qui  loqiicbatur    ihi-r.d,  Ttiii.^, 

batiir  acl  cam  :  Tu   IJcus  ([ui  viililH  mc.     Dixit  fccum  :  'Jll  Dcus  ([lli  alpcxilU  nic 841.  i.e. 

enim  :  Profoito  liic  vidi  portciiora  viilciitis  nie. 

VuLGATA       NOVA. 

i_|.   I'ldptcrca  nppcllavit  piitciim   ilium,  Puteum  nomen  ejus  Ifmacl. 
vivcntis   iS:   viilcntis   mc.      Jpll-  dl  inter  Cades  &  16.  O&oginta  &  fex  annnrum  crat  Abram  quan- 

Baiail.  do  pcperit  ci  Agar  Ifmaelem. 

1  J.   I'cperitqne  Agar  Abrx  filiiim   :  qui    vocavit 

NoTyE     AD     ViCRSlONEM     ANTIQUAM. 

inCen.  to.  1.  Col.  Jii.  il.  exccptis  his  :  //n  «;(  rffy?;f/<j  A»-  if.   15.  Cr.  Kai  fxa'soe t?  ?«??>«{  t/i»?  avT/;r  Xi) 

m/i ;  nc-c  diffimilia  Gr.  habet  ,  nili  excipias  ummi ,  xari      0  <b)£o;  0  iviJ  w  fit ,  Set. 
■HfUiivQ/ ,  veijiii  fuiem  ,  loco  coiitiajiickiii. 


CAPUT     XVII. 


Hall. 

144.    iO. 

Kom.  4, 

»7- 


I 


VULGATA     NOVA. 


p; 


VERSIO     ANTIQUA. 

i./'^Um  effer  .mnorum  non.-igint.i  &  novem, 
V-/apparuit  ci   Dominus ,  6c  dixit  ilii  :  Lgo 

fum  Deus:  place  in  conrpectu  meo,  &efto  line 

querela. 
z.  Lt  ponam  teflamentum  meum  inrcr  me  & 

inter  te ,  &  implcbo  te  v.ikie. 

5.  Et  prociciit  Abram  in  faciem  fuam. 

4.  Et  locutus  ell:  illi  Deus,  dicens  :  Et  ego  ,  ec- 
meiini  tecum ,  erifque  pater  raultarum  gentium.    CE  teftamentum  meum  tecuin ,  &:  ens  pater  mul- 

titudinis  gentium. 

5.  Et  non  appcllabituv  .idhuc  nomen  nu'm 
Abram  :  fed  ent  nomen  tuum  Abraham  :  quia 
patrem  multarum  gentium  poliii  te. 

6.  Etaiige.tm  te  valde,&;  ponam  te  in  gentes, 

ponam  te  ingentibus,  regefque  ex  te  egiedientur.  &  reges  ex  te  e.xibunt. 

7.  £t  ftatuam  paftum  meum  inter  me  &  te,  _  7.  Et  ftatuam  tellamentum  meum  inter  me& 
&  inter  femen  tuum  poft  te  in  generationibus  inter  te,  &  inter  femen  tuum  poll  te  in  genera tio- 
fuis ,  foedere  fempiterno  :  ut  fim  Deus  tuus,  &  nes  eorum,  in  teltamentum  xternum  :'ut  Irm  nbi 
feminis  tui  pod:  te.  Deus ,  &  femini  tuo  poft  re. 

8.  Daboque  tibi  &  femini  tuo  terram  peregri-  8.  Et  dabo  tibi  &  lemini  tUO  poft  te  ternm,  in 
nationistuiE,  omnem  terramChanaaninpolleirio-  qua  incolaes,  omnem  terram  Chanaan  in  pof- 
nem  ster nam ,  eroque  Deus  eorum.  fellloncm  xternam  ,  &  ero  iUis  Deus. 

N0T.E    AD    Version  EM 


Oflciuani  veMo  non.aginta  ik  novem  anno- 
uni  cd'c  coeperac,  apparuit  ei  Dominus  : 
di'iitquc  ad  cum  :  Kgo  Deus  omnipotens  :  am- 
bula  coram  me  ,  &  eflo  pertisftus. 

1.   Ponamque  Rcdus  meum  inter  me  &  te,  & 
multiplicabo  te  vcbementer  nimis. 
5.  Cecidit  Abram  pronus  in  faciem. 
A.    Dixitque  ei  Deus  ;  Ego  ium  ,  &   paftum 


5 .  Nee  ultra  vocabitur  nomen  tuum  Abram  : 
fed  aiipellaberis  Abr.aham  :  quia  patrem  multarum 
gentium  conftitui  te. 

6.  Faciamque  te  crefcere  veliementl{Tim&,  & 


J,f-.l. 

iC. 

r.V:,   f. 

i6. 

458.'. 

>■  7. 


A  D 

•t.  I.  Ambrof.  I.  I.  de  Abr.  c.  6.  col.  ipg.  c.  ait ,  Ahra- 
h,im  rmiaginl.t  ^  novem  ptoceffijji  aiiiiot  :  &  flip.  c.  4.  col. 
292.  d.  addit  :  Di.vj!  ill:  :  Fgejiim  Dens  trins  ;  emirerv  in 
con  'fieilii  meo ,  J»?  eflo  fine  querela  ;  pauloquc  poft  :  /int  ijiie- 
rcl.r  .,  hoc  eft  ,  nreprehenfilnlis  :  St.  1.  1.  c.  lo.  col.  546.  f. 
Dicitur  Ahitkc  :  Eftofine  teprehcufionc.  Hieron.l.  j.  coiur. 
Pelag.  CO.  4.  col.  540.  f.  &  541.  c.  Ego  Jam  Detis  tiiiis  : 
placeto  in  confpeiin  meo  ,  C  ejlo  fine  macula  ,  ir/  querela. 
P.  Orofius  contr.  Pelag.  col.  449.  h.  4J4.  g.  Ambiita  co- 
r.vn  me  ,1^  efto  fine  querela.      Gr.    'E>=ȣ70  /s'AGfa^  s'tot 

'S.-/M  Ei'fo  0  ©.=0'?  Ob'    ei/'afErsi  eVtoViw   s/^i  ,  k,  yim  i/uf/i-rr- 

if.  1.  liidem  Gr,«cc ,  nifi  excipias  veibum  T,Mi5wai ,  pro 
impleio.  RecUHii;ion.  1.  ;.  contr.  Pelag.  to. 4.  col.  540.  f. 
£t  ponam  teftam.  meum  inter  me  (^  le  ,  ^  multiptnabo  te 
ttimis. 

t.  5.  Ad  verbum  c  Graeco. 

if,  4.  similiter  apvid  Hieron.  qu«ft.  Hebr.  in  Gen.  col. 
«il.  d.  £1  hiUtusejl  e:  Dom:nni,  ilicent  :  Ecce  teftamentum 
vieum  tecum  i  2/  er:s pater  mnttitndtnis gentium.  Gr.  Ka;.' 
i~fi,;i'i  V  i m'.\'«»  imi  ,  Sec.  ill  ill  texiu  Lai.  Addit  ibid. 
Hiei«n.  ^otandum  quod  ubicnnqjie  in  Or.tco  teltameniuin 
Ic'imu! ,  Hi  in  Heh.to  fermnnefit  ta-dus,y<Vi-  pactum. 

■f.  J.  Hieron.qii.tft.  Hebr.inGen.col.  Jll.  d.  Et  non 
vocabitur  ultra  nomen  tuum  Abram  ,  Jed  ent  ,  &c.  ut  lup. 
Ita  qiioque  in  Gr.  ad  verbum.  S.  Pctr.  Chryfol.  fer.  154. 
col.  ')6  \.  b.  Et  non  vocabitur  amplini  nomen  tuum  .^bram  i 
fed  Abraham  ait  nomen  tuum  ,  quia  ,  Sec.  ut  ftip.  .^mbrof. 
1.  I.  de  Abr.  c.  4.  col.  192.  d.  .lUudeiis,  ait  :  Mutat  nomen  , 
littera  addtta  ,  ut  de  Abram  ,  vocaretur  Alnah.im.  X'ictorin. 
Al'iic.  I.  I.  adv.  Aiium  ,  col.  258.  b.  (imiliier  habet  :  Oiiia 
fairer»  multarum  gentinm  fojin  te  i   fed  coniinuo  addit  : 

Tm.  I. 


ANTIQUAM. 

Ante  etimy  cui  credidtfti  Deo  ,  qui  vivifcat  mortnot ,  ^5"  ^ar.!* 
ea  qu,e  nonjunt ,  tanquamjint  i  qua:  a  Graeto  abfunc.  Sinij.* 
lia  lei^untur  fuperaddiia  apud  Aug.  1.  i.  de  Gen.  to.  i, 

col.  660.  c.  exceplis  his  :  Ante  Deum  cui  credidift:  ,  qu: 

tanqtiam  ea  qu.v  junt.  Obfervaiidum  lamen  ifta  non  exftare 
apud  Auguft.  nifi  in  edict.  Amft.  Leaf.  &  Lovan.abeHeau- 
lem  a  Mls.codd. 

t.  6-  lea  Auguft.  fecundiim  Mfs.  codd.ubiconftanter  , 
augeam  ,  in  ediit.  augebo  ,  e  Gr.  Af'^a;  T*  in  eodera  eciam 
Gr.  bis  lip:  J px  c-pc  J  f.x  y  valde  valde  t  quod  non  geminac 
Auguft.  reliqua  ad  verbum  quadrant.  Eadem  exliihet .Au- 
guft. 1.  i.deGen.  to.  i.  col.  660.  c.  Et  augeam  te  nimis 
valde  ,  1^  ponam  tein  geiltes  ,  ^  reges  de  te  extent  :  &  Locur. 
JI.deGen.co.  5.  col.  529.6.  Qiiodlatinj  ,  inquir ,  ta- 
lent ,  augeam  ce  nimis  valde,  Gr.cci  habcm  ,  valde  zaJde. 
Ex  quibus  paiecopcimeiibi  coiiftare  Auguftinum,cum  ftm- 
per  Icgat  augeam  ,  nufquam  augeba  ,  quod  male  correxe- 
runc  Edit,  novilf.  concra  tidem  omnium  AJfs.  .Ambrolius 
lamen  I.  2.  de  Abr.  c.  10.  col.  547.  c.  habec  :  Augeio  tt 
valde  ,  i^  pon.im  te  in  genre;  ,  ^  feges  de  te  ernnt, 

if.  7.  Eadem  refert  icerum  Auguft.  I.  I.  deGen.  to.  i. 
col.  C60.  c.  pL^-ier  uiium  pjnam  ,  pro  ftatu.im  i  omircic 
eciam  inter  ,  ante  le.  In  Cr.  Kai  srea;  rvt  y.ar'k<;  ct 
(Kj/a.  yufccf  cv,  J-  a»a  ^osr  rsr  i-r-^fiaTC^  cv ,  &c.  ut  in  Lat. 
Mis.  vero  Alex.  &  Coit.  nee  non  edit.  Compl.  cuto  Au- 
guft. a  <t  ^£Cor  £^? ,  K.  ati  jit!C:r  ctf  ,  i  di  fi^'^^r  ry  .  &c. 

if  .8.  F.adem  riu-fum  leguntur  apud  Aug. turn  I.  i.deGea. 
to.  I.  col.  660.  c.ium  Locut.  52.  do  Gen.  to.  3.  c.  I.  729.  f. 
uno  camen  excepco  ,  hahtas ,  pro  inctia  ts.  Iia  eiiam  , 
cercio  habet  .\ug.  quarft.  }i.  in  Gen.  col.  587.  a.  cum  vetbo 
babitai ,  fed  pro  Cbanaan  ,  legic  euhai»  ,  vcl  ,  cum  Mf. 

Corb.  incultam.     In  Gr.  Ks*  -'i-jojcs. tiv  7«  it.-r.x- 

fiiKUi ,  xaaa»  nt  tv.!  Xo.a»'  «•;  )U[7a%!e.r  «.».»•  j  T jj. 


p 


LIBER     GENESIS     Cap.   XVII. 


Versio    antiqua. 

Ang.l.i6.icciv.  9-  Et  dixit  Deus  ad  Abraliam  :  Tu  aiitem  tef- 
Dti ,  c.  i6.  t.  7.  tamemum  meiim  conlcrvabis,&  femen  tuum  poft 
458.^.;»^;.         te  in  generationes  fms. 

10.  Et  hoc  eft  teftamentiim  quod  confervabis 
inter  me  &  vos  ,  &  inter  femen  tuum  poft 
te  in  generationes  fuas  :  CircLuncidetur  omne 
veftrum  mafculinum : 

1 1 .  &  circumcidemini  carnem  prxputii  veftri , 
&  erit  in  (ignum  teftamenti  inter  me  &  vos. 

1 2.  Et  pucr  odo  dierum  circumcidenu: ,  vef- 
trum omne  mafculinum  in  progenies  veftras  : 


VULGATA     NOVA. 

9.  Dixit  iterum  Deus  ad  Abraham  ;  Et  tu  er-    Ail.   •}, 
go  cuftotUes  paftum  meum ,  &  femen  tuum  poft  8. 

te  in  generationibus  fuis. 

10.  Hoc  eft  paftum  meum  quod  obfervabitis 
inter  me  &  vos ,  &  femen  tuum  po!t  te  :  Circum- 
cidetur  ex  vobis  omne  mafculinum  : 

1 1.  &  circumcidetis  carnem  prsputii  veftri, 

ut  fit  in  fignum  fcederis  inter  me  &  vos.  ^'"'«'  4« 

1 1.   Infans  ofto  dierum  circumcidetur  in  vo-  ''' 
bis ,  omne  mafculinum  in  generationibus  veftris  : 


Verna cuius,  &  emptitius  ab  omni  nlio  alieno  ,  qui     tam  vernaculus  ,  quam   emptitius  circumcide- 
"   '    '"      "  '  '''  ■  -•  1         j^j.^  &  quicunque  non  fuerit  de  ftirpe  veftra : 


non  eft  de  femine  tuo,  circumcilione  circumcide 
tur  ,  vernaculus  domus  tux ,  &  emptitius  : 

15.  &  erit  teftamentum  meiun  in  carne  veftra 
in  teftamentum  xternum. 

14.  Et  qui  non  fiierit  circumcifus  mafculus, 
qui  non  circumcidetur  carnem  prxputii  fui  oflavo 
die ,  interibit  anima  ilia  de  genere  ejus  :  quia  tefta- 
mentum meum  dillipavit. 

NotjE  ad   Versionem  antiquam. 

ft»  Kt/Tc";  f.'{  ©soV.  Mf.  Alex,  cum  edit.  AIJ.  «c  Augufi. 

«i/To7;  0£o;.  Obfervat  fup.  Aug.  /tternum,  4  naftris  iiiter- 

pret,iri  ,  ijitodGr.tci  appcllam  ,  d.j/r-r  ,    quod  ii  Jttciih  ieri- 

vatttm  eft jed  noil  pint  auji  ,  inquit ,  Lanni  he  dicere  , 

ficcut.ire.,.,  fxctitariii  qittppe  dicitnttir  mltlta  y  qua  in  hoc  fx- 

cftlo  Jtc  Agnnttir  ,  ut  brevt  et'..\m  tempore  triinjeatit  ;    a/w/.cf 

aittem  quod  dkitnr^  mtt  non  hubet  jinem  ,  aut  ttfqite  in  hujtti 

JAC'tli  tenditttr  Jinem. 

t.  9.  Ad  verbumeGr.  nifi  quod  ibi  additur  ,  cv  ,  tu  , 

ad  verbum  J.aiv^iiiii^  ,    conjervabii   ;    at  ediit.   Aid.   & 

Compl.  delent ,  cJ,  cum  Auguft.  tundem  locum  citat  S. 

Dodlor  ,  Locut.  55.  de  Gen.  to.  }.  col.  $29.  f.  ut  lupra  , 

abfque  ««,  fed  loco,  in  generationes  Juas  ,  icribit  ,  in  proge- 

tiiesjua<,  Gr.  ; ';  ra.iyt,sii  atrw.  Lib.  veto  contr.Adim. 

to.  8.  col.  I  54.  b.  c.  lie  legit  ;  Teftamentum  meitm  cuftodi  , 

»»  JS  femen  tuum  ,  quod  erit  poft  te  ;  deinde  hoc  omilfo,  in 

generationes  fuas ,  cum  edit.  Compl.  addit   :  Hoc  eft  tefta- 
mentum y  Sec.  At  vereor  ne  hie  S.  Pater, vel  citet  ex  memo- 

ria  ,  fenl'um  magis  quacrendo  quam  verba  ,  vel  potiiis  tex- 

tum  refetat  qualiter  ab  Adimanto  ,  quern  confutabat,  pro- 

latus  fuerai  :  id  maxime  patet  ex  his ,  quse  addit  Auguft. 

iJac  omnia  'jerha  ,  inquit ,  Veteris  Teftamenti  ,  n(  eis  de  Novo 

Teftamenio  adverfeiur  ,  preponii  Adimantus.     Non  tamen 

Adimantus  hie  infimulatu:  fall!  ab  Auguft.  ut  infra  n.  3. 

col.  I  jj.  d.  Ambrofius  epift.  yi.  col.  1076.  b.  lie  habet : 

Et  dixit  Deus  ad  Abraham  :  Tu  autem  teftamentum  meum  ob- 

fervabis  ,  tu  'i^  femen   tuum   poft  te   ,    in  progenies    eorum. 

Sedul.  Scot.  inep.adRom.  col.  joi.b.  c.     Et  dixit  Domi- 

nns  ad  Abraham  :  Tu  autem  teftam.  meitm  fervabis  ■>  ^  otnne 

genus  tuum  poft  te  ,  in  generationes  fuas. 

Tf.  10.  Itidem  in  Gt^co  ,  fed  abfque  eft  ,  ante  tefta- 
mentum. Similiter  Ambrof.  epift.  71.  col.  1076.  b.  nonnul- 

lis  mutatis  :  Ethoc  eftteftajn.  meum  quod  objervabis  inter  ms 
l^  vos  ,  ^  femen  tuum  peft  te  in  progenies  eorum  :  circumci- 
detur veftrum  omne  majcultnum.  Obfervandum  apud  Au- 
guft. fupra  addi  pronom.  meum  ^  ad  teftamentum;  fed  in 
editt.  tantiim  ,  renitentibus  Mfs.  &  LXX.  Lib.  veto  contr. 
Adim.  to.  8.  col.  154.  b.c.  Aug.  habet  :  Hoc  eft  teftam. 
meum  ,  quod  fervabis  inter  me  ^  te  ^  '^  femen  tuum  ,  omif- 
lis  aliis  :  huic  leclioni  favent  quidam  Grjcci  ,  apud  quos , 
yii  cy,  cv,Kj7l  c-r/p^a  ci^  {Jt^-ra.  c/,  abfque  feqq.  s.'?  t«; 
7;f=a5  dvrioi.  Sedul.  quoque  Scot,  in  ep.  ad  Rom.  col. 
JO  I.  b.  c.  legit  :  Et  hoc  eft  teftam.  quod  difpoftti  inter  me  ^ 
vos  ;  deinde  ,  omifTis  intermediis ,  addit  ;  Circttmcidetur 
omne  mafcuUnumveftrum  ;  qux  poftrema  etiam  habet  vet. 
Iren.  Interp.  1.  4.  e.  16.  p.  245.  a. 

"t.  II.  ItaGraeee.  Ambrof.  vero  epift.  72.  col.  1075.  f. 
&  Sedul.  Scot,  in  ep.  ad  Rom.  col.  joi.  b.c.  lichabent  : 
Et  circumcidetis  carnem  prxptttii  veftri  ,  ^  erit  injigno  tefta- 
menti inter  me  ^  vos.  Itidem  vet.  Iren.  Interp.  1.  4.  c.  16. 
p.  246.  a.  omilfo  tamen  ,  J5  erit .-  at  in  Gr.  conftanter  ir;- 


3- 

Luc. 


1 5  eritque  paftum  meum  in  carne  veftra  in 
fcedus  sternum. 

14.  Mafculus,  cujus  prxputii  caro  circum- 
cifa  non  fuerit,  delebitur  anima  ilia  de  populo 
fuo  :  quia  paftum  meum  irritum  fecit. 


fntiv^.v.iStc ,  circumcidemini  ,  (icut  infra,  j, 'Vw  'Ji  m/nuw , 
^  erit  in  fignum  ,  Mf.  Alex,  folus  ,  ir  cttfislci.  Eadem  diver- 
se legunnir  apud  Auguft.  1.  contr.  Adim.  to.  8.  col.  i  54.  b. 
c.  ubi  lie  :  Omne  majcuiinum  circumctdes  m  carne  prxplttii 
ipjorum  ;  ^  Jtt  hoc  /ignum  teftamenti  inter  me  ^  vos  i  quae 
verba  quoniam  diftimilia  funt  illorum,  qus  fupra  retulit 
Auguft.  vix  alium  ,  ut  jam  dixi  ,  hoc  pofteriori  loco, 
ciediderim  ufurpatum  fuifTe  contextum  ab  Augulbno  , 
prxtcr  ilium  ,  quem  Adimantus  adhibuetat. 

a.  12,  In  Gr.  poft  I.  circumcidetur  ,  addictir  iJyKn',  ■vo- 


bis., loco  veftrum,  quod  habet  Auguft.  fubinde  ^oH progenies 
veftras  ,  additur  ,  xai ,  quod  delet  Aug.  caeteia  quadrant 
ad  verbum.  Non  diftimulabo  tamen  in  editt.  Auguft.  pto 
altcno  ,  Icribi ,  alienigena  !  fed  cum  Mfs.  codd.  feranc  , 
alieno  ,  hanc  leftionera  prasferendam  duxi  ,  maxime 
ciim  in  Gr«co  ,  legatiu^ ,  ttwnfii^s  ,  non  «Mo^J>.y.  Simili- 
ter habet  idem  Aug.  Locut.  J4,  de  Gen.  to.  5.  col.  J29.f. 
Et  puer  otto  dierum  circumcidetur  ,  omne  ma;culinum  ,  fed 
ablque  vobts  ,  aut  veftrum.  Ambrof.  epift.  72.  col.  1076.  f. 
iic  habet  :  Infans  oilo  dierum  circttmcidetur  vobis  ,  omne  tnaf' 
cuhnum  in  progenies  veftras  :  vernaculus  domus  ttta  ,  ^  pe- 
cuniA  emptui  y  ab  omni  filio  altertus  ,  qui  non  eft  ex  femine 
tuo,  circumctjione  circumcidetur  :  mox  ita  :  Et  erit  teftamen- 
tum ,  &c.  non  repetitis  his ,  vernaculus  domus  tux  y  em- 
ptitius ,  quae  eciam  abfunt  a  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  8c 
Compl.  In  eifdem  tamen  i.  loco  legitui,  J  <i/xc7!h!;th5  c/y./a; 
cv  ,  j,  a  ap7i  f  ilnTo;  ,  (icut  apud  Ambrof.  Aug.  vero  contr. 
Adim.  feu  potii'is  Adimantus  ipfe  apud  Auguft.  to.  8,  col, 
154.  b.  c.  ita  legit  :  Otlavo  autem  die  circumcidetis  omnes 
mafculos  in  gente  veftra  ,  ut  etiam  dominatltm  ^  cotiip,ira~ 
Sum  circumcidatis  ,  prater  alienigenam.  Deinde ,  omiftis  in- 
termediis ,  addit  ;  Et  hoc  erit  teftamentum  ,  fed  heu  I  quam 
diffimilia  iUa  ,  &  Graceo  ,  &  ipii  Auguftino  [  Sedul.  Scor.  ia 
ep.  ad  Rom.  col.  jo i .  b.  c.  utrique propius  accedit,  dicendo: 
Et  puer  oHavo  die  circumcidetur  in  vobis  ,  omnis  maj cuius  in 
generationibus  veftris  :  vernaculus  ^  pecunta  eniptus  ,  ah 
omnibus  filiis  alienigenartim  ,  {5  ?"' '""'  'ft  ex  femine  tuo  cir- 
cumcidetur. Et  erit  y  Sec. 

If.  13.  Similiter  habet  Ambrof.  I.  1.  de  Abr.  c.  11.  col. 
349.  e.  &  ep.  72.  p.  1076.  f.  una  cum  Grscco.  Sedul.  vero 
Scot. in  ep.  ad  Rom.  col.  501.  elegit  :  Et  erit  teft.tmentam 
tnettmfuper  cirnem  veftram  ;  deinde  iic  :  Mafculus  qui  nor» 
fuerit ,  omiftis  his ,  in  teftamentum  xternum.  Item  ap.  Aug. 
1.  conir.  Adim.  to.  8.  col.  i  34.  b.  c.  Et  hoc  erit  teftamentum 
in  gente  veftra  ;  deinde  ,  ^  omnis  mafculus ,  &e. 

X.  14.  Rurfus  Auguft.  1.  2.  de  nupt.  &  eoncup.  to.  lO. 
col.  313.  a.  legit  :  Mafculus  qui  non  circumcidetur  carnem 
prapatii  fui  odava  die  ,  difperiet  anima  ejus  de  genere  fuo  i 
quia.  Sec.  ut  fup.  Similiter  Ambrof.  1.  2.  de  Abr.  c.  II. 
col.  350.  a.  c.  Chti  non  jtterit  circumcifus  mafculus  ,  ^  qui 
non  circumciderit  carnem  prjiputii  fui  odavo  die  ,  interibit  ani- 
ma ilia  de  genere  fuo  ,  quia  teftam.  meum  interrupit.  At  ep. 
72.  col.  107(5.  f.  fie  habet  :  Et  incircumcifus  mafculus  ,  qui 
non  circumciderit  c.lrnem  prxpfttii  fui  odava  die ,  extermina- 
bitur  anima  ilia  de generatione  ilia  ,  quia  teftamentum  meum 
tranjgrejpts  eft.     Gr.  Kai  tt-^sptrfiinc^   apofy  ,   05  v  icefnT- 

;UH^ii'iSTa(  TMv  cupaa e^oAeEp5i/^nC£Ta/  H  "^t'X»  eVfi'^w  sk  tQ 

7/ifS  a't'TM!,  oTi  TiJ» Sii^iX-iJcca.  Fulgenr.  epift.  17.  ad 

Petr.  Diac.  p.  303.  Mafculus  qui  non  Jitertt  circumcifus 
carne  prxpuiii  fui  otlavo  die  ,  exterminabitur  anima  ilia  de 
populo  fuo  ,  quia  teftam.  meum  tranjgreffus  eft.  Sedul.  Scor- 
in  ep.  ad  Rom.  col.  Joi.  b.  e.  Mafculus  qui  non  fuerit  cir- 
cumcifus in  carne  praputii  fui  die  otlava  ,  exterminabitur  ille 
de  genere  fuo  ,  quia  teftam.  meum  di{^pavit.  Auguil.  vero  1. 
contr.Adim.  vel  poiius  Adimantus  ipfe,  to.  8.  col.  134. 
b.  c,  Et  omnis  mafculus  qui  non  circumcidet  praputium 
futtm  ,  perdet  animam  fitam ,  de  media  plebe  ,  quia  teftam, 
meum  dijfolvit.  In  Mf.  Oxon.  pro  e'x  tv  7=>if^  aii^TiT^ ,  'egi- 
tur ,  sH  n  M»?'  cui  leftioni  favent  Adimantus ,  Se  Fulgen- 
tius  fupra. 


LIBER 

VutGATA     NOVA. 

1  ? .  Dixit  c|iioque  Deus  ad  AbraJMrn  :  Saiai 
axoiem  tuam  non  vocabis  Saiai ,  led  Saraiii. 

1 6.  Et  benedicamei,  &  ex  ilia  dabo  tibi  fi- 
lium  cui  benedidurus  fum  ,  eritque  in  natioiies, 
'•&  rcges  populorum  orier.tur  ex  eo. 

17.  Cecidit  Abraham  in  faciem  fiiam ,  &  rifit, 
dicens  in  corde  fuo  :  r^Jtafne  centcnaiio  nafcetur 
.filius  ?  &  Sara  nonagcnaiia  paiiet  ? 

1 8.  Dixitque  ad  Deum  :  Utinam  Ifniael  vi- 
vat  coram  te. 

In/ 18.       >9'   Et  ait  Deus  ad  Abraham  :  Sara  uxor  tua 
10.  pariet  tibi  filium ,  vocabifque  nomen  ejus  Ifaac, 

tS  ii.  z.  &  conftiluam  paftuni  meum  illi  in  foedus  fempi- 
ternum ,  &  femini  ejus  port  eum. 

io.  Super  Ifmae'l  quoque  exaudivi  te  :  ecce  , 
benedicam  ei,  &  augebo  &  muitiplicabo  eum 
valde  :  duodecim  duces  generabit ,  &  faciam  il- 
ium in  gentem  magnam. 

21.  Paftum  vero  meum  ftatuam  ad  Ifaac , 
quern  pariet  tibi  Sara  tempore  ifto  in  anno  altero. 


51 


GENESIS.     Cap.    XVII. 

V   i:  R  S  I  O     A  N  T  I  Q  U  A  . 

1 5.  Et  dixit  Deus  ad  Abraham  :  Sara  uxor  ma 
non  appellabitur  nomen  ejus  Sara ,  fed  Sarra  erit 
nomen  ejus. 

16.  Benedicam  aiitcm  iilam  ,  &  dabo  tibi  ex 
ea  filium,  &  benedicam  ilium  ,  &  erit  in  natio- 
nes,  &  regcs  gentium  ex  eo  eiunt. 

17.  Et  procidit  Abraham  fuper  faciem  fun m  , 
&  rifit,  &.  dixit  in  animo  fiio,diccns :  Si  mihi  cen- 
tum annoshabenti  nafccnirlilius;  &.  fi  Sarra  an- 
norum  Nonaginta  pariet? 

18.  Dixit  autem  Abraham  ad  Deum  :  Ifmael 
hie  vivat  in  conl'pcftu  tuo. 

19.  Dixit  autem  Deus  ad  Abraham  :  Ita,ecce 
Sarra  uxor  tua  pariet  tibi  filium,  &  vocabis  no- 
men ejus  I(aac  ,  &  llatuam  telb.mcntum  meum 
ad  ilium  in  teftamentum  xternum,  elle  iili  Deus, 
&  femini  ejus  port  ilium. 

2.0.  De  Ifmael  autem  ecce  exaudi\i  te:ecce, 
benedixi  eum,  &  ampliabo  ilium,  &  muitipli- 
cabo ilium  valde  :  duodecim  gentes  generabit, 
&:  dabo  ilium  in  gentem  magnam. 

zu  Teftamentum  autem  meum  ftatuam  ad 
Kiac ,  quern  pariet  tibi  Sarra  in  tempore  hoc 
ad  annum  fcquentem. 

VULGATA       NOVA. 

1 1.  Cumque  finltus  elTet  fermo  loquentis  cum  eo,    emerat,  cundos  mares  ex  omnibus  viris  domus  fax  : 
afcendit  Deus  ab  Abraham.  &  circumcidit  carncm  prajputii  eorum  ftatiin  in  ipfa 

ij.   Tulit  autem  Abraham  Ifmael  filium   fuum  ,    die ,  ficut  prsceperat  ei  Deus. 
&  omnes  vernaculos  domus  fus  :   univerfofque  quos 

Not;e    AD    Versionem 

I  J.  ItidemGraccc,  fublata  vocula  fed ,  ante  Sima 


Aii^.l.  16,  At  (IV, 
Uci ,  r.  iiS.   t,  7. 


in  Mf.  tatnen  Alex,  eft  ctMa  Sa'f'/»*.  Nee  ciiiandum  quod 
in  editt.  Auguft.  legatur  Sura:,  p  o  Sini  ,  &  Sara,  pro  Sar- 
ra ,  cum  Mfs.  codd.  &  dsecum  conftanter  feranc ,  Sam  ,  & 
Sarra.  Hanc  le6lionem  confirmat  Ambrol.  1.  2.  de  Abr. 
c.  i  I .  col.  5  J I .  a.  dicens  :  Siirx  una  additttr  litiera  ,  hoc  efl, 

T,  ut  vtJcaretitr  Sarra Sarra  etiim  dicititr ,  cif'X^  sju\i  ,  hoc 

eji ,  potcfiai  mea  ,  vei  principatiti  met  iTiitiitrti  ,  vel  regis : 
Sara  Greece  dicttiir  ,  etf.'xy^ct ,  Lathie  ,  qttx  rcgat.  Hieron, 
tamen  1.  5.  contr.  Pelag.  to.  4.  col.  J41.  b.  legit  :  Sarai 
uxor  tna  jionvocabitiir ultra  Sarai  i  jtd  Sara  erit  nomen  ejus. 
Xib.  veto  qujeft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  J22.  c.  ait  : 
Arrant  qui  pritant  primlim  Saram  per  untim  ,  r  ,  fcriptam 
fiiiffe  ,  ^  pojlea  ei  altcritni,  r,  addttnm  :  ^^  qjiia  ,  r  ,  apnd 
Gr^uos  centenariits  mtmerits  ejl  ,  rnriltas  [tipcr  nomine  ejus 
'ineptias  ftifpicantitr  :  cum  utujue ,  mcunnne  volant  ei  I'O- 
cahitUtm  tommtttatum  ,  non  Gr£cam  ,  jed  \iehr£am  deheat 
habere  rationem  ,  dim  ipfttm  nomen  }JehrarcttmJit  ;  nemo  au- 
tem in  altera  lingua  quempiam  vocans  »  etyntologiMn  vo- 
iahttli  fitmit  fx  altera.  Sarai  igitfir  primum  zrocata  cli  per 
fin  ,  res ,  iod  ,  (ithlato  igitttr  ,  iod  ,  :d  efl  ,  i ,  elemento  , 
addita  efl  ,  he  littera  ,  qii.e  per  a  ,  Icgitnr ,  (J  vocata  ejl 
Sara.  Caitfa  autem  :ta  nomints  immutati  ,  hxc  ejl,  qitod  an- 
tea  dicehatnr  ,  princeps  mea  ,  itnim  taniinn  d^mns  mater 
familix.      Poflea  "jero  dicitur  abiolute  ,   princeps   ,  id  ej}  , 

afX^'"- Jignanterqiie  non  ut  in  Gr.cco  legimu!  :  Et  dixit 

Deus  ad  Abraham  ;  Sarai  uxor  tua  non  vocabitur  nomen 
ejus  Sarai  i  in  Hebrxo  babetitr  :  Non  vocabis  nomen  ejus  Sarai, 
&c. 

T^.  16.  Ad  verbum  e  Grjcco.  Similiter  habet  Hieron. 
qu3cft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  y22.c.  Dabo  tibi  ex  ea  fi- 
lium ,  ^  benedicam  ei  ,  ^  erit  in  gentes  ,  ^  reges popttlorf.m 
encntexeo.  Sic  etiam  1.  5.  contr.  Pelag.  to.  4.  col.  541.  b. 
prater  ifta  ;  Et  reges  gentium  ex  ipjo  eritnt ,  leu  cum  Auguft. 
qusft.  52.  in  Gen.  to.  }.  col.  587.  c.  Rcges  gentium  ex  illo 
erttnt. 

if.  17.  Rurfus  Auguft.  Locut.  JJ.  de  Gen.  to.  ;.  col. 
329.  g. habet,  paucis  mutatis  :  Et  procidit  Abraham  in  f.i- 
siem  ,  ^  dixit  in  animo  Juo  ,  dicens  :  Si  mihi  centum  annos 
habenti  nafcetur  ,  ^  Ji  Sara  annorum  nonaginta  pariet  ?  At 
1.  16.  de  civic.  Dei ,  c.  52.  to.  7.  col.  44J.  c.  Si  mihianno- 
r:tm  centum  najcetitr  films  ,  'i^  JiS.trra  annorum  ^o. pariet  ? 
Lib.  veto  i.  contr.  adverfar.  leg.  to.  8.  col.  j88.  f.  ut  fup. 
Si  mihi  centum  annos  habenti  nafcetur  films  ?  Ambrof.  1.  2. 
de  Abr.  c.  i  i.col.  351.  e.  f.  Et  cecidit  m  ftcicm  Abraham  , 
l^rijiti  '^  dixit  in  corde  fuo  :  St  centum  annorttm  nafcetur 
filius  ,  t^ /('  Sarra  ^o.  annorum  pariet  7  3c  1.  I.  c.  4.  col. 
194.  d.  Si  mihi  centum  annorum  nafcetur  filius  ,  i^  Ji 
Sara  90.  annorum paritt  ?  &  infra  ,  col.  j  f  2.  a.  Si  centena- 
rit  nxfceiiir  films  ,  {^  nonagenaria  pariet  ?  Similiter  habec 

TQtn.  I. 


A  N  T  I  QU  A  M. 

Hieron.  quaeft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  J22.  d.  Et  cecidit 
Abraham  jupcrjaciemjnam,  ^rifiti  '^  dixit  in  corde  juo  :  St 
centenario  nafcetur  filius  ,  ^  Sara  nonagenaria  pariet  7  &  1,  3, 
contr.  Pclag.  to.4.col.  541.  b.  Cecidit  Ah.  injaciemj'uam, 
rijitque  ;  ^  dixit  in  niente  jua  :  Si  centenario  nafcetur  filius  , 
^  Ji  Sara  nonaginta  annorum  p.iriet  7  ha  quoque  in  Gr.  ad- 
dito  verbo  ,  >,iycjcv ,  dicens,  poft  hoc,  mente  jua  ,  ut  ftip.  ap. 
Auguft. 

if.  18.  Similiter  Hieron.  1.  2.  in  ep.  ad  Gal.  to.  4.  col. 
279.  f.  Abraham  aiitem  dixit  ad  Deum  :  ijmael  ifle  vivat  in 
conjpetlti  tuo  :  &  1.  5.  contr.  Pelag.  to.  4.  col.  541.  b.  Di- 
xitque Abr.  ad  Deum  :  Ijmael  vivat  m  ,  Qcc.  Item  Hilar,  in 
Pf.  yi.  col.  77.  c.  cumAmbr.  1.  i.de  Abr.  c.  4.  col.  294.  d. 
Et  dixit :  Ijmael  hicviiat  in  confpeclu  tuo  :  &  1.  2.  c.  11, 
col.  ;^2.a.   Ijmael  vivat  hie  in  cmijp.  tuo.   Gr.  'Icj^ccih  tr;; 

Tf.  19.  Eadem  leguntur  Grace.  Sic  etiam  apud  Hilar,  I. 
4.  deTrin.  col.  841.  d.  e.  paucis  exceptis  :  en  verba  :  Et 
dixit  Deus  ad  Abraham  :  Ecce  Sara  uxor  tua  p.triet  filium  tibi, 
^  vocabis  nomen  ejus  Ij'aac  i  ^  patuam  tej}am.  meum  ad  il~ 
lum  in  trj}am.  aternnm  ,  ^  jhnini  ejus  pofi  ilium.  Similiter 
habet  Hieron.  1.  2.  in  ep.  ad  Gal.  to.  4.  col.  279.  f.  pra:ter 
ifta  ■■  Et  Deus  refpondit  ad  eum  :  ha  :  &  1.  5.  contr.  Pelag. 
to.  5.  col.  541.  b.  Cui  refpondit  Deus  :  Etiam  ,  ecce  Sara,  6cc. 
ut  fup.  ufquc  idfl.ttuam.  Gra:ci  tamen  quidam  toUunt,  Nai, 
Ita  ,  cum  Hilar,  ante  vocem  ecce  ,  &  a  Mf.  Alex,  nee  non 
ab  edit.  Compl.  abcft  ,  slrcci  clurQ  0;o'?  ,  ejje  illi  Deus  ,  vet 
n(  yim  ejus  Deus  ,  ut  fup.  ab  eodem  Hilar.  &  Hieron. 
Ambrolius  1.  2.  de  Abr.  c.  II.  col.  5J2.  b.  legit  :  Dominns 
ait :  Etiam  ,  ecce  Sarra  itxor  tua  pariet  iibi filium  ;  turn  ad- 
dit  :  Etiam  ,  cum  dicit ,  confirmat  promijja  ,  &c. 

Tt.  20.  Ad  verbum  e  Gr.  additouno  ,  ^  ,  pc'ft  gx.iu- 
divite.  Hilar.  1.  4.  deTrin.  col.  841.  d.e.  liabet  :  De  Ijmael 
autem  ex.tudivi  te  ,  ^  benedixi  ei,  ^  amplificabo  eum  valde  : 
duodecim  gentes  generabit ,  £^  dabo  eum  m  gentem  magnam  : 
infra  autem  :  ^  benedixi  ci  ,  ^  multiplic.tbo  eum,  (  Mf,  ra- 
men  Carnut.  .tmpliabo,  alii  nonnulli  amplificabo.  )  Sic  etiam 
apud  Auguft.  fupra  ,  amplificabo  ,  Jicut  ,  audivs  te  »  pro  ex- 
audivi te  i  fed  in  editt.  tantiim  ,  reniientibus  codd.  Mfs. 
Ambrofius  1.  2.  deAbr.c.  1 1. col.  55'2.  b.  De  Ifmael  autem 
exaudivi  te.  Hieron.  1.  2.  in  cp.  ad  Gal.  to.  4.  col.  279.  f. 
De  Ifm.ul  autem  ecce  exaudi-ji  te  ,  ^  ecce  benedixi  eum  ,  gj 
augebo  eum  ,  ^  multipHcabo  ilium  vehemetiter  ,  iucdecim 
gentes,  &c.ut  (up. 

li?^.  21.  Itidem  in  Gr.  nifi  excipias  ultima  verba:  ilqnr 
y-ctipof  nTcy  ,  =V  TW  cVitiuTU  tw  e'tZ/jw  ,  Mf.  Oxon.  Tw  ^sv- 
T^pu  ,  in  tempus  hoc  in  anno  altero.  Hieron.  1.2.  in  epift.  ad 
Gal.  to.  4.  col.  279.  f.  lie  habet  :  Teftamentum  autem  meum 
jlatuam  ad  IJ'aae  ,  quern  generabit  tibi  Sara  in  tempore  ifto  , 
anno  venture, 

Gij 


p  LIBER     GENESIS.     Cap.   XVIII. 

Versioantiqua.  Vulgatanova; 

Vltin.lecit.  ;6.      54.   Abrnlmm  aurem  erat  annorum  nonajiinta         14.  Abraham  nonaginta &  novem  erat  anncv 
»-  5-  519-  i-         novem ,  ciim  circiimcifuseft  carnem  prxputii  fiii.     rum,  quando  circumcidit  camem  pra;puta  fui. 

Vulgatanova. 

25.  Etifmaelfiliustredeclmannosimpleverattem-    filiiis  ejus. 
pore  circumcinonis  fu,T.  ^7-  Et  omnes   viri  domusillius,  tam  vernaculi, 

16.  Eadem  die  circumcifus  eft  Abraham  &  Ifmacl    quam  emptkii  &  alienigens ,  paricer  circumcifi  funt. 
NoTA    AD    Versionem    antiquam. 

*.  24.  Ita  ill  Grzco  ,  verbum  pro  verbo.  Quae  autem  fequumur  de  Ifmaelis  circumcifione ,  abfunt  ab  edit.  Aldina, 


CAPUT     XVIII. 


VUXGATA     NOVA. 


Jlil^.  tie  Tritt.  I. 
;.  f.  8.  Zc6.g. 

Atif^.  I.  2.  cftit. 
Maxim,  t.  8.  yi6. 


I.     A    Pparuit  autem  ei  Dominus  in  convalle   JJei.lH 

J~\.  Mambre  fedenti  in  oftio  tabernaculi  fui  *• 
in  ipfo  fervore  diei. 

Cunique  elevaflet  oculos,  apparuerunt  ei 


Amhr.  I.   I.  di 
Mr.  c.  5.  196.  c. 


Versio     ANTIQUA. 

I.  XT  Ifus  eft  autem  ei  Deus  ad  ilicem  Mam. 

V   bi-e  i'edenti  ad  ollium  tabernaculi  fui  me. 
ridie. 

2.  Refpidens  autem  oculis  fuis,  \idit,  &  ec- 

ce  tresvin  ftabant  iliper  eum  :  &  videns,  procu-     tres  viri  ftantes  prope  eum  :  qros  cum  vic;liet, 

""         '  .■.-•<>_     cucurrit  in  occurfum  eorum  de  oftiO  tabernacuh, 

&  adoravit  in  terram. 

J.  Et  dixit  :  Domine,  fi  inveni  gratiam  in  o 
CuUs  tuis ,  ne  tranfeas  fervum  tuum  : 

4.  led  afferam  pauxillum  aqus ,  &  lavate  pe« 
des  veftros ,  &  requiefcite  fub  arbore. 

5 .  Ponamque  buccellam  panis ,  &  confortate 
cor  veftiTJm  ,  poftea  tranfibitis  :  idcirco  enim  de- 
chnaftis  ad  fervum  veflrum.  Qui  dixerunt :  Fac 
ut  locutus  es. 

6.  feltmavit  Abraham  in  tabernaculum  ad 


curtit  in  obviam  illis  ab  oftio  tabernaculi  lui ,  & 
adoravit  fuper  terram. 

3.  Et  dixit  :  Domine,  fi  inveni  gratiam  ante 
te ,  ne  prjstereas  fer\aim  tuum  : 

4.  lum  itur  nunc  aqua ,  &  lavem  pedes  veftros , 
&  refrigerate  fub  arbore. 

5.  Et  llunam  panem  ,  &  manducate ,  &  pof- 
tea tranfibitis  in  \iam  veftram  :  propter  quod  de- 
clinaftis  ad  fervum  veftrum 


Aug.  Locut.  ^7. 
I.  5.  ;29.^. 

Jlr,il?r.  I.  I.  de 
Cii»,f.  8.  198.*. 

Idem  1.  I.  de 
Abr.  c.  y.  197.  d. 


6.  Et  feftinavit  Abraham  in  tabernaculum  ad 
Saram  ,  &   dixit   ei  :  leftina  ,  &  COnfperge  tres  Saram ,  dixitque  ei  :  Accelera ,  tria  fata  hmils 
menfuras  fimilaginis ,  &  tac  tub  ineri.ia.           _  commiice,&  fac  fubcmericios  panes. 

7.  Et  in  bo\'es  adcucurrir  Abraham ,& accepit  7.  Ipfe  vero  ad  armentum  cucurrit,&  tulit 
vitulum  unum  tenerum  &  bonum  ,  &;  dedit  pue-  inde  vitulum  tenerrimum  &  optimum ,  deditque 


ro  :  iSc  feftina\it  facere  eum. 

8 manducaverunt   illi 

ftabat  fub  arbore. 


Abraham  autem 


9.  Dixit  autem  ad  ilium  :Ubi  eft  Sara  uxor  tua? 
qui  refpondit ,  <Sc  dixit  :  Ecce  in  tabernaculo. 


puero  :  qui  feftinavit  &  coxit  ilium. 

8.  Tulit  quoque  butyrum  &  lac,  &  vitulum 
quem  coxerat,  &  pofuit  coram  eis  :  ip(e  vero 
ftabat  juxta  eos  fub  arbore. 

9.  Cumque  comedilTent,  dixerunt  ad  eum: 
Ubi  eft  Sara  uxor  tua  ?  ille  refpondit :  Ecce  in 
tabernaculo  eft. 


NoT.E    AD   Versionem    antiquam. 


t-  I.  Idem  Augurt.  1.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  29.  legit  : 
'Deti!  appi^riiit  Ahah.e  ad  qiterciim  Mamhe.  Novatian.  de 
Tiin.  p.  1048.  a.  ait  limiliter  :  Ahrahji  vilum  Deremapnd 
qilereum  Mambre  ,  fedente  tpfe  ad  nflium  tabernaml!  fu:  me- 
ridie.  Ambr.  1.  I .  de  Cain  &  Ab.  c.  8.  col.  1 97.  e.  Ciim  'ji- 
J'lis  effet  Deu!  Atrah.c  ad  iluem  Mambre  :  &;  1.  I .  in  Luc.  col. 
1174.  b.  Jppa-Hit  Dens  Abrah.t  ad  ilicem  Mamlire .Vig.Tn-pL 
1.  2.  contt.  Aiium&.Sab.  Viinieft  Deiis  AbrahxadqueicHm 
Mambre,  Gr-'Qitii  J ;  ecvlu  o&eii  TTpli  n  J fu'i  r^ hlx/i- 
Cpr<  ,  y.etU<^^yii  ai'Ti^  ,  &C.  Ut  fup. 

V.  2.  SimiliiGr^cum  exhibet.  Eadem  iterum  leguntur 
ap.  Auguft.  1.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  29.  to.  7.  col.  442.  c. 
ab  hoc  ,  J5  ecce  ,  fed  abfque  praep.  in  ,  ante  ob'jiain  ,  quam 
tamen  retinet ,  quacft.  5;.  m  Gen.  to.  3.  col.  587.  d.  ubi 
eadem  tertio  refert  ab  hoc  ,  J^  videns.  Ambrof.  1.  i.  de 
Cain  &  Ab.  c.  8.  col.  197.  e.  lie  habet :  Refpiciens  Abraham  , 
«cutis Juts  ,'jidit  ,  ^  ecce  tres  viri  jl.ibant  fuper  eiim  :  ^  vi- 
dens ,  occurrit  obviam  Hits  ad  ofliutn  tabernaculi  jui ,  ^  ado- 
ravit fnper  terram  :  at  1.  i.  de  Abr.c.  J.  col.  295.  a.  Et 
refpiciens  ocults  ,  vtdtt ,  ^  ecce  tres  viri  jl.tbant  Jecus  ilium  : 
^  chm  vtdtjjet  illos  ,  cucttrrit  obviam  tlltf.  Similiter  in  edit. 
Aid.  Keel  Um  iu%-^ ,  non  iV'^V  ,  limpliciter.  Apud  Vigil. 
Tapf.  1.  2.  contr.  Aiium  5c  Sab.  A  pextt  ,  {J  ecce  ires  viri 
fletcrum  ante  ipfum  ,  y  procidens,  adoravit. 

t-  ?.  sic  iterum  legit  Auguft.  quaeft.  3  5.  in  Gen.  to.  5. 
col.  587. d.  Sic  etiam  Ambiol.l.  I.de  CainSc  Ab.  c.  8.  col. 
197.  e.  &  I.  I.  de  Abi.  c.  y.  col.  296.  b.  excepto  uno  ,  ne 
pr.sterieris  ,  quod  iterum  habet  ,  1.  2.  offic.  to.  2.  col.  95. 
c.  At  hic  non  fervum  habet  ,  led  pucrnm.  Fulgent.  1.  pto 
fide  cath.  p.  54Q.  ait ,  Abraham  uai  ex  tribus  angclis  di- 
xilTe  ,  Dominator  Domine.  Vigil.  Tapf.  1.  2.  contr.  Arium  & 
Sab.  Si  inveni grati.im  in  con  pe^u  tuo  ,  ne  tranjieris  fervum 
tuum.  In  Gr.  Ei  apxtCpt^v  yapiv  ivcivT^^v  cy  , /^h  .Ta/>fAbi; 
fir  -TTCL^J  a  cv  ,  Mf.  Cott.  JVAo^  CK. 

If .  4.  sic  iterum  Auguft.  qusft.  54.  in  Gen.  to.  j.  sol. 


587.  e.  Sumatur  aqua ,  ^  l.tvem,  &c.  ut  fup.  Ambrof.  I.  r. 
de  Abr.c.  5.  col.  296.  b.  Sumatur  aqua  ,  0  laventttr  pedes 
vejlri  ,  'i^  refrigerate  fub  arbore.  Anecdot.  Matten.  to.  5.  p. 
4.  b.  Accipe  aqu.tm .,  ^*  l.tventltr  pedes  vejlri  ^  ^  tefrtgeratt 
fub  arborem  ifiam.  Vigil.  Tapf.  I.  2.  contr.  Arium  &  Sab. 
Ajjeratur  aqua  ,  t$  laventur  pedes  vejlri.  Gr.   Avic'-.vtcmi  Ji 

TO  Js^Jftor. 

t.  $.  Similiter  habet  idem  Auguft.  qusft.  34.  in  Gen- 
col.  58".  e.  Eifumam  panem,  U  manducate.  Sic  etiam  Ambr. 
1.  I.  de  Abr.  c.  5.  col.  296.  b.  fed  addit  :  Et  pift  hxc  tr.injie- 
tis ,  propter  quod  dedinajlis  ad  fervum  vejlrum.  Gr.  Kai  a«'- 
■^ti/xxi  ccp"!>y  ,  i,  (fxyiSe  ,  i  ,«£7«  Ti/o  :Taf£;.£i/c!^"  5,';  ni» 
oVcc  o/^ofv,i  svsKfv  s'^£XMVa7s  '^ph  T^y  7rar/a  t'^o^y ,  &c. 

Tt.  6.  Vix  melius  e  Grjcco  ,  nil!  quod  ibi  legitur ,  2«7- 
fdt ,  non  Saram.  Prastetea  obfervat  Ambrof.  ibid.  Subci- 
nericia  ,  Grtcci  l^y-firplct  dici ,  hoc  ejl ,  abfcondita.  Hieton. 
quift.  Hebr.to.  2.C0I.  J2}.  a.  hsc  habet :  Et  dixit  ei:  Eejli- 
na  ,  tres  menfuras  farina  JimiU  commtfce. 

■f.  7.  Ambr.  ubi  fup.  Cucttrrit.  Gr.  Kal  £1;  ri;  ^oas 
iJfci,jitv  '  ACf>ai/.i ,  i;  hccCir  «TraAw /icXafioiixowsK ,  ^...., 
ii  irxxy^-  t?  TTCfHCa;  au/o. 

t.  8.  Ambrof  ibid.  Ad  carnam  ,  vitnlus  immolatnr  ,  £^ 
eum  lacle  manducatiir...  bonus  vitnlus...  tener....  deinde  : 
manducaverunt  tin,  &c.  ut  fup.  item  1.  deElia  &  jej.c.  J. 
col.  5  39.  f.  Abraham  ,  inquit  ,  immoLikat  vitulum ,  butyrum 
^  tac  etiam  angetis  bofpittbus  exhihebat.  Vigil.  Tapf.  1.  2. 
contr.  Aiium&  Sab.  Appofuii eis  menftm  ,  i$  manducave- 
runt i  ipje  vert)  jlab.tt  ante  ipfos  fub  arhoie.  Gr.  'E^aCs  Js 
^cvlupav  ,  K,  yx^x  ,  fc,  TO  jUi%apiO('  0  eVo/jfie  ,  Jc,  irxp^lax-s/ 
avloXi,  j,  Efa^of  «k7o;   /s  irxfusmti  dii7'Ti  uira   to  «ftV- 

1^.9.  Similiter  hab.  Auguft.  1.  2.  contr.  Maxim,  to.  8. 
col.  757.  a.  Ubi  ejl  Sara  uxor  tua  7  Concinit  Sedul.  Scot,  in 
ep.  ad  Rom.  col.  jii.  f.  Sc  addic ;  llh  rejponJit  :  la  later' 


Snp. 

17. 

19. 

lr:J. 

ZI. 

I. 

Ram 
9- 

■9- 

I.  Prtr. 

i.6. 

LIBER     GENESIS 

VULCATA     NOVA. 
10.     Cui  dixit  :  Revertens  veniam  ad  tetem-' 


X  V 1 1  r. 


n 


t 


Sup.  12 

3- 

Iifi. 
II.  i8. 


I 


pore  irto ,  vita  comite,  &  habebit  filium  Sara 
uxor  nia.  Quo  audito ,  Sara  rilit  port  oftium  ta- 
bernaculj. 

1 1 .  Erant  autem  ambo  fenes ,  proveftxque 
atatis ,  &  delierant  Sars  fieri  muliebria. 

II.  Qiis  rifit  occult  J,  dicens  :  Poftquam 
confenui ,  &  dominus  mejis  vetulus  eft  ,  volup- 
tati  operam  dabo  > 

I J .  Dixit  autem  Dominus  adAbraham  :  Quare 
rifit  Sara ,  dicens :  Num  vere  paritura  lum  anus  ? 


ap, 

VeRSIO      ANTIQUA. 

to.  Et  dixit  ei :  Revertens  veniam  ad  te  ad  hoc 


14.  Nunquid  Deo  quidquam  eft  difficile? 
juxta  condiftum  revertar  ad  te  hoc  eodem  tem- 
pore, vita  comite,  &  habebit  Sara  filium. 

15.  Negavit  Sara  dicens  :  Non  rill  :  timore 
perterrita.  Dominus  autem  :  Non  eft,  inquit, 
ita  :  fed  rififti. 

16.  Cum  ergo  furrexiflent  inde  viri ,  direxe- 
tnnt  oculos  contra  Sodomam  :  &  Abraham 
fimul  gradiebatur ,  deducens  eos. 

I  7.  DLxitque  Dorainus  :  Num  celare  potero 
Abraham  qux  gefturus  fum  : 

18.  cum  futurus  fit  in  gentem  magnam  ,  ac 
robuftilTimam ,  &  Benedicend/E  fint  in  lUo  om- 
nes  nationes  terrs  ? 

1 9.  Scio  enim  quod  prscepturus  fit  filiis  fiiis, 
&  domui  fill  poft  fe  ,  ut  cuftodiant  viam  Domi- 
ni ,  &  faciant  judicium  &  juftitiam  :  ut  adducac 
Dominus  propter  Abraham  omnia  qua  locutus 
eft  ad  eum. 

1.0.  Dixit  itaque  Dominus  :  Clamor  Sodo- 
morum  &  Gomorrha:  multiplicatus  eft,  &  pec- 
catuui  eorura  aggravatum  eft  nimis. 

NoTJE    AD    Vers 

tiiiculoeji.  SicetiamAuft.  1.  de  pried,  ap.  Profp.  l.i.c.iy. 
col.  102.  a.  Ul)i  efl Sara  uxor  tita  ?  qui  dixit  :  In  taheyna- 
cttlo  eji.     Gr.  E;7rs  /?   "^r/ic;   dvlov  Dy  Xecppx  «  yuy»  fls^  i  9 

T^.  10.  Auft.  1.  de  pracd.  ap.  Profp.  loco  cir.  (Tc  habet  : 
Dixitqrte  ilti  Dominu!  :  Revertar  ad  te  hoc  tempore  opportrt' 
ne  ,  (^  habebit  S.im  flium  ;  deinde  :  attdiens  vero  ,  flee,  ut 
flip.  Hieron.  qu^ft.  H;br.  to.  2.  col.  jz?.  a.  Dixit  autem  : 
Revertens  ventam  ad  te  in  tempore  hoc  ,  ^  vt  hoy  a  ,  ^  habebtt 
fitinm  Sara.  Sedul.  Scot,  in  ep.  ad  Rom.  col.  JZI.  f.  Cui 
dixit  :  Revertens  veniam  ad  te  tempore  iflo  ,  '^  habebit  jilittm 
S.ira  uxor  ttta.    Gr.  Eitts  /;'*  'ETrctvct^p-'fpojv  h^w  yrpo';  ce  )cx- 

SKp'p'a  J  5  w/MK  •3-fo?  Tn  6i;'/i«  Tii;  «tnyws  ,  soa  aitiSSi)  a.u-n. 
Vide  infr.  if.  14. 

t.w.  Ita  nirfum  Auguft.  Locur.  5:8.  deGen.  col.  J 50. 
a.  ufque  ad  verba,  progreUi  in  dtebus,  quorum  loco  ,  inquit , 
Grxci  habent  :  pragrejji  dierum.  Ambrof.  I.  i.  de  Abr.  c.  J. 
col.  297.  e.  Provetliore  atate  jam  S,ira-,ju-»etiitem  aifiodit  ve- 

recundmm defecerant ,  inquit,  Sarx  fieri  mtdiebiia  :  Sc 

1.  de  fug.  frc.  c.  8.  col.  456.  e.  defecerunt  Sar£  fieri  mulie- 
bria. Gr.  A^pacc^  J  e  it  Xxppo:  tt^ s^SfVe^o;  tt^ '.^sShko'te^ 
Vl^sp'jiy'  s^E.MTe  Je  T>i  Sap'pa  yivSidai  rciyvva.iV.ux. 

■t.  12.  Similiter  Ambrof.  1.  i.  de  Abr. c.  J.  col.  297.  f. 
^ijit  autem  Sara.  Aucl.  1.  de  praed.Dei ,  ap.  Profp.  I.  i.e. 
1  J.  p.  102.  a.  Rijit  intra  jemetipfam  ,  dicens  :  i^ondum  fac- 
tum mihi  efl  ufque  in  hoc  t;mpus  ,  JJ  Dominus  meusfentor  efl. 
Cr.  'Ey;f,xrjs  Jl  Xaippx  sV  iavrri  (  Aq.  -/.xT  «Vth;  ) ,  My\!^,x' 
Oii-^u  nir  fioi  y.ymit  'iuii  n  tut'  i  /e  Kiifni  /.iH  VfHsCuTipni. 
edit.  Compl.  vi-pEcCuryf. 

!>■.  1 5.  Eadem  iterum  refert  Auguft.  1.  2.  contr.  Maxim. 
to.8.  col.  757.  b.  ufquead  verbum  dicens.  Ita  quoque  in 
Gr.  nin  excipias  ieqq.  t/  ot;  f7?'>,«;£  Xxppx  i  quid  qitod  ri- 
jit Sarra  ?  flc  xpx  7:  ,  ntim  utiqtie  ,  pro  ergo.  Hilar.  1.  4.  dc 
Trill,  col.  844.  f.  legit  :  Et  dixit  Dommtts  ad  Al>r.  Ouare 
rijtl  Sara,  dicens  :  hrgo  vere  paritura  fum  J  ego  autem  jenui. 
Aucl.  I.  de  prxd.  Dei ,  ap.  Profp.  c.  ly.  p.  102.  a.  An 
Dominus  ad  Ah.  Qjiare  rifit  Sara  intra  feipfam ,  dicens  : 
i-rgo  ego  vere  pariam  ,  qu>g  fenui  ? 

t.  14.  Auft.  1.  de  pracd.  Dei  ,  ap.  Profp.  I.  i.  c.  r?. 
col.  102.  a.  legit  :  Nunquid  nihil patejt  vcrhum  Dei  7  Re- 
vertar igitnrad  te  opportune  ,  2?  habebit  Sara  filium.  Ambr. 
1.  Z.  de  Abr.  c.  II.  col.  552.  d.  Revertar  ad  te  in  fttturuin  , 


tempiis  in  flitiirum ,  &  h.ibebit  tiiium  S.ira  uxor 
tua.  Aiidiens  vero  hxc  Sara  ,  cum  efl'et  in  oftio 
tabernaculi  poft  eum. 

1 1 .  Abraham  autem  &  Sara  feniores  ,  nrogrer- 
fi  in  diebus  ;  defecerant  autem  Sarx  fieri  mulie- 
bria. 

1 2.  Rifit  autem  Sara  in  femetipfa  ,  dicens  : 
Necdum  mihi  faftiim  eft  ulque  nunc  ,  &  domi- 
nus mens  fenex  eft. 

1 5.  Et  dixit  Dominus  ad  Abraham  :  Quare  ri- 
fit Sara  in  femetipla ,  dicens :  Ergo  vere  pariam  ? 
ego  autem  fenui. 

14.  Nunquid  impofllbile  eft  i  Deo  verbum? 
in  tempore  hoc  revertar  aute  infuturum  ,&  erit 
Sarx  filius. 

1 5.  Negavit  Sara  dicens  :   Non  rifi 
enim 


Jr.'/.i! .  de  Trin.  4. 
842.  f. 

Anon.  ap.  Profoi 
dc  prxd.lici,  I,  it, 
c.  ly.  102.  rt. 

Aug.  qu.<ll.  5  J. 
iftGen.t.  3.  587.?» 


Picrott.     q'r.rjti 
Heir,  t,  1.  J  2  5.  a, 

Au^.  quxji.  7,6, 
inGcn.t.  5.  }88.f. 

tiil.rr.   de   T/itl, 
4.  845.  a. 


timuit       Aug.  q.    xy.  it 
Gen.  I.  5.  ;88.  c. 


1 6.  Exfurgentes  autem  inde  \'iri ,  confpexerunt  '''"«  '•  2,  cent, 
in  faciemSodomorum  &  Gomorrhx  :  Abraliam  ^^'""">-  '■  8. 756. 
vero  ambulabat  cum  illis, deducens.  ■'" 

17.  Dominus  autem  dixit  :    Nunquid  celabo 
ego  puero  meo  Abraham  qux  ego  facio  : 

18.  Abraham  autem  fiensfiet,  &  erit  in  gen-   TuhoK.  ng.  i.pi 
tern  magnam,  6c  multam ,  &  Benedicentur  54/- 
in  eo  omnes  genres  terrx? 

19  Scio  enim  quia  conftituet  fihis  fuis,  &do-   Aug.qu.^fi.  x,?..in 
mui  fux  poft  fe,  &  cuftodient  vias  Domini ,  &  *^''"'  '"■  5>  388.  f. 
facere  juftitiam  «Sc  judicium  :  ut  adducat  Domi- 
nus in  Abralaam  omnia  qux  locutus  eft  ad  ilium. 

20.     Dixit  autem  Dominus  :  Clamor  Sodo-     nnw.  /,  4,  Jt 
morum  &  Gomorrhx  impletuseft,&  peccataeo-  ^'"'>  84^'  f> 
rum  magna  \'alde. 

ONEM      ANTIQUA. M. 

^  erit  Sars filius.  Fulgent.  I.  pro  fidecathol.  p.  ^40.  Ad 
hoc  tempus  veniam  ,  ^  erit  Sar.t  filius.  Gr.  Mh  xJ  vvxr^cst 
(  Mfs.  Alex,  dc  Ox.  cum  edit.  Aid.  xJuyxreT)  vxpx  tu 
©si'  (  Mf.  Ox.  delet  ,  irxpx ,  in  edit.  Compl.  Ttxpx  Kirplc^) 
pii^a  ;  e/;  tov  -/.xipov  r}sTov  xfxjps-^'j}  irpo^  cs  t'c,  oipxi ,  Kf 
esP-i  Til  Xxppx  uio^. 

f.  ly.  Gr.  'Hpi'kxn  J='  Sxppx,  Sec.  ut  in  Lat.  Ambr, 
I.  I.  de  Abr.  c.  5.  col.  297.  f.   Negavit  fe  rifjfe. 

t.  1(5.  Similia  Grarc.  habet,  nil!  excipias  ultima  ,  cloe- 
■yrsp^u'^TQ  iu.iT  auTCtii  Cf/^Trpo'sr/^'Tra»'  «cTtf?  ,  /imiil  ambitla.. 
bat  cumeis  comitans  eos.  Mf.  Cocr.  delet ,  auTtf'?,  cum  Au« 
guft.  Similiter  habet  Ambrof  1.  i.  de  Abr.  c.  6.  col.  298.  b. 
Exfurgentes  autem  viri,  confpexerunt  injacitm  Sodoma  ^  Go.. 
morrha.  Gr.  X.oJ'o/.tuii'.  Vigil.  Tapf.  1.  2.  contr.  Ari.&Sab. 
Surgentes indeviri,  ib.intadfaciem  Sodomortttn,  Ah ah.tm  ati^ 
tern  comitabatur  cum  eis. 

Tf.  17.  Hilar.  1.  4.  de  Trin.  col.  842.  c.  Non  celiltii  ego 
Abraham  pucritm  meum  qua  fadurui  ftwi.  Ambrof.  I.  i.  dtt 
Abr.  c.  6.  col.  298.  c.  Non  celabo  Abraham  puerum  nietan 
quaegofaciam.  Vigil.  Tapf.  I.  2.  contr.  Ari.  &  Sab.  Dixit 
autem  Dominus :  Num  celabo  ego  puero  meo  Abrah.e  qux  So- 
domisfatiurus fum?  Gx.'O  /f  Kvp,oq  ii-rn' Ov  fci^  apv-iita 
ty^  ct'To  ^ h.^pxxfj.  ry  TTXiJo';  /uv  x  ;  yJ:  Trouii ,  al.  Mii  Kpt''l<cm 

if".  18.  Auguft.  I.  16.  de  civit.  Dei  ,  c.  29.  col.  445.  a. 
/impliciter  hab.  Abraham  erit  in  gentem  magnam  ^  multam  » 
t^  benedicentur  m  eo  omties gentes  terra.  Gr.  vero  ,  ACpxxpc 
Js  yin/nsi'o^  jV«i   e-'?  5^10^  Msyx  ,  flee,  utiu  Lar. 

t.  19.  Editt.  Auguft.  loco,  e;  cufliidient ^  facere  , 

habent  ,  ut  cuftodiant ^faciant  ;  fed  nullis  Mis.  auiito- 

ribus.     In  Gr.  lie  : '  HJ  Ei»  (  Mf  Cotr.  tijm)  yxp  oti  cv)~ 

Tx^;i  ToTi J,  Tw  SiKa  TOT?  |Ue7'  xvTor.  (  Mf.  Alex,  fiii 

exvriv  )   j,  ipuhxiksii  rxi ■/roiiu  (  ed.    Compl.  tutoj- 

uv )   oTTw;  xv  sirxyxyr]  Kupio^  s'Jrl'ACpxxpi  -tcx^tx.  o^a, 

Sec.  utin  Lat. 

t.  20.  Eodem  modo  iterum  legit  Hilar.  1.9.  de  Trin. 
col.  ioz5.  b.  excepto  uno  Sodoma  ,  loco  Sodamorum.  Simili- 
ter hab.  Aug.  Locut.  ^g.  de  Gen.  to.  5.  col.  3  ;o.  a.  Dixit  ait' 
tem  Dominus  :  Cl.imor  Sodomorum  ^  Gomorrha  impletus  p/f, 
^  deltda  eorum  magna  valdc  :  at  I.  2.  contr.  Maximin.  to. 
8.  col.  737.C.  Clamor  Sadomorum  tj  Gomorrh.t  multiplica' 
tus  efl ,  ^  peccata  eorum  magna  valde.  Item  Hieron.  in 
Zach.  8.  to.  5.  col.  17  J  I.  a.  Clamor  Sodomorum  ^  Goth. 
mulii[licatHS    efl  ,  2/  peccata  torum    magna  Jiint    nimii\ 


H 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XVIII. 


AH^.quxji.  59.1» 
Gen.  te.  J.  }88.  t. 


Jdtm  I.  1.  ctnt. 
Maxim,  t,  S.  757' 
c. 


perdas 


/ncn.  ap.  Troff, 
I.  i.iU  pTxd.  c.  16. 

lOZ.  J. 

Hi/.ic.  tie  Trill.  4. 
844.  f. 


in  J,  841  •  <'• 


Ari^.  Zocut.  60.  t, 
J.  330.0. 


Versio    antiqua. 

ii.  Defcendens  ergo  videbo,  fi  fecundum  cla- 
morem  ipforum  venicntem  ad  me,  conlumman- 
tiir  :  fi  autem  non ,  iit  fciam. 

2z.  Et  converfi inde \iri,  venerunt in  Sodoma : 
Abraham  autem  erat  adhuc  ftans  ante  Domi- 
num. 

3.  Et  appropians  Abraham  dixit  :  Ne  fimul 
jullum  ciim  impio ;  (5c  erit  juftus  tanquam 
impiiis  i 

2.^.  Si  flierint  quinquaginta  jufti  in  civitate,  per- 
des  illos  ?  non  remittes  omnem  locum  causa  11- 
lorum  quinquaginta  juftorum  ?.... 

25.  NuUo  modo  tu  flicics  hoc  verbum  ,  occi- 
dere  juftum  cum  impio ;  &  erit  juftus  licut  im- 
pius  :  ncquaquam ,  qui  judicas  omnem  terram , 
facies  ho^'  judicium. 

26.  Et  dixit  Dominus  :  Si  invenero  in  Sodo- 
mis  quinquaginta  juftos  in  civitate  ,  remittam 
orani  loco  propter  illos. 


28 Et  dixit:  Quia  non  perdam,  fiinrene- 

10  ibi  quadraginta  quinque. 


Kiersn,  ijutcft. 
JJeh.  to.  1.  tcl. 
JJ$.K 


Aug.  toeut.  61. 
tcl.  330.  h. 

Attg.   ij.    40.    in 
Ge»,t,  3.  j8j,^. 


50.   Et  dixit  :  Nunquid  eft,  Domine,  fi  lo- 
quar? 


^  2....  Nunquid,  DomJne,  fi  loquarh...  Si  decern 
ibi  invenero ,  parcam  luiiverlae  civitati. 


ap. 

VuLGATA     NOVA. 

X  I .  Defcendam  &  videbo  ,  utrum  clamorent 
qui  venit  ad  me  ,  opere  compleverint ;  an  non  eft 
ita ,  ut  fciam. 

11.  Converteruntque  fe  inde,  &  abierunc 
Sodomam  ;  Abraham  vero  adhuc  ftabat  coram 
Domino. 

15.  Et  appropinquans  ait  :  Nunquid  perdes 
juftum  cum  impio  i 

24.  Si  fuerint  quinquaginta  jufti  in  civitate, 
peribunt  fimuI  ?  &  non  parces  loco  ilii  propter 
quinquaginta  juftos  ,  fi  fuerint  in  eo  ? 

1  \ .  Abfit  a  te ,  ut  rem  hanc  facias ,  &  occi- 
das  juftum  cum  impio,  fiatque  juftus  ficut  impius, 
non  ell  hoc  tuum  :  qui  judicas  omnem  terrain, 
nequaquam  facies  judicium  hoc. 

i6.  Dixitque  Dominus  ad  eum  :  Si  invenero 
Sodomis  quinquaginta  juftos  in  medio  civitatis, 
dimittam  omni  loco  propter  eos. 

17.  Refpondenfque  Abraham ,  ait  :  Quia  fe- 
itiel  coepi ,  loquar  ad  Dominum  meum,  cum  fun 
pulvis  &  cinis. 

18.  Quid  fi  minus  quinquaginta  juftis, quin- 
que fuerint  ?  delebis ,  propter  quadraginta  quin- 
que, univerfam  urbem  ?  Kt  ait :  Non  delebo,  fl 
invenero  ibi  quadraginta  quinque. 

19.  Rurfumque  locutus  eft  ad -eum  :  Sin  au- 
tem quadraginta  ibi  inventi  fuerint ,  quid  facies  ? 
Ait  :  Non  percutiam  propter  quadraginta. 

)o.  Ne  quadb,  inquit,  indigneris,  Domine, 
fi  loquar  :  Quid  fi  ibi  inventi  fuerint  triginta  ? 
Reipondit :  Non  faciam  ,  fi  invenero  ibi  triginta. 

3 1.  Quia  femel ,  ait,  coepi,  loquar  ad  Do- 
minum meum  :  Quid  fi  ibi  inventi  fuerint  viginti  ? 
Alt :  Non  interficiam  propter  viginti. 

3 1 .  Obfecro ,  inquit ,  ne  irafcaris,  Domine ,  fi 
loquar  adhuc  femel  :  Quid  fi  inventi  fuerint  ibi 
decern  ?  Et  dmt :  Non  delebo  propter  decern. 


NoT.£    AD   Versionem 


Auft.  1.  dc  prad.  ap.  Profp.  part.  i.  c.  \6.  p.  loz.  c.  Cla- 
mor SodomoTitm  ^  Gomonhxorum  miiltipltc.itns  tfi ,  J^ peccaui 
torum  valde  nimia.  Au(5l.  1.  de  vi:a  chr.  append.  Aug.  to.  6. 
Chmor  Sodomortim  ^  Gomorrh^orttm  repletus  ffl  y  i^  peccatil 
tOTum  magna  'vehementer  repleta  futtt.  Anon,  ferm.  5".  ap- 
pend. Aua;.  to.  y.  col.  11.  e.  Clamor  Sndomorum  ^  Gsmor- 
rh.tafcendii adme.  Sic  etiam  Auguft.  iple  ,  in  Job.  to.  3. 
col.  6j4-  b.  Ambrolius  ver6,  1.  I.  de  Abr.  c.  6.  col.  298. 
d.  ut   Tup.    Clamor  Sodomcrum  ^   Gomorrha   impUtus  efi. 

Gr Kpaf-/»  S,<ii o/j.-jit  «,  Vo/jafpxi  -Tn-xiiiutTxi  Tfic;  (is ,K) 

tcl  «.[iafTMi  av-ru»  fii-):c>.aj  epj  fa.  In  Mf.  Cott.  deeft  ,  t^o; 

if.  II.  Siciterum legit  AuguJl.l.  2.  contr.  Maximin.to. 
S.  col.  7  37.  e.  ufque  ad  verbum  ,  conjiimmaniur  ,  cujus  lo- 
co habct,  coiifiimmant.  Tctml.  1.  2.  contr.  Marc.  p.  6J4.  b. 
legit  :  Defcendens  "jideho  ,  Ji  fecundlim  clamorem  pervenien^ 
ttmad  me  confument  if  verinon  ,  agnofeam.  At  Hilar.  1.  9. 
deTrin.col.  ioi6.  b.  Defiend.im  ergo  (5  'jideho ,  Ji  fecun- 
dum clamorem  eorum  confummantitr  ;  qwjd  Ji  non  ,  ut  fciam. 
Mfs.  tamen  tres  poftfucwm  ,  adduni ,  ad  me  veniemem  ,  & 
duo  ferunt,  conitimmabmitiir.  Ambrof.  turn  1.  i.  de  Abr. 
c.  6.  col.  198.  e.  tuinl.  j.defide  ,  to.  z.  col.  J90.  b.  legit : 
Defcendam  itaqiie  ,  ttr  z'ideam  fecundrtm  clamorem  illorum 
•venientem  adme  ^  Ji  confummabuntitr  i  Jin  autem  ,  ui fciam. 
Hieron.  inZach.  8.  to.  5. col.  jyyi.a.  Defcendens  ergo  -ji- 
debo  ,  Jij'.ixta  clamorem  eorum  ,  qui  z'enit  ad  me  ,  compleant  ; 
fin  autem  non  ,  ut  fciam.  Auft.  1.  de  promilf.  ap.  Profp. 
part.  I.  c.  16.  p.  lOl.c.  Defcendens  videbo  ^Ji clamorem 
4tHi  venttad  me  ,  confummaverint  ,  (Mf.  I.  conjnmmabunt  i) 
fin  autem,  ut  fciam.  .^non.  denique  ,  lertn.  j.  append. 
Aug.  to.  y.  col.  12.  e.  Defcendierg^T  utviderem  ^Jifermoqui 
•venit  ad  me  ,  flpere  compleattfr  (infr.  completus Jit  i)  an  non  efi 
ita  ,  nt  fci.tm.  Gr.  KaraCa;  yf  o^J/o^Oi  >  it  Kccrai  tm*'  Kfixv- 
yiie  ivTOav  ,  TM^  tp^Ofiivm  TTpo;  /US,  cuyTt^VeTA.'  (Symm.  ETTf- 
TfMCs  TO  ipfr-  )    6/'  /f  /iifi'tayrc^. 

V".  22.  Gr.  Kal  x-ro-fts-^ctmi;  fxeTSfx,  &c.  ut  in  Lat. 

■#•.  23.  Sic  etiam  in  Graeco.  Nee  dilTimilia  ilia  qux  ha- 
bet  Aufl.l.de  promilf.  ap. Profp.  1.  I.  c.  16.  p.  102.  d.  Nf 
tirdas  pariter  jufiiim  cum  impi  ;  Ci  'rit  Jttfius  qiiernado  ^ 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

inJHJius  ?  Ambrof.  1.  i.  de  Abr.  c.  6.  col.  298.  f.  Abrah» 
petcntt  ,    nejimul  perderet  juflos  tanquam  iniquos  ,  5cc. 

!f.  24.  Similiter  liabecAmbr.l.  i.deAbr.  c.  6.  col.  298. 
f.  Si  fuerint  quinquaginta  juflt  in  civitate  ,  perdes  illos  ?  Ita 
quoque  in  Gr.  deinde  lie  :  yV  ci'vcs:i;  -TrdrTX  lor  to'tto-  sif- 
Kir  iSt  ■nsnMatTit.  S'ly.x'io»  ;  &c.  pro  quibus  Anonym,  fu- 
pra  ponit ,  non  remittes  omnem  locum  causa  illorum  ,  &c.  ac 
in  Mf.  Rem.  omni  loco  caufam  illorum. 

*•.  25.  Eadem  rurfus  habet  Hilar,  infra  ,  I.  y.col.  8(52. 
c.  paucis  mutatis ,  fcilicet  :  Nn//o  modo  Jaetes  (  Mf.  quid. 
facies)  hoc  verbum  ,  ttt  Bccidas  juflnyn  cum  impio  i  ^  erii 
piflus  tanquam  impius  :  nulla  modo  ,  qui  judicas  terram  , 
facies  hoc  judicium.  Gr,  MvJ a/ioii  Cf  ttoim^e?  ch;  (  cd. 
Compl.  delet ,  cC  ,  Ic  uf  )  to  fi,ux.  t»to  ,  n  iiTrtiiiehcit 
(  Compl.  delet ,  n  )  fUxm  fini  a'ceC»; i  y.firu¥  ira- 

(.XV   TH/  THf  ,    oy    TOfHCe;?  Xp.'oiK  ; 

Tf.  26.  Gr.  EiVf  /e  Ku'p.s^'  ^Bxy  uctv  h /ixajfl/ .' 

elpU'ji  oVm^   th^  ■jrif'ir ,   J,  'TseciTX  rle    toTrov  //  «[/Tif>      Ac 

in  Mf.  Alex,  sxr  cufui  s\ /;Ka;V; «^hcw  xai'Ta  toV 

to't-o» /1' «ktk  3  ut  fupra  apud  Hilar.  Ambrofius  vero  I.  i. 
de  Abr.  c.  6.  col.  299.  a.  alludens,  dicit  ;  Nun  perdam  civi- 
tatem  ,  Ji  fuerint  in  ea  quinquaginta  jufti  ,  i^  totum  locum 
fervabo. 

T^.  28.  Gr..,.  Kctl  sTTEf'  Ou  /xii  a7^o^/flal  ,  &c.  ut  in  Lar. 
at  in  Mfs.  Alex.  &  Cott.  i'ri  ir,  fecundiim  quos  legit  Aug. 
quia  non  perdam  i  addit  t2imQn  Juperfiuutn  videti  ,  quia  : 
Et  :deo  ,  inquit ,  in  codictbits  nonnullis  Latinis  non  Icgitur. 

t.  30.  Ita  in  Graeco ,  detraito  verbo  ,  eft  ,  telle  euam 
Hieronymo. 

Tf.  32.  Grxc.  Kal  tra-f  Mn'  ti  Kufii  I'xr  ^a!^tic■^  in  «Tag  ; 

TU/  S'sux.  El  dixit:  Nunquid  ,  Domine  ,  Ji  loquar  adhuc 
femel?  Jiti  autem  inventi  fuerint  :bi  deccm  ?  t^  dixit  :  -Nert 
perdam  propter  decem.  Auguft.  ubi  iup.  ^  t.^menjiibi  inve- 
niantur  ,  parco.  Hue  etiam  tedeunt  ifta  Ambrolii ,  I.  i.  de 
Abr.  c.  6.  col.  299.  a.  Et  Jic  per  crdincm  mterrogationum  , 
^  refpcnjionum  vicem,  etiamji  deccm  juftos  invenerit  in  ciz'i* 
tate  ,  tamen  propter  paticorum  juftitiam^  ifnpunitatem  tttt  ^o* 
pitlo  premitsit. 


^J 


LIBER     GENESIS.     Cap.    X I X. 

VutGATANOVA.  VERSIOANTrOUA.' 

'j).  Abiitque  Domimis,  poftquani  ccfTavitlo-  3^.  Abiit  aiitcm  Dominiis  poftquam  ccfTavir  Aug.  I.  i.  J, 
i  ad  Abraham  :  &  ille  revedus  ell  in  locum  loquens  ad  Abraham  :  &c  Abraham  rc\crlub  eft  ^''"'-  '■  2.  72^.  "Z, 
um.  ad  locum  fiium. 

NoTA  AD  Versionem  antiquam. 

*■.  55.  Eadem  rcfcrt  idem  Augurt.  1.  z.  contr.  Maximiii.      Gr.  'A™C£  Jl  i  Ku'fitt; ,  u<;  fVai/'caxo  >~a>.wi  ra i..,.: 

.    R.   col.    '716'   d.  hcC  modo  ;   Atfltt    atttetn   Dflinmur    .    ut        ^■^^.-rr-.leu  t,>      Arnrfiirt  ^ 


CO.  8.  col.  7?i5.  d.  hue  modo  :  Aliiit  aiitrm  DomniiK  ,  nt      avreVffjf''  "5  >  4"^'Ut  f"P 
</f/iVf  /ojr«/  n</  >1ir.  (^  Abraham  regtrjfiis  cfi  in  locitm  Jiai   ' 


Vel 


i.  Vttr. 
2.8. 


CAPUT     XIX. 

VULCATA     NOVA.  VerSIO     A  N  T  I  Q  U  A. 

».  "1 T  Eneruntquc  duo  angeli  Sodomam  vef-     i.  "TT  Enerunt  aiitem  duo  angeli  in  Sodomis 

V    pere ,  &  fedente  Lot  in  foribus  civitatis.  V  vcfpere  h  Loth  autcm  ledebat  ad  portam 

Quiciim vidifl'et eos, furrexit,&ivitobviameis :     Sodomorum.  Et  cum  vidiHet ec  s  Loth , furrexit 

adoravitque pronus  in  terram ,  in  ob\'iam  illis ,  &  adora\it  in  faciem  fuper  ter- 

ram, 
2.  &  dixit :  Obfecro  ,  domini,  declinate  in        2.  &  dixit :  Ecce,  domini,  declinate  in  domum 

domum  pueri  veftri ,  &  manete  ibi :  lavate  pedes      pueri  VCftri in  platea  manebimus. 

veftros ,  &  manfe  proficifcemini  in  viam  veftram. 
Qui  di.xerunt  :  Minime,  fed  in  platea  manebi- 
mus. 

}.    Compulit  illos  oppido  ut  diverterent  ad  3 Vide  Net. 

cum  :  ingrelfifque  domum  illius  fecit  convivium  , 
&  coxit  azyraa  :    8c  comederunt. 

4.  Prius  autem  quam  irentcubitum,  viii  ci-        A. Viri autcm civitaris Sodomorum  circiim- 

vitatis  vallaverunt  domum  k  puero  ufque  ad  fe-  dederunt  domum  ab  infante  ufque  ad  fenem  to- 

nem ,  omnis  populus  limul.  tUS  populus  pariter. 

f .   Vocaveruntque  Lot,  &  dixerant  ei  ;  Ubi  5 EduC  foras  viros  ,  Ut  COnCUmbamuS  CLUTl 

funt  viri  qui  introierunt  ad  te  noifte  !  educ  illos  eis. 
hue  ,  ut  cognofcamus  eos, 

VuLGATANOVA. 

6.  Egreflus  ad  eos  Lot,  poll  tergum  occludens  of-  7.  Nolice ,  qusfo ,  firatres  mei,  nolite  malum  hoc 
tium  ,  ait :  facere. 

VULGATA     NOVA.  VerSIO     ANTIQUA. 

8.  Habeoduas  filias,  qus  necdum  cognove-  8.  Sunt  mihi  duse  fiUi,  quae non cognovemnt 
runt  virum  :  educam  eas  ad  vos ,  &  abutimini  virum  :  producam  illas  ad  \'os ,  &  utunini  eis  quo- 
eis  ficut  vobis  placuerit ,  dummodo  viris  iflis  ni-  modo  placuerit  vobis  ,  tantum  in  vii-os  illos  nc 
hil  mali  faciatis,  quia  ingreffi  funt  fub  umbra  cul-  facialis  iniquum  ,  propterea  quia  intra\'erunt  fub 
minis  mei.  teftum  tignorum  meorum. 

9.  At  illi  dixerunt :  Recede  illuc.  Et  rurfus : 
IngrelTus  es,  inquiunt  ,  ut  advena  ;  nunquid  ut 
judices  ?  te  ergo  ipfum  magis  quam  hos  affli- 
gemus.  Vimque  faciebant  Lot  vehementiflimS  : 
jamque  prope  erat  ut  elfringerent  fores. 

10.  Et  ecce  miferunt  manum  viri,   &  intro-  10.   Fide  Not. 
duxerunt  ad  fe  Lot ,  clauferuntque  odium. 

11.  Et  eos ,  qui  foris  erant,  percufferunt  ex-        11.  Viros  vcro ,  qui  erant  ad  oftium  domus 

citate  i  minimo  ufque  ad  maximum,  ita  ut  of-     pei'CufTerunt  cxcitate 

tium  invenire  non  poflent. 

NoT;G    AD    Versionem    antiqitam. 

Tf.  I.  Sic  irerumAuguft.l.z.  contr.  Maximin.ro.  8.  col.  Compl.  ■jrpsc^vn)  Uttck;  i  ?,ao?  a^a. 

7i7-  d.  g.  758.  a.   Veneriint  autem  .liio  ang.  in  SoJmia  ad  t.  J.  Gr t^iyays  duni  TTfii  mxi/i'ta  eunit^M^iit 

vefperam  i  Lot  vero  \edebat  jttxta  portam  Sodomor.  1'idens  an-  uvrG~^. 

tem  Lot ,  furrexit  in  olniiam  illis,  ^aderavttinficiem  in  f.  8.  Eadem  exftanr  in  Gr.  ad  verbum  ,    addito  ,  // 

terram.     Similiter  in  Gr.  ^HjEov  /= u'q  S,oJofix  soW-  aH(«»  ,  port  yiiw»  ,  loco  tamen  ,  propterea  quia  ,   hab.  cj" 

f»? ■Ttxfa.T^w  irvm/  XoJ'oficir-  I'j oir  J]  AaT,  i^cirh«  (  Mf.  fi'tEKSf,  mei.  i/n.tm  oi  c.tufam  ,  &  loco  tedum  ,  oit/xi-ci.  e. 

Alex.  &  Compl.  a^/rti  )    £.'; tw  x/JOCtoVw  fvri  tvi^  7m'.  'c^'«f«.  Rurfum  Aucrull.  quaeft.  42.  in  Gen.  to.  5.  col.  ^So. 

Ambrof.  1.  i .  de  Abr.  c.  6.  col.  299.  d.  legit  :  Veneriint  an-  e.  legit  :  Sunt  mibi  diiie  fili^t ,  qux  nondtim  noz'erant  viros  , 

tem  .tttgeli  duo  in  Sodomam  ad  -jefperam  ;  deinde  lie  :  Sedebat  producam  illas  ad  -jos  ,  utimini  illis ,  qnomodo  pLxcuerit  vo- 

Lot  ad  portam  :  turn  ,   exjrinexit  obi'tam  illis  ,  ^  adora-jit  bis,  taittiim  in  viros  iftos  ne  facialis  iniquum.  Hieton.  quart:. 

in  faciem  fuper  (fir.im.  Hilar.  1.  4.  deTrin.  col.  844.  d.  ft  in  Gen.  to.  2.  col.  J25.  c.     Icce  du^xfilii  mex  ,  qux  non 

lit  vidit  Lot  ,  exjurrexit  obviam  illis  ,  Jj  ador.K'it  tnf.uiem  cognoverunt  virum  :  unde  Ambrof.  1.  i.  de  Abr.  col.  300. 

in  terram.  a.  ait  :  Offeieb.it  fanilus  tot  filtarumpudorem. 

t.  2.  Hilar.  1.  4.  de  Trin.  col.  844.  d.    Tt  dixit :  Ecce  i^.  10.  Gr.  'Ej(T£.,aiT£;  /s  0/  i^J fi^  ri?  x^'f"?  •■•^'* 

domini,   divertite  in  domum  pueri  veftri.   Itidem  Anguft.  1.  iri-.ntm  tm  AcIt  Ttfli  sauni  i.'i  toy  cMy ,  Sic  qux .\mbt:. 

2.  deTrin.  to.  8.  col.  784.  f. at  1.  16.  decivit.Dei  ,  c.  29.  1.  i.de  Abr.  c.  6.  col.  500.  b.  memorar  ,  dicens:  Hoffitum 

to.  7.  col.  442.  d.  legit  ,  declinate,  e  Gr.  E')oiM';aTf  fub-  manibus  rezwcitus  ejifanSus  Lot  in  domum. 
inde   in  eodem  Gr.  xaTaM/'so/tsv  ,  divertemus  ,  pro  m.tne-  f.  II.  Ita  in  Grseco  ,  excepto  uno  ,  si  acfosia  ,  in  f<- 

timus.  citate  ;  at  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  deeft  ,  eV.  Obfervat 

Tf".  ;.  Ambrof.  Li.de  Abr.  c.  6.  col.  299. e.  £t  coigit  etiam  ibid.  Auguft.  Grsccos  habere ,  a'cf a;:i'a  ,  quod  magis  , 

illos  divertere.  Gr.  Kal  zaxtS/aiaTo  dt/ni  ,  Sec.  inquit , /tgntfcai ,  f  dici  pojjet ,  avidentia  ,  qux  facial  net» 

>^.  4.  Gr Oi'  «t-ZfE;  Tw;  •7^o^e&J;  ,   ci  ^.oJ'ofj.TrxJ -Tce-  vtderi ,  non  omnia  ,  fed  quod  non  opus  eft.  ^am  mei  ito  m/Kfet 

fHAVKhuiiu  Ti)!'  oixiw   «TO  «flwiVx»  6«5   ■KfiiQi/TefH  (  edit,  queimdo  (otnirunt  dcficere ,  qmcreiido  ojlium  ,  fi  tali  nant 


Aug.    ibid,    col, 

784-  '•/. 


Ambr.  de  Abr,  f . 

6.  I.  1.299.»./. 


Jiieren,  in  Ifa.  i, 
I.  J.  58.  b. 


Aiig.  conf.  meil' 
d.ic.  ad  Conftnt,  t. 
6.  458.  .. 


Aug.  qu-tfl.  45. 
iGtn.l,  3.  389./. 


5^ 


L  I  B  E  Pv 


GENESIS.     Cap.    XIX. 


V  E  R  S  I  O 


Jtiig.  I.  1.  tmi. 
Maximin.  t.  8. 
7j8.  d. 


Biemn.     ijinrjl. 
Hebr.t.i.  51;.  *• 
Jiinil.  AJric.  I.  1. 
tie  p.irtii.  riii-.  kg. 
c.  11. p.  548.  i. 


Atig.l.  l6.de civ, 
Dei,  c.  15.  ;.   7, 


A  N  T  I  Q  U  A. 

I  i.  Dixeriinr  viri  ad  Loth  :  Sunt  tibi  hie  ge- 
neri ,  aut  tilii ,  aut  tilix  r  aut  fi  quis  tibi  alius  eft  in 
civitate ,  cduc  de  loco  hoc  : 

1 3.  quoniam  perdimus  nos  locum  hunc,  quia 
exaltatus  eft  clamor  eorum  ante  Dominum ,  & 
milit  nos  Dominus  conterere  eum. 

1 4.  Et  locutus  ell  ad  generos  fuos ,  qui  acccpe- 

rant  filias  ejus Surgite,  &  cxite  ex  hoc  loco  : 

quia  conteret  Dominus  civitatem 


Aug.  qtixp.  44 
inGen.t.].  385.5 
340.  a. 


j6 Et  tenuenmt  angeli  manum  ejus ,  &  ma- 

num  uxoris  ejus ,  &:  maaus  duarum  lili.iriuTi  ejus, 
in  eo  quod  parceret  Dominus  ipfi. 

17.  Et  factum  eft  mox ,  ut  eau>;erunt  ilium  fo- 
ras ,  &  dixerunt ;  Salvam  fac  animam  tuam  :  ne 
refpexeris  retro ,  nee  fteteris  in  tota  regione  :  in 
monte  falviun  te  fac ,  nequando  comprehenda- 
ris. 

I S.  Dixit  autem  Lotli  ad  illos :  Oro,  Domine, 

19.  quia  invenit  puertuus  milericordiam  ante 
te ,  &:  magnificafti  juftitiam  tuam  quam  ficis 
in  me ,  ut  \'ivat  anima  mea ;  ego  autem  non  pof- 
fum  lalvus  fieri  in  monte ,  ne  forte  comprenen- 
dant  me  mala ,  &  moriar. 


Itlem.  1. 1.  cent, 
Maxijuifi.     t.     8. 

7j8./; 


Tichon,    rtg.   7, 
67.  i, 


V  U  L  C  A  T  A      NOVA. 

1 1.  Dixerunt  autem  ad  Lot :  Habes  hic  quem- 
piam  morum  ?  geneium ,  aut  filios  ,  aut  filias  ,       1 
omnes ,  qui  tui  funt ,  educ  de  urbe  hac  :  • 

15.  delebimus  enim  locum  iftum ,  eo  quod 
increverit  clamor  eorum  coram  Dumino  ,  qui  lui- 
fit  nos  ut  perdamus  illos. 

14.  Egreffus  itaque  Lot ,  locutus  eft  ad  ge- 
neros fuos  qui  accepturi  erant  filias  ejuj,  &  di- 
xit :  Surgite,  egredimini  de  loco  ifto :  quia  dclebit 
Dominus  civitatem  banc.  Et  vifus  eft  eis  quafi 
ludens  loqui. 

1 5 .  Cumque  elTet  manj  ,  cogebant  eum  an- 
geli ,  dicentes  :  Surge ,  tollc  uxorem  tuam ,  Hi 
duas  filias  quas  habes  :  ne  &  tu  pariter  pereas 
in  fceiere  civitatis. 

16.  DiflTimulante  illo,  apprehenderunt  ma- 
num ejus,  &  manum  uxoris,  ac  duarum  filia- 
rum  ejus,  eo  quod  paiceret  Dominus  illi. 

17.  Eduxeruntque  eum,  &  pofuerunt  extra    Sab.  loj 
civitatem  :  ibique  locuti  funt  ad  eum ,  dicentes  :  6. 
Salva  animam  tuam   :  noli   refpicere   poft  ter- 

gum  ,  nee  ftes  in  omni  circa  regione  :  fed  in  mon- 
te falvum  te  fac,  ne  &  tu  fimul  pereas. 

18.  Dixitque  Lot  ad  eos  :  Quajfo,  Domine 
mi, 

1 9.  quia  invenit  ferrus  tuus  gratiam  coram 
te,  &  magnificafti  mifericordiam  tuam  quam  fe- 
cifti  mecum ,  ut  falvares  animam  meam  ,  nee  pof- 
fum  in  monte  falvari ,  ne  foite  apprehendat  me 
malum ,  &  moriar  : 

10.  Eft  civitas  h-EC  juxta,  ad  quam  pofTura 
fugere,  parva,  &  falvabor  in  ea  :  nunquid  non 
modica  eft ,  &  viVet  anima  mea  ? 

1 1 .  Dixitque  ad  eum  :  Ecce  etiam  in  hoc  fuf- 
cepi  preces  tuas ,  ut  non  fubvertam  urbem  pro 
qua  locutus  es. 

i  1.  Feftina,  &  falvare  ibi  :  quia  non  potero 


21 .  Et  dixit  ei :  Ecce  miratus  fum  faciemtuam, 
&  fuper  verbum  hoc  ,  ne  everterem  civitatem 
de  qua  locutus  es. 

2.Z.  Feftina  ergo,ut  falvus  fis  ibi  :  non  enim 

potero  facere  verbum  ,  donee  tuillointroeas facere  quidquam  donee  ingrediaris  illuc.    Idcir 

CO  vocatum  eft  nomen  urbis  illius  Segor 

2  5 .  Sol  exortus  eft  fuper  terram,5c  Loth  intra- 
vit  in  Segor. 

24.  Et  pluit  Dominus  fuper  Sodomam  &;  Go- 
morrham  fulphur  &:  ignem  a  Domino  de  coe- 


15.  Sol  egrefTus  eft  fuper  terram ,  &  Lot  in- 
greflTus  eft  Segor. 

14.  Igitur  Dominus  pluit  fuper  Sodomam  & 
Gomorrham  fulphur  &  ignem  k  Domino  de 
carlo: 


NotjE    ad    Versionem   antiquam. 


txcitnit  pncHJji  ,nt  emnine  nihil  vidcrem.  Etvero  inGr. 
fequirur  :  Kal  Tra/isADtuca/  ^ht^^te^  thk  8jp«i'.  Eorundem 
memiiiit  Ambrof.  I.  i.de  Abr.  c.  6.  col.  300,  b.  dicens  : 
Perciijferttnt  autem  ilhs  augeli  cacitate ,  k/  ^  ojiiitm  domus  , 
aitod  aperire  citpiehant  ,  non  reperirent. 

■f.  II.  Ira  quoque  in  Grjcco  ,  addito  uno  ,  Jt,  nti- 
tfm  ,  verbo  dixerunt.  Vide  fis  Ambrof.  I.  i.  de  Abr.  c.6. 
col.  ;oo.  c. 

ir.  1 5.  Optime  de  Graco,  nili  excipias  hoc  ult.  contere- 
re eum  ,  pro  quo  ,  EXT/>i'-vj>ai  «uthk  ,  exterere  ,  vel  ad  exte- 
reud.im  earn  ,   fupple  ,    civitalern. 

■f.  14.  Itidem  Graecc  ,  prater  unum  ,  ix.Tf!Cet  ,  dtfper- 
dit  y  ^to  cotitetet.  Gr.  addit  leJ-.^sJe  ysHiA^eiv  iixvTicv 
T^v  •^a^Zf'^f  «e7-?,qux  memorat  Ambrof.  1.  i.  de  Abr. 
c.  6.  col.  500.  d.  dicens  :  Sed  vifum  efl  tllis  qjtod  derideret 
em. 

t.i6.  \n  Grxco  frimum  :  Kx'i  i-rapix^may ,  deindeut 
fupra  in  Lat.  Aquila,  pro  sra.f.ax^via.v  ^tttrhati  fityit ,  ha- 
bet  ,  ■'.«sMiios»,  ctinllatKs  eft  i  cui  letlioni  favetAmbr.  1.  i. 
de  Abr.  c.  6.  col.  500.  d.  dicens  :  Et  tamen  adhrtc  mor,ib,nHr 
tot  ,  itt  pet-ftt.tderet  generis  ftiis  ;  ^  pene  non  ejfet  projeillis 
lit  e-j.iderct  ,  niji  iirgentihtts  angelts  ,  ^  tenemibtts  m.l- 
nusejits  ,  egredi  coaitus  ejpt. 

t.  17.  Eademrurfushabet  Auguft.l.  2.  contr.  Maximin. 
to.  8.  ccl.  738.  e.  ab  his  ,  Jali/amfac  ammam  :  at  lib.  2. 
de  Trin.  to.  8.  col.  785.  a.  iic  legit  :  £t  fidrim  eft ,  poft- 
qitam  editxerunt  eos  for.ts  ,  dixerunt  :  Snlv.tns  jalva  nniin,ini 
Jtitim  :  ne  refpexeris  retro  ,  neejne  ftes  in  h,ic  nniz'erfa  regione  : 
in  niontem  vade  ,  ^5  ibi  falvaberis  ,  ne  forte  eomprebend.tris. 
Similiter  Ambrof.  epift.  29.  col.  909.  e.  hab.  Salvans  fatva 
nnim.im  tit.trn.  Item  Hieron.  epift,  18.  ad  Euftoch.  to.  4. 
pare.  2.  gol.  27.  d,  Jvf  rejpexerts  retro  ,  nee  fteteris  in  atnni 


circa  regione  ;  fed  in  monte  falvum  te  fac  ,  ne  forte  compre- 
hendaris.      In  Gr.    Kal  s'-z/fSTo  hi/kh  E^ir/a-zsi'  «.v-rii  ii,'ji , 

Ta  Wiaoi  ,/nii  <f  f  5-fl5  fV  Tao>l  tJj  irs/nx^'poi'   ei^  to  Ofo?  c&j^lf, 

Tf.  18.  Ita  etiam  idem  Augurt.  1.  i6.de  civit.  Dei  ,  c. 
29.  col.  442.  d.  &1.  2.  contr.  Maximin.  to.  8.  col.  738.  e. 
at  lib.  2.  de  Trin.  to.  8.  col.  78  J.  a.  legit ,  Rogo  ,  Domine  , 
Gr.  A£c/4a;  Kupie. 

^.  19.   Oriia  invenit ante  ff,]  Ita  rurfus  habet  Au- 

guft.  1.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  29.  col.  442.  d.  &  1.  2.  contr. 
Maximin.  to.  8.  col.  738.  e.  &  1.  2.  de  Trinit.  to.  8. 
col.  785.  a.  Grace  ita  primum,  iirnSoLr  fvp^,',  fubinde 
0  TTo/eTc  eV  f'^f,  quod  ficis  Juper  me  ,  pro  qttamfaeis  in  mc  : 
al.  f(?  £^E,  &  poft  pauca  ,  co'  Jutwc^ai ,  non  potero  ,  loco 
«0»  poffiim  ;  in  ceteris  magna  Concordia. 

T^.  2 1 .  Et  dixit  ei  .•]  Haec  verba  de  Hieronymo  funt,  quafrt. 
Hcbr.  in  Gen.  to.  2.  col.  525.  c.  qui  addit  :  Ecce  admiratus 
fum  f idem  tuam.  Auguft.  vero  ,  1.  16.  de  civit.  Dei ,  c. 
29,  col.  442.  d.  conflantcr,  mir.ttus  fitm ,  Mfs.  au(5tori- 
bus  ,  licet  tarn  hk  ,  quam  1.  contr.  Maximin.  Editt.  ibidem 

ferant  ,  miferattis  Juni.  In  Gr 'IS'i  s^aufAa'ia.  ov  to  :rfo- 

cu-tt:,/  ,  jt-  sVi  TW  pv.^ari  TlrVw  ,  t?  (Um  xatTOcrf /4*' j  ^^' 
etiam  in  verbo  hoc  ,  ut  non  evert.tm  ,  &c.  ut  fup. 

>?.  22.  Gr.  ^ifivccr  ye  t>s  cu^.mai  inu'  if  yxp  ^vv.c^^oct 
irciyicxi  -Trp^yjua,  em?  t^  sVSfTi'  cssVsr,&c.  In  Mf.  Cotton, 
soje  CO  s'jCE.^big  eV.s?,  quam  leilionem  confirmat  Auguft. 

If".  2  5.  Ita  in  Graeco  ,  prater  mium  ,  £^>.isr ,  egrejfiis  eft  , 
pro  exortus  eft. 

T^.  24.  Ita  PP.  Lat.  magno  confenfu  ;  fcilicet  Iren.  feu 
vet.  ejus  interp.  1.  3.  c.6.  p.  180.  c.Teitul.  1.  contr.  Prax. 
p.  849.  b,  Novatian.l,  deTtin.  p,  1043.  b,   Cypr.  1.   5. 


Sap,  lalj 
6. 


Deati 
29.23. 
Jp.  I  5. 

Jerem^ 
JO.  40. 

Ezecht 
16.  49. 
Ofe.  II, 
8. 
Amos  4« 
II. 

lKr.17, 
28. 
]iid.  I, 

7- 


Luc.  17. 
Sup. 18 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XIX.  57 

VricATANOvA..  Veusioantiqua. 

i  5 .  &  fubvertit  civitates  has ,  &  omnem  cir-  ^5.  &  eveitk   civit.UCS  iUas Vipl.Tapf.  cent. 

ca  regionem,  univerfos  habitatoics  lubium,  &  Vayim.  ■;i'i.  e. 

•cunfta  teriie  virentia. 

16.  Refpicienfqueuxor  ejus  poll  ft,  verfa  eft     .2.6 Fide  Aet. 

in  ftatuam  lalis. 

1 7.  Abraham  autem  confiugens mane ,  ubifte- 
terat  prius  cum  Domino, 

18.  intuinis  ell  Sodomam  &  Gomorrham ,  &        -S &  ccce  afccndebat  flamma  de  terra  qua-      Himn.    jhsJI. 

univetfam  terram  regionis  illius  :  viditque  afcen-  fi  vapor  fornacis.  Hfir.  (.  2.  J25.  c 

dentem  favillam  de  terra  quail  fornacis  fumum. 

19.  Ciim  enim  fubverteret  Deus  civitates  re-  2<) Cum  COntereret   DeUS  omnes  civitateS      Tkhon.  rig.    7. 

gionisilhus.recordatus  Abrah.-e,  liberavitLotde  in  circuitu ,  commemoratus  eft  Deus  Abrahar ,  <57- *• 

Jabverfione  urbium  in  quibus  habitaverat.  &  emilit  Loth  e  medio  ilibverfionis ,  cum  fub- 

\'eiteret  Deus  ci\itates ,  in  quibus  inhabitabat  in 
eis  Loth. 

30.  Afcenditque  LotdeSegor,  &  manfit  in         30.  Et  afcendit  Loth  de  Segor ,  &   fedit  in     Hinm.    ijiixfi, 
monte,  dux  quoque  fiha;  ejus  cum  eo  (  Umuerat     monte,  &  dux  tilix   ejus  CUm  CO  (timuit  eioim  W"'"^-  '"Gj".  >■  i. 

enim  manere  in  Segor)  &  raanfit  in  fpelunca  ip-     ledere  in  Segor) "  '  J^'-J- 

fe,  &  dus  filia:  ejus  cum  eo. 

;i.  Dixitque  major  ad  minorem  :  Pater  nof-        51.    Dixit  autem  major  ad  minorem  :  Pater     W;. /.  4.  ^.  ji. 
ter  fenex  ell ,  &  nullus  virorum  remanfit  in  terra     nofter  feilior  eft ,  &  ncmo  eft  Tuper  terram  qui  **?•  *•  '■■. 

qui  poffit  ingredi  ad  nos  juxta  morem  univerfa;      intret  ad   nOS  Ut  oportet  onini  tcrrx. 
terr.i^. 

}i.  Veni,  inebriemuseum  vino,dormiamuf-  32.  Veni ,  potionemus  patrem  noftrum  vino , 
que  cum  eo ,  ut  fervare  poflimus  ex  patre  nollro  Sc  dormiamus  cum  eo  ,  Ut  ftlfcitemus  de  patre 
femen.  noftro  femen. 

5  5.   Dederunt  itaque  patri  fuo  bibere  vinum  33 Et  intravit  major  nata ,&  dormivit  Cum      Uid.iCZ.i. 

noiSe  ilia  :  £t  ingreffa  ell  major,  dormivitque     patre  luo  node  ilia  :  &  non  fcivit  Lot  CUm  dOE- 
cum  patre  :  at  ille  non  fenfit,  nee  quando  accu-     miret  ilia,  &  Cum  furgeret. 
buit  filia ,  nee  quando  furrexit. 

54.  Altera  quoque  die  dixit  major  ad  mino- 
rem :  Ecce  dormivi  heri  cum  patre  meo,  demus 
ei  bibere  vinum  etiam  hac  nodle,  &  dormies  cum 
eo,  ut  falvemus  femen  de  patre  nollro. 

,  5 .  Dederunt  etiam  &  ilia  nofte  patri  fuo  bi-  5  5 &  non  fcivit  dim  dormiffet  feCUm,  nec      Hid.  169.  a, 

bete  vinum  ,  ingreffaque  minor  filia,  dormivit     ciim  furrexiffet. 

cum  eo  :  &  ne  tunc  quidem  fenfit  quando  con- 

cubuerit ,  vel  quando  ilia  furrexerit.  -,.i.._. 

36.  Conceperunt  ergo  dus  filis  Lot  de  patre  36.   Et  COnceperunt  dux  filix    Lot   de  patre     Kerm.     ijusfl. 
fuo.                                                                            fuo.  ^'I"-  '■  »•  5H-  "• 

37.  Peperitquc  major  filium ,  &  voeavit  no-         37.  Et  geniiit  primogenita  filium  ,  &  voca- *• 

NoTiE    AD    Versionem    antiquam. 

Teftim.  p.  515.  b.  Hilar.I.  4.deTrin.col.84Z.e.g4y.  b.  mfimn  ,  I'fiti^v   i  0ik  tS  'ACfauM'  * /gaWj-frtf ,    &c. 

&  alibi  i    PhiUllr.  B.ix.  de  hxref.  p.  71J.  d.  Vigil.Tapf.  ut  flip.  ap.  Aiiguft.  addito  ,   AcuV ,  inline.    Eo   Ipeaano 

l.contr.  Vaiim.  p.  728.  e.  758.  b.  Nonnulli  lie  voces  in-  quae  Ambrof.  dicit,  1.  i.  de  Abr.  c.  (5.  col.  500.  f.  Fti:.i  Lot 

vernint ,  ^  Damimts pluit ,  ut  Hilar.  Alii ,  Piiiit  Dnmiims  pnt.vveiiiiit  ,  non  vicina  regionis  ,  fed  totiiis  orbis  fiiilj'e  exci- 

iDomino  ,  ut  Philaftr.  Vigil.  Tapf.  &  Ambrof.  1.  i.  de  fide,  iU»?n. 

col.  448.  c.  e.    Quidam  ,  j^ncm  5' /«//;A/(r,  utiren.  No-  ■)?■.  50.  Auguft.quaeft.  46.  in  Gen.  to.  j.  col.  590.  b.  c. 

vatian.  &  Vigil.  Tapl.  Alii,  de  ccelo  uDomino  ,  ut  Cypr.  /l/cendu  aiiiem  Lot  dc  Segor.,  '^  Jidel'.it  m  monie  ;  &  poft 

Fulgent,  vero  ,  1.  deTiin.  p.  551.  iic  habet  :  Pliiit  Domi-  pauca  :  tmmitenitn  hahtare  iu  Segor.     Gr.  'AieCm  /=  A:.jt 

nttsi  Domino  fiiper  Sedom.%m  gj  Goniorrh.tm  Jiilphiir  g  7gnem  c\  Xiiyo'f  i-  skk'hto  eV   tw   ipn  mrk  ,  «,  ar f>oe«'tii  -yup 

iDomiao.AmhtoCiali.coLioe.f.LtpliiitDominmJrilpkiir  xa™x«oa,  V»    Xxyc^f  ,  Sec.     In  Mf.  Alex.   deeH  ,  xink  , 

^  ignem  Jilper  Sodomam  ^  Gomorrham  a  Deo  de  ca-lo.      Gr.  poll  ijait. 

Ka.1  Kvpioi    5£f?5!P_EVi  XUi^na.    i,  I'afuffa  ter»»  ,  j,  ^i7/>  ft.  Ji.  Grace.  ETVe  /e  tj  -yrp^cZvT.'pa.  -Tiple,  rm  riuTspat- 

*.  2 J.  Gr.   Kai  xaT<s-/>E4e  Ttt?  ttoxej;  T«i;'7a?,  &c.     Eo  «V««  >  <"!  KciSMei  xoth  Tif  7?. 

pariter  fpeaant  quJE  narrat   Augull.  1.    16.  de  eivit.  Dei,  t.   }Z.  Gr.  Atupc,'  k,' ■n^lltio.'i.iir onci. ,   l  xo/.u.i^wek 

t.  50.  col.  44;.  b.  his  verbis  ;   Liier.uo  de  Sodomis  Lot  ,  (^  j,  e'faiasKixfiit  h  ,  &c.  ut  in  Lac.  Mfs.  2.  lien,  eura 

veniente  ignco  imbrt  de  cwh  ,  lota  illaregio  tmpix  ch'it.itis  in  editt.  5.  feruut  fimiliter  ,  ^  fiifcitcmns.  Ambrof.  1.  i.  de 

tinerem  verja  ej}.  ^    ^    ^  ,        ,    ,    „  Abr.  c.  (5.  col.  500.  f.  501.  a.  hue  refpiciens  ,  dicir ,  fiiias 

T^.  26.  GiXC2  ifta  :    Kat  i-neCfs-^tif  1}  yoiv  «fry  e/^  t«  Lot,   ne  genrts  dcjiceret  httm.inttm  ,  patermtm  petiijje  concur 

tTrkai ,  ij  JT/iiih  siM\  </.m<;  ,  ita  reddit  Auguft.  1.    16.  de  iitttm  ,  ut  femen  generationis  hiimanx  de  p.ure  Jito  rejitjctta- 

civit.  Dei  ,  c.  50.  col.  445.  c.  Uxor  Lot  ubi  re/pexit ,  re-  rent. 

manfit  ,  ^infilemconverja.  Item  Optat.  I.  ;.  contr.  Do-  -j^.   jj;.   In    Graeco Kai  £-«>[»(;«  li  -wpteivTsfX  koi- 

nat.  p.  66.  z.  Lot,  inquit,  ^^  n.xorem  e/ms  ,  (  Mf.    i.  iilc  fivhf /liiU j.  u'x  i,J-£i  eV  tS  koimAci,  «Vtok  ,  i  eV  tS 

addu,  Moiajfadon)  :  qit.t  pojl  fe  aitendens,  in  jlatuamfalis  dyxs^mai ,  Mf.  veroAlex.  cum  edit.  Aid.  aWw  ,  j.  amrwa/, 

miitata  eft.  qua:  le6tio  textui   Iren.  favet.  Ambrof  I.  i.  de  Abr.  c.  6. 

t.  »8.  Ita  de  Graeco  ad  verbum.    Vide  Auguft.  fupra  ,  col.  301.  a.  alludens  ,aic :  Inebri.uus  enim  -jim.qiiid  gcrtm 

f-  ^S-  nejiieb.tl. 

ir.  29.  Cum  coniererct.]  Tkhon.  la  editt.  dim  conieret ,  t.  35.  Graee KaJ  w  riSn   eV   ra    xcif.m^Z'ai  iurlt , 

fedapertomendo,  inGr.enim  eVtw  5V.Tf/4ai,lieutinfra  ,  (  Mf.  Alex,  dv'lw  )   ^  dm/ma.,.   Hieron.  qua:ft.    Hebr.  in 

ir  Tw  y.ctTx;fi-\x:,  pro  quo  iidem  editt.  ferunt  ,  ciirn  fiib-  Gen.  to.  2.  col.  124.3.  Et  nejcivit  dim  dormtffet  ctim  eo  ,  t5 

*fr(fr«.  Auguft.  qus(l.4y.iu  Gen.  to.  3.  col.  390.  b. legit;  dim  fiirrextffetab  eo. 

£1  recordatii!  eft  Dciis  Jbr.iktm  ,  ^  exemit  Lot  de  medio  Jiib-  Tlr.  36.  Sic  etiam  in  Graseo. 

'jtrjionis.  Item  Locut.  62.  de  Gen.  col.  5  50.  b.  addit :  Cum  t.   37.  Gr.    Kai  eVekei'  «'  -Trp^sCvT^fx  vm  ,  H  hine?  tj 

tverleret  Dominiis  civitates  ,  in  ijiiiblis  h,tbtlab.tt  meis.      Gr.  onptx  a'l/f  Mt-'afi,  ?.h>"«-'   'Ex  t?  -wcUpa^  ttn'^vfci;  -yrxjip 

X«i  I'liiili  iv  ru  sulp'rifdi  toV  <d:ii   iiiiMi  t««  tto'ae.?  TKt  Mw«£;/w»  t'ws  Tifj  M/j,tp'i  lipiifxi.     Et  peperit  finiorflium  , 

Tm.  1.  ^ 


5«  LIBER    GENESIS. 

Versio    antiqua. 

V.rTtn.   piffl.  vir  nomen  ejus^  Moab  :  ifte  eft  pater  Moabitarum 
Ueir.  t.  2.  Ji4.  ".  urqiie  in  banc  diem.  ^ 


Cap.    XX. 

VuiGATA     NOVA'T 


i. 


8.  Et  minor  &  ipfa  peperit  filium ,  &  yocavit 
nomen  ejus  Ammon,  id  eft,  filius  gei-seris  mei: 

ipfe  eft  pater  filiorum  Ammon 

NoTiE    AD   Versionem    antiquam 


men  ejus  Moab  :  ipfe  eft  pater  Moabitarum  ufquc 
in  praefentem  diem.  ' 

5 8.  Minor  quoque  peperit  filium,  &  vocavit 
nomen  ejus  Ammon ,  id  eft ,  filius  populi  mei :  ipfe 
eft  pater  Ammonitarum  ufque  hodie. 


fg  mca-jii  nenita  ejus  Mcah  ,  dians  .-Depntre  mto  :ifte  paler 
Moabuimim  tifijue  :ii  hnditrtitim  d;em.  .  ■ 

t.  58.  Tihiii  genera  ma.]  Hieion.  in  rexru  habet ,  films 
ptpiil!  mei :  led  cum  in  confequeniihus  dicat  :  Ammon  qriafi 
Ciufi  nominit  redditiir  ,  filius  generis  mei ,  Jive  ,  lit  melius 


ejl  in  Hibrnt ,  filitis  papiili  mei ,  priorcm  leiSionem  prituli, 
tju£  eft  LXX.    Ita   enim  ferunt  :  'E-rix.1  Je  j,  «  ysu-ripx 


CAPUT     XX. 


Versio 
I Vtd.  Not. 


A  N  T  I  q  U  A, 


'  -tng.  queji.  48.  in 
Cm.  t.  J.  590.  f. 


Amhr.  J.    I.   de 
J.hr.c.-J.  101.  f. 


1.  Dixit  autem  Abraham  de  Sara  uxore  fua  : 
Soror  mea  eft :  timuit  enim  dicere :  Uxor  mei  eft : 
ne  forte  occiderent  eum  \iridvitatis  propt^-r  i'- 
1am 

3 Ecce  tu  morieris  propter  muliereni..    .. 

hsEC  autem  commoratiir  cum  viro. 

jinihi>fi.^fi.izi.f.     4 Domine,  nunquid  gentem  ignorantei- 

perdes  ? 

5 Fide  Nor. 

6 Et  ego  cognoN'i  quoniam  pure  corde  fe- 

cifti  hoc  :  Sc^peperci  tibi  ut  non  peccares  in  me, 
propter  hoc  non  fnm  pafliis  te  tangere  illam. 

7 Quoniam  propheta  eft  :  &,  orabit  prote, 

&  falvus  eris  tu,  &  domus  tua. 


Amhr.  I.   I.   di 
Ahr,  C.  7.  301.  b. 


AuR.  up.  imp,  in 
H/ittb.  hem,  I,  p, 
It.i,   ■ 


VULGATA     NOVA. 

».  "P  Rofeiftus  inde  Abraham  in  terram  auftra- 
1     lem ,  habitavit  inter  Cades  8c  Sur  :  &  pe- 

regrinanis  eft  in  Geraris. 

• .  Di.xitque  de  Sara  uxore  fua  :  Soror  mea  eft. 

Mifit  ergo  Ablmelech  rex  Gerarx ,  &  tulit  earn. 


3 .  Venit  autem  Deus  ad  Abimelecli  per  fom- 
nium  nofte ,  &  ait  illi :  En  morieris  propter  mu- 
liereni quamtulifti  :  habet  enim  virum. 

4.  Abimelecli  vero  non  tetigerat  eam ,  &  ait : 
Domine ,  nuni  gentem  ignorantem  &  juftam  in- 
terficies  ? 

J .  Nonne  ipfe  dLxit  mihi :  Soror  mea  eft  :  & 
ipfa  ait :  Frater  mens  eft  ?  in  fimplicitate  cordis 
mei ,  &  niunditia  raanuum  mearnm ,  feci  hoc. 

6.  Dixitque  ad  eum  Deus  :  £t  ego  fcio  quod 
iimplici  corde  feceris  :  &  ideo  cuftodivi  te  ne 
peccares  in  me ,  &  non  dimifi  ut  tangeres  eam. 

7.  Nunc  ergo  redde  viro  fuouxorem,  quia 
propheta  eft  :  &  orabit  pro  te ,  &  vives  :  ii  autem 
nolueris  reddere,  fcito  quod  morte  morieris  tu, 
&  omnia  qua:  tua  funt. 


VtriGATA      NOVA. 


8.  Statlmque  de  nofte  confurgens  Abimelech ,  vo- 
cavit onines  fervos  fuos  :  &  locutus  eft  univerfa  ver- 
ba ha;c  in  auribus  eorum,  timueruntque  omnes  viri 
valde. 

9.  Vocavit  autem  Abimelech  etiam  Abraham ,  & 
dixit  ei  :  Quid  feciftt  nobis?  quid  peccavimus  in  te, 
quia  induxifti  fuper  me  &  fuper  regnum  meum  pecca- 

Versio 


turn  grande  ?  qus  non  debuifti  facere,  fecifli  nobis." 

10.  Rurfumque  expoftulans,  ait :  Quid  vidifti,  u« 
hoc  faceres  ? 

1 1 .  Refpondit  Abraham :  Cogitavi  mecum,  dicens : 
Forlitan  non  eft  timor  Dei  in  loco  ifto  :  &  interfi- 
cient  me  propter  uxorem  meam  : 


Aiig.l.  iS.deciti, 
Dei ,  c.  JO.  t,  7, 
443. rf. 


ANTIQUA. 

i;.  etenim  vere  foror  mea  eft  de  patre  ,  fed 


non  de  matre.. 


VtriGATA     NOVA. 

II.  alias  autem  &  verS  foror  mea  «ft,  filia   Suf.ix', 
patris  mei ,  &  non  filia  matris  mex ,  &  duxi  earn  i  j. 

in  uxorem. 


NotjE    AD   Versionem.   antiquam. 


V^.  1.  Gr.   fub  finem  hab«t : 'AEfaa/U ■rafiaxitesi'  w 

r£f«V''5'  quofpeflant  ifta  Auguftini,  I.  iS.  de  civit.Dei, 
c.  30.  col.  443.  c.  hide  nirfus  Abiaham fecit  in  Geraris  apitd 
regem  civitatis  illitis  Abimelech  ,  ijiiod  m  jEgyptode  ccnjuge 
fecerat  ,  eiqne  imaBa  Jimiliter  reddita  ef>. 

t.  1.  Ita  in  Gracco ,  excepta  voce  ,  SapV";  >  prjeponi- 
tur  etiam  in  ,  ijiiia  ,  vocibus  foror  ,  &  uxor ;  fed  ab  ali- 
quot codd.   Gr.    abeft  iVi-    fub  finem  quoque  adduntur 

lit/  Sii'/i|'«w  quacAmbr,  I.  I.  de  Abr.  c.  7.C0I.  501.  f.    me- 

morat  ,  dicens  ;  Tematur  Sara  pttdicitia nam  ^  Abi~ 

melech  in  Hxoretn  Jihi  eatn  jumpjerat. 

■#■.  J.  Sic  pergit  Ambrof.  tt  dixit  ei  in  noUe  Dens  : 'Ecce 
tu  morieris ,  &c.  ut  fup.  Similiter  habet  Aug.  quaeft.  49.  in 
Gen.  to.  5.  col.  390,  d.  e.  Ecct  tu  nwrieris.  Gr.  Kcci 
tktiAhr  a  0to;  ■3-f  J5  'AOfiheX  •'  'J'^'"  ™  yvictcc  ,  j.  u-rrsr  , 
&c.ut  in  Lat.  tumaddit  :  h;  ixaCti'  «u7n  //  sV' «"«HHXi/za 
i/p/ ,  ijuatn  accepijli  ;  ifta  vero  efl cohabitans  viro. 

t,  4.  Similiter  Auft.  quift.  Vet.  &  N.  Teft.ap.  Aug. 
^0,  J.  quaeA.  67.  col.tfj.  b.  HunjHid  geaum  igneranitm 


ferdes?  Grace Kvpic,  i'^rti  «trnvr  i,  J'Uum ^aTrcu';: 

f.  J.  In  Gr.  (Ic  :  'Ouy.  avlh  M"  '^^"  >  <'J'-^9'<  A""  ^'sU 
&c.  quo  fpeitant  ilia  Ambrofii ,  1.  i.  de  Abr.  col.  joi.  b. 
Clim  prxtenderet  Abimelech  quid  uxorem  alseiiam  ejji  ignora^ 
verit  ,  quamfororern  effe  vir  ipfe  flam  dixirit  ,  refpondit  ei 
Dominus  ,  &c.  ut  Tf.  feq. 

t.6.  Auguft.qu3Eft.  Jz.  inDeuteton.to.  3.C0I.  57^.  f. 
legit :  Scioquia  in  mundo  corde fecifti  hoc  :  tum  infr.  qusft. 
J  J.  col.  J77.  g-  propterea  peperci  tibi,  ne  peccares  in  me: 
at  quaeft.  49.  in  Gen.  col.  590.  d.  e.  hab.  cum  Ambrof.  gj 

peperci  tibi  ,  ut  non  peccares  iti  me.     Ctxc Kdyu  lyiat 

iVi  cr  nniupS  xap/ia  eTToimetj;  tsto  ,  i,  sjisux^im  'H  tu  ti\t 
c-nafTsTf  OS  s/'«  e'/ur  fVtxot  ryn  sV.   dip«K.i  ti  «^«Sai  «k^ 

5?.  7.  Ita  in  Grzco  eft  ,  exceprishis :  Et  falvus  tristu , 
2j  domus  tua  ,  pro  quibus  fimpliciter  hab.  Kai  Jn«>i  > 
^   vives. 

t.  II.  Similiter  habet  Hieron.  quxft.  Hebr.  in  Gen.  to,' 
1.  col.  J14.  b.  Etenim  vere  foror  mea  ejt  de  pain,  fed  mntii 
muirr .  Nee  alitsf  io  Gtsco. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXI. 


T9 


Versio    antiqua, 
1 5 In  omni  loco,  ubi  intraverimus  ibi a,,,^.  Um.  C\. 


14 Vul.  Not. 


VULGATA      NOVA. 

15.  Poftqiiam  autem  eduxic  me  Deus  de  do- 
inf.  II.  mo  patris  mei,  dixi  ad  earn  :  Hanc  mifericordiam 

tj.  facies  mecum  :  In  omni  loco,  ad  qucm  iiigiedie- 

mur ,  dices  quod  frater  tuus  fim. 

1^.  Tulit  igitur  Abimelecli  oves  &  boves , 
&  fervos  &  ancillas ,  &  dedit  Abraham  :  reddi- 
ditque  illi  Saram  uxorem  lliam, 

VuLGATA       NOVA. 

If.  &   ait  :  Terra  coram  vobis  eft ,  ubicunque     fratri  tuo ,  hoc  erit  tibi  in  velamen  oculorum  ad  om- 
tibi  placuerit  habita.  nes  qui  tecum  funt ,  &  quocunque  perrexerii  ;  uie« 

16.  Sara  autem  dixit  :  Ecce  mille  argenteos  dedi     mentoque  te  deprehenfam. 

Versio    antiqua. 


3.  ii'i.b. 


VuLGATA      NOVA. 

17.  Orante  autem  Abraham,  fanavit  Deus 


17.  18.  Fide  Not. 


Abimelech  C<c  uxorem,  ancillafqueejus,  &pepe- 
rerunt : 

1 8.  concluferat  enim  Dominus  omnem  vulvam  ^ 

domus  Abimelech  propter  Saram  uxorem  Abra-  ' 

bx. 

NoT^     AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 

Tif.  15.  Grsc ;'<;  Tri/l XTO-^m  cv  saV  s^nh^ci/an  iHiT ,  ^  intpetravit.     Pepoii  enrm(^  tixnr  ej/i! ,  ^  itncilii  ejus, 

&c.  ad  omnem  haim  qiioctinque  ingrejji  fiierimtii  iltitc.  quits  ante  concluferat  Deiis  frcpter  Suram  uxorem  Ahaha  , 

■)?■.   14.  Grsec.'E^aS;  ifs   'hCi/iiMX  X"'™  Ji J' fxy/xu  ,  i,  pro  qiiibus  in   Grxco   :   nfo-«u'J«To  J;  ' Af^fxi/^  rrpii  tsV 

^/)o£a7« ^^'J  cc/.s  T^ 'ACpccccf^'  if  d-TTiS'CL'iiei'  dul^  Xdp-  ©so^ ,  >c, /ao"«7o  0  ©sc;  t^/ 'A£(^£>e;^  ,  h^  Ti\^ -/uyci^aix  tx.vT'^ 9 

fco  TW  yvvnaa  dv7S.  Horum  meminic  Ambrof.  1.   i.  de  jt,  tizs  Trai/Zcua;?  at??-  i;  ?Tsmy. 

Abr.  c.  7.  col.  302.  e.  dicens    ;   Statim  'jocavit  Abraham  ■,  if.   i8.  "Or:   cvy>:>.flo>^   wfs'x.Miije    Kufia;    i'ij:^it  m^rxf 

llxorem  juam  ei  reddidit ,  pretio  fe  tpfe  multavit .,  Sec.  fi-itTfat  ir  rS  Ma  'AQ/j.;mx>   'itf/.n  SaffKS  th?   nutuMi 

ilir.  17.  18.  Hucredeunt  qu.«  Ambrof.  iiarrat  ,  I.  i.de  'ACpxxfi. 
Abr.  c.  7.  col.  302.  e.  Airaham pro  to  (  Abimelech  )  rogavit 


CAPUT     XXI. 


Sup.  17. 
19.  i8. 
10. 

Gat.   4. 

He!,.  II. 
II. 


VUXGATA     NOVA. 

I.  "TT  Ifitavit  autem  Dominus  Saram  ficut  pro- 
V    miferat  :  &  implevit  quse  locutus  eft. 
2.  Concepitque  &  peperit  tiiium  in  fenedute 
fua  >  tempore  quo  pradixerat  ei  Deus. 


Versio    antiqua. 

I .  T7  T  Dominus  vifitavit  Sai-am  ficut  dixit :  &  Hilar,  l.  4.  de 
JH/ fecit  Deus  Sarx  ficut  locutus  eft.  7"«».  cai.  842.  e. 

2..  tt  concepit  &  peperit  Sara  Abrahac  filium  ^^*-  "•  *• 

in  feneclute  ilia,  &  in  tempore,  ficut  locutus  eft 

illi  Dominus. 


V  U  L  G  a  T  a 

5.    Vocavitque  Abraham  nomen  filii  fui,  quem 
genuit  ei  Sara,  Ifaac  : 

VulGATA     NOVA. 

5.  cfim  centum  efletannorum  :  hacquippese- 
tate  patris,  natus  eft  Ifaac. 

6.  Dixitque  Sara  :  Rifum  fecit  mihi  Deus : 
quicunque  audierit,  corridebit  mihi. 


NOVA. 

4.  &  circumcidit  eum  oiftavo  die ,  ficut  prx-cepe- 
rat  ei  Deus, 

Versio 


Sup. 17.  lo. 
hiatth.  I.  2. 


ANTIQUA. 

5.  Genitus  eft  autem  Abralia:  filius  Ifaac,  ciim     Amir.  1.  i.  de 
effet  annorum  centum.  ^*»'-  '■  7-  "'•  3' J- 

6.  Dixit  &  Sara  :  Rifum  mihi  fecit  Demi-  "•  *■  '• 
nus  :  quicunque  enim  audierit,  congrarulabitur 
mihi. 

7.  Rurfumque  ait :  Quis  auditurum  crederet         7.    Et  dixit  Sara  :  Quis  annuntiabit  Abrahx, 
Abraham ,  quod  Sara  laftaret  fihum ,  quem  pepe-     quoniam  ladet  intant«m  Sara  ? 

rit  ei  jam  feni  ? 

8.  Crevit  igitur  puer  ,&  abladtatus  eft  :  fecit-        8 fecit  autem  Abraham  cocnam  magnam , 

que  Abraham  grande  convivium  in  die  ablaftatio-     qua  die  abladatus  eft  liaac  iilius  ejus. 

nis  ejus. 

9.  Ciimque  vidiftet  Sara  filium  Agar  j^gyp-  9.  Et  vidit  Sara  filium  Agar  jEgyptix ,  quem  Hieroii.  e/Hajt, 
tix  ludentem  cum  Ifaac  filio  fuo,  dixit  ad  Abra-  peperit  Abrahx ,  ludentem  cum  Ifaac  filio  fuo :  &  Hc^''-  »•  -•  J*4-  *« 
ham  :  dixit  ad  Abraham : 

NotjC    AD    Version  EM 


A  D 

V.  I.  In  Gr.  conftanter  ,  Saff'a  >  loco  Saram  ,  &  Sarx  , 
icem  Kf'f/o;,  Dominus ,  non  Deus  :  cetera  congruunc  cum 
Lac. 

^.  z.  Graec.  K«J  ct» waCyca ,  srexe  tw  'A£/)aa^  vtw  f/5 
TO  y^faq ,  e/';  -rlv  accipov ,  &c.  ut  in  Lar.  Mf.  Alex,  ac  edit. 
Aid.  addunt ,  Xi'ffo. ,  port  et«ze  ,  cum  Hilario. 

1^.  J.  Ambrof.  ha;c  verba  ciiare  videtur  ex  memoria  , 
fic  enim  habentur  Grsece  :  Kaj  'Al^fxifi  (  Mf.  Alexand. 
A^pKKit  /;  )  til-  r/.oLlov  iTuv  t  winLO.  i'/^viTO  a.v7u  'l5««)t  0 
vili  aVy».  Et  Abraham  ,  yel  Abraham  autem  erat  centum 
annorum  ,  ciimfatliis  eji  ei  Ifa.tc  filius  ejus. 

't.  6.  ConcinicHieron. comment,  in  Mich.  4.  to.  3.  col. 
lJ28.a.  Nee  ciiam  differt  Augiift.  1.  16.  decivit.  Dei  ,  c. 
50.  col.  445.  f.  nili  quod  fro  congratulabitnr ,  habet  con- 
gaudebu  ,  in  Gr.  cuyxxpcTTcii.  Auguft,  ctiam  fcribit  Sarra  , 
in  Crxco  ,  dvrt  J;  Sapfct, 

Tom.  I. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Tt.  7.  In  Grsco  deeft  Sara  ,  poft  dixit  ;  fubinde  pro 
lailet ,  habetur  Ciwct^ji,  /.ifliW  ,&  in  fine  conftanter  2af/i«, 
non  Sara, 

T^.  8.  Gr Kxt  eVc/Mcef  'AC/^aa^  /o^"''  jW^7«^Mf  ,  &c. 

ut  in  Lat.  Et  fecit  Abr.  couvivium  magnum.  Hilar,  in  Pfal. 
I  50.  col.  44 5.  f.  legit,  fff?;.?»;,  cum  Ambr.  Abladaio,  inquir, 
IJaac-,  accepimus  Abraham  fecijfe  cwnam.  At  Auguft.  qua^it- 
jo.  in  Gen.  to.  3.  col.  390.  e.  hab.  epulum  :  Or.trmir  , 
inquit ,  cur  Abraham  ,  nee  die  quo  tiattts  eft  ei  filtits  ,  nee 
die  quo  circumcifus  eji  ,  fed  die  quo  ablailatus  eft  ,  epulum 
fecerit. 

If.  9.  In  Grxc. 'IJ^cx  /5  Sa'pV«  ,  cum  vidijjet  nutem 
Srtii.i;  fubinde  lie  ,o5o/)£to,  qui  fadus  eft  ,  \oco  quem 
peperit  ;  caeteia  quadrant.  Obfervai  ibid.Hieron.  h.i:c  ver- 
ba ,  cum  Jfa.u  filtoftto  ,  non  haberi  in  Hebraco.  Apud  Am- 
brof. 1. 1,  de  Abr,  c.  7.  col,  JO  3.  d.  (ic  :  f'idtt  amilLeJiliiint 

H  ij 


6o 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXI. 


Amir.  I.    I.  Je 


Versioantiqua. 
10.  Ejice  anciU.im,  &c  filium  ejus  :  non  enim 


Ah.  ioi.il.         hceres  erit  filius  ancilla;  cum  filio  meo  llaac. 

II Fide  Not, 

Anib.ibi.l.ioi.1.      I  ^-  Dixit  auteiTi  Dcus  Abrilix  :  Non  fit ciurum 

ante  te  de  puero ,  &  de  ancilla  :  omnia  quxcun- 

que  dixerit  tibi  Saia  ,  autii  vocem  ejus  :  quo- 

niam  in  Uaac  vocabitur  tibi  lemen. 

AHg.i.i6.deciv.      1 3.   Filiiun  autem  ancilla;  hujus  in  ma2;nam 

Dei,  c.  32.  t.  7.  gentem  taci.im  ilium,  quia  femcn  tiauneit. 

444-  *•  I ^.  Suncxit  autem  Abraham  mane ,  &  fump- 

Aug.  t/iLtft.  yj.  fjj;  paiies  ^  5j;  utrem  aqux ,  &  dedit  Agar ,  &  im- 

,f,G.n.,.i.i9i.a.  p^^-^j^.  j^^  hiimcros ,  &  puctum ,  &  dimilit   il- 

1am 

B;v/.  pLtji,  J4.      15.   Dcfecit  autem  aqua  de  utre,  &  projccit 
iSi.tl.  puerum  fub  unam  abictem. 

1 6.  Et  difcelTit ,  &;  federe  coepit  contra  ilium 
longe  quantum  arcus  mittit ;  dixit  enim  :  Non 
videbo  mortem  filii  mei  :  &  fedit  contra  eum. 
Exclamans  autem  puer ,  ploravit. 

17.  Et  exaudivit  Deus  vocem  pueri  de  loco 
ubi  erat :  &  vocavit  Angelus  Dei  Agar  de  ccelo , 
&  dixit  ei :  Quid  eit  Agar  ?  noli  timere  :  exau- 
divit enim  Deus  vocem  filii  tui  de  loco  in  quo 
eft. 

18.  Surge,  &  accipe  puerum,  &  tene  ilium 
in  manu  tua  :  in  magnam  enim  gentem  faciam 
ilium. 

19.  Et  aperiut  Deus  ociilos  ejus ,  &  vidit  Deus 


Aug.  leciit.  64, 
r.  3.  3}0.*. 


NoT^    AD   Version 


VuLGATA     NOVA." 

10.  Ejice  ancillam  hanc ,&  filium  ejus :  non    Gal.  4; 
enim  erit  lixres  filius  ancilla  cum  filio  meo  Ifaac.  50< 

I  1 .  Dure  accepit  hoc  Abraham  pro  filio  fuo. 

1 1.  Cui  dixit  Deus  :  Non  tibi  videatur  afpe- 
rum  fuper  puero,  &  fuper  ancilla  tua  :  omnia 
qua?  dixerit  tibi  Sara ,  audi  vocem  ejus  :  quia  in 
Ifaac  vocabitur  tibi  femen.  Rem.  gi 

1 5 .    Sed  &  filium  ancills  faciam  in  gentem  7- 
magnam  ,  quia  femen  tuum  eft.  ^      '  '^ 

14.  Surrexit  itaque  Abraham  mane,  &  tol- 
lens  panem  &  utrem  aqua; ,  impofuit  fcapuls 
e|us,  tradiditque  puerum  ,  &  dimifit  earn.  Qux 
cum  abiidet ,  errabat  in  folitudine  Berfabee. 

1 5 .  Cumque  confumpta  eflet  aqua  in  utre , 
abjecit  puerum  fubter  unam  arborum ,  qua;  ibi 
erant. 

1 6.  Et  abiit,  feditque  k  regione  procul  quan- 
tum poteH  arcus  jacere;  dixit  enim  :  Non  vide- 
bo morientem  puerum  :  &  fedens  contra ,  levavlc 
vocem  luam  &  flevit. 

1 7 .  Exaudivit  autem  Deus  vocem  pueri  :  vo- 
cavitque  Angelus  Dei  Agar  de  ccelo,  dicens  ; 
Quid  agis  Agar  ?  noli  timere  :  exaudivit  eniin 
Deus  vocem  pueri  de  loco  in  quo  eft. 

18.  Surge,  tolle  puerum,  &  tene  manum 
illius :  quia  in  gentem  magnam  faciam  eum. 

19.  Aperuitque  oculos  ejus  Deus  :  quae  vi-; 

EMANTIQUAM. 


htdentem  cum  filio  fuo  Ifaac.  Item  apud  Auguft.  fer.  3. 
to.  J.  col.  10.  e.  it  foBttm  efl  cum  ludtret  ljm,%el ,  J^  J/.i.Jir  , 
■viHil  Id  luiUntei.  Ap.  Tichou.  reg.  5.C0I.  JJ.h.  Ludiliat 
Jfmail  cum  J/.wc. 

V.  10.  Eadem  iterum  legit  Ambrof.  &  1.  z.  deAbr.  c. 
10.  col.  545.  f.  &  epift.  35.col.9ii.  d.  Ita  quoque  epill. 
77.  col.  1089.  e.  prxterimum  ,  e.xpelh  ,  pro  ejice  ;  lie  etiam 
inPf. 43.C0I.  9io.b. &l.de  Ifaac,  c.  i.  col.  3yy.  c.  Au- 
guftinus  autem  tum  quaefl:.  52.  in  Gen.  to.  3.  col.  390.  f. 
turn  fer.  5.  to.  J.  col.  10.  g.  conftanter  legit,  Ejice  aucilUtm 
i<j  filium  ejus  i  non  enim  hsres  erit ,  &c.  at  fup.  Concinit 
Caud.  Brix.  1.  de  Machab.  col.  967.  h.  Solus  Hieron. 
quxfl.  Hebr.-  in  Gen.  to.  2.  col.  J24.  c.  port  ejice ,  hab. 
ancill.-.m  hanc  cum  filio  fuo ;  reliqua  ut  fup.  Sed  1.  2.  in  ep. 
ad  Gal.  to.  4.  col.  282.  f.  tollit ,  hanc  ,  additque  ,  '•^filium 
ejus  ;  non  enim  hxreditabit  fihus  ancill.t  ,  &c.  ut  fup. 
Apud  Junil.  Afric.l.  J.  de  part.  div.  leg.  c.  21.  col.  347.  h. 
'Ejice  nnallam  hanc  ^  filium  ejus  ;  ncn  enim  hxres  erit  films 
ancilU  cum  filio  lihers.  In  Grxc.  K«J  fiV;  tu 'ACpcca./^. 
'EnCan   rw/   ■ttcciJ  mw  -rai'Tm,  Ji  Tof   uioi    t«/T«<*    ci;  jap 

jUH    XMiporO^H0£(    0   f'iO?  TV?   -;j-«//.'cXli;   TOJj'JiK   t^ilC-  TH   OI}i  fiV 

'Icait.  Sed  edit.  Compl.   rxdlw  delet  ,  (icut  Mf.  Alex. 

T«J7n?. 

if.  II.  Grasc.  fie  pergit :  Stv.'.plr  Je  ifxiM  to  pvi/jx  Sfo- 
Jpx  imtVov  'ACfaifi  vtfl  t?  CiS  mlv'  quae  Ambrof.  1.  I. 
de  Abr.  col.  305.  d.exprimit ,  dicens  :  Durum  hoc  'jifum 
Airahit  erat ,  ut  ejueret  filium  ftiuin. 

ir.  12.  Eadem  funtin  Gr.  verbumpro  verbo.  Eadem- 
que  itetum  refert  Ambrof  epift.  35.  col.  921.  e.  ab  his  : 
Omnia  quxcunque  tibi  dixerit  Sarra  ,  audi  vocem  ejus  ,  quo- 
mam ,  &c.  at  1.  de  inftitut.  virg.  to.  2.  col.  2 j6.  f.  fcribit : 
Audi  Sarai  uxorem  tu.im  :  lib.  vero  2.  de  Abr.  c.  y.  col. 
321.  a,  Audi  Saram  uxorem  tuam  :  3c  infr.  c.  9.  col.  340.  b. 
nee  non  epifl:.  72.  col.  1077.  b.  addit  ;  la  Ifaac  erit  femen 
«»nKj.  Ambroliaft.ut  fup.  Inlfaacvocahitur  tibi  femen.  Si- 
militer Auguft.  1.  1(5.  de  civit.  Dei ,  c.  32.  col.  444.  b.  & 
fer.  2.  to.  5.  col.  J.  d.  Hieron.  quoque  1.  2.  in  ep.  ad  Gal. 
to.  4.  col.  28  3.  a.  legit  cum  Ambrof.  Non  durum  Jit  coram 
te  de  puero  ^  ancilla  :  omnia  qua  dixerit  tibi  Sara  ,  &c.  ut 
fup. 

"if.  13.  Gr.  ita  incipic  :  Kal  ny  i,';o?  Ji  ,  fed  ^  filium  ; 
reliqua  ut  in  Lat.  ad  verbum.  Similiter  Hieron.  quasft. 
Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  J2J.  b.  Sed  i^  filium  ancilU  tux 
in  gentem  magnam  faciam. 

__  if.  14.  Ita  inGr.£co,  exceptis  his  :  Kki  sV/Snxfi' sV)  tok 
ei^oc  «u/m;  to  fcxij  m  ,  ^  impojuit  fuper  humeru?}t  ejus  pue- 
rum. Similiter  Hieronym.quscft.  Hebr.  to.  2.  col.  J24.  c. 
Et  fumpjit  panes ,  ^  utrem  aqux  ;  y  dedit  Agar ,  pontns  fu- 
fer  huineruiii  ejus ,  ijp.irvulum;  ^  diinijit  earn.     Sequitur 


in  Gtxco  :  'A7re?.6Koa  Js  sV>afaTO  xara  tjii'  spvjucr ,  itara 
TO  fppixp  Ty  op)ty*  unde  Auguil.  ibid.  col.  392.3.  Agar 
enim  de  Abrah.z  domo  expulja  cum  filio ,  jttxta  puteum  jura^ 
tionis  errabat.  Hieron. autem  &  Auguil,  ubi  lup.  non  cre- 
dunt  IfmaHem  jam  adolefcentem  matris  fedijji  cervicibus, 
PoJuitergOy  inquit  Hieron.  Abraham  panes  ^  tttrem  fttpe-r hu- 
mert'.m  Agar  ;  ^  hocfailo ,  dedit  puerum  matri  ,  hoc  eft  ,  iit 
manus  ejus  tradidit -y  commendavit  ^  ^  ita  emi/it  e  do7no.  Si- 
militer Auguft.  loco  cit.  Dedii  Abraham  matri  ejus  panes  J5 
utrem  t  qua  ilia  impojuit  in  humeros  fuos.  Cum  autem  ad' 
jttnjum  i^  diclum  eft  :  5c  puerum  ;  fubandimus  ,  dedit  , 
qui  panes  ^^  utrem  dederat  ;  non  in  humeros  impofuit^ 
Hjec  etiam  explicatio  confirmatur  his  quae  leguniur  infra, 
V".  18.  Surge  1  ^  accipe  puerum  y  <^  tene  illumin  manutuay 
&c.  al.  tene  manum  ejus.  Ex  quo  ntantfeftum  eft  ,  inquic 
Hieron.  infra  ,  eum  qui  tenetur  ,  non  ojteri  matri  fttijfe ,  fett 
comitem. 

t.  ly.  ItidemGrsce.  Apud  Hieron. qujeft.  Hebr.  to.  2. 
col.  525.  a.  fie  :  £;  projecit  puerum  Jubter  abietem. 

If.  \6.  Hieron.quaeft.  Hebr.  to.  2.  col.  Jzy.a.  £»fli«»f 
fedtt  de  contra  longe  ,  quaji  jadu  Jagittx  ■■,  dixit  enim  :  Non 
•videbo  mortem  parvuli  mei  i  ^  fedit  contra  eum.  Exclam.wit 
puer,  'i^  flevit.  Similiter  hab.  Auguft.  ubi  fup.  J?et7!  pKfr. 
Gr.  ATreA^yca /e  iv-okwro  a.Tr^va.vri  dvr^ /xitycpo^cy ,  ucs]  roi^v 

^QT^w'   eiVs  7«/)  ,  Ou  ^H  liTw  Toi'  to/arox  Ty  TraiJln  /.lit 

ai'ctSoHcay  J's  ro  Tat/iot'  e/^at'Osc.  At  in  Mf.  Cotton,  ays- 
£o'mEP  Js J, ix>.au'jsy  quam  leitionem  confirmat  Hieron. 

ft'.  17.  Similiter  in  Gracco ,  exeeptis  his  :  iimnws  Js, 
exaudivit  autem  ;  &  port  pauca  :  //!)  ^o£y  ,  ?Vaxiaoe  -/ccp..., 
Ty  ircuj'in  (  Mf.  Alex,  addit  ,  cy  )  ry.  iQ  rain  cv  iV/i'.  Ne 
timeas  ,  exaudivit  enim pueri  (tui)  de  loco  tibi  efl.  Hi- 
lar. 1.  4.  de  Trin.  col.  841.  f.  843.3.  £1  exaudivit  Doini- 
nus  Deus  vocem  pueri ,  ttbi  erat  ;  ^  vocavit  angelus  Dei  Agar 
de  cirlo  ,  ^  dixit  ei  :  Quid  eft  Agar  ?  noli  timere  ;  exaudi- 
vit enim  Deus  vocem  pueri  de  toco,  in  quo  eft.  Mfs.  tamen 
tres  initio  ferunt ,  ^  andivit :  editt.  veto  ,  ^5  ecce  exaudivit, 
Hieron.  quasft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  525,  a.  Etaiidivit 
Deus  vocem  pueri  de  loco  ubi  erat  ;  fj  dixit  angelus  Dei  ad 
Ag.ir  de  cxlo. 

Tf.  18.  Hieron.  quaeft.  Hebr.  in  Gen. col.  525.  c.  Surge, 
gi  tolle  puerum  ,  ^  tene  manum  ejus.  Hilar.  1.  4.  de  Trin. 
col.  843.  a.  Surge,  ^  accipe  puerum,  ^  tetie  manum  ejus  : 
in  gentem  enim  magnam  faciam  eum.  Ita  quoque  in  Grajco  , 
exeeptis  his  :  Kai  KpuTnay  r^ yjtpi  ca  avro  ,  ^  tene  manic 
tua  ilium  i  in  edit,  tamen  Compl.  &apud  Chryfoft.  horn. 
46.  ycfirmay  tiT;  X-'f °^  "'"'^'  ••  "'  Hilar.  &  Hieron.  fupra. 
Vid.  Not.  ad  t.  14.  fup. 

if-.  19.  Similiter  in  Gracco,  praeter  vocem  Deus  ,  quE 
deeft  port  vidit :  cui  autem  addatiu  hie ,  Deus ,  ab  Auguft, 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXI. 


6 1 


VuLGATA      NOVA. 

«Jens  puteum  aqu;r ,  abiit ,  &  implevit  utrem ,  Je- 
dirque  puero  bibere, 

V  u  I.  G  A  T 

10.  Et  fult  cum  eo  :  qui  crevit  &  moratus  eft  in  lo- 
lituciine,  faftulcjue  eft  juvenis  fagittaiius. 

VuLGATA     NOVA. 


Versio    aniiqua; 
puteum  aqux  vivs 


A       NOVA. 

1 1 .  Habitavitqua  in  deferto  Pharan ,  &  accepit 
illi  mater  fua  uxorem  de  terra  vEgypti. 

Versio 


htbr.  I.  2.  ji^.  I,. 
Aug.  Locul.  Cj, 


A  N  T  I  (i^  U  A. 

11.  Eodem  tempore  dixit  Abimelech ,  &  Plii-  zi.  Fadum  ell  autem  ill  tempore  illo,  &  di-     -^«^-  ?'"/?•  fT- 

col  princeps  exercitus  ejus,  ad  Abraham  :  Deus  xit  Abimelech,  &  Ochozarh  pronubus   ejus,  Sc  '"^"'■'-  ?•  ?9'v?' 

tecum  eft  in  univerlis  qu^  agis.  Phiciiol  princeps  exercims  ejus "'""" 

1 5 .  Jura  ergo  per  Deum ,  ne  noceas  milii ,  &         ^3 tk  terra  quam  iiiiiabitalli  in  ea. 

pofteris  meis ,  ftii'pique  mes  ;  fed  juxta  miferi- 
S:ip.  20.  cordiam  ,  quam  feci  tibi  ,  facies  mihi ,  &  terr^ 
>  ?•         in  qua  verfatus  es  advena. 

VULGATA     NOVA. 

i6.  Refponditque  Abimelech  :  Nefcivi  quis  fece- 
rit  hanc  rem  :  fed  &  tu  non  indicafti  mihi,  &  ego  no» 
audivi  prster  hodie. 

Versio    antiqua. 

2.y &  difpoiuerunt  ambo  teftamentiim. 


r 


Itldith, 

8.  22. 
*7. 


14.  DLxitque  Abraham  :  Ego  jurabo. 
25.    Et   increpavit    Abimelech  propter  puteum 
aqux  quem  vi  abftulerant  fervi  ejus. 

Vuigata    nova. 

1 7.  Tulit  itaque  Abraham  oves  &  boves ,  & 
dedit  Abimelech  :  percuiTeruntque  ambo  fcedus. 

V  u  L  c  A  T  a 


5.  550,  .. 


(f<J. 


18.  Et  ftatuit  Abraham  feptem  agnas  gregis  feor- 
finn. 

VurcATA     NOVA. 

}o.  At  ille  :  Septem,  inquit,  agnas  accipies 
de  manu  mea  :  ut  fmt  mihi  in  teilimonium  ,  quo- 
niam  ego  fodi  puteum  iftum. 

5 1.  Idcirco  vocatus  eft  locus  ille  Berfabee  : 
quia  ibi  uterque  juravit. 

32.  Et  inierunt  fcedus  pro  puteo  juramenti. 

3  5 .  Surrexit  autem  Abimelech,  &  Phicol  prin- 
ceps exercitus  ejus  ,  reverfique  funt  in  terram 
Palsftinorum.  Abraham  vero  plantavit  nemus 
in  Berfabee ,  &  invocavit  ibi  nomen  Domini  Dei 
«eterni. 

54.  Et  fliit  colonus  terrs  Palasftinorum  die- 
bus  multis. 

NoT^    AD    Versionem 

me  fiigic  ,  ipfe  enim  quart,  yy.  in  Gen.  to.  3.  col.  392.  b. 
aic  :  ipfe  ejl  futetis  ,  qiiimapertis  octtlis  vidit  Agar, 

■J?.  22.  IceminGrsco. 

Tf".  23.  i;(ifna,]  fcribendum  terne  ;  nam  in  Gr.  (ic: 

t-  27.  Iddem  in  Gixco. 

■^.  50.  Gr.  Kct\  ii-n^v  'ACfacif^/Ort  xa^  sV?*  K^vdSct; 
>ii-y!i,&c.  ut  in  Lat.  In  ed.  Compl.  deed' AZpax/u-  quas  au- 
tem hic  ijz/f/ appellat  Hieron.  agtias  infra  melius  nomina- 
li  dicit  :  agnas  quoque  vocac  Auguft.  quaeft.  j6.  in  Gen. 
to.  J.col.  392.  d. 

1^.  31.  Gr.  ^:i  nTo  ivmiiux'ji ,  &c.  ut  in  Lar.  Quod 
autem  hie  Hieron.  vocat  ,  Puteum  jityamenti  ,  Auguft, 
quiil.  jy.  in  Gen.  col.  391.  g.  392.  a.  Puteum  jurationis 


NOVA. 

1 9.  Cui  dixit  Ablmelecii :  Quid  fibi  volunt  feptem 
agna;  ifti ,  quas  ftare  fecifti  leorfum .' 

Versio    antiqua. 

50.  Et  dixit :  Septem  oves  has  accipies  a  me :  ir,„„.  ^,,^/?. 
ut  lint  in  teftimomum  mihi,  quia  ego  fodi  pu-  li'h-.  t.  2. 52;.  i. 
teum  iftum. 

3 1 .  Ideo  cognomina\it  nomen  loci  illius,  Pu- 
teus  juramenti :  quia  ibijuraverunt  ambo. 

33 Fide  Not. 


i-um.. 


Et  habita\it  Abraham  in  terra  Philiflino-     Jfoi.  yi;.  (, 


a  N  T  I  Q  U  a  M. 

dicit ;  at  infra  quxft.   y6.  col.  392.  c.  Pntciimjuramenii, 

e  Gr.  fpiap  o'^itic^J'"  Iti  enim  ,  inquit ,  Ahimeltch  (^  Abra- 
ham juraz'erunt.  Vid.  feq.  Not. 

■J?.  35.  Gr.  Ka.\  ^TuTiuiisr'ACpa.cti^  oif'^fOiv  s'^]  lu  pp'txri 
T?  Dfzy,  &c.  Hucredeunt  ifta  Auguft.  quscfl.  j(S.  in  Gen. 
col.  392. c.  OuiCri  pateji .,  inquit,  (jucmoda  ad  puteum  jma- 

menti  agium  plaiita-vcrat  Ahahamy/t  i>t  terra  lUa rion  ac^ 

ceperat  hatred ttatem  ^  uec  jpattum  pedis t'ltelhgitur  attte:rt 

fpatium  circa  puteutn  ad  iHud  emptiouis  patlrtm  pcrtinere  ,   ;« 
quo  fuerant  ngnx  jeptem  data  ,  quando  Abtmelech  '^  Abraham 

Jibi  ettam  juraz'erllut, 

Tt'.  54.  Gr.  n«f iixussi'  «Te  'Aifaa/i  cr  T>i  7«  tw»  ^cMs-i^ift 


CAPUT     XXII. 


Versio    anti  qua. 


VuLGATA     nova. 

I.  /^  Us  poftquam  gefta  funt,  tentavit  Deus 

V.^  Abraham  ,  &  dixit  ad  eum  :  Abraham , 
Abraham.  At  ille  refpondit  :  Adfum. 

2.  Ait  illi  :  Tolle  filium  tuum  unigenitum  , 
quem  diligis ,  Ifaac ,  &  vade  in  terram  vifio- 

NotjE    ad    Versionem    antiqua. m 

If.  I.  Similiter  habet  Ambrof.  1.  i.  de  Abr.  c.  8.  col. 
504.  b.e.  Etfatlumeftprli  hxc  verba  ,  Deus  teutavit  Abra- 
ham ,  ^  dixit  ad  eum  :  Abraham  ,  Ahaham  :  deinde  , 
refpondit  ille :  Ecce  ego.  lia  quoque  in  Grseco  ,  pratter  unum  , 
J,  siVek  ,  g  dixit ,  pro  refpondit  tile.  Item  Audt.  1.  de  pro- 
milT.  ap.  Profp.  part.  i.  c.  17.  col.  105.  b.  Tcntatit  Deus 
Abraham  ,  dicens  ;  Abraham,  Abraham  ;  {5  dixit  :  Ecce  ego. 
Cypr.  quoque ,  1.  j.  Teftim.  p.  309.  b.  Et  tentavit  Bens 


I.  PJ*  Tfadum  eft  pofthxc  verba,  tentavit  Deus     Aug.  i.  3.  Jt 
JH/  Abraham ,  &  dixit  ad  eum  :  Abraliam,  A-  ^,1«.  t.  z.  807.  i. 

braham.  Et  ille  dixit :  Ecce  ego. 

2.  Et  dixit  ei :  Accipe  filium  tuum  dileif.um , 

quem  diligis ,  llaac ,  &  vade  in  terram  excelfam  : 


Abraham  i  (icut  iterum  Auguft.  quajft.  J/,  in  Gen.  to.  3, 
col.  592.  A.  8c  ferm.  2.  to.  j.  col.  6.  b. 

Tf.  2.  Optimc  c  Gra;co,  fi  excipias  feqq.  Et  dixit  ei  .-Ac- 

cipe quem  ddigis quem  tibi  dixero  ;  pro  quibus  :  Kal 

fi-77E*  Aa£f 0/  M-/a'^"-«5"*"  ^^  ^"  ^''  stTTo.'.  Ambr.  1.  i. 

deAbr.c.  8.  col.  304.  d.c.  50  J.  a.lesii  :  Et  dixit  ':  Accipe 
jilium  tuum  amariiijjimum  ,  quem  diUxijIi  ,  Ijaac  ,  fj  vade 
in  terram  txcclfam  :  ij  offeas  mihi  ilium,  holocaujliim  in 


62. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXIL 


Ve  R  S  I  O 


V  U  L  G  AT  A 


Amhr.  I.  I.  Jc 


ANTIQUA.  VULGATANOVA. 

&   offer  eum   ibi  in    holocaulllim    fuper  linum  nis  -.  atque  ibi  offeres  eum  in  holocaufhim  fuper 

mondrail  qiiem  tibi  dixero.  unum  montium  quem  monftravero  tibi. 

Exfurgens  mane,  llravit  afinam   fliam  :  &  5.  Igitur  Abraham  de  nofte  confurgens ,  ftra- 


C.iVw  (^  All.  c.  8.  adhibllit  fecum  duos  pueros  ,  &  Ilaacillilim  iuiim:     vit  afmum  fuum  :  ducens  fecum  duos  juvenes  , 


197.  t, 


Amir.  I.   I 
Ah.  c.  8.  JOJ.  c. 
Jij.    505.   b.  fij. 
J07.  a. 


Et  concidens  ligna  ad  holocauftiim ,  lurgens  abiit, 
&  \-enit  ad  lociun ,  quem  dixerat  ei  Deus ,  die 
tertia. 
de     4.  Et  refpiciens  Abialiam  oculis ,  \idit  locum 
a  longe  : 

5.  ait  pueris  fuis :  Sedete  hie  cum  afina  :  ego 
autem  &  puer  pertranfibimus  ufque  illuc ,  &  cum 
adoraverimus ,  re\eitemur  ad  vos. 

6.  Accepit  autem  ligna  holocaulti ,  &  impo- 
fuit  liaac  filio  fuo  :  accepit  &  ignem  iple  in  manu , 
&  machiram 

7.  dixit  autem  Ifaac  ad  Abraliam  patrem  fuum : 


&  Ifaac  filium  fuum  :  Ciimque  concidiDet  li- 
gna in  holocauftum,  abiit  ad  locum  quem  pr:e- 
ceperat  ei  Deus. 

4.  Die  autem  tertio  ,  elevatii  oculis ,  vidit 
locum  procul  : 

5.  di^dtque  ad  pueios  fuos  :  Expeftate  hie 
cum  alino  :  ego  &:  puer  illuc  ul'que  properantes , 
poftquam  adoraverimus  ,  revertemur  ad  vos. 

6.  Tulit  quoque  llona  holocaufti ,  &  impo- 
fuit  luper  ifaac  tilkmi  fuum  :  ipfe  vero  portabat 
in  manibus  ignem  &  gladium.  Cumque  duo  per- 
gerent  fimul , 

7.  dixit  Ifaac  patri  fuo  :  Pater  mi.  At  ille 
Pater.  Qui  dixit :  Quid  \"is  fili  ?  di:dt  autem :  Lcce    refpondit  -.  Quid  ^  is  tili  ?  Ecce ,  inquit ,  igcis  & 


ignis  &  ligna  :  ubi  eft  ovis  in  holocauftum  ? 

8.  Refpondit  &  Abraham  :  Deus  providebit  fi- 
bi  ovem  ad  holocauftum,  fili 

9 &:  xdificavir  ibi  aram ,  &  impofuit  ligna : 

&  colligatis  manibus  ac  pedibus  llaac  fliii  lui, 
Lmpollut  eum  in  aram  ftiper  ligna. 

Aim.  1. 16.  it  civ.      10.  Et  extendit  Abraham  mannm  fuam ,  fume- 
T>tit  c.  ji.  t.  7.  re  macha;ram,  ut  ocaJcret  filium  fuum. 
444-/"  1 1 .  Et  voca\it  ilium  angelus  Domini  de  coe- 

lo ,  &;  di:dr  :  Abraham.  iUe  autem  dbdt :  Ecce 


ligna  :  ubi  eft  viAima  holocaufti  ? 

8.  Dixit  autem  Abraham  :  Deus  providebit 
fibi  viftimam  holocaufti,  fili  mi.  Pergebant  er- 
go pariter  : 

9.  &  venerunt  ad  locum  quem  oftenderat  ei 
Deus,  in  quo  sdificavit  alcare ,  &  defuper  ligna 
compofurt :  cumque  alligaflet  Ifaac  filium  fuum, 
pofuit  eum  in  altare  fuper  ftruem  lignorum. 

10.  Extenditque  manuii-,&arripuit  gladium,      ]ac,  i,', 
ut  immolaret  filium  fuum.  zi. 

1 1 .  Et  ecce  angelus  Domini  de  coelo  clama- 
vit,  dicens ;  Abraham ,  Abraham.  Qui  refpondit; 
Adfum. 


NoT^     AD     VeP.  SIONEM     ANTIQUA  M. 


nno  montium  ,  tftiem  tibi  dixero  ,  &  infra  probe  iibi  conf- 
lans  ,  ait  '•  ^oit  fatit  putuvit  dixijfe  ,  filium  ;  mijitngtt  , 
amantifrimum  ,  quem  dilexifti  Ifaac.  Deinde  :  Quid  ejl 
gtiod  ait  :  Quem  dilexifti  :  £;  non  dixit ,  Quem  diligis  7  Sc 
port  pauca  :  O^eres  mibi  hohcattjlum  in  uno  montiitm  quem  , 
&c.Au»uft.  Locut.  67.  deGen.  to.  5.  col.  3 50.  c.  cor\fcan- 
ler  habet  :  accipe  jiliiim  t:ttim  dileilftm  ,  Gr.  ct/XTytTo»' 
vocula  autem ,  e'xs?,  ihi  t  addita  in  Cr . 'poix  d.svsyKs  dv- 
Tor ,  offer  ettm  ,  deeft  inMf.  Cotton,  ut  fup.  apud  Ambr. 
qui  etiamfemper  legit  ,  offeres  mihi ,  abfque  feq.  ?«;  pr*e- 
pofitio  tamen  ,  i.': ,  exftat^  in  Grsco  ,  led  abfque  mihi ; 
&  Tub  finem  conftanter  ,  m- ,  qiios  ,  port  moniirim  ,  licet 
Patres  Lat.  fingularem  numetura  retineant  cum  edit.  Aid. 
in  qua  non  ,  xy ,  fed  c/  ,  lege ,  b.  Cyprian.  1.  3.  Teftltn.  p. 
309.  b.  fie  habet  :  Et  dixit  ad  ilium  :  Aecipejiiium  tuuat 
unicum  (Symm.  ^ocoj'  cy  )  quem  diligis ,  Ifaac  ,  ^  ':jade  in 
terramaltam-t  imponens  ilium  ibi  in /jchcaicjium  hsfliam  in 
vnnm  ex  montihus  ,  de  quo  tibi  diiceyo.  Hieron.  qua;ft.  Hebr. 
in  Gen.  to.  I.  col.  51J.C.  Et  dixit  ei  Deus  :  Telle  filium 
ttaim  unigenitum  (Aquil.  Toy  jwcvcvs/i^  )  quem  diligis  -^  IjaaCy 
i^  z'ade  in  terram  excelfam  ;  ^  offer  ilium  ibi  in  bulocanflum 
fuper  unum  de  montibus ,  quem  ego  dicam  tils.  Auct.  1.  de 
prcmilT.  ap.  Profp.  part.  i.e.  17. col.  jo'^.h. it Dominns  : 
Af.ipe  filium  tttum  unigenitum  ,  quem  ddigis ^  Ifaac  ,  "i^  -va- 
de  in  terram  excelfam  :  ^  offer  ibi  ettm  holocaufium  fuper 
unrtm  montium  ,  quem  tibi  dixero. 

■fi.  3.  Grseee  ,   pauca  dilTimilia ,  nempe  feqq.  'Ar«ya; 

/f  'AZfxy.,u -^a^.-AaCe  /« ^  ^/J-'^^A  ^t^^a aax^x^ 

eVc(J^^'■.l^ «  siVji- ,  &c.  In  Mf.  Cotton.  dec(l,'AEfot«/i  ,  & 

pro  -yrapf^aCs  «Ts  ,  exftat  ,  ^  -z-afsVaCs.  Ambroiius  non 
reticuit  nomen  Abrahs  ,  cum  ibidem  dicat :  Abraham 
filium  fuum  ad  betocauflum  juffus  offeire  ,  non  pojl  dies,  Kt 
Cain  obtuli!  ,  Jed  exjurgens  m.iae  flra'JTt ,  &c.  lit  fup.  Lib. 
veto  I.  de  Abr.  c.  8.  col.  505.  b.  Exfurgens  autem,  n:n 
foliim  fequenti  die  ,  jed  etiam  diluculo ,  firaz-it  ajinamfuam  : 
i^  fumpjit Jecutn  duos  pttercs ,  ^  Ifaac  filium  juum ,  ^  con- 
cidit  ligna  ad  bolocaujliim.  Et  port  pcuca  addit  :  Veiiit  au- 
tem ad  locum  ,  quem  dixit  illi  Deus  ,  die  tertio.  Hieron, 
qusft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  J2S.  a.  Et  abiit  in  locKm  , 
^ueni  dixit  ei  Deus  ,  tn  die  tertia. 


If.  4.  Gr.  Kai  sixifr^cti... 


0«>;«5ie  CCVTH, 


IS»  Tc-o»  lita.fa';!/.  Mf.  tamen  Alex,  cum  edit.  Aid.  deiet , 
•evT?.  &  Compl.  fcribit  ,  i~o  naxfiUv ,  cum  Ambrof.  Simi- 
liter habet  Augull:.  Locut.  68.  deGen.  to.  3.  col.  330.  c. 
£t  refpiciens  Abraham  oculis. 

If.  5.  Gr.  (ic  hab.  initio  :  Kx\  eJ-jnv  'AZp-xiu  tcT;  -ttch:)/ 
tii/n,  ia  csceiis  magna  concoidia ,  nifi  quod  loco  ,  puir , 


ponit  -Tra.^ipiav ,  farvulus  ;  Mf.  tamen  Alex.  rraJkr ,  & 
Ambrof.  infr.  conftanter  puer  ;  fed  addit  ,  pertran/ttimus 
viam  ,  Gr.  ut  fup.  /is^ti/coyufta  si-;  aiSi. 

Tf.  6.  Gr.'  Eax^!  Js  'ACpctx,u  ra. ,  &c.  ut  in  Lat.  fubinde 
fic  :  ;/«££  (Tf  /^ercc  ;»^£?pa4  k.  to  vrvp  k  th/  ,  &c.  Ml.  veto 
Alex.  JAaCs  Si  i,  to  ■jnip  //.stx  X-^f^  >  &  '''■''  >  ^*^-  ^'^  allu- 
ditTertul.  1.  contr.  Jud,  c.  13.  p.  147.  a.  dicens  :  Hoc  li" 
gnum/ibi^  IJaacfilius  Abr.th^e  ad  facrificium  ipfe  portabat  t 
cumjtbi  eitm  Deus  hoftt.tmfitr:  prxcepiffet.  Similiter  Auguft. 
1.  16.  de  civit.  Dei,  c.  52.  to.  7.  col.  444.  e.  Ijaac /ibi 
hgna  ad  ■viclitna  tocitm  ,  quibus  fuerat  impanenJus  ,  ipje  por~ 
tavit. 

f.  7.  Port  vocem  fili ,  addidi ,  dixit  autem  ,  e  Grxc. 
eiVf  / e  ,  cujus  loco  Ambrof.  hab.  addidtt  ifaac  dicens  > 
deinde  ap.  Ambrof.  deeft  ,  ignis  ,  quam  vocem  fupplevi  esc 
ipfomet  epift.  8.  col.  783.  c.  ubi  legit ,  ecce  ignis  eJ  ligna  ; 
deinde  iic  ,  ubi  hojlia  ?  Grcec.  lextui  priori  ccngruit ,  ex- 
cepashis;  0  Sl  n-.n,  Ti  sr/ teVkk  ;  at  ille  dixit :  Quid  ejl 
fili  ? 

If.  8.  Ambrof.  narrando ,  dieit :  Rf^im//j«  rffn.'jKf  yfmi- 
liter  ^  Abraham  ,  pro  quibus  Grxc.  habet  ,  fiTrs  /t 
'AZpxiijx  ,  dixit  autem  Abraham ,  deinde  loco  prcz-idebit  , 
/impiiciter  i^^rcu  ,  vilvbit ;  reliqua  ut  fupra.  Rurfus  Am- 
brof. epift.  8.  col.  783.  c.  legit  :  Deus  providebit  fibi ., 
additque ,  facrificium  ,  fili  ,  abfque  hoc ,  ovem  in  ;  at  in 
Gr.  iTfooaTo  f/5  «ox«tTi>Ci7 ,  t/x^o/  ,  ut  in  textu  Lat. 

Tf ,  9.  Grxcfic  pergit  :  UcpsvUtTS?  Ji  ccy.^'jTepii  a^tcc , 
HA'ci'sVi  TO/  TO-TTOi ,  c/  iLTTs/  ciUTCo  0  0£c;'  quo  tcdeunt 
iftaquae  Ambrof.  ibid,  ait  :  Tenit  Abraham  ad  locum  facrifi- 
cio  pr^dejitnatitm i  turn  addit  :  ^  adificaiit  ibi.  Sec.  quas 
fimiliter  habentur  Grscc  ,  nil!  quod  poft  vocem ,  ibi ,  addi- 
lur  ,  'AZpxifi,  ocpro  collig.uis  manibusac pcd:bus,3cc.iK, 
cvfiTccJ l:a.<;  'I'.xi-/.  tov  v.l/  kut^  ,  cum  ligaffet  Ifaac  filium 
fuum.  In  Mf.  Cott.  deeft  vox  'A£fa»,«"  addit  Ambrof. 
l^ed:t  filio  jnanibus  fuis  vincula  pater. 

T.  lo.  Idem  Auguft.  1.  3.deTrin.  to.S.col.  807.  c.  fic 
legit  ;  Extendens  autem  Abraham  manum  juam  ,jut}ipj:t  gla- 
dium ,  occidere  filium  Juum,  At  in  Gr.  Kxi  sijTi.yey ?*- 

^iir  Tvy  ^iax^^ipzv ,  o^a^a. ,  &c. 

Tf.  II.  Itidem  Grsce  ,  nifi  quod  geminatur ,  ' AZpxin-, 
'ACpxiu.  Sic  etiam  apud  eundem  Auguft.  1.  3.  de  Trin. 
to.  8.  col.  807.  c.  Etvoc.ivit  ilium  angelus  Domini  de  arlo  » 
J5  dixit  ei:  Abr.tham  ,  Abraham  :  ^  dixit  :  Ecce  ego.  In  Mf. 
Alex,  ac  edit.  Compl.  limiliter  :  Kati  sj~sy  dvru.  Item  apud 
Cypr.  1.  2.Teftim.  p.  28fi.  a.&  lib.  3.p.  311.C.  Etzoca- 
vit  eum  angelus  Domini  de  ctrlo  ,  ^  dixit  illi  :  Abraham  , 
Jihaham  :  tile  autem  dixit  :  Ecte  ego.  Ambrof,  1.  i.  de 


<5? 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXII. 

VUICATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

12.  Dixitqueei:  Non extendas  manum  Warn  ii.  Et  dixit  :  Non  injidas  maniim  tnnrn  fii-  Ji»g.i.  j6.de civ. 
fupei-  puerum,  neque  facias  illlquidquam :  nunc  per  piierum,  neque  ficias  ilJj  quidqiiam  :  nunc  ^^'■'>'-.  51.^.444. 
cognovi quod  times  Deum-,8c non pepei-ciftiuni-    cnim  Icivi  quia  times  Deum  tu,  &  non  peper--^' 


geiiito  filio  tao  propter  me. 

15.  levavit  Abraham  ociflos  fuos ,  vidirque 
pod  tei'gura  arieteni  inter  \>epres  h.-erentem  cor^ 
nibus,  quern  aflumens  obtulit  holocauftum  pro 
filio. 

14.  Appellavitque  nomen  loci  illius,  Domi- 


104.  9. 

Eccli. 
44.11. 

I.  Mac. 
a.  52. 

Luc.  I. 

73- 
Hei.  6. 

»}.  17. 


cifti  filio  tuo  dilefto  propter  me. 

13.  Rcfpiciens  Abraham  oculis  fuis  vidit;  &   Jag.i.f.jijnn, 
ecce  aries  unus  tenebatiir  in  arbore  Sabech  corni- 1. 8. 807.  c 
bus  5  &  abiit  Abraham ,  &  accepit  arietem ,  & 
obtulit  eum  holocaulhim  pro  Ifaac  filio  fuo. 

14.  Et  cognominavit  Abraham  nomen  loci 
nus  videt.  Unde  ufque  hodie  dicitur  :  In  monte  illius,  Dominus  vidit.  U t  dicant  hodie  ,  quodin 
Dominus  videbit.                                               montc  Dominus  vilus  eft. 

15.  Vocavit  autem  Angelus  Domini  Abra-        1 5.  Et  voc.wit  Angelus  Domini  Abraham  fe- 
ham  fecundo  de  ccelo ,  dicens :  cundo  de  coelo ,  dicens : 

16.  Per  memetipfum  juravi ,  dicit  Dominus :        16.  Per  memctipium  juravi ,  dicit  Dominus :  445- «• 
quia  fecifti  banc  rem ,  &  non  peperafti  lilio  tuo    propter  quod  feciiti  verbum  hoc ,  &  non  peper- 
unigenito  propter  me  :  cifti  filio  tuo  dile£to  propter  me  : 

bcnedicam  tibi,  &  niultiplicabo  fcmen         17.  nifi  benedicens  benedicamte,  &  multipli- 

cans  mnltiplicabo  femen  tuum  ficut  ftellascoeli, 
&  tanquam  arenam  qua:  eft  juxta  labium  maris : 
&  hxreditate  poflldebit  femen  tuum  civitates  ad- 
verioriorum , 


■Ak^.  I.  iS.  deciVt 

D",    C.     J2.    /.    7, 


tuum  ficut  ftellas  coeli ,  &  velut  arenam  qua:;  eft 
in  littore  maris :  poiTidebit  fementuum  portas  ini 
micorum  fuorum, 


NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


Abr.  c.  8.  col.  507.  a.     ft  dixit  angelus  :  Ahrnhnm  ,  Abra' 

■f.  II.  Eademiterum  refercAuguft.  1.  J.de  Trin.to.8. 

col.  joy.c.d.  prarrer  icqq.  Etdixit  :  Nr  injidas Ticrfrtc 

f.uijs  ci  qnidqiiam  ;  nunc  enim  cognovi  quia  ,  &c.  &  quxft. 
y8.  in  Gen.  to.  5.  col.   592.  f.  ^e  injiaas  mamim  jn  jme~ 

Tttm  ,  ne/jrte modi/ emm  cognovi  ,  qiioniam  trtitfas  Drum 

til  ,  &c.  ut  fup.  &  in  Pr.  ifi.  to.  4.  col.  2J7.  d.  N/fwc  co- 
gno'J!,  qiiiidiimeas  tuDeiim:  &  fer.  2.  to.  J.  col.  7.  e.  Nnwc 
cogfioi'!.,  quoniam  tu  times  Deritn  :  at  lib.  cit.  de  civit.  Dei , 
ccnllanter  ,  nunc   fcivi.     In  Gr.    Kxl  eiVf  M11  sTi£a,Mi; 

TU/   X-^P^  '^^   -"^^   '^'^  •:raiJ  ccp.ir ,  /Hit   J  i  -TToiifji]!; yuy  7a/> 

s7)'w/ ,  oT/ yoCr  cu  Ttif  ©ESK,  ^  f'jt  f^jiiw,  ut  in  Lat,  In 
Mf.  Alex.  ir.  fcEii  TO  ©£01'  w.  Cyprian.  1.  2.  Teflim.  p. 
28(5.  a.  &  lib.  3.  p.  511.  c.  legit  :  it  dtxit  i  Noli  imponere 
mannm  tiiam  /«per  puerum  ,  neque  feceris  Hit  qtiidquam  : 
nunc  cnim  cognovi.,  quoni.un  times  Deum  tuttm  ,  ^  non  peper- 
ciflj  filio  tuo  dileclijp.mo  {  Gr.  ci-^cmmi  )  propter  me.  Faullin. 
presb.  1.  contr.  Arian.  col.  64?.  a.  Nf  injicms  mamtm  tuam 
in  puerum  ,  ^  ne  facias  ill:  q'udquam  :  nunc  enim  cognovi , 
suia  times  Deum  tuutn  ,  '^  non  peperctfii  fit.  tuo  dileiilo 
propter  me.  Itidem  Hi.ar.  1.  9.  de  1  .in.  ccl.  1026.  d.  at  in 
Pf.  I.n.  19.  col.  26.  c.  legit  :  Qjria  times  Dominttm  Deum 
»«H»i  ,  &c.ut  fup.  Ambrof.  1.  I.  de  Abr.  c.  8.C0I.  507.  b. 
N(7?i  injicias  manum  in  puerum  ,  neque  Jeceris  et  quidqnam  : 
nunc  emm  cognovi ^  quia  timeas  Dsum  tuum  ,  ^  nonpepercijli 
jil.  tuo  dilechljimo  propter  me  :  at  lib.  de  virg.  to.  2.  col. 
2iy.e.  Nunc  Jcio  quia  amas  Dominum  Deitm  tuttm  y  quia 
nonpcpercifiiunico  filio  tuo.  Fulgent,  ftagm.  y.  contr.  Fa- 
bian, p.  y8f.  Nunc  cognovi  qitoniam  times  Deum.,  ^  not* 
pepercifli  filio  tuo  propter  me.  S.  Valerian,  horn.  18.  ap. 
Sirin.  to.  I.  p.  687.  c.  Ne  injicias  manus  in  puerum  : 
Jujjicit  quod  agnovi  ,  qi'.iid  diligis  Dominum  Deum  tuum. 

'f.  15.  Hieron.quieft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  526.  b. 
If  elev.tvit  Abraham  ocnlos  juos  ;  t^  ecce  aries pofl  terguin  ejus 
tenebatur  in  Z'irgulto  Sabech  cornibus  fuis  :  &  port  pauca  ad- 
dit :  Qitibufdam  ,  m  hoc  dnntax.it  loco  ,  meliiis  videntur  ;>i- 
terpretati  ejfe  LXX,  ^  Theodotio  ,  qui  ipfum  nomen  Sabech  , 
pofuerunt ,  iicentes  :  Invirgnlto  Sabecb  cornibus  Juis.Kui- 
fumAuguft.  1.  Tfi.de  civit.  Dei ,  c.  52.  col.  444.  e.  ait  : 
Qti.mdo  eum  vidit  Abraham  ,  cornihus  in  frtttice  teneb.Uur. 
Ambrof.  veto  1.  i.  de  Abr.  c.  8.  col,  507.  c.  fie  hab.  Et 
rejpiciens  Abr,thatn  vidit  ;  ^  ecc8  aries  units  hxrens  in  vir~ 

gulto  ;  turn  addit  :  Ona  ratione  arittem   ? qua  ratione 

Jnjpenjum  ? qua  caufa  carriibus fnfpenjum?  Tertul.  1. 

contr.  Jud.  c.  i  3.  p.  147.  a.  his  alludens ,  dicit  :  IJaac  cum 
hgno  refervatum  ,  .niele  oblata  in  vepre  cornibtts  h.irente. 
Maxim,  eriam.  Taurin.  col.  24.  g.  Vidit  Abraham  ,  inquit  , 
tuietem  inter vepres  hxrentem  cornibtts.  \ii\iix,  in  Matth.  col. 
656.  a.  Abrahx  ,  pojlnlato  ad  kojiiam  Ifaac  ,  noti  defuit  aries 
■iilimam.     In  Gr.    fie  :    Kai  aiK£^s4''! 'ACfei,«  toTj 


ad 


2«£;!'.   TM  y.^fKTief  i,  eVcfei/'fx  'AZ^aift  ,    i,   eWCe   tli 
x/!ji)',ii.  «.:ii;7/.fK  KfToi'  tit;  o?oxa/>7ra'C(/ ,  &c.utinLat, 

*.  14.  Idem  Auguft.  tumqujcft.  j8.  in  Gen.  to.  j.co!. 
392.  f.  mm  I.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  52.  col.  444. g.  legit : 
£t  vocavit  Ahaham  nomen  loci  illius  ,  Dominus  vidit  ;  ut 
dicant  hodie  :  In  tnonte  Dominus  apparujt.  I  [idem  Ambrof. 
1.  i.de  Abr.c.  8.  col.  307.  e.  prastcr  unum  ,  Dominus  videt, 
pro  vidit.  Hieron.  qustft.  Hebr,  in  Cen.  to,  1,  col.  ;i6. 


d.  fie  :  Bt vocavit  Airah.im  nomen  loci  illius,  Dominus  vi- 
det ,  fit  dicmt  hodie  ,  In  monte  Dominus  videt.  Et  addit : 
Pro  eo  tjuod hie  habet ,  videt ,  in  IIebi.ioJcriptum  eji  ,  vide- 

bimr.      In  Gr.  KaJ  tKaic^sv  'AQpcta/u  to Kvpict;  tt/tv , 

net  u-TTwsi  c»/^tpiiy  ,   ec  TW  cpet  Kc'pic;  ct:^Uu 

f.  I  J.  Sic  eciam  idem  Auguft.  turn  qvixft.  5:9.  in  Gen. 
col.  395.  a.  tuml.  5.  de  Trin.  to.8.  col.  808.  a.  excepta 
voce  ,  iterttm  ,  pro  jecitndo  ,  Gr.  j  toisptv. 

Tf .  i5.  Similia  Grace,  exhibet ;  eademque  iterum  Au- 
guft. I.  deimir.  Ecd.  to.  9.  col.  344.  f.  excepto  uno ,  aman- 
tijjimo  ,  pro  diletlo  ;  item  Locut.  69.  de  Gen.  to.  3.  col.  3  50. 
c.  ^quicft.  j9.inGen.  col.  393.  a,  habet  :  Fer  memetip- 
fumjitravi;  atl.  3.  de  Trin.  to.  8.  col.8c8.a.fic  :  Per  me 
juravi ,  dicit  Dominus  :  pro  eo  quad  J'ecijli  verbum  hoc  ,  ^ 
non  pep.  fit.  tuo  diletlo  propter  me.  In  iequentibus  locis  non 
ita  (ibi  conftat  Auguft.  nempe  fer.  307.  to.  5.  col.  1244.  e. 
fie  hab.  Per  memetipjum  juro  ,  dtcit  Dominus  :  quia  obatt' 
dijli  vocem  meam  ,  ^  tion  pepcrcijii  fil.  tuo  diletlo  propter  me. 
Similiter  in  PI.  30.  to.  4.  col.  IJ9.  c.  ab  hoc  ,  quoniam 
obaudifli  :  at  inPI.  109. col.  1240.  g.  legit  cum  Caiiiod.  in 
eund.  Pfal.  p.  379.  c.  Vivo  ego  ,  dicit  Dom.  quoniam  aU' 
dijli  vocem  me.im  ,  ^  nonpep.  fil.  tuo  propter  me.  Cafliod.  ta- 
men  in  Pf.  i)^.  p.  }20.  c.  habet  ;  Per  mtmetiphtm  juravim 
InCoUat.  Carthag.  append,  ad  Optat.  p.  392.  c.  fie  :  Per 
me  juravi  ,  dicit  Dominus  .'propter  quod  feciftl  verbum  hoc  ^ 
y  non  pepercijli  filio  tuo  amantijjhno  propter  me,  Hieron.  in 
Amos  8.  to.  3.  col.  1441.6.  Per  memetipjum  jur.ivi  ,  dicit 
Dom.jjniafectjii  verbum  hoc  ,  ^  tlon  pepercijtiflio  tao  charifi. 
/imo  ;  nee  addit ,  propter  me  :  in  Aid.  etiam  edit,  deeft  * 
//'  ific.  Audt.  veto  1.  de  promiC  ap.  Profp.  1.  i.  c.  i8. 
col.  105.  e.  legit  ;  Per  memetiplum  juriivi  ,  dicit  Dom» 
propter  quod  non  pepercijii  filio  tuo  diletlijjimo  propter  tne, 
Ambrofius,  I.  2.  de  fide  ,  col.  48  5.  f.  Per  me  ipjum  juravi, 
Gr.  Koc'^'  ^^a.VT\s  uiij.f.ot. 

Tf.  17.  Ita  Graece  ad  verbum,  excepto  primo ,  ti  fiiv  i 
pro  quo  Auguft.  niji,  Nobil.  certe.  At  Auguft.  Locut.  S9, 
de  Gen.  to.  3.  col.  350.  c.  conftanter  legit,  niJi  benedi' 
tens  ,  &c.  tum  addit  :  ac  Ji  diceret :  Q^tod  benedicens  bene- 
dicam  te  i  ant  nullo  verbo  addito Jimpliciter  :  Benedicens  be~ 
nedicam  te  ,  2;  multiplicans  niultiplicabo  leme'n  tuum.  Et  1. 
de  unit.  Eccl.  to.  9,  col.  344.  f.  lie  :  Nifi  benedicens  bencdi- 
cam  te  ,  ^  implendo  implebo femen  tuum  t.tnquam  fiellas  cieli, 
^  t.znquam  aren.im  qu.t  [ecus  oram  maris  efl ,  ^  h.veditata 
pajjidebit  femen  tuum  civitates  adverjarioritm.  Itidem  in 
Collat.  Carth.  ap.  Optat.  col.  392.  c.  yiXKi  h.trediiatem  , 
pro   hicredit.-ite.    Rurfum  Auguft.  in  Pf.    109.  to.  4.   col, 

1240.  g.  legit  :  NiJi benedicens ^implendo  implebo 

ficut  fiellas  cctli ,  ^i^  ficut  arenam  qus  ej}  ad  l.ibium  maris. 
Similiter  in  Pf.  30.  to.  4.  col.  1 59.  c.  fed  abfque  prima  vo- 
ce ,  nif,  oraiffb  etiam  hoc  :  Qu.t  eft, td labium.  Item  fer. 
307.  to.  y.  col.  1244.  e.  tollit ,  ttiji ,  ac  pnterea  verbum  • 
implendo  ;  cjctera  ut  fup.  in  Pf.  I  30.  at  Locut.  70.  de  Gen. 
to.  5.  col.  350.  d.  prioremleftionemretinet  :  Etmuliipli- 
cans  mnltiplicabo  fementuum  :  &  epift.93.  to.  2.  col.  243. 
e.habet  :  ficeritjemen  tuum  ficut  ftell.tcccli ,  ^^  ficut  .iren.t 
maris  :(eA  infra  ,  qu£  eft  ad  Oram  m.iris  :  demum  ferm. 
3.10.  J.col.9.b.  chic  habet  -.facio  femen  tuum  f cut  ftel- 
las cirli,  y  arenam  m.iris  ;  e'  obtinebit  femen  tuumcivit.uef 
adverf, riorum.  Hilar,  in  Pf.  i  38.  col.  523.  c.  legit  ut  (up. 
N//f  bsnedutns  bemdicum  tibi,  iS  mitliiflicins  multifUiah* 


M 


LIBER     GENESIS.     Cap.    X  X  1 1.* 


Au^.  I. 


44J 


J17. 


Versio    antiqua. 
BENEDicENTUR  if!  fcniiile  tuo  om- 


ifi.ii.a;'.        18.    & 

3^-  '•  7-  nes  genres  terra:,  quia  obaudifti.vocem  meaiti 


V  U  1.  G  A  T  A      NOVA. 

18.  &   SENEBicENTUR  in    feitiine  tuo 
omnes  genres  terrs ,  quia  obedifti  voci  mea". 

1 9.  Reverfus  eft  Abraham  ad  pueros  fuos , 
abieruntque  Berfabee  fimul  ,   &  habitavit  ibi. 

JJierm.    qif^!!-       20 Et  nunciaverunt  Abraham,   dicentes  :  lo.    His  ita  geftis,  nunciatum   eft  Abrahx 

Hcbr.  t.  z.  526.  '•  Ecce  peperit  Mekha  <5c  ipfa  iilios  Nachor  fratri     quod  Melcha  quoque  genuillet  tilios  Nachorfra- 
•  tuo. 

zi.  Vs  primogenitum  ejus ,  &  Buz  fratrem 
ejus,  &  Camuel  patrem  Syrorum ,  6c  Cafed. 

V  U  L  G  A  T  A 

i  1 .    &  Cafed ,   &  Azau  ,   Pheldas    quoque  & 
Jedlaph , 

i  j.  ac  Bathuel,  de  quo  nata  eft  Rebecca  :  ofto 

NotjE    ad    Versionem 


tri  fup , 

i  I .  Hus  primogenitum ,  &  Buz  fratrem  ejus , 
&  Camuel  patrem  Syrorum , 

V       NOV  A. 

iftos  genuit  Melcha ,  Nachor  fratri  Abrahi. 

1 4-  Concubina  vero  iMius ,  nomine  Roma ,  peperit 
Tabee,  &  Gaham,  &  Tahas,  6c  Maacha. 


Slip,  tj: 
3- i8.i8. 

Itfr.  ZO. 
4- 

44.25. 

M.  5, 
»5. 


femen  ttium  Jicitt  fiellas  ctrli  .,  ^  Jiciit  nrejuim  .,  ijria  efl  ad  o- 
<-.iiH  maiis,  Itidem  Cafliod.  in  Pf.  109.  p.  579. c.  &.  in  Pi'. 
67.  p.  218.  a.  excepto  ^bemdUam  te :  i\c  etiam  in  Pi.  ii. 
J.  46.  b.&in  Pf.  iio.p.  ;8i.c.  Hieron.  veroin  Amos  8. 
'to.  5.  col.  I44I.e.  Bejiedicens  beriedicam  tibi  j  ^  nntllipli- 
^citns  miiltiplicaba  te  qiuiji  flellni  cirti  ,  ^  /icut  arefiam  ,  y«.e 
eft  in  Imcri  maris.  Auci.  1.  de  promilT.  ap.  Profp.  1.  I.e. 
18.  ccl.  105.  e.  concinit  ad  verhum  cum  Vulgata  ,  nili 
quod  fub  finem  habet  civilities  ,  non  fnrtas.  Tertul.  1.  5. 
contr.  Marc.  p..  8o2.c.  iimpliciter  :  Etjaciamjivien  mum 
titnq:tAm  ftellas  in  ctrla. 

S'.  18.  Eadem  iterum  refert  Auguft.  1.  de  unit.  Eccl.  to. 
c.col.  544.  f.  nee  alitor  in  CoUat.  Carihag.  ap.  Optat.  p. 
592.  c.  nee  ctiam  in  Gra.'CO.  Sic  etiam  denuo  apud  Auguft. 
ierm.  3.  to.  ^.  col.  9.  b.  c.  piaster  hoc  ,  eif  quod  exuudifti. 
Gr,  a/&' ci;- u'^^x.yccc?.  Tichon.  reg.  5.  col.  y^.  d.  lie  :  Bene- 
dzcentnr  in  te  omnes  gentes  terrx  ■,  pro  eo  qrtifd  audifti  vocem 
lueam,  ^  non  pcperc:j}i ,  &e.utlup. '^.  1 6.  Ambrof.  1.  i. 
de  Abr.  e.  8.  col-  308.  a.  £i  benedicemnr  infemine  ttto  omnes 
gentes  terr^  ,  qnonian:  aiidifti  z'ocein  meam  :  at  in  Pf.  i.  Iim- 
pliciter :  Benedicentnr  :n  te  omnes  gentes.  Ambroliaft.  ap. 


ANTIQUA  M. 

eundem  col.  80.  d.  &  105.  d.  J«  femine  tiio  btnedinnim 
omnes  gentes  :  cuiaeeinuni  Gelaf.  Cone.  to.  4.  col.  1254-  *• 
Aucl.  qiijcft.  N.Teft.ap.  Aug.  to.  3.  col.  62.  d.  &  S.  Leo 
ferm.  23.  p.7J.  f.  Apud  Tertul.  l.deearn.  chr.  p.  555.  b. 
£t  infemine  mo  henedictniur  omnes  naliones.  ApudS.Pa- 
cian.  ep.  3. col.  %i^.a.  Benedicentnr  in  te  onims  tribiis  ternt. 
Apud.  Junil.Afr.l.  2.  depart,  div.  leg.  c.  22.  col.  348.  g. 
In  te  ^Jeniine  tito  betiedteentitr  omnes gentei, 

■Jf.  20.  In  Gr.  lie  :  Kal  dmyysM  iS  'A£p««;<  ,  &c.  ut  in 
Lat.  Reifte  Auguft.  Lociit.  71.  de  Gen.  to.  3.  col.  350.  d. 
i'r  nunci.UHm  eft  Abrah.t  dicentes  :  additque  ;  cum  conftietu^ 
do  lotjuendi  habeat :  Nuncttiveyiifit  Abr.th.e  dicentes  :  undc 
qiixll.  60.  in  Gen.  col.  393.  c.  ait  :  Niinciavertmt  Abraha 
natos  ejjejilios  Melcha, 

Tt.  21.  In  Gr.  ToK  Ou^  •jrptaioTCA.w ,  i^tav  BaJ^,  &c. 
ut  in  Lat.  Addit  Hieron.  infra  :  Natiis  eft  de  Melcha  Bm  , 
quern  LXX.Bauttransferrevoluer lint.  Item  Auguft.  qusft. 
do.  in  Gen.  col.  393.  c.  ait  ;  Inter  n.ttos  jilios  MeUh.t  ,  no- 
min.ttur  ^  Ch.imuel pater  Syrorum  :a.ddiu  Hieron.  fup.  ig 
Oijed  ,  pro  quo  in  Gr.  j,  to/  XctldS. 


CAPUT     XXIII. 


Versio 
I Fide  Not. 


ANTIQUA. 


iHieron.   qiitft.     2-  Et  mortua  cft  Sara  in  civitate  Arboc ,  qux 

Kehr.  t.  2.  J27.  a.  eft  in  valle,  hxc  eft  Chebron ,  in  terra  Chanaan : 

Aug.  I.  2.  com.  venit  autem  Abraliam  plangere  Saram  &  luge- 

Maxtm.  t.  8.  693.  j-p 


/• 


Et  furrexit  Abraham  a  mortuo  fuo,  &  di- 


Aug.  locul.  72.     .5- 

/.  3.  330.  e.         xitmus  Heth  : 

J'ig.  1. 1,  com.     4.    Pere2;rinus  &  advena  fum  ego  vobifcum  : 
Maximin.   t.    8.  date  crgo  inihi  poffeflionem  monumenti ,  ubi  fe- 
peliam  mortuum  meum. 

5 .  Refponderunt  autem  filii  Heth  ad  Abraham , 
dicentes  :  Ablit  hoc ,  domine. 

6.  Audi  nunc  Ck  nos ,  rex  a  Deo  ni  es  in  nobis : 
in  eleftis  monumentis  noftris  lepeli  mortuum 


«93-/ 


VUIGATA    NOT  A. 

I.  ■TTIxit  autem  Sara  centum  viginti  feptem 
V    annis. 

1.  Et  mortua  eft  in  civitate  Arbee,  qua:  eH 
Hebron,  in  terra  Chanaan  :  venitque  Abraham 
ut  plangeret  &  fleret  earn. 

3  Cumque  furrexiifet  ab  officio  fiineris,  \o- 
cutus  eft  ad  filios  Heth ,  dicens  : 

4.  Advena  fum  &  peregrinus  apud  vos  :  date 
mihi  jus  fepuichri  vobifcum ,  ut  fepeham  mor- 
tuum meum. 

5 .  Refponderunt  filii  Heth ,  dicentes : 

6.  Audi  nos,  domine,  princeps  Dei  es  apud 
nos  :  in  eleciis  fepulchris  noftris  fepeli  mortuum 


NotjE    ad    Versionem 


^.    I.    GrKC.    'Fo/^ETO  Js    t'l   ^i'li     SapV^;,     ETH    EKBTO/    fi- 

XsoiET/i'  ad  quod  intenden?  Auguft.  1.  16.  de  civit.  Dei , 
c.  32.  col.  445.b.  dicit  :  I'oft  hxc  Sarra  mortua  eft  centejimo 
Xi  vicejlmo  Jeftimo  itnno  vit.tfiijt.  Item  Ambrof.  1.  r.  de  Abr. 
c.  9.  col.  508.  c.  Locus  qui Jequitur  t  habet  mortem  itxoris  , 
fittum  marili  ■,  fepultur£  officiuin. 

T^.  2.  In  Gr.  conftanter  ,  ^ccffx,  non  S.ira ;  rcliqua 
quadrant.  Obfervat  autem  Hieron.  ibid.  Hoc  quod  hic po/i- 
tnm  eft  ,  quas  eft  in  valle  (  Grxc.  aot^uf^ccTi  J  in  aitthenticis 
(odicibiis  non  habcti  :  nomen  quoque  civitatis ,  Arboc  ,  pau- 
Inlim  a  JcribentihtS  legem ibufque  corruptum  elfe.  iSeqtie 
tnim putandnm  ,  inquit ,  LXX.  nomen  civitatis  Hebraa  bar- 
^h.tre  atqiie  corrupte  ,  ^  aliter  qnam  in  Jtto  dicitttr  ,  tranftu- 
iijfe  ;  Arboc  enim  nihil  omnittojigtiificat  ^  &c. 

if.  3.  Ita  in  Gr.  exceptis  his  :  Et  dixit  Jiliis  Heth  ,  quo- 
nnn  loco  ficlegitur  :  Ktit  ilittv  'A^poLct/u  t;??  uic7^  -S*  Xet  , 
T^tym-  Et  dixit  Abraham  f  His  Chet  ,  dicens.  Auguft.  loco 
cir.  contr.  Maximin.  priura  verba  fie  habet  :  Et  furrexit 
Abr.  de  fiipra  mortem  ejus  ;  at  Locutionem  72.  de  Gen. 
pr^eiuli  :  Et  furrexit  Abr.  a  mortuo  Juo  ^  m^ixinii:  cum  zA~ 
dit  Aug,  turn  ibid.  tiKn  Locut.  69,  de  Exodo ,  col.  34J.  d. 


A  N  T  I  Q  U  a  M. 

Now  dixit ,  a  mortua ftia  ;  atquasft.  49.  in  Jnd.  to.  5.  col. 
612.  f.  iimpliciter  hab. /nr^raj  .i  mortuo,  abfqueyiii;.  Item 
Ambr.  1.  i.  de  Abr.  c.  9.  col.  308.  c.  Et  furrexit  Abr.  i 
mortuo  ;  &  quidem  in  edit.  Compl.  deeft  dvii. 

Tf.  4.  Gr.  riapoixo;  jj  ■ra/ie'n-i'J  n^c;  syi^  si/M  f.ith'  vf^oir' 
«Tots  ywoj  cvr  ji/H^/c  Ta^y  ^£&'  i  j^c^v  ,  «.  fa-vj-w  Toe  lii(.pr  fxM 
RTT  inv.  Tertul. 1.  derefurr. earn.  p.  J75.  b.  Date  ergo  mihi 
foJJeOionem  fepuichri  vobifcum  ,  ^  humaho  mortuam  meam. 
At  Auguft.  Loeut.  72.  deCen.  to.  5.  col.  530.  e.  conftan- 
ter :  Et  fepeliam  mortuum  meum  :  Quod  non  neuiro  tinquk, 
qu.xfi  corpus  morttitim  ,  fed  majculino  genere  diijtim  Crteca 
fcriptma  demonftrat.  Vid.  fup.  Not.  ad  t-  3.  &  infra  Aug. 
Loeut.  6^.  de  Exod.  col.  345.  d. 

Tf.  y.  Gr.  ^ hirs^fi^vzav  Je    u  wcJ  Xet ^syovr^e,.  Mh 

■iVfii.  Ambrof.  etiam  in  Pf.  47.  col.  939.  e.  legit  ,  Chet  , 
non  Heth, 

"t.  6.  Gr.  incipit  hoe  modo  ;  "Azyccj-  Js  vf^ur ,  reliqua 
ut  in  Lat.  nili  quod  loco  ,  prohibet  te  a  momtm.  juo  ut  fe- 
pelias ,  &c.  habet  :  Oi' ^h  >Lc'M.'^^(  to  juivf^ilcy  ciuTb- chro 
0?  ,  T?  ta'4ai ,  &c.  Prohibebit  monumemiim  jiittm  a  te  ■,  ad 
fefelienJum  ,  Sk.  Hieron,  qu«ft,  Hebr,  iv,  I,  col,  527,  c. 


GENESIS 


LIBER 

V  U  I.  G  A  1  A      NOVA. 

tuum  :  nullufquc  te  prohibere  poteritquin  in  mo- 
numento  e]us  fepelias  niortuum  niiim. 

7.  Surrcxit   Abraham,  &  adoravit  populum 
terrae  ,  tilios  videlicet  HetJi : 

V  u  L  c  A  T  A 


Cap.    XXIII.  65 

VeR3I0     antiqua. 

iLium   nemo  enim  noftriim  prohiber  re  a  momi-   Aug.  uin.juf. 
memo  fno,  ut  fepelias  mortuum  nium  ibi. 

7.  Surgcns  autem  Abraham,  adoravit  plebcm 
filiomm  Heth. 

NOVA. 


8.  dixitque  ad  eo';  ;  Si  placet  animx  vcftra;  ut  fe-    tuum  tuum. 


peliam  mortuum  meum  ,  audite  me,  6c  iiitcrcedite 
pro  me  apud  Ephron  filium  Scot : 

9.  ut  det  mihi  fpeluncam  duplicem  ,  quam  habet 
in  extrema  parte  agri  liii  :  pecunia  dignii  tradat  ea:n 
mihi  coram  vobis  in  puirell'ioiiem  fepulcliri. 

I  o.  Habitabat  autem  Ephron  in  medio  fiHorum 
Heth.  Rel'ponditque  Ephron  ad  Abraham  cunftis  au- 
dieiitibus  qui  ingrediebantur  portam  civitatis  ilUus  , 
dicens  : 

1 1.  Nequaquam  ita  fiat,  domlne  mi ,  fed  tu  ma- 
gis  auicuita  quod  loquor  :  Agrum  trado  tibi ,  &  fpc- 


VULGATA    NOVA. 

I  ^.  Quod  cum  audifTet 
Abraham ,  appendit  pecu- 
niam  ,  quam  Ephron  pof- 
tulaverat  ,  audientibus  fi- 


Versio  antiqua. 

16.    Er  audivit  A-      Umcn.    (jujft. 
braham   Ephron ,  &  "'*'•»•  »•  i^7-  *• 
appendit      Abraham 
Ephron    argentum  , 


liisHeth,  quadringentos  qilodloCUtUS  e(t  in  aiV- 
ficlos  argenti  probata  mo-  riblis  fihorum  Hedl. . .. 
netE  publica;. 

VuiGATA       NOV  A. 
1  7.  Confirmatufque  eft  ager  quondam  Epiironis  , 
luncam  quae  in  eo  eft ,  prsfentibus  filiis  populi  mei ,  fe-    in  quo  erat  fpelunca  duplex ,  refpiciens  Mambre  ,  tam 


pell  mortuum  tuum. 

II.  Adoravit  Abraham  coram  populo  terra". 

I  5.  Et  locutus  eft  ad  Ephron  circumftante  plebe  : 
Quaefo  ,  ut  auth.io  me  :  Dabo  pecuniam  pro  agro  : 
ilifcipe  earn ,  &  he  lepeliam  mortuum  meum  in  eo. 

14.  Refpoiiditque  Ephron  : 


ipfe,  quam  fpelunca  ,  &  omncs  arbores  ejus  in  cunc- 
tis  terminis  ejus  per  circuitum  , 

18.  Abrah.-E  in  pofleHionem ,  videntibus  filiis  Heth, 
&  cunftis  qui  intrabant  portam  civitatis  illius. 

19.  Atque  ita  fepelivit  Abraham  Saram  uxorem 
fuam  in  fpelunca  agri  duplici ,  qu.-p  refpiciebat  Mam- 


1 5.  Domine  mi,  audi  me  :  Terra  ,  quam  poftulas,     bre.  llxc  eft  Hebron  in  terra  Chanaan. 


quadringentis  ficlis  argenti  valet :  iftud  eft  pietium  in- 
ter me   &  te  :  fed  quantum  eft  hoc  >  fepeli  mor- 

N  O  T^     AD     V  E  R  S  I 

priora  verba  fie  reddit ;  Audi  no!  ,  Domine  ;  rex  ,1  Deo  tit  es 
nobis  :  in  ehdo  fepulcbro  nojlro  fcpcl:  tnortuiint  tnitm.  Simili- 
ter ap.  Ambrof.  in  PI.  47.  col.  9  59.  c.  Kf  j:  a  Deo  tu  e<  no- 
hi!.  Obfer  vat  autem  Hieron.  fup.  Prt  rege  ,  frincipem  ha- 
beri  it!  Heht'jeo. 

■f.j.  IdemAuguft.  quxft.  61.  in  Gen.  to.  ;.  col.  595. 
d.fic  :  llxjuvgem  LiHtem  Ah,  cthttm  ,  adoravit  populum  terrx. 
Gracce.  'A/as'is  /s  'A£;?oi.x,«  TrfKiA-viwe  tu  >.au  t?;    71T;  , 


10.  Et  confirmatus  eft  ager,  &  antrum  quod  erat 
in  eo,  Abralis  in  pofleffionem  monumenti  i  filiis  Heth. 

O  N  E  M     A  N  T  I  Q  U  A  M. 

TcT?  Vic7<;  TU  X=T. 

t.  16.  Itidem  Grace  ,  excepco  uno,  X/t,  pro  Hetb, 
Oblervat  autem  ibid.  Hieron.  In  Heh-^tt  primum  namen 
f/Ki  Icribi ,  Uphron  i  feeunditm  ,  Ephran.  Eo  parirer  fpec- 
tantifta  Ambrolii ,  1.  i.  de  Abr.  c.  9.  col.  jo8.  d.  Feftinavit 
pro  loco  jepiilchri  pretiiim  jolvere  ,  eitm  gratis  Jaretur.  Item 
Auguftini  :  Tunc  emit  agrum  Ahaham  ,  in  qui  fepdivst 
jtxorem. 


H-l!-^7- 


CAPUT     XXIV. 


VuLGATA     NOVA. 

I.  T7*  Rat  autem  Abraham  fenex  ,  dierumque 
Cj  multorum :  &  Dorainus  in  cundtis  benedi- 
xerat  ei. 

1.  Dixitque  ad  fervum  feniorem  domu5  fua? , 
inf.  47.  qu'  prx-erat  omnibus  qua;  habebat :  Pone  raanum 
»9.  tuam  fubter  femur  meum , 

3 .  ut  adjurem  te  per  Doininum  ,  Deum  cceli  & 
terrx ,  ut  non  accipias  uxorem  filio  meo  de  filia- 
bus  Chanansorum,  inter  quos  habito  : 


V  E  R  s  I  o 
Fide  Not. 


ANTIQUA. 


2 Pone  manum  tuam  fub  femore  meo ;         ji*g. 


3 .  &  adjurabo  te  per  Dominum ,  Deum  coeli , 
&  Dominum  terrx,  ut  non  lumas  filio  meo  Ilaac 
uxorem  de  liliabus  Chananxorum ,  cum  quibus 
e^o  habito  in  eis  : 


/.1« 
.  35 


de  civ. 
445- ''• 


NoT.«    AD    Version 


Idem  Zt! 
i-  3  JO 


'"•  r4t 


fl'.  I.  Ambrof.  1.  i.  de  Abr.  c.  9.  col.  508.  e.  eo  refpi- 
ciens,  ait  :  Senrierat  Abraham  :  itaqne  quod  bom  eft  pains  , 
tiebuit  uxorem  proi'idere filio.   In  Gr.  (ic  :  Kai  ' ACfui/j.  vit 

•!rf>S<sCuT$p:^  -TTpii&it^iWj  i  H«?^W,   &CC. 

y-.  2.  Hscjinrecedunt  in  Grace  :  Kxl  iT^nr  'Afifci^ 
Tw  ir<t:J'i  ^"TV  TU  iro!c£i/T/f «  ra;  c/x/a;;  dvn  to>  «/"Xoit; 
Tci'Tci»  Tar  a'uT?.  05,- ,  &c.  ut  in  Lat.  Item  apud  .'\uguft. 
loco  cit.     Ut  autem  illam  duceret  (  Rebeccam  )  qii.inda  ab 

eJH!  patrein  Mejopotanii.nn  feivu!  mijpi!  eft eidem  fer'jo 

di.rit  Abraham  :  Pone  ,  &c.ut  (up.  Itemquseft.  62.  in  Gen. 
to.  5.  col.  59  J.  e.  Abraham  ,  inquit  ,  tubet  puero  fuo  ,  ut 
niantim  fuam  ponat  fub  eju!  femore.  Similiter  in  Pf.  44.  to. 
4.  col.  588.  a.  &  contr.  Secundin.  to.  8.  col.  5'4^  e.  Pone 
manum  tuam  Jub  femore  meo;  cui  accinunt  Avit.  Vienn. 
ep.  1.  p.  16.  b.  ac  Auct.  1.  de  promilf.  ap.  Prol'p.  part.  i.  c. 
i9.cul.  i04.d.Cyprianus  edaml.  j.Teftim.p.  }i;.b.  his 
alludens,  dicit  :  Mittii puerum  fuitm  Abraham  ,  »»  de  fe- 
vnne  fuo  accipi.u  Rebeccam  filio  ejui  J/.i.ic.  Item  Ambrof. 
I.  l.de  Abr.  c.  9.  col.  508.  e.  Etvocarit  puerum  feniorem 
domns  fi<.t ,  J5  dixit  ei  m  irtt ,  &c.  &  infra  ,  col.    509.  a. 

imentus  eft  de  /eryulis  fenior ^  conftridus  ut  fiiraret  , 

mitleret  manum  fub  fenijir  domini  tui.  Hieron.  epill.  ad 
Pnncip.  to.  1.  col.  686.  a.  legit  ;  Pone  manum  tuam  fuper 

Tom.  I. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

femore  meo.  Ferrand.  Diac.  ep.  ad  Anatol.  n.  ;.  p.  ■184. 

Mitte  manum  tn.^m  fub  femur  meum.    Gr.  ©=;  t::/ C-ri 

Tor  ;«;'fO,   |US-. 

T.  J.  Similiter  idem  Aug.  Locur.  75.  de  Gea.  to.  3, 
3  ?o.  e.  Et  adjurabo  teper  Dominum  Deum  cteli,  ^  Deum  ter'^ 
r.t ;  fed  addit  ;  Gr.tci  non  babent.,  per  ,  fed.,  Adjurabo  Domi- 
num Deum  cceli :  ScqtxsR.  6z.  in  Gen.  to.  5.  col.  395.  e. 
ait  :  Sic  eilm  adjurat  per  Dominum  Deum  i<r//  ,  J^  Domi- 
num ten.!.  Hieron.  etiim  ep.  ad  Princip.  to.  i.  col.  686.  a. 
legit  :  Et  adjurabo  te  per  Dom.  Deum  coeli.  At  Auguft.  in  Pf. 
44.  to.  4.  col.  j88.  a.  habet  :  Et/ic  jura.  Item  1.  concr.  Se- 
cundin.  to.  8.  col.  543.  e.  Et  jura  per  Deum.  Similiter 
Ferrand.  Diac.  ep.  ad  AnatoKcol.  184.  Et  jura  per  Deum 
ccrli.  A%itu5  qtioque  V'ien.ep.  i.col.  16.  b.  Et  jura  mihi 
per  Dominum  culi  ,  quod  non  accipias  uxorem  filio  meo  defilia- 
bus  Chanaan.  Item  Auftor  1.  de  promilf.  ap.  Prolp.  -"art. 
I.  c.  19.  col.  IC4.d.  Et  jura  per  Deum  carti ,  qnia  n:n  ac- 
ciptes  uxorem  film  meo  ex  filiabus  terr.i  bajus  ,  ram  'j-itbrii  ep 
habito.  In  Gr.  lie  :  Katl  i^zfiuS  «5  Ki::si  rh  0Mr  t» 
ifxrv  i.  TOY  Qt'w  TH  •)>?,  Iree  /U"  ^a'^JS  7'''««?  '^  vtS fa 
'licciit  .tVo  T^'r  ^V)XT=pa'r  Ti^r  Xara/flt;a'',  ^£5  &'r  r^a*  6 'Vai  sV 
a'lTo;?.  In  Mf.  Cott.  &  edit.  Aid.  non  ?^jfiu»,  fed  ?£cf- 
Xis'.""   quam  leflionem  confirmat  Auguft.  ipfe  Locut.  78, 


66 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXIV. 


V  E  R  S  I  O 

f'ide  Not. 


A  N  T  1  Q  U  A. 


Amhy.   I.    I.   tie 
Air.  c.  9.  50J./. 


5 Nequaiado  noluerit  miilier  ire  mccum., 

in  terram  de  qua  exifti  inde  ? 


Attende  tibi ,  ne  revoces  filium  meum 


6.. 
illo. 

7.  Dominus  Deus  cocli,  &  Deus  terrx  acce- 
pit  me  de  domo  patris  mei ,  &  de  terra  in  qua 
natus  iiim ,  qui  locutus  ell  mihi ,  &  juravit ,  dicens : 
Tibi  dabo  terram  banc ,  &  femini  tuo  :  ipfe  mit- 
tet  Angelum  fuum  antete,  &accipies  iilio  meo 
uxorem  inde  : 

8.  quod  fi  noluerit  tecum  venire  mulier  in  ter- 
ram banc,  purus  eris  a  juramento  hoc 


Aug.  Iccut.  78. 

t.  5.  J50./. 

Aug.  1. 16.  di  era. 
Vet,  c.  15.  t.  7, 
418.  f. 


9.  Et  pofuit  puer  manum  fuam  fub  femore 
Abrahae ,  &  juravit  ei  de  verbo  hoc. 


Aag.  qii/tfi.  1  51. 
i'm  Gtn.  410.  i' 

Aug.  gtixjl.  65. 

wG^B.t.  3.  595./ 


Amir.   I.   I.    Je 
Ah.  '..<).  J 10.  b. 


10.  Er  accepit  puer  decern  camelos  de  camelis 
domini  fui ,  &  de  omnibus  bonis  domini  lui  Te- 
cum ,  &  exlurgens  profeftus  eft  in  Mefopotamiam 
in  civitatem  Nachor. 

V  U  L  G  A  T  A 

1 1 .  Cumque  camelos  fecilTet  accumbere  extra 
oppidum  juxta  puteum  aqu.-e  vefpere  ,  tempore 
quo  folent  mulieres  egredi  ad  hauriendam  aquam, 
dixit: 

Versio    antiqua. 
1 3.  Ecce  ego  fto  fuper  fontem  aquae 


Vulgata    nova. 

4.  fed  ad  terram  &  cognationem  meam  pro- 
ficifcaris,  &  inde  accipias  uxorem  filio  meu  Ilaac. 

5.  Refpondit  fervus :  Si  noluerit  mulier  venire 
mecum  in  terram  banc  ,  nunquid  reducere  debeo 
filium  tuum  ad  locum  ,  de  quo  tu  egrellus  es  ? 

6.  DLxitque  Abraham  :  Cave  nequando  redu- 
cas  filium  meum  illuc. 

7.  Dominus  Deus  coeli ,  qui  tulit  me  de  domo 
patris  mei ,  &  de  terra  nativitatis  me.-e  ,  qui  lo- 
cutus eft  mihi ,  &  juravit  mihi ,  dicens  :  Semijii 
tuo  dabo  terram  banc :  ipfe  mittet  Angelum  fuum 
coram  te,  &  accipies  inde  uxorem  filio  meo  : 

8.  fin  autem  mulier  noluerit  fequi  te ,  non  te- 
neberis  juramento  :  filium  meum  tantum  ne  redu- 
cas  illuc. 

9.  Pofuit  ergo  fervus  manum  fub  femore  A- 
braham  domini  fui ,  &  juravit  illi  fuper  fermonc 
hoc. 

1  o.  Tulitque  decem  camelos  de  grege  domini 
fui ,  &  abiit ,  ex  omnibus  bonis  ejus  portans  fe- 
cum ,  profeftufque  perreiit  in  Mefopotamiam  ad 
urbem  Nachor. 

NOVA. 

I  z.  Domine  Deus  domini  mei  Abraliam ,  occurre, 
obfecro ,  mihi  hodie,  &  fac  mifcritordiam  cum  domi- 
no meo  Abraham. 


5«;.  12. 
7. 13.15. 

Inf.  16. 
5. 


14 Bibe  &  ru,  &  adaquabo  camelos  tiios, 

quoad  ufque  bibere  delinent 


1 5 occurrit  ei  Rebecca habens  hydriam 

fuper  humerum : 


Aug.  Lieut.  79. 


1 6.  virgo  autem  erat  fpeciofa  valde ;  vij-go  erat , 

NotjE    ad    Versions  m 


Vuioata    nova. 
I } .  Ecce  ego  fto  prope  fontem  aqu» ,  ^  fi- 
litE  habitatorum  hujus    civitatis  egredientur  ad 
hauriendam  aquam. 

1 4.  Igitur  puella ,  cui  ego  dixero  ;  Inchna  hy- 
driam tuam  ut  bibam  :  &  ilia  refponderit ,  Bibe , 
quin  &  camelis  tuis  dabo  potum  :  ipfa  eft,  quara 
prsparafti  fervo  tuo  Ifaac :  &  per  hoc  intelligam 
qu^d  feceris  mifericordiam  cum  domino  meo. 

1 5 .  Necdum  intra  fe  verba  compleverac ,  & 
ecce  Rebecca  egrediebatur ,  filia  Bathuel  ,  filii 
Melcha;  uxoris  Nachor  fratris  Abraham ,  habens 
hydriam  in  fcapula  fua : 

16.  puella  decora  nimis ,  virgoque  pulcherri- 


A  D 

de  Gen.  col.  3  50.  f.  ubi  pofVquam  retuUt  hate  verba  ver- 
fils  9.  £r  juravit  et  de  verba  hoc ;  condiiuo  addit  :  Eyg9  lo' 
cutis  ejl  i]ua  Aixerat  Abrah.tm  (  jf".  J.  )  adjuro  te  ;  ac Ji  di- 
■xtjjet  :  ptra  mthi  :  &  pod  pauca  :  Mamfejl,tvit  itaje  di- 
xiffe  .,  adjuro  tc  ,  tanquam  diceret  :  jura  mihi.  Ambrof, 
1.  I.  de  Abr.  c.  9.  col.  508.  e.  his  alludens ,  dicic  ;  liahit.ib.it 
eiutem  (  Abraham  )  iti  terris  Chananxoritm  ,  ex  quo  genere  Ic- 
gitjmam  fuccejjiofiem  fihi  tjuj»ere  fugiehat  :  &c  infra  ,  col. 
309.  b,  Ccnfhtrixit  autem  eum  ,  «f  de  Jemine  Chanannoruni 
uxorem  arceOiret  domino  juo, 

f.  4.   Grace.  'Am'  h  t('$  tm»'  yity  /UV ,  ^  /-/ekimGw'  ,  irofuv- 

ty.sT^{y.  Sed  in  terrttmmeam  y  ubi  n.rtus  fiim  ,  ibts  ^  ^  ad 
tribum  meam  ;  ^  jumes  uxorem  f.lio  meo  Iftac  inde.  Qujc 
Ambrof.  1.  i.  de  Abr.  c.  9.  col.  308.  e.  refpiciens ,  ait  :  f » 
dixit  ei  lit  tret  in  Charran ,  ^  de  proximis  Juii  ttxorem  peteret 
juniori  domino  juo  :  &  infra  ,  col.  309.  e.  Ahrah.im  ,  in- 
quit  ,  proxim.tm  qfixjivit dare  jilto  ftio.   Similiter  Cypr.  1.  3. 

'Teftim.  p.  313.  b.  Mtttit  puertim  fuum ut  de  Jemine  fuo 

ttecipiat  Rebeecam  filio  ejus  IJa.xc.  Ain5l.  denique  1.  dc  pro- 
mill,  ap.  Profp.  p.  104.  d.  habet  :  Jed  ex  trtbu  mea  accipies 
illi  uxorem. 

if,  y.  Priora  h«c  habenmr  in  Grace  :  H-wi  /;  -^fli  av- 
TOTl  0  'TTocT^  ,  ^nVoTe ,  &c.  dixit  autem  ad  eum  puer  :  Nequan- 
di,  &c.ut  fup.  &  fub  finem  lie  ;  a.7orf!-|c»  tok  vm  n  si'5 
iw  TM/ ,  ohv ,  &c.  Eevocabojilium  tuum  in  terram  ,  tinde  , 
6cc.utfup.  quorum  loco  Ambr.  1.  i.  de  Abr.  c.  9.  col.  309. 
f.  dicit  :  Deinde  interyog.itus  ,ji  nollet  venire  mulier  ,  utrtim- 
7iam  eo  Jilittm  domini  Jni  duceret. 

t.6-  Similiter  Auguft.  Locut.  77.  de  Gen.  to.  3.  col. 
350.e.  Adtettde  tibi  ne  revoces  Jiitum  meum  illitc,  Ita  quo- 
(jue  in  Grjcco. 

V.  7.  Ct«ca  mire  concordant  ,  his  tamen  excepiis  :  «$ 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

fAa£/  fi! £)t  T«;  7VT?  Mi  iyim^.m j,  0;  afita' /na  ,  qtu 

accepit  me de  terra  qua  natus  Jum ^  qui  jttraz  it 

miht. 

t.  8.  Auguft.  Locut.  78.  de  Gen.  to.  5.  col.  3  Jo.  f. 
Si  nolucr:t  mttlier  venire  tecum  ,  purus  eris  a  juramento  hoc» 
Gr.  'E«^  /=  ^H  t/;\))  m  'yvv^  Trcpeui^yat  f^STCt  ca  tit;  rvy  '/n» 
Tat'Tiii- ,  xa?«f  0;  sen  diyl  t?  o/iz»  fi\i.  Mf.  Alex,  cum  Aid. 
edit,  ifxtt  tk'tk  ,  ut  fup.  Edit,  vero  Compl.  o'fxK  fiH  nn. 

If.  9.  Hieron.  quacft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  527.  d. 
Et  pofuit  fervus  majtum  fitam  Jub  J'emjye  Abiaha  domini  Jut  , 
^  juravit  ei  fuper  verbo  hoc.  Ita  quoqiie  in  Grxco  ,  nili 
excipiatur  vox  ,  iraii  ,  puer  ,  loco  Jerviis  ,  &hoc  ,  irifl  , 
de ,  pro  J'uper. 

t.  10.  Vix  quidquam  Grseco  fimilius  :  Ambrof.  etiam  I. 
I.  de  Abr.  c.9.  col.  310.  b.  legit  :  Et  Jurgcns  puer projinas  eJl 
in  Mejopotamiatn.  Gr.  Kat  dyXsU';  i-nofujln  ,  ad  verbum  ,  E.t 
Jitrgens  perrexit. 

^.  13.  Grace.  'Ui  iyu  tVuxct,  &c.  Ecee ego  fleti ,  &c. 
ut  in  Lat. 

1!'^.  14.  Augufl.  antecedenna  &  confequentia  verba  me- 
morat ,  dicens  :  Qitiiyendum  quo  dijfcyant  auguyaticnes  itlici' 
t.t  ab  tllapetitione  Jigni  ,  qutt  petivit  Jtyvui  Abrahte  ,  ut  ei 
Deus  pjienderet  ipfam  ejpjuturam  uxorem  domini  fui  Ifaac  , 
a  qua  ciim  petivtjjit  ut  bihutt ,  diceretur  illi  :  Bibe  JJ  tu  , 
&c.  utlup.     Gr.  n/f  ev  ,  5,  t«5  nxfuihii  en  ismu  ,  ecj;  sv 

-TCa-ViOi/TOLl   -Tllr^iQCli  ,  &C, 

It.  I  J.  Grace Kal  ('/ij  'PcS/xy.a   eJJeto/i su'eto...  e'x!"» 

TH^  vSf'lct.y  s-TTi  T^y  e^iJ.'M  «'t'Ti'?.  In  Ml.  Oxon.  ac  edit.  Ald- 

deefl  ,  ott/TH?,  Et  ecce  Rebecca  egrediebatur habens  /7- 

driamjuper  bumeros  funs. 

■t.  16.  Similiter  Ambrof.  1.  I. deAbr.c.  9.  col.  310.  b. 

c.   ytygo  fpeciofa  valde viigo  autem  ,  qu.im  vir  non  cogno~ 

verat  :  dcjisndil  .iittem  adfiitem  ,  'i£  iniplc-.it  1-j.iyiam  ,  yj 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXIV.  67 

VuLGATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

ma,  &  Incognita  viio  :  defcenderat  autem  ad    vir  non  cognoverat  earn  :  defcendens  ad  fontem ,     /mh.  deifa.  c. 

fontem,  &  irapleverat  hydriam  ,  acrevertebatur.     implcvit  hydriam,  &  alccndit.  i- i'iC.  t>. 

I  7.  Occurritque  ei  I'ervus  ,  &  ait :  Pauxilluni 
aqu.-Emihiadbibendumpra^be  de  hydriatua. 

18.  Qu-c  refpondit  :  Bibe,  doniine  mi  :  ce-  l8 ftdelSiot. 

leriteique  depofuit  hydriam  fuper  ulnam  fuam , 

&  dedit  ei  potum. 

19.  Cumque  ille  bibiflet ,  adjecit  :  Quin  & 
camelis  mis  hauriara  aquam,  donee  cunfti  bi- 
bant. 

10.  Eatundenfque  hydriam  in  canalibus  ,  re-  20 &  adaquavit  OmnCS  Camclos  CJLIS.  Amhr.  I.    i.  </» 

currit  ad  puteum  ut  haurii-et  aquam  :  &  hauftam  Jil"'.  c  9.  jio.  r. 

omnibus  camelis  dedit.  '  in.  a, 

1 1 .  Ipfe  autem  contemplabatur  cam  tacitus , 
fcire  volens  utrvim  profperum  iter  I'uum  feciliet 
Dominus ,  an  non. 

2 1.  Poftquara  autem  biberunt  cameli,  protulit        :ii accepit  inaures  aureas  finp;iilariim  drach- 

vir  inaures  aureas  ,  appendentes  ficlos  duos  ,  &  marum  ,  &  dlMS  Vllias  dedit  in  ITUnuS  CJUS  ,  dcccm 

armilias  totidem  pondo  ficlorum  decem.  aurecrum  pondlis  eai-um. 

15.  Dixitque  ad  eam  :  Cuius  es  filia  ?  indica  ^3 Fide  Not. 

mihi  :  eft  in  dorao  patris  tui  locus  ad  manen- 

dum? 

VULOATA       NOVA. 

14.  Quse  refpondit :  Filia  fum  Bathuelis ,  filii  Mel-     plurimum  eft  apud  nos ,  &  locus  fpatlofus  ad  manen- 
ch.-B ,  quern  peperit  ipfi  Nachor.  dum. 

i  5 .  Et  addidit ,  dicens  :  Palearum  quoque  &  fceni 

VULGATA      NOVA.  VeRSIO      ANTIQUA. 

16.  Indinavir  fe  homo,  &  adoravit  Domi-  z6 adoravit  DominO-  Aug.  IccHf.  8o. 

t.  3.  351.. I. 
num ,  .  . 

27.  dicens :  Benedidus  Dominus  Deus  domi-  2j quoniam  non  dereliquit  ]'uftiriani&  ve-      h,m  Loan.  81. 

nl  mei  Abraham  ,  qui  non  abftulit  mifericordiam  ritatem  a  dominO  meO «W. 

iX  veritatem  fuam  i  domino  raeo ,  &  refto  itine- 
re  me  perduxit  in  domum  fratris  domini  mei. 

2.S.  Cucurrit  itaque  puella,  & nunciavit  in  do-        :i8.  Et  ciirrenspuella, nunciavit  in  domum ma-    /'«»  i"""-  8i, 

mum  matris  fu£  omnia  qua;  audierat.  tlis  fujE 

VULCATA       NOVA. 

19.  Habebat  autem  Rebecca  fratrem  nomine  La-  Hec  locutus  eft  mihi  homo  :  venit  ad  virum  ,  qui  fta- 

ban  ,  qui  feftinus  egreflus  eft  ad  hominem  ,  ubi  erat  bat  juxta  camelos ,  &  prope  fontem  aquir  : 
fens.  )  I .  dixitque  ad  eum  :  Ingredere,  benediifle  Do- 

30.  Cumque  vidlffet  inaures  &  armilias  ui  mani-  mini  :  cur  foris  ftas?  prseparavi  domum,   &  locum 

bus  fororis  fui,  &  audilTet  cunfta  verba  reterentis :  camelis. 

VuiGATA     NOVA.  VeRSIO     A  N  T  I  Q  U  A. 

3  i.  Et  introduxit  eum  in  hofpitium  :  ac  deftra-  5  2 Sc  aquam  lavare  pedibllS  ipfillS  ,  &  pcdi-      Jtem  Lcmr,  83« 

vit  camelos ,  deditque  paleas  &  fcnum  ,  &  aquam     bus  virorum  qili  CUm  CO  Grant.  »*"'• 

ad  lavandos  pedes  ejus  ,  &  virorum  qui  vene- 
rant  cum  eo. 

5  J.  Et  appofitus  eft  in  confpeftu  ejus  panis.  33 Fide  Not. 

Qui  ait :  Non  comedam ,  donee  loquar  fermones 
meos.  Refpondit  ei :  Loquere. 

VuLGATA       NOVA. 

3  4.  At  ille :  Servus ,  inquit ,  Abraham  fum  :  allnos. 

j^.  &  Dominus  benedixit  domino  meo  valde  ,  j6.  Et  peperit  Sara  uxor  domini  mei  filium  domi- 

magnificacufque  eft. :  &  dedit  ei  oves  &  boves ,  ar-  no  meo  in  fene<5tute  fua ,  deditque  illi  omnia  qu^t  ha- 
gentum  &  autura,  fervos  &  ancillas  ,  camelos  &     buerat. 

NoTiEADVERSIONEMANTIQUAM. 

aftendit.  ^  Gr.   'H    /f   Tap^Ac;  {fy   xaAif   rri  o-^s:  6^o//)a*  V.  23.  In  Gr.  /ic  ;  Kal  ewnpuTuCiy  ccut^^ ,  ^  fiVf  •  0i/- 

^ap&sco;  h'  o^i'p  UK  =7c&j  cti/TH)''  xaracCa^a  Ss    eyri  tmc  77H-  7«th/>  ,  tiVc;   ef;  dmyytt^oy    fioi  ,   si  eV/   ■^«/jc?  Tty  iraj^t  cy 

yw ,  iirmci   tw    viflcii  «Wb;,  j,  i4Zv.  In  Mf.  Cott.  ac  to'tc;  ii^ri'  rS  xaTaAi/oa;.  Quae  ita  exprimit  Ambr.  1.  i.de 

edit.  Compl.  deeft.  KKTiT;  ,  pod  ulflou.  Auguftiiius  etiam  Abr.  c.9.  col.  510.  c.  El  jint/iv!:  al>  ea ,  Ji  hens  ejjit  hcjpi^ 

fup.  obfervat  Graccos  non  habere  ,  CDgncverat ,  {ed  ccgno-  tio  ,  ^  ciijus  effet  filit. 
vit ,  quod  ,  inquic ,  ■uideiur  \  inconjequem.  Tf.  z6.   Ita  in  Gra;co  :  DfossziiVmss  tm  Kvflw  addit  Au- 

t.  18.  Ambr.  1.   i.  de  Abr.  c.  9.  col.  310.  c.  Ut  dedit  guft.  Nohz!  u/iiatitm  eftdicere,  Adoravit  Dominum. 
puero   hihire  ,  Gr.    Kal  iiiiriistt  dvrit ,  Et    potavit  eum  ,  if.  27.  Gricc.  ab  his  incipit  :  K«l  u-mf    Ev>.oyimi  Kl- 

&c.  p,55j  Sec.    Subinde  fie  :   li;    h'k  iyxariM-^!  -rm  /.«icci/rn» 

t.  20.   Gr.  Kal  v<^p!utxTo  Wia.?  Tcaf  xct/iimoii;.  «un  ,  &c.  ut  in  Lat.  In.  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  deeft  , 

f .  22.  Hieron.  quseft.Hebr.  inGen.  to.  2.  col.  527.  d.  «vn. 
Et  tiilit  vir  innmem  auream  ,    didrachmum  pondiis    ejus.  t^.  28.  Itidem  Craccc. 

Gr.'E>a£f>  0  arip'ji-Troi;    itie-ria.  Xf'-S.  aVa    J/)aX/«w  o^zb;,  'f.  32.  Grace 'iSuimt i,  vJuf  yi'-^aSx' ,  &c.  ut  la 

ji    Jifo  4fM"t  fVl   Tai;  x-'f^  dtiTvi ,    Jsxx   yjvoSt    mvi  Lat. 

KVTur/.  Mf.  Oxon.  non  habet ,  J-faxnit ,  iei  JlJfXXH"  >  *•   ??•  Grace.    Ka.1   irxfiiMiv  iureii   «frt;  .?«-/?>,  znj 

al.  tfiVf«XA""'.  fiittr   QJ  ii\\  fxyio  ,i-xi  ri  Mm»!  I*e  ^x  p'i!>«tT(t  ^Kj&c, 
Tom.  I.  1  ij 


68 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXIV. 


Versio    antiqua. 

Axg.  ./ujp.  6^.      -,7 Non  liimes  uxoicm  filio  meo  a  filubus 

«no'.w.».  5.5514.  ^-Chaiunioriim,  inter  qiios  ego  habiro  ia  terra 
eonim  : 

-;«.  fcJ  in  domum  p.itris  mei  ibis,  &  in  tribiim 
me.im ,  &  fumes  uxorem  tilio  meo  inJe. 


At<^.  Incu,.  Z^.      .(o Dominus  cui  pLtciii  ante  ipiiim,  ipfc 

*•  5-  55'-  ''•         mittet  angelum  iuum  tecum 


inCtu.  1.5.  354.''. 

IVtTcn.  can.  Jj- 
isn.l.  i.r.4. 175. 

y- 

Jljrrotl,     t]'f.t[i^ 
Iltlr.  t.  2.  518.  J. 


41,  Tunc  innocens  eris  a  juramento  meo. 


As^.  Lociit,  Z6. 
f.  J.  J51.*. 


42 Domine  Deus  domini  mei  Abraham , 

fi  tu  dirigis  \iain  meam ,  per  quam  ego  ingredior , 

4-;.  ecce  ego  fto  fuper  fontem  aqux;  &  filix 
hominum  civitatis  egredientiir  ad  hauriendam  a- 
quam ,  &  erit  \'irgo,  cui  ego  dixero :  Da  mihi  bibe- 
re  paululum  zqux  de  hydria  tua  : 

44..  &  dicet  mihi  :  Et  tu  bibe,  &  camelis  tuis 
hauriam  :  hxc  muiier  eft  quam  paravit  Dominus 
famulo  fuo  Ilaac 


VULQATA      NOVA. 

57.  Et  adjuravit  me  ilominus  meus  ,  dicens  : 
Non  accipies  uxorem  tilio  meo  de  tiliabus  Clia- 
nan.Torum  ,  in  quorum  terra  habito  : 

58.  led  ad  domum  patris  mei  perges ,  &  dc 
cognatione  mea  accipies  uxorem  filio  meo  : 

59.  ego  vero  refpondi  domino  meo:  Quid  (i 
noluerit  venire  mecum  muiier  ? 

40.  Dominus,  ait,  in  cujus  confpedu  am- 
bulo ,  mittet  angelum  iuum  tecum  ,  &  dirigrt 
viam  tuam  :  accipiefque  tixorem  filio  meo  de  co- 
gnatione mea  &  de  donio  patris  mei. 

41.  Innocens  eris  a  malediftione  mea,  cum 
veneris  ad  propinquos  meos ,  &  non  dederint 
tibi, 

41.  Veni  ergo  hodie  ad  fontem  aquE,  &:  dl- 
xi  :  Domine  Deus  domini  mei  Abraham  ,  fi  dire- 
xifli  viam  meam  ,  in  qua  nunc  ambulo , 

45.  ecce  fto  juxta  fontem  aquse  ;  &  virgo, 
qua  egredietur  ad  hauriendam  aquam ,  audierit 
^  me  :  Da  mihi  pauxillum  aqua;  ad  bibendumes 
hydria  tua  : 

44.  &  dixerit  mihi  :  Et  tu  bibe  ,  &  cameli» 
tuis  hauriam  :  ipfa  eft  muiier  quam  prsparavit 
Dominus  filio  domini  mei. 


45 


VULGATA       NOVA. 
Dumque  h-ec  tacitus  mecum  vol verem  ,  appa-     turn.  Bibi,  &  adaquavit  camelos. 


hint  Lecut.  S/' 
SSI.'. 


/uj,  qn.tfl.  66. 
in  Gcii.  I.  5.  594.  r. 

Idem  Loctit.  88. 
».3.  3  51.«. 


Ak^.  (JU.TJl.    57. 

fuGen.  t,  5.  354.  f. 


ruit  Rebecca  veniens  cum  hydria  ,  quam  portabat  in 
fcapula :  defccnditque  ad  fontem  ,  &  haufit  aquam. 
Et  aio  ad  earn  :  Da  mihi  paululum  bibere. 

46.  Qua;  feftinans  depofuit  hydriam  de  humero, 
&  dixit  mihi :  Et  tu  bibe ,  &  camelis  tuis  tribuam  po- 
Versio    antiqua. 

48 Et  benedi.xi  Dominum  Deum  domini 

mei  Abraham 


49.  Si  ergo  facitis  mifericordiam  &  juftiriam 
ad  dominum  meum ,  renuntiate  mihi,  ut  redeam 
in  dextram ,  aut  riniftram. 


51.  Ecce  Rebecca  inconfpectu  mo,  accipiens 
recurre,  &  lit  uxorfilii  domini  tui,  quemadmo- 
duni  locutus  eft  Dominus. 


47.  Interrogavique  earn  ,  &  dixl ;  Cujus  es  filia  ? 
Qus  refpondit  :  Filia  Bathuelis  fum ,  filu  Nachor  , 
quern  peperit  ei  Melcha.  Sufpendi  itaque  inaures  ad 
ornandam  faciem  ejus  ,  &  armillas  pofui  in  manibos 
ejus. 

VULCATA     NOVA. 

48.  Pronufque adoravi  Dominum ,  benedicens 
Domino  Deo  domini  mei  Abraham,  qui  perdu- 
xit  me  redo  itinere,  ut  fumerem  filram  fraais 
domini  mei  filio  ejus. 

49.  Quamobremfi  facitis  mifericordiam  &  ve* 
ritatem  cum  domino  meo,  indicate  mihi ;  fin  autem 
aliud  placet,  &  hoc  dicite  mihi,  ut  vadam  ad 
dexteram  ,   five  ad  liniftram. 

50.  Refponderuntque  Laban  &  Bathuel  :  A 
Domino  egreflus  eft  fermo  :  non  poflumus  extra 
placitum  ejus  quidquam  aliud  loqui  tecum. 

51.  En  Rebecca  coram  te  eft  ,  tolle  eam ,  & 
proficifcere ,  &  fit  uxor  filii  domini  tui,  ficut  lo- 
cutus eft  Dominus. 


NoT.E    AD    Versionem    antiqua  m. 

xm>  ,id  eam  :  Da  mihi  paululum  aijua  ,  ut  Ulam  lii  hydria 
tiia.  AiiguH:.  vero  Locut.  8(5.  de  Gen.  to.  5.  col.  551.  b. 
ut  fup.  Clim  verba  fua  ,  inquit ,  n.maret  fer'jiis  Airraha  , 
o«.c  dixit  acceffitrlis  ad  fontem  ,  zta  narrat'tt  :  Kt  erit  ziirge, 
cut  eto  dixero  :  Da  mihi  Iptine  ptijilltim  aqiij:  de  hydria  faa. 
In  Gi.eco  (ic  :  'li i  ,  I'/i  sf^'sma  i-iri  mt;  ttv/vi  ti  uJ ami; , 


quo  redeunt  ifla  AmbroHi ,  1.  i.  de  Abr.  c.  9.  col.  51 1.  c. 
Non  prill!  manducavit  ptier  Abrahx  app.yiinm  /ibi  panem  , 
qttdm  mandatitm  Domini  exfeqneretilr. 

t.  57.  Ita  primiim  in  Grseco  :  Kal  I'fU'A  ni  0  xi/f/c; 
HH  ,  iiim  ,  Ou  hain  ,  &c.  quse  Augufl.  leddit  his  verbis  : 
Servus  Abrahx ,  narram  qiixfibi  m.ziid.itafiier.tnt  a  domino 
fng  ,  dicit  titmfibi  dixtp  :  Non  Jumes  ,  &c.  verba  autem 
fcqq.  optiine  concinunt  cum  Grsco  ,  fi  excipias  unum , 
inter  qitoi ,  pro  quo  ,  ■'.  0'? ,  in  qiiibiis. 

f.  58.  Nil  Grajco  limilius. 

If.  40.  Gr.  habet ,  Kt//«c5  0  Q'.k  ,  Dominus  Deus ;  re- 
liqua  ut  fup.  in  Lat. 

il.  41.  Gr»c.   Tot.  kSm?  sen   «to  tk;  «pa?  fJSi'  i^'y.a 

«6^5  a-TT»  T?  ifxa/JX  fa.  ^  Quidam  poft  if  a?  p.v  ,  rurfus 
adduiit  :  j,  diri  n  OfXK),u»  fiU.  Ad  haec  Augufl.  fup.  Quod 
labim  ,  inquit ,  L.ttini  codices  ,  n.trranu  Jnvo  Air.th.t  qux 
jihi  mandaiierat  dominus  ejus  .•  Tunc  innocens  eris  a  jura- 
mento meo  ,  vel ,  juracione  mea  ,  Grxci  hahcnt  :  a  male- 
didto  meo  ;  o/iz:;  tnim  dicitttr  ,  jnr,%tio ;  ifx.  ,  maledic- 
tu::i. 

*-.4X.  Melius  Auguft.  Locut.  85.  de  Gen.  to.  3.  col. 
JJI.b.     St  tttprofperas  viamme.tm  ,  qua  e^o  tiiinc  ingredior 

in  earn.  Gr e/  «■  ivciaii  t'M  i^o/  fa ,it  tjii'-  ^y-^  -.tc- 

f.vo/aa:  it  «fTH.   Mf.  Alex.  »/  tvv   r/u  voftlv'ofiXl  s'.t"  v.ur'.'r. 

t.  45.  DifTimiliter  habet  idem  Hieron.  1.  r.  concr.  3u- 
via.  10.4.  col.  175.  f.  en  verba  :  Ecce  dum  fletero  fup, r 
fcHiim nqitx ,  vit^o  y«.v  egrtdtitur  ut  hiariat  aqii.tm ,  '^  dt- 


FVOJ 

)t-  a/  iv-jZTefiii  T^y  K^hfJ-Ttuy  -n^i;  wiMoig  tATcpet/iyTCtt  dy^' 
w~cai  iiS'jsf'  J,  eV«'  "'  Ta/> ts"? ,  >'  ky  f'l'^  f'^ru  ,  ttaTmt  ft; 
ex.  tui;  u'J plcu;  c»  fiixfoy  liS'oif.  Mf.  vero  Cotr.  pro  IjUr/ttc, 
hab. t'sHxa,  deinde  Mf.  Alex.  sVl  tw  -mr/Ky ,  pro  =VJ  ni 
■7rn-ii!i  ,  pauluque  poll:  tarn  ipfe  quam  edit.  Aid.  e^ex.i/'cc/- 
TKi ,  pro  fXTs/iEuoKTai ,  &  fub  finem  idem  Alex,  cum  Cotr. 
fie  invertit  voces ,  ^o't'ooV  fite  /uiKpo/  vJ'ccp  fit  tu;  ciffidt; 
w ,  qu3c  kfliones  variae,  textds  Hieron.  limiles  niirccon- 
firmanr. 

ir.  44.  Hieron.  1.  I.  contr.  Jovin.  to.  4.  col.  175.  f.  Tt 
refponderit  :  Et  in  bite ,  ^  camelis  tuts  hauriam  :  hxc  erit 
uxor  ,  qtt.im  pneparawt  Domiitus filio  domini  met.  Similiter 

Grsce ,  pr«rter  teqq.  Keel  siVii  fto: v^fiuwuur  tivtv  i. 

yvyri  liV Tw  f  «i/Ttf  hsfiXTiyrt    ICGCxx. 

If.  48.  Itidem  Qmci. 

t.  49.  GrKc.  addit ,  vfir^  ,  vos  ,  ad  verbum  facitis  , 
ficut  hoc  ,  u  i  \  fi«  .fin  atttcm  non  ,  pofl  dominum  nicttm  ; 
reliqua  optime  quadrant.  In  Mf.  tamen  Alex,  deeli ,  f!  Jl 
lj.it.   In  Oxon.  tic  ,  «.TTxyytimTi  n^i ,  ii  Jifui,  iV.rfS-y"» 

*<=•  r,  ■ 

Tf .  J  I.  Vix  melius  i  Cisco  ,  priEter  vocem,  filii ,  pro 
qua :  tw  uiS,/ili». 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXIV. 


69 


NOVA. 


V  E  H  S  1  O     A  N  X  1  'i  U  A. 


53 vafa  aiirea,  &  argentea,  &  veftem  de- 

dit  Rebecccc 


V  U  L  C  AT  A 
5 1.  Quod  cfim  audiffct  puM  Abraliam,  pro- 
cldens  adoravit  in  tenam  Doiniiium. 

5 ; .  Piolatifque  vaiis  argenteis , ,&  aurcis ,  ac 
vertibus ,  dedit  ea  Rebecct-  pro  muiicre  ,  fracii- 
bus  quoque  ejus  &  matri  dona  obtulk. 

VuLCATA      NOVA. 

proficifcetiir. 

56.  Nolite,  ait,  me  retinere,  quia  Dominus  di- 
rexit  viam  meam  ;  dimittite  me  utpergam  ad  domi- 
mun  meuni. 


Anibr, 


Ah 


I.    I.   J, 


J  4.  Init<?  convtvio  ,  vefcentes  pariter  6c  bibcntes 
manferunt  ibi.  Surgen^  autem  man^ ,  locutus  eft  puer  : 
Dimittite  me  ,    ut  vadam  ad  dominuni  mcum. 

J  J.  Refponderuntquc  fratres  ejus  &  mater  :  Ma- 
neat  pueila  faltcm  decern  dies  apud  nos,  &  poflei 

VULGATA     NOVA. 

J  7.  Et  dixerunt :  Vocemus  puellara ,  &  quae- 
ramus  ipfius  voluntatein. 

58.  Cumque  vocata  veniffet ,  fcifcitati  funt: 
Vis  ire  cum  homineifto?  Qua:  ait :  Vadam. 

5  9.  Dimiferunt  ergo  eam  ,  &  nutricem  illius , 
fervuraque  Abraham  ,  &  comites  e;us , 


VerSIO     ANTiqUA, 

57 58.  Fide  Not. 


Sup.  16. 
40. 


60.  imprecantes  profpera  forori  Cux  ,  atque 
dicentes :  Soror  noftra  es ,  crelcas  in  mille  niil- 
lia ,  &  poflideat  femen  tuum  portas  iniraicorum 
fuoruni. 

61.  Igitur  Rebecca  &  puellje  illius,  afcen- 
(is  camelis  ,  fecute  funt  virum  ;  qui  feftinus  re- 
vertebatur  ad  dominuin  fuum. 

6i,  Eo  autem  tempore  deambu'abat  Ifaac 
per  viam  qu/2  dvicit  ad  Puteum ,  cujiis  nomen  eft 
Viventis  &  videntis  :  habitabat  eniin  in  terra 
auftrali : 

Ci  5 .  &  egreflus  fuerat  ad  meditandum  in  agro , 
inclinata  jam  die :  CLimque  elevafTet  oculos ,  vidit     ad  vefperam 
camelos  venientes  procul. 

64.  Rebecca  quoque,  confpeifto  Ifaac,  def- 
cendit  de  camelo  , 

65.  &  ait  ad  puerum  :  Quis  eft  ille  homo  qui 
renit  per-  agrum  in  occurfum  nobis  >  Dixitque  ei : 
Ipfe  eft  dominus  mens.  At  ilia  tollens  cito  pal- 
lium ,   operuit  fe. 

NoTjG    AD    Versionem 


5q.  Et  dimiferunt  Rebeccam  forotem  fmm,      Himr..    ^nxH. 
&  iiibftantiam  ejus ,  &  fei'vum  Abraham ,  &  viros  ^^^''-  '■  ^-  Ji«!-  *• 
qui  cum  eo  erant , 

60 Soror  noftra  es ,  efto  in  millia  millium ,     Aug.  quxf.  6Z» 

&  hxrediiatem  obtineat  femtn  tuum  dvitates  '•  3-  594- 1- 
adverfariorum. 


62 Et  ipfe  habitabat  in  terra  auftri. 


}iierort,     ijuafli 
Hfir.M.Jlg.*. 


65.  &  egrefTus  eft  Ifaac  exerceri  in  campo. 


65 &  tulit  theriftrum,&  operuit  fe. 


Hi'iTOB.       ^Hx/it 


Tf.  55.  InGrzcoprimiim,  KaJ  iifn-f/.a.e,  i  ■Traif,  £^  pro- 
feretts  puer  i  celiqua  utiii  Lat.  Grsecum  tameii  addit  :  Km 
ttiopx  eiij)t5  Tw  ct/fXftw  ai^TH5  ,  ^  TV,  ^MTpi  auTJi;,  qude  Am- 
brof.  memorat ,  his  verbis  :  Honoraniur  atttem  Jj  pmenteS 
tniineribttSt 

fit'.  J7.  58.  Gr»c.  Kxf'fiw/mt  nv  ■rx'J'a,  j,  ip'^nca/ntv 
TO  s"o',«a  afT»5.  Kal  ey.tt?.£oac  tmj' *Ve£/;tza>' ,  i^  ci-jtx/  cii'Tn* 
Uopeviii]  /usrz  ry  x.^p'^-Tra  -rvVe  ;  h  Jf  siVe*  flcpeucojua;.  Eo- 
rumdem  meminlt  Ambrof.  1.  i.  de  Abr.  c.  9.  col.  311.  e. 

dicens  :  Confulttuy  ptwlLi  nan  de  fponjalibits fed  jam 

defponftitu  viro  de  profedionis  confnhtttr  die  ;  nee  immerito 
diliUienem  non  adtulit ,  jure  etcnim  properart  debuit  ad  ma- 
rita/n, 

T^.  59.  Grace.  Kctl  e'^i-rrt^-^tcv  'YtC^'x-Ketv  tmk k,  rcc 

V'TTCLp^ovrat   afTn^ ,  ^  toc  ttouJcc  tv  'A^pacxfi  ,  J,  TV$  f^isT 

CO»  TV. 

■)?■.  60.  Ita  primunl  Grace  :  Ka!  iv').iy«ext'TtSex.>txy,i) 
prretf  «yr^,  pro  quibus  Auguft.  ibid.  Rebecca  dixerrtnt  Jra' 
tres  ejus  priificifcenti  ;  reliqua  probe  coiiveniunt  cum  Grxco, 
ii  excipias  vocem  ,  mtllttim  ■,  pro  qua  ,  /^vpixJ  uj,-  ,  decern 
millium.  Apud  Ambrof,  1.  de  Ifaac  ,  c.  ;.  col.  5  j8.  f.  lie  : 
Efto  in  millia  millinm  ,  ^  femen  tuum  ptfjjideat  adverfaria- 
rum  civitates.  Gr.  Kal  v.M:povz^wxT</>  tc  otte/j^k  ck  ,  5cc. 

T^.  6z.  Graec ivrlt;  iTs  ;caT(j)y.s/  sV  rn  7J1' tJJ  tt/jo;  AiCec. 

Terra  aujlri ,  Geraram  Jignat  ,  refte  Hieron. 

#.  6%.  Grace.  K«i  ii^\Aker  'Icawit  eiS't,M%^KX:  t'(  to  xt- 
J'/o/  TO  -Trpli;  «Tei'ah;.  Edit.  Compl.  habec  ,  <V  tw  tsJ'lu, 
Similiter  Auguft.  quaeft.  69.  in  Gen.  to.  3.  eol.  59^.  a.  le- 
git :  Et  exitt  Ifaac  exerceri  in  campo  meridie  ;  J  ti^ti ,  proptie 
iignilicat  pomeridianum  tempus ,  id  ell: ,  vet  tionam  bo~ 
ram  ,  vcl  ante  folis  occajum ,  ut  Hieron.  ibid,  notat.  De 
verbo  autem  ,  exerceri  y  ita  dilferit  Auguft.  fupra  :  Qui 
I'erbiim  de  hac  re  Gracum  nejciunt  ,  exercitalionem  corporis 
pHtant  :  Scripium  eji  Grxce  ,  a/o>£%m«i'  dJcf's'^fTr  ,  vera 
fid  animi  exercitationem  pertinet  ,  ^ fi-pe  z'itio  drpriiatur  ; 
more  tamen  Scriptrtrarum  plerumijue  in  bono  potiitur.  Turn 
addic  ;  tro  ifto  verba  jaidam  interpret, liifunt ,  exercitacio* 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

nam  ;  ijiiidam ,  garruliiatem ,  quajt  verbofiratem  ,  qua  in 
bono  ^  qiiantUmnd  Latinum  eloqu:7impcrtiT:et  ■,  I'ix  attt  nun* 
quam  invenittir  t  fed  ,  ut  dixi ,  in  Scripturis  plerumque  in 
bono  dicitlir  ,  ^  z'idetur  mibi  Jignificare  animi  affetlnm  ,fl^l- 
dioJiiRme  aliqmd  cogitamis  cum  deleilatione  cfgitationis  ,  tiiji 
altud  jenmtnt  qui  h^cc  verba  Grxea  niehits  intelltguut.  Item 
Hieron.  fup.  hic  habet  :  Quod auiem  nit  :  Et  egtelTus  eft 
ut  exerceretur  in  campo  ,  quod  Grxce  dicitur  ,  a'yc?;^„)t- 
oai,  in  Ilebrxo  legitilr  ;  Et  egrjfui  ejl  h'aac  ,  ut  lequeretur 
in  ag!-o  ,  incUnante  jam  vefpera.  Utiiufque  interpre:atio- 
nem  confirmat  S.  Arabrolius  in  Pf.  118.  f.  27.  col.  10 1 5. 
a.  dicens  ;  a^o>f%M5a/,  vulgo  aj}in;atttr  ,  'jel  liallucinari  , 
vel yplufquiim  oportet  laliquid  Icqiti.  Etpuftpauca  :  c;/;.%f- 
%i'a  ,  vel  balhicinatio  ,  videtltr  long.t  qu.tdani  effe  mcdita'io, 
(^  morofa  quxdam  mentit  intentio  :  a  q:'o  ncrt  long  abeji  exer- 
citium  ,  vel  animi  ,  vel  corporis.  F.t  infra  ad  hunc  Gecef. 
locum  :  Exivit  in  campnm  Ifaac  ,  addit  :  Gr.uiis  dixit  , 
ei<!'o>^'.%n-,ai ,  Latinui ,  deambulare ,  vel  exerceri  :  Rebecca 

veniebat parabantur  nuptix videns  patrtarcka....   exi' 

vit  in  campum  ,  diffundens  acrimoniam  Jhx  mentis di- 

verfis  utiqite  cogitationibus  exercebat  animum.  Item  1.  de 
Ifaac,  c.  I.   col.  ;y6.  a.   Jp!e    eft  mitis ,  iuquit ,  qui  ve- 

niente  Rebecca exivit  in   campum  abahenare  :  &  Infra  « 

c.  5.  col.  ;j8.  d.  de  David  loquens  ,  ait  :  Elevabat  r.r.i- 
mam  faamficut  Ifaac  in  campo  ,  vel  abalitnahat  ,  vel,  uialii 
habent ,  deambulabat.  fxo  ciJ'iiM%»icu ,  Symm.  hab,  .\a' 
AiTcot* ,  Aquila  ,  o/^t^itcai. 

t-  6j.  Gra:c n'  /5  >.aC?sa  to  ^^pi7^r ,  ftpiiU'-iTe. 

Tberiflrum  ,  tefte  Hieronymo  ,  pallium  dicittu- ,  genus  eti.ii>t 
nunc  Ar.ibici  veftimenti  .,  quo  mulicres  provincix  illius  vclan- 
tiir.  UndeTertul.  1.  de  eoron.  mil.  c.  4.  p.  189-  c.  ait: 
Rebecca,  confpeth procul  fponfo,  veUmen  in-j.tjit.  Item  Am'pr. 
1.  I.  de  Abr.  c.  9.  col.  511.  c.  his  alludeiis  ,  dicit  :  Cum 
vehe-etur  camelo  ,  veniebat  ad  fponl'um  ;  &  infr.1  :  Cumvetu- 
ret  Rebecca  ,  vidit  haac  deamb'tUntem  !  H  cum  tnterr.-gafet 
quiscljit  ,  ccgn-.to  qund  ipeefflt ,  aiiduceretur  uxor ,  dtjCSH- 
dii ,  '^  caput  jHiim  tbnubcre  capit. 


70 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XX V.I 


Vu 


L  G    A  T   A 


66.  Servus  autem  ,  cuniflra  q\ix  gefferac ,    naira-     inatris  fus,  &  accepit  earn  uxorem  :  &  in  tsntiimdi- 
vit  Ifaac.  lexit  earn,  uc  dolorem,  qui  ex  morteraatris  ejus  ac-' 

67.  Qui    introduxit  earn  in  tabernaculum  Sara;     ciderat,  temperaret. 


CAPUT     XXV. 


Ah^.  I.  jS.^'cii'' 
Dei,  c.  54.  t.  7. 
448.«. 

Hieron.     qil.tjl. 
Vihr.  1. 1.  518.  c. 


Atig.l.  iS.il'civ, 
Vet,  c.  34.  ».  7. 
448.  a. 


Hurcii.  in  Sspion, 
I.  t.  J.  ifi+J.  c.  d. 


■     Auj^.  lociit.  89. 
f.  5.  33i-'<- 

Jiieren.     qttisfl 
Bth.t.  1.  J15.  c. 


Versio    antiqua. 

I .    A    Djiciens  autem  Abraham ,  fumpfit  uxo- 

Jlx.  rem ,  cui  nomen  Cethura : 

z.  5c  peperit  ei  Zamram ,  &  Jecfin ,  &  Madan , 
&  Madian,  &  Jesboc,  &  Sue. 

3.  Et  Jecfan  genuit  Saba,  &  Dadan.  Etfilii 
Dadan  flierunt ,  Afurim ,  &.  LatuTim ,  &  Laomim. 

4.  Etfilii  Madi.in ,  .Tephar ,  &:  Aphcr',  &:  E- 
noch ,  &  Abida ,  6c  Aledea :  omiies  lii  liiii  Ceturx. 

5.  Dedit  autem  Abraham  omnem   cenfum 
,  fuum  Ifaac  filiofuo : 

6.  &  filiis  concubinarum  fuarum  dedit  Abra- 
ham dationes,  &  dimillt  cos  ab  Uaac  filio  ilio, 
adhuc  fe  vivo ,  ad  orientem  in  terram  orientis. 

J Fide  Not. 

8.  Et  deficiens  mortuus  efl  Abraham  in  fenec- 
,  tute  bona ,  Icnex ,  &  plenus  dierum  :  6c  appoiitus 

eft  ad  populum  fuum. 

V  U  L  G  A  T  A 

9.  £t  fepelierunt  eum  Ifaac  &  Ifmael  filii  fui  in 
fpelunca  duplici  ,  qus  fixa  eft  in  agro  Ephron  filli 
Seor  Heth.-ci ,  h  regione  Mambre , 

10.  quem  emerat  i  tilils  Heth  :  ibi  fepultus  eft  ip- 
fe  ,  &  Sara  uxor  ejus. 

Versio    antiqua. 

13.  Hxc  funt  nomina  filiorum  Ifmael  fecun- 
dum  nomina  ;iencrationum  eorum.  Fnmogenitus 
Ifmaelis  Nabaioth,  &  Cedar 

14 &  Duma 

15 6c  Tiieman &  Cedema. 


-A 


N  O  TvE     AD 


Vulgata    nova. 

Braham  verb  aliara  duxic  uxorem  nomi-      i.  P.ir, 
ne  Ceturam  :  !•  5^. 

1.  qu.T  peperit  ei  Zamram,  &  Jecfan,  &  Ma- 
dan, &  Madian  ,  &  Jesboc,  &  Sue. 

5.  Jecfan  quoque  genuit  Saba,  &  Dadan.  Fi- 
lii Dadan  lijerunt  ,  Allunm  ,  &  Latuiim  ,  & 
Loomini. 

4.  At  veto  ex  Madian  ortus  eft  Epha ,  & 
Opher,  &  Henoch,  &  Abida,  &  Eldaa :  omnes 
hi  fihi  Cetura;. 

5.  Deditque  Abrah.im  cunfta  qus  poflede- 
rat,  Ifaac : 

6.  filiis  autem  concubinarum  largltus  eft  mu- 
nera,  &  feparavit  eos  ab  Ifaac  filio  fuo  ,  dum 
adhuc  ipfe  viveret ,  ad  plagam  orientalem. 

7.  Fuerunt  autem  dies  vita;  Abraha  ,  centum 
feptuaginta  quinque  anni. 

8.  Et  deficiens  mortuus  eft  in  feneftute  bona , 
pro'.'eft.sque  .ttatis ,  &  plenus  dierum  :  congre- 
gacufque  eft  ad  populum  luum. 

NOVA. 

II.  Et  poft  obitum  illius  benedixit  Deus  Ifaac 
filio  ejus,  qui  habitabat  juxta  puteura  nomine  Viven- 
tis  &  videntis. 

li.  HcB  funt  generationes  Ifmael  filii  Abrahs, 
quem  peperit  ei  Agar  yEgyptia  ,  famula  Sars  : 

VULGATANOVA.  , 

I  ;.   &  ha;c  nomina  filiorum  ejus  in  vocabu- 
lis  6c  generationibus  fuis.  Primogenitus  Ifmag-     j.  p„^ 
lis  Nabaioth ,  deinde Cedar , &  Adbeel ,  &  Mab-  1. 15. 
fam , 

14,  Mafma  quoque,  &  Duma,  &  Maffa  , 

15.  Hadar,  &  Thema ,  &  Jethur ,  &  Na- 
phis ,  &  Cedma. 

Versionem 


ant: 


f.  1.  Itidem  Grsce.  Ita  rurfum  ap.  Auguft.  qu^ft.  70. 
in  Gen.  to.  3.  col.  395.  b.  prater  iioc  ,  nonunc  Ceth:iram  , 
pro  aii  ncmeri ,  Sec.  Apud  Hieron.  quJcfl.Hebr.  to.  z.  col. 
yi?.  c.  fie  :  Et  adjcctt  Abriibam  ,  2/  "cirpit  uxorem  ,  J^  «"'"f» 
eju; ,  Cetura.  Gr.  Xi-rlvfiX. 

^.  2.  In  Gracco  ,  '  Etej:*  J?  dv-ra  to/  Z5,«Cf ac  ,  K^  tov 
'let,it  (  edit.  Ccmpl.  'Imcij,  Mf.  Cott.  'leji/  ) ,  j,  to»  Ma- 
Jka  (  ed.  Aid.  Ma/ct ,  Mf.  Cott.  Ma/i' ,  )  j,  TSf  Hai ii.fi 
(  al.  Ma/w  , )  5.  TM  'U'Am,  ij  -rot  XaiL  Mfs.  Alex.  & 
Cott.  Smi/e. 

f.  3.  Grace. 'Ie^ki'(  Mf.Cott.'Is^^r )  J^s  syirmcnoi  Xx- 
(la,  K,  T31'  A«/k.  (  Mf.  Cott.  AaJdy.  )  Tiol  J's  Ae/k»  'Ac- 
CKfieiV  (  Mfs.  Alex.  &  Cott.  viol  /s  Ax.J'xi  iyintis  '?a- 
7StH>,  K)  NaSosi!^,  Xj'AnfU/i,   )ij  Aajva-Afi  ,   «,  Aaoo- 

h-i'f-  ,      ,      ,  ,  ,       s  ,        ,       ^  ,      - 

•ir.  4.  Gr.  T.ol  «Te  Ma/iafi  Ttfaf ,  >:-  A jjs.'p ,  j,  i-rux  . 
K, 'ASf./a  ^  Mf.  Cott.  'ASipi,  al.  'KtJi.,  )  j, 'E^/a-/»- 
•jrajT?^  tToj  iioav  vm  Xfr/Kfct?. 

't.  J.  Eadem  iterum  refert  Augufl.  1.  de  pat.  to.  6.  col. 
J44.  e.  necdinimilia  Gtscum  habet  ,  nifi  excipias  ifta  , 
•Tcavla,  Tcc  v7rcif,-yj>rl a.  ,  loco  pm?iem  cenfum  y  mel, Hieron. 
quaeft.  Hebr.  in  Gen.  col.  J29.  a.  £(  dedit  Abraham  univer- 
Ja  qux  habuit  haac. 

it.  6.  Similia  Grsc.  habet.  Eodemque  modo  iterum  le- 
git A.uguft.  l.depat.  to.  (5.  col.  J44.e.  ufque  ad  vocem  , 
Jita ,  nifi  quod  loco  dat;ones  ,  ponit  mmiera  ,  e  Grseco  , 
■/o'jMa7a.  Similiter  loco  cit.  de  civit.  Dei  ,  col.  448.  b.  Sc 
■qusefl.  70.inGen.  to.  3. col.  ;9J.  f.  Hieion.  veto  in  So- 
phon.  I.  to.  3.  col.  1645.  ^-  '^S"  '  "'""''  •■  ^  qiisft.  Hebr. 
in  Gen.  to.  2.  col.  520.  a.  (ic  liabet  :  Filiis  ,iiium  caiicubi- 
TtJiri'.m  ,  iju:is  habttit ,  dcdii  miinera  ,  {J  d:mijit  cot  ah  Ifaac 
fliifue  ,  ciini  adhuc  viveret ,  in  oriente  ad  terram  trienta- 
Itm. 


Q  U  A  M. 

t.  7-  Sequunttir  in  Gra;co  :  Ta~7a  /s  ra.  eVn  M^fpa» 
TB?  ^f'Ks'AEpaifl  oca  eiJhosk,  ix.a.lii  iCJ'i/iH/.m'/'cc-TftTi  Edi" 

xal ii-iTi':xnr ,  quae  narrando  ita  exprimit  Auguft.  1.  16. 

de  civit.  Dei  ,  c.  34.  col.  448.  c.  Et  mortuus  eft  Abraham  , 
cidii  ejj[t  annmum  centum  feptuaginta  qtiitiqf.e  :  vox  tamen 
ifta  ,  qninq:te ,  abeft  a  Mfs.  Auguft. 

t.  8.  Ita  in  Grscco  ad  verbum  :  at  qusft.  Hebr.  to.  2. 
col.  yzp.  b.  iic  hab.  idem  Hieron.  Et  mortuus  eft  Abraham 
in  jenedute  bona  ,  fcncx  i^  plenus  ,  i^  coUeilus  eft  ad  populum 
fuum  :  turn  addit  :  Mali  tn  LXX.  Inierpretibiis  addituni  eft  : 
&  deficiens  Abraliam  mortuus  eft  ,  quia  non  convenit  Ah>\t- 
h.t  defi-eie  \^  imiiiinui.  (  Eft  tamen  in  edit.  Vulgata  &  ref- 
pondetHebr^o.)  Deinde  Hieronymus  ;  Illud  quoque  quod 
not  pofuimus  :  In  feaedute  bona  fenex  5:  plenus  :  inCra- 
cis  codicihus  poiiitur  :  Ilenus  dierum.  Similiter  Ambrof. 
1.  I.  de  Abr.  c.  9. col.  312.  e.  ait  :  Abraham,  celcbratis filii 
nuptiit  ,  longuva  .elate,  ^  bona feneclute  complevijfe  d:es. 
Item  1.  de  bon.  movt.  c.  8.  col.  404.  d.  Abraham ,  inquit  , 
mortuus  eft  iiifenetlute  bona  :  &  in  Pf.  36.  col.  804.  c. 
De  Abraham  didum  eft  quid  nulritus  ejjet  in  jeneilute  bona, 

t.  1 5.  Eadem  iterum  legit  Auguft.  qujeft.  71.  in  Gen. 
to.  3.  col.  39 J.  2,.  Hieron.  vero  qusft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2. 
col.  J29.  c.  iic  :.Ef  h.tc  nomina  filiorum  Ifmael  in  nominihu! 
fuis  ,  Jg  in  generationibus  fuis.    Gr.  Km  tuvIx  to.  o'rofix'/cc 

Tur y.cCT'i-ifictloi.   Taiy  y;r;uir  dvli' UfcahTMci  'icfiam  jj 

HnUt^d  K,  K.i/ «p.  Similiter  Hilar,  in  Pf.  119.  col.  57(5.  a. 
ait.  Cedar  Ifmael  fiijje  filium. 

T^Tf.  14 16.  Gr.  KaiAt,«« ii&xi/iir g,KE//!a. 

OuTol  siiir  a!  tl.oi    'l:fix\ih SoiS i/.x    kfymlii,    -/.eOi.  ^':f 

ai'7:~  •  quse  Hieron.  fup.  lie  reddit ,  dicens  ;  Duodecim  fil:i 

naftuntur  Ifmaeli ,  e  quibiis  primogenitus  fait  Nabaioth 

ah  uno  ex  his  Cedar  ill  dcferto  ,  CJ  Duma  alia  regio  ,  f»;  I'he- 
man  ad  auftriim  ,  i^  Cedema  ad  orientalem  plagam  dicitHr. 


Run.  9. 
10. 


5- 

M.U!b 

I.  z. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXV.  71 

VULG   ATA      NOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

16.  Ifti  funt  tilii  Ifmaelis  :  &  hxc  noinir.a  per 
caftella  &  oppida  corum  ,  duoclecim  piincipes 
tribuuiu  fuarum. 

17.  Et  fadi  flint  anni  vita;  Ifmaelis  centum  17.  Hi  flint  anni  vitx  Ifmacl  ccntiim  trieintri 
triginta  feptem ,  dcticienfque  moituus  el}  ,  &  ap-  feptem  ,  &  dcficicns  moitULlS  clV  ,  iSc  ctt  appolitllS 
pofitus  ad  populum  fuum.  ad  ^eniis  liiiim. 

1?.  Habitavit  autem  ab  Heviia  ufque  Sur ,         iS contra  facicm  omnium  fratrum  fuonim 

qu.E   relpicit  jigyptmn  introeuntibiis  Ailyrios:     habitavit 

coram  cunftis  fratribus  fuib'  obiit. 

19.  Ha;  quoque  funt  generationes  Ifaac  filii 
Abraham:  Abraham  gcmiit  Ifaac: 

io.  qui  cum quadraginta  effet  annorum ,  du-        zo accepit  Rebeccam  filiam  Bathuel  Syri 

xit  uxorem  Rebeccam  hUam  Dathuciis  Syri  de    de  Mefopotamia  ,  fororem  Laban  Syri  Iibi  in 
Mefopotamia  ,  fororem  Laban.  lixorem. 

ii.    Deprecatufqtie  eft  liaac  Dominum  pro  ^1 <5i  COIlcepit  Rebccca  ILXOr  ejllS. 

uxore  fua  ,  eo  quod  eflet  fterihs  :  qui  exaudivic 
eum ,  &  dedit  conceptum  Rebecce. 

iz.  Sed  collidcbantur  in  utero  ejus  parvuli ;        22 Si  fic  mihi  fliturum  erat,  ut  quid  mihi 

qua;  ait :  Si  lie  mihi  futiuum  erat ,  quid  necefle    hoc  ?  Abiit  autem  Kaac  cum  ea  interrogate  Do- 

fuit  concipere  ?  Perrexitque  ut  confuleret  Do-     minum. 

minum. 

z}.  Qui  refpondens ,  alt :  Du;c  gentes  funt  J13.  Et  dixit  Dominus  Rebeccx :  Dui  KDtes  in 
in  utero  tuo,  &  duo  popuU  ex  ventre  tuo  divi-  utero  tuo  liint,  &  duo  populi  de  ^'entre  Uio  di\'i- 
de.irur ,  populufquc  popuUim  fuperabit ,  &  ma-  dennir ,  &.  populus  populum  lliperabit,  &.  major 
jor  ferviet  minori.  ferviet  minori. 

14.  Jam  tempus  pariendi  advenerat,  &  ecce  z^ &  ei  erant  gcmini  in  Utero  ejus. 

gemini  in  utero  ejus  reperti  funt. 

i  5 .  Qui  prior  egrefi'us  eft  ,  rufus  erat ,  &  to-  j:  j .   Et  egreffus  eft  primuS  rubeUS  ,  tOtUS  ficut 

tus  in  morem  pellis  hifpidus  :   vocritumque  eft     pclfis  pilofus 

nomenejusEfaii.  Protinus  alter  egrediens,  plan- 
tam  fraCris  tenebat  manu  :  &  idcirco  ai3pcllavit 
eum  Jacob. 

i6.  Sexagenarius  erat  Ifaac  quando  nati  funt  26 T'ide  Not. 

ci  parvuli, 

NoT^    AD    Version  EM    antiquaji. 

ir.  17.  Optimo  e  Grseco,  geminata  voce  anni  ,  nempe  Hebr.  to.  2.  col.  yjo.  a.relaiis  his  verbis  quafi  ex  Hebrio  , 

ante  vilx ,  Ik.  foH  feptem.  ^  movebantar  jilii  ejus  in  ea  ,  addit  :  iVo  motione  iAJf. /n- 

it.  18.  Gr.   KaT&ixHiE    /e    Kiro  Et^iVar  sii^   2^/) ,  h  fV/  terpretei poiTieyrtnt  ^  cCKif^Tjiy ,  i^  ej}  .^  itidehant  ^Jive  caUitta^ 

tLocri   ■^rpacciTTor    Ar/i/V/K  ;m?  i>U7r  -Trp'.^   'hi'vfiliq'    tmri  ham.     Sic  etiam  legimus  in  Gr. 'Ei/ifra'?  </e  Ta  9ra;J.a  ■'» 

Trpixiro',  Sec.  ut  in  Lat.  Hierun.  ubi  fupra  fic  habec :  Et  ha-  civ^n•  liwi  <f/"  E/  iVco  ,00;  /<;m£i  yin^cu,  iJa  t/  ^01  t?to  ; 

iit.iventnt  ab  Lvita  ufqueSiir,  ijn.teft  comr.tfaciem  jtg'/pii  =Vc/>ek'Ek  J;  vuieSai  vafi  Kufiv. 

■venicmibits  in  Ajfjrioi  :  in  conjputii  oiv.niiitnjratrum  cecidtt.  T^.  1 5.  Cypiiano  accinit  ad  verbum  Tertul.  1.  contr.  Jud. 

Hxc  autem  ex  Hebraeo  :  addit  Hieion.  Q^fd  autem  m  ex-  c.  I.  p.  1 55.  cum  Anon.apud  Marten.  Anecdut.  to.  j.  col. 

tremo  hiijits  capituli  ,  jiixta  LXX.  legtmns  :  contra  faciem  10.  b.  Sic  etiam  habet  Auguft.  tum  qusft.  75.  in  Gen.  to. 

omnium  fiatrum   iuoium  habitavic ;  veriits  eji  tlhid  quod  5.  col.  7,^6.  A.  tum  I.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  55.  col.  448.  e. 

nos  pojiiimits  :  Cor.tm  omnibus  fratrtbns  /ttis  occubitit.  excepto  uno,  yfprtriii«nr«r,  pro  dividemttr^  inGr.  Ji«ra;n'- 

T?.  20.  Hjec  antecedunt  in  Gixco  :  "H>  Si    Icaiz  sVac  eoi'Ta  .cumcjeteiis  ut  in  Lat.  RurfusAuguft.  fer.y.  to.  j.col. 

T£«Kf  Mo/Toi ,  cTs  f^J[£5,&c.    hrat  aitiem  Ijaac  annorum  lo.{.\\iiem3.\\uiens  ,an'- Dtdtimeji  ei  uDomtno  quod  duo 

ijttadraginta,  quando  accepity  &c.  ul  in  Lat.  niii  quod  additur  populi  in  utero  ejus  confltgeyent  ,  ^  du.z  gentes ;  ^  quia  nia- 

Zvflxi  ,  Sjtrix  ,  ad  vocera,  AXfjp/JiiMHj;.!,  Mf.  tamenAlex.  jor  jsrviet  7mnori.  Vet.  Iten.  Interp.l.  4.C.  21.  col.  2j8.  b. 

delet,  2t>/»>a?  ,  cum  Augurt.  lie  legit   :  Duo  prpuU  in  utero  tttt  ^   ^^  dux  gentes  in  zcntrt 

TS",  21.  Itaprimum  Greece  : 'EZ-'ero /= 'I^aaic  Kt-p/v  7r=pJ  ttto  i  ^^  populrts  populum  fuperabit  ^  ^  m.yor  jerziet  minori» 

'P j-S/jiK*?  TK  vcia/^o^  a^'Ty,  oTi  5-f7f«  Hv*  ^VHJtfo;  /s   auTti  Similiter  Ambrol.  in  Pf.  I  1 8.  cot.  1225.  d.     Dit^t:  gentes  in 

0  0;d';  ,  deinde  ut  in  Lat.  prajter  unum  iv  '/«rp/,  in  utero  ,  utero  tuo  funt ,  ^5  duo  populi  ab  utero  tuo  feparahttitur  ,  ^ 

additiim  verbo  conceptt.  Auguft.  1.  16.  de  civit.  Dei,  c.  ?y.  populus  ,  Sec.  iitfup.  &  I.  i.  de  Cain  &  Ab.  c.  i.  col.   184. 

col.  448.  d.  iifdem  ailudit,  diccns  :  OVm  ill:  (  Ifaac  )  Deum  d.  i8j.  c.     Du,t gentes  in  utero  tuo  funt ,  {5  duo pnuli  di 

roganti  ,  ut  pareret  uxor  ejus ,  qux  ftcrilis  erat  ,  conceffijjit  ventre  tuo  extbunt.  Aucl.  1.  de  promill".  ap.  Prolp.  part.  i. 

Dominus  quod  petebat  ,    atq-te  haberet  ilia  conceptum  ,  &c.  c.20.co\.  10^.  a.  Duo  populi  in  utero  tuo  funt ,  ^  du.t  plebes 

Similiter  Ambrol.  1.  de  Ifaac  ,  c.  4.  col.  161.  {.  I'artus  ejus  ,  de  ventre  luo  prodibunt ,  ^  populus  populum  luperaiit ,  &c. 

inquit,  avide  requirehat  :  concepit  autem  Rebecca  ;  ^ patien-  ut  fup.  Junil.  Afric.  1.  2.  de  part.  div.  leg.  c.  21.  ccl.  548. 

tiiftta  nodum  fierilitatis  abjolvit  :  Sc in  Vt.  118.  col.  1225,  a.     Populus  populum  pracedet  ,  ^   major  jerviet  minori, 

A.  Rogntus  eji  Dominus  ab  Ifaac ut  daret  ei h.tredes  Vid.  edam  Hieron.  ep.  ad.  Damaf.  to.  2.  qu«l>.  3,  col. 

de  Rebecca  uxore  Jua hxattdtvit  eum  ,  ^concepit  Re~  5^9.  b. 

becca.  )?■.  24.  ItidemGr^ce. 

Tif".  22.  Priora  ifta  legunturapud  Anonymum  :  C//mrtK-  iP".  25.  InGracco  : 'E^maSe^Te  0  TrpajTOToxo^Trf/^yaKH^'oAc?, 

tern  concepijjet  Rebecca  ,  gemtni  gejiiebant  in  utero  ejus  :  tlla  wcf  1  J  if-a  ,  J  cl'.vc,  ,  &c.  qu<E  oprime  congruunt  cum  Latino, 

rf^rt*  y^rf «J  (  fupple  rf/x/t  , )  &c.  ut  lup.  Similiter  Auguft.  Addit  quoque  Hieronym.  Ubi  nos  ,  yitijlum  ^pojuimus ,  in 

1.    16.  de  civit.  Dei  ,  c.  55.  col.  448.  d.  Gejiiebant  gemtni  hebrjco  habet ,  fcir ;  ttnde  ^  Efaii ,  /icut  ^  alibi  legimus  , 

adhuc  in  utero  ejus  incliiji.   Item  qufft.  72.  in  Gen.  to.  5.  feir ,  id  efl ,  pilolus ,  e]}  ditlus.  Sequitur  edam  in  Gr.ecc: 

col.   596.  b.     De  Rebecca  fcriptum  eji  ,    quia  venit   inter-  iirajyo/nxn  j)  to   o.6/^a  «Vt?  ,  'H:a^*  cogn^minavit  autem 

ro^are  Dominum  ,  citm  gejlirent  ptterperia  in  utero  ejus  :  Be  tiomen  ejus  ,  Efaii.  Auguft.  fer.  4.  to.  y.  col,  17.  e.  h.tc  hz* 

fetm.  y.  to.  y.  col.  30.  f.  cum  paraphrali  :Cum  etiam  in  «-      bet  :  Genuit  tnater  ambos  /ilios ttntim pilojum  ,  alterum 

tcro  luilarentur  .,   ^  tadium  mater  paieretur  ,   quia  impelte-  lenein.  Vid.  etiam  ,  1.  16.  de  civit.  Dei ,  Col,  448.  b. 

bantitr  vijcera  ejus  ^  ait  :  Qjtid  mihi  Jic  J   Meliirs  mihi  erat  X.  26.  In  Grxco  fup.  K«i  /i£Ta  -n''.  tj^P^-f*'  0  a/s;^^5i 

fierilitat  qu.im  ut  h.ec  paterer,  Ambrof.  1.   de  liaac,  c.  4,  ecvri ,  n  «'  ^^ip  avrv  firft?v/ii/.i(ni  tm;  T/efiv.i  H^a:-*  ^  f  ita- 

col.  162..  i.  Abiityinquhy  interrcgare  Dominum  ^  quia  ex/ul-  ;i£C£   to    oi-Ojua  aVr^,  'laxij'is'  'Icetcvc  Js  »/ fxa."  f:;wxot/oc, 

tabant  infantes  m  utero  ejus  :  &  in  Pf.  118.  col.  1215.  d.  'in  sTsxsy  mrii  'P«es'z-:a.  E6  fpectant  qu«  Auguft.  ait  fer. 

Et  rogavit  Dominum  ,  ciim  ja.i.irej'e  (  Mli.  quid,  luil.tri  J'e  )  4.  to.  J.  col.  25.  b.  Tunc  enim  diJus  e]}  JufpLintator  ,  quan- 

parvuli  videremtir  in  utero  ejus,    Hieron,  denique  qujeft.  dotiLwufratris  fninafcemis  ptdsm  tenutt.lmae^uxA.lll, 


lUerofi.  inSophon, 
I.  iJ4J-f-''- 


Jlieron.      qu.rjf. 
lleir.t.  2.  J2y.<. 


Aug.  I.ocul.  90, 
'.  5-  551-'- 


Hirroti.  qu^jl. 
Ueir.t.  z.  550.  a. 

Aisil.  I.  de  pmJ, 
apud  Pro 'p.  p.  loy, 
a.  pari,  I.  c.  20, 


Cypr.  I,  I,  Tepim, 
280.  c. 


Aug.  Locut.  91, 
I.  i-  iii.e, 

Hieron,     qn.ejl, 
Hebr.  t.  2.  Sio.b, 


J.Hg.    LdCMt.  51. 
t.   5.   551.«. 

,'l«j.  /.  16.  Jeii-J. 
Ihi  ,  c.    57.  t.   7 


Werun.     ijii.tft 
Urh.t.  2.  J  50.*. 

j4r'^.  Loctti.  9;, 
f.  5.  551./. 

An:by.  acC.iin  I. 
I.e.  <^.  Io8.<^.  f. 


72  LIBER     GENESIS     Cap.    XXV. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

2.J.  Creverunt  autem  jiivenes  :  erat  Efiii  homO  i  7.  Quibus  adultis ,  faftus  eft  EfaU vlr  gnarus 
fciens  venari,  agrelHs  :  Jacob  autem  homo  lini-  venandi,  &  homo  agricola  :  Jacob  auteln  yir 
plex  ,  habitans  domum.  fmiplex  habitabat  in  tabernaculis. 

VULGATA        NOVA. 

18.  Ifaac  amabat  Efau ,  eo  quod  de  venationibus  19.  Coxit  autem  Jacob  pulmentum  :  ad  qucra  cum 

illiiis  vefceretur  :  &  Rebecca  diligebat  Jacob.  veniilet  Efau  de  agro  lafTus, 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

50.   &   dixit   Eiaii  Jacob  :  Da  mihi  gllftum  dc  50.   ait:  Da  mlhide  coftione  hac  rufa,  quia 

codionerubea  ilia,  quia  deficio.  Proptcrca  vo-    oppido  lafliis  fum.    Quam  ob  caufam  vocatum 
Catum  eft  nomen  ejus  Edom.  eft  nomen  ejus  Edom.  jf^i^^ 

51 Vende milli  hodie pi'imogenita  tua  milli.  ?i.  Cuidixit  Jacob  :  Vende  mihi  primogenl- ,j.  ,5, 

tatua.  -AiJ.  I, 

ji Ut  quid  mihi  prirnatUS  5  51.   Illerefpondit:  En  morior,  quid  mihi  pro- 

derunt  primogenita  ? 

J3 54..  ride  Not,  ji.  Ait  Jacob   :  Jura  ergo  mihi.  Juravit  ei 

Efau ,  &   vendidit   primogenita. 

54.  Et  fic  accepto  pane  &  lentis  edulio  ,  conie- 
dit ,  &  bibit ,  &  abiit ;  parvipendens  quud  primo- 
genita vendidifTet. 

NoTjE    Ad    Version' em    antiquam. 

in  Gen.  to.  3.  col.  408.  a.  Gcn-.tit  en  Ifaac  ciim  ejjet  amio-  fnlvitm  ,  lingiii  UehrXi  ,  Jidom  dicitiir. 

rumjex.^.giiua.  1?.    51.  Ita  primiim  Giafce  :  ET-Tf  Jj  'la-niiZ  tw  'Hca~- 

if.  27.  Optimc  e  Grsco,  adtiito,  J^  ,  poft^ifwnw.  Ad  'AW^fs  ^c;,*cc.ut  in  Lat.  Item  apud  Auguft.  ibid.  ynmiaJ 

hanc  autem  vocem, /;>»]!/«,  Augoft.  loco  cit.  de  civir.  Dei,  E/ltii :  VenJe  mihi  ,  &c.   &   in  fine  :  Jic  eniin  ,   inquit  , 

Add'n  :  Hcc  fioflri  qttidam  inteypyetati  funt  ■,  line  dolo  ;  ^I'f  h.tbent  codices  Or^ci.  Augufl.  in  Pf.  46.  to.  4.  col.  410.  g. 

fl«(fff;,  fine  do]o,y/:'<'limplei,_/i':r/)j.';i'.'S,  fine  fii;T:ione,(/zai-  eadem  memorar,  dicens  :  Sims  tit  dem  tibi  ,da  mihi  pn- 

ttiy^ijttod  cfl  Grace  u-7ri^a^!,:,tfjuis  ej}.,,  debts  hoyniiiisjinedch)  titogentta  trta  :  8c  (cr.  t^.  to.  5.  col.    16,   c.  Da  taihi  pyo^i- 

Similitcr  quaeft.  74.  in  Gen.  to  5.  col.  596.  f.  Qiiod  Gy.tce  una  tiia  ,   ^  dah  tibi  tentem  quam  cexi, 

dicitiiy ,  xvM^ci  .,  hec  Laiiniyl'impWcem,  inteypyetalifnnt :  ^.    jz.    In  Grsco   fic   :  Kxl    eiVci'  'HsaiT'  'I/'»     /7» 

preprie  autem  ,  c^ta-v^c;  ,  fieri  fidlts  ,  ufide  aliqni  Latitii  hi-  -jitft^vrj^ctt  Ti7.iVTu.v  ,  jc,  ira  ti  j«:i  Ta.vTX  ra  •Jrpuircrc.uct  i  quo 

teypyetes  ,  fine  do\o  ,  imeypycta'i  furit  ,  ditemes  ■  Eyat  Jacob  fpetlant  ifta  Hilarii   in  PI'.  118.  col.    550.    f.    Emit  e::im 

fin;  doh  hahitans  in  dome.  Bene  inquit,  in  dome  ,  juxta  Jaccb  primogenna  Ejaii  ,   qux fihi  tile  tar.quam  moyiturns 

Mf.  Cott.  6c  Aldin.   edit,  quse  hab.  oUSr  i)  oUix  ,  loco  itmtilict  exiftimavit. 

ciy.-er  ttxixr  ,  quod  alii  ferunt.  AugufV.  tamen  ibid,  textum  tjf.   33.  34.  Grsc.  fic  pergit :  Kctl  ilicev  uvtS 'Ixy.t^C' 

Lat.  refert  ut  iup.  Jacob  autem  homo  /implex  .,   habitatis  do-  "OfAocoy,  ^ot  cii^f/jot*    ^  a'^soft' ct^/w  iir^A^la  /s  'Hfla:/   xac 

mum:  ax  fer.  4.10.  5.  col.  18.  a.  c.  alludens  ,  dicit  .•  frJt  Tfi''o/c';cja  tu  'laniuE.  'laxtoE  Ae   fAwKe  tm  H^ii/  i.flot  , 

ille  agrejlis  zrnatoy  i  Jacob  autem  fine  dole  conveyjabatuy  in  xJ  i-i«,ux  ®a>cf ,   &c.  quibus  omnibus  intendens  Augull.  1. 

dome.  Greg.   M.   Moral.  1.  J.  c.  11.  col.  147.  c.  ad  hoc  ifi.  de  civit.  Dei  ,c.  37.  to.  7.  col.448.  a.  dicit  :  Pii.iMin/ 

Vulgatsc  ,  habitabat  in  tabeynaculis  ,  addit  .■  vel  ficiit  in  majoris  tyamfrnditur  in   minorem  ex  paBo  gj  placiio  inter 

alia  tranjlatione  iicitiir ,  habitabat  domi.  Ulos  ,  ei  quod  ientkulam  ,  quern  ctbum  miney  para-jerat , 

Tf.    30.    Vix  melius  e  Graeco  ,  nifi  quod  loco  horum  ,  da  majay  immodeyatiiis  concupivit  ,  eoque  pretie  pyimegenita  juit 

mihi guftum  de  ceBione  yiibea  ,  Grscce  legimr  ,  yivai  fit  a-j  fioyi  >  juyatione  inteypojita  ,  -jendidit :  item  fer.  4.  to.  j. 

n  i\'lJ.(ir'.q  viff'i ,  3.d  veib\im,guflaie  ftc  me  de  pulinento  col,   16.  c.   vendidit  pyimogenita  Jua  mimri, 
rufo  ,    quod  idem  valet.   Rttbyiim  autem  ,  inquit ,  five 


CAPUT     XXVI. 


Aug.  I.  j6.de  civ. 
Vci ,  c.  56.  t.  7. 
<Jf7.  «.  b.  c.  d. 


V  E  R  S  I  O     A  N  T  I  Q  U  A. 

I .  TJ*  Afta  eft  autem  fames  fuper  terram ,  prstei- 
IT  famem  qux  prius  fada  elt  in  tempore  Abia- 
ii^  :  abiit  autem  iliac  ad  Abimelech  regem  Phi- 
liltinorum  in  Geraia. 

2.  Appaiiiit  autem  illi  Dominus ,  &  dixit  : 
Noli  delcendeie  in  jEgypmm ,  habita  autem  in 
terra,  quam  tibi  dixero. 

3.  Et  incolc  in  terra  liac,  &  ero  tecum,  & 
benedicam  te  :  tibi  enim  &  femini  tuo  dabo  om- 
nem  terram  banc,  &  ftatuam  jiu-amentum  meum 
quod  juravi  Abrahx  patri  tuo. 

4.  Et  multiplicabo  femen  tuum  tanquam  ftel- 
las  cceli :  &  dabo  femini  tuo  omnem  terram  banc : 
&  BENEDicEsxuRin feminc tuo  omnes gen- 
tes  tern , 


V  U  L  G  AT  A     NOVA. 

I .  /'^\  Rta  autem  fame  fuper  terram ,  poft  earn 

V^  (terilitatem  qua:  acciderat  in  diebus  A- 
braham  ,  abiit  Ifaac  ad  Abimelech  regem  Palif- 
tinorum  in  Gerara. 

i.  Apparuitque  ei  Dominus,  &  alt :  Ne  def- 
cendas  in  if.gyptum,  fed  quiefce  in  terra,  quam 
dixero  tibi. 

•j.   Et  peregrinare  in  ea,  eroque  tecum  ,  & 
benedicam  tibi  :  tibi  enim  &  femini  tuo  dabo  uni-    Sup-.  1  i,- 
verfas  regiones  has  ,  complens  juramentum  quod  7-  '5- '8. 
fpopondi  Abraham  patri  tuo. 

4.  Et  multiplicabo  femen  tuum  ficut  ftellas 
coeli  :  daboque  pofteris  tuis  univerfas  regiones    Sup.  iij 
has  r&BENEDiCENTL'K  in  femine  tuo  omnes  3- 
gentes  terr^ , 


NoT«    AD    Versionem 


Tir.  I.  Eadem  rurfum  habet  Auguft.  turn  quart.  7J.  in 
Gen.  to. 3.  col.  597.  a.  turn  1.  de  unit.Eccl.  to.  9.  C0I.34J. 
c.  d.  excepta  vocula  ,  ante  ,  loco  pyiiis.  Similiter  in 
Grarco  :  'Eye.e^  <A.f  >;;«s;  siri  th;  7»;  ,  y/^P-^  "^^  J^ifiV  r^ 
irpihfQi  (  Mfs.  Cott.  &  Oxen,  cum  edit.  Compl.  n  icf^Ti-. 

f'e)  0;  sy/^j/c  if  tw eVcpfi/6>f  /e Cai^ihie^  ttu^/fiEi/^ , 

&c.  ui  fup. 

■f.  1.  Sic  iterum  legit  Aua;uft.  1.  de  unit.  Eccl.  to.  9. 
col.  34y.  c.  ni(i  excipias  unum  ,  (^  appayuit ,  pro  appayuit 
fiutem  i  at  in  Gr.  w^'m  <(=  ,   &c.  ut  m  Latino. 

t-   5.  Nil  Gr«co  tiiuilius.  f  adem  quoqiie  rcfcrt  idem 


A  N  T  J  Q  U  A  M. 

Aug.  lib.  de  unit.  Eccl.  to.  9.  col.  545.  d,  prater  iila ,  iiico- 
le  ,  pro  habita  ,  &  jusjiiyandum  tecum  ,  loco  ;ut  amentum 
meum  :  at  1.  4.  contr.  Crefcon.  to.  9.  col.  521.  b.  ;ttinet 
juyamentum  meum.  Collat.  Carthag.  ap.  Optat.  coK  392. 
a.  jusjiiyandum  meum.  Tichon.  reg.  5.  col.  54.  d.  fin.iuier 
habet ;  Eyo  tecum  ,  ^  benedicam  te  ;  tiii  enim  ^  femini  tuo 
dabo  teryam  banc  ,  Q  ftaluamjuyationemmeam  ,  quamjua- 
fi  Abyaha  p.ityi  tuo, 

■jf .  4.  Ira  Grsec.  habet,  verbum  pro  verbo  ,  ficut  &  Au- 
jruft.  denuo,  1.  de  unit.  Eccl.  to.  9.  col.  34J.  d.  hoc  tamcn 
excepto  ,  ampliabo  ,  pro  multiplicabo  ,  nee  nun  ,   tibi  ^  , 


9:lp.  l8, 

i8.  11. 
18. 

Inf.  l2. 
»4. 


LIBER     GENESIS 

VulGATA      NOVA. 

f.  CO  quod  obedierit  Abraham  voci  met',  & 
cuftodierit  pra:cepta  &  mandata  niea,  &  tercmo- 
nias  legefque  feivaverit. 


75 


6.  Manfit  itaque  Ifaac  in  Geraris. 


Cap.    XXVI. 

VeRSIO      ANTIQUA. 

5.  pro  CO  quod  obaiidivit  Abraham  pater  tuns   Ah.;_.i.  ,f;.j,av. 
voccin  meam,  &  cullodivit  praxepta  mea,  «5<  i>",'c.  yi-.  1.  7, 
jiiandata  mea ,  &  jiilliticationcs  mcas,  &  legitima  "^7- ''• 
mea. 

6. 


7.  Qui  cum  interiogaretui"  4  viiis  loci  iUius  fupcr 
uxore  fua ,  refpondit ;  Sorer  mea  eft  :  timuerat  enim 
confiteri  quud  libi  elFet  fociata  conjugio ,  reputans  ne 
fort^  interticerent  eum  propter  illius  pulchritudinem. 

8.  Cumque  pertraiiliflent  dies  plurimi ,  &  ibidem 
niorarctur,  profpiciens  Abimelech  rex  Pala;ftinor»m 
per  feneftram,  vidit  eum  jocantcm  cum  Rebecca  uxo- 
re fua. 

g.  Et  accerfito  eo,  ait :  Perl'picuum  eft  quod  uxor 

VuLGATA      NOVA. 


1 1 .  Fide  Not. 

VULCATA       NOVA. 

tua  lit  :  cur  mentitus  es  earn  foror^m  tuam  eflc  ?  Ref. 


pondit  ;   Timui  ne  morerer  propter  earn. 

10.  Dixitque  Abimelech  :  Quare  impofuifti  nobis  > 
potuit  coire  quifpiam  de  populo  cum  uxore  tua ,  & 
jnduxeras  fuper  nos  grande  peccatum.  Prscepitqui 
omni  populo,  ditens  : 

11.  Qui  tetjgerit  liominis  hujus  uxorem,  morte 
morietur. 


Versio    antiqua. 

12.  Seminavit  autem  Ifaac  in  reira  ilia,  &  in-  JJunn.  jut/i. 
veiiit  in  anno  illo  centuplum  hordei  :  bcnedixit  ^'^*''-  '■  *•  J 50-  *. 
autem  eum  Dominus.  ^"S-  l""!'-  76. 

15.  Et  exaltatus  eft  homo,  &pi-ocedens major  "'■^■^'''•'• 
Cciens  atque  fuccrefcens,  donee  magnus  vehe-    fiebat,  quoad  ufque  magnus  faftus  eft  valde. 
menter  efFedus  eft : 


II.  Sevit  autem  Ifaac  in  terra  ilia,  &  invenit 
in  ipfo  anno  centuplum  :  benedixitque  ei  Uo- 
ninus. 

1 3 .  Et  locupletatus  eft  homo ,  &  ibat  pro- 


VutGATA      NOVA. 


14.  habuit  quoque  pofTertiones  ovium  &  armen- 
torum  ,  &  familis  plurimum.  Ob  hoc  invidentes  ei 
Paheftini, 

1 5.  omnes  puteos  ,  quos  foderant  fervi  patils  il- 
lius Abraham,  illo  tempore  obftruxerunt,  implentes 

VUXGATA     NOVA. 


humo : 

1  C.  ill  tantum  ,  ut  ipfe  Abimelech  diceret  ad  Ifaac  : 
Recede  k  nobis,  quoniam  potentior  nobis  faihis  es 
valde. 


Ver 


S  I  o 


17.  Et  ille  difcedens,  ut  veniret  ad  torren- 
lem  GerarK ,  habitaretque  ibi : 

1 8.  rurfum  fodit  alios  puteos ,  quos  foderant 
fervi  patris  fui  Abraham,  &  quos,  illo  niortuo, 
olim  obftruxerant  Philifthiim  :  appellavitque  eos 
eifdem  nominibus  quibus  ante  pater  vocaverat. 

1 9.  Foderuntque  in  Torrente ,  &  repererunt 
aquam  vivam. 

zo.  Sed  &  ibi  jurgium  fuit  paftorum  Gerars 
adversus  paftores  Ifaac,  dicentium  :  Noftra  eft 
aqua  :  quam  ob  rem  nomen  putei ,  ex  eo  quod 
acciderat ,  vocavit  Calumniam. 

N  O  T  ;E     AD     VeRSIONEM 


ANTIQUA. 

17.  Et  abiit  inde  Ifaac,  &  venit  in  vallem  Ge-      »>««.    7«;,^?, 
rarum ,  &  habitavit  ibi  :  iMr.  t.  2.  5  50.  i. 

18 Fide  Not.  <■■ 


ibid» 


19.  Et  foderunt  pueri  Ifaac  in  valle  Gerarum,    H/f. 
&  invenerunt  ibi  puteum  aqux  vivas. 

zo.  Et  litem  fecerunt  paftores  Gerarum  cum   Amhr.i.diifa.c, 

partoribus  Ifaac &  vocavit  nomen  ejus,  In-  ^.cii.  363.  *.». 

juftitiam 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


addito  ad  daho.  Sic  iteruiti  Auguft.  I.  Contr.  Crefcon.  to. 

9.  col,  511.  b.  cum  hi^  ,   AmpUabo ^  liiibo  tibi ,  ^fe' 

minitjto.,  &c.  led  port /crr.im  ,  toUic  /ai«c.  Iridcm  in  Col- 
lar. Carthag.  col.  392.  a.  retenta  tamea  voce  ,  hanc,  fed 
pro  feq.  in  Jhmne  ,  legitur,  in  nmii/ie.  Apud  Auguft.  1.  i. 
contr.  epift.  Parm.fo.  9.  col.  12.  d.  coiiftamer  :  ft  iene- 
dicentur  in  J'emifie  ttfo  ,  &c.  ut  fup.  Apud  Tichon.  reg.  3, 
col.  54.  d.  iTmpliciter  :  Et  muliipiiiabo  Jemcn  titttm  Jicjtt 
fleiLjs  ctrli  ,   'c^  ii>iho  tibi  ,  ^  Jemitit  liio  omnes  gefilcs  tejr-f. 

It.  y.  Grace.  'Ai'S'iiK  uTTiiiciiCit  'ACfuoiu  ,  &c.  ut  in 
lat.  Iterumque  Augull.  1.  deunit.  Eccl,  to.  9.  col.  545'.  d. 
J'ro  his  qitx  obaitdivtt  Abraham  pater  tutts  vocem  meam  ,  ^ 
fervavit  pracepta  mea  ,  &  jnfiitias  meas ,  ^  legitima  mea  : 
&  1.  I.  contr.  ep.  Farm.  to.  9.  col.  12.  d.  Frten  ijtiod  aiidi- 
•vit  Abraham  pater  ttttis  vocem  meam.  Similiter  habet  Tichon. 
teg.  3.  col.  54.  d.  e.  Collar,  vero  Carthag.  ap.  Optat.  col. 
392,  a.  lie  :  Pro  hoc  ijiita  ohandivit  Abraham  pater  tints 
meam  vocem  ,  i^  fervavit  friccepta  mea  ,  ^  Jnjlitias  meas  , 
%ef  legitima  mea. 

'tir.  6 II.    Quae   omittuntur  hie  a  Patribus  Lat. 

coinmcmorantur  ab  Auguft.  1.  16.  de  civit.  Dei  ,  c.  36. 
col.  447.  c.  his  verbis  :  Timtiit  fane  etiam  ipfe  peticiiliim  de 
fttlcbritttdtrie  conjttgis  ,  cum  habitaret  inter  aticllos  ,  fccitqtic 
tjitgd  pater  ,  ttt  earn  (ororem  dtcej-et  ,  taceret  ttxorem  ;  erat 
tttim  ei  profinqita  paterno  ^  materno  (anguine  :  Jed  etiam  ipfa 
ah  niietitgenis  ,  cog^iito  quod  uxor  ejus  ejjet ,  manjit  intalJa, 

Tt.  12.  Hsec  verba  ufque  ad  bettedixtt ,  ex  Hieronymo, 
leguntur  fimiliter  Grsce  ,  ficut  &  reliqua  ex  Auguftino  , 
nili  excipias  irtud  ,  centttplitm  hordei ,  pro  quo  ejcaVorft/- 
twsxy  Kpi^in'  t  ad  verbum  ,  centitpU.ans  hordertm  :  addit 
Hieron.  ibid.  Melius  piito  illitd  ejje  quod  habetiir  in  Hebr-to  , 
{^  Aqtiila  quoque  tranfltilit  :  Et  invenit  in  aimo  illo  centu- 

Tm,  i. 


dim 


'I"  f'- 


plum  xftimatum  ,  id  eft  ,  vicilo/  (Uctc/xi'ior., 
ijuitrir  ■■  &  benedixit  ei  Dominus. 

t-  13.  Iiidem  Graece  ,  praeter  unum  ,  iyiye% ,  faBut 
ep,frof.ebat.  Apud  Hieron.  fupra  .■  £(  magnus /afltis  eft  vtr. 
ii  ambiiiabat  vadens  ,  y  magnificatus  ,  donee  magnus  fieret 
vehementer. 

t.  17.  Optime  e  Gra?co  ,  nifi  excipias  ifta  :  Ej  venit  in 
vallem  Gerarum  ,  pro  quibus  ,  Kal  nalhucsr  s,  n  fafxYii 
Tefidpcii ,  Jj  divertit  in  v.tlle  Gerarorum.  Obfervat  Hieron. 
ibid,  pro  valle  ,  torreniem  habeti  in  Hebrsco  ;  unde  conftac 
hie  &  in  feqq.  apud  Hieronymum  vix  alium  adhiberi  tex- 
tum ,  prjcter  ilium  qui  eft  fecundiim  LXX. 

-*■  '?■  '"^/«colic:  KaiiriM>'UD.ix.  oifvii  -ri  (ffiula 
THuJa'/oi;,  a.  c^pv^ut  o/Trarif;  'AC/>ot:t^  t?  Trajp'.i  kV'?'  ij 
lyei^pa^cy^  a.i//i  c;  <l)i;Ms-iEi|«  fiila  tc  d-oimsTii' ACpxift  tsV 
itajipx  ai.7?  ,  &c.  Quo  redeunc  ifta  Ambrolii  ,  1.  de 
Ifaac  ,  e.  4.  col.  563.  a.  d.  Tedit autem  puteos  Ifaac-,  ^ 
flurimos  quidem  ,  quos  fiderat  pater  ejus  ,  (5  repleverant 
illos  ,pop  mortem  Abrahs  patris  tllilis  ,  alienigenx. 

#■.  19.  Similiter  in  Grjcco  ;monet  etiam  ibid.  Hieron. 
pro  valle  ,  fcriptum  elfe  (  in  Hebra;o  )  torrentem.  Apud 
Arabrof.  I.  de  Ifaae  ,  c.  4.  to.  i.col.  3(55.  a.  hate  habentur  : 
Pra  ceteris  fadit  hos  puteos  ,  unum  in  convalle  Gerarum: 
y  invenit  ibi  puteum  aqus  vivx  ;  qu<e  Hieronymi  fcriptu- 
ram  optime  confirmant. 

f.  10.  Gr.  Kai  ffi«;^/oa;7o  (  fchol.  s'/iKaVi»/»  )  oi 
':To/jueKf;  r^pxpuv  fis7cc  tZv  iro-.f-tsye^y  'IcaaV  deindelic  ;  jiis- 
xo> /s^  dv'Jitiv  uyou  TO  vj'atp  ,  dicentes  fitam  effe  aquam  ,  quo- 
rum loco  Ambrof.  habet  ;  Eo  quod  aq:iam  Jibi  eius  putei 
qt'.a/i  propriam  vindicabant .  Grxc.  addit  :  Ka.'  sxa>£flax  , 
(  Mf.  Alex.  sxa'xEO?»  )  to  oVo^a  rifpsa'^i  ,  'A/«/«,  &c, 
in  Mf,  Alex,  fpixhi  intln. 

K 


74 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXVI. 


llierm,     ijnxfl. 
Bchr.  t.  1.  J} I.  .1. 


Amk.  lie  Ifn.  c, 
4-  565-/ 

Fulg.   I.    1,    aii 
Mtttim.  c.  4.  30.  b. 


Vierm.     Jll.tfl. 


Aug,  Leciil.  94. 

t.  5. 551. y; 

Aug.  q-.ixfi.   77, 

inGen.t.  3.  597.?. 

Idem  LscHt,  JJ, 


Versio   antiqua. 

21 &  fodeiunt  piiteiim  alteram  :  &  alter- 

cati  flint  etiam  lliper  eo ,  Sc  voca\  it  nomen  ejus , 
liiimicitix. 

zi Et  foderunt  piiteum  aliiim ,  Scnonlitiga- 

vciunt  cum  eis :  &  vocavit  nomen  ejus ,  Latitu- 
de   Diiatavit  Dominus  nobis ,  iSc  auxit  nos  lli- 
per terram. 

2. 3 .  Aicendit  autem  inde  ad  puteum  Juramenti , 

24.  &  viilis  eft  ei  Dominus  in  ilia  node,  & 
dixit  ei :  Ego  fum  Deus  Abraham  patris  tui ,  ne 
timeas,  tecum  enim  ium  :  &  benedicam  te,  & 
multiplicabo  femen  tuum  propter  Abraham  pa- 
trem  tuum. 

25.  Et  £edifica\'it  ibi  Ifaac  altare :  &  invocavit 
in  nomine  Domiiii 

z6.  Et  Abimelech  ivit  ad  cum  de  Geraris ,  & 
Ochozath  pronubus  ejus,  £c  Pliichol  princeps  rai- 
litis  ejus. 


i8 Videntes  vidimus  quia  eft  Dominus  te- 
cum   Fiat  exfecratio  inter  nos,  &  inter  te,& 

difponemus  tecum  teftamentum, 

29.  ne  facias  nobifcum  malum 


VuLGATA      NOVA. 
1 1 .  Foderunt  autem  &  alium  :  &  pio  iUo  quo- 
que  rixati  lunt,  appellavitque  eum,  Inimititias. 

li.  Profeftus  inde  fodit  alium  puteum  ,  pro 
quo  non  contenderunt  :  itaque  voca;  it  nomen 
ejus ,  Latitudo ,  dicens  :  Nunc  diiatavit  nos  Domi- 
nus ,  &  fecit  crefcere  fuper  terram. 

1 ; .  Afcendit  autem  ex  illo  loco  in  BevfaBee, 
14.  ubi  apparuit  ei  Dominus  in  ipfa  nofte, 
dicens  :  Ego  fum  Deus  Abraham  patris  tui ,  noli 
timere  ,  quia  ego  tecum  fum  :  benedicam  tibi , 
6c  multiplicabo  femen  tuum  propter  fervum 
meum  Abraham. 

1  f .  Itaque  redificavit  ibi  altare  :  &  invocata 
nomine  Domini,  extendittabernacukim  :  pra;ce- 
pitque  fervis  fuis  ut  foderent  puteum. 

2  6 .  Ad  quern  locum  cum  venifl'ent  de  Geraris, 
Abimelech  ,  &  Ochozath  amicus  illius ,  &  Plii- 
col  dux  militum, 

1 7.  locutus  eft  eis  Ifaac  :  Quid  veniflis  ad  me, 
hominem  quem  odil^is ,  &  expuliftis  k  vobis  ? 

18.  Qui  refponderunt  :  Vidimus  tecum  eflTe 
Dominum,  &  idcirco  nos  dLximus :  Sit  juramen- 
tum  inter  nos ,  &  ineamus  fcedus , 

ig.  ut  non  facias  nobis  quidquam  mali,  fi- 
cut  &  nos  nihil  tuorum  attigimus ,  nee  fecimus 
quod  te  Isderet :  fed  cum  pace  dimllimus  auftum 
benedidione  Domini. 


V  U  L  G   A  T  A 

}  0  Fecit  ergo  eis  convlvium ,  &  poll  cibum  & 


Hinoit,     quitji. 
Jitlir,  f,  1.  ^51.  t. 


potum 

Versio    antiqua. 

52 Et venerunt pueri Ifaac,& nunciaverunt 

ei  de  puteo  quem  foderunt,  &  cfixerunt  ei  :  Non 
invenimus  aquam. 

35.  Et  vocavit  nomen  ejus,  Juramentum 


NOVA. 

)  I.  furgentes  mane ,  juraverunt  fibi  mutuo  :  dimi- 
fitque  eos  Ifaac  pacifice  in  locum  fuum. 

V  U  L  G  A  T  A    NOVA. 

51.  Ecce  autem  venerunt  in  ipfo  die  fervi 
Ifaac ,  annuntiantes  ei  de  puteo  quem  foderant, 
atque  dicentes  :  Invenimus  aquam. 

5  3.  Unde  appellaviteum,  Abundantiam  :  8c 
nomen  urbi  impolltum  eft  Berfabee,  ufque  in 
prafentem  diem. 

VuiGATA      NOVA. 


54.  Efaaveri  quadragenarlus  duxit  uxores,  Ju- 
dith tiliam  Beeri  Hethx'i ,  &  Bafemaih  tiliam  Elon 
ejufdem  loci : 

NoT^    AD    Versionem    antiquam 


;  5 .  qus  amba;  offenderant  anlmum  Ifaac  &  Re-   h,f,  17, 
becca;.  45- 


^.  21.  Horum  meminit  Ambrof. !.  de  Ifaac  ,  c.  4.  col. 
J63.  b.  e.  dicens ;  Et/oijt  iilitim  pittiim  ,  tn  qao  orta  ejl 

d'.Jceptatia  ,'i$  impofiiit  illi  tiomin  ,  InhnicitiM.  Gr*c 

a/ii/^f  ff='af  'iTefoy  hf'inth  Si  ij  -Ttfi  ensiVf  j,  swanmiOE 
TO    ovc^x  «.0% ,    E^9p;a. 

1^.  21.  Sic  pergit  Ambrof.  1.  de  Ifaac  ,  c.  4.  col.  16%. 
b»  £<  fidit  tertium  (  puteum  )  :ii  quo  lis  milLi  inter  pajlores 
{ommijfa  eft  ;  ^  vocavit  eum  ,  Laiitndinem.  In  Grseco  iic... 
tspvi.(  iffixf  ilspnf  if  i'i  ii^axUatvla  ir^fi  at/7?"  ij  s-mcuio/ixis 
TO  Sicfix  aV??  ,  i-ufvyj-ifia  ,  >i-)uy'  Aio7i  w>  eV^octwe , 
&c.  ut  in  Lat. 

1^.  25.  Similiter  habet  idem  Fulgent,  fragm.  34.  contr. 
Fab.  p.  639.  a.  nee  aliier  in  Grarco. 

il.  24.  Eadem  iterum  refert  Fulgent,  fragm.  34.  contr. 
Fab.  p.  639,  a.  Eaque  fuTiiliter  exllant  Grxce,  detrafta 
vocola  ei  ,  pod  dixit.  lildem  alludit  Ambrof.  I.  de  Ifaac, 
c.  4.  col.  364.  a.  dicens  :  Utiimiis  eft  pnteiis  juramenti ,  i» 
quo  ei  viftis  eft  Deus  ,  {^  ait  ei :  No/r  timere  ;  tecum  enim  fum  : 
2)  henedixit  eum.  Auguft.  vero  1.  i6.de  civit.  Dei ,  c.  %6. 
ro.  7.  col.  447.  e.  cum  Fulgentio  legit  ,  paucis  exceptis  : 
£gg  fum  Deui  Abraham  patris  tui ,  vali  timere  :  tecum  enim 
fum.  Et  benedixi  te  t  ^  muiti^Ucabo  jemen  tuum  propter  y 
&c.  ut  fup.  In  edit.  Aid.  suM-)ma  Qs ,  at  in  aliis  conftan- 
ter  ,  iuu^yQtt)  ce. 

Tf-.  2J.  Sic  iierum  Fulgent,  fragm.  34.  p.  639.  a.  At  in 
Graeco  deeft  ,  Jjaac ,  &  loco  1»  nomine  ,  legitur  ,  to 
txfxx  1  nomen. 

f.  2(5.  Ita  Grascc  ad  verbum ,  nifi  quod  huic  ,  «'fX'" 
s-filnyni; ,  additur  ,  th?  futx/^ic't  ai/7? ,  id  eft,  princeps 
tniliti.!  virtutis  ejus.  Hieron.  infra  legit ,  princeps  exerci- 
Itts  ejus.  Vox  etiam,  /t'fa.tt;;  aliquando  accipitur  pro 
txenittt ,  vel  copiis.  Monet  quoque  ibid,  Hieron, pru  Ocho- 


zath pronubo  ,  in  Hebmo  fcrihi  ,  collegium  amiccrtim  ejus, 
Vid.  qua:  notavi  fupra  ad  't.   17. 

If.  28.  Itidem  Grace  ,  praeter  unum  ,  mV  ,  erat ,  ve! 
fuit  ,  loco  eft  :  pro  xpx  veru  apud  Auguft.  legicur  ,  exe- 
cratto  ,  td  eft  ,  inquit  ,  juratio  ,  qux  maledidis  obftnngit  , 
qua  accidant  ei  ,  qui  pejeraverit  :  &  Locut.  9  J.  Quod  Lati- 
ni  hahent  :  Et  difponemus  tecum  teftam.  ne  facias  ,  ^c. 
tanquam  diceretur  :  ut  pacifcaris  non  facere  nobilcuro 
malum. 

t.  29.  Grace.  M«  wci«ai ,  &c.  ut  in  Lat. 

Tt.  32.  Sic  habetur  in  LXX.  Interpretibus  ,  telle  Hiero- 
nymo.  Sic  autem  hodie  ibid,  legitur  :  Kai  -Trxfxyircfiir!,!  of 
TccUli;  'Uxin  x-JTvyyll^xy  duTlS' Vifl  t?  rpfixloi  ci  oipv^xr , 
K,    imxv  'Oi'X  ('i'f'H--'  ciJctip.  Et  advenientes  pueri    Ijaac  , 

nunciaverunt  ei ^  dixerunt :  Non  ,  ace.  Apud  Auguft. 

qusft.  78.  in  Gen.  to.  3.  col.  397.  g.  fie  :  dutd  eft  quoi 
Jcriptiim  eft  ,  quod  cum  venijjcnt  pueri  IJaac  ,  Jj  dixijjjnt  : 
Fodimus  puteuin  ,  ^  non  invenimus  aquam  ,  (tec.  ai  infra 
addit  :  Qjianquam  alii  Interpretes  pueros  Ifaac  tnventam 
potius  aquam  nunciajje  dixeruni.  Et  quidem  in  edit.  Comp. 
etiamnum  legitur  :  Kai  shxr  xvlS'  Ei'ptfiir ,  ablque  ne- 
CTatione ,  quam  etiam  negationem  in  Hebrao  non  legi , 
auilor  eft  Hieronymus  :  E  contrario  ,  inquit ,  in  Hebrxo  , 
cut  interpretationi  Aquila  confemit ,  ^  Symmachus  ,  hoc  /1- 
gnificat ,  qu.E  invenerint  aquam  ,  ^  propterea  appellaius 
Jit  puteus  ipfe  ,  Saturitas.  Ambrof.  vero  1.  de  Ifaac  .  c.  4. 
col.  363.  b.  habet  ut  fupra  :  Eodit  ^  puteum  juramenti  ,  H 
non  invenit  in  eo  aquam  ,- in  Mfs.  tamen  duobus  loco  ,  ^ 
non  invenit ,  legitur  ,  etenim  invenit. 

t.  33.  Sic  Hieron.  poft  LXX.  In  Mf.  etiam  Alex, 
etiajiinum  legitur  :  sVaAscs  to  oi'c,wa  ai^/if  ,  Ofxo;.  In  Va- 
lic,  autem  xati  ««Asoec  «Vto  ,  "Ofxos  1  «W  fevst  Ambrof.  1. 


LIBER     GENESIS,     Cap.    XXVII. 

NoTA     AD      VeRSIONEM     ANTiyUAM. 

de  Kaac ,  c.  4.  col.  365.  b.  dicens  :  F.t  vocavit  earn  pttcciim       597.  g.  AfpiUavit  emidem  piiittim  Jfuac  ,  Juramentum. 
juramtnti.  Similiter  Auguft.  quxft.  78.  in  Gen.  Co.  3.  cul. 


75 


CAPUT     XXVII. 

VULCATA     NOVA.  VersIO     ANTIQUA. 

I .  Q  Enuit  autem  ifaac ,  &  caligaverunt  oculi        I &  vocavit  filium  fuum  fenioiem  Efaii ,  & 

O  ejus,  &  videre  non  poteiat  :  vocavitque      dixit 

Efaii  filium  fuum  majorem ,  &  dixit  ei  :  Fili  mi  ? 
Qui  refpondit  :  Adfum. 

I.  Cui  pater  :  Vides  ,  inquit,  quod  fenuerim 
&  ignorem  diem  mortis  mes. 

}.  Sume  arma  tua ,  phaietram ,  &  arcum ,  &        3.  Nunc  ergo  fume  vas  tuiim ,  pharetiMmque  , 

etjredere  foras:  cumquevenatualiquid  apprehen-      &  arcum,  &L  exi  ill  campum  ,  &  venare  mihi  ve- 
deris,  nationcm. 

VUIGATA       NOVA. 

4.  fac  mihi  inde  pulmentum  ficut  velle  me  nofti,  5.  Quod  cum  audiflet  Rebecca,  &  llle  abiiffet  in 

&  affer  ut  comedam  :  &  benedicat  tibi  aniina  mea  an-      agrum  ut  juflionem  patris  impleret , 
tequam  moriar. 

VuLGATANOVA.  VERSIOiNXIQUA, 

6.  dixit  filio  fuo  Jacob  :  Audivi  patrem  tuum  6 7.  Vide  Not, 

loquentem  cum  Efau  fratre  tuo  ,  &  dicentem  ei : 

7.  Affer  mihi  de  venatione  tua,&  fac  cibos 
«t  comedam ,  &  benedicam  tibi  coram  Domino 
qntequam  moriar. 

8.  Nunc  ergo  fili  mi,  acquiefce  confiliis  meis  :  8.   NunC  ergO  fili  ,  audi  me 

9.  &  pergens ad gregem ,  affer  mihi  duos  hce-         9.  &  vade  ad  oves,&;iume  milii  duos  hoedos 
dos  optimos,  ut  faciam  e.^  eis  efcas  patri  tuo  ,     tenei'OS,  &  bonos 

quibus  libenter  vefcitur : 

10.  quas  cum  intuleris,  &  comederit ,  bene-  10 Fide  Not.  ^dS/-  9. 

dicat  tibi  priufquam  moriatur. 

II.  Cui  iUe  refpondit :  Nofti  quod  Efaii  fra-         11 Ecce  Efaii  frater  meus  vlr  pilofus,  & 

ter  meus  homo  pilofus  fit ,  &  ego  lenis :  ego  fum  vit  levis. 

11.  fi  attreitaverit  me  pater  meus,  Scfenferit,  iz 13 14.  Vide  Not. 

timeo  ne  putet  me  fibi  voluifle  illudere,  &  in- 

ducam  fuper  me  malediitionem  pro  benediftione. 

VuiGATA      NOVA. 
i?J  Ad  quem  mater :  In  me  fit,  ait,  iftamaledic-  14.    Abiit ,  &  attulit ,  deditque  matri.    Paravic 

tio,  fili  mi  :  tantfim  audi  vocem  raeam,  &  pergens      ilia  cibos,  ficut  velle  noverat  patrem  illius, 
after  qux  dixi. 

VuiGATA     NOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

«J.  Et  veftibus Efaii valde  bonis, quas apud         15.  Et  fumpfit  Rebecca  veftimenta  Efaii  filii 

NoTjE      ad     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

"i^.   I.   Ira  primum  in  Graeco  : 'E>£'ce7o  <^l  iJ.il a,  ro  y\fp<i-  i,  CTOiH'ow  aV?!?;  iA'so/aalx   tw  -Trctjpi  ci/  ,    &;?  iptJ^^T'   dein- 

Qki  ro/'Ucccc/.,  K  iipi<^?-tjyiwa.y  c'l  o^Ga^^oJ  a'f??  t?  opacj&c,  de  :  Kat  sVo/'o£;e  ru  '^alplci,   K  (payiTxi  oV^j;  £u\ofhQyt  ce 

Ut  in  Latino.  Quae  relpiciens  Auguft.l.  i6.de  civit.  Dei ,  0  -yrani)  Qn -TTfi  rS^  Ktsoharur  du%r.  Eadem  Auguft.  iterum 

c.  57.  col.  448.  b.  dicit  :  Sinefcit  IJaac ,   ejrtjijiie  oiulis  per  narrat  fer.  4.  to.  J.  col.  17.  b.  dicens  ;  Et  Jedit  illi  coiijl- 

feneHam  vijin  attfertur.  Item  fer.  4.  to.  y.  col.  i  j.  e.  ]a7n  liitm  ut  iret  ,  ajferretqite  dnos  hfsdos  de  proxrmo  grege  ,   ^ 

jenuentt dicitnttir  calzgajfe  ociilt  Ijani  :  &  infra  ,  col.  l5.  faceret  illos  mater  ,  fjuenuldinodnm  deleHabatiir  pater  ejus  » 

g.  Benedkere  'volehat  majorem  filium  Ijaac  jeticx  caliginojis  ig  mandticaret ,  ^  henedicerei  filium  fuum  mitmrem  ,  abjentc 

ctttlis,  majore. 

it.  5.  Itidem  Gracce.    Apud  Ambrof.  1.  de  fug.  fee.  c.  if".  11.    In  Grseco  fie  :  "Es-ff  'Hcau  d  tlJ'i^(po'(; /un  «nf, 

8.  col.  457.  f.  Carpe  arcum  fjj  fagittam.  J'a.nui,  iyj>  As    «lip  ^iTo(.    Addit  Hieron.    ibid.   Ubi  nos 

't't.  6.  7.  Horum  multa  refert  Auguft.  ferm.  4.  to.  J.  Pih/um  legimus  ,  in  tlehrxo  fcriptum  efl  ,    Seir.  Augurt. 

col.   17.  a.  quae  ,  quoniam   recitata  videntur  ab  ipfo  ex  eadem  refert  fer.  4.  to.  J.  col.  17.  b.  fed  memoriter ,  ut 

memoria  ,   ut  &  alia  plura  defumpta  ex  fermonibus ,  fa-  videtur  ,   Tcrater  mens  ,  inquit  ,    pilofus  efl   ,  ego  autem 

cro  contexcui  net^lere  piguit:ne  tamen  ilia  penitus  amit-  letiis  fum.  Vide  plura  ibid. 

lerentur  ,  ipla  &  horum  limilia  notis  plerumque  inferenda  tir.  iz.  15.  14.  Deficienre  textu  Lat.  ita  fupplemus  de 

duximus.  Sic  itaque  Augull:.  habet  loco  fupra  cic.  Egc  ipfit  Gr.  MhVo7e  4"'"?"'"'  ."^  °  •raTHp  ,  k,  sQafini  im/riw  tlulS  k'j 

audivi  patrem  tuum  dicentem  fralri  tuo  .Vaite  ,''^  ajfer  mihi  xantffioiSy ,  j,  sVa'^o)  f  vr'  siJ.a,vrn  ^mlifo.!  .  j  sx  (vt'^iUr 

ttenationem  f  utmanducem^t   t5  benedicat  te  anima  ?}iea  ante-  sItts  As  kvtcc  v  fiii^TVp' 'Etc' £j.<s  ri  nctTccpct  r:v  T^i^'.'V  jiiovav  s'-ttu' 

guammoriar.  Similiter  Ambrof.  ep.  8.  col.  785.  f  ]'ade  ,  x>i'ioy/itiTii;j>!iyKi,ij'aop!vfiiii;;isyA.sfii>i.r[opsviii<;Jes>.xCi,i, 

affer  mihi  de  venatiotie  tua  ,  ut  matidricem.  Grxc.  veto  fie  :  «Vs^jie  T>i/Kii7fi'*  5  etooi'mosv  ii^iiVsf  afTBsWcyuaTa,  &c.  Quse 

J/e  ,  (  Mf.  Alex,  i'/f  g'^w  )  ita^Qet  xy  ircilpo^  oa  ^a^yi-yc;  omnia  Augull.    commemorat   fer.    4.  to.   y.  col  17.    b. 

5T/J05    Hcay  Tof  «AEAipof  c\i ,  xsyoilc;'  ''Eysjaov  f^ai  iiipciv  j  his  verbis  :  Ne  contingat  me  ^   ^  compalpet  pater  meus .,  ^ 

j(j  Toim-iy  /.ioi  £/E6jUa7«  ,  'tvcc   (pccy^y  ev?.oywa)  os  iyctvlm  Kupi^  intelligat  ,  quia  ego  fum  Jacob  ,  ^  adguiram  non  benediciio' 

w/jo  TiJ  aOTotu?!?!' |«e.  yid.  Auguft.  ferm.  4.  &  y.  nem  .,  jid  maleditlionem.    Dixit  mater  :    Vade  ,  fill  ,   audi 

if.   8.  Gr.   Hvy  oir  VIS  ut ,    annoiy  pcv  ,  Sec.  me  ;malediiiio  tuafuper  me  Jit Perrexit ,  i$  adtulit  duoS 

ir.  9.   Idem  Augufl.  quaefl.    117.  in  Gen.  to.    3.  col.  hcrdos  ;fath  fum  ,  'i^  appojuit  patri  fuo. 
406.  f.  Curre  ad  oves ,  '■^  accipe  mihi  duos  hirdos.  Similiter  1^.    ij.    Gr.  Kai    /aff^^a  'Ps£;io(iit   -riy  ro.Mi»  'Hew  t» 

Hieron.  ep.  ad  Damaf.  to.  z.  col.  ^6$.  b.  Wule  ad  gregem  ,  viS  clutk  th  -rcpss^uTspi  t«i  hxm  ,  «  «y  -^ap  a't/Ti;  sV  tu  o.xa, 

0  accipe  mihi  mde  duos  hccdos.  In  Graeco  lie  :  Kai  in^piu'iili  s'ysAi'Q'.y ,  &c.   Quae  autem  ibi  Hieron.  vejlimenta  vocat, 

«(STK  TtpiCxTct.,  f'x'Hinmix.uUv  SCatflifv^  KTraf.ii  i,  >i.<if,ii'  Ambrofius  1,  i.dejacob,  c.  X.  col.  46i.e.pilani  dicit. 

Tern.  1.  K  ij 


Au^.  locut.  95, 


hem  Local,  ^y. 
2^98.  351.^.  J}1, 


Aug.  fer.  4.  col, 
17.... 

Aug,  Locut,  99. 


Hieron,     quxjf. 
Bil/r.t.x.cot.  J  31. 


hieron.     qu.fff. 
Hell.  t.  I.  J31.  ^. 


Eitrm,  uli  fuf. 


AiiH.  I.  ii  pmJ, 
apttJ I'-r^  p.  p'  I.  c. 
ai,  (ol.  iCj.tl. 


Anibr.  dt fug.  fee, 
t.  8.  457-  <'• 


IJem  dr  J.icob,  I. 
X.  (,  1.  4^2.  <t. 


Aug.fer 
aa.  a,  h. 


4-  '■  ! 


Aug,  iiid. 


'Aiig.l.  iS.  deck', 
Dei,  <.  57.  f.  7< 
4481  e>  J. 


y6  LIBER     GENESIS.     Cap.   XXVII. 

Versioantiqua.  Vulgatanova; 

fui  majoris,  qux  erant  defiderabiiia  valde  apud  fe    fe habebat  domi ,  induic eum : 
domi 

VuLGATA      NOVA. 

I  e.'pelliculafque  hoedorura  circumdedit  manibus ,         1 7.  Deditquepulmentum ,  &  panes ,  quos  coxerat, 
&  colli  nuda  protexit.  tradidit. 

Vers  10    antiqua.  Vulgata   nova. 

1  s Et  dicit :  Pater  ?  At  ille  :  Qiiis  es  tll  fill  ?         18.  Quibus  illatis ,  dixit  :  Patermi  ?  At  ille 

refpondit :  Audio.     Quis  es  tu  fili  mi  ? 

19 Ego  fum  primogenitLlS  tUUS  Efaii  :  feci  19.  Dixitque  Jacob  :  Ego  fum  piimogenitus 

Ccut  loCUtUS  es  mini tuusEfaU  -.  i^eci  ficut  prscepifti  roihi    furge,  fede, 

&  comede  de  venatione  raea ,  ut  benedicat  mUii 
anima  tua. 

20 Quid  eft  hoc  quod  tarn  cito  invenifti  ,        io.  Rurfumque  Ifaac  ad  filium  fuum  :  Quo 

fili  mi :  (Refpondit  Jacob  :)  Quod  tradidit  Domi-    modo,  inquit.tam  cito  invenire  potuifti,  fili  mi » 
nus  Deus  tUUS  in  manUS  meaS.  Qui  refpondit :  Voluntas  Dei  fiiit  ut  cito  occur- 

reret  mihi  quod  volebam. 

i  1 .  Dixitque  Ifaac  :  Accede  hue ,  ut  tangatn 
te  fili  mi ,  &  probem  utrum  tu  fis  filius  meus  Efaii, 
an  non. 

j2i Voxquidem,  vox  Jacob ;  manus  autem,       i».  Acceffit  ille  ad  patrem,  &  palpate  eo 

manus  Elau.  ^'''■'^  ifaac :  Vox  quidem ,  vox  J  acob  eft :  fed  ma- 

nus, manus  funt  Elaii. 

^, yide  Kot.  »3'  Et  non  cognovit  eum ,  quia  pilofs  manus 

fimilitudinem  majoris  espreflerant.    Benedicens 
ergo  illi, 

24 Tu  es  filius  meus  Efaii Ego.  14.  ait :  Tu  es  filius  meus  Efau  ?  Refpondit: 

Ego  fum. 
25.    Et  dixit  :  Appone  mihi,  &  manducabo  15.  At  ille  :  Affer  mihi,  inquit,  cibos  de  vepa- 

de  venatione  tua  ,  tili  ,    &  benedicat  te    anima     tione  tua  ,  till  mi ,  ut  benedicat  tibi  anima  mea. 

lYlgj Quos  cum  oblatos  comediflet,  obtulit  ei  eciaja 

vinum  :  quo  haufto, 
26 Vide  Not,  i6.  dixit  ad  euro;  Accede  ad  me,  &  da  mi- 

hi ofculum ,  fili  mi. 
2.7.  Et  acceflit,  &  ofculatUS  eft  eum,  &odo-         17.  Acceflit,  &  ofculatus  eft  eum.   Statim- 
ratus  eft  odorcm  veftis  ejus,  &  benedixit  eum  ,     que  ut  fenfit  veftimentomm  illius  fragrantiam, 
&  dixit :  Ecce  odor  fiiii  mci  ficut  odor  agri  pleni ,    benedicens  illi ,  ait ;  Ecce  odor  filu  mei  llcut  odof 
quern  benediNUt  Dominus.  agri  pleni ,  cui  benedixit  Dominus. 

J18.  Et  det  tibi  Deus  de  rore  coeli ,  &  de  uber-         i  8.  Det  tibi  Deus  de  rore  cceli ,  &  de  pingue- 
tate  terrs ,  &  multitudinem  frumenti  &  vini,        dine  tern ,  abundantiam  frumenti  &  vini. 

NoT.E    AD    Version  EM    antiqua  m. 

juxta  Gi2C.  lUm  flohm  ,  inquit  ,   Iccltfs  typa  'Rfircca  nas ,   i$  accedat  ad  patrem.  Majsrem  iju.n-it p.uer ,  ^  mi- 

frotulit ,  y  deJit  filio  jtinicri  fl-i.im  veteris  Teftamrnti.   Item  norem  benedixit  :  &  fupra  col.  17.  c.  Qriia  non  ilium  ngnof- 

1.  de   inft.  viig.  to.  i.  col.  171.  c.  Et   tu  ergo  fume  fto-  cetat  in  -joce  ,  tetigit  ,  inzenit  pilos  ,  quia  pellibus  hicdirHm 

l.im  illam iifj«f  indue  te  ,  f5  hujufrntdi  efiilas  adfer  ad  circttmdtder.tt  m.ner  biachia  ejus  :  &  fer.  J.  to.   J.  col.  31. 

patrem.  b.  £t  Jic  ilium  benedixit  pater  ,  palpans  iraihia  ip/iiis  ,  {J 

V.   i8.  iATTi  Si'-UxJif'  0  A?  u-TTii-'IAi  f'va- T.';  f'(^u  inveniens   hirfutiim. 

rUm  ;  dixit  autem  :  Pater :  ille  t/ero  dixit :  E:ce  ego  ;  Quis  Tt.  24.  lia  Auguil.  habet  :  Ipfe  Ifaac  ad  Jacob  :  T«  « 

«  tit  fili  .'  f  lilts  meus  Efaii  ?  RefpcnJii  Jacob  :  £go.  In  Gr.  K«i  ehrt' 

■^,   19.  Grac.  'EyHHnau  i  irfxIaTcxoi  Qi  ice-ntmet  ,  St  il  d  vili /a  'HcotJio  Ji  uirei-  'i-icc.^ 

&c.  ut  in  Lat.  t.  i$.  In   Grjeco  ,  pto  appone  ,  legitur  ,  irg^citctyi  i 

If.  20.  Hxc'primo  leguntur  Gr.  Efj-5 /s  'liaax  tb  wa  affer,  &  pro   ^  benedicat  ,   /a  irroyvQii ,   nt  benedicat: 

duri  ,  quibus  refpondent  ifta  Ambroiii  :  Unde  miratiis  cjeteia  quadrant  ad  verbum.  Auguft. addit in  fine,anK- 

fater ,  ait :  reliqua  Graeca  lie  habentur  :  T/  tkts  0  t«x''  ?'""»  mcriar ,  ex  anteced.  t-  7. 

tvfii ,  M  T;it;o» ;  0  A=  f.-s-;.' '  O  ■JrxfsS'^-M;  KJp.oS  0  ©"«  c»  t-   l6.  Ambrof.  I.  de  inftit.  virg.  to.  2.  c.  16.  col.  27T. 
im/TiM  na.    Q^id  hoe  quad  cito  inzenifH  ,  6  fili  7  at  ille  alludens  ,  dicit :  it  dicat  tibi  :  Accede  ad  me  ,  filia.  Auguft. 
Jixit :  Quod  tiadidit  Dominus  Deas  tuns  coram  me,  Ambrof.  ferm.  4.   to.   J.  col.  22.  a.  addiz  :  Admo-je  mihi  ofculum, 
tamen  1.  i.  de  Cam&  Ab.  c.  8.  col.  198.  elegit  ut  fup.  Gr.  i-i\-C"  f"  '  S)  {"''M»'  H-  t=xto. 
Qiiid  ejl  hoc  quod  tam  ctti,  in-jenifti  ,  fili  ?  J^  ille  refpondit :  t-    27.  Gr.  prime  loco  fie  habet :  Kai  £717««,  ifl^r.Qcri 
Quod  tradidit  Dominus  Deus  tuus  in  manus  meas :  &  infra  ig  accedens  ofculntus  efl ;  fubinde  loco  veftis  ,  -rci/ _  'ixulicar  , 
C.  9.  col.  199.  f.  Queniam  tradidit  ea  Dominus  Deus  itt  vefiimentorum  ;  cxiera  concordant.  Ambrof.    euam  1.  2. 
manus  me.is.  Item  epift.  8.   to.  2.  col.  78  J.  e.  785.  a.  de  Jac.  c.  2.  to.  r.  col.  462.  a.  hab.  Et  odoratus  ejl  odorem 
Qiiid  eft  quod  tam  cito  inzenifli ,  fill  ?  qui  dixit  :  Ouod  vejHmentorum  ejus  :  &  I.  de  fiig.  fsc.  c.  8.  col.  457.  e. 
tr.idiiiit ,   &c.   Ut  fup.    Vide  etiam  1.   de  iaftitut.  virg.  Ecce  odor  filii  mei  t.tnquam  odor  agri  pltni ,   quern  benedixit 
col.  271.  d.  Dominus.    Vid.  eriam  1.  1.  de  Jac.  c.  i.  col.  4J9.  f.& 
t.  22.  Itidem  in  Grarco.  Hieron.  quoque  ep.  ad  Da-  I.  de  Ifaac,  c.  5.  col.  370.  e.  &  1.  de  inftit.  virg.  to.  2. 
maf.  to.  2.  col.  yfip.  a.  legit  :  1«  quidem  ,  -vox  Jacob  ejl  ,  col.  271.  d.  &  1.  de  ob.  Valent.  col.  1 192.  e.  Vet.  Iren. 
&c.  ut  fup.  fed  in  Mil",  quibufdam  lie  :  Vex  bxc  ,  ■vox  Jacob  Interp.   legit  fimiliter  :  Ecce  odor  filii  mei  qu.iji  odor  api 
ejl  ;  in  aiiis  ,  Vox,  vox  Jacob  ejl.                         _  fleni  ,  quern  benedixit  Deus.  ItemCypr.  1.  i.  Teftim.  col. 
Tf.  23.   In  Gtxco  ik  ■■  Ket!  cJx  srriyrca  dvTor ,  yQelt  yif  zil.h.  Ecce  odor  filii  mei  ,  Jicut  odor  agii  pleni  ,  quern  he- 
rn xsfES'K'-rf  ui  ai  XfTf E5 'H  ,a^  tJ  k/eai?  <«/??  Aal^fra.*  nedixit  Dominus.  Accinunt  Hilar,  in  PI.  121.  col.  588.  e. 
X.  £uAo'7H(!?K  ivtoi.  Quo  fpeiSant  ilia  Augutlini ,    1.   16.  Auguft.  1.  1(5.  de  civit  Dei ,  c.  57.  to.  7.  col.  448.  c.  d, 
de  civit.  Dei  ,   c.  37.  col.  448.  b.  Vtilt  hentdicere  filium  Et  Auftor.  1.  de  promilf.  part.  i.  c.  2r.  col    106.  a.  mil 
majnem  ,  ^  pro  illo  nefciens  beiiedicit  minorem  ,  pro  fratre  quod  Hilar,  in  fine  iiabet ,   Deus  ,  alii  duo  ,  Dominus  ,  e 
viajoie  qui  erat  pilofus ,  fe p.tternis  manibus  fupponentem  ,  Gr.    Kvpioi;. 

bcedinis  Jibi  pcllicujis  coaptatis.  Vid.  etiam  fer.  4.  to.  y.  t.  28.  Ita  in  Grico  ad  verbum  ,  excepta  voce  una  , 

sol.  io.  e,  ubi  fig ;  CtnJiUum  dtt  ut  actipM  ille  fellts  bedi-  totmtcs  ,  pnguedine  ,  pto  tihsrtate.  Idem  AusuTt,  feim. 


LIBER     GENESIS.     Cap.   XXVII. 


VULGATA     NOVA. 

19.  Et  ferviant  tibi  populi,  &  adoreritte  tri- 
bus :  efto  dominus  fratrum  tuorum,  &  incurveii- 
tur  ante  te  tilii  matris  tu.-e  :  qui  maledixerit  ti- 
bi, fit  ille  maledidus :  &  qui  benedixerit  tibi,  be- 
nedidionibus  repleatur. 

JO.  Vix Ifaac fermonem  impleverat :  & egref- 
fo  Jacob  foras ,  venit  Efaii , 

}  I .  coftofque  de  venatione  cibos  intulit  pa- 
tri,  dicens  ;  Surge  pater  mi,  &  comede  de  vena- 
tione filii  tui :  ut  benedicat  mihi  anima  tua. 

5 1.  Dixitque  illi  Ifaac  :  Quis  enim  es  tu  ?  Qui 
refpondit :  Ego  fum  tilius  tuusprimogenitus  Elau. 

53.  Expavit  Ifaac  ftupore  vehementi  :  Sc 
ultra  quim  credi  poteft ,  admirans ,  ait  :  Quis 
igitur  ille  eft  qui  dudum  captam  venationeni  at- 
tulit  mihi ,  &  comedi  ex  omnibus  priufquAni  tu 
venires  ?  benedixique  ei,  &  erit   benediftus. 

34.  Anditis  Efaii  fermonibuspatris,  irrugiit 


77 

Versio    antiqua. 

29 .  Et  fei-viant  tibi  gcntes ,  &  atiorcnt  te  piin- 
cipes  :  &  fierc  dominus  fr.uris  tui ,  6c  adorabunt 
fc  tilii  patris  tui  :  qui  maledixerit  te,  makdiclus : 
&  qui  benedixerit  te,  benetUdiis. 

30 Fide  Not. 

51 Exfurgat  pater  mens,  &  manducet  de 

venatione  filii  liii  :  ut  benedicat  me  anima  tua. 

32.  Dixit  Ifaac Quis  es  tu?  Et  ille  :  Ego 

fum  Efaii  filius  tuus  major. 

33.  Expavit  autem  Ifaac  pavore  magnovalde... 
Quis  eri:!;o  venatus  eft  milii  venationem ,  &  in- 
tulit milii,  &  manduca\i  ab  omnibus  anrequam 
tu  venires?  &  benedixi  eum,  &  fit  benedidus. 

34.  Faftum  eft  autem,  ut  audivit  Efaii  verba 


Aug,  ulit  flip. 


Amn.  it  prtj, 
Vei ,  ap.  Profp,  ft, 

I.  i.   II.   IO(J.,I, 

-■'.•S'./fr.  f.  t.  J, 
II. c. 

'^«?.  'jujft.  80. 

lilotit.  \6.de  civ, 
i>''.  1.  57.  t.  7, 
442- «. 


»         -        „  -  .  ,  ^"?-  '''•  4- '•  J. 

lamore  magno  :  &  confternatus ,  ait :  Benedic     Ifiac  patris  illi ,  exclamavit  voce  magna,  &  dixit :  '■5-  "•  *• 


etiam  &  mihi ,  pater  mi. 

}  J.  Qui  ait :  Venit  germanus  tuus  fraudulen- 
ter,  &  accepit  benedidionem  tuam. 

36.  At    ille    fubjunxit  :  Juft^  vocatum  eft 

nomen  e)us  Jacob  :  fupplantavit  enim  me  en  al- 

S«».  If.  ^^^^  ^''■^  '■  pri'iiogsnita  mea  ante  tulit,  &  nunc 

J  J,  fecundo  fuuripuit  benedidionem  meam.     Rur- 

fumque  ad  pacrem  :  Kunquid  non  refervafti,  ait, 

6c  mihi  benedidionem .' 

)7.  Refpondit  ifaac  :  Dominum tuum  ilium 

NotjE    ad    Versionem 


Benedic  &:  me,  pater 

35.  Et  dixit  illi :  \  eiiit  fiater  tuus  cum  dolo ,  & 
accepit  beneditlionem  tuam. 

36.  Et  dixit  Liaii  :  Jufte  vocatum  eft  nomen 
ejus  Jacob  :  fupplantax  it  enim  me  jam  bis  :  & 
primogenita  mea  accepit. 


A  D 

4-  to.  y.  col.  11,  f.  fie  legit :  Lt  diMt  tibi  Dominus  de  rare 
carli  dejitrfum  ,  ^  ab  uhrrtate  terrx  ^  ^  multitildznc'in  Jru- 
menti  ^  vini.  Edit,  etiam  CompI,  pro  /w'n  ,  det ,  habet , 
J'cLQeiy  dabit  ,  &  Ms.  Alex,  ad  vocem  n'pccyy ,  ctvli ,  ad- 
dit  «.■■'■ji^.c,  defuptr ,  ut  fupra.  Vetus  Iren.  luterp.  1.  J. 
c.  55.  p.  551.  d.  legit  :Df«  tibi  De'is  de  rare  cali ,  ^  a 
Jertilitate  terrx  ,  mitUititdimm  trttici  ^  "vmi,  Cypr.  1.  i, 
Teftim.  p.  281.  b.  it  dn  tiht  Dens  de  tore  cali  ,  ^  ,i  ferti- 
litate  terra  ,  :nitltit:tdiiiem  frttnunti  ,  ^  vini  ,  ^  olei, 
Itidem  Aud.  1.  de  promill.  ap.  Prolp.  part.  i.  c.  21.  p. 
106.  a.  Tertul.  vero  i.  ;.  contr.  Marc.  p.  <58o.  c.  Det 
tibi  Detis  de  rare  cccli  ,  ^^  de  opimitate  tervii  ,  quam  vocem  , 
epimitalem  conftanter  adhibet.  Ambroi".  1.  de  inftit.  vifg. 
c.  16.  to.  z.  col.  171.  d.  Det  tibi  Dens  ,i  rore  ca-li  dejiiper  , 
%$  lib  nbertate  ttrix  ahtndattliam.  Junil.  Afric.  1.  2.  de  part, 
divin.  leg.  c.  2 1 .  col.  348.  a.  Dalit  t:hi  Dens  de  rare  ccili  , 
^  de  pingucdine  terra  plenitttdiriem  /rrtmenti  i^  vini.  Nota 
in  edit.  Compl.  deefle  Kai  ,  poll  vocem  terra. 

If.  29.  Apte  ad  Grsscum  ,  niii  hoc  excipias ,  ^  qui 
benedixerit  ,  pro  quo  ,  i  J'l  uhr/ui  ,  qui  autem  ,  &c. 
Idem  Augufl:.  ferm.  4.  to.  5.  col.  22.  f.  g.  lie  habet :  it 
fervient  tibi  gentes  ,  ^  eris  dontinus  fratris  tui  ,  ^  ndont' 
bunt  te  flit  patris  tui  :  qui  maledixerit  te  ,  maledidrif  erit  ; 
g;  qui  benedixerit  te ,  benedidus  erit.  Similiter  hab.  Cypr. 
i.  I.  Teftim.  p.  2S1,  h.  Et  /ervient  fibi gentes  ,Zi  adirabunt 
te  principes  ,  ^  eris  domin'ts  fratris  tui  ,  ^  adorabunt  te 
filii  patris  tui ;  J^  qui  te  maledixerit ,  ent  malediilns  ;  2? 
yni  te  benedixerit  ,  henediilas.  Vet.  ^utem  Iren.  Interp.  1. 
5.  c.  55.  p.  552.  d.  ut  liipra  :  £f  ferviant  tibi  gentes  ,  ^ 
adorent  te  principes ,  ^  ejlo  (  Gr.  yim  )  dominus  fratris  tui  ; 
i^  adorabunt  te  filti  patris  tui  :  qui  maledicet  te  ,  maledidus 
trit  ;  S5  qui  benedicet  te ,  benedidus  erit.  Aud.  1.  de  prc- 
miiT.ap.  Profp.  part.  I.  c.  21.  col.  106.  a.  E<  ferviant  tibi 
gentes  ,  ^  adorabunt  te  (  Ms.  Alex,  cum  edit.  Compl. 
■7rpM-A.vnQv:i  )  principes  ,  ^  eris  dominus  fratris  tui  ,  (^ 
adorabunt  te  filii  patris  tui  ;  JJ  qui  le  benedixerit ,  erit  l/ene- 
didns ;  ^  qui  te  maledixerit  ,  ent  -.naleditlus.  Ambrof.  1.  de 
inftit.  virg.  to.  2.  col.  271.  e.  Qui  maledixerit  tibi,  male- 
ditlus  erit  ;  ^  qui  beriedixei  it  te  ,  benedidus  erit. 

't.  50.  hi  Gr.  iic  :  Kal  lysnTo  unci  to  ircti!cc(S«j 
IcotxA  gi/>o7V(T«  'laxwC  TO/  Viiv  aVrfa'"   k.  s'/ivsrOf  ctj<;   ccr 

c^ifACff    l«)CijC JO  'H^.cw  0  dj  s>-pl;  ocdt?  w^^sk  a~o  t/'; 

tiif  «5.  Qiiibus  alludens  Ambrof.  1.  2.  de  Jacob ,  col.  462. 
b.  ait  :  Celebr.ua  benedidione  ,  pojlea  I'enior  fiater  advcnit. 
Similiter  Auguft.  ferm.  J.  to.  j.  cuf.  3 i.e.  Venit  tile  qui 
ierat  ad  venationem  ,  apporians  quod  pater  JuJJerat. 

1?.  31.  InGrjeco  primum  ;  Ka.  siEiOiKCf  "^  dvrof  iJ'ic- 
fiCLTciy  ii.  ■/rpy.v.eyy.e  t&j  -Tra^p  ctfT?  ,  ^  ci-jrf  tm  rcc/Jfl'  'Ayx^v~ 
TU,  &c.  Ut  in  Lat.  Eadem  memorat  Auguft.  ferm.  4. 
<oI.  18.  e,  dicens :  Venit  ille  feri  ,  i2  «ff^ri  qiiodjtijit  pit' 


37.  Refpondit  autem  Ifaac,  &  dixit  ad  ilium: 

ANTIQUAJI. 


Aug.fer.  4.  (.  J. 
25.*. 

''■■lir.de  fiig.Jgo 
e. 2.417./: 


Aug.fer.^.l.^. 


ter :  &  infra  ,  col.  20.  f.  J'enit  major  ,  ^  dicit :  Fcce  patsr , 
m.induca  ;Jicut  jiiff.flimibi,  feci  :  &  ferm.  y.  col.  31.  c. 
Et  dicit  :  I'ater  ,  manduca  ,  Jicut  voluifli. 

Tt.  32.  Similiter  hab.  idem  Auguft.  fer.  4.  col.  20.  f. 
Dicit  ille :  Quis  es  tu  !  Re/pondit  :  Ego  fum  filius  tuus 
major  Efaii.  In  Gr.  Kai  fiVsv  cIvtcS  'icaa-i  0  irctTap  dvn" 
Ti?  tl^l^u  j  Q  <A.=    liitif    'Eyca  lifii  i  i/'io's  a   i  ■jrfiTo7cxc4 

'HOCCL, 

!)■.  33.  Auguft.ibid.  Qjiod  halent ,  inquit  ,  Latinico- 
dices  :  Expavit ,  Jjc.  Gr.ici  kabent  ,'S.^ss'»  Js  'Uxxn  sn^a- 
c.y  fxcycc>.vy  <!r.oSvpx'  Nunc  etiain  ita  legitur  in  omnibus 
Gr,icis ,  additurque  ,  Kal  b^-tti-  t/;,  &c.  ut  in  Lat.  verbum 
pro  verbo  ;  luco  tamen  ,  yi(  henediilus  ■,  habeiur  emo-/»- 
/KeVo?  =£■«( ,  benedidus  erit ;  3.1  in  Ms.  Alex,  non; j-a/ ,  fed 
ES"»  ,  ut  fup.  Augu/I.  fer.  4.  to.  y.  col.  2;.  a.  b.  iifdem 
alludit  ,  dicens  :  Relpondcns  autem  Ifaac ,  dixit  ad  Ej'aii  : 
Quis  ergo  venatus  e]l  mihi  venationem  ,  ^5  intulit  mihi  ? 
benedidus  Jit :  &  fup.  col.  20.  f.  Et  quis  ejl  ille  .1  quo  jam 
manducavi  ,  ^  benedixi  eum  ?  ^  benedidus  erit.  Item 
ler  J.  co!.  31.  c.  Qtiis  eft  autem  jam  qui  adtulit  mihi  ef 
cam ,  g  manducavi  ,  {5  benedixi  ilium  ?  2?  benedidus  ejl. 
Audor  I.  de  promilf.  ap.  Profp.  part.  i.  c.  21.  col.  io5. 
b.  lie  haber ;  £(  quis  ejl  qui  venatus  efl  mihi ,  ^  intulit 
priujquMt  tu  introires  ,    ff,  benedixi  ilium  ?  ^  benedidus 

t.  34.  Itidem  Gratce  ,  hoc  addito  ,  5,  viKfii  cipi.S'fet, 
&  amara  valde  ,  ad  vocem  ,  magna,  nee  non  </;?,  nunc  , 
poft  benedic. 

T^.   35".   Gr.  EiVf /=  «Vtw  "'£.>?{».' 0  (t/f^^o^cy £?.ctC?, 

&c.  ut  in  Lat.  Rede  Ambrof.  1.  2.  de  Jae.  c.  3.  col. 
462.  c.  Ait  Ifaac  :  Erater  tuus  veniens  cum  dolo  ,  accepit  he.- 
nedidionem  tuam.  Auguft.  vero  fer.  4.  to.  5.  eoL  18.  c. 
conftanter ,  Venit  frater  tuus  cum  dolo  ,  ^  abjh'iit  hcnedid» 
tu.tm.  Item  Tichon  reg.  3.  col.  jy.  e.  cum  Aud.  1.  de 
promilf.  ap.  Profp.  part.  i.  c.  21.  Venit  farcr  tuns  cum 
dolo  ,   1^  accepit  benedid.  tuam, 

if.  3(5.  Eadem  legiuitur  Gra:ce ,  prjcter  hoc ,  iS^iSiu- 
Tspoy  T?7o  ,  ecce  Jecundo  jam ,  pro  jam  bis  ;  at  in  Ms. 
Alex,  ac  edit.  Aid.  !iJn  j iu7sfit  -icU,  &  in  Compl.  lim- 
pliciter,  «I«J  surspor ,  abfque  t?to  ,  nee  ufpiam  additur 
nomen  Ejttii ,  poft  dixit.  Similiter  habet  Hieron.  quxd. 
Hebr.  tu.  2.  eul.  J31.  d.  Et  dixit  Efaii:  Jufte  voc.UHin  ejl 
nomen  ejus,  Jacob  ;  jupplantavit  enim  nu  ecce  jecundo  i  fub- 
inde  Gr.tc.  addit  :  Kcsi'  u-?rcv  'H.sw  ru  -raT^.'  xutS- 
Ovx  i^'.>-l-7ni  ftc:  suMylxt  -zcinp^kn  cum  Mf.  Oxon.  u-^i- 
Mlffhit  Qoi  iC^.oyU ;  quo  fpedant  ifta  Augu/lini  ,  ferm.  y. 
to.  y.  col.  31.  d.  Cum  ille  diceret :  Kunquid  fiiiita  funt 
benedidiones  ?  Benedic  i^  me. 

f.  57.  Priora  ifta  :  Refpondit  autem  If.tac  ,  ^  dixit  ad 
ilium  ,  cum  poftremis  :  tili  aiiicm  juidfaciam  ,  fill  ?  &c. 


JhI.  Tirmic.  dt 
errore  prDjliti.  retig, 
c.  19.  f.  171.^. 

Amhr,  tie  parati, 
178.  J. 

■Aug.fer.^.t.f. 


Amhr.    ep.    77* 
«.  Z.  1090.  c. 

Hiersn.    ep.    ad 
J(59.  c. 


Amhr.  de  fug,  fee, 
t.  4.  426.  h. 


Ibid.  417.  *, 


78  LIBER     GENESIS.     Cap.    XXVIL 

Versioantiqua.  Vui.gatanova7 

Dominiim  tuiim  feci  ilium ,  &  omnes  fratres  ejus    conftitui ,  &  omnes  fi-atres  ejus  fervimtl  illm» 

feci  lerVOS  :  tritico  &  vino  COnfirmavi  ilium ;  tibi     fubjugavi  :  frumento  &  vino  ftabilivi  eum  ,  & 
autcm  quid  ficiom ,  fili ?  tibi  poft  hsc ,  fili  mi ,  ulna  quid  faciam  ? 

38.    Et  dixit   Eflil  ad  patrem  fuum  :  Nunquid  38.  Cui  EfaU  :  Num  unam ,  inquit ,  tantum  be- 

una  benediftio  ribi  eft ,  pater  ?  benedic  tamen  &     nediftionem  babes  ,  pater  .■>  mihi  quoque  obfecro 

me,  pater.    Cum  ftrangulatUS  diet  Ilaac ut  benedicas.  Cumque  ejulatu  magno  fleret, 

59.    Relpondit  autem  Ifaac,  &    ;lit  illi  :  Ecce  59.  motus  Ifaac,  dixit  ad  eum  :  In  pingue-       Jieifi 

a  fertilitate  terrx  erit  habitatio  tua ,  &  a  rore  coeli    dine  terr* ,  &  in  rore  coeli  defuper ,  1 1. 20. 

defuper. 

40.  Et  fuper  gladium  tuum  vives,  &  fervies  40.  erit  benediftio  tua.  Vives  in  gladio,  & 
fratri  ruo  :  erit  autem  cum  depofueris  &  foh'eris  fratri  tuo  fervies  ;  tempufque  veniet ,  cum  excu- 
juglim  illius  a  collo  tuo.  _  tias  &  folvas  jugum  ejus  de  cervicibus  tuis. 

^r Appropinquent  dies p.l(llonis  parris  mei ,  41.  Oderat  ergo  femper  Efau  Jacob  pro  be- 

at mterficiam  Jacob  firatrem  meum.  nediftione  qua  benedixerat  ei  pater  :  dixitque  in 

corde  fuo  :  Venient  dies  luftus  patris  mei,  &    Abd.  li 
occidam  Jacob  fratrem  meum.  10. 

42 vide  Not,  41.  Nunciata  funt  h^c  Rebeccse  :  qua  mit- 

tens &  vocans  Jacob  filium  fuum,  dixit  ad  eum : 
Ecce  Elau  frater  tuus  minatur  ut  occidat  te. 

43 exfurgenS  filgein  MefopOtamiam 43.   Nunc  ergo,  fili  mi,  audi  vocem  meam  , 

&  confurgens  fuge  ad  Laban  fratrem  meum  in 
Haran  : 
44 Fide  Not.  44.  habitabifque  cum  eo  dies  paucos  ,  do- 

nee requiefcat  furor  fratris  tui, 

45 mittam  ad  te ,  &  accerfiam  te  inde 45.  &  ceffet  indignatio  ejus,  oblivifcamrque 

eorum  qux  fecifti  in  eum  :  poftea  mittam ,  &  ad- 
ducam  te  inde  hue  :  cur  utroque  orbabor  filio 
'  in  uno  die  ? 

:  46.  Dixitque  Rebecca  ad  Ifaac  :  Ta;det  me   Sup.i6, 

vlts  mes  propter  filias  Heth  :  fi  acceperit  Ja-  55. 
cob  uxorem  de  Itirpe  hujus  terrs,  nolo  vivere. 

Not*    ad    Versionem    antiquam. 

ab  Auguft.  fumpta  funt ;  alia  intermedia  ex  Julio  f  irmico ;  ciim  depofueris ,  (^  folveris  Jtigtim  de  collo  tuo.  Item  fer.  f, 

cuni^a  Graeco  non  parum  (imilia  :  ira   enim  fe  habec  :  col.  31.  d.  £t  fervies  fr.mi  tuo  ;  [^  erit  tibi  Jic  ,  cum  fol- 

'A-ETCJipfGEl;   /s    'Icotax  ,    ejVs  to)    H:ay*    E/    aipoy  cturor  veris  jttgum  ejus  a  cervice  tiij,  Hieron.  quxfl.  Hebr.  to.  2. 

5r£-cW«'  Qn,  i,   ■yriiTcc;  ni  a/ 5x9b;  atT? xs'eo.hkh  dvrS  col.  J51.C.  primo  lie  habet  ex  Hebraeo  :  El  fratrt  tuofer- 

e/xsTa;  ,  -Jirw  Kj  ciVw   iivfi  ^«  xvliv'    col  /g  t.  tsii.vcu)  Tsxcy;  "vies  :  ^  erit  qjtatido  depones  ,  t^  fol'i'es  jugum  illius  de  colt» 

Au2;uft.    loco  cit.  iic   habet ;  Vomintim  ilium  taum  feci  ,  tuo.  Subinde  addit  ;  Secunditm   autem  feptuagintn   Inter- 

^  omnes  fra!res  ejus  fervirti!  illi :  Sckr.  ^.  co\.  Ji.d.Cwm  pretes  ,  qui  (//.vfrKni;  Erit  autem  ciim  depofueris  ,  &  fol- 

illum  tale»!  feci  ,  tibi  quid  haheo  dare  ?  Sc  fer.  4.  col.  zi.  g.  veris  jugum  de  collo  tuo  :  -jidetttr  pendere  fententia ,  nee, 

i^u^id  tibi  faduras  fnm  J  Ifta  veto  de  fermonibus  ,  ubiftn-  ejje  completa. 

fus  plerumque  magis  redditur ,  quam  verba.  !#■.  41.  Hieron.  ibid,  primo  fie  habet:  Appropinqiient 

■>?■,   33.    Ctxc.    H.Te   efs  H  otti"   'np^  tcv  Trar/fa  dvTV'  dies  pajjionis  patris  mei  ,  ^  occidam  Jacob  f-atrem  meum  ^ 

Mm  evMy.a.  ^U  co(  s^i ,  Trarep  ;  iu>iyv(^oy  /h  kmV?  » ■^roiTf/).  paulo  veto  poft  ita  :  Apyropinqnent ,  inquit ,  dies  pajjionif 

Kara, L'^^=>^TC5  J's    'Icita/, ,    aifCsi-^f  ip-j^yi]  '  }i:xv  j   ^  sx-  patris  y  ut  inte-fcian:  f-atrem  mettm  ;  ex   quibus   duobus 

},civQ(r.  Rurfus   habet   Auguftin.  fer.  4.  col.  ZI.  g.  Be-  ur.um  confeci ,  Gracco  limilius   ,  in  quo  fie  :  Ei'te  Ji  "H- 

nedic  ^  me  pater  i  non  enim  una  tibi  ejl  benedidio  :  Sc  fer.  Qxu  eV  tiT  cTja^oi'a  at/rb*   '£y[,':ccruQtiv  ai  u/^;pcci  t?  x/c£k5 

y.  col.  5  r.  d.  Benedic  ^  me  pater  :  i^  exto'jit  ,  ^  acccpit  he-  ry  irx-rp^  fjM  ,  i'-a  a^ojiTSiVw  'laxwC  to;*  dS's?''poy  /wir.  Hue 

nediclionem :  Si  let.  4.  c:o\.  11,  {.Ci/mjlrangulaiusejpt  Ifaac,  eriam  redeunt  quje  Ambrof.  narrat  1.  z.  de  Jac.  c. 4.  to. 

id  ejl ,  citm  coatlus  ejjit ;  St.  infra  ,  z6.  d.  Ojiare  Juggillatus  I.  col.  465.  f.  dicens  :  Hinc  orta  eft  invidia  ,  55  miimbatur 

JjaaCy  benedixit  ?  jam  enim  necejjitate  jam  coad us  pater  ejus,  Efxii  ,    qtcod  poft  obitum  patris  fatrem  occideret, 

&c.  Similiter  apud  Ambrof.  1.  z.  de  Jac.  c.  5.  p.  46Z.  d.  if.  42.  Gia:c.  iic  pergic :  'A-Tn-^yhu  /5  "PsE/xxa  ra  p«- 

£t   ipje  jtt  benediceretur  cogendo  ellcutt  t   ^  impetrai'it.  ^««7«  Hcau  ry  f'/y   nVTiis;  7^ TrpscCuTsfH' k^  irsfx'^ixQcc    f'xa- 

•jf.     59.  Idem  Auguft.  infra  ,   col.   z6.  d.  Dixit  illi  ;  ^EC^j-'Iaxafi  tof  viay  oi/tm?  toj- jsoite/jcj',  ^  ejVec  kutu'  'l/i? 

icce  ab  ubertate  terra  erit  tibi  habitatio  ,  ^  a  rore  cttli  :  &  'Hiixv  0  a/eA^o;  Cif  a•7r£f^£^  Co;  Ttf  d-TTO/.TUyat  c;.  Quibus  allu- 

fer.  5.  col.  51.  i.  Accepit  benedidionem arore  cecli ,  ^  dens  Auguft.  quaeft.  81.  in  Gen.  to.  3.  col.  J98.  d.  ait: 

fertilitate  terrx  omnem   abltndantiam.    Tertul.   veto  I.    3.  Ouotnodtt  atiriuntiata  vel  renuntiata  Junt  verba  EJait  Rebec- 

contr.  Marc.  p.  680.  c.  lie  habet  :  De  opimilate  term  erit  ex  ,  quibus   comminatns   eft  occidere  fratrem  fuum  ,  ciin 

inhabitatio   tua  ,   g  a  rore  coeli.  Ambrof.  epift.  77.  col.  Scriptura  dicat :  Hoc  eum  in  fua  cogitatione  dixiffe. 

3090.  c.  Ecce  ab  ubertate  terrx  erit  iibi  habitatio  ,  {5  a  rore  ■ft-  43...  44-..  45-  Iti  i"  Gr.  Hvv  vr  tUyoy  ,  cw.nQn  fix 

taeli  fummo.    Grace.  'AmczfiCei?  /5  'Icoeix  0'  -irnTvif  ivlS ,       tb?  ^dw;  ,  j,  altera;  «Vo'/pa?/    £/'«  ™  Hicmol ctn'iat if 

i7-jTey  (O/TW*  'IJ^  aVo  tmj  -tti^Ivtc^  TtJ';  7«;  e^ai  h  xaroixu-  otKvQ'yy  /^ET'atJTy  H/^E/ia;  nyx^y'soig  tk  cfuros-ps-J^ccircy  ty/^o/ 

«1;  cs  ,   «,00^0  Ti?;  JpQi   n  i'ftuS  ccioiUy.  «,  th»  o'f7HK  t?  o:/e>^?cv i  a'^nos-Ei'^a^^a  f<E/aTE^^|.o^«l' C6 

*.  40.   Eadem  rurfum  legit  Ambrof.  1.  2.  de  Jac.  c.  cxiTiir,S<.c.  quibus  refpondent  ifta  ex  Auftore  op.  imp. 

3.  to.  I.  col.  46Z.  f.  46}.  d.'ac  in  Pf.  118.  col.  looz.  f.  in  Matth.  hom.  I.  p.  15.  a.  Fili,  audi  me  ,  Jj  fuge  in 

Similiter  in  Gr.Ka/  sVi  t« /ia^a/pa  c^  C"'C!' '  & '^"  di  i-K-  MefopOtamiam  ,  donee  qsiiefcat  ira  fratris  tui.  Item  ifta  eK 

^S  m  SiMvQ^ti^  •  ES-a/  J E  wi'/.ot  iou  Ka?E'>n;  j.  '.-hm'Qik  liy ,  Hieronymo  ,  1.  contr.  Helvid.  to.  [.4.  part.  z.  col.  1 39._  c, 

&c.  ut  fupr.  Recle  Auguft.  fer.  4.  to.  j.  "col.  24.  a.   b.  Jacob  fratris  infrdtai  metuens ,  Mejopotamiatn  perrexit. 
£t  in  gladiO  tut  vivis ,  ^  fratri  tut  fervies  :  erit  autem 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXVIII. 


7y 


CAPUT     XXVIII. 


VULGATA     KOVA. 
■  1.  -xT  Ocavititaque'Tfaac  Jacob,  &  benedixit 

V  I 


nsorum 


eum ,  pr.-Ecepitque  ei  diccns  :  Noli  acci- 
pere  conjugem  de  geiiere  Chanaan  : 

I.  fed  vade,  &  proticifccre  in  Mcfopota- 
jniam  Syri.-E ,  ad  doinum  Batliuel  patris  matiis 
tu£e,&  accipe  tibi  iiide  uxoiem  de  filiabus  La- 
ban  avunculi  tui. 

3 .  Deus  autem  omnipotens  benedicat  tibi ,  & 
erefcere  te  faciat,  atque  multiplicet  :  ut  lis  in 
turbas  populorum. 

ij.  £t  dec  tibi  benediiliones  Abraliaj ,  &  fcmini 

tuo  poft  te  ;  ut  polTidcas  terram  peregrinationis 

tus,quam  pollicitus  eft  avo  tuo. 

Cf.  IX.       ?•    Cumque  dimifliiret   eum  Ifaac,  pofeftus 

11.  venit  in  Mefopotamiam  SyrL-e  ad  Laban  filiutn 

Bathuel  Syri,  fratrem  Rebecca;  matris  iua;. 

VULGATA       NOVA 

6.  Videns  autem  Efaii  quod  beiiedbdlTet  pater  fuus     Sytiam 
Jacob,  &  raififlet  eum  in  Mefopotamiam  Syria; ,  ut  in- 
de  uxorem  ducetet ;  &  quod  poft  benediAionem  pr:c- 
cepifl'et  ei ,  dicens  :  Non  accipies  uxorem  de  filiabus 
Chanaan  : 

7,  quodque  obediens  Jacob  parentibus  fuis ,  iffet  in 

VuLGATA      NOVA. 

10.  Igitur  egreflus  Jacob  de  Berfabee,  per- 
gebat  Haran. 

I I .  Cumque  veniflet  ad  quemdam  locum ,  & 
vellet  in  eo  requiefcere  poft  folis  occubitiim  ,  culit 
de  lapidibus  qui  jacebant,  &  fupponens  capiti 
fuo ,  dormlvit  in  eodem  loco. 

11.  Viditque  in  fomnis  fcalam  ftantem  fuper 
terrain,  &cacumen  illius  tangens ccelum  :  Ange- 
les quoque  Dei  afcendentes  &  defcendentes  per 
eam, 

1 5.  &  Dominum  innixum  fcalre  dicentem  fi- 
Tn/.  5  J.  bi :  Ego  fum  Dominus  Deus  Abraham  patris  tui , 
I.  48.  J.  &  Deus  Ifaac  :  Terram ,  in  qua  dormis ,  tibi  dabo 
&  femini  tuo. 


Versio    antiqua. 
I Non  accipies  uxoiem  ex  filiabus  Chana- 


2.  furgcns  *  fuge  in  Mefopotamiam ,  in  domum 
Bathuel  patris  matris  tux ,  &  fume  tibi  inde  luo- 
rem  de  hliabus  Laban  frauis  matris  tuae. 

5.  Deus  autem  meus  benedicat  te,  &  augeat 
te,  &:  multiplicet  te  :  &  eris  in  congrcgationes 
gentium. 

4.  Et  det  tibi  benediflionem  Abrahx  patris  rui, 
tibi ,  &  femini  tuo  polt  te  :  ut  bxres  has  terra: 
incolatus  tui ,  quam  dedit  Deus  Abrahx. 

5 (Sc  exiit  in  Mefopotamiam  Syrix 


Aifg.  I.  1<,.Jtcil/. 
Dri,    c.    38.    I.    7, 
445- *• 
*  I.  vade. 


Afig.  letui.  lOJ, 
'•3-  551.^.       ,„ 


8.  probans  quoque  quod  non  libenter  afpiceret  fi- 
lias  Chanaan  pater  I'uus  : 

9.  ivit  ad  Il'maelem  ,  &  duxit  uxorem ,  abfque  iis 
quas  prius  habebat ,  Maheleth  flliam  Ifmacl  iilii  A- 
braham,  Ibrorcm  Nabaioth. 

Versio    antiqua. 

10.  Et  exiit  Jacob  a  puteo  jLU-ationis,&:  pro-   Ai'^.i.  is.dttiv. 
feftus  eft  in  Charram.  -0«,  c.  jg.  t.  7. 

11.  Et  de\'enit  in  locum  ,  &  dormi\'it  ibi ,  *"**• '' 


N  o  T  jE   ad 


occiderat  enim  fol  :  &  fumpfit  ex  lapidibus 
loci ,  &;  pofuit  ad  caput  fuum ,  &  dormivit  in 
loco  illo. 

1 2.  Et  fomniavit  :  &  ecce  fcala  ftabilita  fuper 
terram ,  cujus  caput  pertingebat  ad  coelum :  & 
Angeli  Dei  afcendebant,  &:  defcendebant  per  il- 
1am: 

13.  &  Dominus  incumbebat  fuper  illam,  & 
dixit :  Ego  fiun  Deus  Abraham  patris  tui ,  &  Deus 
Ifaac ;  noli  timere  :  Terram ,  in  qua  tu  dormis  fu- 
per eam ,  tibi  dabo  illam  &  femini  tuo. 

Versionem    antiqua  m. 


f.  I.  similiter  Ambrof.  in  Pf.  43.  to.  i.  co!.  89J.  e. 
&  epifl.  19.  to.  1.  col.  842.  e.  J^on  accipies  nxorem  a  filict- 
itts  Cbananxorum.  Sic  ertam  in  Grxco. 

ir.  1.  Ita  e  Graeco  ad  verbum.  Augufl.  autem  qusft. 
82.  in  Gen.  to.  5.  col.  558.  e.  ait  :  Ormd  habem  Latini 
codices  ,  IJ,wc  diccnte  filio  fuo  :  Vade  in  Mefopotamiam 
in  domum  Bathuel  patris  matiis  tuj:  ,  Sc  fume  inde  tibi 
uxorem  :  Grxci  codices  non  hctbent  ,  vade  ,  fed  fuge  ,  hoc 
tft  ,  KTraJpxi:,  Similiter  Ambrof.  1.  de  fug.  f^c.  c.  4.  to. 
I.  col.  426.  d.  Suit/it  Rebecca  (c.  27.  t-  45.  )  Et  f"gc  , 
inquit ,  in  Mefopotamiam  ;  Ifaac  dicit :  Sitrgens  ,  vade  in 
Mefopotamiam   in  domum  Bathuel.   Item  epift.   19.  to.   2. 


col.  54  J.  a.  fie  habet :  Et  devenit  in  locum  ,  t^  dormivit  in 
loco  illo  ,  ijHotiiam  jolis  occafus  eyat ;  ^  fumpjit  lapidem  ex 
lapidibus  loci  ,  g  pofuit  ,  Sec.  ut  fupr.  Cypr.  etiam  1.  2. 
Tertim.  p.  292.  b.  memorat  lapidem  ,  quem  pofuit  Ijrael 
ad   caput  fuum. 

If.  12.  Eademitenimrefert  Aug.  I.  de  unit.  Eccl.  to.  9. 
col.  545.  f.  excepto  uno  ,  ^  vifum  vidit ,  loco  fj  fomnia- 
vit. In  Grsco  Ka:  irv-TnixStt ,  deinde  ilc  :  i^  iJi  »;/<«^ 
fVnf.^^/iH  eV  rri  7J1'  ,    m;  li  zepDtMl   ap.'X»'=r7o   ej"?  to;-    ^^avitr* 

K,  o't  avys^c Kj  v.xT:^cttvzy   iir^dvlr,'    In  Mf.  Alex.  gV' 

duTifi;,  in  edit.Compl.  «Tr'aVTiii.  Eadem  narrat  Tertiil.  1. 
J.contr.  Mate.  p.  680.  c.  Jacob  fomniat  Jcalas  obfirmatas 


col.  842.  e.  Vade  in  Mefopotamiam  in  domum  Bathuel in  terra  ad  cerium  ,  ^  angelos  alios  afcendentes  ,  ^  alios 


^  eju:   tibi  adqiiire  eoptilam.  Vide  etiam  in  Pf  45. 
col.  %'_)^.  e. 

't.  3.  Itidem  Grasce. 

"t.  4.  Similitef  habet  idem  Augufl.  Locut.  100.  de 
Gen.  to.  3.  col.  332.  b.  Et  det  tibi  bencdiilioiiem  patris  tui 
Abraham.  Ita  quoque  in  Graeco ,  practer  unum  ,  //?,  mei , 
loco  0?,  lui.  In  Mf.  tamen  Alex,  legitur ,  t?  Tarpo;  n- 
reliqua  concordant  ad  verbum. 

■jf".  y.  Grjec }^x}  e'-GjopsfCM  si^  THf  MsccsTDTcc/^'ai'  tt^o? 

AaCxt,  &c.  omilfa  voce,  Si/fi'a?  ,  qua;  tamen  additur  infia 
Tff-6.  &  7. atque  etiam  nunc  legitur  yf.  ^.  inquibufdam 
Graccis  ,  uti  fup.  t.  2.  in  Mf.  Alex,  hanc  autem  olim 
defuilfe  in  LXX.  auitor  eft  Auguft.  ibid,  dicens  ■  Qj;a/i 
Mejopotamia  dicatur  viji  Syrix  ,  qu.imvis  ,  inquit  ,  hoc 
SeptKaginta  non  habere  perhibcmtur  ,  Syriie  -.fed  cum  afle- 
rifeo  fcriptum  efl. 

Tt.  10.  Ita  nil  fum  habet  Auguft.l.  de  unit.  Eccl.  to.  9. 
col,  J4y.  e.  f.  nee  aliter  in  Graeco. 

T.  H,  Eadem  legimtur  Gfa?ce  ,  practcrunum,  ci-nvv' 
THCe  TOTM  ,  occurrit  loco  ^  pro  dezenil  ifi  locum;  al.  «VhV- 
ttfis  ^r  TU  -riiru.    Idem  Auguft.  1.  de  unit,  Eccl,  to,  5. 


defcendentes.  Item  Cypr.  1.  2.  Teftim.  p.  292.  b.  Et  dormiens 
(  Jacob  )  v:dct  fcalam  ad  ccclum  pertingentem  ,  in  qua  conj^ 
titutus  erat  Dominus  :  ^  angeli  afcendebant  ^  l^  de/cende- 
bant.  Ambtof.  quoque  in  PI.  I.  to.  I.  col.  744.  f.  hacc 
habet  :  Scalarum  Jimjlem  ejje  Scriptura  nos  docet  pietatis 
a/cenfim  ,  per  quas  vidit  angelas  Domini  a/cendentes  ^  def-' 
cendentes  fanclus  Jacob.  Aui5l.  op.  imp.  in  Matth.honi.  2. 
p.  27.  a.  Cum  fugeret  y  inquit,  Jacob  ante  jratrem  juum 
Efaii  ,  (5  venijfet  ad  vefperum ,  vidit  (omnium  tale  :  / 1  .i/.t 
po/ita  erat  ,  cujus  caput  pertitigebat  ufjue  ad  ccelum  i  ^  .1«- 
geli  afcendebant  y    "i^  defcendebant  per  eam. 

■t.  15.  ItidemGraece,  praeter  haec  pauca  qua:  vatiant  : 
0  Js  Kf'p-o?  sVerM/'JXTC.....  H  7H  f^i'iK  cy  xa^s^^Vf^i  ,  &c.  Ea- 
dem iterum  legit  Auguft.  1.  de  unit.  Eccl.  to.  9.  col.  545'. 
f.  hoc  excepto.  Ego  Jum  Dominus  Deus  :  at  I.  i.  conir. 
epift.  Patmen.  to.  9.  forte  ex  Tichonio,  fie  habet  :  Ego  Deus 
Abrah.K  pains  lui ,  2^  Deus  Ifaac  ,  ne  timeas  :  Terram  enim 
fupra  quanl  tu  dormis-,  libi  dabo  ^ J'emini  tuo.  Auft.  op. 
imp.  in  Matth.  hom.  2.  col.  27.  a.  Domin::s  autem  recum- 
behat  fuper  eam.  Tertul.  I.  3.contr.  Marc.  p.  680.  c.  In- 
tiixuii)  dicit  dcfuptr  Dominmn,  Aucl.  1.  de  fromiir.  p.  i. 


8q 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XX VI II.: 


Versio    antiqua. 

'Ang.i.i6.Jeciv.      14,  Et  crit  femen  tuum  ficut  areiva  terra?  :  & 

Dei,  c.  58.  I.  7.  dilaubmirrupermare,&  in  Africum,&  in  Aqui- 

449-  /•  g-  lonem ,  &;  *  ad  Orientem  :&  Benedicehtur 

*  inf.  in.  I  N  T  E  omnes  tribus  terra: ,  &  in  fcmine  tuo. 

15.  Et  ecce  ego  fum  tecum  cullodiens  te  in 
omni  via  quacumque  ibis ,  &  reducam  te  in 
tciram  banc  :  quia  non  te  derelinquam,  donee 
faciam  omnia  qux  tecum  locutus  ibm. 

16.  Et  furrexit  Jacob  de  Ibmno  ilio,  &  dixit: 
Qiiia  Dominus  eft  in  loco  hoc ,  ego  autem  nei- 
ciebam. 

1 7.  Et  timuit ,  &  dixit :  Qnam  terribilis  eft  lo- 
Ciis  hie  !  non  eft  hoc  nifi  domus  Dei ,  &:  hxc 
porta  eft  coeli. 

18.  Et  fiurrexit  Jacob ,  &  fumpfit  lapidem  quem 
fuppofuit  ibi  ad  caput ,  &  ftatiiit  ilium  in  titu- 
lum ,  &  fuperfiidit  oleum  in  cacumen  ejus. 

Aug.  ijuifl.  8 J.  19.  Et  vocavit  Jacob  nomen  loci  illius,  Do- 
teGfn.t.  3.398.^.  mus  Dei  5  &  Ulommaus  erat  nomen  civitati 
ante. 

Ktrm.  1. ;.  «nf.     io Si  foetit  Dominus  Deus  mecum ,  &  cuf- 

FiUl.  t.  4.  p.  537.  todierit  me  in  via ,  per  quam  ego  pergo,  &  dede- 


/. 


rit  mihi  panem  ad  manducandum ,  &  veftimen- 
tum  ad  operiendum , 

;•  1 .  &  redaxerit  me  aun  falute  in  domum  pa- 
tris  mei :  erit  mihi  Dominus  in  Deum , 

zi.  &  lapis  ifte,  quem  poftii  in  titulum,  erit 
mihi  Domus  Dei :  &  omnium  quscunque  dede- 
tis  milii ,  decimas  ofFeram  tibi. 

N0T>E     AD    VerSIONEM 
in  qua  dermis 


VuLGATANOVA. 

14.  Eritquc  femen  tuum  quafi  pulviS  terr.-E  :  D«Kf« 
dilataberis  ad  Occidentem,  &  Orientem,  &  •*•  ^°' 
Septentrionera  ,  .S  Meridiem  :  &  Benedicen-  ^  '5-  o. 
TUR  IN  TE  &  in  femine  tuo  cunfta;  tribus  terrs.   ^"P-^^* 

1 5 .  Et  ero  cuftos  tuus  quociunque  perrexeris ,"  '** 
&  reducam  te  in  terram  banc  :  nee  diraittara  nifi 
complevero  univerfa  qux  dixi. 

16.  Cumque  evigilaflet  Jacob  de  fomno,  ait: 
Vere  Dominus  eft  in  loco  ifto,  &ego  nefciebara. 

1 7.  Pavenfque ,  Qu^m  terribilis  eft ,  Inquit  ,lo-  Inf.  jy 
cus  ifte  I  non  eft  hie  aliud  nifi  domus  Dei ,  &  par-  1 5« 

ta  coeli. 

i  8.  Surgens  ergo  Jacob  manJ  ,  tulit  lapidem 
quem  fuppofuerat  capiti  fuo ,  &  ere.xit  in  titulum 
fiindens  oleum  defuper. 

19.  Appellavitque  nomen  urbis  Bethel,  qu« 
prius  Luza  vocabatur. 

10.  Vovit  etiam  votum,  dicens  :  Si  fuerit 
Deus  mecum  ,  &  cuftodierit  me  in  via ,  per  quam 
ego  ambulo ,  &  dederit  mihi  panem  ad  vefcen- 
dum ,  &  veftimentum  ad  induendum , 

1 1 .  reverfufque  fuero  profper^  ad  domum  pa- 
tris  mei  :  erit  mihi  Dominus  in  Deum , 

11.  &  lapis  ifte,  quem  erexi  in  titulum,  vo- 
cabitur  Domus  Dei :  cunftorumque  qu^  dederis 
aihi ,  deeiraas  ofFeram  tibi. 


£.  15.  ap.  Frofp.  p.  107.  e.  addit  :  Terram 
tibi  d.ibi)  earn   ,  jj'  Jimini   tuo  fsfl  te, 

Tf.  14.  Opume  fibi  conftat  Aug.  1.  4.  contr.  Crefcon. 
to.  9.  col.  521.  c.  ubi  eadem  prorfus  habet  quae  fupra  : 
eadem  quoque  turn  1.  de  unit.  Eccl.  to.  9.  col.  34J.  f. 
tuml.  I.  contr.  epift.  Parmen.  col.  13.  a.  nili  quod  hoc 
pofteriori  loco  ,  pro  dil.itahiiur  fuprr  mare  ,  legit  ,  rejile- 
htur  in  mare  ;  akero  veto  de  unic.  Eccl.  mnltiplicaiitur 
fufra  mare.  Itidem  in  CoUat.  Carthag.  p.  391.  a.  cum 
verbo    miilnp'.icatiiur  ,   ac  praeterea   m   AJriiam  ,   loco 


A  N  T  I  QUAM. 

unciionis. 


I  Afri> 


■-Tctt  iTTi  ca>-a;fia/. 


Grxc.  ^ 

&c.  ut  in  Lat.  Mf.  Alex.  =Vi  >/{<» 


5  ^W«' 

^.  I  J.  Similiter  habet  ad  vetbum  idem  .\ugufl:.  1.  de 
unic.  Eccl.  to.  9.  col.  346.  c.  item  locut.  102.  de  Gen. 
to.  3.  col.  331.  cab  hoc,  nan  derelinijH.im.  Ncc  dillimile 
quid  Grsce ,  prater  hoc  ultimum  ,  i'sx  £Xo[*H5a  001 ,  qnx- 
eunijne  locutus  fum  tibi. 

t'.  1(5.  Optime  c  Grxco.  Eadem  netum  legit  Auguft. 
ram  quaeft.  8y.  iuGen.  to.  5.  col.  398.  e.  turn  locut.  103. 
deGen.  col.  532.  c.  hie  tamen  pro  nejciebam  ,  fcribit , 
ignerabam.  Gr.  ok'x  ij/:;»*  utrobique  vero  ,  quia  eft  Do- 
minus ,  e  Grasco  o7f  s^i  Kf'p.e^. 

It.  17.  Auguft.  quacll.  8  3.  in  Gen.  to.  5.  col.  398.  e. 
£t  timuit  ,  ^  dixit :  Qttam  terribilis  locus  hie  .'  hoc  non  eft  , 
B»/i  domus  Dei  ;  ^  Ajc  porta  eft  edit.  Re6le  quidem  ,  hoc 
non  eft,  juxta  Gra:c.  c^«  ;f  1  t?7o  ,  licet  loco  fup.  de  civit. 
Dei  legatur  in  editt.  non  eft  hie,  fed  contr.  Mfs.  fidem  , 
qui  illic  etiam  ferunt ,  non  eft  hoc.  Tertul.  1.  3.  contr. 
Marc.  p.  681.  a.  lie  :  Quam  terribilis  eft  locus  ifte  !  non 
tft  aliud  ,  Jed  xdes  Dei  ;  t^  b.tc  fcrsa  ceeli.  Hieron.  vero 
quaeft.  Hebr.  in  Gen.  to.  2.  col.  532.3.  Qu.hn  terribilis  eft 
locus  ifte  I  non  eft  htc  nifi  domus  Dei ;  £5  h^c  porta  cceti, 
Auct.  op.  imp.  in  Matth.  hom.  2.  p.  27.  a.  Otthn  formi- 
dclofus  locus  eft  hu  I  non  eft  aliud  hic ,  nifi  domus  Dei  ,  ^ 
porta  ctcli.  Item  apud  Hilar.  1.  J.  de  Tiin.  col.  865.  b. 
Et  domus  Dei  ,  ^  porta  cceU  lecus  ejje  hie  vifionis  oftenditur. 
In  Gr.  Kal  /^oCm&h  ,  jj  ti-itey'    d^  ipoSfpo;  0  to-utc;  j?/55*ux 

"Jf",  18.  Gr.  Kcei  «/fVH  'laKiiC  70  -Trputy  jcj  iMzd  Tor 
^/6:y  or  i/Vi&wxsi'  ff.u  vrpo;  xs^a>Hi;  at//K'  i.  es'y-'sr  ccvTor 
fi>m,  J,  i-^ix-"  >  *"^'  "' '"  ^^'-  Eorumdem  meminit  Au- 
guft.  denuo  quaeft.  84.  in  Gen.  to.  3.  col.  398.  f.  dicens : 
Statuit  lapidem  Jacob  ,  quem  fibi  ad  caput  po(uerat  ,  ^  conj- 
tituit  eum  titulum  ,  fj  pcrjiidit  ilium  oleo.  Item  Cypr.  1. 
s.  Teftim.  p.  zjS.  b.  Lapidem  ccnjecra-jit ,  ^  uaxitjacra- 


mento 

if.  19.  Similiter  habet  idem  Auguft.  1.  16.  de  civIt, 
Dei  ,  c,  38.  col.  449.  g.  Ut  -vocavit  Jacob  nomen  loci  illius  , 
domus  Dei.  Hieron.  veto  quaeft.  Hebr.  to.  2.  col.  532.  a. 
Lt  vocavit  Jacob  nomen  loci  illius ,  Bethel  \  ^  Ulammaiis 
erat  nomen  ctvitatis  priits.  Grace.  Kk;  exK^6CE  (  Mf.  Alex, 
addit  ,  'Iflt)ta>£  )  TO  oxoywa  t?  toVs*  s'xeiVv  ,  ci'xc;  ©ev  (Aquila 
"BctihrX  )  i,  Ou>.ct/nKvt,  (  Mf.  Alex.  Owa/i^aii;  ,  Mf. 
Oxon.  cum  ed.  Aid.  OJ,\a,u^a:i/;  )  «f  c.cLtxr^  Tc'^sr  t5  t^o- 
Tipcr.  Hieron.  ibid,  ^unc  loco  nomen  imponit ,  ^  z/ocat 
ilium  ,  Bethel ,  id  eft  ,  domum  Dei :  qui  locus  vocabatur 

ante,   Luza unde  ridicule  qnidam  verbttm  Hebra'icum  , 

Ulam ,  nomen  eJJe  urbis  put.int ;  chm  Ulam  ,  interpretetur 
priiis.  Ordo  itaqtte  ifte  eft  letlionis  :  Et  vocavit  nomen  loci 
illius  ,  Bethel  ,  ^  priiis  Luta  vocabulum  erat  civitatiSm 
Augullin.  vero  qu*(l.  113.  in  Gen.  to.  3.  col.  404.  g. 
Animadvertendum  eft ,  inquit  ,  tria  jam  nomina  hujus  civs.' 
tatis  commemorata  :  Ulammatis  ,  quod  diilum  eft  e.im  priiis 

z'Ocatam ^  Bethel  ,  quod  nomen  ipfe  impofuit  ,   ^  inters 

pretatur  ,  domus  Dei  :  ^  Luza  ,  quod  rnoda  commemoratuni 
eft.  Vid.  infr.  ad  cap.  35'.  6.  9. 

T^.  20.  Idem  Hieron.  epift.  18.  ad  Eufloch.  to. 4.  part, 
Z.  col.  44.  c.  lie  :  Si  fuerit  Dominus  mens  mecum  ,  ^  ferva~ 
-verit  me  in  via  bac  ,  per  qu.tm  ego  iter  facio  i  ^  dederit  mihi 
panem  ad  manduc.tndum  ,  1^  veftitum  ad  veftiendum  :  Sq 
epift.  ad  Hebid.  quaeft.  2.  to.  4.  part.  i.  col.  172.  b.  Si 
fiierit  Dominus  Deus  mecum  ,  55  dederit  mihi  panem  ad  vef- 
cendum,  ^  veftimentum  ad  operiendum:  &  in  Ezech.  4S, 
to.  3.  col,  1052.  d.  Si  dederit  mihi  Dominus  cibum  ai 
vejcendum  ,  ^  veftem  ad  operiendum,  Ambrof.  veto  in  Pf. 
118.  to.  I.  col.  988.  d.  Si  Dominus  Deus  mecum  eft  ,  ut  dea 
mibi  panem  numducare  ,  ^  veftem  indui.  In  Gr.  primum  : 
Kil  «vixTi  'laniS  Ei'X"' .  >.!•/'"'  quod  Auguft.  quxft.  Sj. 
in  Gen.  to.  3.  col.  398.  g.  teddit  per  hoc  ,  votum  vovit  i 
mox  in  Grjcco  :  'Ea/  ji  Kf'^.c;  0  Geo;  //;t'  /^k  ,  j^  «Tfa^f^a^Tj 
flf  6v  T-i)  oVw  rxcTA  Ji  57^  'Bcpsoc^ucti  ,  jt.  cTw  fiOi  xprcr  <px- 
yur,  )c,  if^xrizv  i7tp.Cct?y',^xi. 

't.  21.  Itidem  Graece  ,  prseter  hoc  :  xaiifoi  Ki/fuj 
fi9i ,  ^  erit  Dominus  mibi. 

Tf.  22.  Graec.  Kal  0  >.iUi  cuto;  ,  or  ;;vea  ^mm  ,  I's-oJ  H^i 
cnco;©Ef"  ij  iritrur  ur  sir  /xai  S'Sq  /fKa'nff  ooto/exoctcJc;* 
ima.  «( ,  Ambrof  in  Pf.  1 18.  to.  i.  col.  988.  d.  Omnium 
qua  das  mihi  ,  decimam  decimabo  ttbt.  Anon.  ap.  Ambrof. 
to.  2.  col.  2.  b.  Omnium  qux  mihi  dederis,  decimam  decima^ 
bo  tibi.  Vide  etiam  Auguft.  qusft.  8  J.  mCen.  to.  3.  col. 
398.  g. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXIX. 


8i; 


CAPUT     XXIX. 

VuLGATA       NOVA. 

Rofedus  ergo  Jacob  venit  in  terram  Oiienta- 


r.p 

JL    lem. 

I.  Et  vidlt  puteura  in  agro ,  tres  qiioque  greges 
ovium  accubantes  juxta  eum  :  nam  ex  illo  adaquaban- 
tur  pecora ,  &  os  ejus  grandi  lapide  claudebatur. 

VULGATA     NOVA. 

5.  Quos  interrogans,  Nunquid,  ait,  noftis 
Laban  filium  Nachor  ?  Dixerunt  :  Novimiis. 

6.  Sanufne  eft  ?  inquit  :  Valet,  inquiunt  ;  & 
ecce  Rachel  filia  ejus  venit  cum  grege  fuo. 

7.  Dixitque  Jacob  :  Adhuc  multum  diei  fuper- 
eft,  nee  eft  tempus  ut  reducantur  ad  caulas  gre- 
ges :  date  ante  potum  ovibus ,  &  fic  eas  ad  paf- 
tum  reducite. 

8.  Qui  refponderunt  :  Non  pofTumus,  donee 
omnia  pecora  congregentur ,  &  amoveamus  la- 
pidem  de  ore  putei ,  ut  adaquemus  greges. 

9.  Adhuc  loquebantur,  &  ecce  Rachel  venie- 
bat  cum  ovibus  patris  fui  :  nam  gregem  ipfa  paf- 
cebat. 

10.  Quam  cum  vidiflet  Jacob,  &  fciret  con- 
fobrinam  fuam  ,  ovefque  Laban  avunculi  fui  :  a- 
movit  lapidem  quo  puteus  claudebatur. 

I I.  £t  adaquato  grege,  ofculatus  ei\  earn  :  & 
elevata  voce  flevit , 


J.  Morifque  erat  ut  cunftls  ovibus  congregatis 
devolverent  lapidem  ,  &  refedis  gregibus  rurfum 
fuper  OS  putei  ponerent. 

4.  Dixitque  ad  paftores :  Fratres,  unde  eftis  ?  Qui 
refponderunt :  De  Haran. 

VeRSIO     ANTIQUA. 

Noftis  Laban  filium  Nachor  ?.... 


7 Adhuc  eft  dies  multa,  nondum  eft  hora 

congregandi  pecora 


^it^.  toeul.  104. 
5.552.1:. 


Item  leciil.  lOj, 
351.  </. 


9 venit  Rachel  cum  ovibus  patris  fui 


Aug.  qiixjl.  85, 
in  Gen.  t.  j,  cc/. 
}99.«. 


1 1.  &  indicavit  ei  quod  frater  eftet  patris  fui , 
&  filius  Rebecca; :  at  ilia  feftinans  nunciavit  patri     ejus ,  &  qda  filius  Rebeccx  eft 
fuo. 

VuLGATA       NOVA. 

1 5.  Qui  cum  audifTet  venifTe  Jacob  filium  fororis     tem  caufis  itineris, 
fus,  cucurrit  obviam  ei  :  complexufque  eum,  &in 
ofcula  ruens ,  duxit  in  domum  fuam.     Auditis   au- 

VuLGATA     NOVA. 

1 5 .  dixit  ei :  Num  quia  frater  meus  es ,  gratis 
fervies  mihi  i  die  quid  raercedis  accipias. 


10 cum  vidiffet  Jacob  Rachel,  filiam  La- 
ban fi-atris  matris  fux acceflit,  &  rcvolvit  la- 
pidem ab  ore  putei. 

1 1 .  Et  adaquavit  oves  Laban  fratris  matris  fuas ;  Jiienn.  i.  mnt. 
&  ofculatus  eft  Jacob  Rachel :  &  exclamans  voce  a^htd.  t.  4.  p.  1. 
fuaploravitj  «/.139.''. 

12.  &  indicavit  Rachel,  quia  frater  eft  patris 


1 6 .  Habebat  vero  duas  fil  ias ,  nomen  majoris ,  Lia : 
minor  vero  appellabatur  Rachel. 

17.  Sed  Lia  lippis  erat  ocuhs  :  Rachel  decora  fa- 
cie, &  venufto  afpeftu. 

VULCATA     NOVA. 


14.   refpondit  :  Os  nieum  es,  &  caro  mea.    Et 
poftquam  impleti  funt  dies  menfis  unius, 

VerSIO     ANTIQ0A. 

15.  Dixit  autem  Laban  ad  Jacob  :  Quoninm 
frater  meus  es ,  non  fer\'ies  milii  gratis  :  die  milu 
qux  fit  merces  tua. 

VuLCATA       NOVA. 

18.  Quam  diligens  Jacob,  ait  :  Serviam  tibi  pro 
Rachel  filia  tua  minore,  feptem  annis. 

1 9.  Refpondit  Laban  :  Melius  eft  ut  tibl  earn  dem 
quam  alteri  viro ,  mane  apud  me. 

I         V  E  R  s  I  o  ' 


JJiercn,  ubi  ftip. 


A  N  T  I  Q  U  A. 

lo.  Servivit  ergo  Jacob  pro  Rachel  feptem  io.  Et  fervivit  Jacob  pro  Rachel  annis  feptem:  jj,,,.  „,i^j},  gg, 
annis  :  &  videbantur  illi  pauci  dies  pr^  amoris  &  erant  in  confpedlu  ejus  velut  pauci  dies,  eo  mGen.t.  5.  sps.ct 
magnitudine.  quod  diligebat  illam. 

VuLGATA       NOVA. 


X  I .  Dixitque  ad  Laban  :  Da  mihi  uxorem  meam  : 
quia  jam  tempus  impletum  eft  ,  ut  ingrediar  ad  illam. 

ii.  Qui  vocatis  multis  amicorum  turbis  ad  convi- 
vium ,  fecit  nuptias. 

15.    Et  vefpere  Liam  filiara  fuam  introduxit  ad 


eum, 
14. 


dans  ancillam  filii,   Zelpham  nomine.   Ad 


quam  cum'ex  more  Jacob  fuiflet  ingreffus,  fafto  ma« 
ne  vidit  Liam  : 

ij.  &  dixit  ad  focerum  fuum  :  Quid  eft  quod 
facere  voluifti  ?  nonne  pro  Rachel  I'ervii'i  tibi  ?  qua- 
re  impofuifti  mihi  ? 

16.  Refpondit  Laban  :  Non  eft  in  loco  noftro  con- 
fuetudinis ,  ut  minores  ante  tradamus  ad  nuptias. 


N  o  T  ;E    AD    Versionem 


yr.  y.  Sic  eft  in  Graeco. 

yr.  7.  In  GrjEco  deeft  ,  eji  ,  port  nondum  ,  &  loco 
fongreg.^ndi  ,   exftat  ,    ima.y^.ma.t ,   ut  congregrntur. 

*■•  9-   Gr J,  !Ji  'Fax«*  'i  (uydrKp  AaCa,-  iif^sTO  ,  &C. 

Ut  in  Lat.  Et  ecce  Rachel  filia  Laban  veniebat  ,  &c. 

t.  10.  Grxc.  icaincipit  :  'E7£1'=to  Si  a'«  ;  J  j/ 'lazw'S  , 
faUum  eji  aiiiem  ut  vidit  Jacob ;  deinde  ut  in  textu  Lat.  ex- 
cepiis  his  ;  KaJ  'Tcpa'-.e^h-Mr  '1xa.'uiC  d-j^xuMcs ,  Et  acccdens 
Jacob  revolvit.  Hieron.  1.  conir.  Helvid.  col.  I  59.  d.  ut 
fupra  :  Acceffit  ,  ^  devohit  lapidem  ab  ore  putei. 

'f.  II,  Grxc.  Kotl  sVoViJe  t«  xfo'£«tT«,  &c, uciaLac. 
Tm.  J. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Auguft.  quoque  qu*ft.  87.  in  Gen.  to.  3.  col.  199.  b.  legic 
cum  Hieron.  Ofculatus  efl  Jacob  Rachel ,  ^  exclamans  voce 
Jna  ,  jievit, 

if.  12.  Gr.  Ka)  x~Kyyii\(  tk  'PaX"'  '  '"'"  «^"''i  "^ 
■TTccTfii  ivTvii  ;Vi  ,  &c.  ut  in  Lat.  Apud  Auguft.  qusft. 
87.inGen.  to.  ;.  col.  399.  b.  iic.Et  indici-jtt  ei ,  qaiit 
frater  eji  ejus  ,  i^  quia  filius  Rebecct  eji.  ^ 

■f.    IJ.  Grace.  ErafJs tu  'Iaici£"  oV/ >af  a/s^f  oj 

^fc aVa'rV-'^o^yWO' ''■''5 '^''"''^°^  ''^  ^^' * 

t.  20.  Similiter  Hieron.  ep.  18.  ad  Eiiftoch.  to.  4. 
part,  i.iol.n^.i.it  fnvnit  Jacib  pro  Rachel  annis  feptem 


Arlg.  qiixfi.  89, 
in  Gin,  J95.  e,f. 


82  LIBER     GENESIS. 

Versio    antiqua. 

f.  Confumma  itaque  feptimanam  iftiiis :  &  da- 
bo  tibi  &:  hanc  pro  opere  quoci  operaberis  apud 
me  adhuc  feptem  annos  alios. 

:;8.  Ferit  aurem  Jacob  lie  :  &  implevit  fepti- 
minam  ejus ;  &  dedit  illi  Laban  Rachel  tiliam 
fuam  ipli  uxoiem. 

z().  Dedit  aiitem  Laban  Rachel  filix  fuae  Bal- 
lam  ancillam  fuam ,  ei  ancillam. 

30.  Et  intravit  ad  Racbel  :  dilexit  autem  Ra- 


Cap.   XXIX. 

VulGATANOVA. 

17.  Imple  hebdomadara  dierum  hujus  copu- 
\x  :  &  hanc  quoque  dabo  tibi  pro  opeie  quo 
ferviturus  es  mihi  feptem  annis  aliis. 

iS.  Acquievic  placito  :  &  hebdomada  tran- 
fafta,  Rachel  duxit  uxorem  : 

1 9.  cui  pater  fervam  Balam  tradiderat. 

50.    Tandemque    potitus    optatis    nuptiis 


chel  magis  quam  Liam,  &  fervi\it  illi  feptem  an-     amorem  fequentis  priori  prstulit,  ferviens  apud 


"Hebr.  t,  I,  JJZ.  b, 
r. 


nos  alios. 


35.  Et  concepit,  &  peperit  filium,  &  vocavit 
nomen  ejus,  Ruben,  dicens  :  Quia  vidit  Dominus 
humilitatem  meam 

3  3  Et  concepit  alterum  filium ,  &  dixit :  Quo- 
niam  exaudivit  me  Dominus ,  eo  quod  odio  me 
haberet  vir  mens ,  &  dedit  milii  etiam  hunc  :  & 
vocavit  nomen  ejus ,  Simeon. 

34.  Et  concepit  adhuc ,  &  peperit  filium ,  &:  di- 
xit :  Nunc  mecum  erit  vir  meus ,  quia  peperi  ei 
tres  filios :  ideo  vocavit  nomen  ejus,  Le\i. 

35.  Et  concepit,  &  peperit  filium,  &  dixit  : 
Nunc  fuper  hoc  confitebor  Domino ,  &  ob  id  vo- 
cavit nomen  ejus,  Juda 


N  oTjE   ad 


eum  feptem  annis  alii?. 

5 1 .  Videns  autem  Dominus  qu6d  defpicerct 
Liam ,  aperuit  vulvam  ejus,  forore  fterili  perma- 
nente. 

5 1.  Qua;  conceptum  genurt  filium,  vocavit- 
que  nomen  ejus ,  Ruben ,  dicens :  Vidit  Dominus 
humilitatem  meam ,  nunc  amabit  me  vir  meus. 

J).  Rurfumque  concepit  &  peperit  filium, 
&  ait  :  Quoniam  audivit  me  Dominus  haberi 
conteraptui ,  dedit  etiam  iftum  milii  :  vocavit- 
que  nomen  ejus,  Simeon. 

54.  Concepitque  tertio,  &  genuit  alium  fi- 
lium :  dixitque  :  Nunc  quoque  copulabitur 
mihi  raaritus  meus,  eo  quod  pepererim  ei  tres  fi- 
lios :  &  idcirco  appellavit  nomen  ejus,  Levi. 

5  5 .  Quarto  concepit ,  &  peperit  filium  ,  & 
ait  :  Modo  confitebor  Domino  :  &  ob  hoc  vo- 
cavit eum,  Judam  ;  ceffavitque  parere, 

Versionem 


^  erani  in  canfpe^n  ejus  qrtnji  dies  panci ,  guia  amahat  il- 
tam.  Grjec.  Kai  eVi//£u;£f....  eVrcc  fxH"  k  mQ^  iiXv-rUf 
KUTH  a';  ii/x^pxi  nM'/ou  ,  rrapx  to  ayxTec''  al/xoc  oxjtvv, 

if.  27.  Optime  Auguft.  e  Grseco  ,  nili  excipias  vocem 
feftim.w.im  ,  pro  qua  Grsc.  habet  tk  sZitfj-o.  ,  fed  Mfs, 
Aug.  9.  cum  editt.  Am.  &  Rat.  ididem  ferunt  feftimit. 
Hieron.  quxft.  Hebr.  to.  2.  col.  J  ji.  a.  fie  legit :  ConipU 
ergj  hebdottuiilam  ijiins ,  ^  daho  etiam  hanc  tibi.  Notandum 
quoque  ,  pro  cpere ,  Grxce  legi ,  if/xQiai ,  quod  eperalio- 
nem  fonat ,  feu  litcrttm  ,  qii^fiitm  ,  &c. 

V.  28.    Gl.EC. 'E^PO.'vie  ^S    'lc(X:i;^   ilTQ:^  ,  ^  arSTM^pUCf  TX 

KJc/.ix  tok'thc  ,  &c.  ut  in  Lat. 

Tf .  29.  Ad  verbum  e  Cisco  ,  derracla  voce  Rachel ; 
Mf.  tamen  Alex,  cum  e.lic.  Compl.  addit'Pax"'»- 

Tf.  JO.  Iddem  in  Gricco  :  Hieron.  quoque  quaift.  Hebr. 
to.  2.  Cut.  5?2.  c.  habet :  it  mgrejfus  eft  ad  R.ichel  ,  J5  di- 
lexit Rachel  magis  quam  Liam  i  ^  fervivit  ti  feptem  annis 
nliis, 

■jf".    52.  Grace.    Kai   cvy^xecCs    A;'x  ,    ^   e/eKf»'  vio^  tw 


Matili 
I.  z. 


J'SUTSfOy  TW 
I  K  TpoCfJ  Ctiy,s 

peperitji- 


A  N  T  I  QU  A  M. 

If.  35.  Gr.  K«i  Cfi'f  ^a£e -rax/y  ,  ^  ETfXSi'  vntv 

IaXw£  ,  K.  (iVst*'OTi  HKfeCf  Kl'piC?  OT/  fiiQ-Hfilli  , 

yucj  jj  Th Tot- ,  &c.  ut  inLat.  £r  concepit  iterttm  , 
Hum  'ecnndiim  tpji  Jacob  ,  l^  dixit  :  Qrtia  aitdiuit  Domi- 
nus quod  od:o  habeoT  ;  ^  addidtr  niibi  eti.jjn  hunc  ,   &c. 

Tt.   34.  Eadem  leguntur  in  Gr*co  ,  nili  excipias  ha;c ; 

sf  Tw  ILK  xaf«7r/)35  tfxQ TSTotcc  'jxpj  &c.in  hoc  nunc 

tempore    apud  me peperi  enim  ,    loco  nunc   mecum.,., 

quia  pepert.  Addit  Hieron.  \Jbi  nos  legimus  :  apud  me  eric 
vir  meus  :  Aquila  interpretatus  eft  :  applicabitur  mihi  vir 
meus :  quod  Hebr,i!cr  dtc:tur  ,  Il'ave,  J5  a  Dailoribus  He- 
br^eorum  aliter  tran<fertur  ,  ttt  dicant  ,  Projequetlir  tne  r-ir 
tneus.  Grace,  etiam  pro  Levi  ,  Iciibit ,  Asun  ,  fed  in  Mf. 
Alex.  Am!. 

if.    3  J.  Grace.  Kxi  cvN^xCica  'ir: ,    tTrtiv  mot ,  k  f^-rf 

Hlv  eVj  t^/o  €^:/<o>e7i'cc,«au  Kt-fiW  J txTisiO  t'/x  fc£  t- 

'IhJ'xy  quse  a  textu  Lat.  vix  difcrepant.  Vid.  Augtift.  1, 
16.  de  civit.  Dei ,  c.  58.  to.  7.  col.  450.  b. 


CAPUT     XXX. 


VULGATA     NOVA. 


i.y^Ernens   autem  Rachel  quod   infecunda 


Versio    antiqua. 
Au^.  I.  It.  com.     I &  zelavit  Radiel  fororem  fuam 

fiutjl.t.i,  $95.  e.  V.>e(ret,  invidit  forori  fux,  &  ait  marittt 

fuo  :  Da  mihi  liberos ,  alioquin  moriar. 

VuiGATA      NOVA. 

L,  Cui  iratns  refpondit  Jacob :  Num  pro  Deo  ego     gredere  ad  illam,  ut  parlat  fuper  genua  inea ,  &  ha- 
fum,  qui  privavit  te  fru£tu  ventris  tui  ?  beam  ex  ilia  filios. 

3.  At  ilia  :  Habeo,  inquit,  famulam  Balam  :  iii- 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

Aug.  locut.  106,     4-  Et  dedit  illi  Bailam  ancillam  fuam  ipfi  u-        4.  Dedltque  illi  Balam  in  conjugium  :  qus; 
t.  3. 552..;.         xorem 

Hieron.    quxft.      5.  Et  concepit  Bala,  &  peperit  Jacob  filium.         ?.  ingreffo  ad  feviro,  concepit,  &  peperit 
U'b-.  t.  ».  jji.f.  £ljntn, 

555' "•  C.   Et  dixit  Rachel  :  Judicavit  me  Dominus,  6.  Dixitque  Rachel  :Judicavit  mihi  Dominus, 

&  exaudivit  vocem  meam ,  &  dedit  milii  filium :     &  exaudivit  vocem  meam ,  dans  mihi  filium  :  & 

NoTiE    AD   Versionem    antiqua m. 

*.   I.  Similiter  in  Graeco,  Kxt  i^moiss ,  «ccutfup.  ut  in  Lat. 

Tf.  4.  Itidem  Gracce.  Vid.  eiiam  Auguft.  1.  i6.  de  ci-  t-  6.  Eadem  prorfus  in  Gratco  ,  prster  hoc , /n«j  •' 

»it  Dei,  c.  38.  to.7.col.  4JO.  c.  Qsti,  tnihi  Dens  ,l(KO  mt  Demmifs. 


LIBER     GENESIS. 

VutGATA     NOVA. 

Jdclrco  appcllavit  noraen  ejus,    Dan, 

7.  Ruifumque    Bala    concipiens  ,   pcperit 
alterum  , 

8.  pro  quo  ait  Rachel :  Comparavit  me  Deus 


Cap.   XXX*  ^3 

Versio   antiqua,' 

propterei  vocavit  nomen  ejus ,  Dan. 

7.  Et  concepit  adhuc,  6^  peperit  Bala  ancilla 


Milri».  uki 


jup. 


eum  forore  mea,  &  invalui  :  vocavitque  eum, 
Nephthali. 

9.  Sentiens  Lia  quod  parere  defiifTet,  Zelpham 
ancillam  fuam  marito  tradidit. 

JO.  Qua  pod  conceptum  edente  fiiiuin, 

1 1,  dixit  :  Felicicer  :  &  idcirco  vocavit  no- 
men  ejus ,  Gad. 

li.  Peperit  quoque  Zelpha  alterum. 


1 5 .  Dixitque  Lia  :  Hoc  pro  beatitudine  mea : 
Beatam  quippe  me  dicent  mulieres  :  propterea 
appellavit  eum,  Afer. 

14.  Egreffus  autem  Ruben  tempore  meflTis  tri- 
ticei  in  agrum ,  reperit  mandragoras  :  quas  ma- 
tri  Li.-E  detulit.  Dixitque  Racliel  :  Da  mihi  par- 
tem de  mandragoris  filli  tui. 

lU  Ilia  refpondit  :  Parumne  tibi  videtur , 
quod  pra:ripueris  maritum  mihi,  nifi  etiam  man- 
draaoras  tilii  mei  tuleris  ?  Ait  Rachel ;  Dormiat 
tecum  hac  nofte  pro  mandragoris  filii  tui. 

16.  Redeuntique  ad  vefperam  Jacob  de  agro, 
egrelTa  eft  in  occurfum  ejus  Lia  ,  & ,  Ad  me ,  in- 
quit,  intrabis  :  quiaraercede  conduxite  pro  man- 
dragoris filii  mei.  Dormivitque  cum  ea  nofte 
ilia. 

1 7.  Et  exaudivit  Deus  preces  ejus :  concepit- 
que  &  peperit  ril:um  quintum, 

I  8.  &  ait :  Dedic  Deus  mercedem  mihi ,  quia 
dedi  ancillam  meam  viro  meo  :  appellavitque  no- 
men  ejus,  Iflachar. 

19.  Rurlum  Lia  concipiens ,  peperit  fextum 
fiiiuin, 

i  o.  &  ait :  Dotavit  me  Deus  dote  bona  :  etiam 
hac  vice  mecum  erit  maritus  meus ,  eo  quod  ge- 
nuerim  ei  fex  tilios  ;  &  idcirco  appellavit  nomen 
«JUS,  Zabulon. 

NotjE    ad   Versionem 

■fr.  7.  Eadem  verba  Grscum  exhibet ,  fed  inverfa  hoc 
modo  :  Kai  cty¥t>.aQsv  i'a  Bawa  jj  7ra(J  I'ojtH  Pax*^^  >  **'  ^'^^^^^ 

5f .  8.  Similia  Grsc.  habet ,  exceptis  his  :  XvyayTi^iiiTo 
^b  0"  0ei'?,  xal  cuva.rss'f'itjvv  Tfl  c/ 6?.^«  /aif ,  Coajfumpjit  me 
Deus  ,  (^  colhidata  Jiim  cum  forore  mea  ;  pro  Hal'itare  fecit 
vne  Deus  haliitatioue  cum ,  &c.  Aqtttln  cit ,  tefte  Hierony- 
jno  ibid.  cuvc/.n^f,i-!jzv  ^fo0E:5,  Xi  cn'ak-EfptxjfHi',  i.  e.  con- 
vcrtit  me  Deus,  &  converfa  fum  ,  pro  quo  ,  inquit ,  in  Hp- 
truofcriptum  ejl  :  nephthule  Eloim  ,  nephthalethi  :  un^e 
Aionverjione  ,  Jive  a  comparatione  ,  quia  ntrumque  fonnt 
<onverjionemtJtve  cojnparationemy  Nephtalim  nor>ien  flio  im- 
fofuit  ;  Gr.  N£^6«>e/. 

T?.  9.  Hue  redic  quod  Auguft.  haber ,  1.  16.  de  civir. 
Dei ,  c.  58.  to.  7.  col.  450.  c.  Ciim  enim  dixilTet ,  Rache- 
lem  ancillam  fuam  marito  dedilTe  ,  addit  :  Quod  etiam 
major  foror  ejus  (Lia)  quamvis  peperijjet  •,  imitata  ^  quo' 
niam  multiplicare  prolcjn  cttpiebat ,  ejfecit, 

Tf".  10.  Grxc.  Kai  cijyi?cx.^e  Z;>'^a  n  ■arai//c/.M  Ae/a?,  Xj 
•  T£)te  TsT  'IxKuC  i/'i^y.  Et  concepit  Zelpha  ancilla  Lix  ,  ^  pe- 
perit  ip/i  Jacob  filium. 

Tt.  II.  ItidemGrzce,  nifi  excipiatur  verbum  ,  sVtu- 
tofixci  ,  cognominavit  ,  pro  vocavit :  addic  Hieron.  ibid. 
Ubi  nos  pojuimus  ,  in  formna  ,  ^  Grxce  liicitur  ,  it  ti';^h  , 
^ux  potefi  eventus  dtci  ,  in  Hebrxo  habet  ^  Bagad.  Auguil, 
veroquift.  91.  in  Gen.  to.  3.  col.  400.  b.  Ottod  Latini 
habent  ^  inquit ,  natojiltoLix  de  Zelfa  ,  quod  dixerit^  Beata, 
vel  Felix  fai^a  fum  ,  Grxci  habent ,  ivru^if  ,  quod  magis 
bonam  fonunam  Jignificat.  Mi,  Oxon.  cum  edit.  Cumpl, 

't.  12.  Ita  penc  in  Graeco  ,  inverfo  tamen  verborum 
crdine    :  Kai  ct-KeVaSef   et:   'Zih^a.  »'  xa/sTicxM    Ae/a^,    j, 

Tf.  15.  Ita  deGraeco  ad  verbum.fi tamen  legas,  teaiifi- 
(abunt  ,  non  beatificant  ,  &  tollas  vocem  ultimam  divi- 
tia:  Sit  in  Mf.  Alex.  ^a)t«p/^of(^'(  .  non  ^axap.iT  c/,  quod 
legitur  in  aliis.  Grasci  etiam  nonnuUi  nomini  'Acm'c  ,  ad- 
duce ,  i  <Vi  TA^To; ,  quod  imptobac  Hicion,  hii  veibii ; 
2"»»«.  /. 


Rachel  filium  iecundum  Jacob  : 

8.  &:  dixit  Rachel :  Habitare  fecit  me  Deus  ha- 
bitationc  cum  forore  mea ,  &  invalui ;  &  voca- 
vit nomen  ejus,  Nephtalim. 

9 Vide  Not. 

I  o.  Et  peperit  Zelpha  ancilla  Lix  Jacob  filium, 

1 1 .  &  di:at  Lia :  In  fortuna :  &  voca\it  nomen 
ejus ,  Gad. 

12.  Et  peperit  Zelpha  ancilla  Lix  filium  fecun- 
dum  JacoD. 

I ;.  Et  dixit  Lia  :  Beata  ego,  quia  beatificant 
me  mulieres  :  &  vocavit  nomen  ejus,  Afer,  di- 
vitis. 


19 Parum  eft  tihi ,  quod  accepifti  virum     /p^. /.  22.  few. 

meum ,  infuper  &  mandragorica  filii  mei  vis  ac-  ^^"fi-  '•  2.  35;-  <<. 
cipere? ^ 

16 Ad  me  intrabis  ;  conduxi  enim  te  pro 

mandragoris  filii  mei 


17.  Etaudi\nt  Deus  Liam:&  concepit,  &pe-      ft?»-»».   f;«». 
perit  Jacob  filium  quintum,  ^'^-  '•  ^-  J3J-  *• 

1 8.  &  dixit  Lia  :  De.lit  Deus  mercedem  meam  '• 
mihi ,  quia  dedi  ancillam  meam  viro  meo  :  & 
vocavit  nomen  ejus,  Ulachar,  quod  eft  metres. 

19.  Et  concepit  adhuc  Lia,  &  peperit  filium 
fextum  Jacob , 

zo.  &  dixit  Lia  :  Dotavit  me  Deus  dote  bona :     *  Weron.  habi^ 
ex  hoc  tempore ' deliget  me  \ ir  meus,  quia  peperi  tabit  mecum. 
ei  fex  filios :  &  vocavit  nomen  ejus ,  Zabulon. 


A  N  T  I  Q  U  A  M . 

Male  addn.e  funt  divitis  ,  t<l  eji ,  -tt^Stc^  ,  ciim  ttymolo- 
gia  nominis  ,  Afer  ,  Scripturie  autloritate  pandatur  dicentis  : 
Beata  fum  ego  ,  !<.  beatificant  me  mulieres ;  i^  ab  eo  qriod 
Beata  dicatrir  ah  hamimhus,  filium  fuum  Beatum  'jocaverit, 
Afer  ergo  ,  non  d-.vittx  ,  fed  beatus  diduir  duntaxat  in  prx- 
femi  loco  :  nam  in  alas  Jecundiim  ambiguitatem  -jerbi pojj'ant 
^  dtvitix Jic  Z'Ocari. 

Tf".  I  J.  In  Gr.  lie  ".  Err;  /«  AsiV  Ot'x  fxa''»'  C",  ot« 
okSe;  tIv  oij fci /j.'i  ;^ii  5.  rt;  fixtj px-,ofa.i;  iS  vii  /jv  >«'4;i; 
6cc.  Dixit  autem  Lia:  Nonjaiiseftjibi  quod  accepifli  virnrrt 
meum  ?  nnnqutd  ^  mandragoras  filii  mei  accipies? 

ir.    16.  Grace Ofi;  ifji  i:iif.et>cri  mfief.y  fiffi:S:a/ncii 

•yif  ce  in]  >  &c.  ut  fup. 

Tt.  17.  Grsc.  K*)  eVh'xkce»  0  Geo?  Af'a;  ,  i,  (SK»«£if<i« 
Itsze  ,  &c.  utin  Lat, 

If.  18.  ItaGrsEC.  habet  ad  verbum  ,  nifi  quod  vccem 
/<o/,  tnihi  ,  adjungit  verbo  S^iAoine  ,  dedit ,  &  pru  qu:a  , 
legit,  d>i' i  ,  pro  eo  quod.  Obfervat  ibid.  Hieron.  Itymo- 
logiam  huJHS  nominis  (  llfachar  )  LXX.  Interpreies  tdidtjfe  , 
ell  merces :  non  utique  ,  inquit  ,  ut  plerique  ,  addito  piono~ 
mine  ,  male  legf.nl  ,  xfttmandum  ejl  fcripttim  ejje  ,  quod 
eft  merces ;  fed  totum  nomen  interpretatur  ,  efi  merces  :  Is 
qiuppe  dtatur  ,  eft ,  fj  Sachar  ,  merces.  Et  veto  Hieron. 
fupra  ,  referendo  hujus  verliculi  verba  ,  non  addit ,  quod 
eft  merces.  Sed  quia  monet  infra  ,  LXX.  Interp.  edidilfe, 
efl  metces  ,  &  a  plerifqiie  prspoliium  fuille  relativum  , 
jwoi/,  fubjungendum  duxi  &ipfe,  quod  eft  merces  ,ra3.xl- 
xime  cum  nunc  legatur  Gtsece  :  'Ics-'x"/"»  '  '^'  i"'^-^' 

*■.  19.  Itidemin  Grseco  eft. 

t.  10.  Hucufque  retulilfe  videtur  Hieronymus  factum 
contextum  fecundiim  verlionem  LXX.  hie  autem  5^.  10. 
apud  ipfum  exprelfus  videtur  ex  Hebraco,  vel  laltem  iftud. 
habitabit  mecum,  pofitum  ab  Hieronymo  intra  textum, 
loco  deliget  me  ,  quod  ultim.  fubftitui  ex  ipfo  ,  ut  videtur 
infra.  Itli  veto  nunc  legitur  Grsce  :  Kal  eiVe  As.a-  Hii'l'^ 
fyiai  i  0.=o',-  I.LU  /^fw  ««>»''  sV  ^u  >v,  y.xlfS-  alcSTif-  Hi  i 


mif  /^f  t;  ««  -,if  «'Tw,  &c.  ut  in  Lat.  Et  dixit  Lia: 
Donavtt  Dem  mihi  dtnum  btnum  ntinc  temporis :  deliget  mi 

L  ij 


«4  LIBER     GENESIS 

Versio    antiqua. 

llinen.  tihifiip.     21.  Et  poft  hxc  pepeiit  filiam  :  &  vocavit  no- 
men  ejus ,  Dina. 

V  U  L  G  A  T  A 

1  i.  Recprdatus  quoque  Dominus  Rachelis ,  exau- 
divit  earn,  &  aperuit  vulvam  ejus. 

i  5 .  Qua;  concepit  &  peperit  dlium ,  dicens  :  Abf- 
tulit  Deus  opprobrium  meum. 

2^.  £t  vocavit  nomen  ejus ,  Jofeph ,  dicens  :  Ad- 
dat  mihi  Dominus  filium  alterum. 

Versio 


Cap.    XXX. 

V  U  L  G  A  T  A     NOVA.' 

XI.  Poft  quem  peperit  filiam ,  nomine  Dliiarai 


NOVA. 

i  f .  Nato  autem  Jofeph  ,  dLxit  Jacob  focero  fuo  : 
Dimitte  me  ut  revertar  in  patriam  ,  &  ad  terrain 
meam. 

2.6.  Da  milii  uxores,  &  liberos  meos,  pro  quibus 
fervivi  tibi  J  ut  abeam  :  tu  nofti  fervitutem  qua  fervivi 
tibi. 


ANTIQUA. 

Aug.  lecut.  107,     27 Si  inveni  gratiam  ante  te,  auguratus  ef- 

'.  5-  5JI.  f-         fem  i  benedkit  enim  me  Deusin  introitu  mo. 


29 Vide  Not, 


Attg.j11xit.91.il>     50 &benedixit  te  Dominus  in  pede  meo. 

CcB.  t.  3. 40c.  J.  Nunc  ergo  quando  faciam  &  ego  mihidomum  ? 

hem  LacHt.  z,  de  w       »  wi 

ixid.  3  39.  c. 


Micron,  iiiutfi.  52.  Tranfibo  in  univerfo  pecore  tuo  hodie: 
Kcbr.  t.  2.  J 5 3.  d.  fepara  inde  omne  pe.us  varium,  &:  difcoloi  :& 
JH'".  omne  pecus  unius  coloris  in  agnis,  &  variiun  , 

&  difcolor  in  capris,  erit  mer.es  mea. 

5  3 .  Et  refpondebit  mihi  juftitia  mea  in  die  crafti- 
no ,  cum  venerit  merces  mea  coram  te  :  omne  in 
quo  non  fuerit  varium ,  &.  diicolor  in  capris  &.  in 
agnis ,  fiirtum  erit  apud  me. 


V  U  L  G  A  T  A 
54.  Dixitque  Laban  :  Gratum  habeo  quod  pe- 


VuLGATA     NOVA. 

i  7.  Ait  illi  Laban  :  Inveniam  gratiam  in 
confpeftu  tuo  :  experimento  didici ,  quia  bene- 
dixerit  mihi  Deus  propter  te  : 

18.  conftitue  mercedem  tuam  quam  dem  tibi. 

2.9.  At  ille  refpondit  :  Tu  nofti  quomodo  fer- 
vierim  tibi ,  &  quanta  in  manibus  meis  fuerit  pof- 
fefflo  tua. 

50.  Modicum  habuifti  antequim  venirem  ad 
te ,  &  nunc  dives  efFeftus  es  :  benedixitque  tibi 
Dominus  ad  introitura  meum.  Juflum  efl  iginir 
ut  aliquando  provideam  etiam  domui  mes. 

}  I .  DLxitque  Laban  :  Quid  tibi  dabo  ?  At  il- 
le ait  :  Nihil  volo  :  fed  fi  feceris  quod  poftulo , 
iterum  pafcam ,  &  cultodiam  pecora  tua. 

3 1.  Gyra  omnes  greges  ruos ,  &  lepara  cunc- 
tas  oves  varias  &  fparfo  vellere  :  &  quodcunque 
furvum,  &  maculolum,  variumque  fuerit ,  tarn 
in  ovibus  quam  in  capris  ,  erit  merces  mea. 

3  i.  Refpondebitque  mihi  eras  juftitia  mea, 
quando  pLiciti  tempus  advenerit  coram  te  :  & 
omnia  qus  non  fuerint  varia ,  &  maculofa ,  & 
furva  ,  tam  in  ovibus  quam  in  capris ,  furti  me 
arguent. 

NOVA. 


3  7.  Tollens  ergo  Ja- 
cob virgas  populeas  viri- 
des  ,  &  am.ygdalinas  3  & 


tis. 

5  5.  Et  feparavit  in  die  ilia,  capras,  &  oves,  & 
hircos  ,  &  arietes  ,  varios  atque  maculofos  :  cundum 
autem  gregem  unicolorem  ,  id  eft ,  albi  &  nigri  velleris , 
tradidiC  in  manu  tiliorum  fuoruni. 

36.  Et  pofuit  fpatium  itineris  trium  dierum  inter 
fe  &  generum,  qui  pafcebat  reliquos  greges  ejus. 

NoTiE    AD    Version  EM    antiqua  m. 


37 Vide  Not.  Jtcut 

infra  ad   tt-   58-   41. 
4--  43 


ex  platanis ,  ex  parte  decorticavit  eas  :  detraftifque 
corticibus  ,  in  his  qus  fpoliata  fuerant,  candor  appa- 
ruit  ;  ilia  vero  qu.-E  integra  fuerant,  viridia  permanfe- 
runt :  atque  in  hunc  modum  color  eftedus  eft  varius. 


-jir  mens :  ptperi  enim  f i ,  8cc.  Addit  Hieron.  ibid.  UH  no% 
fofuimus  :  Habitabit  mecum  :  ^  LXX.  intcrp-etaii  funt,i.i- 
liget  (  1.  deliget  )  me  ,  in  Helir-ta  Ihitet  ,  Jezbuleni  :  i^  ejl 
fenfits  :  0;«j  Jex  fitim  geriiii  Jacob  ,  frofterea  jam  fecura 
fum  ;  haiitaht  cmm  mecum  vir  nieus  ;  tiniie  Jj;  Jilins  mens 
vacatur ,  Hahiiacitlum, 

"t.  zi.  Grsc.  Kalfi'-Ta  t?to  ,  J^  pofl  hoc  ;  reliqua  ut 
fupra. 

■t.  Vf.  Addit  Auguft.  ibid.  N«n  videtter  confejuens 
quid  hie  dicendumfuit :  Si  inveniffem  gratiam  ante  te  ,  au- 
guratus elfem  ;  nunc  autem  ,  II  inveni.  Ordo  eft  :  Si  inveni 
gratt.tm  ante  te  ,  permitte  me  augurari :  ilaenim  dixit,  au- 
gtiratus  elTem  ,  tnnqumi  dtceret  ;  6  fi  angumtus  ejjem. 
Nunc  in  Graeco  :  Bt  sCfcy  ;^3,'"  s'a'T.'ci'  n  ,  orx;i'.i,u:n  k-  , 
&c.  Si  inveni  grati.jm  coram  te  ,  augnr.itus  fum  utique  ;  at 
In  edit.  Compl.  o/i^vjoai/wvK  a/,  Augull.  etiam  Locut.  2.  de 
Exodo  ,  to.  5.  col.  5  39.  e.  addit  ut  fup.  Benedixit  me 
Deus  in  introitu  tuo.  Or.  eVi  tjT  C)7  e/co/w. 

_*#.^I9.  50.  Grac.  EiVj  <^£  'ixx-X-'S.uyiri-yisii;  a.  S'i- 
«KAei/xa  501,  J.  'nQa.  it  xtii'»«  0»  fin'ifti.  Macct^ap  »»  35a 
c:i  eVa»/OT  ifiii-  K,  n'«;i-'-.n  e/;  •^r^«5o;  ,  deinde  lie  :  Kcc'i  su- 
^iyvics  «£  Kt/fi:;  i  Qsi;  itt'i  ~a  ,  &c.  ut  in  Lat.  Priora 
ilia  commemorat  Auguft.  ibid,  dicens :  jiit  J.icoli  pojl  14. 
mines  fervitutis  fitx  jocero  fuo  volenti  etim  .7dhuc  apud  fe 
tenere  :  Nunc  ergo  quando  faciam  ,  &c.  dixerat  enim  quod 
creverint  pecora  Lahan   fuh  illo  ,  &c. 

t.  52.  Ita  Hieronymu*  factum  contextum  refert :  quo 
ex  fonte  ambigttum  ;  in  Grxco  nempe  licut  in  Vtilgata 
multa  difTimilia  ;  en  Grscc.  Ylxp^vicrm  ■nrii'x  ri  itfiZcnk 
m  CK,usfc» ,  «.  f^icf)(_-^iai  iiii^it  ir'ii  irf'n^iiioi  txiii  It  tcT; 
"V'^U'  >  S  vii  Aii\iuy.:t ,  j  famv  it  ra?;  a.'Jii. ,  i^ai  fui 
Jtl»>>i-  Tranfeant  imnes  eves  tilft  bsdte  ,  f^  fepara  inde  im- 


nem  ovem  fujcam  in  agnis  ;  ^  omne  fuh.ilhitm  ^  fparfum 
in  capris ,  erit  mei  merces.  Use  &  fequentia  obfcuritate  non 
vacant ,  telle  Hieronymo  ibid.  Multtim  ,  inquit  ,  apud 
LXX.  hiterpretes  confufns  ejl  fenfus  ;  ^  ttjque  in  prxfentem 
diem  nullum  potui  invenire  noflrorttm  ,  qui  nd  liquiduftt 
quid  in  hoc  loco  diceretur.,  exponeret.  Hunc  autem  ipfe  ita  ex- 
ponere  conatur  :  Vis  ,  inquit  Jacob ,  me  fervire  tibi  etiam 
alios  feptem  annos  ?  fac  quod  pofiltlo  :  fepara  omnes  difcolores 
^  varias  ,  tam  oves  qujm  capras  ,  ^  tr.tde  in  manus  jilio.' 
rum  tuorttm.  Kurfitmque  ex  ittroque  grege ,  alba  ^^  nigra 
pecora  ,  id  ejl ,  ttnttts  coloris  ,  da  mihi  :  ji  quid  igitur  ex 
albts  ^  nigris ,  qu.i  unius  colons  (ttnt  ,  varittm  natum  fue* 
rit  ,  meum  erit  ; /1  quid  vero  unius  colons  ,  tttum. 

f.  55.  Subjuncta  h«c  ab  Hieronymo  non  minus  vi- 
dentur  a  Grasco  quam  a  Vulgata  difcrepare  :  ita  nempe 
legitur  Greece  :  Kai  sVa)«f'c£Tai  /.ict  h  /iJtcusci/i^H  uff  it  -rn 
y^ifo.  Tri  s-7riwftat'  ori  sVir  0  ^i^c;  fcis  sv:a^iit  cn'  fro/  0  ear 
^vi  J)  ^cttrlt ,  Kj  ^a^svut  it  Tciit;  at'^i ,  h.  (pctiit  it  toT;  kfvxsi , 
it-iX^i^j-fjiiiZY  i^at  'n-a.fifiil.  £t  exaudiet  me  jujlitia  mea  in  die 
crajiintx  ,  quia  ejl  merces  mea  in  confpcHtt  tuo  :  omne  quod^ 
citnque  nan  fuerit  fparjitm  ,  ^  fubalbum  in  capris  ,  ^Jtif* 
cum  in  agnis  ,  furto  abiatum  erit  apud  me,  Auguil:.  Locur, 
108.  de  Gen.  to.  3.  col.  531.  e.  Ilmiliter  habet  e  Grsco  : 
£f  exaudiet  me  jujlitia  mea  in  die  crajlmo.  Item  Hieron. 
ipfe  ,  in  Ifai.  58.  to.  3.  col.  431.  d.  Ex,iudiet  me  eras  jujli- 
tia mea. 

Tf .  37.  In  Grasco  fie  ;  ' B^aCs  Ji  ixuTa  'lecxooC  paCcToir 
rupotziVni'  'x_^Q:pay,  fc  x.apviiMty  tj^ ir?yxrcxns'  k.  s>.s-7rtC£t  d'jTx^  'la- 
xmS  ^i-TrizfitiTX  ^svni:  *,  TspiQVficct  TO  yj^oi^fjt ,  iipout^Td  eVc 
1X.C,  ca'to/cf^  TO  hivv}jt  y  6  i^i-TTtcs  ,  •^Tcjxi'io'.  Sumpfit  autem  fibi 
Jacob  virgam  jlyracinam  vtridem  ,  £J  nucinam  ,  ^  plat.mi  ; 
i^  decerticavit  eas  Jacob  dicoriicuiones  albas  i  ^  dijhaheat 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXX. 


«S 


V  U  L  G  A  T 

}S.  Pofuitque  eas  in  canalibus,  ubi  efRindebatur 
aqua  :  ut  cum  veniirent  greges  ad  bibendum,  ante 
oculos  haberenc  virgas,  &  in  afpeftu  earum  concipe- 
jrent. 

5  9.  Fadtumqueeft  ut  in  ipfo  calore  coitus ,  oves  in- 
tuerenair  virgas,  &  parerent  maculofa j  &varia,  & 
diverlb  colore  refperfa. 

40.  Divifitque  gregem  Jacob ,&  pofuit  virgas  in 
canalibus  ante  oculos  arietum  :  erant  autem  alba  & 
nigra  qusque,  Laban  :  cetera  vero,  Jacob,  feparatis 

NOT.C     AD     VeRSI 

divide  ,  ttpparebat  in  virgis  album  ,  qnod  decm-ticaverat , 
varirtm.  Lorum'idem  meminic  Hieron.  qusefl.  Hebr.  to.  2. 
col.  5  54.  c.  dicens :  Tres  -virgas  populeas ,  ^  amygdaitnas , 
^  maligranati  ;  quanquMn  LXX.  jiyracinas ,  ^  mtcinas  , 
^  pliUaninas  babe  ant  i  ex  parte  decorticans  ^  variiim  virga- 
rtimfecttcolorem.  Item  Augufl.  quaeft.  95.  in  Gen.  to.  5, 
col.  400.  e.  Jacob  z:rgas  excorticavzt ,  detrabens  viride^  Ht 
ulbum  varie  appareret, 

"t-  38.  Gra;c.  iCat -jrapEGHy-E  Tii;  paCAy?,  oi^  smttiQcv  ^  i» 

rTigre ,  £7)t(C0H'i&?{^i  to.  -TTfo^tncc  si'g  ra/;  pa^AK-  Etappofuit 
virgas  y  quas  decorticaverat  ,  in  alveis  canalium  aqua  ; 
Mt  cum  vemjfent  oves  bibere  ,  in  corifpetiu  t'irgarttm  ve- 
nientibiii  ip/is  ad  bibendum  ,  conciperent  oves  in  virgas, 
Quibus  refpondenr  ifha  ex  Hieronymo  ubi  fup.  Et  pone  bat 
virgas  y  quas  decorticaverat  y  in  canalibus  y  quibus  efftin^ 
debantttr  aqttx  ;  ^  veniebant  ad  potandum  contra  pecora  y 
itt  conciperent  eo  tempore  ,  cinn  vemrent  ad  potandum.  Item 
6x  Augultino  :  Etjic  in  confpe^u  fertus pecorum  variarentuty 
cum  matrcs  in  alveis  aquarum  biUrent ,  ^  vtjis  virgis  ,  il- 
lam  varietatetn  confpicerent. 

■Jf.  41.   Gr^c. '£}'/cETO£re  fCTB /a/cw  «  fVeJti'cstwf  raxpo'- 

Aifr.  Fatlttm  efl  autem  ,  in  tempore  ,  jko  concfpiebant  oves  in 


NOVA. 


inter  fcgregibus. 

41.  Igiturquando  prime  tempore  afcendebantur 
oves,  ponebat  Jacob  virgas  in  canalibus  aquarum  an- 
te oculos  arietum  Sc  ovium,  ut  in  earum  contempla- 
tione  conciperent ; 

4 1 .  Quando  vero  ferotina admiffura  crat,  &  concep- 
tus  extremus,  non  ponebat  eas.  Faftaque  funt  ea  qu^ 
erant  ferotina,  iaban  :  &  qua!  prinii  temporis,  Jacob. 

4}.  Ditatufque  eft  homo  ultra  modum,  oc  habuit 
greges  multos ,  ancillas  &  fervos ,  camelos  8c  almos. 

ONEM     ANTIQUAM. 

ittero  accipientes  ,  pofuit  Jacob  virgas  coram  ovihu^  in  cana- 
libus y  Ut  tpfx  conciperent  Jecund'um  virgas.  Hierun.  ubi 
fup.  col.  J  54.  d.  Et  concipiebant  pecora  contra  virgas  Jacob  ^ 
Virgas^  quas  pojuerat  coram  pecoribus  in  canalibus  ad  lonci- 
piendum  in  eis. 

if.  41.  Grsec.  'Ki'y.a.  Si' ay  eVexe  to.  Tz^c^xJeCy  ^k  tVibi' 

CitmverdpeperiJJcnt  oves  ,  non  ponebat  '.fatia  junt  autem  non 
Jignata  ipjius  Laban  ,  Jignata  autem  ipjius  Jacob,  Eadcm 
refeit  Hieron.  loco  cit.  col.  554,  d,  hoc  modo  :  Et  tn 
jerotinis  ovibus  ncu  ponebat  ;  £^  fiebant  /erotrna  Lakm  ,  ^ 
tempoianea  Jacob  :  hxc  autem  juxta  HcbraVcum  ,  ut  vide- 
tur  i  nam  continue»  addit  S.  Doctor  ;  Htjc  tn  LXX,  Interp, 
non  habetur  ,  fed  pro  ferotinis ,  ^  tempoianeis,  ahud 
nelcio  quid  ,  quod  ad  jenfnm  non  pertinet ,  t>'anflulerunt^ 
Eo  etiam  fpeCtant  qu^  hahet  Auguit.  quazft  95.  in  Gen, 
col.  400.  g.  Ottodautem  ,  iuquit  ,  ad  juftitiam  perttnebat  ^ 
ficut  alii  Interpretes  aperiius  hoc  rtarrant  ,  Wf?/  pontbat  "jir- 
gas  in  jecundo  conceptu  ovium  :  quod  tanto  objcrtizus  ,  quan- 
ta brevihs  d  LXX.  diltttm  cf}  ,  q,'ria  ciim  pepet  :JJent  71071  po- 
ttebat  :  quod  ititeliigitu-,- ,  cumpnmitm  peperijjtnt  i  ut  jam 
non  jolere  ponere  intelligatur  ,  cum  jecundo  paritui^e  ejjtnt  y 
ne  ipje  au ferret  em}iesf(tt us  y  quod  intquum  fnit. 

■J^.  45.  Gra^c,  JCai  sV^.trTHOEi'  0  «KG^a'Trc-;  (.p^'Afct  cipoAf'Ci  , 
&c.  unde  Ambr.  1.  1.  de  Jac.  c.  y.  col.  465.  b.  His  itaque  , 
inquic,  dives  failus  eft  valde  y  bonum  gregem  nntriens  y  &c. 


CAPUT     XXXI. 


VuiGATA     NOVA. 
'*,  T)  Oftquim  autem  audivit.  verba  filiorum 
X    Laban  dicemium  :  Tulit  Jacob   omnia 
qu£   fuerunt  patris  noftri ,  &  de  illius  facultate 
ditatus ,  faftus  eft  inclytus  : 

1.   animadvertit  quoque  Faciem  Laban,  quod 
non  efTet  erga  fe  ficut  heri  &  nudiuftertius, 

5 .  maxime  dicente  libi  Domino  :  Revertere 
in  terram  patrum  tuorura,  &  ad  generationem     tris  tui,  &  in  gentem  tuam,  &  ego  ero  tecum.  /•"■■  '•  5-  ^i-  *■ 
tuam ,  eioque  tecum. 

V  u  L  G  A  T  A 

4.  Mifit ,  &  vocavit  Rachel  &  Liam  in  agrum , 
cbi  pafcebat  greges , 

5 .  dixitque  eis  :  Video  faciem  patris  veftri  quod 
non  fit  erga  me  iicut  heri  &  nudiuftertius  :  Deus  au- 

VUIGATA     NOVA.  VerSIO     A  N  T  I  Q  U  A. 

7.  Sed&paterveftercircumvenitme,&mu-  _  7.  Et  p.iter  vefter  mentitus  eft  mihi ,  &  miita-  H;.,w,  qu^ji. 
tavit  mercedera  meam  decern  vicibus :  &  tamen  vit  mercedem  meam  decern  agnis  :  &  non  dedit  H.ii .  (.  i.  iol.  5 5;. 
non  dimiiit  eum  Deus  ut  noceret  mihi.  ci  Deus  lit  noceret  milli.  '•/• 

NotjE    ad    Versionem    ant 


Versio    anxiqua. 
I Vid.  Not. 


s..  Et  vidit  Jacob  faciem  Laban,  &  ecce  non   Au^-  Loci.  109. 
erat  ad  eum  ficut  helterna  &  nudiuftertiana  die.  '•  3-  53^-/ 
3.  Et  dixit  ei  Deus  :  Revertere  in  terr.im  pa-     Amh-.  i.  i.  dt 


nova. 
tern  patris  mei  fuit  mecum. 

6.  Et  ipfa;  noftis  quod  totis  viribus  raeis  fervierira 
patri  veftro. 


if,  1.  Graece,  caput  incipit  ab  his  :'Hxv«  As  'Iaitc»(3 

Ta  TV  'TTXTf'Oi  vfX'jty » ?t)  £*  Taiv  T^  -^a7f  c ;  11/^w/ ,  -n-=7rcMixr  •jraccev 
iw  A^^xy  TXVTW,  Audivit  autetn  Jacob  -zjerhi  filiorum  La- 
icin ,  dicentiutn  :  Tulit  Jacob  omnia  tjita  pat;  is  fio/iri ,  ^5  ex 
its  qtta  patris  rroflri ,  fectt  omnem  gloriam  banc :  quibus  ref- 
pondent  Ida  Ambrolii ,  1.  2.  de  Jacob  ,  c.  J.  col.  46J.  b. 
Lab^ fihis  C  Jacob)  ut  opulciitiJSimus  in iiividtam  voiabamr., 
gtii  Junm  gregem  alieni  gregii  acce£ioile  cumillaffet . 

if.  z,  Vix  melius  e  Graeco. 

*.   J.  InGraccofic  :  EiVe  jQ  Ki/'f  105  Trf 05 'lato'g-  'Axo- 

una,  6?.  Dixit  autem  Dommus  ad  Jacob :  Revertere  in  terram 
patris  tui  f  ^  ad  generationem  tuam  ,  '^  ero  tecum. 

if-  7.  Hic  verliculus  cotidem  verbis  rcferturab  Hieron. 
Cltcepto  uno  agnis  ,  cujus  loco  ponit  vicibHs  :  addit  au- 


I  Q  U  A  M . 

tern  ibid.  Pro  eo  quod  nos  pofuimus  :  Muravit  mercedem 
meam  decern  vicibus :  LXX,  interpretes  poftterunt ,  decern 
agnis  ,  fiejcio  qua  opinione  duili  ,  cum  verbum  hebr,tic:sm  > 
Muni ,  mtmerum  nhigis  ,  qu,im  agnos  figriificet,  Quin  «Sc 
hanc  vocem  agnis,  admittii  ipfe  intra  texium  ,  i  .Ita  V". 
41.  adliibita  tamen  cautione  :  his  enim  :  Et  mut.ij}!  Mer- 
cedem meam  decern  agnis  ;  conlinuo  addit  :  Idem  crji-T  qui 
Jupra  :  numerus  enttn  pro  agnis  iegeudus  efl.  Contia  Au- 
guftinus  hanc  leC^ionem  agnis  confirmac  qu,e(l.  95.  in 
Gen.  to.  5.  col.  401.  d.  dicens  :  Conquerens  enim  de  patre 
illarum,  ait  inter  cetera  :  Et  mutavit  mercedem  meam  decent 
agnorum  ;  &  infra  .'  Decern  agnos  ,  vcl  decern  agnas  ,  pro 
decern  temponbus   pofuit  ,  quibus    oves    quas  pajabat   per 

fexennium  pepererunt nee  mtrum  quud  bxc  ikcem  tempor.x 

nor/ijne  agnorum  .zppelta-vit ,  qui  cijdcm  temponbus  na(ceban~ 
tur  i  'jihttji  quijquam  dicat ,  Per  tot  viiidemias ,  aiit  per  tot 


ti6 


LIBER     GENESIS. 


Aug.tccut.  11O4 


Versio    ANTIQUA. 
S FiJe  Not. 


10.....  &  vidi  oculis  meis  in  fomno....; 


C^pr.  TifUm.  I 
4.  285.  b- 

isovat.  de  Trin 
1049,  a. 


I  r .  Et  dixit  mitii  Angelus  Domini  in  fomnis : 
Jacob ,  Jacob  5  Et  ego  dixi :  Quid  eft  ? 

12 Afpice  oculis  tuis,  &  vide  hircos  &  arie- 

tes  afcendentes  fuper  oves  &  capras ,  vatiatos , 
albos,  &  vaiios,  &  cinericios,  &;alper(os.  Vi- 
di enim  quxcunque  tibi  Laban  fecit. 

i  3.  Ego  fum  Deus  qui  vifus  fum  tibi  in  loco 
Dei ,  ubi  unxirti  mihii  illic  ftantem  lapidem ,  & 
vovifti  milii  illic  votum.  Nunc  ergo  furge ,  & 
proficifcere  de  terra  hac ,  &  vade  in  terrain  na- 
tivitatis  tui ,  &  ero  tecum. 

'Amhr.tp.zj.u      14 Nunquid  eft  nobis  portio  aut  hxredi- 

a.  899. 1.  tas  in  domo  patris  noftri  ? 

iM.ZsZ.f.  15.  Nonne  ficut  aliens  xftimamur  ei?  vendi- 

dit  enim  nos ,  &  devoravit  pretium  noftrum. 

Ihid.2pp.a.  16.  Omnes  divitia;  &  gloria,  quam  tulit  Deus 
patri  noftro,  nobis  erit,  &filiis  noftris 


Cap.    XXXI. 

VULGATA     NOVA. 

8.  Si  quando  dixit  :  Vari.-c  erunt  mercedes 
tua;  :  pariebant  omnes  oves  varios  foetus  :  quan- 
do vero  e  contrario  ait  :  Alba  qu.-cque  accipics 
pro  mercede  :  omnes  greges  alba  pepeierunt. 

9.  Tulitque  Deus  fubftantiam  patris  vertri , 
&  dedit  milii. 

I  o.  PoftquJm  enim  conceptus  ovium  tempu» 
edvenerat,  levavi  oculos  meos,  &  vidi  in  fom- 
nis afcendentes  mares  fuper  feminas,  varios  & 
maculofos,  &  diverforum  colorum. 

1 1 .  Dixitque  Angelus  Dei  ad  me  in  fomnis : 
Jacob  ?  Et  ego  refpondi  :  Adfum. 

1 1.  Qui  ait  :  Leva  oculos  tuos,  &  vide  unl- 
verfos  mafculos  afcendentes  fuper  feminas,  va- 
rios ,  maculofos,  atque  refperfos.  Vidi  enim  om- 
nia qu£e  fecit  tibi  Laban. 

I J .  Ego  fum  Deus  Bethel ,  ubi  unxifti  lapi-  Suf,  zSf 
dem  ,  &  votum  vovifti  mihi.  Nunc  ergo  furge  ,  18. 
&  egredere  de  terra  hac ,  revertens  in  terrain  n4-. 
tivitatis  tua. 

14.  Refponderuntque  Rachel  &  Lia  :  Nun- 
quid  habemus  refidui  quidquara  in  facultatibua 
&  hasreditate  domus  patris  noftri  ? 

1 5 .  Nonne  quafi  alienas  reputavit  nos ,  & 
vendidit,  comeditque  pretium  noftrum  ? 

1 6.  Sed  Deus  tulit  opes  patris  noftri ,  &  eas 
tradidit  nobis ,  ac  filiis  noftris  ;  unde  omnia  quse 
prscepit  tibi  Deus ,  fac. 


VUIGATA      NOVA. 


17.  Surrexit  itaque  Jacob,  &  Impofitis  liberis  ac 
conjugibus  fuis  fuper  camelos ,  abiit. 

iS.  Tulitque  oranem  fubftantiam  fuam ,  &  gre- 


iUtr.  t.  ».  J5J.  f. 


19. 


Versio   antiqua. 
&  fiirata  eft  Rachel  idola  patris  fui. 


2t & tranfivit  fluvium ,  5c  venit  in  montem 

Calaad. 


ges,  &  quidquid  in  Mefopotamia  acquifierat,  pef-^ 
gens  ad  Ifaac  pattern  fuum  in  terram  Chanaan. 

Vulgata    nova. 

19.  Eg  tempore  ierat  Laban  ad  tondenda* 
oves,  &  Rachel  furata  eft  idola  patris  fui. 

10.  Noluitque  Jacob  confiteri  focero  fuo 
quod  fugeret. 

ii.  Cumque  abiiffet  tarn  ipfe  quam  omnia 
qus  juris  fui  erant ,  &  amne  tranfmiflb  perge» 
ret  contra  Montem  Galaad , 


NoT^     AD     VER.SIONEM 


mijjes  ,  ijuihus  nunurus  iiitelUg.tiiir  annerum.  Totus  ver- 
iiculus  (ic  habecur  Graece  :  'O  cfvi  -rti'iifi  v/^Z,'  Ta^ sx^K^^*^* 

e  ©eo;  jtaxoToaTfiaj' /^c.  Aquila  5c  Symm.  loco  TTorfsx/ic'^aTC, 
circitmvenit  ,  legunc  ,  -Traf  e>o7i'cKTe ,  decepit  ,  quod  idem 
fonat ;  reliqua  euam  probe  conveniunc  cum  textu  Hiero- 
nymi. 

Tt'.  8.  Hie  verfus  fingulari  modo  refertur  ab  Hierony- 
mo ,  loco  fup-  citato  :  ita  nempc  :  S:  dixerat :  Bcc  --jiiYutm 
feciii  erit  mr.ces  tua  :  nafcebatut  on:ne  pecus  -varium  .  itji 
dixerat :  Uiiius  colons  erit  merces  tun :  lutjcehatur  onme  pecits 
«nitis  coloris  :  qua:  verba  antecedentibus  neftere  non  pla- 
ciiit ,  quia  non  fads  conftat  de  iplis  utriim  e  Grsco  fonte 
prodierini ,  an  non  ?  Aliquando  enim  Hieron.  hoc  qusft. 
Hebr.  libro  ,  Hebraica  intermifcet  Grscis ,  ut  notatura  eil 
verfu  fuperiori.  Sic  autem  Gra;ca  te  habent  :  'Ew  zv-rui 

5roi)t;'?.a.  'Ea/  As  u-rrri'  Ti  ^e^xa  sVai  cy  jU^i&o?'  JCj  .Tes;2T5if 
srayTa  ra  -n-piCxrec  >svx.x.  Si  :ta  dixerit :  Varia  erttnt  tu.-t 
merces  ;  ^  pariem  otnnes  oves  v.tri.t.  Sin  autem  dixerit  : 
^llia  erunt  tua  merces  ;  ^  partem  omnes  oves  alha,  De  his 
vide  plura  apud  Hieron.  ubi  fup.  &  apud  Auguft.  quaeil. 
yj.  in  Gen.  to.  3.  col.  401.  d.  feqq. 

Tf.   10.  Ita  in  Grseco, 

if.  II.  Hie  verliculus  mucuo  fumptus  eft  parrimaCy- 
■priano  ,  partim  a  Novatiano  :  priora  verba  ufque  ad  vo- 
cem  ^  Jacob  ,  de  Cypriano  lunt  ^  reliqua  de  No  vat.  lie  enim 
jiarrat  Novatianus :  Citm  apud  ttxores  fttas  Liam  attjite  J\<i- 
fh;t ,  Jacob  de  patris  ilUrttm  intquitate  qttneretnr  ,  (^  ciim 
referret  quod  jam  in  terram  proprtam  remeare  ^  rez'Orti  cu^ 
peret ,  fomnii  qttoque  fui  interponebat  aut^oritatem ,  quo 
tempore  rtjert  Jibi  angeium  Dei  per /omnium  dixijfe -^  Jacob 

i»iob ,  Sec,  utiup.  la  Cisco  lie  :  Kdi  sm  nu  i  »77''':«  f  ? 


A  N  T  I  QU  A  M. 

©;f  )t«9'  iism ,  'laitoJS'  iju  As  ciTra'  T '  f  ri ;  in  Mf.  Aler. 
ac  edit.  Compl.  geminarur ,  'laxaS 'laxuE ,  ut  fup. 

If-.  II.  Novarianus  initio  fie  habet.  Ajpice  ,  inquit  « 
eciilis ,  &e.  Grasc.  Kal  eiVw  'A!iiQ>.i-\<iv  to7?  o'j ta^/«r;  cv , 

J,  Tcu;  ctr/x'; ,  J^ixuvKii  ,  i,  To/xi>t? ,  «,  o^c/seiAE?;  fo/iii' 
eafODLo.  'iofi  o^a  ooi  AaCai'  Trcis?*  quie  .omnia  vix  unA  aut 
altera  vocula  difcrepant  a  textu  Lat. 

Ttr.  1 5.  Nil  Grseo  limilius ,  nili  excipias  verba,  proficif~ 

cere £5  'jade ,  pro  quibus,  V^eaE; jc.  axs^ts,  «; £5 

ahi  ,  qus  idem  fonant.  Cyprianus  quoque  1.  i.Teftim. 
p.  286.  b.  legit  ;  igo  fum  Deus  ,  qtiim  vidtfti  in  loco  Dei  , 
icbi  unxifti  mihi  titulum  lapideum  ,  Jj  vo'jifti  mihi  votum. 
Vigil.  Tapf.  1.  contra  Varimad.  p.  7  57.  a.  Ego  fum  Deus  , 
qui  vifus  fum  ttbi  (  Gr.  0  o'f^Ssi?  cci  )  m  loco  Dei ,  ubt  unxifti 
mihi  lapidem  (  Gr.  s«fi!i  )  ^  vovifti  mihi  votum  :  Auguft. 
Locur.  III.  de  Gen.  to.  J.  col.  5  jz.  f.  Ego  fum  Deus ,  j« 
apparlti  ttbi  in   loco  Dei. 

t.  14.  Itidem  Grsece,  addita  vocula ,  eti  ,  ii<iitfc ,  ad 
hanc  ,  nobis. 

If.  ij.GrjEc.  OCx  a';  ai  aMoTf Iff!  itavth/ie^a  outu;  Tre- 
•Trfxas  7af  w^o;,  xai  xaTa£/JMC£.' ,  necTiipayt  to  ofyuptiv  v^ur. 
Nonne  /icut  aliena  reputatx  Jtimus  ei  ?  vendidtt  entm  nos  , 
£5  devoratione  devoravit  ,  (  vel  abjorbuit  )  argentum  nof' 
trttm. 

Tt.  16.  Grace.  ni'7rt  T61' T>?Toi' ^  TM/ JVo^ctv ,  Hv  ajjfi^ST» 
o0£:5Tf  ^«TfOiM^wf,  «uTr  hxi ,  &c.  ut  fup.  Omnes  di- 
vitias  ^  ghriam  ,  quam  abftulit  Deus  a  patre  nojiro  ,  no- 
his  erunt  ,   &c. 

t.  19.  Gr."ExJ(T!.s  Si,  iiQ.  furata  eft  autem  ,  &c.  ut 
fup. 

*•.  II.  Iddem  Grece,  ptSEier  unum  of/inw ,  prj^er»' 
liit  ,  pro  titnit. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXXI. 


8' 


h,f.  48. 
«5. 


V  U  L  C 

11.  nunciatiim  eft  Laban  die  tcrtio  quod  fugeret 
Jacob. 

i;.  Qui  .iflumptis  fratribiis  fiiis  ,  pcrfcciitus  eft 
eum  dicbu^  fcptcm  ;  &  comprcliendit  euiu  in  muii- 
te  Galaad. 

24.  Viditque  in  fomnis  dicentem  fibi  Deum  :  Ca- 

VULGATA     NOVA. 


ATA       NOVA. 

ve  ne  quidquam  afperi  loquarls  contra  Jacob. 

1 5 .  Jamque  Jacob  extciulerat  in  monte  tabernacu- 
lum  :  ciimque  ille  conll-cutus  fuifTct  cum  cum  fratnbus 
luis  ,  in  eodem  Monte  Galaad  fixit  tentorium. 

ifi.  Et  dixit  ad  Jacob  :  Quare  ita  egifti ,  ut  clanj 
me  abigeres  tilias  meas  quafi  captivas  gladio  ? 

Vers 


27. 


A  N  T  I  Q  U  A. 

Si  annuntiaiTes  milii ,  einifiiTem  te., 


1  7.  Cur  igiiorante  me  fugere  voluifti,  ncc  in- 
dicare  niilii,  ut  prolequerer  te  cum  gaudio,  & 
«anticis ,  &  tympanis ,  ik  citharis  ? 

VuLGATA      NOVA. 
18.   Non  e?  pafTus  ut  ofcularer  filios  meos &  filias :     Deus  patris  veftri  heri  dixit  mihi ;  Cave  nejoquarls 


Amhr.  ep,  27.  r. 


It/ 48, 
Id. 


Ilult6  operatus  es  :  &  nunc  quidem 

29.  valtft  manus  mea  reddere  tibi  malum  : 

VULGATA      NOVA. 

JO.  Efto,  ad  tuosire  cupiebas,  &  defiderio 
crat  tibi  domus  patris  tui  :  cur  furatus  es  deos 
meoiS  ? 

31.  Refpondit  Jacob  :  Quod  infcio  te  profec- 
tus  fum ,  tunui  ne  violenter  auferres  filias  tuas. 


fed 


32. 


5 1 .  Quod  autem  fiirti  me  arguis :  apud  quem- 
cunque  invenerij  deos  tuos,  necetur  coram  fra- 
tribus  nolhis  :  fcrutare,  quidquid  tuorum  apud 
me  inveneris ,  &  aufer  :  hsc  dicens ,  ignorabat 
quod  Rachel  furata  eflet  idola. 

}  J.  Ingreflus  itaque  Laban  tabernaculum  Ja- 
cob &  Lix,  &  utriufque  famuli,  non  invenit. 
Cumque  iiuraflet  tentorium  Rachelis, 

VuiCATA       NOVA. 


contra  Jacob  quidquam  durius. 

VeRSIO     ANTI  QUA. 

30 quare  furatus  es  deos  meosJ 


5 1 .  Refpondens  autem  Jacob ,  dixit  ad  Laban : 
DLxi  enim  ,  ne  forte  auferas  filias  tuas  a  me ,  & 
omnia  mea. 

cognofce  fi  quid  tuum  eft  apud  me 


Aug.  jiufl.  94.  j0 
Ce/i.  I.  j.4Ci.  a. 

Idem  Locul.  III. 
ii^.f. 

Ambr.   I.    1.  ii 
he  c.  J.  46  J.  d. 


3  3 .  Intravit  autem  Laban ,  &  infcrutatus  efl  in    A«g.  Ucui.  1 1 3, 
domo  Lis '•  3-  55»-i- 


34.  ilia  feftinans  abfcondit  idola  fubter  ftramenta 
cameli ,  &  fedit  defuper  :  fcrutantique  omne  tento- 
rium ,  &  nihil  invenienti , 

ait :  Ne  irafcatur  dominus  meus  quod  coram 

V  U  L  G  AT  A 


te  alTurgere  nequeo  :  quia  juxta  confuetudinem  femi- 
narum  nunc  accidit  miiii  :  lie  delufa  Iblicitudo  qus- 
rentis  eft. 


35. 


NOVA. 


Versio   antiqua. 

56 Qua;  culpa  mea  eft,  &  quod  delidum 

meum,  quod  perlequutus  es  me? 


36.  Tumenfque  Jacob,  cum  jurgio  ait  :  Quam 
ob  culpam  meam ,  &  ob  quod  peccatum  meum 
Cc  exarlifti  poft  me, 

;7.&fcrutatusesomnemfupelleailemmeam?  37.  Et  quare  fcrutatus  es  omnia  vafa  mea? 
Quid  Invenifti  de  cunfta  fubftantia  domus  tua;  ?  Quid  in\enifti  de  omnibus  tuis ?  pone  hie  in  conf- 
pone  hie  coram  fratribus  meis  &  fratribus  tuis,  pedu fratium  tuoium  &  fratrum  meorum,  &  re- 
&  judicent  inter  me  Sc  te.  darguent  inter  nos  duos. 

VULGATA       NOVA. 


JJieren.  cent.  Hf/- 
'jtd.t.n.p.i,  1 3 J, 


3  8.  Idcirco  viginti  annis  fui  tecum  ?  ovestux  & 
capr»  fteriles  non  fuerunt,  anetesgiegis  tui  non  co-* 
medi : 


3  9.  nee  captum  k  beftja  oftendi  tibi,  ego  damnum 
omne  reddebara  :  quidquid  furto  peribat ,  k  me  exi- 
gebas  : 

VutGATA     NOVA.  V  E  R  S 

40.  die  noftuque  a:ftu  urebar,  &  gelu,  fia-          4,0. 
giebatque  fomnus  ab  oculis  meis.  tis 

NoT^    AD    Versionem 


O     ANTIQUA. 

Et  fui  diei  peruftus  calore  ,  &  gelu  noc- 


Uth.r.inTf.ltO. 
J3i./ 


A  D 

t-  17.  Sic  habet  Ambrof.  loco  cir.  fed  infra  ,  poft  hoc : 

Quomiidd  me  dimijijjes  7  addit ;  An  mm  Uiitia  ttia cum 

tfmpants  fcilicet ,  atqae  m-ganis (5  imiti  tihiartim cym- 

balis  ,  &c.  In  Grxco  fie  :  K«!  u  afn77£iMt?  /io/ ,  ii,xTti;iiha 
«?  c£  fin' ivffMviyi; ,  j,  iWera  fit/emm  ,    j,    Tv/xvattny  ,    <, 

Tf.   JO.  Gr. 'linTi' I'xxe4«;>  &c.  ut  fup. 

Tf.  }I.  ItaGrxce  adverbum,  nili  quod  poft  idian  , 
additur,  oTi  i<pzC«f.m  ,  qniii  timui ,  quod  omittit  Au^uft. 
deeftque  inMfs.  Oxon.  &  Clem,  nee  non  in  edd.  Aid.  & 
Compl. 

if.  Jl.  Sie  irerum  Ambrof.  infra  ,  col.  466.  e.  at  in 
Pf.  58.  col.  8^5.  f.  habet :  Recogncice  /i  quid  tuorum  ;«  me 
invenii ;  &  I.  2.  de  Jae.  eol.  46J.  d.  pergit,  dicens ;  Et  qux- 
fivit  Lali.m  ,  ^  nihil  fiium  invenit  apud  Jacob.  In  Grscco 

lie  :  Kal  iS-Triy  'IcinciG 'E-TriVjiiS;  ti'  eV/  vraf's'//:!  tcUk  om»  , 

jiAaSs"  J,  Kit  fVsVai  Tip'i/TM  c'6/i',  &c.  Et  dixit  Jacob 

Cognofce  quid  eft  apud  me  tuorum  ,  55  cape  ;  0  non  cogno'^it 
npud  eum  quidquam. 

lf>    }J.   QtKQ,  £i'«fA5w  As  A4£<U',  «'ffWHOfl'  n'i  TBI'  tin» 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Af!xc  ■,   Sec.     higreffus  autem  Laiaa  ,  fcrutatus   ejl ,  See, 
ut  fup. 

t.  ?6.  Idem  Hieron.quasft.  Hebr.  to.  2. col.  Jgo. legit: 
Quod  eft  peccatum  meum  ,  quia  perjecuius  es  prft  me  ?  Cixc, 
Ti  TO  ij  i}ivui/.a  ;  j.  ti  to  xuaf'tvua  fui,  cti  tixveA.-j.-^at.;  oV/- 
cuyuti;  Quie  injuria  mea,  ^  quod  feccalum  mtum,  quia  , 
&c.  ur  lUp. 

*•.  37.  Hieron.  quaeft.  Hebr.  to.  i.  col.  ^50.  a.  irerum 
legit :  Et  quia  icrut.ittis  es  omnia  'ja'a  mea  ?  0:id  imenifti 
de  unizerjii  'jafis  domus  tux  ?  Ponatur  coram  fratribus  meis 
(^  jratjibus  tins  ,  ^  diuidiccnt  inter  nos.  Aui^xift.  Locur. 
H4.  de  Gen.  to.  j.  col.  552.  5.  J.icob  dicit  ad  lab.m: 
Quia  Jcrutatus  es  omnia  t'a/a  domus  mea  1  Grapc.  Koi  ar/ 
«/'Ei/fHca?  TTiUTa  TO.  c/s^'m  tv  cjxy  piv  ;  ("edit.  Compl.  la  cxsi/n 
/i!f  )  t/  iutit;  XTTs  TarlicY  Tar  WEfif  t?  c.xv  5V  ;  :f5  iAs 
itcaTtcv  TO)»'  xi^s^/pa^v  a.if ,  i.  Tur  iAsy^Z*  ^is  1  ^  ^My^ttruQar 
ccva/xeccr  tw  Juo  \\fiur. 

If.  40.  Hieron.  ep.  i8.adEuftoch.  to.  4.  part.  2.  col. 
48.  c.  In  die  urebar  aftu  ,  ^  gelu  nede.  Grsec.  E'-jsrc'tof  th5 
ruifai  tiii»,cuinini  tw  kw^uti  ,  j,  TW^ftyfTw  rifs  ivx/ei, 


88 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXXI. 


Ver 


SIO      ANTIQUA. 


Ati^.  qtixji.  9j.     4r.....   5c  decepilli  mercedem   meam   decern 
inCtn.  t.  3- 4=1- agnabus. 


Utm  <juxji.  ;j.  41.  Nifi  Dens  patris  mei  Abraham,  &  timor 
»o£iW. ».  5. 451.  iCaac,  adeffet  mihi,nunc  me  inanem  dimifif- 
f'  fes 


VULGATA      NOVA." 

4 ! .  Sicque  per  viginti  annos  in  domo  tua  ferJ 
vivitibi,  quatuoidecim  pro  filiabus,  &  fex  pro 
gregibus  wis  :  imrautalli  quoque  mercedem  meam 
decern  vicibus. 

41.  Nifi  Deus  patris  mei  Abraham  ,&  timor 
Ifaac ,  afFuifTet  mihi ,  forfitan  modo  nudum  me  di- 
mifilTes  :  affliftionem  meam  &  laborem  manuum 
mearum  refpexit  Deus,  &  arguit  te  heri. 


VuLGATA       NOVA. 


4},  Refpondit  ei  Laban  :  Filia:  mese  &  filii,  & 
greges  tui ,  &  omnia  qua;  cernis  ,  mea  funt  :  quid  pof- 
fum  facere  filiis  &  nepotibus  meis  ? 

Versio    antiqua. 


44.  Veni  ergo,  &  ineamus  foedus  :  ut  fit  in  tefti; 
monium  inter  me  &  te. 


Aug.  qiixjl.  95. 
in  Gen.  401./. 

Uierm.  qi'.n:!!. 
Ueh-.  f.  2.  J5J.  f. 
J  56-". 


A'l^.  qlLtfl.  97 


VuLGATA     NOVA. 

4  5 .  Tulit  itaque  Jacob  lapidem ,  &  erexlt  il-» 
lum  in  titulum  : 

46.  dixitque  fratribus  fuis  :  AfTerte  lapides. 


45.  Smnpfit  autem  Jacob  lapidem,  &  conf- 
titiiit  eum  titulum  : 

.^.6.  &.  dixit  Jacob  fratribus  fuis  :  Colligamus 

lapides.  Et  congregatis  lapidibus ,  fecerunt  acer-  Qui  congregantes  fecerunt  tumulum,  comede- 

vum ,  &  comederunt  fuper  eum ■   _  runtque  fuper  eum  : 

47.   Et   vocavit  ilium  Laban ,  Acervum  tefti-  47.  quem  vocavit  Laban,  Tumulum  te{lls,& 

monii,  &  Jacob  vocavit  ilium  ,  Acer\Tim  tellis.  Jacob  ,  Acervum  teftimonli,  uterque  juxta  pro- 

prietatem  linguse  fus. 

.g Teftatur  acerillS   hic,&  teftatur  titulus  48.   Dixitque  Laban  :  Tumulus  iile  erit  teftis 


i^  98.  in  Gen.  t.  J.  hic  j  propter  hoc  appeUatum  eft  nomen,  Acer-      inter  me  &  te  hodie,  &  idcirco  appellatum  eft 


40Z. 


IJem  qaxfl,  ^9. 


vus  teftatur. 

49.  Et  vifio  quam  di.xir :  Refpiciat  Deus  inter 
me  &  te 

50 vide ,  nemo  nobifciun  eft 


nomen  ejus',  Galaad  ,  id  eft.  Tumulus  teftis. 

49.  Intueatur  &  judicet  Dominus  inter  nos 
quando  receflerimus  k  nobis , 

}o.  fi  afflixeris  filias  meas  ,  &  fi  introduxeris 
alias  uxores  fuper  eas :  nullus  fermonis  nollri  teC; 
tis  eft  abfque  Deo ,  qui  pr^rfens  refpicit. 


VulGATA       NOVA. 


yi.  Dixitque  rurfus  ad  Jacob  :  En  tumulus  hic, 
&  lapis  quern  erexi  inter  me  &  te, 

ji.  teftis    erit   :  tumulus,  inquam,  ifte  &  lapis 


fmt  in  teftimonium ,  fi  aut  ego  tranfiero  ilium  per- 
gens  ad  te,  aut  tu  prsterieris ,  malum  milii  cogitans. 


Aug.  qiinji.  100, 
U  Gen.  t,  5.  401,  Ifaac 


Versio    antiqua. 
53 Et  jnravit  Jacob  per  dmorem  paoris  fui 


J4.  immolatifque  viftimls  in  monte,  vocavit  fra- 
tres  fiaos  ut  ederent  panem.  Qui  cum  comedifl'ent, 
manferunt  ibi. 


Vulgata    nova. 
5  5 .  Deus  Abraham ,  &  Deus  Nachor ,  judi- 
cet inter  nos,  Deus  patris  eorum.  Juravit  ergo 
Jacob  per  timorem  patris  fui  Ifaac  : 

VutGATA       nova. 

S  f .  Laban  veto  de  nofte  confurgens ,  ofculatus  eft 
filios  &  filias  fuas ,  &  benedbiit  iUis  :  reverfufque  eft 
in  locum  fuum. 


NoTvE    AD   Versionem    antiquam. 

lazit  Heir^a.  Laban  vero  idifjnm ,  id  eji ,  Acervum  teJUmt-i 
nil ,  Igar  fedutha  ,  gentis  jiix  fermone  vcca'vit  :  erai  enim 
Syria.,  ^  antiquam  lingnam  farentnm  fro'jincix  ,  in  qua  ha- 

hitab.it  ,  fermone    mitt.i-jerat Similiter  habet  Aiiguft. 

qujefl.  97.  in  Gen.  to.  3.  col.  401.  g.  Qjiod  acervum  lapi- 
dum  ,  quern  inter  fe  conflnuerant  Lallan  i^  Jacob  ■,  cum  ali- 


dtc.    Tt  fiiliis  film  diei  cdm'njiut  xjiu  ,  ^  glacie  noBis. 

t.  41.  Hieron.  quseit.  Hebr.  to.  2.C0I.  j;5.d.  Ltmii- 
tafii  mercedem  meam  decern  agnis.  At  in  Grsco  ,  non , 
i'M«S»«,  ut  flip.  V^.  7.  fed,  TTttf  EM7>'«<»  Tor  iJ-iSlii  M^  Js'ix  4"" 
»«511'.  Vid.Not.  ad^f.  7. 

■g-.  41.  Rurfum  Aiigufl.  Locut.  1 1  J.  de  Gen.  to.  5.  col. 
555.  a.  legit  :  Ni/i'  Dens  p.ttris  mei  Abr.  [^  timer  IJaac 
ejjet  mihi.  Item  quaeft.  100.  in  Gen.  j;o.  5.  col.  402.  c. 
Deus  patris  mei  Abrahx  ,  ^  timor  patris  mei  Jfaac.  Grate. 
E('^H  0  0£c;  TK'-^a?po^^»'A£^aiu  ,  jt,  0  poSos 'Icota'c  Hf^woj, 
»yV  ay  xefo'v  ^e  !^a7reVe(^a; »  5cc. 

Tf.  4y.  Grasc.  Aa£ca»c^;  'laniS  m'Sck,  IVn«v  «""i' rww. 

v.  46.  Grscc.  Efxe  As  'laKuS  toT;  oAsx^oT;  ku,v'  Ska- 

7«  iKU  eVi  Tvfwiu  ,  &c.  Dixit  autemjacobfr.uribus  fuis  : 
Colltgite  lapides.  Et  colleger unt  l.ipides  ,  ^  fecerunt  acervum, 
jj  comederunt  ibi  fuper  acmiim  ,   &c. 

Tt.  47.  GrjEC.  Kal  sni-icc/mtlv  Aa&ctt ,  Hirli  tS';  fMf- 
rupla^'  'lciiij:C  Je  s'iCcij'sQey  «i'TOf ,  Btvo;  /WKprf?.  jSt  -vocx- 

iiitHlum  Laban  ,  Acervus  tejlimoiiii  i  Jacob  autem Acer- 

1HS  teftis.  De  hujus  appellaiionis  diverfitate,  orta  fcilicet 
ex  varietate  diclionis  Hebraicae  &  Syriacae  ,  ita  did'erit 
Hieron.  loco  cit.  Acervus  ,  inquii ,  Hebr.t.i  lingua  ,  Gal 
Jicitur  ,  Aad  vera  ,  teftimonium.  Rurfum  lingua  Sjra 
acervus  ,  Igar  appellatiir  ;  teftimonium  ,  Sedutha.  Jacob 
i^iiur  Aeerviim  tefiimoaii  >  hoc  ejl ,  Galaad  ,  lingua  appel- 


quanta' di'jerjitate  appell.iverunt  ,  ut  eum  vocaret  Laban 
Acervum  tetlimo^ii ;  Jacob  ,  Acervum  teftem  ,  iraditiir 
all  lis ,  qui  ^  Syram  {^  Hebt.tam  linguam  noverunt  , 
propter proprietatem  flix  clljufque  lingtlx  faclltm.  Tier i  enim 
fclet  ,  tit  alii  lingua  non  dicalilr  lino  verbo  ,  quod  alii  di- 
citiir  ,  ^  vicinitate  Jignificationis  qtiidque  appelletiir.  Nam 
peftea  dicitur  :  Propter  lioc  appellatum  eft  nomen  ,  Acer- 

vus  teftatur  ;  Hoc  enim  medie  pojitiim  eft  quod  utrique  «»- 
Temret  ,  ^  ei   qui  dixerat  ,  Acervus  teifimonii ;  ^  ei  qui 

dixerat,  Acervus  teftis. 

t.  48.  Eadem  leguntur  Graece.  Apud  Hilar,  in  Pf. 

llg.  col.  246.  e.  iic  ;  Teftimonium  erit  vobis  coilis  ijle  ii^ 

teftimonium  erit  lapis  ifte. 

t.  49.  Ad  verbum  de  Graeco.  Obfcuritatem  liujus  loci 

amovere  tentat  Auguft. ibid,  dicens  ;  Forte  ordo  eft :  Et  lifit 

quam  dixit  Deus  ,  \efpiciat  inter  me  y  te :  Deus  quippe  illi 

dixerat  in  vijione  ,  ne  Uderet  Jacob.  ^ 

ir.  50.  Grace afo. ,  »tsi;  i^A'  i/iu»  s;n  ifmi ,  fed  in  edj 

Compl.  deeft  ,  IfM  .  licut  apud  Auguft. 
t.  J  5.  Similiter  in  Gr«co, 


LIEER     GENESIS.     Cap.    XXXII. 


«9 


CAPUT     XXXII. 


]6. 


■J 


VULGATA     NOVA. 

Acob  quoque  abiit  itinerc  quo  cneperat : 
fiieruntquc  ei  obviam  Angeli  Uci. 
i.  Qiios  cum  vidilTet,  ait  :  Caftra  Dei  fiint 
hxc  :  &  appellavit  nomeii  loci  illius  Mahanaini , 
id  eft ,  Caftra. 

3 .  Mifit  autem  &  nuncios  ante  fe  ad  Efau  fra- 
ureni  fuum  in  terram  Seir ,  in  legionem  Edom  : 

4.  pr.tcepitque  cis,  dicens  :  Sic  loqiiimini  do- 
mino nK-o  Efau  :  H:kc  dicit  fiatci'  tuns  Jacob  : 
Apud  Laban  peregiinatas  luni,  &  fui  ufque  in 
prx'fentem  diem. 

J.  Habeo  boves,  &  afinos,  &  oves,  &  fer- 
.  »os ,   &  ancillas  :  mittoque  nunc  legationem  ad 
dominum  raeum,  ut  inveniam  gratiam  in  conl- 
pedu  tuo. 

V  u  t  c 

6.  7.  Fide  Nat. 


V  E  R  S  I  O     A  N  T  I  (^  U  A. 

I vklit  caftra  Dei  applicantia,  &  occurre- 


nint  ci  Angeli  Dei. 


]ttt.  c.  6.  4<i7.  rl. 

2.  1: t  dixit  Jacob,  ut  vidit  eos  :  Caftra  Dei  hsc  «.^"'TJ^f' 
flint :  tx  \ocavit  nomen  loci  ejus,  Caftra. 


^.  Mifit  autem  Jacob  nuncios  ante  fe  ad  Efaii 
fratrem  fuum  in  terram  Seir,  in  regionem  Edom;  ' 

^,.  &  mandavit  illis,  dicens  :  Sic  dicetis  do- 
mino men  Elaii :  Sic  dicit  pucr  tuus  Jacob  :  Cum 
Laban  habita\i ,  &  demoratus  fum  ufque  mode. 

5.  Et  fafli  funt  mihi  boves,  &  afini,  &  oves, 
&  piieri ,  &;  puellas  :  &.  mifi  nunciare  domino 
ineo  Efaii 


Jiiig.  Locut.  ii6, 
,  J.  53}.«.*- 


A  T  A      NOVA. 


6.     Reveifique     funt 
iiuncii  ad  Jacob ,  dicentes: 

Veninius  ad  Efau  fratrem  tuum ,  &  ecce  properat  tibi 
sn  occurfura  cum  quadringentis  viris. 
VuLGATA     NOVA. 

8.  dicens :  Si  venerit  Efaii  ad  unam  turmam  , 
&  perculferit  earn ,  alia  turnia ,  qux  reliqua  ell , 
falvabitur. 

o.  Dixitqae  Jacob  :  Deus  patris  mei  Abraham, 
&  Deus  patris  mei  Ifaac  :  Domine  qui  dixifti  mi- 
hi :  Revertere  in  terram  tuam ,  &  in  locum  nati- 
vitatis  tua; ,  &  benefaciam  tibi : 

10.  minor  fum  cunftis  miferationibus  tuis,  & 
veritate  tua  quam  explevifti  lervo  tuo.  In  bacu- 
lo  meo  tranlivi  Jordanera  iftum  :  &  nunc  cum 
duabns  turmis  regredior. 

1 1 .  EiTje  me  de  manu  fratris  mei  Efau ,  quia 
valde  eum  timeo  :  ne  forte  veniens  percutiat  ma- 
trem  cum  iiliis. 

II.  Tu  locutus  es  quud  benefaceres  niilii ,  & 
dilatarcs  femen  meum  ikut  arenam  maris,  qui 
prs  multitudine  numerari  non  poteft. 

V  u  L  G 

I  \ .  Ctimque  dormilTet  ibi  noAe  ilia ,  feparavil  de 
his  qua;  habebat,  munera  Efau  fratri  fuO, 


7.  Timuit  Jacob  valde  :  &  perterrifus  divifit  po- 
pulum  qui  fecum  erat ,  greges  quoquc  &  oves  &  bo- 
ves, &  camelos,  in  duas  turmas. 


Versio   antiqua. 
8.  Et  dixit :  Si  venerit  .ad  caftra  prima  frarer    ^■■<g.j'i^fi.  ici. 
meus,  &  exciderit  ea,  erunt  fecunda  in  falutem. '."  *''"•  '•  3-  •4='*' 

9 Deus  patris  mei  Abraliam,  &  Deus  pa- 
tris mei  Ka.ic  :  Domine  qui  dixifti  mihi :  Eeciur- 
re  in  terram  generationis  tux ,  &  bene  tibi  fa.iam : 

10.  idoneus  es  mihi  ab  omni  juftitia,  &  ab 
omni  veritate ,  qua;  fecifti  puero  tuo.  In  virga 
enim  mea  ifta  tranfii  Jordanem  hunc  :  nunc  au- 
tem fadus  fum  in  duo  caftra. 

1 1 .  Erue  me  de  manu  fratris  mei ,  de  manu 
Efui;  quia  ego  timeo  ilium  :  ne  cum  venerit, 
feriat  me ,  &  matres  fuper  filios. 

I  z.  Tu  autem  dixifti  :  Benefaciam  tibi ,  &  po- 
nam  femen  tuum  tanquam  arenam  maris,  quae 
non  dinumerabitur  prx  multitudine. 


ATA       NOVA. 

14.  capras  ducentas,  hircos  viginti,  oves  ducen- 
tas ,  &  arietes  viginti , 


«»:;£^;^].a5,  £iJ i  Txti/^Cr.mQtv  Txn/iiCi^xmCixv,  i,  cuvwr- 
■znQacrdu'/S  o'i.  Sec.  ur  fup.  Poftcriora  etiam  verba  fumpta 
ex  Hieronymo  ,  Ambrolius  exptimit  dicens^  rmjicijciiiu 
JaiiBc  Jacob  angeli  Dei  cccarrci  iint. 

if.  1.  Similiter  habet  Ambrof.  1.  2.  de  Jacob,  c.  6.  467. 
d.  Caftra  Dei  h.ec flint.  E6  paiiter  fpeftant  qux  in  Pf.  56. 

col. 805. b.  narrat  ,  dicens  :  dim  fratrem  ft:geret  Jacob 

vidit  viultitiidiuem  carltftii  militis  ,  ^  ait :  Hie  locus  voc.t- 
tttr  caftra  aftgclorttm.  ^on  (atis  fittt  caftrum  vacate  ,  led 
taftra  i  quj:  tam.e  mttUztitdini  cittivenirtm  ,  &c.  Auguft. 
quoque  qua-ft.  loi.  in  Gen.  to.  5.  col.  402.  c.  ait :  Ciyim 
Dti  illt.i  viJit  J.icob  in  itinere  ,  mttl.l  dtthitatio  eft  ,  tjitud 
an^eloruin  f:icrit  mttlturtdo  ;  ea  qitipps  in  Scripttiris  mtlttia 
fCclt  nominatitr.  In  Grxco  lie  :  EiVs  «A-*  'lavwS  v*Uct  iiS^u 
«/;»'?•  na,tS|u£cMi  ©.=»  ainvr  J  f)ti^;ii!  to  iir.,ux  ti  tsV K 
sVs.Vk  ,  naf£/<£o,\air  quae  vix  difterunc  a  textu  Latino 
Hieronymi. 

)f.   5.  Eadem  leguntur  Grasce. 

Tf.  4.  Itidem  Grjcce ,  nili  excipias  verbum  ,  TaoiaxHSa  , 
incitlui ,  pro  h.tbttavi. 

■jf.  J.  Ita  quoque  Grafcum  habet  ad  verbum. 

■Jfif.  6.  7.  Gra;ce  :  Ku,  i'l^.i-ixt  c!  xy^-M/  rrfli  'IctxiaC, 
>f7ci'TE;'  'H.-GojWE/  -TTf-Gi;  Toy  aAf^^cV  cy  'Hqccu'  j,  /Ay  «z^to; 

'EipcGllXll  Af  'laXijS  CfpaJ'fCC  ,  >!.  HVopsrTC*  K;  /itUS  TOC  ^xitf 
TOK  /Ui^y  ^OCVTi;  y  Kj  TV?  ^3«;  ,  K.  Tx;  ;cx,M:i>v-; ,  K.  tx  Tf  o'Cct'^a 
si'i  S^vo  irafS.wCo^a;.  Qu<e  omnia  fie  reddit  Augull.  quirt. 
102.  inCen.  to.  j.  col.  401,  c,  dicetu  :  Hxncialojiiijratrt 

Jm,  J. 


NoTjE      AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 

fuo  Jacob  zeniente  obviam  ei  crtm  tjuadringentis  viris  ,  tur.' 
batiis  eft  qiiidi»!  fj  mctite  conJU'us  ,  (jiionumi  timtiit  valde  .• 
55  Htviji'.m  eft  hominipcrtiirbato,  divijam  mnhitiidinemfnam 
in  duo  caftra   d: pOjfiit, 

If.Z.  GrsEC.  kc.l  !i-x£i''Iay.a'S'  'Eaif'?E>i'Hc«~  r';  ctk's.u- 


CoMif  fixy,  i,  zo'ifu  (  Mi's.  Alex.  Sc  ^ar.  cum  edit.  Aid, 
eV>:34>i}  «'t'Tm',  £^xi  w  crap^^CoiM  »  JVev/t/a  65  70  c^^.'t&xi» 

If.  9.  Gtjecum  initio  habet  :  siVs  Af  'Iax>€  ,  unde 
Auguft.  p.v.E  verba  d::.u  Jacob  ,  con/tderandiim  eft  :  le'iqua 
Gi.^cacum  textu  Latino  concinunt  ad  verbum  ,  iiili  quod 
luco  »  t^iti  dtxifti ,  legitur  ,  ct^  0  eiVai' ,  tit  ejtti  d:x:ft: ;  Sc 
in  fine,  w'  ce  -rcnicii ,  bene  lejaeiam  ;  at  in  Mf.  .Alex,  ac  edit. 
Aid.  lir.ipliciter  ,  :  cirrx;  ,  &  Compl.  !v  cci  ~:. ;';!■,  ut  fup. 
Hieron.  qujcft.  Hebr.  to.  2.  col.  J56.  b.  legit  :  Et  d:x:t 
Jacob  :  Deits  patris  mei  Ifaac ,  Domine  ,  i]a:  dixifti  ad  me  : 
F.evertere  in  terrain  tu.tm  ,  ^  bcnedicam  tibi. 

t.  10.  GrjEC.  habet  ,  'UxtvSiv  ,J:iffici.u,  loco  idcneiif 
es  ;  reliqua  ad  verbum  quadrant,  excepta  tamen  vocutJ 
if;,  ,;«.TWi,pro  JK.C,  ime  fecifti.  Hieron.  1.  qu*ft.  Hebr. 
to.  2.  col.  Jj6.  b.  ita  \egh :  Minor  /nm  omni  miencorduT 
tiia  ,  2  omni  veritate  tua  ,  quam  fecifti  pro  jer-JO  tiio.  Sed 
aiidii  :  }'ro  eetjuodnos  pofuimns  ,  minor  lum  ,  aliiid  nejcif 
gnid  ,  <j-!cd  Jenjum  ttirbet  ,  in  Crxcis  ^  L'"»""  codiciius 
cotttinetnr. 

t.  II.  ItaGr-Tcum  habet  conftanter  cum  Auguftino  , 
prirter  vocem  ley.iifx  ,  numem  i  at  in  edit.  .Aid.  fiyrifx;, 
matres  ,  ut  (up. 

t.  12.  Eadem  prorfus  in  Grjtco  ,  nili  hoc  «cipias, 
t?B' «:»';»• ,  ieneiefaciam  ,  pro  ienefni.im  ttbi. 

M 


LIBER    GENESIS.     Cap.   XXXII. 


90 

V  U   1  G  A  T  A 

I  J.  camelos  fcetas  cum  puUis  fuis  triginta,  vac- 
Cas  quadraginta ,  &  tauros  viginti ,  afinas  viginti ,  &     feorfum  greges ,  dixitque  pueris  fuis :  Antecedite  me : 
pullos  earum  decern.  &  fit  fpatium  inter  gregem  &  gregem 


NOVA. 

16.  £t  mifit  per  manus  feryorum  fuorum  finguto» 


Aug.  Lecut.  tl7. 
tf  118,  f.  }.  JJ5' 


Versio   antiqua. 

17...,.  Si  interrogaverit  te  Efaii ,  dicens  :  Cu- 
jus  es  ?  & ,  Quo  vadis  ?  & ,  Cujus  hxc  quae  antece- 
dunt  te  i 

1 8.  &  dices  :  Pueri  tui  Jacob ,  munera  mifit 
domino  meo  Efaii :  &  ecce  ipfe  poll  nos. 


Aag.qilitjt.  105. 
f«  Gen.  t,  J.  40». 


Amir.  t.   1.  di 
Jac.  c.  6.  468.  i<. 

Aug.  locut.  1 1  J. 
«.  5.  J33.  f. 


Aug.  1. 1.  «Of. 
Maxim,  t,  f.  740. 


S.O dixit  enim  :  Placabo  viJtum  ejus  in 

muneribus  prscedentibus  eum ,  &  poft  hoc  vi- 
debo  faciem  ejus,  forfitan  enim  fufcipiet  faciem 
meam. 

zi dormivit in  caftris. 

22.  Surrexit  antem  eadem  nofle,  &  accepit 
uxores  duas ,  &  duas  anciUas 


24,.  remanfit  antem  Jacob  folus :  &  luftaba- 
tur  homo  cum  illo  ufque  in  mane. 

25.  Vidit  autem  quod  non  poteft  ad  eum,  & 
tetigit  latitudinem  femoris  ejus ,  &  obftipiiit  la- 
titudo  femoris  Jacob,  dum  luctaretur  cum  eo. 

z6.  Et  dixit  illi :  Dimitteme ,  afcendit  enim  au- 
rora. Ilie  autem  dixit :  Non  te  dimittam,  nifi 
me  benedixeris. 

27.  Dixit  autem  ei :  Quod  eft  nomen  tuum  \ 
llle  autem  dixit :  Jacob. 

^8.  Et  dixit  ei :  Non  vocabiair  amplius  nomen 


VuiGATA     NOVA. 

17.  Et  pracepit  priori ,  dicens  :  Si  obvium 
habueris  fratrem  meum  Efaii ;  &  interrogaverit 
te,  Cujus  es  ?  aut.  Quo  vadis?  aut,  Cujus  funs 
ifta  qua:  fequeris  > 

18.  refpondebis  :  Servl  tui  Jacob,  munera 
mifit  domino  meo  Efau  :  ipfe  quoque  poft  no» 
venit. 

19.  Similiter  dedit  mandata  fecundo,  &  ter- 
tlo,  &  cundis  qui  fequebantur  greges,  dicens  : 
lifdera  verbis  loquimini  ad  Efaii,  cum  inveneri» 
tis  eum. 

10.  Et  addetis  :  Ipfe  quoque  fervus  tuus  Ja- 
cob iter  noftrum  infequitur  :  dixit  enim  :  Pla- 
cabo ilium  muneribus  quK  prajcedunt,  &  poft- 
ea  videbo  ilium,  foriltan  propitiabitur  mihi. 

11.  Prscefferunt  itaque  munera  ante  eum,' 
ipfe  vero  manfit  nofte  ilia  in  caftris. 

ii,  Cumque  matur6  furrexiflet ,  tulit  duas 
uxores  fuas ,  &  totidem  famulas ,  cum  undecin» 
(ilus ,  &  tranfivit  vadum  Jaboc. 

2. 5 .  Traduftifque  omnibus  quag  ad  fe  perti- 
nebant , 

14.  manfit  folus  :  &  ecce  vit  ludabatur  cum 
eo  ufque  manJ. 

i  J .  Qui  cum  videret  quod  eum  fuperare 
non  poflet ,  tetigit  nervum  femoris  ejus ,  &  fta- 
tim  emarcuit. 

i6.  Dixitque  ad  eum  :  Dimitte  me,  jam  e* 
nim  afcendit  aurora.  Refpondit :  Non  dimittan» 
te,  nifi  benedixeris  mihi. 

17.  Ait  ergo  :  Quod  nomen  eft  tibi?  Ref. 
pondit  :  Jacob. 

i 8.  At  ille ,  Nequaquam,  inqnit,  Jacob  appel- 


NotjE   ad    Versionem 


i)'.  17.  Gr«c K«Is'ffcT««E,  Mym  ■,  &c.  ut  in  Lit. 

■^.  i3.  Iddem  Gracce  ,  deleto  i^  ■,  ante  dices  ;  at  in 
Mf.  Alex.  Kal  ifu^.  Tliniim  tamrn  ejpt  f^  integrum ,  in- 
quit  Auguft.  etiamji ,  &  ,  nan  haitret. 

t.  10.  Totidem  verba  in  Grsco  :  addit  Augufl.  ibid. 
Qmd  Latini  codicn  hahnt  de  Jacob ;  Dixit  enim  :  Placabo  , 

&c fcripTor  lihri  ,  ^tiinaryans  nit  de  Jacob  :  Dixit  enim  : 

Fkcabo  vultumejus  :  hue  ufque  verba  Jacob  dixijje  intilli- 
gitHT ;  cetera  vtrofua  intiiltjje  quod  ait  .-In  muneribus  prae- 
cedeniibus  cum:  tanqitam  dicereti  In  mttnertha  qit^e  fra' 
eedebant  Jacob ,  placabo  vttttutn  Jratris  mei.  Ordo  ejl  ergo 
verborjim  Jacob  :  Placabo  i>i'.ltitm  ejut ,  ^  pofl  hoc  videbo 
faciem  ejus  ,  forjstan  enim  ,  ^c.  Interpojita  autem  fitnt 
verba  fcriptoris  :  I»  muneribus  pracedcntibus  eum.  Hue 
etiam  redeunt  qux  Auguft.  habet  ler.  J.  to.  J.  col.  31.  f. 
Et  chm  ca-pijjet  redire  ,  ^  timere  fratrem  fttum ,  tnittit  mu- 
nera nefcio  quanta  pecorum  ,  mittit  {^  fervum  qui  dieat :  Ec- 
ce tnttnera  Jratris  tui  ,   &c. 

Tf".  ZI.  In  Graeco  fie  :  Keel  Trpfi^Ttc^ivclo  ret  J'oifX  x«tT« 
vpuuTTty  ctt/ry  «i;7o5  /f  5Ko/^i'Ch  tiiv  n'jCTa  s'xsAuk  fc  tji 
5rafs^£o?jf.  Unde  Ambrof.  Petitiirus  ,  inquit  ,  afratre 
KOJicordiam  ,  dormivit  in  cajlris,  Et  Auguft.  fer.  5.  eol,  51. 
f.  Noluit  eum  videre  priufquam  munertbus ^lacaret ,  £5  pofiea 
ilium  acceptis  munertbtis  vidit. 

Tf".  22,  Graec.  'Aj  ks'k;  ^s  tvy  vvkjcc  tuslyw  ,  eVaG? 
T«;....i.Ta  EVi^:x»  -^TcciAlci  nVrt,  &e.  Unde  Ambrof.  I. 
a.  de  Jac.  c.  6.  col.  467.  d.  ait  :  Occtirrit  jtaqtie  fratri  cum 
munenbus  ,  tixoribus  ,   ^ pignortbus  Juis, 

^,  24.  Novatian.  1.  de  Trin.  p.  1049.  b.  Remanfit 
tnimjacohfolus,  J5  luBabaliir  homo  cum  illo  ufque  mane.  Gr. 
'T^eA6i'^Gn  J s  'lax&'C  //0*0;,  *,  f':Toi^a.  e;- ,  *c.  ut  fup.  Hila- 
cius  1. 4.  de  Trin.  col.  84  J.  f.  his  alludens  dicit ;  Ad  Jacob 
in  homine  Deus  venit  ;  nequejoliim  venit ,  fed  Ittilatus  ojten- 
ditnr.  Vid.  etiam  I.  J.  col.  864.  c.  e.  Similiter  Ambrof.  1. 
1.  de  Jac.  c.  7.  col,  4^8.  f.  Jacob ,  inquit ,  poflqu^m  rejecit 
tmnia  ftia  ,  folus  rema-ijtt  ■,  l^lttdatus  ejl  cum  Deo.  Item 
Hieron.  I.  5.  in  ep.  ad  Ephef.  to.  4.  col.  4^10.  c.  Jacob 
remanjit  folus  ;  ^  tuUabatur  cum  eo  homo. 

If'.  2J.  Simi!ia  exftant  inGracco  :  rurfumque  apud  Au- 
guR.  fer.  j.  tg,  j,  p,  ji,  f,  Tttifft  iuSitHdimm  femoris  ejus. 


ANTIQUA  M. 

2)  exaruit.  Gr.  j,  eVe'/ixHCE.  Vid.  etiam  I.  16.  de  civir. 
Dei ,  c.  59.  to.  7.  col.  4S'o.  f.  Apud  Novar.  1.  de  Trin. 
p.  1049.  b.  c.  fie  :  Et  vzdit  quoniam  nonpotejl  adversits  eum  3 
i^  tetigit  latitudinem  femoris  Jacob  ,  cum  in  eum  luclareltlr  J^ 
ipfe  cum  eo.  Ambrol.  quoque  eorumdem  meminit ,  1.  1, 
de  Jac.  c.  7.  col.  468.  f.  dicens :  Et  quia  inltiperabilis  era! 

fdesejus fecreta  ei  myfieri.t  Dominus  revelabat ,  tangent 

latitudinem  femoris  ejus  ,  ex  eo  quod  ex  ejus  erat  generations 
Domhius  J'fus  oriundus....  cujus  crucem  ,  objlttpefcentis  fe- 
moris latttudoftgnahat.  Similiter  apud  Au6l.  1.  de  promiiT, 
part.  I.  c.  24.  p.  108.  b.  Tetigiifue  Angelus  latitudinem  ff 
nioris  ejus. 

■t.  26.  Eadem  funt  in  Gracco  ,  nifi  excipiatur  'if^ptfi 
d:l:icnlum  ,  pro  aurora.  At  Auguft.  fer.  y.  to.  J.  col.  32, 
f.  3  5.  a.  d.  e.  habet :  Dimitte  me  ,  jam  enim  mane  eft  :  ve! , 
quia  ecce  jam  mane  ep  :ve\  ,  Ecce  mane  jam  venit ,  dimitt* 
me.  Item  ibid,  Et  ille  :  No»  te  dimittam ,  nifi  me  benedixeris, 
Vid.  etiam  quaeft.  104.  in  Gen.  to.  3.  col.  402.  g.  403.1, 
Novatian.  I.  de  Trin.  p.  IC49.  b.  fie  legit  :  Dimitte  me, 
afcendit  enim  Lucifer :  JJ(  ille  dixit :  Nun  te  dimittam  (  al.  Ji- 
mitto)niJi  me  benedixeris.  Hilar.  1.  f.  de  Trin.  col.  8^4, 
c.  e.  alludens  ,  ait :  Biate  patriarcha  Jacob  ,  fj  >"  l"^a  ho- 
miiiis  invalefcens ,  benedict  te  ab  eofortior  deprecxre.  Simili» 
ter  Ambrof.  1.  de  inflit.  virg.  c.  16.  to.  z.  col.  271.  e. 
Jacob  ,  inquit  ,  hominem  vidtt ,  ^  ab  eo  qu^ifi  a  Doming 
Deo  benediiliotum  popefcit.  Auift.  I.  de  promiiT.  part.  i. 
c.  24.  col.  108.  b.  Non   te  dimittam  ,  nifi  benedixeris  mt. 

t.  27.  Novatian.  1.  de  Trui.  p.  1049.  b.  Et  dixit: 
Qjtodejl  nomtn  tuum  ?  Et  ille  dixit :  Jacob.  Hieron.  i.  quaeft. 
Hebr.to.  2.  col.  y36.b.  Et  dixit  ei  :  Quod  nomen  tibt  f 
Qiii  ail  :  Jacob.  Audor  1.  de  promiiT.  part.  i.  c.  24. 
p.  108.  b.  Dixitque  ei  angelus :  Quod  tibi  nomen  eft  ?  At  Hit 
ait :  Jacob.  Grsc.  Eiiri  As  durcZ-  Ti'  t»  irtfici  m  fjlr  ;  0  A» 
«iVer ,  'I«)tw£. 

Tf".  28.  Itidcm  Grice  ,  exceptis  his ,  £Vi%i;ca?  ,  inva- 
luifti  ,  pro  vali'.ifti  ,  &  in  fine  ,  -on  ,  eris  ,  pro  es  ;  at  in 
Mfs.  Alex.  &  Sar.  nee  non  in  edit.  Compl.  fcriptum  c'l  , 
non  sen.  Similiter  apud  Novatian.  I.  deTrin.p.  1049.5. 
Dixitque  ei  ;  Non  vocabiiur  jam  nunc  (  inf.  ft;.i»!  nunc  ) 
nomen  tuum  Jacob ,  fed  Ifrael  erit  ntmtn  tuumi  juiainv*- 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXXII. 


V'  U  L  S  A  T  A      NOVA. 

tabiwr  noraeii  tuum ,  fed  Ifraci :  quoniim  fi  con- 
tra Deuin  tbrtis  tuifti ,  quanto  magis  contra  ho- 
milies pr.Evalebis  ? 

19.  Imerrogavit  eum  Jacob  :  Die  mihi ,  quo 
appellai'is  nomine  >  Relpondlt :  Cur  qu^ris  no- 
men  meutn  ?  Et  benedLsit  ei  in  eodem  loco. 


51 

Versio    antiqua. 

mum  Jacob,  fed  Ifraelerit  nomen  tuum  :  quia  v.i- 
luiih  cum  Deo ,  &  cum  hominibus  potens  es. 


■Aug,  uii  Jiif. 


5  o.  Vocavitque  Jacob  nomen  loci  illius ,  Pha- 


29.  Rogivit  autem  eum  Jacob ,  diccns :  Enun- 
cia  mihi  nomen  tuum.  Et  dixit :  Quare  iioc  in- 
teriogas  tu  nomen  meum  i  Et  benedixit  eum  il- 
lic. 

50.  Et  appellavit  Jacob  nomen  loci  illius, 
nuel ,  dicens  :  Vidi  Deum  facie  ad  faciem,  &  Afpeflus  Dei :  Vidi  enim  Deum  facie  ad  faciem, 
falva  fada  eft  anlma  mea.  &  lalva  tafta  eft  anima  mea. 

?i.   Ortufque  eft   ei  ftatim  fol ,  poftquam         51.  Ortufque  eft  ei  fol ,  mox  tranfivit  vifio- 
tranfgreflus  eft  Phanuel  :  ipfc  vero  claudicabat    nem  Dei :  ipfe  \'eio  claudicabat  temorc  fuo. 
pede. 

ji.  Quam  ob  caufam  non  comedunt  nervum        -1.  Propter  hoc  non  manducant  hodieque  fi- 

filii  Ifrael,  qui  emarcuit  in  femore  Jacob,  uf-     111  llraiil  nerVUm 

<jue  in  pra;fentem  diem  :  eo  quod  tetigerit  ner- 
Tum  femoris  ejus ,  &  obftupuerit. 

NoT^    AD   Versionem    antiquam. 

qu«fl:.  Hebr.  to.  i.  col.  5:57.  a.  practer  unum  ,  f.iciei  Dei  , 


K(t'jat.  Je  Trifi» 
p.  1041^.  h, 

Anihr.  I.    I.   di 


inifticnmDeii  ,  ^  (nm  hnminilus  potemes.  Apud  Hieron. 
1.  quitft.  Hebr.  to.  1.  col.  556.  b.  iic  :  Dixit  aiiiein  tt  : 
(  Compl.  ^^Tf  i;')  /.i»i  risii  vocabttur  Jacob  nomen  tuum  ^jed 
ifJCiibitur  nomen  ttemn  Ijrael ;  qitiij  invtilttijii  cttm  Deo  ,  ^ 
cum  homitiibtts  imlehis.  At  infra  ;  New  vocahittir  nomen  tunm 
]A.oh  ^  led  Ijr.Tel  erit  nomen  tiinm.  Ubi  etiam  nionet  apud 
LXX.  &Thecdut.  legi  ,  i-rt  fV;%i'5a;  ^et«  0fv.  Auct.  I. 
de  promilf.  part.  i.e.  24.  p.  toS.b.  lie  habet  -.Jam  fMf. 
Hemig.  Jam  iii'.ra  qnidem  )  non  vocaberts  Jacob ,  Jed  erit 
Ifrael  nomen  tnitm  ;  quia  pr^ualieifli  cum  Deo  ,  ^  cttm 
hominibiis potent  eris.  In  Mf.  etiam  Oxon.  fcripmm  legitur, 
Cf'x^M^a'oH  'laKi^iS ,  pro  t,u  )c?;t^:i5£Tar  =t;  to  sVcux  ci<  'Ix/.-J^C  , 
^uod  fetunt  alii.  Eidem  leilioni  favet  &  Augufi.  qusft. 
114.  in  Gen.  to.  5.  col.  405.  b.  ubi  lie  :  Jacob  non  femel 
Detts  dh-erat  :  Ken  jam  z/ocabetii  Jacob  ,  fed  Jfraelerit  ttomett 
Jtiitm.  Item  fer.  5.  to.  y.  col.  52.  g.  'Son  vocaberts  Jacob  , 
pd  Ifrael  1  qtioniam  prx'jalnijli  cum  Deo  ,  piievalebis  ^ 
citmhominibits.Ai  hscexfeimonibus.  Hilar.  1. .J.  de  Trin. 
col.  864.  c.  e.  eadem  commeraorat  ,  dicens  :  Jacob  ,  in 
lucla  es  ipojl  fidem  pofiiilat.t  bettediclionis  ,  Ifrael  es. 

t.  19.  GrjEC.  '^(.(^vQiJi'la.y.oi'L-,  i-  e'Vsr  'A'dyyu- 
y.av  fiat  ,  &c.  ut  in  Lat.  Hieron.  qu«fl.  Heb.-.  to.  1.  col. 
557.  a.  habet :  Et  henedixit  etim  ib:.  Quidam  Mfs.  Latini 
^oft  nomen  meum  ,  addunt ,  qtiod  ej}  mtrahiU.  Apud  Theo- 
<lor.  etiam  qujeft.  91.  lioc  lequitur  ,  x«i  t£7c  sV'  tat-yuaroc. 
In  edit.  Aid.  0  eV/  ^uvtix^^v, 

1^.50.  Novat.  I.  de  Trin.  p.  1049.  b.  F(  vocat'it  Jacob 
nomen  loci  illius,  Vijio  Dei.l'idi  enim  Detim  fie  te  ad  fi- 
dem ,   ^  falva  field  eft  aninta  mea.  bimiliier  liabei  Hieron. 


loco  viJioDei.  Sic  etiam  1.  j.  contr.  Pejag.  to.  4.  p.  yjB. 
Gr.i:ce  ,  eiVo^  0!?'  cxtera  ut  in  Lat.  Apud  AmbroC.  I.  de 
inftitut.  virg.  c.  1 6.  to.  z.  col.  271 .  e.  Et  .ippellavtt  locum  , 
Vijio  D«.  Apud  Tertul.  I.  contr.  Prax.  p.  8jo.  b.  FVi/i 
Dettm  ficie  ad  ficicm  ,  ^  ftlva  fiHa  ej}  an:i)ia  v:ea.  Simi' 
liter  apud  Hilar.  I.  5.  de  Trin.  col.  864.  e.  &  Ambrof.  in 
Pf.  -45.  to.  I.  col.  388.  a.  &  Au£t.  1.  de  fide  ortliod.  to. 
2.  col.  554  c.  licut  etiam  apud  Augufl.  epift.  147.  to.  2, 
col.  478.  b.  &  Eucher.  Lugd.  qujeft.  in  Gen.  col.  841.  e. 
quibus  adjungendi  Phcebad.  Agin.  col.  504.  a.  6c  Autfl. 
op.  imp.  in  Maith.  hom.  i  J.  col.  80.  d.  uili  quod  habent , 
vidi  Domjntim. 

Jf.  51.  Hieron.  1.  ^.  contr.  Pelag.  to.  4.  col.  j'j?,  a. 
Orttts  efi  et  fol  ,  poftquam  tranjivif  Phannel  ,  quod  interpre- 
tattir  ,  ficies  Dei.  Ambrof.  in  Pf.  4;.  to.  1.  cul.  888.  a.  Et 
continiio  exortnseflei  fol :  limiliter  1.  2.  de  Jacob,  col.  469. 
a.  ubi  etiam  port  pauca  addit  :  Claiid-cavit  aittcm  Jacob  a 
Jemorc  Jtto  •,  Sc'm{ta.:  Ideo  cLtttdicavit  ab  tino  femore  Jacobs 
Auft.  1.  de  promilT.  part.  i.  c.  24.  col.  108.  b.  CUvi- 
drtfqtte  effeilns  ejl  Jacob  per  omnes  dses.  Auguft.  1.  16.  de 

ci'.it.Dei  ,  c.  59.  to.  7.  col.  450.  f.  Tetigtt  tlti  Angcl:'S 

l.itttttdtnem  femdvis  ,  eitinqtte  ijlo  moda  clandtim  reddidit, 
la  Crxco  lie /Ave'] si?'S  J I  dura  0 -'Im:^  y  lii'i'xot -s-apHAGe  to 
£?Ao$  tv  0E?*  ctutl^  AI  =V;oKa^f  Tw  /«H^w  ciuTy, 

T^.  52.  Graec.  'E/fxei-  Tvfi'  v  f^»  jotyvf^t:'  Ciu  'lo/ianA  to 
yevp'-^Y  t  &c.  Propter  hoc  non  mantlttcarent  Jilti  IJrael  ner- 
vitm. 


CAPUT     XXXIII. 


Vulgata    nova. 

».  t_?  Levans  autem  Jacob  oculos  fuos ,  vidit 
A_/  venientera  Efail ,  &  cum  eo  quadringen- 

tos  viros  :  divifitque  filios  Lia;  &  Rachel ,  am- 

barumque  famularum  : 

1,  &  pofuit  unamque  ancillam  ,  &  liberos 

earum  in  principio  :  Liam  vero  ,  &  filios  ejus , 

in  fecundo  loco  :  Rachel  autem  &  Jofeph  novif- 

fimos. 


Versio    ankiqua. 

I &  divifit  pueros  fiiper  Liam,  &  iupet      meron.   qii.tft. 

Rachel ,  &  fuper  duas  ancillas :  Hebr.  1. 1,  j3;.  a. 


2.  Sc  pofuit  ancillas ,  &  filios  earum  primes  : 
Liam  vero,  &  pueros  ejus,  novilfimos  :  iSc  Ri-« 
chel,  &  Jofeph  novilfimos. 


NoTiE    AD    Versionem    antiquam. 


Tt.   I.  Gr^c Kal  ifiur.ev  'lazcufi  ri  laxij !a  ,  &e.  ut 

in  Lat.  detraclo  tamen  ultimo ,  yii^er. 

Tf.  2.  Mirum  forte  videbitur  quod  Hieron.  hlc  neget , 
tres  turmas  a  Jacobo  fuiU'e  facias  ;  Non  tit  pleriqite  xjti- 
mant  f  inquit ,  tres  ttirmas  fecit ,  fed  ditas  i  quod  ut  pro- 
bet,  ita  profequitur  ;  Vbi  nos  babemiis  ,  divifit  ,  AqiiiLi 
fojttit  t  yfiicw.ey ,  id  tfl ,  dimidiavit ,  tit  ttniim  cttneitm  fa- 
(eret  ancillarum  cttm  parvulii  jiiis  :  2/  alium  Lin  ^  Rachel , 
qtt.e  libey,e  erant  ,  cum  fltis  earitm  ;  ptimafijne  tie  ficeret 
ancillas  ,  fectindat  libera;  i  ipje  alttem  ante  utntmque  gre- 
gem  ,  Jratrem  adoratiirus  occmreret.  Ita  Hieron.  nixus  uno 
AquiliC  verbo  ,  ynUvm.  Sed  prsterquam  quod  verbum 
iftud  ^uloidi ,  non  arfte  acceptum  ,  potefl:  etiam  ii^nifica- 
te,  dijlribiitt  ,  non  aliud  certe  legitur  apud  Grjecos^  alios  , 
prster  hoc  /,£i>5K ,  drvijit :  porro  lurmarum  illarum  tripar- 
tita divifio  ita  dare  in  Grzco  exprimitur ,  ut  plane  & 
apertc  vim  facial  huie  contextui  ,  qui  neo;et  :  fie  enim  fe 
habet  ;  Kal  Jtu/.a  'ln/,uQ  t«  vniJia  sVi  Aunt  ,  5  sVi 

Tom,  I. 


'?c!.^m  ,  J,  tk;  Sivo  TKi/i'oitn:;.  En  diftributio  triplex  , 
quae  re(5le  confirmatur  etiam  his  qu<e  fequuntur  :  Keel  ehim 
rxi  JuV  Tra/A/cxa^  Jt,  Ty?  uitt^  avTuv  gV  irfjirct';,  en  prima 
lurma  :  deinde  ,  KaJ  Aiictv  ^  tcc  trctilla  «fTH?  oV.^a-, 
en  fecunda  :  demum  ,  Kx'i  '?cf^m  i.  'lu<mp  i%,iini  ,  en  ter- 
tia.  Et  vero  vocum  illarum  oppofiiio  ,  ;V  xpaT»;?,  pro  pri- 
ma ;  oV/oM  ,  pro  fecunda  ;  Sc  ,='%iTS5  ,  pro  tertia  ;  nihil 
aliud  defignat  ,  nifi  divifionem  triplicem  :  fed  hjcc  parti- 
tio  non  magis  elucet ,  quam  in  verlibus  6  icy.  qui  proxime 
fubfequuntur  ;  Kcci  -Ttd'jci'yyiQccy  ai'  -zxtS^icKoti y  i,  tx  nv.ycc 
«I'TMK  ijjTfoOEicuynciot)'.  Deinde,  Kcu -n-^cv'/yif^e  Asia  j^tb 
TfZKi  OTTi?;  ,  i,  Tcgijin.viMa.v.  Denique,  Ku\  niin  -rauTec 
TT/^myyiLS  'Vaxw  5  'lojoiif.  ,  j,  it^ciu'twa^'.  Et  apprepin- 
qtl.t'jerant  ancilU  ^  filii  earum,  i^i ,tdor.^verllnt.  Mox  nz  : 
Et  accejfit  Lia  igflii  ejus  ,  i^  adoraveriint.  Demum  .•  Etpoj{ 
hxc  acceffit  Kacbel  2i  Jofeph  ,  £5'  adoraveriint  :  quid  clarius  ? 
Similis  etiam  diftributio  manifefte  agnokitiu-  in  edit.  \'ul- 
gata  ,  ut  mirum  magis  magifque  videatur  quomodo  Hie- 

M  i; 


92 


LIBER     GENESIS     Cap.    XXXIII. 


tfurta.  aUfiip. 

Ambr.  I.  1.  de  ties  m  terra 

J.if .  c.  6.  467.  e. 


Versio    antiqua. 
• .  Et  ipfe  tranfu'it  ante  eos ,  &  adoravit  fep- 


V  U   L  G  A  T  A 


Al!^.  ijtixj}.  lOj. 
in  Gen,  I,  3.  405. 


4.  Currens  itaque  Efaii  obviam  fratri  fuo,  am- 
plexatus  eft  eum  :  ftrir.genfque  collum  ejus ,  &  ofcu- 
lans ,  flevit. 

5.  Levatifque  oculis ,  vidit  mulieres  &  parvulos 
carum  ,  &  ait  :  Quid  fibi  volunt  ifti  ?  &  fi  ad  te 
pertinent?  Refpondit  :  Paivulifunt,  quos  donavic 
milii  Deus  fervo  tuo. 

6.  £t  appiopinquantes  ancill^  &  filii  earum, 
incurvati  funr. 

Versio    antiqua. 

10 propter  hoc  vidi  faciem  mam,  qiiem- 

admodum  cum  videt  aliqiiis  taciem  Dei 


VuLGATA     NOVA. 
5.  Et   ipfe  progrediens,  adoravit  pronus  la 
terram  fepties,  donee  appropinquaret  frater  ejus. 
NOVA. 

7.  Acceffit  quoque  Lia  cum  pueris  fuis  :  &  cum 
fimiliter  adoraflent,  extremi  Jofeph  &  Rachel  ado- 
raverunt. 

8.  DLxitque  Efau  :  Quinam  funt  iftx  turms  quas 
obviam  habui?  Refpondit  :  Ut  invenirem  gratiam 
coram  domino  meo. 

9.  At  ille  ait  :  Habeo  plurima,  frater  mi,  fmt 
tua  tibi. 


Anj,r.  I.  I,  rff      ir miferkordiam  mei  habuit  Deus  ,&  flint 

Cinn,c.  6. 154.  t.  njjj^  omnia 


Aug.  Loctit.  izo. 


13 &  eves,  &  boves  foetantur. 


V  U  L  G  A  T  A 

14.  Prxcedat  domi-        14 Fide  Not, 

nus    mens    ante  I'ervura 

(bum  :  &  ego  fequar  paulatim  veftigia  ejus,  ficut 
videro  parvulos  meospofle,  donee  veniam  ad  do- 
minum  meum  in  Seir. 

1 5 .  Refpondit  Efau  :  Oro  te ,  ut  de  populo  qui 

Ve 


VuXGATA     NOVA. 

10.  Dixitque  Jacob  :  Noli  ita,  obfecro  ;  fed 
fi  inveni  gratiam  in  oculis  tuis,  accipe  munufcu- 
lum  de  manibus  meis :  fie  enim  vidi  faciem  tuam  , 
quafi  viderim  vultum  Dei  :  efto  mihi  propitius, 

11.  &  fufcipe  benediftionem  quam  attuli 
tibi,  &  quam  donavit  mihi  Deus  tribuens  om- 
nia. VLx  fratre  compellente  fufcipiens, 

II.  ait  :  GradiaiDur  fimul,  eroque  focius  itl- 
neris  tui. 

I  J.  Dixitque  Jacob :  Nofti  domine  mi,  quod 
parvulos  habeam  teneros ,  &  oves  &  boves  foe- 
tas ,  mecura  :  quas  fi  plus  in  ambulando  fecero 
laborare,  morientur  una  die  cundi  greges. 

NOVA. 

mecura  eft ,  faltem  focii  remaneant  vix  tus.  Non 
eft,  inquit,  nacelle  :  hoc  uno  tantiim  indigeo,  ut  in- 
veniam  gratiam  in  confpeciu  tuo ,  domine  mi. 

16.  Reverfus  eft  itaque  illo  die  Efaii  itinere  quo 
venerat  in  Seir. 


RSSO     ANTIQUA. 

AiiS.  t.  de  xiii.   .  17 Jacob  reverius  eft  in  tabernacula :  &  fe- 

tmnjtcn.  .if.  Ambr.  cit  iibi  domos ,  &  pecoribiis  fuis  fecit  tabernacu- 
t.  z.  cii.  4./.        la ;  propter  hoc  voca\it  nomen  loci  illius ,  Taber- 
nacula. 
Aug.  qusfi.  108.      '  8-  Et  venit  Jacob  in  Salem  in  civitatem  Si- 
wGfo.r.  3.404.  s.  chimorum,  qui  eft  in  terea  ChAoaan,  cum  ad- 
veiiit-  de  Meiopotaniia  Syris  :  &  applicuit  ad 
fadem  civitatis. 


VULGATA     NOVA. 

17.  Et  Jacob  venit  in  Socoth  :  ubi  adificata 
domo  &  tixis  tentoriis,  appellavit  nomen  loci  il- 
lius, Socoth,  id  eft,  tabernacula. 

1 8.  Tranfivitque  in  Salem  urbem  Sichimorum  i 
qus  eft  in  terra  Chanaan,  poftquam  reverfus  eft 
de  Mefopotamia  Syria;  :  &  habitavit  juxta  op- 
pidum. 


NoT^E   AD  Version  EM   antiqua  m. 


ronymus  rem  apertifTimam  inficiari  pomeric. 

Tf.  5.  GrJEC.  'AlTo;J^.;  -Tr^loktv  i ij.it f.Ssi'  iirSi ,  j, 
•7!f;'.(i.6tf-it  sVi  TVK  -fii  iwTMii  ,  &c.  Ipje  xiiiem precejjit ame 
eos  ,  ^  adoravit  Jitper  terr.tm  fep::e!. 

Tt.  10.  Aucl.  op.  imp.  in  Matth.  hora.  zo.  p.  95.  a. 
Oiiia  vidi  faciem  tuam  ,  Jicut  grii  videat  faciem  De:.   Grace. 

"£.y=^'-y  T^Tlr  slS^^^v  to coc  tir  t;?  i/c;  Trpo'cit-n-cc  0;sr-.  Qnem- 

aJmodtimJi  i/iiis  vide.uficiem  Dei.  Addit  Augufl:.  Kon  enim 
dix:t :  Quemadmodum  li  viderem  faciem  Dei ,  jed  ,  ciim 
videc  aliquis :  ip'e  aiiiem  aliquis  ,  quern  Jignijicare  fojjit, 
incenum  efl.  Et  pod  pauca  :  Potmi/ic  dtcs ,  quemadmodum 

^  Moj'es  Iharaonis  deus   diiius  eji maxima  quia  fine 

ariiculo  in  Grxco  dtcium  eJi  ,  quo  articuJo  evidentijp.me  jolet 
veri  Det  unius  fieri  fignijicatio  :  non  enim  dixit  ,  ■3-ccCi7r&/ 

TV   0E?  J   fed     dixit  ,    Tf  OtJCrJTC)'  Gflf. 

Tf.  II.  Grsc.  3TI  «VeW  fis  0  0£o;,  &c.  quia  mifertus 
ejl  mei  Deus  ,  flee,   ut  fup. 

f  -  I ;.  Auguftinus  ibid.  Quod  habem  ,  inquit ,  Latini 
codices  :  Et  oves  ,  &  boves  foetantur  :  Gr*c<  habem ,  foetantur 
fuper  me  :  (  ytyjv-.i-jan  W  ifi.^)  quod  ea  fignifcatione  dicium 
ejl,  lit  inielligaiur  ,  fuper  felliciludinem  ,  ziel  cilr.im  meam. 

f.    14.   Gr.   n:;;,>ts'Ta  0  Mf-lii  fa  =,MT»59;/  t?  vcui^h 

T«;  ;rxiTicr  fM  ,  Jt.  xaTa  ^0  j^ct  tm/  Ta/J'ac/i'i' ,  iuii^  tH  E/6;.f 


iu=  ^/)3?  Toy  }cvf:ay  fi-a 


Pracedat  daminus  mens 


ante  puerrtm  failm  :  ego  aiitem  invalefcam  in  via  fecundum 
tnrdit.item  profdionis  ejus  ,  qu.e  coram  me  ,  ^  jttxta  pedem 
parvuloritm  ,  quoad  u/que  veniam  ad  dominttm  meum  in 
Seir.  Aus;uft.  quajft.  106.  in  Gen.  to.  3.  col.  403.  e.  qus- 
rlt  :  Utrlim  mendaciler promiferit  Jacob  fr.itri  jtto  ,  quod  Je- 
qncns  pedes  fuirum  in  itinere  ,  propter  quis  fi  marareiur  , 


venmrus  ejjet  ad  eum  in  Seir  :  lee  enim  ,  inquit  ,  fiaiC 
Scriptttra  deinde  n.irrat ,  non  fecit ;  fed  es>  perrexit  itinere  qutd 
dtngebat  ad  fuos,  (  f.  Sichimos.  ) 

f.  17.  Grace.  Kxl  'laz-iS  a-Jra.'pfi  £.';  czwa?'  j,  s-Trdvar 
scci'tS  f'zsr  oi'x.a? ,  &c.  ut  in  Lat.  In  edit.  Compl.  deed  , 
«V;?.  Obfervat  autem  idem  Audtor  ibid,  luce  Reverjus  eft  in 
tabernacula  ,  aliam  trandationem  (  i.  e.  Vulgatam  )  ha- 
bere :  Reverfus  eft  Socoth.  Item  infra  :  £t  ibi  alia  tranjiatia 
dicit  :  Appell.lvit  ntmen  loci  illiiis  ,  Socoth  ,  id  eft  ,  tabcrn.t- 
ctila.  Similiter  Hieron.  quacfi.  Hebr.  to.  1.  col.  J  37.  b. 
fecundum  LXX.  Et  adifcavit  tii  Jacob  domum  ,  ^  pecc~ 
ribus  fuis  adifcavit  tabernacula  ;  idea  vocavit  nomen  loci 
illius  ,  Tabernacula  ;  fed  addit  ;  Ubi  nos  ,  tabernacula  , 
habemus  ,  in  Hebrao  legititr  ,  Socoth  ;  unde  epift.  ad 
Evan^.  to.  z.  col.  573.  c.  legit;  i'enit  Jacob  in  Socoth,  ii 
tft ,  iri  tabernacula  ,  55  fecit  fibi  ibi  donus  ,  atque  tentoria. 

f.  18.  Similia  Graccum  habet,  practer  hoc  ,  iiii-.t  X»- 
xtfi'.j.'V  y  al.  Sv)t;)«aK ,  civit.item  Secimoriim  ,  detrafto  pracced. 
in ;  fed  in  Mf.  Alex.  2jic.';Ui:».  Quod  auiem  pro  applicnit  , 
Grace,  ferat ,  ■mpitiMcCi ,  mendum  eft ,  quod  Junius  lufpi- 
catur  irrepfilfe  in  edit.  Rom.  &  Parif.  Et  vero  in  Mf  Alex, 
ac  editt.  Aid.  &  Complut.  legitiu  ,  xafs;='£a>:.  Hieron. 
quaeft.  Hebr.  to.  z.  col.  J  57.  b.  legit  :  Et  venit  Jacob  Salem 
civitatem  Sicheni ,  in  terram  Chanaan  ,  eiim  venijjet  de  Me- 
fopotamia Sjrix :  at  epift.  ad  Evang.  to.  z.  col.  573.  e.  Et 
tranfivttin  Salem ,  civitatem  regionis  Sichem  ,  qux  eft  in  terra 
Chana.in.  Fulgent,  ftagm.  34.  eontr.  Fabian,  p.  659.  b. 
fie  :  Venit  autem  Jacob  in  Salem  ,  civitatem  Sichimorum  ,  in 
terra  Chan.ian  ,  cum  venijjit  de  Mefopotamia  S»r:s  ;  p  ap- 
plicuit fecundum  faciem  civitatts.  Grsc.     xxtx.  Xfs5*77s» 


n 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXXIV. 

VUXGATANOVA.  VeRSIOANTIQOA. 

19.  Emitque  pai-tem  agri  in  qua  fixerat  ta-         19.  Et  emit  partem  agri  in  quo  ftatuit  iilic  ta- 

bernacula ,  k  tiliis  Hemor  patris  Sichem ,  cen-  bernaculum  Ilium ,  ab  Emmor  patre  Siciicm , 

turn  agnis.  centum  agnis. 

10.  Et  ereao  ibialtari,  invocavitfuperillud        20.  Et  ftatuit  ibi  aram ,  &:  invocavit   Dcum 

foitiflimum  Deum  Ifiacl.  Ifrae!. 

NoTiEADVERSIONEMANTIQUAM. 

■Sf-.  19.  InGrxco  :Kal  f«Tae«Ti)  TBf  yuspi'/a  TKayf?,»!/,  if.  20.  Fulgentius  frag.    54.  contra    Fab.   p.  659.  b, 

&c.  ut  fup.  Et  ncqiiijivit  partem  agri  t  tlbi  ,   &c.   Augufl.  Tt  flatuit  iln  altare  ,   ^   mvota-jit  Deum  IJrail.   ha  quo- 

quacft.  167.  in  Gen.  col.  419.  e.  £m«  ceititim  agms  pojpj-  que  in  Grxco. 
jionem  ill  am. 


Ang,  nlifttf. 


CAPUT     XXXIV. 


•E 


VULGATA      NOVA. 

Grefla  eft  autem  Dina  tilia  Li^ ,  ut  videret 
mulieres  renionis  ilKus. 


Versio    antiqua. 


I.  TT  Xiit  autem  Dina  filia  Lix,  c]uam  pcperit   Aug,  tju-tfl,  108. 
-L/ipli  Jacob,  ut  condifceret  iilias  regionis  "' g™,  404. 4. 


X.  Quam  cum  vidiffet  Sichem  filius  Hemor 
Hevii,  princeps  tens  illius,  adamavit  earn  : 
&  rapuit,  &  dormivit  cum  ilia,  vi  opprimens 
virginem. 

5 .  £t  conglutinata  eft  anima  ejus  cum  ea  , 
triftemque  delinivit  blanditiis. 


ejus. 


Vidit  Sichem  filius  Emmor  Evxi,  prin-    w™  j«.t/?.  107. 
ceps  terrx,  Dioam  filiam  Jacob  :  &  accepit  earn,  40  3-'- 
&.  dormivit  cum  ea ,  6c  humilia\'it  earn. 


3.  Et  intendit  animo  Dinx  f.lix  Jacob,  & 
adamavit  virginem ,  &  locutus  eft  Tecundum  len- 
ium  virginis  ipli. 

V  U   L  G  A  T  A 


NOVA. 

5.  Quod  cum  audifTet  Jacob,  abfentibus  filiis,  & 
in  paftu  pecorum  occupatis ,  filuit  donee  redirent. 

Versio    antiqua. 

6 ride  Not. 


4.  Et  pergens  ad  Hemor  patrem  fuum >  Accipe  , 
inquit,  mihi  puellam  banc  conjugem. 

VuLGATA     NOVA. 

6.  Egreffo  autem  Hemor  patre  Sichem  ,  ut 
loqueretur  ad  Jacob  ; 

7.  ecce  filii  ejus  veniebant  de  agro  :  audito-        7.  Et  filii  Jacob  v'enerunt  de  campo  :  &  cum 
ijjie  quod  acciderat,  irati  funt  valde,  eo  quod    audiflent,  compunfti  funt  V iri ,  &  trifte  erat  il-  ' 
foedam  rem  operatus  eflet  in  Ifrael ,  &  viola-    lis  valde,  quod  turpe  fecerat  in  Ifracl,  quod  dor- 

miffet  cum  filia  Jacob;  &  non  fic  erit. 

8 Sichem  filius  meus  elegit  animo  filiam 


Aug.  Incut.  Ill, 
,  3.  iii.d. 


ta  filia  Jacob ,  rem  illicitam  perpetraiTet. 

8.  Locutus  eft  itaque  Hemor  ad  eos  :  Sichem 
filii  mei  adhsfic  anima  filia;  veftrs  :  date  earn 
illi  uxorem : 


veftram ,  date  ergo  illi  earn  iixorem. 


Aug.  -quxji,  irf, 
inCeii.t,  5.4o6»f, 


9.  &  jungamus  viciflim  connubia  :  filias  veftras 
tradite  nobis ,  &  filias  noftras  accipite. 

10.  Ethabitate  nobifcum  :  terra  in  poteftate  vef- 
tra  eft ,  exercete ,  negotiamini,  &  polTldete  earn. 

1 1 .  Sed  &  Sichem  ad  patrem  &  ad  fratres  ejus 
ait  :  Inveniam  gratiam  coram  vobis  :  &  quacunque 
fiatueritis,  dabo  : 

12.  augete  dotem,  &  munera  poftulate,  &  liben- 

V  U 1 G  AT  A 


VuLGATA       NOVA. 

ter  tribuam  quod  petieritis :  tantvim  date  mihi  puellam 
banc  uxorem. 

I  ?.  Refponderunt  filii  Jacob  Sichem  &  patri  ejus 
in  dole  ,  fevientes  ob  ftuprum  I'ororis  : 

14.  Non  poflumus  facere  quod  petitis,  nee  dare 
fororem  noftram  homini  incircumcilo  ;  quod  ilLicitum 


&  nefarium  eft  apud  nos. 


Versio    antiqua. 
15 In  hoc  fimiles  erimus  vobis,  &  habi-   Aug.  incut,  ii^; 


tabimus  in  vobis.. 


NOVA. 


NOVA. 

15.  Sed  in  hoc  valebimus  faederari ,  ft  volue- 
ritis  efte  fimiles  noftri,  &  circuracidatur  in  vobis 
omne  mafculini  fexus ; 

V  U   L  G   A  T  A 

16.  tunc  dabimus  &  accipiemus  mutuo  filias  vef-  1 7.  fi  autem  circumcldi  nolueritis,  toUemus  filiam 
ti-as  ac  noftras  :  &  habitabimus  vobifcum ,  erimufque      noftram ,  &  recedemus. 

unus  populus : 

Not^    ad    Versions  m    antiqua  m. 

t.  I.  Iddem  Gr«ce  ,  practer  hoc  ,  tuy  iyxuflm ,  in-      quo  fpeflant  ifta  Auguftini  ,  quaeft.  117.  in  Gen.  to.  ?. 


»■  }•  353- '• 


\vx,iix  0  uii';  ^Ef.i/nc^p 


alarum  loci ,  loco  regtonis  ejus. 

It.  1.  Grace.  K«l  illi»  dvn 
EkVjs  ,  0  tifX""  "'"5  7m'  5)  >aSiii-  ai/THVjs'xs/iUn'Cn,  &c.  ut 
in  Lat.  In  Mfs.  vero  Alex.  &  Sar.  nee  non  in  edit.  Aid. 
non  legitur,  EJaTs?,  E'jxus ,  fed  Xoppotro;.  Et  qiiidem  in 
Mfs.  octo  Auguft.  loco  fup.  cit.  pro  Etnmcr  Ev.fi  ,  eft,  Em- 
fnor   Charraus. 

ff.  3.  Gr*c.  Koc!  TpME'%f  TiT  -^ux^  AfiVa;  ti7« i,  iyi- 

"^^^^ J*  s^ct^vci  ■/.a.la.   Tw   J'lccntay  ti?;  ■sj^tp.^'eya  doTyi, 

Auguft.  ibid,  addit  :  Prilts  eiiim  pottiit  iritetiilere  animx  ip- 
^»s,iiamare  virginem,  i^  loqtit  fecuiidum  Jenfum  virgi- 
nis ,  demde  cum  ilia  dormirc ,  &c. 

*■.  <S.    In  Grasco  lie  :  'E^'hVU  Ji  'E^^tup  i  Txrif  ^uy)n 
ay»?  'ImwC  ,  M^ii^«(  tiulu-  u  /i  iiol  'Inxap  Mi'  ,  *c. 


col.  406.  e.  Emmor  pro  film  juo  Sycfiem  ,  ut  acciperet  D.- 
nam  filiam  Jacob  ,  e.\iti  loqni  cum  eoJem  Jacob  ii$  venerunt 
etiamfilti  ejus,  qui  abjeutes  erant. 

t-  7.  Vix  melius  de  Grseco  ,  nifi  quod  hab.  o/  /5  """  . 
filii  autem,  Tpm  ,Qfilii  ,  pauloque  port  ,  uf  /;  nKtj^aM, 
at  autem  audierurit ,  pro  ,  y  ciim  audijptit  i  demum  ,  07i 

a%«/iim  iwolmsr y.ci/iMi,  quia  turpe  fecit decut»' 

hens  ,  loco  ,  quad  turpe  fecerat quvd  dormijfet.     _ 

*-.  8.  InGraeco  primum;KaJ  hd^nQ"  'E^/Ut'P  «"■""; . 
«-/M-  pro  quibus  Auguft.  ibid.  Et  ad  omnes  dictt  Emmor; 
reliqua  quadrant  ad  verbum.  Addit  Auguft.  Notandum 
quod  Emmor  loqueni  de  Dina  .id  J.tcob  £j  fihos  ejus  ,  fiii.ttrt 
dicit  veflram  ,  non  dicit  ,  filiam  tuam  Jororem  iftorum. 

t.  I/.  Gr,  Hon»  it  tk'tw  o/<i)(»6noo'f(f3"«  "W'^'i  *^'  "^  f^P» 


94 


Ver 


LIBER     GENESIS.     Cap.   XXXIV. 


SIO     ANTIQUA. 


Aug.  Itiiit,  124. 

hierm.      qiixfl 
Uebr.t.i,  ^yj.c. 


19 appofitiis  enim  erat  filii  Jacob., 


20.  Et  venit  Emor  &:  Sichem  filins  ejus  ad  por- 
tam  civitatis  fux ,  &  locuti  Hint  ad  \  iros  civita- 
tis ,  diccntes : 

ii,  Viri  ifti  pacific!  nobis  funt 


VULGATA      NOVA." 

1 8 .  Placuit  obl  atio  eorum  Hemor ,  &  Sichem 
filio  ejus : 

1 9.  nee  diftulit  adolefcens  quin  ftatim  quod 
petebatur  explerec  :  amabat  enim  puellam  valde, 
&  iple  erat  inclyrus  in  omni  domo  patris  fui. 

io.  Ingreflique  portam  urbis,  locuti  funt  ad 
populum  : 

1 1.  Viri  ifti  pacitici  funt,  &  volunt  habitare 
nobifcum  :  negotientur  in  terra,  &  exerceant 
earn,  qus  fpatiofa  &  lata  cultoribus  indiget  : 
filias  eorum  aceipieraus  uxores ,  &  noftras  illis 
dabimus. 


VUIGATA       NOVA 

11.  Unum  efl,  quo  differtur  tantum  bonum  :  Si 
circumcidamus  mafculos  noftros ,  ritum  gentis  imi- 
tantes. 

1 5 .  Et  fubftantia  eorum ,  &  pecora ,  &  cunila  qus 

V  E  R  S  I  O 


poflident,  noftra  erunt :  tantum  in  hoc  acquiefcamus,' 
&  habitantes  fimul ,  unum  efficiemus  populum. 

14.  AfTeniique  funt  oranes,  ciroimcifis  cunctis  ma- 
ribus. 


A  N  T  I  <2  u  A. 

WerDH.    <;ii.tjt.     2-S &  introgreflTi  flint  civitatcm  diligcnter. 

Heir.  J  57.  c.        &  interfecerunt  omne  mafculum. 


VuLGATA      NOVA. 


Aug.  toci'.t. 
fcj.  533./ 


I2J.     1.G Et  filium  ejus  Sichem  interfecenint  in 

ore  gladii 


Aug.  Ucut.  izfi.     :28.  Oves  eorum  ,  &:  boves  eorum  ,  &  afi- 
*-i-iii-f-  nos  eorum,  quxcunque  erant  in  civitate ,  & 

quxcunque  erant  in  campo ,  tulerunt : 

2q.  &  omnia  corpora  eorum....  captivaverunt , 
&  cliripuerunt  quxcunque  erant  in  civitate ,  6c 
quxcunqiiC  erant  in  domibus. 

30.  Jacob  Simeon  &;  Le\i  ait  :  Odiofum  me 


15.  Et  ecce  die  tertio,  quando  graviflimus 
vulnerum  dolor  eft  :  arreptis,  duo  filii  Jacob, 
Simeon  &  Le%  i  firatres  Dinae ,  gladiis ,  ingreffi 

funt  urbem  confidenter  :  interfeftifque  omnibus    Inf.  ^j. 
mafculis ,  (5. 

16.  Hemor  &  Sichem  pariter  necavefunt , 
tollentes  Dinam  de  domo  Sichem  fororem  fuam. 

17.  Quibus  egreflis,  irruerunt  fuper  oceifos 
cateri  filii  JacoD  :  &  depopulati  funt  urbem  in 
ultionem  ftupri. 

18^  Oves  eorum,  &  armenta  ,  &  afinos ,' 
cunftaque  vaftantes  quii  in  domibus  &  in  agris 
erant : 

19.  parvulos  quoque  eorum  &  uxores  du- 
xerunc  captivas. 

JO.   Quibus  patratis    audafter  ,  Jacob  dixlf 


Ambr.   !.    J.  <l^  .        . 

Jot.  c.2.^6.  e.      feciltis,  Ita  Ut  IxVUS  Vldear ego  autem  exigUUS     ad  Simeon  &  Levi  ;  Turbaftis  me,  &  odiofum 

J:<g.^u^ll.io^.  (um  numero  :  &  COnvenienteS  fuper  me,  OCci-     feciftis   me  Chanansis  &  Pherezsis  habitarori- 

inGtn.t,  3.404.  f.  (Jgnj  me bus  terra;  huius  :  nos  pauci  fumus  :  illi  congre- 

gati  percutient  me,  &  delebor  ego,  &  domus 
inea. 
i  31.  Refpondervint :  Nunquid  ut  fcorto  abuti 

debuere  forore  noftra  ? 

NoT.C     AD    VeRJIONEM 


19.  Itiderti  Gracce. 
xo.  lnGr.'H>ts  J, 


'Efiutep,  &c.  Venii  autem  Em- 
fnor  i  reliqua  ut  in  Lat.  fup.  repetita  tantum  voce ,  duraiy , 
fua  ^  poft  hanc  ,  civitatis. 

■jf-.  21.  Gracce  :  Ol  a.Gp&jTrc/  tyro/  e.'jSHKoto/  tict ,  abfque 
vocula  noi;V.  Addic  Hieron.  Uhi  nunc  LXX.  Interpretes  ^ 
pacificos  ,  tr.tnfittlernnt  ,  Aquil.t  interpret.ttus  ejl  ,  cctj'/i- 
TiC^usVi; ,  til  efi  ,  confummatos,  att^ue  perfe^os  ,  pra  quo  in 
Hebrxc  legitur  ,  Salamim. 

Tt.  ij.  Grxc. '  E>ciCcv  01  /i/o  uiol  *Iax«£  Su/^:uy  Jj  As^I, 

THK  troxiY  eiifzT^u; ,  ^  «TTf  xxe.va/  ■^ri'  liiQsyixcy.  Stimpferunt 
duo  filii  J.-tcob  Symegn  ^  Levi  ,fratres  D:n^  ,  quifque  gl.tdiitm 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

etiam  qusft.  167.  col.  419.  f. 

"t.  z6.  Grsec.  Kal  ^I'^^u  toj-  uih  do%  ^  &c.  ut  fup* 
S".  18.  Ita  in  Grajco  ,  verbumpro  verbo. 
yf.  zcj.  Similia  Grsecum  habet  ,  nifi  quod  poft  corpora 
eorum  ,  addit ,  i,  ■jtS.Qa.i  th.-  «.^uicivv.y  av'ay ,  i  t«5  yu- 
yu'ixi  itnZi-,  i^  omnem  fupelleiiilem  eorum,  ^  tixcres  eertim  : 
qu£  eiiatnagnoviire  videtur  Auguft.  ut  facile  coUigitur  ex 
his  qii2E  addit  infra  :  Ison  fitis  tnitlligitur  ,  inquit ,  qiioi 
dixit ,  &  corpora  eorum  :  neque  enim  fufpicandum  eft  quod 
corpora  abftulerunt  perempmrum  ;  fed  rernm  imeUigenda 
funt  ,  qu:t  corporalitir  pojf.dentur  ,  ut  eorum  Jit  exfettitia 
quod  fequitiir  :  Et  fupeUe(5tilein  ,  ^  cxtera  ;  /icui  in  Jure 
Aicitiir  ,  Tradirio  corporum  ,  quanquam  Grxci  ,  -.o.-hixticc ^ 


fuum  ;  ^  ingrejjifunt  in  civitatem  tlito  ,  ^  interfecerunt  om-      fervos  appellant  ,  ujit.uiffima  tocutione  ;  fed  quia  nou  C'ji/id- 


fte  mafculinum.  Addit  Hieron.  ibid.  Pro  eo  quod  in  Grxcis 
legitur  ,  ai^jfco.^^,  id  eft  ,  dtltgenter  ,  in  }iebr£o  jcriptttm 
eft  ,  bete  ,  id  eft  ,  aud.iiler  ,  {J  confidenter.  Eadem  narrat 
Auguft.  qujeft.  1 17.  in  Gen.  to.  5.  col.  40  J.  g.dicens  .Filti 

ejus pro  forore  jua  Dina expitgnaz'erunt  civttatetni 

in  quibus  Symeon  ^  Levi  ,  qui  prtmi  gladizs  acciniii  intra- 
■vtrum  ad  illoi  himines  ,  eofqiie    peremtrunt  ,   &c.  Vid. 


fed  cufj.x'3. ,  hie  diilum  eft  ,  non  eft  temere  confirman~ 
dum  feri'osjignificatos  :  fieri  lamen  poteft  ut  hoc  magisjit. 
t-    30.  Grxc.    EiV;-  </J  'laztiS  irfU   'S.vftim  i.   Aivl' 

MiCltToV  li^  TfCjo^vxars  .  a-re  "'rwHf  ok  fii  slyou  '^ecGl  TC?; f  ^o» 

J;   oMy.^ii  SI/HI  it  iff>nu-    5.   oi.»ax^si'T£?  fVs,«?  .  Cfyx»- 

<r^Cl  Hi ,  acc.  Vid.  Ambr.  ibid.  *  1. 1,  de  Jac.  c.  7.  col, 
469.  c. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXXV. 


CAPUT     XXXV. 


95 


1 


Versio    antiqua. 

I.  TPV  Ixit  autem  Dciis  ad  Jacob :  Surge,  &  af- 
J-Jf  cende  in  locum  Bethel ,  &:  habira  ibi ,  & 

fac  ibi  aram  Deo  qui  apparuit  tibi ,  cum  fligcres  a 

fecie  Efaii  fratris  tui. 
:..  Jacob dixit  domui  fux,&  omnibus  qui 

cum  illo  erant  :  Tollite  deos  alienos,  qui  vobif- 

cum  funt,  de  medio  veftrum 


VuiGATA     NOVA. 

Nterea  locutus  eft  Deiis  ad  Jacob  :  Sur- 
ge ,  &  alcendc  Bethel  ,  &  habita  ibi , 
Sup.  18.  facque  altare  Deo  qui  apparuit  tibi  quando  fu- 
jj,  giebas  Eiail  fratiem  tuum. 

i.  Jacob  veio  convocata  omni  dome  fua, 
ait  :  Ab)icite  deos  alienos  qui  in  medio  veftii 
funt,  &  inundamini,  ac  mutate  velliinenta  vef- 
tra. 

J .  Surgite,  &  afcendamus  in  Bethel ,  ut  facia- 
mus  ibi  altare  Deo  :  qui  exaudivit  me  in  die  tri- 
bulationis  mex ,  &  focius  fuit  itineris  mei. 

^.  Sederunt  ergo  el  omnes  deos  alienos  4.  Et  ttadiderunt  Jacob  deos  alienos  qui  e- 
quos  habebant ,  &  inaures  quae  erant  in  auribus  rant  in  manibus  eorum  ,  &  inaures  qua:  erant 
eorum  :  at  ille  infodit  ea  fubter  terebinthum ,  in  auriculis  eorum  :  &  abfcondit  ea  Jacob  llibter 
quae  eft  poft  urbem  Sichem.  terebintlnim ,  qui  ell  in  Sichimis ,  &  perdidit  ea 

ufque  in  hodiernum  diem. 

}.  Cumque  profe£li  efTent,  terror  Dei  invafit         5 Et  faftus  eft  timor  Dei  in  civitatibus  qux 

oranes  per  circuitum  civitate.;,  6c  non  funt  aufi    circa illos  erant,  &  non  lunt  confecuti poll:  tiUos 
perfequi  recedentes.  Ifrael. 

6.  Venit  igitur  Jacob  Luzam ,  qu2  eft  in  ter-  6.  Venit  autem  Jacob  in  Luza ,  qujE  eft  in  ter- 
ra Chanaan ,  cognomento  Bethel  :  ipfe  &  om-  ra  Chanaan,  qux  eft  Bethel :  ipfe  Si.  omnis  plebs 
nis  populus  cum  eo.  qus  erat  cum  eo. 

7.  yEdificavitque  ibi  altare, & appellavit no-  7.  Et  xdificavit  ibi  altare,  &  vocavit  nomen 
Snf.  ti.  men  loci  illius ,  Domus  Dei  ;  ibi  enim  apparuit  loci  illius ,  Domus  Dei :  ibi  enim  apparuit  ei  Deus 
18.          ei  Deus  cum  fugeret  fratrem  fuum.  CLim  filgeret  a  facie  fratris  llli  Efau. 

8.  Et  morma  eft  Debbora  nutrix  Rebeccse,  & 
fepulta  eft  juxta  Bethel 


Jag.  puji.  I  to. 
inGen.  r.;.  ^ot^.J, 


Aug.  juajt.  Ill, 
Hid.  t. 


Sap.  \t, 
ftS. 


Eodem  tempore  mortua  eft  Debora  nu- 
trix Rebecca ,  &  lepulta  eft  ad  radices  Bethel 
fubter  quercum  :  vocatumqae  eft  nomen  loci  iU 
lius ,  Quercus  fletus. 

9.  Apparuit  autem  iterum  Deus  Jacob  poft- 
quJm  reverfus  eft  de  Mefopotamia  Syria,  bene- 
dixitque  ei , 

10.  dicens  :  Non  vocaberis  ultra  Jacob,  fed 
Ifrael  erit  nomen  tuum.  £t  appejlavlt  eum  If- 
rael, 

(  I.  dixitque  ei :  Ego  Deus  omnipotens,  cref- 

NoTiE     AD     VbRSIONE 


JUcreti.  tsm.  Utt* 

•M.t.^.f.l.  1J4. 


Aitg.  quffl,  lit. 
iflGcn.l.  J.^CiJ./; 

Tiilg.  I.  1.  ai 
Moriirn,  c.  4.  50.  ^, 
i^  Jragm.  54.  com, 
lak.f.  539.  i. 


9.  Iterum  in  Luza  apparuit  Deus  Jacob 


10.  Et  dixit  ei  Deus  :  Jam  non  vocabitur  no- 
men tuum  Jacob,  led  Ifrael  erit  nomen  tuum. 
Et  vocavit  nomen  ejus ,  ifrael , 

«Sc    congregationes   gentium 

M     A  N  T  I  Q  U  A  M. 


Aug.quxJI.  114, 
»»6««i.<. 3.  405.«, 

tHimn.     /jatjl, 
Uibr.t.  2.  5J8.<». 

Aug.jtixli.  irj, 
inCcn.t,  5. 4c J.  f. 


T.  I.  Cyprian.  1.  i.  Teftim.  p.  zZ6.  c.  Dixit  autem 
J)cui  ad  Jacob  :  Exjurge  ,  t^  ajcetjde  in  Ivcnm  Bethel ,  ^  ha^ 
hita  tUic  ,  ^  fac  illic  altare  tilt  Deo  ,  qui  tibi  apparttit  ciim 
fagerei  4  facte  Efaii  Jtatris  tui.  Hilar.  1.  4.de  Trin.  col. 
84 J.  c.  Dixit  autem  Deus  ad  Jacob  :  Siirgens  afcende  in  lo- 
(um  Bethel  ,  ^  habtta  ibi  ,  ^  fac  ibi  altarium  Deo  ,  ijui 
apparuit  tibi  ciimjiigeres  a  facie  f.atris  tui  :  ac  infra  I.  J, 
col.  S6f.  c.  legit  :  Surge  ^  afcende  ,  velcumMfs.  pluribus, 
defcende ;  mbinde  loco  altarium  ,  ponic  facrificium  ,  al. 
JacrariufTi  i  deinde  iic  :  Deo  qui  vijtis  ejl  tibi  cum  recederes 
ifacie  Efaii.  f ulgen:.  1.  i.  adMonim,  c.  4.  p.  30.  b.  & 
fragm.  3-4.  comr.  Fab.  p.  639.  b.  Dixit  autem  Deus  ad 
Jacob  :  Surgens  ajcende  in  locum  Bethel ,  ^  inhabita  :bi ,  ^ 
flic  ibi  alt.tre  Deo  ,  ijui  vifus  efl  tibi  climfigeres  a  facie  Efaii 
fratris  tui.  Ita  qaoque  in  Graico  ,  excepto  uno  ,  ctmi , 
iabita  ,  ipro  inhabita.  Vigil.  Tapf.  I.  comr.  Varimad.  p. 
737  b.  (ic  :  Dixit  autem  Deus  ad  Jacob  :  Afcende  in  Be- 
thel ,  ^  hahita  ibi  ,  ^  ftc  ibi  altare  Deo  ,  qui  vifus  eji  tibi 
in  via  ,  cltm  figeres  a  facie  ,  &c.  ut  flip.  Ambrof.  veto  , 
I.  1.  de  Jacob,  c.  7.  co!.  463.  d.  Exjmgens  afcende  in 
locum  Bethel  ,  vol  potius  ,  in  Bethleem  ,  ut  ferunt  Mfs.  me- 
liotis  not*  ;  &  quidem  Ambrof.  ibid,  continuo  addic  :  Hoc 
•ft  ,  in  domum  panis  ,  ubi  nattis  eji  Chrijlus  ,  Jicut  Mi- 
<bxas  propheta  tefiatus  eft  ,  dicens  :  Et  tu  Bethleem  domus 

Ephiata  ,  fcc.  ^vere  domus,  panis  qu.t  domus  Ciriflieft ibi 

jubetur  habit.ire  patri.lrcha  ,  ibi  altare  facere  Deo  ,  qui  ap~ 

faruit  ei ibi  qrtoqtte  fepulta  eft  Rachel ,  in  z'ia  Ephrata  ; 

bac  eft,  Bethleem.  (  infra  if.  19. )  Neque  hie  foliim  ,  in- 
q^iiuntedit.  noftri,  nor.  c.fed  etiam  1.  i.  de  Abr.  c.  2.  n. 
J.  8c  6.  ac  1.  2.  c.  J,  n.  21.  Mfs.  Ambrof.  melioris  notac 
legur.c ,  Bethleem. 

t.  2.  Auguft.ibid.  Jacob  afcenfurus  Bethel ,  ubi  jujfns 
tft  aram  ficere  ,  dicii  domui  fus  ,  &c.  ut  flip.  Grace.  EiTrt 
t'.i  'InyiuC  tS  o'liai  dun  ,  Sec.  ut  in   Lat. 

■J?.  4.  Eadem  leguntur  Grice  ad  verbum  ,  excepto  uno, 
Mr ,  auribus  ,  pro  auriculis.  Similiter  apud  Auguft.  qujeft. 
HI.  in  Gen.  to.  3.  col.  404.  e.  Ei  dedtiuni  \  Gr.  sAtuna^J 
Jaeet  deis  alienos  ,  quit) ant  in  manibus  toi urn  ,  {^ iti.iuret 


q!i.t  erant  in  auribus  eorum.  Ambrof.  epift.  66.  ad  Romul. 
to.  2.  col.  loj J.  a.  Patriarcha  J.icob  ,  inquit  ,  ab^condit 
inaures  cum  fimul.uris  gentium  ,  quando  in  Sichimis  abf- 
condit.  Item  I.  2.  de  Jacob  ,  c  7.  to.  i.  col.  469.  e.  Hi 
deos  ttccepit  alienos  ,   y  abfccndtt  eos  /rib  lentijco  :  &  infra  : 

Cur  fib  lentijco? ibi  funt  dii  gentium ibi  inauret 

gentilium quas  dederuttt  Jacob. 

Tt.^.  Gra:c.  Kai  eV.sto  ^o'Cc?  &tS  fVi  T«;Tojfi;,  rctS 
xi'XJw  kYtl^'i',  J,  cu  x«Tf//aiJai'  ,  &c.  Eifaflus  eft  timor  fii~ 
per  ii'jitates  ,  qu*  circa  illos ,  ^  non  funt  perfecuti  ,  &c.  ut 
fup. 

it.  6.  Eadem  prorfus  in  Grxco  :  eadem  quoque  refert 
Auguft.  quilt.  113.  in  Gen.  to.  3.  col.  404,  g.  ulque  ad 
Bethel.  Hieion.vero  1.  quacft.  Hebr.  to.  2.  col.  53-7.  c.  lie  : 
Et  venit  Jacob  in  LuX.am  ,  in  tetram  Chanaan  ,  qux  eft  Bf- 
tbel ;  turn  addit  :  Eece  manifeftiCftme  comprobatur  Bethel, 
non  Ul.immaiis  ,  ntfupra  ditlum  eft  ,  Jed  Lui.am,  ij  eft  , 
Amygdalon  ,   ante  vocitatam.  Vid.  not.  {n't.  10.  cap.  28, 

t.  7.  Similiter  in  Gracco  ,  prxter  unum  ,  Y^x.'-.yx  , 
\oco  domus  Dei,  deitafto  pracced.  .-///rrj.  Grscce  eiiam  le- 
gltur  ,  fVrw  ci-wo^lJ  [>B.Gy.ilv  ciulov  k-tto  ■7rpc5:^Vir  H^At^  7?, 
&c.  dim  figeret  ipfe  k  facie  Ej'aii  ,  &c. 

*-.  8.  In  Grxco  :  'A-?iiix>€  J;  Arf.'pf  a  »'  T/jjiOj  'TfCfx- 
xa;  ,  i.  irxjat  KcCTuTepcv  Bxthv^ ,  &c.  Et  mortua  eft  De* 
terra  nutrix  Rebecct  ,  ^  fepulta  eft  infra  Bxthel.  Addic 
Hieron.  Si  mortua  eft  nutrix  Kebecct  ,  naming  Debbora  ,  «f 
LXX.  quoque hic  Interpretes  tranftulerunt  ,  ^  ip^iim  %erbum 
eft  hebr.iicum  ,  Meneceth  ,  yf;r*  non  pcffumus  qu.treilit 
fubrtaniiam  ,  (  fup.  cap.  24.  1?.  59.  )  pojuerunt ,  tic  nu- 
tricem. 

If.  9.  Grac.  'DfEvi  /;  0  ©!:;  tS  'Iaxi£  «V;  it  At^a,' 
&c.  Apparuit  autem  Deus  Jacob  adbuc  in  tuta  ,  &c. 

t.  10.  similiter  Auguft.  quift.  114.  inGen.co!.  40^. 
a.  Et  dixit  ei  :  l^omen  tuum  jam  non  vocabitur  J.uob  ,  jed 
IJi  atl  erit  nomen  tuum.  Grxc.  Keel  f;-rs/  af  «  c  0£s^*  T» 
o.c,«a'  Q-s  ,  x'  xamEh'ostoj  £t/  'Iaxu£,  ««"Icfaw  ,  &c.  ut  in 
texiu  Latino. 

t.  II.  liidero  in  Gracco, 


S6  LIBER     GENESIS. 

Versio    antiqua. 


Cap.    XXXV. 


Aug.  liiifiif.    ei'uiit  ex  te.. 


Ain.qiiitfi.ii6,      I-;.  Afcendit  autem  Deus  ab  eo  loco ,  ubi  locu- 

rnGf«.40J.  c.d.      ^^  q([  j-i,ni  eO. 

14.  Et  llatiiit  Jacob  titulum  in  loco,  in  quo 
locutus  eft  cum  eo ,  titulum  lapideum  :  oc  liba\  it 
tuper  eiun  libamen ,  &  intiidit  lliper  eum  oleum. 

1 5.  Et  vocavit  Jacob  nomen  loci,  in  quo  lo- 
cutus ell  cum  eo  iliic  Deus,  Bethel. 

hifrtii.    qu.ij}.      16.  Et  protedus  eft  irrael,&  extendit  taber- 
Utbr.  t.i.  558.  b.  iiaculum  iiium  trans  turrim  Ader  :  &  taclum  eft 
dum apptopinquaiet  Chabiatha  in  terra  Ch.uuan, 
ut  veiiiret  Epliratha ,  peperit  Rachel 


Bitreu.     qti.tjl. 
Hftr.  M.  5  58.  . . 


Ambr.  cfiji.  70. 
so6j.  c. 

Ambr.   I.   2.    dt 
Jac.  c.  7.  469.  c. 


I  g.  Et  faflum  eft  cum  dimitterct  cam  anima, 
liquidem moriebatur ;  \oca\ it  nomen  ejus , Filius 
doloris  mei :  pater  verb  ejus  vocant  nomen  ejus , 
Benjamin. 

1 9.  Mortua  eft  autem  Rachel ,  &  fepulta  eft  in 
via  Ephrata ,  ipla  eft  Bethleem. 

2.0 Columnam  ftatuit  Jacob  fupra  monu- 

mentum  ejus 


z\ V\de  Not. 


VutGATA     NOVA. 

ce,  &  multiplicare  :  genres  &  populi  natiomim 
ex  te  eruHt,  reges  de  lunibis  tuis  egredienmr. 

II.  Terramque  quam  dedi  Abraham  &  Ilaac, 
dabo  tibi,  &  femini  mo  pod  te. 

1 5 .  £t  recelTit  ab  eo. 

14.  Ille  vero  erexit  titulum  lapideum  in  lo- 
co quo  locutus  tuerat  ei  Deus  :  libans  fuper  eum 
hbamina,  &  effiindens  oleum  : 

I  J.  vocanfque  nomen  loci  illius.  Bethel. 

16.  Egreffus  autem  inde,  venit  verno  tem- 
pore ad  terram  qux  ducit  Ephratam  :  in  qua 
ciim  parturiret  Rachel, 

17.  ob  difficultatem  partus  pcriclitari  ccepit. 
Dlxitque  ei  obftetrix  :  Noli  timere,  quia  &  hunc 
habebis  filiiim. 

18.  Egredknte  autem  anima  prz  dolore,  Sc 
imminente  jam  morte,  vocavit  nomen  filii  lui ,  Be- 
noni ,  id  eft,  filius  doloris  mei :  pater  vero  ap- 
pellavit  eum  ,  Benjamin  ,  id  eft ,  filius  dextra». 

19.  Mortua  eft  ergo  Rachel,  &  fepulta  eft 
in  via  qu.-e  ducit  Ephratam,  hic  eft  Betlilehem. 

10.  Erexitque  Jacob   titulum  fuper   fepul- 

crum  ejus  :  Hie  eft  titulus  monumenti  Rachel,    In/.^t, 
ufque  in  prsefentem  diem.  7. 

1 1 .  Egreflus  inde ,  fixit  tabernaculum  trans 
Turrem  gregis. 


VUIGATA       NOVA. 


Lf.  45.  4. 


ben 


.  Cumque  habftaret  in  ilia  regione,  abiit  Ru- 
&   dormivit  cum   Bala  concubina  patris  fui  : 

quod  ilium  minime  latuit.    Erant  autem  filii  Jacob 

duodeciin. 

Versio    antiqua. 

AHg.qu.~4.11-j.     2.G hi  funt  filii  Ifracl,  qui  nati  funt  ei 

inGe,,.  t.  3.40;.«,  Melbpotamia  Syria;. 


NoT/E    ad     VersI 

•^.  15.  Optime  e  Grxco  ,  prxtcr  hoc,  abet  loco,  pro 
quo  ,  aV  «V,  y  £  ji  -y  TsVy  ,  n^  r o  ^c  loco. 

"t,  14.  Graec.  Kkj  ss"^f*'  *Ia/.:tC  5-h>m/  sv  tw  tccfw  ,  d 

hhvce  ^=t' «pTiT  0  Ois;,  sv^yr  >uiiym ^  sVf^c--''»   ^^* 

uc  fup. 

Tt,   ly.  Ad  verbum  e  Grjco. 

T.   16.  Sequiintur  in  GiiEco  ;  'A-ra/ia;  JV;  'lav.ao  sk 

Vrofcdus  autem  Jacob  de  Bxthel .,  fxit  tabern.icithim  juutn 
jiltr.t  turrim  G.%der  ,  quibus  refpondenc  ifta  ex  Hrerony- 

nio  :  Et  pfofciiHi  eji  IJr.iel tratis  turrim  Ader  ,  qux  ta- 

men  Hieron.  ibid,  lion  refert  nili  poft  verfum  18.  ut  ref- 
ponderent  verfui  21,  V'lilgatcC,  ubi  iic  :  Egrejjits ijtde , Jixit 
t.ibnn.tcitUim  tr.^ns  Turrem  gregii :  Horum  autem  verbo- 
rum  ne  veftigiiim  quidem  exftat  illic  poft  li^.  20.  apud 
LXX.  cum  eadem  ab  iplis  jam  relata  fuerint  fupra ,  nempe 
•^.  1(5.  de  quo  in  prsfenti  agimus.  Addunt  LXX.  'E'stm 

T!/.;  'FaX'''^'  *^-  1^^  optime  reddit  Hieron.  lupra  ,  nil! 
quod  poft  vocem  ,  Ch.iby.ithti ^  ponir  ,  i»  terraChamiit»  , 
quod  abeft  a  Grico.  In  edit,  ciiam  Compl.  deeft  ,  £/;  , 
ante  Xxtfctid.  Vid.  infra  ,  cap.   48.  if.  7. 

■#•.  18.  Ita  inGracco,  prxter  unum,f;«s,  quod  deeft 
poft  hoc  ,  piite,  vero  ;  at  in  Mf.  Alex,  exftat  ,  0  /e  Tarilp 
ai/T».  Ambrof.  etiam  1.  de  bened.  Patr.  c.  12.  to.  I.  col. 
^30.  d.  ait  :  R.ichet  c:!m  p.ireret  BeriJ.^.imii .,  vocavit  nomen 
tjtis  ,  Filius  doloris  met,  Vid.  feqq.  apud  Hieron. 

if.  19.  Sic  iterum  legit  Amhrof.  1.  2.  deJac.  c.  7.  col. 
469.  e.  Sepulia  eft  in  ot.i  Ephrata  ,  hxc  c]}  Bethleem.  Grsc. 
vero  'A^j£a;£  /v=  'P«^ha  ,  p^  £T«ri'  eV  t'  c/w  th  (Vto- 
Xpo/x^  'Effxhci-  «i^TH  sVl  Bk5,\£e,u.  Unde  Hieron.  qtisft. 
"Hebr. to.  2.  col.  558.  b.  ait  :  Ubi  in  Hebr.1.1  diatur.Ex 
iepelierunt  earn  in  via  Ephrata  ,  hj;c  eft  Bethleem  ;  Sep- 
lu.igima  pro  Ephrata  ,  fojiierimi  ,  Hippodromiun.  Atta- 
men  in  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  deeft  vox  ,  .'-- 
sre//.0;U!(.  uti  I'up.  apud  Ambrof.  Vide  feqq.  apud  Hieron. 


2  5 .  Filii  Lia? :  primogeniws  Ruben ,  &  Simeon  ( 
&  Levi,  &  Judas,  &  lilachar,  &  Zabulon. 
14.   Filii  Rachel  :  Jofeph  &  Benjamin. 
2  J .  filii  Bals  ancills  Rachelis :  Dan  &  NephthaU. 

VULGATA     NOVA. 

in  16.  Filii  Zelphx  anciU^  Lis  :  Gad  &  Afer : 

hi  funt  filii  Jacob ,  qui  nati  funt  ei  in  Mefopo- 
tatnia  Syria. 

ONEM     ANTIQUA  M. 

nec  non  fup.  f.  16.  &  infra,  c.  48.  *•.  7. 

t.  20.  Gr.  K«l  isvQif  'IttxaS  sviMv  hi ,  Sic.  ut  in 
Lat. 

If.  21.  Hue  transfer!  Hieron.  1.  quseft.  Hebr.  col.  558. 
d.  cum  Vulg.  qux  leguntur  fup.  t.  16.  apud  LXX.  fcili- 
cet ;  Et  projedus  efl  Ijr.tet ,  ^  extendit  t.ibernaculum  Jaunt 
trans  turrim  Ader.  Vid.  not.  ad  ^.  16. 

t.  26.  Aliter  legit  Auguft.  infra  col.  401?.  b.  &  g. 
nempe  ,  UifuntfihiJ.icob,  qui  f.icli  fiint  ei  in  ,  &c.  Sic 
ctiam  quxft.  IJI.  in  Gen.  col.  41  J.  a.  detrac^o  primo 
Jtmt.  hem  Locut.  162.  de  Gen.  col.  335.  a.  ait ;  Vac  lo- 
cutione  didnni  eft  etiam  itliid  ;  Hi  filii  Jacob  ,  qui  faC^i  funt 
ei  in  Mefopotamia  :  ciim  ibi  non  fuerit  naius  Benjamin.  Gr. 
of 7ti  Cm  'IxKiS  ,  cI'  i-jimlo  di/ru  s'  ,  &c.  ut  fup.  Du- 
plex itfitiu-  le?endi  modus  :  unus  ,  quo  legatur  :  Otti  nati 
funt  ei  ;  alter',  quo  legatur  :  Ouifaai  funt  ei.  De  utroque 
'ita  dilferit  Auguft.  quseft.  117.  col.  405.  e.  Quod  duode- 
cim  filii  ,  inquit  ,  compnt.tntur  Ijrael  ,  qui  nati  funt  ei  , 
l^dnttur  :  Hi  funt  filii  Ifracl ,  qui  nati  funt  ei  in  Mefo- 
potamia :  ciim   Benjamin  longe  poftea  nam s  Jit friiftra 

quidan  conantes  ijt.tm  fohere  quxjlionem  ,  dixernnl :  No» 
legendum  ,  naii  funt ,  Jicut  Lalmi  plerique  codices  habtnt  , 
fed ,  facli  funt  ;  Grxcc  enim  fcriptum  eft  ,  iy^'raro-  ita  -jo^ 
lentes  inielliifi  ,  eti.im  Benjamin  ,  qiiamvis  ibi  natus  non 
fuerit  ,   ibijaclum  t.imen  ,  quia  j.tmfiieral  in  utero  Jemma- 

tus Hoc  autem  modo ,  etiam/i ,   nati  funt,  legereiur  , 

pojjcnt  dicere   ,  ].tm  in  utero  n.ttus  erat  ,   quia   conceptus 

{rat fed  atiud  eft  quod  tmpcdit  banc  fclutionem  qu.sftiofis 

hujus  ;  quia  Ji  ]am  ibi  Benjamin  conceptus  er.it  ,  qui  Jilii 
J.icob  gr.tndes  inde  exieruni  ,  ■z^/.c  aiinorum  Auodecim  ejfe  po- 
t.lerunt.  Et  poft  pluia  :  ProinAe  ,  inquit,  aliter  fol-jenda 
qu.rllio  eft  ,  u:  ideo  intelligalur  ditlum  ,  commemoratis  diio- 
d.-cim  filiis  :  Hi  funt  filii  Jacob  ,  qui  facti  funt  ei  in  Mefcp, 
S>ri«  :  quia  inter  omncs  ,  qui  t.jm  mulli  eiant ,  unus  tan- 
tlnti  er.it  nm  ibi  natus  ,  quilamcn  indi  habuit  nafcendi  catt- 
J'am  ,  quod  ibi  mater  ejus  fairi  toptiltia  eft  ,  &c. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXXVI, 


97 


V  0  r  G  A  T  A      N  O  V  A.  V  E  R  S  I  O      A  V  T  1  O  U  A. 

17.   Vcnit  ctiam  ad    Ifaac  pntrcm  fmim  in  zj.   Et  Vcnit  Jacob  nd  ITl.ic  p.ltrcm  fuiim  in       /0«»».    js^/T. 

Mambrc,    civiutcm  Arbce,  ha-c  ctl  Hebron:  MamblC,  civitatcin  Canilii,  lli'C  c(t  Clicbion ^^'^-  5  59-''- 

in  f|iia  |K'ri;grin.iviis  eft  Abraham  &  Ifaac. 

i8.  Et  coniplcci  fuiit  dies  Ifaac  centum  oc-        28.  Fiicrnnt  aiitcm  dics  Ifaac,  qiios  \'i.\it ,  anni   J/won.in.sy.M, 

toginta  annorum.  CCntlllTl  octo^illta '/H/«'///f.  i,  1.  }.  iC^f.J. 

ig.  Confumptufque  xtatc  mortuus  ell  :  &  29.   tt  dcficiciis  Ifaac  mortlllis  c(t  :  &  nppoli- 

appofmis  eft  populo  fuo  feneK  &  pienus  dieium ;  tus  d\  ad  gcnus  liium  Tcncx ,  &C  plciius  dicriini 

&  fepclierunt  cum  Klau  &  Jacob  filii  fiii. 

NoT/E      AD     VeRSIONEM 


Tf.  27.  Grace.  'H>Oj  Ji  'Iotxij£  Tfo; -i?  M«/<Cfi)',  : '? 

7ro>if  ry -/reAiV,  3cc.  ut  in  Lac.  Hicron.  pukierat  in  civs* 
t.ttcm  Athet  fed  ciim  ibid,  moneat  ,  pro  Arbte  ,  in  Sep- 
tuaginiii  ,  C^mptim  lej^i  ,   loco  Ariec  ,   Ictiplimus  C.xmpi, 

#.  28.  Itidem  Gr»-ci  ,  praeter  unum  ,  q^nnijtie  ,  quod 
deed  ,  ncquc  ctiam  addituriii  Vulgata.  Aua,uli.  quoqiie  , 
qusft.  1 18.  in  Gen.  to.  J.  col.  407.  a.  dicit ;  I'lxit  ( Ifa.ic  ) 
entries  ariries  vst>t  fux  ,  centum  oilcgtssta  :  item  intra  qux'lh 
122.  col.  408  b.  Qcntcjimo  ouogejimomorltinic^. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

il.  29.  Ita  in  Grxco  ad  vcrbum  ,  nil!  excipias  unum  , 
isft'iCvTifn--,  ,  ftnseir  ,  pro  fentx.  Similiicr  ait  Ambrof.  1. 
1.  dc  Cain  &  Ab.  c.  2.  to.  i.  col.  i8f.  d.  Qnii  Ifn^sc 
afpojiiits  Jit  ad  grnni  Jiitim  ;  «:  infra  :  i'uUhrir  atiiem  ni 
grniis  ,  non  ad  popriliim  ,  /ictsi  alihs  ,  &c.  GtEc.  addit  : 
K«i  =ea->|.«c  tlvrn  'H',a~,  it,  'lotx'iS  u  Cm  iu'lZ.  Unde 
Auguft.  quacfl,  1 18.  in  Gen.  to.  5.  col.  407.  a.  ait,  mirr- 
tsiiim  patrem  /imiil  JeprhJJi, 


CAPUT     XXXVI. 


H 


I.  p., 


/K  flint  autem  generatlones  Elaii,  ipfe  eft 
Edoni. 

i.  i-faii  accepit uxores         z fide  Not. 

de  iiliabus  Chanaan :  Ada 

Vulgata   nova. 

4.  Peperit  autem  Ada ,  Eliphaz  :  Bafemath 
genuit  Rahuel : 


VuiGATA     nova. 

filiam   Elon  Hetlixi ,  &  Oolibama  filiam  An.r  fills 
Sebeon  Hevxi  : 

5.  Bafemath  quoque  filiam  Ifmacl  fororent  Na- 


baioth. 

Versio     ANTiriUA. 

4.  Et  peperit  Ada  Elaii  Eliphaz... 


Vulgata     nova. 


I{:nm.     Jfixfl, 
Heir.  J  59.  a. 


S,tp.  1 5 
6. 


t.  Oolibama  genuit  Jehus  8:  Ihelon  &  Core  :  hi 
filii  Efaii  qui  nati  funt  ei  in  terra  Chanaan. 

6.  Tulit  autem  Efaii         6.  7.  8.   fide  Not. 
uxores  fuas  &  filios  &  fi- 

lias ,  &  omnem  animam  domus  fua; ,  &  fubftantiam , 
&  pecora  ,  &  cunfta  qu^p  habere  poterat  in  ter- 
ra Clianaan  :  &  abilt  in  alteram  regioncm ,  recefllt- 
que  a  fratre  fuo  Jacob. 

7.  Divites  enim  erant  valde  ,  &:  limul  habitare 
non  poterant  :  nee  fuftinebat  eos  terra  peregrina- 

Vulgata    nova. 

li.  Erat  autem  Thamna,  concubina  Eliphaz 
filii  Efaii  :  qux  peperit  ei  Amalech  :  hi  funt  filii 
Ada  uxoris  Efaii. 

Vulgata 

1  5.  Filii  autem  Rahuel  :  Nahath  &  Zara,  Sam- 
ma  &  Meza  :  hi  filii  Bafemath  uxoris  Elaii. 

14.  Irti  quoque  erant  filii  Oolibama  filue  Anx  filije 
Sebeon  ,  uxoris  Efaii ,  quos  genuit  ei,  Jehus  &  Ihelon 
&  Core. 

15.  Hi  duces  filiorura  Efau  ;  filii  Eliphaz  primo- 
geniti  Efau  :  dux  Theman,  dux  Omar,  dux  Sepho  , 
dux  Cenez , 

16.  dux  Core,  dux  Gatham,  dux  Amalech:  hi 

Vulgata 


tionis  eorum  pra?  multitudine  gregum. 

8.  Habitavitque  Efaii  in  monte  Seir ,  ipfe  eft  Edom. 

9.  Hs  autem  funt  generatlones  Efaii  patrls  Edom 
in  monte  Seir , 

10.  &  hsc  nomlna  fillorum  ejus  :  Eliphaz  filias 
Ada  uxoris  Efaii  :  Raliuel  quoque  films  Bafemath 
uxoris  ejus. 

ir.  Fueruntque  Eliphaz  filii  :  Theman,  Omar, 
Sepho ,  &  Gatliam ,  &  Cenez. 

Versio    antiqua. 
\i.   Et  Thamna  erat  concubina  Eliphaz  filii 
primogeniti  Efau  :  &  ex  ipfa  natus  eft  Ama- 
lech  

NOVA. 

filii  Eliphaz  in  Terra  Edom,  &  hi  Fill  Ada, 

17.  Hi  quoque  filii  Raliuel  filii  Efau  :  dux  Nahath, 
dux  Zara,  dux  Samma,  dux  Meza  :  hi  autem  duces 
Rahuel  in  Terra  Edom  :  ifti  filii  Bafemath  uxoris 
Efaii. 

I  8.  Hi  autem  filii  Oolibama  uxoris  Efaii  ;  dux  Je- 
hus ,  dux  Ihelon ,  dux  Core  :  hi  duces  Oolibama  bte 
Anx'  uxoris  Efau. 


t-  2.  Grsc.  'H«ai7  /s  'ha&t  ra;  ^KKaTxa;  inv-rS  ciai 
Tcat  ^u-jxrsfiur  T^'Y  Xrt^rt^aiV'f"  THf  'A/a',  &c.  quibus  allu- 
dit  Auguft.  qui-ft.  1 18.  in  Gen.  to.  5.  col.  406.  s,.  dicens : 
Quod  poji  narrassonem  mortis  IJaac  narratttr  ,  tjtias  uxores 
EJiiii  aiceperit ,  ^  quos  creaverit ,  recapitutatio  intelUgendA 
eft  ,  &c. 

5^.4.  Gri-c.  "E7!Kf  /i  duTu  'AJi  rh '?.>i-px;  ,  &c. 

y-f.  6.7.8.  Hue  fpcdant  iila  Auguftini  quxd.  118. 
in  Gen.  col.  406.  g.  Scriptiira  dicit  hfaii  ahfceffjfe  de  terra 
Chanaan  ,  l^  halntajje  in  monte  Seir.  Et  poll  pauca  :  Efaii , 
fofteaqn.tm  in  Melopotami.tmjr.iler  ejus  ahjceffil  ,  nolllil  h,i- 

titarc  cum  p.iremihus  juis ^"   capit  habit.tre  in  monte 

Seir.  Deinde  pojl  redttum  Jr.itris  Jui  ,  yj*^.i  inter  eos  concor- 
Jii ,  re-jeij'us  eft  i^  ipfe  ad  p.wenies  ;  jj  dim  mtrtuiim  p.i- 

Tom.  J. 


Jof.  14.  4. 
I.  Par.  I.  J4, 


Hierin,  titifup. 


NOVA.  Versio    ANTIQUA. 

19.  Ifti  funt  filii  Efau,  &  hi  duces  eorum  :         19.    Ifti  filii   Efaii ,  &  ifti  principes  eorum: 

NoTiC      AD     VerSIONEM     AN  T  I  QUA  M. 

trem  /imul  fepelijfent,  tjuia  eos  in  plurimmm  ditaus  '•  em 
ilia  ,  Jicut  fcriptuin  eft  ,  minimi  capiebat ,  ahfcejiit  rnr/iit 
in   Seir  ,   <$  ihi  propag,i'jit  gentem   Idumncrutn.   In  CriCO 

lie  :    E.^ccof  d\.=    Hcou/  Ta5  ■^v.xiy.a^  .unv <■  'rv'x  :<J,* 

fXTTjeara  ,  x.  Tccrrx  oca  'rsf.iserc;\'Qarto  ir  in  Xtuxxr'  ^ 
sVcfsJEii  'Uixv  Si  TV?  Twf  Xioeucr ,  orrs  TftQirn  'Ixx^ 

c.'KsTr  x^x'  '-c  ifK  w/t/raro  h  >h  th^  ■S'X^uxvUafi  Xirr^t  tifia 
tivT^^ ,  aVa  T?  TMA^tf^  Tur  VTrxf^rroef  Kvli.t.  KxTtixmt 
Js  'Hca:^  sV  Tw  o^st  Sws/p,  &c. 

Tt.  12.  Grafc.  Qxurx  Ji  it  vxwxxi  'E>itxi  tv"»';? 'H- 
cxv'  «,  *TfX£  TM"E-vf«  TO/ 'Auauyx. 

V".  19.  Ad  verbum  e  Grrco  ,  prxter  hoc  ulcimuin  , 
ipfe  eft  Edom  ,  pro  quo,  i7e!  i/Qit  wei  'EJx/n,  bi  f am  flit 


Bieren.  ttii. 


9» 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXXVI. 


Versio    antiqua. 

Binon.uhifup.     ipfc  cft  Edom. 

20.  Et  hi  lilii  Seir  &  Chorrxi ,  habitantis  ter- 
rain  

Aug.qu.fi!i.\zo.      z\ hi  principes  Chorrsei ,  filiiSeir,  inTer- 

inGeji.t.  J.407. c.  ra  Edom. 

Him»;.    qu.tji.      22.    Et  fi-jcruDt  fill!  Lotan  :  Chorri  ,  &:  J£- 
hihr.  J  39.  h.        mam  :  &  foror  Lotan ,  Thamna. 


Hitrm.  ibid.  24 Ipfc  eft  Ana  qui  invenit  Jamim  in  dcfer- 

to ,  ciim  pafceret  afinos  Zebcon  patris  fiii : 


V  U   L  G  A  T  A 

ij.  habuitque  filium  Difon,  &  filiam  Oolibama. 

i6.  Et  ifti  filii  Difon  :  Hamdan,  &  Efeban,  & 
lethram ,  &  Cliaran. 

27,  Hi  quoque  filii  Efer  :  Baalan  &  Zavan,  & 
Acan. 


Aug-  qiixfl.  IZI. 


Versio    antiqua. 
;  I .  t*^  hi  reges  qui  regnaverunt  in  Edom ,  ante 


in  Gill.  t.  5.407.  quain  regnaret  rex  in  llrael. 


tlieron.     qiixji. 
Hek.  t.  1,  J  5J.  c. 


52 Ffile  Not. 

&  regnavit  pro  eo  Jobab  filius  Zarx  de 


Bozra 

V  U  L  G  A  T  A 
34.   Cumque  mortiius  efTet  Jobab,  regnavit  pio 

eo  Hul'am  de  terra  Themanorum. 

J  5.  Hoc  quoque  mortuo ,  regnavit  pro  eo  Adad 

filius  Badad ,  qui  percuflit  Madian  in  regione  Moab  : 

&  nomen  urbis  ejus  Avith. 

;6.  Cumque  mortuus  eflet  Adad,  regnavit  pro 

eo  Serala  de  MaiVeca. 


V  U   L  G  AT  A     NOVA. 

ipfe  eft  Edom. 

10.  Ifti  funt  filii  Seir  Horrxi ,  habitatores  tei"-      i.  P^r, 
ra:  ;  Lotan ,  &  Sobal ,  &  Sebeon ,  &  Ana  ,  1.38. 

zi.  &  Difon,  &  Efer,  &  Difan  :  hi  duces 
Horra:i ,  filii  Seir  ,  in  Terra  Edom. 

11.  Faiti  funt  autem  filii  Lotan  :  Hori  & 
Heman  :  erat  autem  foror  Lotan ,  Thamna. 

zj.  Et  ifti  filii  Sobal  :  Alvaii  &  Manahat 
&  Ebal ,  &  Sepho  &  Onam. 

14.  Et  hi  filii  Sebeon  ;  Aia  &  Ana.  Ifte  eft 
Ana  qui  invenit  aquas  calidas  in  folitudine,  euro 
pafceret  afinos  Sebeon  patris  fui : 

NOVA. 

z8.   Habuit  autem  filios  Difan  :  Hus  &  Aram. 

19.  Hi  duces  Horra?orum  :  dux  Lotan,  dux  So- 
bal ,  dux  Sebeon ,  dux  Ana , 

50.  dux  Dilbn,  dux  Efer,  dux  Difan  :  ifti  duces 
Horrajorum  qui  imperaverunt  in  Terra  Seir. 

VULGATA     NOVA. 

31.  Reges  autem  qui  regnaverunt  In  Terra 
Edom  antequam  haberent  regem  fihi  Ifrael ,  fue- 
runt  hi  : 

jz,  Bela  filius  Beor,  nomcnque  urbis  ejus 
Denaba. 

5  5 .  Mortuus  eft  autem  Bela  ,  &  regnavit 
pro  eo  Jobab  filius  Zara;  de  Bolia. 

NOVA. 


Versio    antiqua. 

Aug.  Item,  117.      40.  Hcec   nomina  principum   Efaii  ,  fecun 
r.  5.  m. ".         dum  loca  eorum  in regionibus  eorum,  &:in gen 
tibiis  eoriim 

V  U  L  G  A  T  A 


3  7.  Hoc  quoque  mortuo,  regnavit  pro  eo  SaQl 
de  fluvio  Ilohoboth. 

38.  Ciimque  &  hie  obiilTet,  fuccelfit  in  regnum 
Balanan  filius  Achobor. 

39.  Ifto  quoque  mortuo,  regnavit  pro  eo  Adar  , 
nomenque  urbis  ejus  Phau  :  &  appellabatur  uxor 
ejus  Meetabel ,  filia  Matred  filije  Mezaab. 

VuiGATA     NOVA. 


40.  Hxc  ergo  nomina  ducum  Efafl,  in  co- 
gnationibus,  &  locis,  &  vocabulis  fuis :  duxTham- 
na ,  dux  Alva,  dux  letheth, 


NOVA. 

habitantes  in  terra  imperii  fui,  ipfe  eft  Efau  pater 
Idumsorum. 


41.  dux  Oolibama,  dux  Ela,  dux  Phinon , 

42.  dux  Cenez ,  dux  Theman  ,  dux  Mablar, 
4  3 .  dux  Magdiel ,  dux  Hiram  :  hi  duces  Edom 

NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

Edom  iifque  ad  tempera  Saiil ,  tempmibiis  et:.rm  Jridiciim  , 
qiimum  temporafiteinrit  ante  Reges  :  Jed  ex  his  Jol:'  eesjilcs 
fotiiit  ccmmemorare  Moyfes  ,  qui  fttertint  antequmn  ipfe 
nmeretur  ,   &c.  Vide  fis  plura  apud  ipfum. 

■t.  }I.  Grace.  Kal  iXxctxti'tiy  fV  'EAai«  Bc^ay.  I'lo;  h^up-, 
&c.  Unde  Augufl.  quasrft.  izi.  in  Gen.  to.   3.  col.  407. 


Tdom,  Alii  codices  ferunt  :  OuTci^^vtol  'Hc«y,  trc;  irif 
'EJaiy,  abfque  his  intermediis  ,  h.  w%i  ^yi/.i^vic,  cIvtc^i-, 

Jf.  10.  Grasc.  Ovtoi  Jt  mo'i  Siiel/"  t?  Xc/i/>«iV,  tb  xa- 
mwvT^^  Tijv   •>i7k. 

f.  ir.  Itidem  Gracce, 

1^.  Z2.  Grajc.  'E7/i'ovto  J5  Jiol  Aulnv*  Xc/^YI  ,  i  A'^t.w* 

^.  24.  Grjec Jto's  isiv  ^Aya. ,  a?  svps  toc  'lafxsiy   ^r 

TH  ;fH(UW,  OTS  sy-f^e  to.  VTro^uyiK  2s^E7W  TV  Ta/^-o;  tti'Tf. 
Eadem  prorfus  legit  Eucher.  Lugd.  quscft.  in  Gen.  col. 
841.  e.  Obfervat  autem  Hieron.  ibid.  Malta  "i^varia  apud 
'l]ebi\ios  de  hoc  capititlo  dilpuiari  :  a^itd  Grxcos  quippe  ^ 
nciflros ,  inquit  ,  Juper  hoc  Jiletniiim  efl.  Vide  fis  Hieron. 
ibid. 

1^.  ;i.  Optime  e  Graeco.  Non  omittenda  hic  qua:  ob- 
fervat Auguft,  No»  jic  accipiefidum »  tajiquam  omnei  reges 
nominal:  Jint  ujque  ad  ea  tempora  ,  qrttb/ts  coeperttttt  reges 
IJrail  ,   quortim  primus  fiiit  Saiil.  Mtilti  enim  fueruin  in 


p.  ait  :  Ne  forte  antem  moreat  nltquem  quod  inter  reges  I,- 
dom  eommemiratiir  Balac  films  Beor  ,  JS  ''f  fi'r.iHtudine 
nomims  exiflimet  illutn  ejfe  Balac  ,  qui  reflttit  Moyfi  dn- 
centi  populum  Ifrael  i  fciat  tilum  Balac  Moalitamjuiffi  ,  »0» 
Jdumxum-,  eumquefuijfe  filium  Sephor,  non  filium  Beor,  Sec. 

t.  5 3.  In  Grj:co  ptimum  : 'A^tCa^  Ji  Bcoix.  ,  mor- 
tuus eft  autem  Balac  ;  reliqua  ut  in  Lat.  fitpra  ,  prxter  ui- 
timum  ,  Bc(;=Vp«?  >  '""^"  Box.ra  ,  al.  BoQofa; ,  al.  BoVfas. 

t.  40.  Gr«ce  fimiliter  ,  nifi  quod  port  vocem  EJaii  , 
additur  ,  sK  ra";  jivMTi  ctulSy  ,  in  tribuhus  eorum  i  deinde 
iic  ;  KiTct  ToTOof  mrSt,  fecundiimhcum  eorum,  non  loca. 
Vide  feqq.  apud  Auguft.  ibid. 


CAPUT     XXXVII. 


Aug.  qiixjl.  111.  J 
inGttt.t.  3.408.». 


H 


Versio   antiqua. 
Abitabat  autem  Jacob  in  terra  Chanaan. 


VuLGATA     nova. 

I.  TT  Abitavit  autem  Jacob  in  terra  Chanaan  1 
JLJ.  in  qua  pater  fuus  peregrinatus  eft. 


Nota    AD    Versionem    antiquam. 

;   *•._  I.  In  Grsco  fie  :  KaltS».H  As  'Im^C  eV  tn  7~,  0?       cob  in  terra  ,  ubi  incoluit  fitter  ejus  in  terra  Chanaan. 
i«ji«XK8j»  g  Tra^Hf  «i/T?  f »  TA  Xwaac.  Habitaiiit  autem  ]a- 


LIBER 

VULGATA     NOVA 

Et  hi  funt  generatioiics  cius  :  Jofeph  cJim 


99 


fedecim  edet  annoium,  palccbat  gregem  turn 
fratiibus  fuis  adhuc  pucr  :  &  erat  cum  tiliis  Ba- 
Jx  &  Zelpha;  uxoruni  patris  fui  :  accul'avitque 
fratres  fuos  apud  panein  crimine  ped'imo. 

5.  Ifrael  autem  diligebat  Jofeph  fuper  omnes 
filios  fuos,  eo  quod  in  fensftute  genuiflet  eum : 
ftcirque  ei  tunicam  polyinitam. 

V  u  L  G  A  T  A 

4.  Videntes autem fra-        4 Fide  Not. 

trcs   ejus  quud    k  patre 

plus  cunftis  filjis  amaretur,  oderant  eum,  nee  pote- 

rant  ei  quidquam  pacitice  loqui. 

VuLGATA     NOVA. 

7.  Putabam  nos  ligare  manipulos  in  agro  : 
&  quafi  confui'geie  raanipulum  meum ,  &ftare, 
reftrofque  manipuloi  circumftantes  adorare  ma- 
nipulum  meum. 

8.  Refponderunt  fratres  ejus  :  Nunquid  rex 
norter  eris  >  aut  fubjiciemur  ditioni  tus  ?  Ha;c 
ergo  caufa  fomniorum  atque  fermonum,  invidiie 
&  odii  fomitem  miniftravit. 

9.  Aliud  quoque  vidit  fomnium  ,  quod  nar- 
rans  fiatribus ,  ait :  Vidi  per  fomnium ,  quafi  fo- 
leni ,  &  lunam  ,  &  ftellas  undeciiii ,  adorare  me. 

10.  Quod  cum  patri  I'uo  &  fratribus  retulif- 
fet,  increpavit  eum  pater  fuus,  &  dixit  :  Quid 
fibi  vult  hoc  fomnium  quod  vidifti  >  num  ego  & 
mater  tua  &  fratres  tui  adorabimus  te  fuper 
serram  .> 

V  u  L  G  A  T  A 


GENESIS.     Cap.    XXX  VII. 

Versio    antiqua. 
2.  Hae  autem  procreatui  ;e  Jacob  :  Jofeph  au- 


tem decern  &c  ibptem  .uinorum  crat ,  pafccni  cum 
fratribus  eves 


jf^i-  uhi  fuf. 


9.  Et  Ifrael  dilexit  Jofeph  fuper  omnes  filios  ihinn.  p,Mjf. 
fuos,  quia  erat  tilius  feneclutis  :  &  fecit  ci  tuiii-  ^^''-  '•  »•  J-to- «. 
cam  \'ariam. 

NOVA. 

5 .  Accidit  quoque  ut  vifum  fomnium  referral  fra- 
tribus fuis  :  qux  caufa  majoris  odii  feminarium  fijit. 

6.  Dixitque  ad  eos  :  Audite  fommummeuin  quod 
vidi : 

Versio    antiqua. 

7.   Putabam  nos  ligare  gremia  in  campo  :  fur-     Ami.  i.  jtpr^J. 
rexit  gremium  meum,  6c  ereftumeft;  converia;-  '•  <■  15.  apud. 
autem    gremia    veftra    adoraverunt    gremium  ^"Jf-  "'■  '°2. «, 
meum. 

8 Nunquid  regnando  regnaturus  es  nobis  ?   Amhr.dthf.c.z. 

aut  dominando  dominaturus  es  nobis  ? »•  i-  48 j-  <'• '. 


9.  Vidit  autem  aliud  fomnium ,  &  narravit  il-     Aua.  i.  is  pr*J. 

lud  patri  fuo  &  fratribus  fuis quafi  fol,  &  lu-  «pad  Prsjp.  ic<), a. 

na,  &  undecim  ttellx  adorabant  me. 

10 objurgavit  ilium  pater  ejus  ,  dicens  : 

Qiiid  ergo  erit  hoc  \ifum  quod  fomniafli  ?  nun-  '• 
quid  venientes ,  ego  &  mater  tua  &  fratres  tui,  ado- 
rabimus te  fuper  terram  ? 


NOVA. 


II. 


'7- 


p'ide  Not. 


1 1 .  Invidebant  ei  igi- 
tur  firatres  fui  :  pater  ve- 
ro  rem  tacitus  confiderabat. 

II.  Cumque  fratres  illius  in  pafcendis  gregibus 
patris  morarentur  in  Sicliem , 

I  ).  dixit  ad  eum  Ifrael  :  Fratres  tui  pafcunt  oves 
in  Sichimis  :  veni,  mictam  te  ad  eos.  Quo  refpon- 
dente, 

14.  Vcxdb  fum,  ait  ei  :  Vade,  &  vide  fi  cunfta 
profpera  fmt  erga  fratres  tuos,  &  pecora  ;  &  renun- 

VuLGATA     NOVA. 

18.  Qui  cum  vidiffent  eum  procul ,  antequam 

NoTjE     AD     VeRSI 
f.  2.  Grasc.  Aurai  /=  a'  -/cn'Qiiq  'laumS'  'lamp  J'e  //- 

fiSTx  rSr  dAs^ip-ar  OL'n  ,  &c.  Mf.  vero  Alex,  fie  cum  Aug. 
^o;^itiVwv  fi(Tx  Ta-t-  a/e>9wy  auvi<  t«  TfcCara  ,  abfque 
hoc  ,  TV  'accTf'i^  Uv-TV.  Auguft.  ibid.  Qjiomodo  potiterit 
mors  IJaac  decern  ^  feptem  ii7tnorum  inveritre  Jejtph  ejus 
nepolem  ,  _/fc«(  videtnr  tanqiiam  ex  ordine  ScripMra  «.irni;  f .' 
Item  infra  ,  col.  410.  a. 

Tf'.  5.  Ambrof.  1.  de  bened.  Patr.  c.  II.  to.  i.  col.  J27. 
a.  Amahat  eum  J.icob  ,  tjiti^i  filtns  Jeneiiutis  erat  illi  :  & 

I.  de  Jof.  c.    2.  col.  48J.  b.  Jacob  ilium  plus  amab.it 

vieritctqite -vayiam  titnicam  fecit  ei.  K\xCt.  l.depromiir.  ap. 
Profp.  part.  I.  c.  IJ.  col.  108.  e.  Jacob  diligeb.u  Jofeph  ; 
&  infra  :  fecit  Jacob  Jojeph  tunicam  Z'aytam.  Gra;c.  'laica'^ 
Si  H7aTa  T3t'  lojcw^  -raf  a  mapTcit;  Tfc-?  vib';  dura  ,  ort  f'jos 
7H^W5  iv  ccuriti'  ETCiJice  Je  «i/tw  ^nuiya  Toijci'^oj-. 

Tf.  4.  Sequuntur  in  Gracco  :  'IJoit:?  A=  o!  oc/e^^'.!  iv-n, 
•Ti  at/TO)-  0  TraT»/)  tpi>,u  ejt  -yra^Twv  Tctjy  tjiuv  «Vt?,  ?'^/^m- 
fta  dvTsy ,  &c.  quibus  refpondent  ifta  ex  Ambrolio  ,  1. 
de  Jof.  c.  I.  col.  t^Z^^.A.  A  pareniibtts plufquam  cxteri  filii 
diUgeb.uur  ;  Jed  ea  res  iiivtdix  fuit. 

■p.  7.  Eadem  narrat  Ambrof.  1.  de  Jof.  c.  2.  col.  485'. 
c.  his  verbis  :  Somniavit  tjuud  ct<m  alligaffet  ,  iitfibi  zide- 
tatur  per  vifum  y  manipulos  cum  fratrtbjts  fuis  ^  furrexerit 
manipulus  ttus  .,  ^^  fleterit  ereilus  :  converji  autem  falrum 
nt.tntpuli y  adoravertut  mantpulurti  fuum.  Similiter  Vigil. 
Tapf.  I.  5.  contr.  Eutych.  p.  27.  c.  Videbam  tig.ire  nos  tn 
fampa  manifttlos  ,  ^  furrexijje  manipubtm  meum  ,  vef- 
trojque  manipulos  adorare  mampulum  incutn.  Gt£C.'  Q/.ivr 

Tm.  I. 


tia  mihi  quid  agatur.  Miflus  de  Valle  Hebron  ,  ve- 
nit  in  Sichem  : 

I J .  invenitque  eum  vir  errantem  in  agro ,  &  inter- 
rogavit  quid  quireret. 

16.  At  ille  refpondit  :  Fratres  meos  quiro ,  indi- 
ca  mihi  ubi  pafcant  greges.  ^ 

I  7.  Dixitque  ei  vir  :  Recefferunt  de  loco  ifto  :  au- 
divi  autem  eos  dicentes  :  Eamus  in  Dothain.  Per- 
rexit  ergo  Joleph  poft  fratres  fuos ,  &  invenit  eos  in 
Dothain. 

Versio    antiqua. 

18.  Et  praeviderunt  eum  de  longe  venientem , 

ON  EM    antiqua  M. 

t'^51'  Jpci-/j.icc  ,  K/  eJfSaCic  tnifi^fcKpsvlx  J';  ri  /aiy/.txT:t 
v/^i^v ,  -TTpotjSKvvysxv  TO  s/nov  S px~i^a..  Philo  ,  I.  de  Jof.  le- 
gilfe  videtur  initio  ,  dpMy  iJ^aj ,  tefte  Nobiiio.  Iia  quoque 
habet  Mf.  Alex,  cum  edit.  Compl. 

T^.   8.  Grjec Mii  l^a'^t^^v'jiv  ^ct^tj^suGc-i^  !ip'  vfixi; ,    if 

xif.euuv  Jtfp.Ef'of.5  ii^o:y  '•>  k^  y  &c.  Kitnijuid  regnans  regnabis 
Jttper  nos  ,  ^  domtnans  aominaberis  nobis  ? 

t.  9.  Priora  verba  :  IW/t  .jK/f») fiatribus  fuis  ,  ex 

Ambrolio  fumpta  funt ;  fequcntia  vero  ,  qua/i  /0/ ,  &c, 
ex  Anonymo  :  cuncta  ad  verbum  conveniunt  cum  Greece. 
Prioribus  addic  Ambrollus  1  eo  qttud  fol  f^  luna  ,  ^  Hfl* 
decim  jlellx  adorarent  eum. 

■Jf.  10.  Auguft.  qua:ft.  125.  in  Gen.  to.  5.  col.  409. 
a.  legit:  Quod  ejl  Jomnium  hoc  quod  jomntafii  ?  NttnquiJ 
venientes  vemenius  ego  ,  ^  mater  tua  ,  £5  fratres  tut  adO' 
rare  te  Juper  terram  1  Graec.  Kotl  sVe/t^HC;»'  at/rw  a  ^ran-^ 
ilfXy  Ji-  EiVef  di'lu'  T('  to  iyvTnizy  tVio  ,  0  ftvana^v^  ;  ccj>x 
7E  iiii.lii  E'xEu^-jywEta  f'yiij  Tf ,  J  li^iiTup  Qn ,  j,oi  dS^e^f'l 
Qif  «T^oow/inoct/  oo(  sVl  Tvv  yxiy  ; 

Tfl^.  1 1 17.  Eo  fpc(5lant  quz  Ambrof.  narrat ,  I.  de 

fug.  fare.  c.  8.  to.  I.  col.  456.  d.  Jo  cph  fi.ttres Juos  requi- 
rebat  .,  ^  ad  eum  feflmabal  locum  ,  m  quo  pafceiant  ozes  t 
ti  cum  cognomjjit  quia  in  Dolhaim  Juni  ,  penexil  eo  i  &  1. 
de  Jofeph  ,  c.  3.  col.  486.  c.  ait  ;  ft  m,Jit  .-«  Sicbem; 
pauloque  poft  :  Et  errab.it  Jofeph  ,  quia f  aires  Juos  mvinir* 
non  poterat invenit  autem  fi.itris  jiies  in  Dothaim. 

t.  18.  Grxc.  n/>oE7AcK  /i  dvrit  ^aicfoiir  -xfo  vi  ey[!- 
Qxf  dv'ir  (  edit.  Aid.  delet ,  dv'ir )  of:;  oi/'s';"  5  sVo- 
riffeijeylo  tS  «VoxTE'm/  aVToV.  Frxviderunt  autem  eum  i  hn- 
fe ,  antequam  ipft  appropinquaret  ad  eos ;  5J  mattgnfb.io^ 

N  ij 


Ayyibr.  de  Jcf.  r. 
3.».  1.486./. 


100 


LIBER.     GENESIS.     Cap.    XXXVII. 


Versio    antiqua. 


VULGATA      NOVA- 


AmOrof.  itlifuf.  antcquaiTi  appropiaret  ad  illos ;  &  infxviebant    accederet  ad  eos ,  cogitaverunt  Ulura  occidere : 


^487.«.  ut  occiderent  ilium. 

19 Ecce  Ibmniator  ille  venit: 

20.   nunc  ergo  venire,  occidamus  eum & 

videbimus  quid  proderunt  ibmiiia  illius. 


Aug.  Iccut,  118, 
».3. 534.  i. 

Ambr.  de  ]>f.  c, 
}.  488.f. 


11.  Cum  audiflet  aiitem  Ruben ,  liberavit  eum 
de  manibus  eorum ,  &  dixit : 

zz.  Non  feriamus  eum  in  animam manus 

autem  nolite  infeue  illi 


aj ij.  Vide  Not. 


1 9.  &  mutuo  loquebantur  :  Ecce  foranlator 
venit : 

10.  venite  ,  occidamus  eum ,  &  mittamus  in 
clrternam  veterem  :  dicemufque,  Fera  peflima 
devoravit  eum  :  &  tunc  apparebit  quid  illi  pro- 
lint  fomnia  fua. 

i  I.  Audiens  autem  hoc  Ruben,  nitebatur  li- 
berate eum  de  manibus  eorum ,  &  dicebat  : 

1  i.  Non  interficiatis  animam  ejus ,  nee  effun- 
datis  fanguinem  :  fed  projiciteeura  in  cifternam 
hanc,  qui  eft  in  folitudine,  manufque  veftras 
fervate  innoxias  ;  hoc  autem  dicebat,  volens  eri- 
pere  eum  de  manibus  eorum ,  &  reddere  patri 
fuo. 

2.  f .  Confeftim  igitur  ut  pervenit  ad  fratres 
fuos ,  nudaverunt  eum  tunica  talari  &  polymita : 


Inf.  41. 

11. 


VUICATA       NOVA. 


14.  miferuntque eum  in  ciftemam  veterem,  quse 
non  habebat  aquam. 

15.  Et  fedentes  ut  comederent  panem  ,  viderunt 
Ifmaelitas  viatores  venire  de  Galaad ,  &  camelos 
eorum ,  portantes  aromata ,  &  refinam ,  &  ftaden ,  in 

Versio    antiqua. 

Amhr.  ubi  fap.     2j.  Venitc,  vcndamus  Jofeph  Ifmaelitis,  ma- 
487./-  nus  autem  noftra:  non  lint  lliper  eum  :  quoniam 

Aug.UcM.no.  £j.^jgj.  „Qfte^.  ^  caro  noflxa  eft...,. 

t^    151.     ">    uf«. 

^  ^  H,>M».   7H«i?.     .18 &  vendiderunt  Jofeph  Ifmaelitis ,  vigin- 

flefo-.  1. 1,  J40.  a.  ti  aureis 


jEgyptum. 

16.  Dixit  ergo  Judas  fratribus  fuis  :  Quid  nobis 
prodeft  fi  occiderinius  fratrem  noftrum,  &  celayeri' 
mus  fanguinem  ipfius  ? 


Aug.  toatt,  I  ji. 


V  U  L  G  a  T  A 

19.  Reverfufque  Ruben  ad  ciftcrnam,  non  in  ve- 
nit puerum  : 

Versio    antiqua. 
31 occideiunt  licedum  caprarum 


VULGATA     NOVA. 

27.  Melius  eft  ut  venundetur  Ifmaelitis,  & 
manus  noftrs  non  polluantur  ;  frater  enim  &  ca- 
ro  noftra  eft.  Acquieverunt  fratres  fermonibus 
illius. 

i8.  Et  prstereuntibus  MadianJtis  negotiato-   S.if.  lOt 
ribus,  extrahentes  eum  de  cifterna,  vendiderunt  '$• 
eum  Ifmaelitis ,  viginti  argenteis  :  qui  duxerunt 
eum  in  ^gyptum. 

NOVA. 

30.  &  fcilTis  veftibus  pergens  ad  fratres  fuos ,  alt : 
Puer  non  comparet,  &  ego  quo  ibo? 

VuLGATA     NOVA. 

5 1.  Tulerunt  autem  tunicam  ejus,  &  in  fan- 


Amhy, 
J.  48J. . 


dt  hf. 


guine  hoedi ,  quem  occiderant ,  tiiixerunt : 

VuLGATA       NOVA. 

5 1,  mittentes  qui  ferrent  ad  pattern ,  &  dicerent :  35.  Quam  cum  agnoviflet  pater ,  ait  :  Tunica  fi- 

Hanc  invenimus  :  vide  utrJim  tunica  filii  tui  fit,  an     lii  mei  eft,  fera  peffima  comedit  eum  ,  beftia  devo- 
non.  ravit  Jofeph. 

Versio    ANTIQUA.  Vulgatanova. 

34.  Jacob  fcidit  veftimenta  fua 34.  Sciffifque  veftibus,  indutus  eft  ciliclo, 

lugens  filium  fuum  multo  tempore. 

NoTiE      AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 
tur  ad  turn  occiiendum. 


Tt.  19.  Similiter  habent  Cypr.  epirt.  6y.  p.  124.  & 
Au£l.  I.  de  promiflf.  part.  I.  c.  2J.  apud  Piofp.  col.  109. 
t.  Ecce  Jimni.nor  ille  venit.  Ita  quoqae  in  Grseco. 

Tf.  20.  Ita  in  Gtceco  ,  prater  hoc  ,  sra/,  erunt ,  loco 
froderunt.  Similiter  habet  Cypr.  epift.  69.  p.  124.  'Nunc 
ergo  ve»ite  ,  occidamus  itlum.  Auil.  1.  de  promiff.  apud 
Profp,  col.  109.  c,  Venite  ,  occidamus  itlum  ,  (^  videamus 
^ux  erunt  Jomttici  ipfius, 

Tf.  21.  One.  'hnicoj;  Js  'Fk£ii/  ,  e^si'm?»  ivlm j, 

Tf.  12.  Grsc.  Oj[«ra7«^M|«sy  tturct  tii  4''X''' X^"f* 

"ftr.  1% 2J.  Horum  plura  commemorat  Ambrof.  de 


tu  Auguflini. 

■f.  28.  Itidem  Gracce.  Obfervat  ibidem  Hieron.  Pri 
aureis ,  in  HeirM  ,  argenteis,  haberi.  Item  in  Maitii.  iS. 
to.  4.  col.  126,  f,  ait  ;  Jojeph  ,  non  ut  mult:  put.int  ,  jux- 
ta  LXX.  Inlerpretes  ,  viginti  aureis  venditus  tji  ,  fed  ju.\ia 
Hehra'icam  -jeritatem  ,  'jiginti  argenteis.  Nee  etiam  conllat 
de  numero  ■viginti  ;  Ambrolius  enim  1.  de  Jof.  c.  3.  col. 
488.  a.  b.  pollquam  dixit  ,  venditum  negotiatoribus  , 
emptum  a  pruditoribus  Jofeph  ;  vendinim  eum  .i  Juda  , 
emptiim  ab  Ifmaelitis  ,  addit  :  ]deo  alibt  ^  viginti-^  alibi 
•uiginti  ^  quincjue  aureis  ,  alibi  triginta  tnz'enijjius  em- 
ptum Jojeph.  El  poll:  pauca  ;  Ita  hie  quoque  drjerfitas  ,  -jet 
viginti ,  i<el  triginta  aureorum  vel  argenteorttm  ,  &c.  Au- 
guft.  vero  ,  qusfl:.  124.  in  Gen.  to.  3.  col.  409.  c.  quacrit. 


Jof.  c.  3.  col,  488.  e.  489.  a.  dicens  :£.iHms  f/i /.■(«jV.i Qiiare  Ifmaelitas  Scriptura  ,  qmhus   a  Jrairibus  vendiius 


L.tctts  autem  jiccus  erat Illi  igitur  emunt  Chr:flum  qui 

honos  odores  deferunt  ;  thymiama....,  refinam  ,  ^c £.v 

Galaad  veniebant  negotiatores merces  Jttas  transferejites, 

V  •  17.  Priora  h:ec  :  Venite .,  vend.-imns  Jo/.  IJm.ielitis  , 
prodeunt  ex  Ambrolio  ;  reliqua  ex  Auguilino.  Ambrof. 
«tiam  infra  legit  :  Tradamus  Jojeph  Ijmaelitis  ,  at  manus 
fiolir.t  non  fiht  iJijeilx  Juper  eum.  Auct.  1.  de  promiH",  ap. 
Profp.  part-  I.  c.  16.  col.  109.  d.  i\-nite  ,  venui:demus 
Jofeph,^  not!  occidamus  ilium,  Gr.«c.  Asuli  d'aoS  afnix  jiebat  amijfum, 
-Sf'"  "**  'f'fi'^V'iJKii  riliir  «I  i^,  X^i/if!  «  *<:•  ut  in  tex- 


'jl  Jofeph,  etiam Madi.iniias -jocet.  Vide  feqq.  apud  ipfum  , 
&  ferm.  1 5.  de  temp,  append,  to.    y.  ejufdem. 

^.31.  Gr ecpai^ar  'ifurpav  a.rjujv  ,  ^.  s'/^c^vrcci  tcx  ^i- 

•rZm  TU  eCifixli.  Jugularuni  hirdiim  caprarum  ,  ^  ftrdartint 
tunicam  fangtiine ,  &c.  Ambrof.  1.  de  Jof.  c.  3.  col.  489. 
d.   Hadi  ftnguine  rejperfeiunt  tunicam  ejus. 

If-.  34.   Ai!fpni,tS^i'la.ii^Ta j,  eV/iBei  tw  wok  anTlf, 

&c.  Unde  Ambrof,  fup,  ait  :  Jacob,,,,,  quafi  fater  flitim 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XXXVI  IT. 


lOI 


folari,  dicens  :  (^uoniam  defcendam  ad  filium 

mcum  lugens  in  infernum 

36.  Et  vcndidcrunt  Jofeph  in  iCgyptum  Pete-     ^"H- 1""!!- 1^7. 
phrx  Ipadoni ,  prxpolito  coquorum.  '"  G™-  4"?-  '• 


VULCATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

J  5.  Congregatis  autem  cunftis  liberis  ejus  ut     _  55.  Congregati  funt  aurcm  omncs  filii  ejus  &     Aug.qtixp.  n^. 
lenirent    dolorem  patiis,    nuluit  coiifolatioiiem     filix,  &  venerunt  COnlblari  Clim  ,  &  nolllit  con-  '"^'•"'■'■l-^oy.d. 
accipere,  fed  ait  :  Defcendam  ad  tiliuni  meum 
lugens  in  infernum.  Et  illo  perfeverante  in  t)ctu, 

;6.  Madianit;e  vendiderunt  Joieph  in  Ji.gy- 
pto  Putiphari  eunucho  Pliaraonis ,  magillro  mi- 
liuim. 

NoT^    AD    Version  EM    ai^tiquam. 

•f'.  55'.  Eadem  exflant  in  Gr^cco  ad  verLmm.  Hicron. 
qu jque  epift.  ii.  ad  Paulam  ,  co.  4.  part.  1.  col.  frt.  f. 
Jiabec  :  I)efceiid,mt  ad  filiitm  metttn  lumens  in  ttifnniim, 

't '   56.  Grace.    Or    Je  M^Jnf^aToi  aTrsAc^ro  nv  'I&^cii^ 

Oblervat  Aua;uft.  fup.  nolle  quofdam  Irxfajitniii  coijiin- 
THiH  ir.tcvpyetnri  ,  qiti  Grxce  ,  afyjfj.ciycifioi;  ,  dtut:ir ,  Jed 
frxpsjitum  mtlstU  ,  cni  ejjit  potcjlin  occidriidi  ;  nam  Jk 
'/         ■' 


appelLitrts  c}}  etiam  ille  t  tjriem  Nal^tnhtidofwjor  mijil  ^  perns 
jnem  potfiis  invetiitar  pmnauisfuijji  milttix  :  &  intra  ,  cliI. 
4 1 1 .  t . ' Apx'/^iyi'F'i  '  inquit .  priiictpem  coijmrum  ,  Latiiii 
hneypretei  pjftterunt  ,  prineiptm  attum  viUitia  tjuidam  in- 


telligi  volnm.  Hieron.  quocft.  Hebr.  to.  1.  col.  5:40.  a. 
eundem  verfum  fie  reddit  ;  Madtaiiai  autem  vend:drtii!,t 
Jofiph  ill  ytg'jpto  Phimphar  eiintuho  ,  Pharaonis  ai  chmm^no  ; 
turn  addit :  In  plerifque  lens  ,  Archimagiros ,  td  eft  ,  coi/tm- 
ru-.nfrinUpes  ,  pro  magiftris  exercitus  Siriptnra  commeinmat  ; 
Ma/Sifitfii'  iJHippe  GrMe  iinerpretatur  ,  oceidere.  i'enditiis 
eft  igittir  Jojeph  principi  exerallis  ^  hellatorum  ,  tien  I'eie- 
phit  ,  nt  in  Laliiw  /cripliim  eft,  fed  Phutiphar  eiituicha. 
Ambrof.  etiara  1.  de  Joleph  ,  c.  4.  to.  i.  col.  490.  b.  ait : 
Veudiiits  eft  jofeph  ,  dnHus  in  Mg'jptmn  ,  emptiis  a  putpo/itt 
coqitornm. 


CAPUT     XXXVIII. 


VuLGACA      NOVA. 

1.  ■  "^  Oilem  tempore  defcendens  Judas  a  fra- 

-S_/  tribus  fuis,  divertit  ad  Viruni  Qdollami- 

tern ,  nomine  Hnam. 

I.  Par.       '■•    Viditque    ibi    filiam    liominis  Clianansi, 

I.  I.       vocabulo  Sue  :  &  accepta  uxore,  ingreflus   eft 

ad  earn. 

3 .  Que  concepit ,  &  peperit  filium ,  &  vo- 
cavit  nomen  ejus  Her. 
Num.       4.   Rurlumque  concepto  fcetu  ,  natum  filium 
•ifi.  19.    vocavit  Onan. 

5 .  Tertium  quoque  peperit  ;  quem  appella- 
vit  Sela  :  quo  nato,  parere  ultra  cefl'avit. 


Versio    antiqua. 

I.  T^  Aftum  eft  autem  in  tempore  illo,  dcfcen- 
i-    dit  Judas  a  fl-atribiis  liiis  ad  hominem  qiiem- 

dam  OdolLmiitam ,  cui  nomen  Ii-as. 

2..  Et  vidit  illic  Judas  filiam  hominis  Chana- 

na-i ,  nomine  Savam :  &  accepit  cam ,  &:  introivit 

ad  earn. 

3.  Et  concepit,  &  peperit  filium 


Aug.  qintft.  128. 
•tijea.l,  3.409./, 


Nam 
«.15. 


5.  Et  adjecit,  &  peperit  filium,  &  vocavit  no- 
men ejus  Selom  :  ncec  autem  erat  in  Chazbi , 
quando  peperit  eum. 


Hieron,     fiixfl. 
Heir,  t.  1,  540,  k. 


VClgata     nova. 


6 II.  ride  Not. 


6.  Dedit  autem  Judas 
uxorem  primogenito  fuo 
Her,  nomine  Thamar. 

7.  Fuit  quoque  Her  primogenitus  Jud^ ,  nequam 
in  confpe&u  Domini  :  &  ab  eo  occifus  ell. 

8.  Dixit  ergo  Judas  ad  Onan  filium  fuum  :Ingre- 
dere  ad  uxorem  fratris  tui ,  &  fociare  illi ,  ut  fufci- 
tes  femen  fratri  tuo. 

9.  Ille  fciens   non  fibi  nafci  filios,  introicns  ad 

VuLGATA     nova. 

11.  Evolutis  autem  multis  diebus,  mottua 
eft  filia  Sue  uxor  Jud;E  :  qui  port  luftum  confo- 
latione  fufcepta,  afcendebat  ad  tonfores  ovium 
fuarum,  ipfe  &  Hiras  opilio  gregis  Odollami- 
tes,  in  Thamnas. 

15.  Nunciatumque  eft  Thamar  quod  focer 
illius  afcenderet  in  Thamnas  ad  tondendas  oves. 

14.  Qua;  depofitis  viduitatis  veftibus,  alTum- 
pfit  theriftrum  :  &  mutato  habitu ,  fedit  in  bivio 


uxorem  fratris  fui ,  femen  fundebat  in  terram ,  ne  li- 
beri  fratris  nomine  nafcerentur. 

10.  Et  idcirco percuflit  eum  Dominus,qu6d  rem 
deteftabilem  faceret. 

I  I .  Quam  ob  rem  dixit  Judas  Thamar  nurui  fus  : 
Efto  vidua  in  domo  patris  tui,  donee  crefcat  Sela 
filius  mens  ;  timebatenmi  ne  &  ipfe  moreretur,  ficut 
fratres  ejus.  Qus  abiit,  &  habitavit  in  domo  pati'is 
fui. 

Versio    antiqua. 

1 2 &  confolatus  Judas,  afcendit  ad  eos  qui 

tondebant  oves  ejus,  ipfe  &  Hiras  paftor  ejus 
Odoliamites 


HiiraH,  uli  ftift 


13.  Et  nunciatum  eft  nurui  ejus  Thamar,  di- 
centes 

I  .|.  Et  depofitis  veftimentis  viduitatis  fua;  a  le , 
cooperuit  le  pallio,  &  adornavit;  &  ledit  ad  por- 


NoT^    AD    Versionem    antiqua  m. 


ir.  I.  Ad  verbum  e  Grzco  ,  modo  ,  fratribiis  ftiis  , 
addatur  :  ^^  pervenit  nfqtte  :  ita  enim  Gr^ce  :  d'al  ruv  aj  ih- 
^oiv  iivTV  )  Hj  dpiKs/o  £w;  -TTpcn;  xy^p'jiTTOi'  ,  &c, 

Tf.  1.  Ita  in  GrjEco  ,  practer  hoc  ,  n  'orc/j.a  Xxux,  cui 
nomen  Sava  ,  pro  ,  nomine  Savam. 

)?.  3.  Grace.  K«j  5yMa£?ca  JTejtjf  utov ,   &c. 

if.  y.  Eadem  funt  in  Grsco  ,  nili  quod  initio  legitur : 
Kcc]  T^c^eToa  sTexEf ,  ^  adjiciens  ,  peperit  ;  &  in  fine  ,  ;?£- 
x?r  auTc'; ,  peperit  eos  ,  non  eum  ;  addit  Hieron.  Verbum 
Hehxmn  bic  pejitnm  effe  pro  loci  ziocabiilo  ,  quod  Aqiiila  pro 
re  tranftuht ,  dicens  :  Et  vocabitur  nomen  ejus  Selom  ,  & 
faftum  eft  ut  mentiretur  in  partu  ,  poflquam  genuit  Selom. 
Poftqaam  enim  genuit  Selom  ,ftel:t partus  ejus.  Chazbi  ergo 
non  nomen  loci  ,  fed  mendacium  dicitur.  Hacc  autem  ad- 
jiuigimuseie  Hieronymo,  utmagis  magifque  conftet  con- 


textum  Latiniim  palTim  adhibitum  in  libro  quaeft.  Hebr, 
non  elfe  fecundum  Hebricum  ,  fed  fecundiim  LXX. 

tif.  6 II.  Hue  redcunt  quae  narrat  Auguft.  quxff. 

123.  in  Gen.  to.  3.  col.  409.  f.  Thamar  nurum  fuam  (  /«- 
das')  mortuo  primogenito  fuo  ,  alteri  flio  dedit  ;  quo  etiam 
mortuo  ,  expedavit  ut  crefceret  tertius  i  i^  cum  creviffet ,  nee 
illi  earn  dedit ,  timens  ne  (^   ipje  moreretur, 

-It.  It.  Iddem  Grxce  ,  excepto  uno  ,  Ei'fig,  Iras,  pra 
Hiras;  additur  in  fine  ,  £j';0a^»a,  in  Thamna, 

"t,  13.  Ita  in  Graeco. 

tr.  14.  Prior  verliculi  hujus  pars  :  E/  depofitis a  fe  1 

Auguflini  eft  :  media  cooperuit i^  adorn.ti'ii ,  Cypriani : 

poftrema  denique  ,  J5  feJit  ad  ,  &c.  Hieronymi.  In  Grae- 
co iic  :  Ksu  ^^^ie^o^/fn  ra  i^dnx  tv;  X"F-^^''-^'^  (  ^f» 
Oxon,  addit,  avrifs  )  af'scunrii,  T£fuS<^^e  t»  Csf/j^ftr, 


Aug.  locift,  13;; 
'•  3-  534- -/- 

Aug.quxft,  125, 
410.  e. 

Cypr.l.  i.Teftim, 
p.  J 17.*. 

Hieron,      qn.tft, 
Hebr.  I.  z.  J^g,  c. 


102  LIBER     GENESIS.     Cap.   XXXVIII. 


Versio    antiqua. 
H/o-aa.  ukfuf.  tam  Enim,  qux  eft  in  txanfitu  Thamna., 


Cypr.  I,  J,  Teftim, 
517.*. 


15.  Et  cum  afpexifTet  earn  Judas,  vifum  cfl 
ei  meretricem  elTe 


16.  Ingredienfque  ad  earn,  ait:  Dimitte  me  ut 
coeam  tecum  :  nefciebat  enim  c\ubd  nuias  fua  effet. 
Qua  refpondente  :  Quid  dabis  inihi  ut  huaris  concu- 
bitu  meo  ? 

1 7.  dixit  :  ^tittam  tibi  hcedum  de  gregibus.  Rur- 
fumque  ilia  dicente  :  Patiar  quod  vis,  fi  dederis 
tnihi  arrhabonem ,  donee  mittas  quod  poUiceris. 

18.  Ait  Judas  :  Quid         18.  Fid.  iVot. 
tibi  vis  pro  anhabone  da- 

ri  ?  Refpondit :  Annulum  tuum ,  &  armillam ,  &  ba- 
culum  quern  manu  tenes.  Ad  unum  igitur  coitura 
fnulier  concepit , 

19.  &  furgcns  abiit  .■  depofitoque  habitu,  quera 
fumpferat,  induta  eft  viduitatis  veftibus. 

io,  Mifit  autem  Judas  hcedum  per  paftorem  fuura 
Odollami:em ,  ut  reciperet  pignus  quod  dederat  inu- 
lieri  ;  qui  cum  non  inveniflet  earn , 


HitrtiH.      JH*yJ 
heir.  I.  I.  540.  c. 


VuLGATA     NOVA, 
itineris,  quod  ducit  Tliamnam  :  eo  quod  creyif- 
fet  Sela,  &  non  eum  accepifTet  maritum. 

15.  Quam  cum  vidiflet  Judas  ,  fufpicatus  eft 
efTe  meretricem  :  operuerat  enim  vultum  fuu», 
ne  agnofceretur. 

VULCATA      NOVA. 

^  I .  intcrrogavit  homines  loci  illius :  Ubi  eft  mulier 
qua;  fedebat  in  bivio  ?  Relpondentibus  cundis  :  Noa 
fuit  in  loco  ifto  meretrix  ; 

11.  reverfus  eft  ad  Judam  ,  &  dixit  ei :  Non  in- 
veni  earn  :  fed  &  homines  loci  iUius  dLxerunt  mihi , 
nunquam  fedilFe  ibi  fcortum. 

i  ).  Ait  Judas  :  Habeat  fibi,  certS  mendacli  ar- 
guere  nos  non  poteft  :  ego  mil!  hctdum  quem  promi- 
feram,  &  tu  non  invenifti  earn. 

14.  Ecce  autem  poft  tres  menfes  nunciaverunt  Jo- 
die,  dicentes  :  Fornicata  eft  Thamar  nurus  tua,  & 
videtur  uterus  illius  intumefcere.  Dixitque  Judas : 
Producite  eam  ut  comburatur. 

i  5 .  Qui  cum  duceretur  ad  poenam  ,  mifit  ad  fo- 
cerum  fuum ,  dicens  :  De  viro,  cujus  hsc  funt,  con- 
cepi  :  cognofce  cujus  fit  annulus ,  &  armilla  ,  &  ba- 
culus. 

VuLGATA     NOVA. 

16.  Qui ,  agnitis  munerlbus  ,  ait  :  Juftior  me 
eft  :  quia  non  tradidi  eam  Sela  filio  meo,  Atta- 
men  ultra  non  cognovit  eam. 

17.  Inftante  autem  partu ,   apparuerunt  ge- 


VerSIO     ANTIQUA. 

i.6.  Cognovit  autem  Judas,  &  dixit :  Juftior  eft 
ilia  quam  e^o  :  eo  quod  non  dedi  eam  Selcm  fi- 
j  "^"■^'    ""■  '^5"  lio  meo.  Lt  non  appoliiit  amplius  kiree-im. 

'.     '  '  „  27.  Fa<flum  eft  cum  pareret ,  &  habetet  gemi-         17.  initame  autem  paitu ,  apparuerunt  ge-    if««*, 

a.  t/i."" 5 i"f .  <•    '  ^°^  ^"  UtetO  5 in  ipfo  partu, unus  prctulit manim  ,     mini  in  utero  -.  atque  in  ipfa  e.Tiii.one  infantium  ,  i.  j. 
'  "      &  tuiit  oblletrLx,  &  ligavit  in  manu  ejus  cocci-     unus   protuht  manum.in  qua  obitetrix  ligavit 
num,  dicens  :  coccinum,  dicens  : 

i8.   Hie  egredietur  prior.  18.  ifte  egredietur  prior. 

29.  Cum  autem  COntraxiffet  minum,  ftatim  19.   Illo  vero  retrahente  manum ,  egrefTus eft 
e^reflus  eft  frater  ejus  :  &  ilia  ait :  Quare  di\ifa 
eft  propter  te  maceria:  &  voca\it  nomcn  ejus 
Phares. 

30.  Et  poft  hic  egrefTus  eft  frater  ejus,  inCU-  jo.   Poftea  egrellus  eft  hrater  ejus,  in  cujus     -i.Par, 
jus  manu  erat  coccinum  :  &  VOCa\it  nomen  ejus     manu  erat  coccinum  :  quem  appellavit  Zara.       ».  4. 
Zara. 

NoT£    AD   Version  EM 


I 


alter  :  dixitque  mulier  :  Quare  di\ila  eft  prop- 
ter te  maceria  ?  &  ob  hanc  caul'am  vocavit  no- 
men  ejus  Phares. 

JO.   Poftea  egrelTus  eft  frater  ejus,  in  cujus 


A  D 

i.  fX«Minri'««« ,  J,  sx«?iot  Tfo;  ra??  ■?rv?a:i  Ahxv,  ice.  ut 
in  Lat.  Et  aiijerens  vtjlimima  viduitatis  (  fuse  )  ife  ,  indtiit 
thnijirum ,  {j?  admnn'jit  J'e  ,  ^  /edit  ad  ptrtas  /£n,%n  ,  &c. 
Au"uft.  tamen  Locut.  1 54.  de  Gen.  to.  5.  col.  554.  e. 
legit  ut  fupra  :  £«  dcfojttis  vejiimeatis  viduitatis  futife, 
Teitul.  1.  de  culm  fern.  c.  12.  p.  167.  c.  Thamar  ft  ex- 
finxcrat  JJ  ernaver.M,  Grsec.  addit  in  fine  :  tJ  i  ykf  oil  fti- 
7«;  yey^ye  Xvafi'  liivTOi  /t  If*  j/axfJ'  au'tic  afrci  yi/xlxa. 
Ad  qu3E  refpiciens  Auguft.  qujtft.  128.  in  Gen.  col.  409. 
f.  ait  :  ht  cUm  crtuijp: ,  rtec  illi  eam  dedit, 

ft.  I  J.  In  Graeco  lie  :  Kal  I'J  a^r  ofTW  'Iii'/a5  ,  i'j^'.i,sr 
«t\iti'  "TToffur  u-tir  x«TeKat/4«^9  70^  TO  xpoa'cr  i/THb ,  jj 
Ir*  iV/ycii  otL'THc.  Quibus  alludens  Tertul.  1,  de  cultu  fern. 

c.  12.  p.  267.  c.  ait :  Thamar  ilia idcirco  Judx  fii  piaont 

fifa  ejl  ^ti.ijiiti  Jedere  ,  adeu  q-tia  jub  velamettto  latehat  , 
iahttt/s  qii.iliTate  tjHafli.triam  menliente  ,  ^  fectt  ut  qu.iflm- 
riam  ;  is  -'"'"" ,  £5  cemfcllavit ,  ^  f  actus  ejl. 

V.  18.  Gr Tifa  TO-  aapotCoi^a  Qoi  /w'oi)  \  y  Jt  uTrt' 

Toi'  S'a.xivMi*  Qy  ,  K.  riv  o^^icxo»-,  k  TMi-  ^a^Asi'  iw  sV  tjT 
X-'f'C"'  £•  ^■^'""'  aViT,  &c.  Unde  Ambrof.  I.  5.  in  Luc. 
to.  I.  col,  IJII.  b.  Annulum  ,  jnquii,  g  monile  accepit , 
f$  virgam, 

Tt.  z6.  Addit  Hieron.  ibid.  7«  Hfir-t»  Aji« ;  Juftificata 
eft  ex  me  :  nm  quod  ji'fla  fuerit  ,  jed  quod  comparationt 
illius  minus  niali  ficerit.  Ambrof.  tum  1.  j.  in  Luc.  to.  I. 
col.  1520.  e.  tum  1.  I.  de  pcenit.  to.  2.  col.  452.  d.  e. 
455.  b.  legit  :  Jiiftificata  eji  maiis  Thamar  ,  quam  ego  ; 
propter  quod  non  dedi  eam  Scion  Jitio  meo.  Gracce , 'E^e;rw 

Sec.  ut  in  Latino  fup. 

Tf.  27.  Ambtof.  1,  J,  ia  Luc.  co,  i,  col,  1311.  b,  hxc 


A  N  T  I  QU  A  M. 

habet  :  Citm  generaret  Thamar.,.,,  unus  de  iitero  ejus  prm-, 
mijtt  manum  ,  quam  corripicns  ohjletrix  ,  ccccnm  ligavit  ,  i/i- 
ff«/ :  In  Gr.  lie  :  E/Eciro/e  «nVa  tTtiiitt  k.  t>i  ^e  hk  J  ij  v- 

/XK  ef  Tr  tXifl  «VrH?.  'EyfiSTO  /S  s'c  TC^'  TiX^fiC  «f/l'f  ,  0   f.^T-^c- 

f^vKSVXf  THc  X^^f^'  '*^f*  <^-  "  fixix  ,  fjy.ir  iTTt  rvr  X*~f 
ai'T?  naKKiicv  ,  ^/-/bca'  FiUlum  eji  autem  ,  quando  partebat  » 
^  huic  erant  gemelli  in  utero  ejits.  Factum  eji  autem  ,  dum 
ipa  pareret  ,  unus  pr;ttnlit  manum  :  jumens  autem  objlf" 
trix  ,  Itgavtt  juper  manum  ejus  coccinum  ,  dicens  : 

It.  28.  Ambr.  1.  ;.  in  Luc.col,  I  J21.  b.  hie  exiet  pricr, 
Ita  quoque  in  Grxco. 

If.  29.  Rurfum  Hieronym.  I.  qu^ft.  Hebr.  to.  2.  col. 
540.  d.  legit  :  Et  ecce  egrejpts  ejl  frater  ejus ,  ^  dixit  :  Ut 
quid  divi'a  ejl  propter  te  maceria  ?  ^  vocavit  nomen  ejus  , 
Fhares.  At  1.  I.  in  ep.  ad  Eph.  to.  4.  col.  544.  d.  Ui  quid 
propter  te  dirupta  eji  fepis  ?  Ambrof.  1.  5.  in  Luc.  to.  I. 
col.  I  521.  b.  Vt  autem  m.anum  revocavtt  puer  in  matris 
uterum  ,  fiatim  exivit  frater  ejus  :  dixit  auiem  oljletrix  : 
Ouid  incija  eji  per  te  fepis  T  iS  vocavit  nomen  ejus ,  I  hares. 
Gr.  'fi?  </ ?  5V.(^^f^t'7«7e  th/  X-~^*  >  ^  f:jUi;  ei,yyisr  o  et- 
J  !>fo5  »i;t?*  h  As  «iVf  Ti  /nxjVn  Sii  cs  <ffx-,fioi  ;  j, ,  &c. 
ut  in  Lat, 

Tt.  50.  Idem  Hieron.  quaift.  Hebr.  to.  2.  col.  541.  3. 
Fcjlhoc  exiit  Jrater  ejus  ,  in  cujus  nhinu  ,  Sec.  ut  lup.  Am- 
brol.  1.  }.  in  Luc.  to.  i.  col.  I  J21.  b.  Et  poft  ipjum  exivit 
jrater  ejus  ,  in  cujus  m.inu  erat  coccum  :  ^  vocavit  nomeir 
ejus  J  Zaram,  Gr.  Kai  ^irki^ia  E^y,?tef  0'  aA£??ce  eeuiVj 

'p'  u  HY  eVi  rri  X.--P'  ai^Tf  to  x3xx.^6**  k  <xot>fCf  to TLxfa, 

Et  poji  hoc  exiit  frater  ejus  ,  la  jaa  irat  fuper  manum  tjui 
isctmum ,  &C.  uc  fup. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XX  XIX. 


105 


CAPUT      XXXIX. 

VuLcATA    NOVA.  Versio    antiqua. 

I.  TCiitui-  Jofeph  duftus  eft  in  ^g\'ptum,  e-     i.  T  Ofeph  autem  depofitiis  eft  in  Jf^ytmn,  ?c 

J-mitque  eum  Putiphar  eunuchu- Pliaraonis,  J  poll  edit  CUm  Peteplires  Ipado  rhaiaonis 

princeps  exercitus ,  vir  vigyptius,  de  manu  If- 
niaelitarum  ,  a  quibus  perduicus  erat. 

Vulgata     nova. 

i.  Fuitque  Dominiis  cum  eo,  &  erat  vir  in  cunc-  ;.  qui  optimj  noverat  Dotninum  efTe  cum  eo,& 

tli  prol'pere  agens  :   habitavitque  in  domo   doiuini     omnia  qua  gereret ,  ab  eo  dirigi  in  in^nu  lUius. 
I'ui , 

VULCATANOVA.  VeRSIO      ANTIQUA. 

4.  Invenitque  Jofeph  gratiam  coram  domino  4.  Et  invenit  Joleph  gratiam.iii  ccnlpeitu  do 

fuo,  &  miniftrabat  ei,  a  quoprrpol^tus  omni-     niilli  llU 

bus,  gubernabatcreditamfibidonium,  &  univer- 
fa  quas  ei  tradita  fiierant  : 

J.  benedixitque    Dominus    domui    ^gyptii  ^ bencJixit  DominilS domum itgyptii prop- 

propter  Jofeph,  &  multiplicavit  tarn  in  a;dibu3  ter  Jofeph,  &i  tafta  eft  benediftio  Domini  in  toro 

qu4m  in  agris  cunftara  ejus  fubftantiam  :  ccniu  ejus,  &;  in  domo,  &  in  aglis  :  &  converiit 

omnia  quxciinque  illi  er.mt  in  manusJolcph: 

6.  nee  quidquam  iliud  noverat,  nil!  panem  6.  6c  nelciebat  qua:  circa  eiim  eraiit  nihil ,  prx- 
<;uo  vefcebatur.  Erat  autem  Jofeph  pulchra  fa-     ter  panem  quem  iple  edebat 

cie ,  &  decerns  afpeftu. 

7.  Poll:  mukos  itaque  dies  injecit  domina  fua  7 &   mifit   llXOr  domini    ejus  OCUloS  fuOS 

oculos  fuos  in  Jofeph ,  &  ait :  Dormi  mecum.  in  Jofeph ,  &.  oit :  Dormi  mecum. 

8.  Quinequaquam  acquiefcens  operinefario,  8 &   dixit  uxori  domini   lui  :  Si  dominuS 

dixit  ad  earn  :  £cce  dommus  mens ,  omnibus  mi-  meus  propter  me  nihil  ivit  in  domo  ilia ,  &  omua 

ti  traditis ,  ignorat  quid  habeat  in  domo  fua :  quxcuiique  habet ,  dedit  in  manus  meas : 

9.  necqul.lqur.m  eftquod  non  in  mea  fit  po-        9 neque,  rubtr.Kuim  ell  a  me  quidquam, 

teftate,  vel  uon  tradiderit  mihi ,  pr.-eter  te ,  qu»  prxter   te  ,  quia  UXOr   illius  es   :  quomodo    f'.- 

uxor  ejus  es :  quomodo  ergo  polium  hoc  malum  cLim  \erbum  malum  hoc  ,  &  peccabo  coraiu 

facere,  &  peccare  in  Oeum  mcum  I  Domino  ? 

Vulgata     nova. 

10...  II...   Fide  Not.         10.  Hujufcemodi  ver-  bis:  ingreflus  eft  ad  me,  ut  coiret  mecum  :  cumque 

bis  per  lingulos  dies,  &  ego  fucclini.iiiem , 
mulier  molefta  erat  adolefcenti,  &  ille  recufabat  (lU-  ic.  &    audifTct   vocem  meam  ,  reliquit  pallium 

prum.  quod  tenebam ,  &  fugit  foras. 

II.  Accidit  autem  quadam  die,  ut  intranet  Jofeph  16.   In  argumentum  ergo  fidei  retentum  pallium 

domum ,  &  operis  quippiam  abfque  arbitris  faceret  :  oftendit  maiito  revertentidoimmi, 

Versio   ANxiciUA.  Vulgata   nova.  17.   &  ait  :  IngrelTus  eft  ad  me  fervus  HebrjEus 

Af.B.l.       12 Dormi    me-  n.  &  ilia  apprehen^a  qucm  adduxifti  ut  illuderet  milii  :  . 

ie  pM.'i.  cum.  Fuglt  ,   &  exiit    lacinia  veftimcntiejus,  di-  18.  cumque  audilfet  me  clamare  ,  reliquit  pallium 

"p-P'ofp-  foras  relinquens  Vefti-    ceret :  Dormi  mecum.  Qui  quod  tenebam ,  &  fugit  fbras. 

y        '    menta  fua.  relicto  in  manu  ejus  palho  15.   His  auditis  dominus,  &  nimium  credulus  ver- 

fugit,  &egrelTu5  eft  foras.  bis  conjugis,  iratus  eft  valde  : 

13 21.  ride  Not.  15.    Cumque  vidiilet  zo.  tradiditque Jofeph  in  carcerem,  ubi  vinfti  re- 

raulier  veftem  in  manibus  gis  cuftodiebantur ,  &  eratibi  claufus. 
fuis,  &  fe  efTe  contemptam,                                  ■  21.   Fuit  autem  Dominus  cum  Jofeph,  &  mifer- 

1 4.   vocavit  ad  fe  homines  domus  fu.-e ,  &  ait  ad  tus  illius  dedit  ei  gratiam  in  conipeftu  principis  carce- 

eos  :  En  introduxit  virum  Hebra;um  ,  ut  illuderct  no-  ris. 

NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

t.  I.  Ita  in  Grsco  ,  nifi  quod  pro  drpifitm  cfi  ,  habe-  defciipta  ex  1.  2.  offic.  ubi  eiiam  fecundiim  Editt.  vet.* 

tur  z«Tii';>^fn  ,  ad  verbum  ,   devrtlH!  efl  i  «c  in  fine,  i  tu-  Paiif.   nee  non  Mfs.  nonnullos  ,  non prvpter  mr ,]egii.ur, 

nX-'  *^f«^'  >  euurichris  Fharasrii!.  fed  pr.eter  me  :  fimiliier  1.  i.  de  Jac.  to.  i.  col.  446.  c.  l>i- 

1^.4.   Sic  etiam  iiiGrjcco  ,  pr.Tter  unum  ,  e'.  «-tw,  ct-  xii  uxor:  domini  fiii :  Si  dommm  mt:is  non  fcit  f.xttr  m» 

ram,  pro   in    confpeiiit.  nliqiitd  in  domo  fua  .,  ■~(^  omni,i  qtmainjue  h^thei  dcJit  :n  ma- 

Tf.   J.  Ad  veibum  e  Grxco  ,  exce^Oi  his  ,  in  totocenfrc  niisme.ii.  InGixc.  E-.-jt;  Je  t'^ -/u.ojy.l  ri  nr^ti  xit'n'   Ei 

</"'^>  a  "J  yo'»"  .  &c.  pro  quibus^ ,  ii  rrSsi  to";  v-yrxfX'""'  y.vptii  /it  n'  -j.tcLw.fi    /.'s,M!  Sf'/sf  ii  t5  cUa  M.  i  ,  i/  7r«>7<t 

avloi  eV  tcj  o.xw  ,  jj  eV  tu  a/cw  eiu,^/'  in  omnihts  qitit  erant  ei  occc  sViv  «t''&)  ,  \S^j^Atv  ,  &c.    Ut  fup. 

in  dome  ,  {^  in  a^m  eju!.   Reliqua  addiia  ab  Ambrofio  nil  t-  9.  Hxc  adjunda  leguntur  an;ecedeiuihus  apud  Am- 

difcrepant  a  Grxco  ,   nili  exLipiatur  vei bum  ,  «7/ :'«//>  ,  brof.  non  tanmm  loco  fup.  cit.  led  e:iam   1.    i.  de  Jacub, 

pro  quo  s'-TTiTfi-^e ,  commi/it  ,   forte  Ambrof.  legit  ewit-  c.  1.  to.  i.col.  446.C.  ubi  pod  veiba  ,  i/r.V«/n  nj.inK'mr.i', 

V4--  illico  fequitur  :  T^cqrie  fnhlradlim  rjl  .1  me  qmdqiiam  ,  fJiter 

't-  6.  Or.  Kai   cm  r.fii  tw  «aC'af'o»  mtii ,  &c.     Er  te  ,  qnx  uxor  illim  e;  ;  y  qimmadujaciam  lerlmm  hue  fw.i- 

non  noverat  eoritm  qnx  circa  je  quidquam  ,  &c.  ut  lup.  lum  ,  Jj  peccabo  coram  Deo  ?  In  Gr.  tamen  habe  u'  p.  imo  : 

t.  7.  Grxc...  Kal  ■■?cfCct>t,  ,  Sec.  It  injecit ,   «cc.  ut  Kxt  ovx^'^c  ('/,'■  ■'■   "^"  =''<''  Tat'/u  ci/?eV  e'«»  .  £'  '"'•'  '/' '» 

inLat.  Ambrol.  I.  de  Jof.  c.  5.CUI.  491.  (.  Imtiiijit  oculos  domo  hac quod    npramejtt.'  {  ab  edit.  Compl.  alert  ,  ijuod 

uxor  domini  ejus  in  Jofeph  ;  &  infra  :  dixit  au'cm  ill: :  Dormi  Jtipni  me /it ,  (i  Nobilio  fides  )  mm  tequi:ur  :»V  =  _r~sS;  n- 

mecum.  Similiter  Auct.l.  de  promilf.  pait.   i.  c.  2-.  ap.  ta.i  a.^' syi  k^'V,   t>w  ct ,   J  li.  tc  o'  /fKurxi  a>'.i  (mol-  5 

Profp.  col.  iio.c.  Immijit  ttxor  domitii  ejui  octtlos  in }o  cph ..  ira:;  05  m'j:^  t3  pw/^a  70  tto. w/soV  t?7o  ,  x.  ec;AiifrvQr^j.ccCi  hvr- 

f^  ait  illi :  Dormi  mecum.  t/o»  t?  ^ffi  quae  congruunt  cum  Lat. 

Tt.Z.  Piioia  verba  ,  Et  dixit  uxori  domini  fui  ■■^enivwii  ft.  10 21.  Htium  pluta  conimemorat  Ambrof.  I. 

ex  Ambrolii  lib.  de  Jof.  c.  J.  to.  i.  tol.  4JI.  b.  leli^ua  de  Joiej-h  ,  c.  ^.  to.  i,  tol.  451. cleqq.  dicens :  To-nwn» 


Aug.  qurjf.  150. 
iuCicn.t.  J.  410.  r. 


Aug.  locul.  I  jfi. 


Amir,  de  Jof.  c, 
4.  t.  1.  491.  c. 


Aug.  Locul,  \yj. 
i_IJ^.^  5.  554... 


Idem  locu*.  1 57, 
(^  14^-  554-/ 

Amhr.  1. 1,  Offic, 
t.  1.  91.  ft 


P/i/.  104.  18. 


104 


LIBER     GENESIS     Cap.   XL. 


Versio    antiqua. 

Au^.  I)j/«f.  141.      21.  Et  dedit  carceris  cuftos  carcerem  per  ma- 
».  5-  5  54-/-         niim  Jofeph 


hieronj.  %.cof}t.      .2^.....  quiaDominus  erat  cumeo,  &  quxcun- 
Pf/-7^.  1.4. />.  558-  que  faciebat,  profperabantiir  a  Domino  in  ma- 


iiibus  ejus. 


VULGATA     NOVA, 
li.  Qui  tradidit  in  manu  illiusuniveiTos  vlnc- 
tos  qui  in  cuftodia  tenebantur  :  &  quidquid  tie- 
bat.  Tub  ipfo  erac, 

2  3.  Nee  noverat  aliquid,  curnEtis  ei  creditis: 
Dominus  enim  eiat  cum  illo,  &  omnia  opera 
ejus  dirigebac. 

NoT.t     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M, 


fpicnlitm    adultera   interpcllandi  ajBdtiitate   vtt^rabat  ;   fed 

Joseph  nott   atidtebiit    earn V".  II.   Demque  officii  jut  ^ 

cfltmnijji  mufteris  ifigrefpit»  grati.i  ,  remotis  arbitris  ac  do- 
mejlicis^—  "Jf".  I2.  apprehendit  enm  ,  dicens  :  Dortni  nie- 
cttm.,...  J'eftnnetJta  rcliqnit  tarquam  non  jnn^  qua  adultera 
fuis  manibns  detiuebat....  -uejlcm  extiit  ^  crimen  exctijjit  ,  ^ 
reliclii  quibiti  tetiebattir  exuviis  ,  Jpoliatrts  qitidem  ,  fed  fiott 

fiudus  auftigit exivit  foras 1^.  15.  ^  zpja  iidnlterii 

fui  tentamerita  vulgavit 'f.  l^.  exaltans  vocem  Juatn  ^ 

to  qni/d  rehilis  veflzbtts  ,  Hebrtfus  aufrtgerat V.  19.  in- 

atidita  causa  t  inexplorata  fide  veri  ^ ^.  20.  tciuqiiatn 

reus  critninis  in  carcerem  Jojepb  mittitur f!f.zi.  Sed  eiim 


Dominus  fiec  in  carcere  defereb.it Quo  tion  penetrat  di~ 

•Vina  mifertcordia  ?  invenit  Jojeph  hnjufinodi  gratiatti  ,  »t 
qui  fiterat  claafus  in  carcere  ,  ipfe  potiiis  carceris  claujlm 
jervaret—^  "jf".  22.  concederet  tnnnere  clavicttlarius  ^  incln- 
Jos   omnes  poteflati  ejus  cominitteret ,  ^c. 

^.  22.  Gxc.  K«l  sA'juKsy  0  «f^f/sfl/^opi/?,»^  to  (tsc/i4U' 
rvpi'.v  Jia.  X^'P°5  'I'^c^tp  .   &c.  vid.  Ambrof.   fup. 

T^.  23.  Grace /(«to  tov  Kvpiov  /j.{r   dv,^  uvea'  ^occe 

etvTQi;  i-7rot$i  ,  c  Kupio^  suoi/is  eV  to:??  X~P'''^  «wt.  Eo  qnott 
Domtnrts  ejjet  cum  eo  i  ^  quizcjtnque  ipje  faciebat ,  Dominit^ 
projperabat  in  manibus  ejus. 


CAPUT     XL. 


Ve  r  s  r o 


ANTIQUA. 

H:>c»«.   qti4.      I poft  verba  hxc ,  peccavit  princeps  viiia- 

Htbr.  t,  2,  J41.  a.  riorum  regis  ^Egypti 


VulGATA     NOVA. 

I.  T  T  Is  ita  geftis,  accidit  ut  peccarent  duo 
X  JL  eunuchi ,  pincerna  regis  ^gypti ,  &  pif- 
tor ,  domino  fuo. 


VuiGATA       NOVA. 


7- 


vide  Not. 


1.  Iratufque  contra  eos 
Pharao  (nam  alter pincer- 
.  nis  prjeerat ,  alter  piftoribus) 

3 .  miiit  eos  in  carcerem  principis  militura ,  in  quo 
erat  vinitus  &  Jofeph. 

4.  At  cuftos  carceris  tradidit  eos   Jofeph  ,  qui  & 
«niniftrabat  eis.  Aliquantulum  temporis  fluxerat ,  & 

Versio 


illi  in  cuftodia  tenebantur. 

5 .  Videruntque  ambo  fomnium  nofte  una  juxta 
interpretationem  congruam  iibi  : 

6.  ad  quos  cum  introifl'et  Jofeph  mane ,  &  vidiffet 
eos  triftes , 

7.  fcifcitatus  eft  eos  dicens  :  Cur  triftior  eft  hodie 
folito  facies  veftra  ? 


Aug.  tfCMt.  I 

Amh- .  I.  de 
f.  6  I.  I.  4J4 
49i'  "•  '• 


41 


S. 


ANTIQUA. 

Et  dixerunt :  Somnium  vidimus ,  &  non  eft 


qui  interpretetur  illud Nonne  per  Deiun  in- 

^*';  terpretatio  Ibmnii  eft?  1 


/• 


'  narrate  ergo  milii. 


9.  Et  narravit  prcTpofims  viui  fomnium  fuum : 
Er;at  vitis  in  conlpedu  meo  : 

10.  in  vite  autem  tres  radices,  &  ipla  flores 
ferens ,  germinavit  matures  botryones  uvarum ; 

11.  5c  calix  Pharao  in  manu  mea  :  6c  fumpfi 
earn,  &expreflieamincalicem,  &  dedi  calicem 
in  manus  PhaiMO. 

I  z.  &  dixit  illi  Jofeph :  Hxc  interpretatio ejus : 
Tres  radices ,  tres  dies  ftint : 


VuLGATA     NOVA. 

8.  Qui  refponderunt :  Somnium  vidimus,  & 
non  eft  qui  interpretetur  nobis.  DLxitque  ad  eos 
Jofeph  :  Nunquid  non  Dei  eft  interpretatio?  re- 
ferte  mihi  quid  videritis. 

Q.  Narravit  prior,  prspofitus  pincernarum, 
fomnium  fuum  :  Videbam  coram  me  vitem , 

10.  in  qua  erant  tres  propagines,  crefcere 
paulatim  in  gemmas ,  &  poft  flores  uvas  matu- 
refcere  : 

1 1 .  calicemque  Pharaonis  in  manu  mea  :  tuli 
ergo  uvas ,  &  expreffi  in  calicem  quern  tenebam  , 
&  tradidi  poculum  Pharaoni. 

I  i.  Refpondit  Jofeph  :  Hsc  eft  interpretatio 
fomnu ;  Tres  propagines ,  tres  adhuc  dies  funt : 


NoT^     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


f.  1.  Ita  in  Graeco  :  Qui  autem  apud  Hieron.  dicitur 
Trificeps  vtnariornmy  apud  Ambrof.  1.  de  Jol.  c.  6.  col, 
494.  d.  vocacur  ,  z'ini  pr,xpo/itits ,  Gr,  d^yjmnyo:;, 

iflf.  1 7.  Hue  fpeftant  qux  Ambrof.  narrar  I.  de 

Jof.   c.  6.  494.  d.  De  ijl:s    fp.-ido7iibits  quid  dicmn  ? 

Cloriabatur  alter  quod  eJJ'et  vitii  p7\i.foJitlts  ,   alter  quod  ejjet 

bifiorlim.  Uterqtte  offeftdit , V*.  5.  mijjique  in  carcerem  , 

' ■5^.4.  ^  cemmeridati  Jafiila  Jojeph ab  ipfo  carceris  clari- 

cutario  :  cttm    ejfent  xllic   dies  eomplnres  , "t.  5.    vtde- 

rtwt  fomninm 7^.  6.  Et  citm  reviferet  eos  Jofeph  ,  trif- 
tes turbatofqne  animi  effendit y!^,  7.  quia  tiirbabamur 

fonmio  ,  cltjns  interpretem  non  invenirent. 

il.%.  Qu£  ex  Auguftino  prodeum  lie  habentur  Graece  : 
Oi'/f  giV«^  «1^7^"  'Eiy'-arvjoc  iiS^fi^ii  ,  Xj  0  Gvj)l.fiyciiy  ovK  ss^iv 
civTo.  At  illi  dixerunt  ei  :  Somniitm  'vidimus  ,  ^  non  eji 
qjti  illttd  conjellet.  Grace,  addit :  eiVs  Ae  ccl/to?^  'Icijoji^'  turn 
rergic  eum  Ambrof.  Ouy^'i  Aitx.  ra  0£y  jj  a  let'jo.cpw'^i!;  duTcav 
t's*  '■>  /n)7n'(^a^£  otjf  IJ.C1,  Dixit  autem  eis  Jojeph  :  Nonne  per 
Deum  declaratio  ipforttm  efi  ?  Narrate  igitttr  mihi.  In  edit. 
Compl.  J";a^a'f  HQj;  afTv  ,  quse  ledlio  Ambrolio  favec. 

■5^.  9.  Eadem  Grasc.  exhibec :  fed  ^od  fomu:nm  (nttm  ^ 
h<Ee  addit  :  Tw  'luov^  ,  jtj  siTny'  '£v  t«  :jTi'a)  jM1<  ,  dcinde  uc 
m  Lat.  H»  sin-irfMi  «V«*tiW  /<».  Apud  Hieron.  quaeft.  Heb. 


to.  2.  col.  J41.  a.  &  Eucher.  quaeft.  in  Gen.  col.  841.  g. 
£1  ecce  'jitis  in  confpeBa  meo. 

-t.  10.  In  Graceo  (ic  :  'f-r  J's  ryj  d^-Tti^ii  Tfs7i;-7ruifi!yig; 

JkmT?.  in  -iiite  autem  tres  propagines  ,  C?  tpfit  florefcens , 
erumpens  germina  ;  maturi  botryones  nvx.  Nonnulll  etiam 
Mi's.  Ambrolii  mel.  not.  ferunt  fup.  maturi  botryones  ,  non 
mataros,  unus ,  2?  maturi.  Edii.  tamen  Compl.  habet_, 
/S^ari-;  ^;CT,=.'fi(5  pa'TfUK!  soupmvi-  al.  vero  /s^aff'; ,  5-  v;- 
■jTiifu.  Hieron.  quseft.  Hebr.  to.  2.  col.  J41.  b.  legit  :  Et  ,n 
■vite  tres  fundi  ,  £;  ipfa  germinans  tres  fundos  ,  addltque  : 
triafiagella  ,  '^  tres  ramos , /ive  propagines  Heh-so  frmont 
/ignificat.  Similiter  apud  Eucher.  Lugd.  qufft.  ni  Gen. 
col.  J41.  a.  Et  ecce  invite  tres  fundi .  Item  apud  Auguft. 
infra,  if.  12.  tres  fundi.,   nee  male. 

ir.ii.  Eadem  leguntur  Grj:cc  ,  praeter  duo  ,  nempe  , 
s-a^i/Mi» ,  iivam  ,  loeo  eam  ,  pt.ft  jumpji  i  &  X^'^P"  '  "'"' 
niim  ,  pro  manus  i  at   in  Mf.   Alex,  ae  edii.   Aid.    tk; 

i!.   12.    Grace.  K«i  &e'.v  m-ra    luwip-  T^lo  11  cuyiif::^ii; 
mi?-  O;  Tfili  t.uifimg ,  &c.  ut  in  Lat.  Auguft.   Loeur, 
145.  de  Gen.  to.  3.  col.  534.  g.  leg" 
dies  Jum. 


Tres  fundi  ,  tres 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XL. 


1^5: 


Veu  SIO     ANTIQUA. 

15.  adhuc  tridiio ,  &  in  mentem  habcbk  I'hn- 
00  principatum  mum  ,  &  rcftitiict  tc  fiiper  olli- 
cium  tuum  priftinum  :  6c  d.ibibcaliccm  in  maniis 

Phano 

,  14.  Sed  memoiefto  per temetipfum  ,  cum  ri- 

It,  &  facias  niecum  mifericordiain  :  ut  fiiggeras    bi  bene  erit,  &  facies  in  mc  mifeiicordiam  :  &: 


VULGATA     NOVA. 

.  I  }•.  poft  quos  lecordabitur  Pharao  minilleiii 
mi ,  &  reftituet  tc  in  graduni  priftinum  :  dabifque 
ci  calicem  juxta  officium  tuum  ,  licut  ante  faccie 
«onfueveras. 

1 4.  Tautum  memento  mei,  cum  bene  tibi  fuc- 
r' 


^fnf/Tt  uhi  jjipt 


mcmor  eris  mei  ad  Pharaonem ,  6t  educes  me  cie 
carcere  ifto : 

1 5.  quia  furto  invoLinis  fum  de  terra  Hcbra'o- 
rum ,  &  hie  nibil  male  feci ,  led  miferunt  me  in 
lacum  carceris  hujus. 

16 Et  videbar  mihi  rria  caniftra  chondrito- 

rum  portare  in  capire  nieo  : 


ATA       NOVA. 

comedere  ex  eo. 

18.  Rcfpondit  Jofeph  : 


Pharaoni  ut  educat  me  de  ifto  carcere  : 

1 5.  quia  furto  fiiblatus  fum  dc  terra  Hebrxo- 
rum ,  &  hie  innocenb  in  lacum  miflus  lum. 

16.  Videns  piftorum  magifterquod  prudenter 
fomnium  dilTolvidet ,  ait :  £t  ego  vidi  fomnium, 
Quod  tria  caniftra  farins  haberem  fupcr  caput 
meum  : 

V  u  L  G 

17.  &  in  uno  caniftro         17 Vide  Not. 

quod  erat  excelfius,  por-  1 8.  Refpondit  Jofeph  :  Ha:c  eft  interpretatio  fom- 

tare  me  oranes  cibos  qui  fiunt  arte  piftoria,  avefque     nil :  Tria  caniftra,  tres  adhuc  dies  funt : 

VULGATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

19.  poft  quos  auferet  Pharao  caput  tuum,         19 &  auferet  Pharao  caput  tuum  abste 

ac  fufpendet  te  in  cruce  ,  &  lacerabunt  volu-    &  manducabunt  aves  ca"li  cai-aes  tuas  abs  te. 
sres  carnes  tuas. 

Vulgatanova. 

vide  Not.     rigeret  ei  poculum  : 

ii.  alterum  fufpendit  in  patibulo ,  ut  conjeftoris 
qui  faciens  grande  convivium  puerisfuis,  recordatus     Veritas  probaretur. 

eft  inter  epulas  magiftri  pincernarum,  &  piUorura  i?.  £t  tamen  fuccedentibus  profperis ,  praspofitus 

principis.  pincernarum  oblitus  eft  interpretis  lui, 

ii.  Reftituitque  alterum  in  locum  fuum,  ut  por- 

NoTvE     ad     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


harm.     ^nxfl. 
}lih,.  I.  z.  J41.  i. 


Jug.locut,  14J, 


lo.  Exindediestertius 
natalitius  Pharaonis  erat : 


23. 


"t,  1 5.  Grxc.  "Et/  TpeT?  '^/aepcci ,  ^  /^w^ws'i'cti  ^ctpcc-J* 
TM5  «fX"?  <'^  >  j)  «OTOxa7a5"M0ei  os  eVf  tut  ii;'X  °'*"^X^"*-''  ''^^  > 
^  /wcc(5  TO   -TTolvipiiiv  Oa.-'aoi  ii<;  th*'  X.^'^pv-  «t/ry.  turn  addic 

jitxta  pi-incipiitHm  titrtm  priorem  ^Jicnt  fuijli  pincerna  ,  quae 
poftrema  vel  reticuit  Ambrof.  vel  etiam  penitus  nonagno- 
vit ,  cum  verfus  illi  oilu  eadem  ferie  ,  uec  interruptis  auc 
disjundtis  verbis  prolan  ,  legantur  apud  ipfum.  Auguftinus 
Locut.  144.de  Gen.  to.  3.  col.  535.  a.  hxc  tantum  refert : 
Ej  Jubis  ciilicem  Pfmraoni  in  mannm  ejus  i  quae  cum  Grx- 
co  optirac  conveniunt. 

"J?.  14,  InGrseco  iic  : 'Am.^  f^vviSr^^r!  fu.if  J ix '^savrif  ,  3?a/ 
tu  y^yviTCt'i  flc;  ,  &.C.  Sed  memor  ejio  mei  per  temettpfiim , 
cum  bene  f Iter  it  tibi  ,  &c.  ut  in  Lar,  Attamen  Ambrolius 
infra  conltanter  habet ,  Sed  memor  ejlo  per  temetipfru»  ,  &c. 
ablque  voce  mei.  In  Gr^co  ctiam  pro  carcere  ,  ponitur  c^u- 
foiu.oCi'i^,  quod  proprie  lignificat  mtinitionem  ,  claujuram  , 
tajh'um^ 


debar  mthi  ;  reliqua  quadrant.  Moner  Hieron,  ibid,  by» 
tribns  cariifitts  chondritoritm  ,  tres  cuphinos  Jarinx  tn  tie- 
hrxo  haberi.  AugulK  vero  quseft.  r^i.  in  Gen.  to.  5. col. 
410.  d.  Aliqiii  y  inquit ,  codnes  Launj  hahent  ,tsm  caniiirst 
alicae  ,  Gr^eci  '/ovJ  t.iro^^  ,  quod  tnteypretajitttr  tpii  ttjum 
ejttjdem  iingtix   habeut  y  panes  tffe  ctbarios. 

^.  17.  Grsec.  iic  peigit  ;  't.Y  Js  y.x/cf  tw  eV«Vai  «-sr» 
•Trttv/ojy  Toir  -yev^y  ii-  ^xpccuj  s'^iSi  scyoi'  ci'o-^civ  y  &c.  quibus 
alludens  Auguft.  qujeft.  151.  in  Gen.  col.  410.  d.  dkit: 
hi  juperiore  cariijlro  fmjfe  omnia  ex  quibns  edebat  1  r.irao  , 
oprts  pijiorum  \  (  al.  pijlotmm  )  &  pull  pauca  :  D:uT'i)t  ejl 
tria  canijlra  y^ovJ pi'iu}^  ,  ^  dejHperJtiijfe  :U.i  ex  omnz  gejiare 
cperis  pifioris  {  dX.pijiorii  )  in  eodem  canijiro  juperiore. 

T^,  19.  In  Grj;co  primiim  .-  Ki  t^/^i- w'^f/iajV  ,  adhuc  tri- 
ditttm  i  deinde  ut  in  Lar.  lupra  ,  verbum  c  verbo. 

t't.  io 23.  Hue   redeunt   quae  Ambrof.  I.  de  Jof. 

c.  6.  to.  I.  col.  496.  d.  ait :  £f  ipje  pr.vpojttus  erat  ^  ^ 
prxpoJttHS  epnlarttm  regit  ,  qn.^  ad  opui pilhrinm  pertiticbant : 


if.  15.  Mfs.  plures Ambrof. ac  potiores  ita  ferunt  :  (^«/rt     jublimem  (e  ejje  cr edebat  ^  quia  in  poteftate  hahebat  pancm 

regium nee  audivit  eitm  qui  Inqrtibatttr  oraculum  y  qitod 

tpjtus  juffn  regir caput  amrffitrus  ejfet  ,  efca  avibus  de^ 

relinquendus  :  8c  k\p.  col.  495.  f.  496.  a.  Spadonnm  pvx' 

pojiuis  ,  qui   vinjtm  pocults  re^izs  mimjhabat redd-.ius 

cjjicio  fuo  ,    non  efi  mcmor  fatha  interpretis  ^  Jed  oblitus  ejl 
eum.  Quibus  refpondent  ifta  Grieca  ,  t.  2?.  Ka.\  vx  5/^- 


fttrto  involatns  jum  :  alii  vero  cum  edit,  anriq.  quiafir- 
tive  capttt<:  htm.   In  Gr.ieco  on  x?iot)i  fV.Aft-TrHc  ,   quia  J/trtff 

furtive  ablatHS  jum  ;  deinde  iic  :  =V  7h;  'ESfa/afr ,  jc,  ai/e 
j/j£  t-TToivcct  y/e'c  ,  <x.?a  ^vICclmv  /h;  si<;  roy  haxKov  ^^''|ov.  De 
terra  Hebr.  ^  hie  Jion  feci  qttidquam  ,  fed  injeccrunt  me  in 
lacum  ijlum.  Edit.  Compl.  e/';  roy  chzr  rv  AOKxy  Ty'7if*  iff 
domum  cifiernx  hujus, 

T?-,  16.  In  Grseco  :  K«]  ^(^m  ,    ^  putaham  ,  loco  "^vi- 


CAPUT     XL  I. 


VuLGATA      NOVA. 


V  E  R  S  I  O 


..p< 


ANTIQUA 


Pu- 


I  Oft  duos  annos  vidit  Pharao  fomnium. 
tabat  fe  ftare  fuper  fluvium  , 
2. .  de  quo  afcendebant  ieptem  boves ,  pulchrar 
&  crafTx  nimis  :  &  pafcebantur  in  locis  paluftri- 
bus.  • , 


I .  p  T  foaum  eft  poft  biennium  dierum Pu- ,  ^^^'^  ^""l;  ^f' 

l-j  tabat  fe  ftare  fuper  flumen :  i  jz.  .nGf«.  41c . .'. 

i.  &  eccede  fluvio  afcendebant  feprem  boves,      Hiiren.    <j::xp, 

fpeciofcE  ad  \idendum,  &  elettae  carnibus  :  &  pal-  ^'i"- '■  3.. H'- ^^ 

cebantur  in  Achi. 


NoT>E     AD     VerSIONEM 


ANTIQUA  M. 

,  &c.  ut  in  Lar.  Addit  ibid.  Hie-- 


■f.  I.  Similiter  Ambrof.   !.  de  Jof.  c.  6.  col.  495.  a.  ri  /So';;  ii«,\«)  tw  i 

Et  fjthim   cji  pofl   btennitim.  Grxc.  'i.-iitno  //  fit'ikj^uo  roil.  Bit  in  Genrji  fcriptiim  eft  ,   Achi  .■  £j  neijfit  Crocus 

«TH  li/MSfso» ,  deinde  lie  :  Oafaw  eiAt»  ivvvrim'  us%  i^imi  Jermo  eft ,  nee  Lattntis  ;  fed  jj   Hebtxiis  tffe  ctniiptns  ejl : 

fir'ni  ■aoTKiJ.'i.  dictturenim  ,  «n  Ahu  ,  hue  eft  ,  in  foXuii  \  fed  qiiui  ,  vav  , 

y.  1.  Grxc.  K«)   //b  uiTiif  i'x.  ri'  volafii  tlfiCouim  tV-  ittter.i  apud  HeirMS  ,  tS  isd  »  Jimiits  Jum  ,  pro  Ahu  ,  A» 

Tern.  I.  Q 


io6 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XL  I. 


V  U    L  G   A  T  A 

6.  Vide  Not. 


tiiim  Locut,  145. 


liU.  Locui.  I  JO. 


NOVA. 

5.  Alis  quoque  fcptem         3 6.  Vide  Not.  5.  rurfum  dormivit,  &  vidit  alterum  fomnium  ; 

emernebant    de    flumine ,  Septem  fpici  puUulabant  in  culmo  uro  plens  atque 

fed^E  confcftnjque  macie  :  &  pafcebantur  in  ipfa  am-  forniota; : 

nis  lipain  locis  virentibus  :  6.  alii  quoque  totidem  fpics  temies  &  percuffs 

4.  devorayeruntque  eas,  quarum  mira  fpecies  &  uiedine  oriebantur  , 
Iiabitudo  corporum  erat.   Expergefaftus  Pharao, 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

7 Surrexitautem  Pharao,  &  erat  fomniiim.         7.  devorances  omnem  priorum  pulchritudi- 

nem.  Evigilans  Pharao  port  quietem, 

8.  &  fafto  mane,  pavore  perterritus,  miGt  ad 
omnes  conjeitotes  j£gvpti ,  cunftofque  fapientes : 
&  acceifitis  narravit  Ibmmum ,  nee  erat  qui  inter- 
pietaretur. 

9.  Tunc  demum  reminifcens  pincernarum  ma- 
gifter ,  ait :  Confiteor  peccatum  meuin  : 

10.  Iratus  rex  ferv'is  fuis,  me  &  magiflrum 
piftorum  retrudi  jufllt  in  carcerem  principis  mili- 
tum  : 

1 1 .  ubi  una  nofte  uterque  vidimus  foraniurt» 
pra:fagum  futurorum. 

II.  Erat  ibi  puer  Hebra;us,  ejufdem  ducis 
militum  famulus  :  cui  narrantes  fomnia , 

15.  audivimus  quidquid  poftea  rei  probavit 
eventus  :  ego  enim  redditus  Turn  officio  meo  :  & 
ille  lufpenfus  eft  in  eruce. 

NOVA. 


9 Peccatum  meum  recorder  hodie  : 

I  o.  Pharao  iratus  fliit  pueris  fiiis ,  &  pofuit  nos 
in  carcere 

I  r .  Et  vidimus  fomniiun  ambo  node  una ,  ego 
&  iUe 


Ihd.  Unit.  i;i.      13.  Faaum  eft  autcm  ficut  comparavit  nobis , 


ita  &  contigit., 


V  u  I.  G  a  T  A 


Pf.  104.  20. 


Hiricn,      qUJljl, 
Hehr.t,  1.  54i,i. 


14.  Protinus  ad  regis         14 15.  Vide  Not.     runt  ci. 

imperium  eduihim  de  car-  15.  Cui  ille  ait :  Vidi  fomnia ,  nee  eft  qui  edifl'erat : 

cere  Jofeph  totonderunt  :  ac  vefte  rautata ,  obtule-     quz  audivi  te  fapientiflfmie  conjicerc. 

Veksio    antiqua.  Vulgata    nova. 

i6.  Et  rcfpondit  Jofeph  Pharaoni ,  dicens :  Si-         16.  Refpondit  Jofeph  :  Abfque  me  Deus  ref- 


ne  Deo  non  refpondebitiir  iolutare  Pharaoni 

VuiGATA 


pondebit  profpera  Pharaoni. 
NOVA. 


Aa^.  Item.  lyi, 
«.5.  355- '^• 


1 7.  Narravit  ergo  Pharao  quod  viderat :  Putabam 
me  ftare  fuper  ripam  fluminis , 

18.  &  feptem  boves  de  amne  confcendere,  pul- 

Versio    antiqua. 
ip quales  nunquam  vidi  tales  in  tota  terra 


chras  nimis,  &  obefis  carnibus :  qu2  in  paftu  paludis 
vireda  carpebant  : 


Vulgata    nova. 
&  ecce,  has  fequebantur  alii  feptem  bo» 


NoT-E    adVersionem    antiquam. 

ch\,LXX.lntsrfrtitstr.%nHHlertint.  Enarrat  idem  fomnium     feprtm  /pice  graciles  ,  Jj  <j  vinto  cmiifts  ,   frpirm  Jpieia 
'       '  ~  .   _      ^    .■  „        .  ciiiins  ^  plen.ts  :  quibus  refpondent  ilia  Ambrolii ,  I.  2. 

offic.  c.  16.  co!.  89.  f.  Et  -jifum  eft  )]u6d  t,et,ts ,  ^5  "*'" 
re!  fpica!  ,  fteriies  fpicit  ^  temies  jevcniverimt  :  quae  ad- 
duiitur  ex  Auoufl:.  conveniunt  cum  'GrjEco  ,  iiili  excipias 
verbum  fiirrexit ,  pro  quo  ,  in/fEn  ,  expergefaitus  eft  ,  & 
vero  Auguft.  infra  ,  evigiLttum   dicir. 

Tt.  9.  Grace.  Kai  haMf^sv  0  if,X"""'X'''^  '"'r-'i  ^«f»"  » 
>f yuy  ,  &c.  it  locHtti!  eft  princeps  pincernarum  ad  I'harao- 
nem  ,  dicens  :  reliqua  ut  in  textu.  E6  pertinent  ifta  Am- 
brolii ,  1.  de  Jof.  c.  6,  to.  I.  col.  495.  c.  Admmitus 
cr^o  fill  (  fpadu  ,  infra  ,  viai  prxpcjilus  )  per  fomnium  re- 
gis ,  a:t :  I-'eccatttm  nietem  recordor. 
f.  io.  liidem  Gricce. 

■jf-.  II.  Optime  c  Grseco.  Vide  (is  Ambrof.  1.  de  Jof. 
c.  7.  to.   I.  col.  497.  b. 

if.  15.  Grsc. 'E7fm't«  A?,  xaStJ;  cvvlxpiy^r  «f^'v ,  u'7» 
i,  iutiCti ,  Sec.  lactam  eft  aiitem  ,  Jtcrii  intcrpretatus  eft  no- 
his ,  ita  J^  evenit. 

ffjf-.  14 ly.  Hisalludit  Ambrof.  1.  de  Jof.  c.  7.  col. 

497.  c.  dicens :  Oiio  cognito ,  rex  quoque  eumjtiffli  accnjiri , 
eriitiimqile  de  carcere  ititerrtgavit  fi  pi'ffet  intnpyetari  Jihi 
fomtiiti-.n.  Similiter  in  Grsco  :  'AT-cs-fjMi?  H  i'apxcij  ir-L- 
,\;C£  TM  'lamif  «•  «£«'■/«701'   ivToi    a.iTii  ts/    lyvfxjj.a.lii',.....^ 

ila?  JVs  «tufacu  OTfo?  'Icemip 'Eya  Af  dxvr.'.x   ~(fi    o? 

M-iii'loei  ,  aV.ir'stttTa  0£  •tvwiix,  evynfuKi  i'j'ii.  i.  e.  Mit- 
tens  aictem  Pharao  ,  Z'tcavit  Jofeph  ;  fj  ediixerunt   eiim  de 

citftodia dixit  atltem   Pharao  ad  Jofeph Ego  aiidi'ji 

de  te  dicetltes  ,  qititl  cHtji  andiveris  Jomnia  ,  trtterpretaris  ea. 
T^.  16.  Gr«c. 'A^szp.t.'j;  «^e   'I&cj^^  tw   ^xpxo: ,  c.Vff, 
&c,  ut  in  Lat.  Addit  Hieron.  In  Uehr.to  atiter  hahet :  Si- 
ne me  Deus  refpondcbit  pacem  Pharaoni. 

t-  19.  Itidem  Grsce  ,  praeter  unum  ,  tCn,  non  ,  pro 
niinq.'iam. 


Ambrof.  1.  z.  offic.  c.  id.  to.  2.  col.  89.  f.  dicens :  Somninm 
regis  primum  hoc  fuit :  Septem  jnvenc:t  ajccndebant  de  f  li- 
mine >  vif»  decorx  ,  (^  fingiits  corpore  ,  ^  ad  oram  paj- 
cehantur  flnmims. 

f.  5.  Sic  pergic  Ambrof.  1.  2.  offic.  col.  89.  f.  AU.t 
quoque  vitiiLz  vifu  drjormes  >  ac  jej/tnx  corpore ,  poft  ittas 
juvencas  afcendeham  de  fumine  ,  ^  juxta  eas  in  ipfa  ri- 
parum  thoio  pafcebantur.   in  Graeco  lie  :  "A?.\Ki   As  sVra 

Jetj  Kj  ^?^T«J  TttT?  tsxp'^. ,  ^  snfm%  irapx  Tat;  poa;  ivri  to 
yuM<;  T?  TC^TXti^.  Ali.z  autem  feptem  boves  ajcendeb.tntpoft 
has  de  famine  ,  tlirpes  fpecie  ,  'i^  graciles  carnibus  ,  H  p^'J- 
tehantltr  apni  boz'es  ad  iabium  fiitminis. 

f.  4.  Addit  Ambrof.  ubi  fup.  Et  vifi  fnnt  ha  vitiilx 
tenaes  ,  atque  exiles  dcvorare  illas  ,  qnx  pr.ijlabant  ^  for- 
rn.i  ^  gratii.  Grxc.  Kal  xarspay:»'  a/  e'7r?a  jSo;;  cf.l  xj- 
^paJ ,  ^  AETrj^ai  Ta.;  oap^i  tk;  eV7a  ^oxc,  t«;  y.«>a;  tw  u- 
Asi ,  ij  Ttt;  lni<iiLiar,  tx'.c,  nxfij ,  &c.  id  eft  ,  Et  devor.T.aiit 
feptem  hoves  tlirpes  ,  5tf  graciles  carnibus  ,  feptem  ho-ccs 
pulchras  fpecie  ,  ^  elcHas  carnibus  ,  &c. 
.  if.  5.  Sic  Ambrof.  loco  lup.  citato  :  Et  fomnium  fecnndum 
hoc  fail  :  Septem  fpica  pingnes  ,  etel}.t ,  ^  bon£  de  terra  Jurge- 
haiit.  Grace.  Kctl  i^vTnix^v  7o  Aiv'jep^'/'  i.  lAi^  lirix  r«X^'; 
K'sCct.Tc)'  £?  TW  'sjv^i.^iu  f/j  i/.>i/.''iU  ,  ^  xa?i0i''  id  eft  ,  Et 
fomniavit  fecandi  :  Et  ecce  feptem  fpicx  afcendchant  in  pro- 
pagine  una  ehil-i ,  ^  pulchr.t. 

f.  6.  Ambrof.  ibid.  Et  poft  eas  Jepiem  fpice  exiles  ,  0 
'veiito  corrupt.^  ,  ac  m.trcidx  (  Mfs.  quid  ;  madulx  ,  al.  ma- 
cid.t  )  fe  fubjicere  moliebantur .  Grxc.  K«i  iS^i  i~Ta.  ;xx^'i 
7\iit-t>\,  K.  ai'£^o'j6Dpo( ,  ctcEpi/Givo  ^£t' «^T^?.  Et  ecce  Jcptcm 
fpic£  graciles ,  ^  a  vento  coi-rupta  ,  pullulabant  poft  eas. 
#.  7.  In  Grajco  primum  :  Kal  v.x'f~in  {  M.  Oxon. 
^  xa^£'itio:7oi'  )  cl  sTTTx  favi/re  ol  Mir'iot  ^  k  axj^uopGopoj  t^^^^t/k 
fciX^K  TVS  wMXTti  Kf  t^{  irMfSK,  1.  e.  £'  ic'jSTAiiirnm 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XLI. 


107 


V  E  R  S   I   O 

^gypti  turpiorcs. 


VULGATA     NOVA, 
ves  in  tantum  deformes  &  macilentx ,  ut  nunquam 
tales  in  terra  -■Egypti  viderim  : 

io.  quse,  devoratis&  confumptis  prioribus, 

2. 1 .  nullum  faturitatis  dedcre  veftigium  :  fed 
fimili  macie  &  fqualore  torpebant.  Evigilans, 
rurfus  fopere  deprefl'us , 

VULGATA       NOVA 


A  N  T  I  QU  A. 


jii Exfurgens  autcm,  dormivi 


Aug.  iil/i  fnpt 


UiJ. 


11.  vidi  fomnium  :  Septem  fplcre  pullulabant  in 
tulmo  uno  plenx  atque  pulcherrim.t. 

1  J.  Alis  quoque  feptem  tenues  &  percuKcuredi- 
ne ,  oriebantur  e  rtipula  : 

V  U  L  G  A  T  A     NOVA.' 
1 5.   Refpondit  Jofepli  :  Somnium  regis  unum 
cfl  :  qu:E  faclurus  eft  Deus  ,  oftendit  Pharaoni. 
z6.   Septem  boves  pulchr.-E,  &  feptem  IpiCB 


14.  qux  priornm  pulchritudinem  devoraverunt. 
Narravi  conjeftoribus  fomnium ,  &  nemo  eft  qui  edif- 
ferat. 


Versio    antiqua. 
i) qiixcunque  facit  Dciis ,  oftendit  Pharao. 

3.6.  Septem  vacci  bonx ,  feptem  anni  funt ;  & 


Amhr.  I.  lit  Jo*. 
.7. «.  I.<t57.  rf.f. 


rim  fomnii  comprehendunt. 

27.  Septem  quoque  boves  tenues  atque  ma- 
cilentiE ,  qus  afcenderunt  port  eas ,  &  feptem 
fpicaa  tenues ,  &  venco  urente  percufla; : 
anni  venture  funt  famis. 

iS.  Qui  hoc  ordine  complebuntur  : 


feptem 


plena; :  fepfem  ubertatis   anni  iunt :  eandemque     feptem  fpicx  bonx  ,  feptem  anili  fuilt  :  lomnilim 

Pfiarao  unum  eft. 

2.y.  Et  feptem  vacca;  macrae,  quae  poft  illas  af- 
cendebant,  feptem  anni  funt;  &  ieptem  fpicx 
macra: ,  &  a  \ento  corruptx,  feptem  anni  Iunt : 
erit  feptem  annis  fames. 

z2.  V  erbum  autem  quod  dixi ,  quxcunque  facit 
Deus ,  oftendit  Pharao  : 

;g.  Ecce  feptem  anni  veniiint  ubertatis  magnae 
in  totam  terram  Ai^^pn  : 

30.  Veniet  autem  feptem  annis  fimes  poft  hxc, 
&  oblivifcentur  ubeitatem  in  tota  jtgypto  :  & 
confumet  fames  totam  terram, 

5 1 .  &  non  ngnofcetui-  ubertas  terrx  a  fime  quae 
futiura  eft  poft  h.rc  :  valida  cnim  nimium. 

?i.  Quod  autem  iteravitibmnium  Pharao  bis  j 
quia  verum  erit  verbiim  a  Deo ,  &  feftinabit  Deus 
facere  illud. 

35.  Nunc  ergo  vide  hominem  pvudentem  & 
&  intelligentem ,  &  conftiruc  eum  fuper  Terram  (. 
yEgypti : 

34.  Et  faciat  Pliarao,  &  conftituat  locoriun 
principes  fuper  terram 


19.  Ecce  feptem  anni  venient  fertilitatis  ma- 
gnx  in  univerfa  terra   ^gypti  : 

}o.  quos  fequentur  feptem  anni  alii  tants  fte- 
rilitatis,  ut  oblivioni  tradatur  cundta  retro  abun- 
dantia  :  confumptura  eft  enim  fames  omnem  ter- 
ram , 

31.  &  ubertatis  magnitudinem  perditura  eft 
inopia;  magnitudo. 

ji.  Quod  autem  vidifti  fecundo  ad  eandem 
rem  pertinens  fomnium  :  firmitatis  indicium  eft  , 
eo  quod  fiat  fermo  Dei  ,  Sc  velocms  impleatur. 

55.  Nunc  ergo  provideat  re'v  virumfapien- 
tem  3c  induftrium ,  &  praficiat  eum  Terrre  JE- 
g)'pti: 

5  4.  Qui  conftituat  prrepofitos  per  cunftas  re- 
giones :  &  quintam  partem  fru&Hum  per  feptem 
annos  fertilitatis  , 

55.  qui  jam  nunc  funiri  funt,  congreget  in 
horrea  :  &  omne  frumentuni  fub  Pharaonis  po- 
teftate  condatur ,  ferveturtjue  in  urbibus. 

V  U  L  G 

5  6.  Et  pr^paretur  futurs  feptem  -annorum  fami , 
qu.-E  opprelfura  eft  yEgyptum ,  &  non  confumetur  ter- 
ra inopia. 

NoT.€    AD    Versionem 

E^e75f6s;'?  /s  ,    I'luifii^Uv.  txpergejliiltii 


Aug.  J.ocut.  ijjl, 
5-  J3J.«. 


3^.... 
raonis. 


&  congregetur  triticum  fub  manu  Pha-    uid.  Lmit,  ijd. 


ATA 


NOVA. 

5  7.  Placuit  Pharaoni  confilium  &  cuniftis  minif- 


tns  ejus 


"t.    II.  Crxc 
autem  y  dorjnrji. 

t.2$.  Auguft.  Locut.  1j3.de  Gen.  to.  5.  col.  35J. 
d.  Orianta  Deus  facit,  cjlcndit  Pharaoni.  Grace.  "Ooa  0 
Oea^  -TT^iu  ,  &c.   u:  fup. 

<■.  26.  Similia  Gixcum  exhibet  :  eademque  riirfum 
memorat  Ambrof.  1.  2.  offic.  c.  16.  to.  2.  col.  90.  b. 
dicens  ;  Hoc  Jo^miittm  ita  aperttit  S.  Jofeph  :  eo  nitod  fep- 
tem jll'jencc  feptem  anni  for  em  :  ^  feptem  fpict  Jimiltter 
feptem  aimt  forent  ,  &c.  Augufl.  quarft.  1^5.  in  Gen. 
col.  410.  t.  Bo'jes  bonas  ■^  Jpic.ts  bonas  \0QZLt  ■,  licut  in- 
fra boves  ^  [picas  malas. 

t'  27.  Eadem  leguntur  Gracce  ,  prater  irta  ,  a,  dja.- 
f,x\/W<u  yCtfcendentes  ,  Tfio  qux  afcendeham ;  &  in  fine  £(7o>— 
Taf  e-TTTa  s/»  ?/^k  ,  erttnt  feptem  anni  famis ,  pro  erit 
feptem  annis  fames.  Vid.  »urfum  Ambrof.  1.  2.  offic.  c. 
16.  col.  90.  b. 

*■.  28.  In  Grsecoadditur,  iixfai,  poft  vetbumdixi; 
cjetera  qnadrant. 

Tf.  29.  GixQ,  'IJi  iirTi  eVii  ifX'''"'  f'^Cwi'a  -^cmi  t\ 
■Ttxcn  -/>}  Ar,uiT%.  Ecce  feptem  annos  ventt  abnndamiti  ma- 
gna in  toi.i  terra  Mgypii.  Hicron.  veto  qtijcft.  Hebr.  to. 
2.  col.  J41.  c.  cumAmbrof.  legit  :  Ecce  feptem  anni  -cvnie/it 
ahHnd.mii,t  magnjt  in  omm  terra  .€gypti  ;  turn  addit :  M:- 
ror  ijHomodo  verbttm  Hebr.  Sabce  ,  rjitod  not  fupra  abun- 
dantiam  ,  Jive  fatietatem  ,  in  pitteo  qnem  foderiint  extre- 
mum  Jervi  Jfaac  ,  znterpretati  Jiimiis  ,  nunc  LXX,  retlijjime 

Jom.  J. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

transjirentes ,  ibi  juramentum,  interprelatifiint.  Vid.  Am- 
brof. 1.   2.  offic.  c.  16.   col.  90.  c. 

^.  50.  In  Graeco  primiim  :  "H^fi  Js  eVtk  s7ii  nyS^  /m- 
'jci.  Tcwlcr. ,  i.  e.  Venient  autem  feptem  anyit  famis  pnji  bos  ; 
deinde  lie  :  KaJ  ^Tt^^Qor^cci  ths  ttahc^o^h^  tik  sQ^^jUevMi  eV 
0?»  Aiyu/rloi  >  ^  oi-a^&^'oe/  0  ^//<o?  tj)c  yiir  ,  quae  Augn'^. 
quatft.  135.  in  Gen.  »0.  5.  col.  410.  f.  lie  reddit  :  Obli- 
vtjcentnrnbertatis  futitr^i  in  tota  terra  jEgypti  :  Item  Locut. 
154.  de  Gen.  col.  335'.  d.  Et  conjitmet  fames  terraWm 
Auguft.  obfervat  fup.  Non  futuram  ubeitatem  illis  ,  qui 
famem  patientur  ,  tanquam  pnflea  veniat  itli<  itbertas  ,  fed 
futura  erat,  inquit,  tunc  quitndo  loquebatur  ;  tanquam  diceret  : 
Ubertatis  hujits  ,  quam  futuram /ignijicarunt  boves  bonx  ^ 
fpicx  bona ,  oblivijcentur  homines  in  ea  fame  ,  qttamjigni- 
ficaverunt  boves   ^  fpicx  7nalx. 

■J^.   31.  Grace.    Kai  k'x  inrnyi^StiC^l "■'  i  iv^mict  ivl  thJ 

t.  52.  Graec.  flsfl  Ae  t?  J ivltpZQa.i  to  fVfVnoi' 0«- 
fiXO)  AI?  ,  ort  aMi8s;  e'rai  to  pw^a  to  -rapa  Tis  0£V  J)  J"*" 
XvtiJ  0  ©£05  n  ■tsomca.id.uli-  al.   deeft  ,  to',  pofl  pii^.n. 

t-  33.  Totidem  verba  in  Grsco.  Augiift.  infra  non 
vide  ,  legit  ,  fed  provide  ,  Gt.  ni^xi.  Ambrof.  infra  t- 
iS-  P'ofpice.  _ 

Tf.   54.   Iiidem  in  Gracco. 

y.  3J.  Sic  etiam  in  Gracco  eft.  Ambrof.  1.  2.  offic.  c. 
16.  col.  50.  c.  eadem  comtnemorat ,  dicens  :  ^la  gratia 

O  ij 


LIBER     GENESIS.     Cap.   XL  I. 


Aug.  jiisfl.  1 54. 
ia  Cen,  t.  ;.  4IC, 


108 

Versio    antiqua. 

58 Niinquid  inveniemus  hominem  talem, 

qui  habeat  Ipiritum  Dei  in  le  ? 


Aug.  Icciii,  157- 
55J-'. 


40 tamen  tlironuni  prarcedam  nil  ego. 


V  u  1  G  A  T  A 
41 42.  fide  Not 


4!.  Dlxitque  rurfus 
Pharao  ad  Jofeph  :  Ecce, 
conftimi  te  luper  univerfam  terrain  yEgypti, 

Versio 


Vicrm.     ijnxfl. 
Htir. /.  2.  541.  i. 


Auj.  tocul.  Ij8. 
'•  3-  J3J-/- 

Aag.q:is:(t.\i^. 
^f$  156.  in  Giri.  I. 
J.411.A.  ^. 


ANTIQUA. 

4;; &  clamavit  ante  eum  prxco,  &  confti- 

tiiit  euin  luper  omnem  terram  JE^'pti. 

44 Ego  Pharao:  fine  te  nemo  extollet  ma- 

nuin  fuam  luper  omnem  terram  jEgypti. 

45.  Et  impofuit  Pharao  nomen  Jofeph ,  Pfon- 
thomphaneck  Et  dedit  ei  Afeneth  filiam  Pete- 
plu'x  lacerdotis  folis  civitatis ,  ipfi  uxorem. 


VULGATA     NOVA. 

)8.  locutufque  eft  ad  eos :  Num  invenire  po- 
terimus  talem  virum  ,  qui  fpiritu  Dei  plenus  fit  ? 

3  9 .  Dixit  ergo  ad  Jofeph  :  Quia  oftendit  tibi 
Deus  omnia  qus  locutus  es ,  nunquid  fapientio- 
rem  &  confimilem  tui  invenire  potero  ? 

40.  Tu  eris  fuper  domum  meam  ,  &  ad  tui 
oris  imperium  cunsius  populus  obediet :  uno  tan- 
tiim  regni  folio  te  przcedam. 

NOVA. 

4 1 .  Tulitque  annulum  de  manu  fua ,  &  dedit  eum 
in  manu  ejus  :  veftivitque  eum  ftola  byfllna,  &  coUo 
torquem  auream  circuropofuit. 

VuLGATA      NOVA. 

4  5 .  Fecitque  eum  afcendere  fuper  currniii 
fuum  fecondum  ,  clamante  pncone,  ut  omnes 
coram  eo  genu  flefterent,  &  prspofitum  efie  fci- 
rent  univerfa  terrs  ^Egypti. 

44.  Dixit  quoque  rex  ad  Jofeph  :  Ego  fum 
Pharao  :  abfque  tuo  imperio  non  movebit  quif- 
quam  manum  aut  pedem  in  omni  terra  /Egypti. 

4  5 .  Vertitque  nomen  ejus  ,  &  vocavit  eum 
lingua  yEgyptiaca  ,  Salvatorem  mundi.  Dedit- 
que  illi  uxorem  Afeneth  filiam  Putiphare  facer- 
dotis  Heliopoleos.  Egreflus  eft  itaque  Jofeph 
ad  teiram  ^Egypti  , 


Pf.  104. 

21. 

I .  Mac, 
2.5;. 

10. 


VULSATA       NOVA. 


J"/- 47-9  ■ 


46 Fide  Not. 


Atlf.  qiMJi.  I  37, 
mGen.^ii.f, 

Weren.     ijiisjl. 
Hih-.t.  2.  J42.  t. 


4  6 .  ( triginta  autem  an- 
norura  erat  quando  [letit 

in  confpeftu  regis  Pharaonis )  &  circuivit  omnes  re- 
^iones  /Egypti. 

47.   Venitque  fertilitas  feptem  annorum  :   &   in 

Versio    antiqua. 

49.  Et  congregavit  Joleph  triticum,  ficut  are- 
nam  maris ,  mukum  valde ,  quoad  ulque  non  po- 
tuit  numerari ;  non  enim  erat  numerus. 

50.  Et  Joleph  nati  lunt  duo  filii  antequam  ve- 
nirent  anni  famis  :  quos  peperit  ei  Afeneth ,  fi- 
lia  Putipharis  facerdotis  Heliopoleos. 

5 1 .  Voca\-it  autem  Jofeph  nomen  primogeni- 
ti ,  ManalTe  :  Quia  oblivilci  me  fecit  Deus  om- 
nium laborum  meoriim ,  &  omnis  domus  pa- 
tris  mei. 

NotjE    ad   Versionem 


manipulos  redafts  fegetes  congregate  funt  in  horrea 
.Egypti. 

48.  Omnis  etiam  frugum  abundantia  in  fingulis 
urbibus  condita  eft : 


A  D 

profpiciendiim  admomtit  ,  nt  ithpriortbus  attfiis  cengregnretiir 
fuhJid:Hm  frument.^rium  ,  quod  Jtiflentare  (offtt  tnepiam 
fntnr.'i  infcecunditatis . 

ir.  58.  Optitne  e  Grscco. 

ff.  40.  Addit  Auguft.  ibid,  ^k  [e  hahent  viria  in  Gr.t- 
co  ,  JKX  </;.v;t  Pharao  ad  Jofeph  :  Jed  Praecedam  tui ,  k/i- 
taLt  ejl  apud  Gr.tcos  locittio  ^  apiid  nos  anum  dicitur  ■,  ¥tx- 
cedam  te  :  iilttd  -vero  ,  Prxcedam  te  thronum ,  rtec  apud 
Gmcos  ujitaia  perhibetur  ,  fed  ,  Priccedam  te  throno  ,  id 
eft ,  hotiore  fedis  ,  quod  inteltigitur  ,  Prscedam  te  tegno. 
Gr.  T?iJiK  Toc   6/JcVoi'  i^Vefe'^w    cf  e'yij. 

ir.  41.  Hue  redit  quod  Teriul.  1.  de  Idol.  c.  i8.pag. 

245.  b.  ait,  Jojeph  qui  jeyjus  fiterat  ^   jEgyptttnt  ejp  con- 

fectitttru.  In  Gr.  'IJi  y.ctVi^v^i  cs  cv'uf/ic»'  sVi  •^acii  7>T  A.- 

'iu'^'^i:' ,  Ecce  conftitito  te  hodie  Jttper  otnnem  terram  jEgypti, 

.  f  ■  42.  In  Graeco  iic  :  Kai  "Trifaex^fitvi^  $«/>«&?  tov  J  «;<- 

*Im5«?!  ,  ^  i/iS'vuv  «WOK  sw^y  ^uzQ.vvv  y  jc,  'TTffil^vn.s  y.Mio» 

'ifftei ,  fcc.  i.  e.  it  detrahens  Pharao  antiuhtm  de  manu 
fua  ,  circumpofuit  ilium  fuper  m.^num  Jojeph  ,  ^J  induit 
eum  ftota  byjp.na  ,  ^  circuwpo[U!t  torquem  ameum  tircih 
eoilumejus  ,  ^afcendere  eum  fecit  fuper  iurrum.,  Sec.  Ea- 
dem  memorat  Ambrof,  1.  de  Jof.  c.  7.  col.  498.  c. 
dicens  :  Quid  /ih:  vttlt  annulus  digito  ejus inferttts  ? ....  quid 
flola  ?  torques  aureus currus  quoque  ,  &c. 

■jf.  45.  Ad  verbura  e  Grsco. 

If.  44.  Optime  e  Grsco  ,  nili  quod  pro  nemo  extollet , 
fcriptum  ,  ck'z  ii,xfu  vhii  ,  Nobilius  ,  non  levabit  qiiij- 
y«.iOT  ,  quod  idem  valet. 

<".  4J.  Gr*c.  ptimQ  loco  hibeti  K«I  s'xbaess  ,  t^  vi- 


VuLGATA     NOVA. 

49.  tantaque  fuit  abundantia  tritici,  ut  are- 
na maris  cosquaretiir ,  &  copia  menfuram  ex- 
cederet. 

50.  Nati  funt  autem  Jofeph  filii  duo  ante- 
quam veniret  fames :  quos  peperit  ei  Afeneth  filia 
Putiphare  facerdotis  Heliopoleos. 

51.  Vocavitque  nomen  priraogeniti  ,  Ma- 
nafles,  dicens  :  Oblivifci  me  fecit  Deus  omnium 
laborum  meorum ,  &  domus  patris  mei. 

A  N  T  I  Q  U  A  M. 

c.i'jit  ,  pro  !^  impofuit ;  Sc  in  fine  :  ii'u  s'i  •/Vrct'nit ,  li 
in  uxorem ,  pro  tpji  uxorem  ;  C3ctera  concordant  ad  ver- 
bum.  Hieron.  quaeft.  Hcbr.  to.  2.  col.  ^42.  a.  fie  legit : 
Et  voc.tzit  Pharao  nomen  Jofeph  ,  Saphanesh  Vhanee  ,  {5  de- 
dit ei  Afeneth  filiam  Phutiphar  facerdotis  Heliopoleos  initxo~ 
rem  ;  turn  addit :  Interpretatur  fermone  jEgyptio  ,  Sapha- 
neih  Phanee  ,  Ji've  ut  LXX.  transferre  -jolttentnt  ,  Pibm- 
thomphanec  ,  jalvator  mundi.  Item  in  Dan.  i.  to.  3, 
col.  1076.  a.  ait :  Pharao  Jojeph  in  .,Egypto  appellavit ,  Som- 
tonphanech.  Vid.  fis  Auguft.  in  quart,  ubi  fup. 

^.  45.  In  Graeco  fie  :  'laoi'p  Ae  wi'  iTt^r  ruoj.di'lef. ,  cVs 
IVh  ivc'lm  *af<i»  ,  &c.  unde  Augult.  quacft.  128.  in 
Gen.  to.  5.  col.  410,  b.  ait  :  P.videnter  Scriptura  dicit  , 
Triginta  annorum  fusjje  Jojeph  ,  quando  innotuit  Pharaoni, 
Vide  feqq.   apud  ipfum. 

If.  49.  Vix  melius  c  Grxco. 

f.  JO.  Eadem  prorfus  in  Graeco ,  prster  feqq.  tw  J\.s 
'Iwcr  J: ,  Jojrph  autem  ,  pro  Jj  Jofeph  ;  fubinde  ,  sVxi  sth  , 
feptem  anni ,  non  aniii  iimpliciter  ,  &  ns^sf/)?  ,  Petephrx  , 
loco  Putipharis. 

f.  Ji.  Ad  verbum  e  Grjsco  ,  prater  poftrema  ,  i^  mi- 
nis domus  patris  mei  ,  pro  quibus  ,  j.  -irailoiy  riy  ri  wa- 
Tfo;  /jH  >  ii  cmttium  patris  mei.  Au6t.  op.  imp.  in  Matt. 
hom.  2.  pag.  20.  d.  fie  hibez :  Ciim  n.uus  fiiijpt  in  jH- 
gvpto  filius  Jofeph  ,  vocavit  nomen  ejus  ,  Man.ijfes  ,  dicens  ; 
Oblivifci  me  fecit  Dominus  laborum  meorum  ,  ^  laborum 
omnium  domus  patris  mei.  In  aliquot  etiam  codd.  Grarcis 
eft  ,  M-fjij ,  in  sir;M6=5o"  M^  e'csoihssi'  ,  in  al.  verd  dcell  » 
>s-)U't.  E6  etiam  fpeilant  qua  Ambrof.  natrat  1.  de  Jof. 

c.  7.  to.  I.  col.  498.  d.  Ex  genubns  accepil  uxorem ^ 

Jujcepit  ex  ea  filium  Manaffin  ,  per  qiiim  eititHS  ejl  imais 


Inf.  46. 
■O.  48. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    X  L  I. 


t09 


VUXGATA      NOVA. 

ji.  Nomen  quoque  fecundi  appellavit  E- 
phraini ,  dicens :  Ciefcere  me  fecit  Deus  in  terra 
paupertatis  mea:. 


VeRSIO     ANTIQUA. 

52.  Nomen  autcm  fcciindi  vocavit  Ephraim  : 
QuLa  crefcere  me  fecit  Deus  in  terra  humiliuris 
mcx. 


llitroii.  ubifxp. 


V  U  L  C   A  T  A       NOVA. 


J  } .  Igitur  tranfaftis  Teptem  ubertatis  annis ,  qui     nem  ,  alimenta  petens.   Quibus  ille  rcrpondit :  Ite  ad 


Jofeph  :  &  quidquid  ipl'e  vobis  dixcrit,  facite. 

56.  Crefcebat    autcm  'j6 tide  A'ot. 

qiiotidie    fames   in   omni 

terra  :  aperuitque  Jofeph  univcrfa  horrea  ,   &  ven- 

dcbat  i£gyptiis  :  nam  &  illos  opprefferat  fames. 

Versio    antiqua. 

5  7.  Omnefque  provincis  veniebant  in  i£gyp-  57.   Et  omnes  rcgiones  venerunt  in  ;Egypnim      Amir.  I.  iehf. 

turn  ,  ut  emerent  efcas ,  &  malum  inopii-  tern-     ad  Joibph,  emere '•  7-  '•  i-  49y-  "• 

perajent. 

NoT-is    ad    Versionem    antiqua  m. 


fiierant  in  .'flgypto  : 

J 4.  coeperunt  venire  feptem  anni  inopia:  ,  quos 
prasdixerat  Jofeph :  &  in  univerfo  orbe  fames  pra-va» 
luit ,  in  cunfta  autem  terra  ^gypti  panis  erat. 

5f.  Qua  efuriente ,  clamavit  populus  ad  Pharao- 

Vulgata    nova. 


ioUres  jiics,  Grace,  -na/lusi  to»"^  cto'cmj'.  Item  1.  de  bcneJ. 
Patr.  c.  I.  col.  514.  c.  ait  :  MaitaJJis  ex  obli-jtone  ,  laiitni 
inierpretitiione  Jign.xtiir,  CafGod.  in  Pf.  J9.  col.   loo.  a. 

legit  :  Ohlivifci  mc  fecit  Deus  dolorem  ,  S^  domttm  patris      ^J  ■uendehat vendehat  autem  mn  fM-tt. 

vui. 

V.  yi.  similiter  in  Grseco  ,  nili  excipias  iftud  ,  mi,mi 
fit  ,  pro  crefcere  me  fecit.  Recle  Ambrof.  1.  de  bened.  Pa- 
tr. c.  I.  to  I.  col.  514.  c.  Ephyatn  attrcm  ,  inquit ,  fec/<n~ 
ditatem  fidei  interp'et.uiene  nemiuis  poUicetnr  ,  qui  anxit 
patrem  ,  Jtciit  ait  :pe  Jojeph  ,  dicens  :  (hiia  auxit  me  Dens 
in  term  hnmilitatis  mea.  Vide  etiam  1.  de  Jof.  c.  7.  to. 
I.  col.  498.  e,  Immo  Hieion.  ipfe  loco  cit.  addit  :  £- 
phr.iitn  vDCatur  ,  eo   qttod  aitxerit  eum  Delts. 

t.  $6.  Ambr.   1.  de  Jof.  c.  7.   to.   i.  col.  498.  e.  f. 


hue  refpiciens  ,  ait  ;  Qnicnnqne  famem  patiektfitnr  ,  ad 
Jojeph   mitiehantiir  ;  &  port   pauca   .  l.y.v  antem  J.v,n:t  ^ 

non   Hnitis  loci  ,   fed  toti'K   terra: aperilit  ergo  hortea  ji.l 

Jtidaa  , 
fed  vendei.it  omnibus.  Item  I.  i,  de  Jacob  ,  c.  8.  col. 
471,  b.  Fames  er.u  in  iota  terra  ;  8c  1.  2.  offic.  c.  16, 
to.  1.  col.  89.  c.  Patefecit  horrea ,  ut  omnes  emerent ,  &c. 

In  Grasco  flc/jst/g^s  -irfi;  'Icjch^ k,  0   '.-«o;  «i-  £oti  ^po- 

QuiisV  -TTcccv^  TH$   "/«;•  K/s'oJ^e  As    'I&j6m^  OTa^Ta;  t'c^  alo^ 

f.  $7.  Similiter  in  Grarco  ,  priter  hoc ,  a^ofa^E.y  xpoj 
'luimip,  emere  a  Jofeph.,  fcquitur  in  Gr.eco  ,  eV.=y./>iW)i:=  7»? 
c  M^o5  eV  -Tracn  tJJ  -/>?  ,  pro  quo  apud  Ambrof.  ibid.  Obti- 
ntierat  enini  ftme^. 


Jff.41 
»0. 


CAPUT     XLII. 

Vulgata    nova.  Versio    antiqua. 

I.     A    Udiens  autem  Jacob  quod  alimenta  i,  "TT  Idens  autem  Jacob  quia  eft  veiiditio  in  jE-   Aag.  loc:it.  i^y. 

jl\.  venderentur  in  jEgypto  ,   dixit  filiis  V  gypto,  di.xit  fliiis  fuis :  Quare le^iies  ellis  i  '■  i-  555-/- 
fuis  :  Quare  negligitis  ? 

z.   audivi  quod  triticum    venundetur  in  M-  1.  ecce  aildivi  quia   fllimentum  eft  in  i5ig)'p-      Ambr.  I.  Je  Jof. 

evpto  :  defcendite ,  &  emite  nobis  necelTaria ,  ut     to  :  defcendite  iUo ,  &  emite  nobis  puliUas  efcas  ,  '■  ^-  '■  \-  499-  '• 
^'*  ^  ._  ■  e  •  Am.  Lociit.  loOi 

poffimus  vivere,  &  non  confumamur  mopia.         ut  vivamus,  &:  non  monamur.  ^  j.  3}5./. 

Vulgata     nova. 

3.  Defcendentes  igitur         3 4.  Fide  Not.  5.    ingreffi  funt  terram  ^gypti  cum  aliis  qui  per- 

fratres  Jofeph  decern  ,  ut  gebant  ad  emendum.    Erat  autem  fames  in  terra  Cha- 

emerent  frumenta  in  yEgypto ,  naan. 

4.  Benjamin  domi  retento  4  Jacob  ,  qui  dixerat  6.  Et  Jofeph  erat  princeps  in  terrs  jEgypti ,  atque 
fratribus  ejus :  Nc  fort^  in  itinere  quidquam  patiatur  ad  eju»  nutum  frumenta  populi,-  vendebantur.  Cum- 
mali :                                                                                que  adorail'ent  eum  fratres   fui , 

Vulgata    NOVA.  Versio    antiqua. 

7.  &  agnoviffet  eos  ,  quafi  ad  alienos  durius         7 ab   his   fe  avertebat,  &   loquebatLU:    llis     Amir.  I.  de  Jof, 

loquebatur  ,  interrogans   eos  :  Unde  veniftis  ?     dlira c.  9.  joi.c 

Qui  refponderunt  :  De  terra  Chanaan ,  ut  eraa- 
mus  viftui  necelTaria. 

8.  Et  tamen  fratres  ipfe  cognofcens ,  non  eft  8 a2;noviteos,  ipfi  ver6  non  COgnovenint     A«3. 1,  de  prom. 

cognitus  ab  eis.  iUum.       "  ,  .  ap.Projp.  p.iiz.c 

9.  Recordatufque  fomniorum ,  qux  aliquan-        9.  Et  commemoratiis  eft  Jofeph  fomniorum    A^^.  ?«•*./?.  1 58. 

inGen.t.  3.411.^, 

NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

t.  I.  Ita  in  Gtaeco  ad  verbum.  Auguft.  tamen  quaeft.  infirmitas  ;  adhiic  enim  obnoxiiis  erat  infirmiiat:  Benfimin 

ej.  in  Exod.  col.  445.0.  lesit  :  Cinn  vidijfet  Jacob  ,  quia  junior.  Quibus  Graeca   iic  refpondent   :  Toi-   Jf    Bsixuit 

funt  efca  in  Jlgypto.  Ambrof.  1.  de  Jof.  c.  8.  col.  499.  e.  tIv  i/s^^oc    'I^'CHp  ofV  a-sji^st?^s  fUSTX  r^r  a/£A^i;f   ctv^fs' 

addit :  Et  Jacob  dixtt  fliis  fttis  ;  Quare  pigri  efiis  ?  Grxce  utn  */«/>•  Mii-crc/e  U'H^n  aiul^  /.tx^xx.lx. 

'Ivai!  ftAunuTS  ;  t.  7.  sic  Ambrof.  ibid.  Agnofceb.u  qiiidem  eos  ;  fd  ab 

t.  I.  Priora  ex  Ambrolio  ufque  ad  vocem  ,  pnfillas  ,  his  fe  avertebat ,  y  loquebatur  his  dura.  In  Grj co  ,  ly  a' 

reliqua  ex  Augufiino  ;   cunfta  veto  conveniunt  cumGrae-  Ae  'Ittmp  n?  xSs^pig  v.-ri ,  eVevkw  j,  «Mc/f.tTo  st  «- 

CO.  Ambrof.  timilicer  addit  f/fiU  ,  fed  abfque  voce  p///;//.if.  luy,  k.  sVaMif^sc  au'/t7i  cxMipa>  &c. 

Auguft.  Locut.  1J9.  de  Gen.  to  5.  col.   55J.  f.  legit  :  if-. "8.  Idem  Au£lor  anteponit  ifta  :  IVrfrnx  Js/ff * /^.ifrw 

Bcce  audivi  quod  ejl  venditio  in  jEgfpto.   At   in  Graeco  ,  fuos  ;  deinde  uf  fupra.  Apud  Ambrof.  1.  de  Jol.  c.  9-  col. 

tf,t,c, ,  non  ,  vfciQii  ,  ut  *•.  i .  Vide  lis  Ambrof.  1.  2.  de  50 1 .  c.  lie  :  [pf  non  agnolcehant  eum  ,_  J  quojtgnofceb.mtur, 

Jacob,  c.  8.  col.  471.  b.  In  Gr.  '£^57^1.  As  'Iwoufi  rii  «As.\fk«  a.un  ,  «i,ci  Jt  die 

V".   3.  Grace.    JCxTs'&Moar  As  01  a^s>^o(  'Iwoh^  c/  cTs'jta  f-^^yy^-Qctr  ccu^iov. 

mpUSci,,  &c.  unde  .'\mbrof.  1.  de  Jof.  c.  8.  col.  499.  f.  t.  9.  Priora  verba  ufque  ad,  £S  <'"'''  q^*'  prodeunt 

ait  ;  Ideo  decern  pergnnt.  ex  Auguft.  concinunt  cum  Grsco  i   reliqua  vix  differunr  , 

*•.  4.  sic   hahet  Ambrof.  1.  de  Jof.  c.   8.  col.  499.  f.  ita  enim  legitur  in  Gr.  Kxj  ci-ii  j^'^-'i'  KaT««cri:.  srs, 

2icti  pergil  Junior  ,  non  mtfit  earn  pater  ,  ne  eontingat  eum  xa7an«;2«i  t*  ''Xfl   tk!  X"?*'  f*"'*'  '•  ^-  "  '''''  '"  • 


ilO 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XL  II. 


^'ersio   antiqua. 

Aii3.i.  lie  pritii.  fiionim ,  qu.T  vidit  ipfe &  dixit :  Exploratores 

ap.Profi.f.iii.i.  eftijj .  conliderare  velbgia hujiis  terrs  veiiillis. 


Aui.  Uciit.  161.      ' ' pacati  fumus ,  non  funt  pueri  tui  explo- 

'      '  ratores. 


'"5 


UiJ.  Ucut.  161.      I ) Duodecim  fumus  pueri  tui  ,fratres  in  ter- 

5J6..I.  ra  Chaiuan 

liid.loait.  165.      14....  Hoc  eft  quod  dixi  vobis,  dicens :  Quod 
exploratores  eftis. 

Aug.  qiixji.  1 59.      15 Per  lalutem  Pharaonis  non  exibitis  liinc , 

j«G«.t.  }.4iz.c.  nifi  venerit  frater  vefter  junior. 

16.  Mittiteex  vobis  unum,  &  adducitefratrem 
veftrum  :  \os  autem  ducemini , quoad ufque mani- 
fella  fint  verba  veftra ,  fi  vera  dicitis  an  non  :  fin 
autem ,  per  falutem  Pharaonis  exploratores  eftis. 


VuLGATA     N0VA7 

do  viderat ,  ait  ad  eos :  Exploratores  eflls :  ut 
videatis  infirmiora  terr^,  veniftis. 

I  o.  Qui  dixerunt :  Non  eft  ita ,  domine ,  fed 
fervi  tui  veiierunt  ut  emerent  cibos. 

1 1 .  Omnes  filii  unius  viri  fumus :  pacific!  venl- 
mus  ,  iiec  quidquain  famuli  tui  macliinantur 
maii. 

II.  Quibusille  refpondit :  Aliter  eft  :  Immu- 
nita  terra;  hujus  confiderare  veniftis. 

I  ;.  At  illi  :  Duodecim  ,  inquiunt,  fervi  tui,' 
fratres  fumus,  filii  viri  unius  in  terra  Chanaan  : 
minimus  cum  patre  noftroeft ,  alius  non  eft  fuper. 

1 4.  Hoc  eft  ,  ait ,  quod  locutus  fura  :  Explo- 
ratores eftis. 

1 5 .  Jam  nunc  experimentum  veftri  capiam : 
per  falutem  Pharaonis  non  egrediemini  hinc ,  do- 
nee veniat  frater  vefter  minimus. 

1 6 .  Mittite  ex  vobis  unum ,  &  adducat  eum : 
vos  autem  eritis in  vinculis ,  donee  probentur qua 
dixiltis  utrum  vera  an  falla  fint  :  alioquin  per  fa- 
lutem Pharaonis  exploratores  eftis. 


VuLGATA      NOVA. 


1 7.  Tradidit  ergo  illos  cuftodi.-E  tribus  diebus. 

1 8.  Die  autem  tertio  eduftis  de  carcere,  ait :  Fa- 

Versio    antiqua. 


citequ»  dixi ,  &  vivetis :  Deum  enim  timeo. 


Aiig.Uait.  16^.  _  19 ipfi  veib  ite,  &;  ducite  emptionem  tri- 

t,  3. 5  3<5.  i.         tici  veftri. 


II.....  In  peccato  fumus  de  fratre  noftro. 


Ancl.  I.  de  prxd. 
up.  Prdfp.  {,  III. 


Atig.  Ucut.  165.     iz Nonne locutus  fum  vobis,  dicens :  Non 

^.  356.*.  <;$  And.  noceatis  puero  :  &  non  exaudiftis  me? ecce 

/.  dt  prxd.  p.  112,.  fjnmjis  ejus  exquirltiu-. 

Am.  Lixiit.  166.  T  V       _         •  1        ..        ■  J-..  T    r     1 

3?6.  *.  f5  n-  140.      -1-  IP"  autem  ignorabant  qiua  audit  Joleph  : 
in  Gtn'.^ii.f.    '  interpres  enim  inter  illos  erat. 

Idem  ijnxfi,  141.     z^ &  itcrum  acceflit  ad  eos,  &  dixit  illis. 

41»- «• 


Vulgata    nova. 

19.  Si  pacific!  eftis ,  frater  vefter  unus  ligetur 
in  carcere  :  vos  autem  abite ,  &  ferte  frumenta 
qua;  emiftis  in  domos  ve.ftras, 

io.  &  fratrem  veftrum  minimum  ad  me  ad-    ^"/43. 
ducite  ,  ut  poffim  veftros  probare  fermones ,  &  J- 
non  moriamini.    Fecerunt  ut  dixerat , 

II.  &  locuti  funt  ad  invicem  :  Merito  \\xc 
patimur  ,  quia  peccavimus  in  fratrem  noftrum , 
videntes  anguftiam  anirrut;  illius,  dum  depreca- 
retur  nos,  &  non  audivimus:idcircovenit fuper 
nos  ifta  tribulatio. 

ii.   E    quibus  unus  Ruben,    alt:  Nunquid 
non  dixi  vobis  :  Nolite  peccare  in  puerum  :  &  5«;.  57. 
non  audiftis  me  ?  en  fanguis  ejus  exquiritur.         !*• 

2. ; .  Nefciebant  autem  quod  intelligeret  Jo- 
feph  :  eo  quod  per  interpretem  loqueretur  ad  eos. 

14.  Avertitque  feparumper,  & flevit :  6c  re- 
verfus  locuws  eft  ad  eos. 


Vulgata     nova. 


ij.  Tollenfque  Simeon  ,  &  ligans  illis  pra;fenti- 
bus ,  juffit  miniftris  ut  implerent  eorum  faccos  tritico , 
&  reponerent  pecunias  fingulorum  in  faccuUs  fuis  , 
datis  fupra  clbariis  in  viam  :  qui  fecerunt  ita. 

i6.  At  illi  portantes  frumenta  in  afinis  fuis ,  pro- 
fedti  funt. 

17.  Apertoque  unus  facco  ,  ut  daret  jumento  pa- 
bulum in  diverforio  ,  contemplatus  pecuniam  in  ore 
faccuii , 

i  8.  di.\it  fratribus  fuis :  Reddita  eft  mihi  pecunia , 


en  habetur  in  facco.  Etobftupefafti  turbatlque,  mu- 
tuo  dixerunt :  Quidnam  eft  hoc  quod  fecit  nobis  Deus  ? 

1 9 .  Veneruntque  ad  Jacob  patrem  fuum  in  ter- 
ram  Chanaan  ,  &  narraverunt  ei  omnia  qux  acci- 
diifent  fibi ,  dicentes  : 

5  o.  Locutus  eft  nobis  dominus  terra  Axxxh ,  &  pu- 
tavit  nos  exploratores  efle  provincial. 

^  1 .  Cui  refpondimus :  Pacific!  fumus ,  nee  ullas 
molimur  infidias. 


NotjE    ad    Version  em    antiqua  m. 


"Exploratores  ejlis  ,  ad  coiijidiraiida  ■vefligia  regioiiis  ve- 
«iftis. 

Tt'.  II.  Itidem  Graece. 

Tt.  13.  Sic  enam  in  Graeco  :  Auguft.  addir  :  Siimtis , 
JiStim  eft  ,    pro  habilamus. 

■p.  14.  Nil  Grxco  fimilius. 

■t.  I  J.  Optime  e  Graeco  ,  nil)  quod  ibi  verbum  ,  IaCm  , 
liabetur  in  fine,  adjuncl.1  vocula  ,  a>ie,  'venerit  hue. 

if.  16.  Similia  Grscum  habet ,  praeter  tria  ,  nempe  , 
m£e7s  ,  fumiie  ,  pro  addiicite  ,  a.iri'/J.wli ,  abditcamin!  , 
-^ro ducemini ;  6c  in  fine, h  («iV  ««/«jJtowo/  eVe ,  p-ojeducx- 
floratores  eftis.  Vid.  feqq.  apud  Aus,uft. 

't.  19.  Ducite  ,  addit  Auguft.  ibid,  pro  eo  ijnod  eft  , 
fetw  i  ijuinenim  ductimm  jumema  in  qmhis  fenur ,  cti,tm 


hoc  duci  diiium  eft  ;  &  vero  in  Grseco  eft  :  'Atrol  Ae  $«t 
t^iQaie  ,  jj  aTTc^yd-ysls  toj'  ct-/cfct(ijiioy  tvc,  cdo/ol^iaq  ijfiujy  , 
Ip/i  vero  ite  ,  ^  ajportate  emptionem  friimentnttonis  veftrx, 

)?■.  zi.  Grjec 'Ek  aftctfTix^i  ydf  itust ,  &c.  In pecca- 

tis  enim  Jumits  ,  &c.  ut  lup. 

If.  22.  Eadem  funt  in  Graeco  ,  nifi  quod  voci  eccr, 
prxponitur  x.al.  Au6t.  1.  de  proniill'.  loco  cit.  Cc  habet  : 
Nunqu:d  non  dixi  vobis  :  Nol:te  vexare  puerum  ,  ^  non 
me  audiftis  ?  deinde  ,  ecce  fanguis  ,  &c.  qua:  ex  ipfo  ad- 
dita  funt  fup. 

Tf.  23.  hug\.\(k.  fxsfl.  1^0.  \ts\i  :  Ipji  ignorabant ,  qiiici 
audiei'at  Jofeph  ,  &c.  ut  fup.  Grasc.  'Airnl  eii  tv'x.  r,S\t,- 
0«»',  oT(  aV.t'?;  'Icfi'.ij  ,  &c.  ut  m  Lat. 

t.  14.  Ad  verbum  e  Grsco. 


LIBER     GENESIS.     Cap.     XL  Hi 

VULBATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

J 1.   Duodecim  fratres uno  patre geniti  fumus :  unus  3  2.   Dliodecim  fumilS fratres filil  po.tlis  nof- 

ns  non  eft,  piifillusautc 
nofiio  hodie  in  terra  Chanaan. 

VULGATA    NOVA.  VersIO    ANTIQUA. 

;6.  dixit  pater  Jacob;  36 rupermefuc- 


1:1  r 


■on  eft  fuper,  minimus  cum  patie  noftro  eft  in  terra     tri  :  linns  non  eft,  piifillus  autcm  CUm  patre 
Chanaan.  -  -  n   _  !._•:,  :„  .  ^i 

;  5 .  Qui  ait  nobis  :  Sic  probabo  quod  pacific!  litis ; 


At!g.  lean.  167. 
.  }.  3  5<;.f.</. 


Fratrem  veftrum  unum  dimittite  apud  me  ,  &  cibaria 
«iomibus  veftris  neceflaria  fumite  ,  &  abite 


Aug. 
oifijup. 


VeRSIO    ANTiqUA. 

3<^ &  in  terra 

mercamini. 


.VULGATA    NOVA. 

5  4.    fratrcmque    vef- 


Abrque  liberis  me  efle  fc-    ta  llmt  omnia  hxc. 
cittis,  Jofcph  non  eft  fu- 
per, Simeon  tenetur  in  vinculis,  &  Benjamin  aufere- 
tis  :  in  me  hxc  omnia  mala  reciderunt. 

3  7.  Cui  refpondit  Ruben  :  Duos  lilies  meos  inter- 
fice,  (i  non  reduxero  ilium  tibi :  trade  ilium  in  manu 


IJrrn  J afiit.  iCj. 
56. .-. 


Tdtm 

Locitt, 


trum   minimum   adducite 

ad  me,  ut  iciam  quud  non 

fitis  exploratores  ;  &  iftum  ,  qui  tenetur  in  vinculis, 

recipere  pollitis  :  ac  deinceps  quxvultis,  emendiha-  mca,  &  ego  eum  tibi  reftiruam. 

beatis  licentiam.  Vulgata  nova.                Versio   antiqua. 

Versio   ANTiqUA.                 VuLGATANOVA.  ?  8.  At  ille  :  Non  def-          38 &  deducctis 

3'; &eratuniiif-        55.    His  diftis ,  cum  cendet,inquit,filiusmeus    fenedam  mcam  cum '• 

^°Jo').i  cujulque  alligatura  ar-    fi-umentaefFunderent,fm-  vobifcum  :fraterejusmor-    triilitia  .id  internum. 

355!  e.     gcnti  infaCCO  eorum.     guli  repererunt  in  ore  fac-  tuus  eft,  &  ipfe  folus  re- 

corum  ligatas   pecunias  :  manfit  :  fi  quid  ei  adverli  acciderit  in  terra  ad  quam 

exterritifque  liraul  omni-  pergitis,  deducetis  canos  meos  cum  dolore  ad  int'e- 

bus ,  10s. 

NoT^    AD   Versionem    antiquam. 

#•.   5».  Eadem  leguntur  Gracce  ,    verbum  pro  verbo.  Ambror.  1.  de  Jof.  c.  8.  col.  j'oo.  c.  dicens :  Illi  quiJent 

f.   34.  In  Gr.  J,  Tn    7"   t'fimfu'QiSte  ,  (^  I'l  tena  ne-  argenuim  detuhritnt  ;  Jed  bonus  Jajefb  jrumtntum  dedit  , 

fotiabhnini :  unde  Ambrof.   1.  de  Jof.  c,  8.  col.    Joo.   c.  argcntitin  reddidit. 

dicit :  ht  hoc  frttmento  negotiantiir  piiirinrcha.  If't.  36 38.  Eadem  leguntur  inGraco. 

fr.   3J.  Ita  in  GriccQ  ad  verbum.  His  quoque  alludit 


Jlug:  qukfl.  141, 
3. 41 5.. J. 


CAPUT     X  L  I  I  I. 


i: 


Vulgata 
I ride  Not. 


'  Nterim  fames  om- 
.nem  terram    vehe- 
menter  premebat. 

i.  Confumptifque  cibis  quos  ex  jf.gypto  detule- 


NOVA. 

5.  Sin  autem  non  vis 


.   non  ibimus :  vir  enim  ,  uc 
fape  dixiraus  ,   denuntiavit  nobis,  dicens:  Non  vi- 
debitis  faciem  meam  abfque  fratre  veftro  minimo. 
6.  Dixit  eis  Ifrael :  In  meam  hoc  feciftis  mjferiam, 


Slip.  41.  20. 


Au£. 

locut. 
170.    !. 

3.  356, 


rant,  dixit  Jacob  ad  filios  fuos  :  Revertimini ,  &  e-  ut  indicaretis  ei  6c  alium  habere  vos  fralrcm. 
mite  nobis  pauxillum  elcarum.  Vulgata  nova:  Versio   antiqua 

Vers.o  ANT.^uA.  VULGATANOVA.  ,,   At  ilU  refponde-    _    7 Interrogans    A.g.lo.;,.i7u 

3.  Alt  autem  lliiJu-          j.  Refpondit  Judas:  runt   :   Interrogavit    nos    interrogavit  nos   ho- f- ii^-f- 
das,  dicens Denuntiavit  nobis  vir  ille  homo  per  ordinem   nof-    mo 

fub  atteftatione  jurisjuran-  tram  progeniem  :  fi  pater 

di  ,  dicens  :  Non   vidfebiti;  faciem  meam  ,  nifi  fra-  viveret  :  fi  habeiemus  fratrem  :  &  nos  refpondimus 

trem  veftrum  minimum  adduxeritis  vobifcum.  ei  confequenter  juxta  id  quod  fuerat  fcifcitatus  :  nun- 

4.  Si  ergo  vis  eum  mittere  nobifcum ,  pergemus  quid  fcire  poteramus  quod  didurus  eflet  :  Adducite 
pariter ,   &  ememus  tibi  neceffaria  :  fratrem  veftrum  vobifcum  ? 

Vulgata    nova.  Versio    a  n  t  i  q  u  a. 

8.  Judas  quoque  dixit  patri  fuo  :  Mitte  pue-         8 Mitte  puetum  mecum,  &  fiu-gentcs  ibi-     M'  ?«■«/'•  47- 

rum  mecum  ,  ut  proficifcamur ,&  poaimus  vi-  milS,  Ut  vivamUS,  &  non  moriamur  tScnoS    &tU    »«£^"/.'.  3- 4S4« 

vere  :nemoriaraur  nosj&parvuii  noftri.  &  iubilantia  noftia.  '  ' '• 

Vulgata     nova. 

//./44.      9-  Ego  fufcipio  puerum  :  de  manu  men  require  il-  10.    Si  non  interceffiffet  dilatio ,  jam  vice  altera 

ji.  lum:   nifi  reduxero,  &reddidero  eum  tibi,  ero  pec-     veniliemus. 

cati  reus  in  te  omni  tempore. 


VuL 


gata    nova. 


II.  Igitur  Ifrael  pater  eorum  dixit  ad  eos: 
Si  fie  neceffe  eft  ,  facite  quod  vultis  :  fumite  de 
optimis  terra:  fruftibus  in  vafis  veftris ,  &  defer-     &  nuces. 
te  viro  munera,  modicum  refina;,  &mellis,  Sc 
ftoracis,  ftaites,  &  tarebinthi,  &  amygdalarum. 


Versio   antiqua. 

I T &  deferte  viro  munera,  aliquid  refina*,      j^-^.,^^ 

&  mellis,  thymiama ,  &  ftaden ,  &  terebinthum,  HehU'z. s^i.  t. 


qiuji. 


NoT^E    AD    Versionem    antiquam. 


t.  I.  In  GrKcofici'O  /e  Muh  e>i%ucit  iwl  ti7;  y^,';. 
Unde  Ambrofius  1.  de  Jof.  c.  9.  col.  500.  d.  ait :  Fames 
anpalefceiat  ,  gnia  feyo  veniehat. 

t.  3.  Ad   verbum  c  Grjcco. 

"f.  7.  Sic  etiam  in  Gracco. 

?^.  8.  Eadem  legunmr  Grsce ,  prater  unum  ,  imam  * 


'ji  1  quod  aliqtiando  ,  centum  yinterpretiitttur  noflri. 

T^.  II.  Similiter    in  Graeco:Ka;  accia-ycifETS  rcf  aiSpaJ- 

Kj  TSf>;Ciy^cv  y  J,  Ktxpux'  K.  to^  cifi-juf>iOf  A-C(.oy ,  Sec.  Addic 
Hieron.  fupra  :  Jdcirco  hoc  cipituhwrpofitimns  ,  ut  fciamuSy 
nbi  in  nojlris  codtcibn<  h.xbetur  ,   Thymiama  ,  /k  Hebrao  ejft 


ubjtamia,  melius  ji'pelUx.  Auguft.  ibid,  lb:  Graces      Necotlia  ,  q„od  Aquila ,  Storacem  Ir.inftnl.t.  Ei  fpeaanc 
f(^omm,  hiibet ,  ubi  fubftamiam,  Latmus  wierpntaiits      quae  Ambrof.  I.  i.  de  Jacob  ,    c.   8,  col,  471.  b.  ait  : 


112 


LIBER     GENESIS     Cap.   XLIII. 


Att^.  lectil,  17», 
».  3.'5J<5./ 


V  U  L  G  A  T  A 
II.  Pecun'iam  quoque  duplicem  ferte  vobifciun  : 
&  iUjm  ,  qiiam  invenilHs  in  facculis ,   reportate  ,  ne 
fort^   eirore  fadum  fit  : 

1 3 .  fed  &  fiatrem  veftrum  tollite  ,  &  ite ad  virum. 

1 4.  Deus  autem  meus  oninipotens  faciat  vobis  eum 
placabilem  :  &  remittat  vobifcum  fiatrem  veftrum 
quern  tenet ,  &  hunc  Benjamin  :  ego  autem  quafi  or- 
batus  abfque  libeiis  ero. 

1 5 .  Tuleruntergo  viri  munera  ,  &  pecuniam  du- 
plicem ,  &  Benjamin  :  defcenderuntque  in  ^gyptum , 
&  fteterunt  coram  Jofeph. 

Versio  antiqua.  Vulgata   nova. 

16 mecumenim        16.  Quos  cum  ille  vi- 

manducabunt    homi-     diflet,  &  Benjamin  limul, 

nes  panes  meridie.        piicepit  difpeniatori  do- 

mus  fu.T ,  dicens  :  Intro- 

V  E  R  S 


NOVA. 

due  vires  domum ,  &  occide  viftimas ,  &  Jnftrue  con- 
vivium  :  quoniam  mecum  I'unt  comefturi  meridie. 

I  7.  Fecit  ille  quod  libi  faerat  imperatum,  &  in- 
troduxit  viros  domum. 

Versio  antiqua. 


18 ut  accipias     Ang. 

nos  in  fervos,  &  all-  ^"^"• 
nos  noftros.  '73' 


VULGATA    NOVA. 

18.  Ibique  exterriti , 
dixerunt  mutuo  :  Propter 
pecuniam  ,  quam  reculi- 
musprius  in  faccis  noftris , 

introdudi  fumus:  ut  devolvat  in  nos  calumniam,  & 
violenter  fubjiciat  fervituti ,  &  nos  ,  &  afmos  noftros. 

19.  Quamobrem      in         1^ Fide  Not. 

ipfis  foribus  accedentes  ad 
dirpenlatorem  domus 

io.  locutifunt  ;  Oramus,  domine,  ut  audiasnos. 
Jam  ante  defcendimus  ut  emeremus  efcas  : 


A  N  T  I  Q  U  A. 


IJim  lea:!.  174. 
Amhr.  i.  de  ]of, 

t,  y.  est.  jOZ.  •!. 


gentum  nolliiun  retulimus 


Propitius  vobis,  nolite  timere :  Ders  vef- 


rer.oc  Oei's  luti'um  vcltrorum  dedin  vcb;s  ihe 


AtrM.  I.  lie  Jof. 
e.  10.  501.  e.  joj. 


3.^.  Paravemnt  autem  munera,  donee  introi- 
ret  Jofeph  meridie 

zd &  intulerunt  ei  munera 

7.7 Quomodo  habetis? redle  eft  pater 

vefter  fenior  ?.... 

28 Refte  eft  puer  tuus  pater  nofter ,  adliuc 

vivit 


NotjE   ad    Versionem    antiquam. 


lihenter  juvenmn  conjtliis  acqiiitlcebat ,  «(  ttiam  filiuin 
jutiiorim  /init'.l  iniiintt.  Item  I.  de  Jof.  c.  9.  col.   JOO.  d. 

Teftehatnr  tn/neri  Benjamin  pinior interceduntpro  eo  dno-t 

S-tiben  ^  litdas....  bis  vadibits  apjfd  patrem  ntitur ,  his 
committitnr.  Et  infra  :  Dedncitur  Bcfijami»  Junior  ,  ^  bo- 
nis odoribus   comitatus   advexit  ^  portAtrs  fecum  re/inam 

mel incenfum ^  cajiam  ^  ^  guttixm iticem  jetn- 

f£T  1'irentem  ^  ^  nnces argentitm  quoque  duplex  ,  &c. 

If.  16.  h\i£t.  I.  de  promill'.  part.  1.  col.  115.  b.  Di- 
xit  ]ojepb  py^pi'Jito  donms  jux  de  fmhibus  fuis  :  Introduc 
ijios  in  domum  i  mecum  ctiim  maudnealuftt  pnnem,  Grecc. 

£i<;    TH/    GIKIX' fX£T    JjUV     7a^     tfX'jOy/KI    0(    whfUinjl    «/'TIS 

T«f  ^WfCM^KCpi'atc, 

T^,  18.  In  Graeco  iic  :  EjTraf*  Ai«  to   ujtyupicyTo  ctcroc- 

5«  ,  Tif  ci/HoyaKTMoa/  M/<a4  >  k.  ficrS^^ai  \i^7y  ,  tv  >a£e?v  v/^a? 
5.?  Trar/a;,  ^  tiJ?  cVt;  *)'|Uw*  i.  e,  Dixerunt  :  Propter  argen- 
turn  ,  qtiod  rediit  in  marfupits  nojirts  m  prtncipio  ,  nos  in- 
troducimur  ad  calumuiandum  nos  ,  ^  imponcndtim  nobis  ,  ut 
aceipiat  nos  in  jervos ,  &c.  ur  fup.  Similiter  Ambrolius ,  1. 
de  Jof.  c.  9.  cul.  501.  d.  alludens  ,  ait  :  Ad  Jaluiaris 
7}ienfz  vtmbantttr  convivium  ,  ^  calumTiiam  Jthi  parnri  , 
injidias  fen  fit/picabantur.  Auguft.  etiam  loco  cit.  addit  : 
'Quod  Latitii  codices  ,  fervos ,  habent  ,  in  Gr£cis  ,  Trar/a; , 
4egititr, 

't.  19.  SequTtur  in  Graeco  ;  X\p}(^e>f:!i\~m  A=  •srpos  t« 

W^paj'TTOJ' ,  TO.'   VttI   T^'    oI'kV     TV    'iwtfMip   ,     sVct^Mflaf    «tZ/W     SK    TM 

•jrwajfj  Tvo'iV.».  Quse  Ambrof.  1.  de  Jof.  c.  9.  col.  501.  d. 
Ciwrrat,  Axixas  :  Et  ete(t)  imt  »d  hamtixm,  jui  tr.it  Ju^ra 


3. 


VuLGATA      NOVA. 
I aperuimus  faCCOS  noftros  ,  &  hoc  argen-  1 1 .  quibus  emptis  ,   cum  venifTemus  ad  diver- 

turn   unillk  Ujufque   in  faCCO  fuo  :  ad  pondus  ar-     forium ,  aperuimus  faccos  noftros  ,  &  invenimus 

pecuniam  in  ore  faccorum  :  quam  nunc  eodem 
pondere  reportavimus. 

11.  Sed&aliud  attulimus  argentum  ,  utema- 

mus  qua?  nobis  neceliaria  funt :  non  eft  in  noftra 

confcientja  quis  pofuerit  eam  in  marfupiis  noftris. 

15.   At  ille  relpondit :  Pax  vobifcum  ,  nolite 

timere :  Deus  velter ,  &  Deus  patris  veftri ,  dedit 


Aug.  Tocut.  17J. 
«/.  J57.a.  ^ 

Aug.  quxfl.  14;.  Taui^OS  in  I'.xas  veftris  ;  argentum  autem  veftrum     vobis  thefaurosin  faccis  veftris:  nam  pecuniam, 

•oGt».».  3.415..J.  pj-obatumhabeo quam  dediftis  mihi ,   pvobatam ego habeo.  £du- 

xitque  ad  eos  Simeon. 

14.  Et  introduftis  domum,  attulit  aquam  , 
&  laverunt  pedes  fuos ,  deditque  pabulum  afinis 
eorum. 

i  5.  Illi  vero  parabant  munera,  donee  ingre- 
deretur  Jofeph  meridie  :  audierant  enim quod  ibi 
comefturi  efient  panem. 

2.6.  Igitur  ingreflus  eft  Jofeph  domum  fuam, 
obtuleruntque  ei  munera  ,  tenentes  in  manibus 
fuis  :  &  adoraverunt  proni  in  terram. 

17.  At  ille ,  clementer  refalutatis  eis ,  interro- 
gavit  eos ,  dicens  :  Salvus  ne  eft  pater  vefter  fe- 
nex  ,   de  quo  dixeratis  mihi  ?  Adhuc  vivit  > 

i8.  Qui  refpondcrunt  :  Sofpes  eft  fervus  tuus 
pater  nofter  ,  adhuc  vivit.  Et  incurvati ,  adora- 
verunt eum. 


domum  ,  in  janua  domiis ,  c.tu/'am  fuamJigere  vellt ,  Sec. 

If.  II.  Priora  ilia   :    aperuimus in   Jacco  fuc   ,  ab 

Au^iiftino  mutuamur  ;  reliqua  ab  Atnbrofio  ,  qui  Ambrof, 
etiam  anteponit  ifta  :  Argentum  nniufcuju'ijue  in  Jacculii 
nofiris  invenimus  ;  deinde  ad  fondiis  ,  &c.  ut  fup.  In  Gr. 
fic  :  'H>o/^a^f !•  Tt;  nctfQiirwi';  «ftSr ,  ij  toS t  to  i^lijfm  indc- 
T»  «K  TW  ^xfQi'^-^ui  dviQ'  TO  xflvfiiv  r,/:iur  sr  ^ei^^o^  a.-Tm-^ 

t.  25.  Similia  Gracum  refert ,  nifi  excipias  unum  ,  ^ 
TO  oipyvfrn,  loco  argentum  atttem;  at  in  Ml.  Alex,  exftat 
TO  A;  dfyufior.  Atiguft.  Locut.  17J.  notat  .•  In  to,  pro- 
pitius vobis ,  duo  verba  fubaudiri ,  t^  fit ,  ^  Deus  ,  quti 
omnino  ,  inquit  ,  iijitalijjimum  eft  in  Grxco.  Ambrof.  ta- 
men  1.  de  Jof.  c.  9.  col.  joi.  f.  joz.  c.  ilia  exprimit ,  di- 
cens :  Major  domus  refpondtt  illis  (  Gr.  £?Wf  /s  aV^or^  ) 
Vropitius  Jit  vobis  Deus  ,  nolite  timere  :  Deus  enim  vefter , 
^  Deus  patrttm  veftrorum  dedit  vobis  tbejauros  m  facculis 
(  Gr.  /jMpQ'.-^~iii  )  veftris  ;  at  argentum  veftrum  prtium 
atceptum  habeo.  Gr.  ivJ zx-i/nny  itsi'/jti. 

■t.  2J.  Sic  eft  in  Grieco  ,  prajter  unum  ,  t?  i>.^i~n^ 
vemret  ,  loco  introiret  i  at  in  edir.  Compl.  m  ijQi?is7n 

7?".  z6.  Grace.  Kal  ^/r'^nQwi^tf-x.'  «Vtw  rcc  J ufX. 

Tf.  27.  Sic  Amhroi.  Primus  interrogat :  QttoniaAo  hahe- 
tis  ?  Bt  itirum  Jiit :  Heiie  eft  ,  &c.  ut  fup.  Gra:ce :  'Hfilme 
aI  «fTK*  XloT;  s'xf  (^E  i  2j  cjVef  ccvrtTi;'  Ei  vytxiysi  0  <sa.i^f 
if^'jiv  0  'jrf>siiCij'/v,<; ,   Sec. 

t.  28.  Ambrof.  ptimo  habet :  Reffondent  illi  ;  deinde 
urfupra:  hoc  tamcn  ultimum  ,  adhuc  vivit.,  additur  ex 
Aua;u(l:.  Locut.  176.de  Gen.  to.  5.  col.  557.  b.  qui  Au- 
"iifl.  amecedentia  etjim  verba  Kferthocmodo  :  Salymefi 


LIBER     GENESIS 

VuLCATA     NOVA. 
19.  Attollens  autem  Jofeph  oculos ,  vidit  Ben- 


Cap.    XL  I II.: 

V  E  R  S  1  O 


M^ 


jamin  fratrem  fuum  uterinum  ,  &  ait  :  Ifte  eft 
frater  vefter  parvulus  ,  de  quo  dixeratis  milii  ?  £t 
rurium  :  Deus  ,    inquit ,  niifereacur  tui  ,   fili  mi. 

}o.  Fertinavitque  ,  quia  commota  fuerant 
vlicera  ejus  fuper  fratre  fuo,  &  erumpebant  la- 
ciymi :  & introiens  cubiculum  ,  flevit. 

31.  Rudumque  lota  facie  egrefTus ,  continuit 
fe ,  &  ait :  Ponite  panes. 

31.  Quibus  appofitis  ,  feorfum  Jofeph  ,  6c 
feorfum  fratribus  ,  i£gyptiis  quoque  qui  vefce- 
bantur  limul ,  feorfum  (  illicitum  eft  enim  ^gyp- 
tiis  comedere  cum  Hebrxis  ,  &  profanum  putant 
hujufcemodi  convivium  ) 

3  5 .  federunt  coram  eo  ,  primogenltus  juxta 
primogenita  fua  ,  &  minimus  juxta  Ktatem  fuam. 
Et  mii'abantur  niinis, 

34.  fumptis  partibus  quas  ab  eo  acceperant : 
majorque  pars  venit  Benjamin,  ita  ut  quinque 


A  N  T  J  Q  UA. 

29.  Refpiciens  autem  oculis,  vidit  Renjamin 

fratrem  fiuim  ex  eadem  matrc Hie  frater  vef- 

ter  elt  adolefeentior  ? 


Ainhr^  nltfuf. 


50.  Et  tLirbatLis  eft;  torqiiebanmr  autem  vif- 
cera  ejus ingreflus  in  promptuarium,  plora\ir. 

31.  Et  lavit  faciem  fuam,  &  continuit  fe 

Apponite  panes. 

32 non  enim  poterant  j^.gyptii  manducare 

cum  Hebra'is  panes  >  abominatio  elt  enim  -^gyp-  '■ 
tiis. 


Aug.  Lieut.  1 77, 
5.  557-*. 


33 p'ide  Nor. 


34 magnificata  fafta  eft  autem  pars  Benja- 
min prx  partibus  omnium  quincuplicirer  ad  il- 
partibus  excederet.  Biberuntque  &  inebriati  funf    lorum.  Biberunt  autem,  &  inebriati  funt  cum  eo 
cum  eo, 

NoT^     AD     VerSIONEM 


Ihiil. local,  178, 
Ang.  jHifj?.  144. 
in  Otn,  41  J.  t. 


AD 

fuer  imis  ,  fittir  nojler.  In  Grsco  ,  o"  S^l  drra./'  '~Cy:(i!;ei 
i  <c!e.~;  cv ,  &c.  ut  in  Lat. 

If-.  29.  Gr*c.  'Ak«£a/4«5  J"?  n'i  t>'ipl^x>iu^Ti  iuly'lu- 
mf  ,  I'i-Xt  lic:y.ii\i  ti/  «.i^oiflr  iv'ii  to»  iiu,mTfiit ,  5  u- 
ni,-  Oiloi  a ,  ace.  ut  in  Lat.  a  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  abeft 
«KT?  ,  port  o'jiSa'/Mor;  ,  (icut  feq.  'liisiif ,  ab  edit,  Compl. 
Vide  feqq.   apud  Ambrof.  , 

Tf-.  50.  Grate.  'E;a3.-tx5'"  A;  'lump'  Qw^sfifila  ■yif-rx 


AN  T  IQU  A  M. 

brof.  quoque  I.  de  Jof.  c.  10.  col.  Jol.  f.  hzc  memorat  , 
dicens  :  Apponite  pants  qiios  foli  Hchsi  fiimnnt ,  jEgyntsi 
manducare  non  pojjiint.  In  Gracco  enim  hxc  leguntur  piius  : 
KaJ  irnfi^vKO.!  ajilS  ftarii  ,  i.  dvlui  na9'  e'atv»?  ,  i;,  toT;  Ai- 

Ivall-Ai xaH' lauTVi.  i.e.  Et  appofiierHiit  ci  foli  ,  ^  eis 

per  ft  ipfos  ,    ^  Atgyptiis....  ptr  ft  ipjos  ,  &e.  ut  fup. 
.  ^    *■.  }?.  Sequuntur  in  Gr«co  :  'EKci^iixr  As  sycuVor  iul7 


IV'aTa  (  alii  codd.  71  i.lfpx,  al.  toi.  n-Tr^dyx."^  )  xutv -tkii  tintilx.  otK?v  ,  &c.  qu,E  Ambrof.  1,  de  Jof.  c.   li.eol 


iiQiy.^u»  A=  £.';  TO  TX,u!7at  ,  U^wQir  emu  i.  e.  Tnrbaiit! 

cji  /intern  Jofeph;  cm-jolvehantur  enim  iatejiinn  tjris 7m- 

giejfus  autem  in  cuhiculum  ,  jlcJit  illic.  Ambrof.  quoque 
infra  habet ,  fievit, 

if.  51.  Gr.  Kcu  w4ai«-"5  "  vipoQciiTra  ,  ii,e>-^ui'  ive~ 
upttituQcLTti  ,  i,  I'iTTi-  n«/irt?!Te  i/>7k;.  Et  ciim  lavijjet  fa- 
tiem  y  egyejfus  continuit  j'e  ■,  ^  dixit :  Apponite  panes.  Vid, 
not.  d.   apud  Ambioi.  ibid. 

it.  5Z.  Eadem  funt  in  Gtxco  ;  nifi  excipias  verbum 
manditcart ,  pro  quo  Quyi^mi  ,Jimul  -jejci  ,  edere  cum.  Am- 


504.  f.  fie  reddit :  Pei  crdimm  difcubununt  in  convrjio  con- 
tra turn  ,  prtmitivus  jtcundum  atatem. 

t-  34.  In  Grxco  limpliciter  ,  ^ni-ynm^u  ,  magnifica- 
ta eft,  non  magnificata  f.iiia  eft  ,  paiiloque  port,  -irpli  TUi 
^y.ilvoiv ,  adeas  fquxiUoruyn  y  loco  ad  illorum  i  cxtera  opti- 
me  quadrant.  Ambrof.  1.  de  Jof.  c.  11.  col.  J04.  d.  ulti- 
ma tantiim  refert  ;  Bibemnt  autem  ^  inebriati  funt  fanter 
cum  eo.  Item  Hieron.  qujeft.  Hebr.  to.  i.  col.  ^41.  c.  Et 
biberunt  ,  ^  inebriati  /unt  cum  eo ;  tum  addit :  Idioma  lin- 
gua HebrXii  eft  J  ut  ebrietatem  projatietate  ponat. 


CAPUT     XLIV. 


Versio   antiqua. 
I &  pone  argentum  uniufcujufque  in  ore      tHero».   fmf. 

faCCuli.  Heir.  t.  z.  541. .. 


VuLCATA     NOVA. 

1,  "pRscepit  autem  Jofeph  difpenfatori  do- 
X.    mus  fus ,  dicens  :  Imple  faccos  eorum 
frumento ,  quantum  poffunt  capere  :  &  pone  pe- 
cuniam  fingulorum  in  fummitate  facci. 

2.  Scyphum  autem  msum  argenteum  ,  &  pre- 
tium  quod  dedit  tritici ,  pone  in  ore  facci  junioris. 
Fa(9mmque  eft  ita. 

V  u  I.  G 

3.  Et  orto  manJ,  dimilTi  funt  cum  afinis  fuis. 

4.  Jamque  urbem  exierant,  &  procefl'erant  paulu- 
lum  :  tunc  Jofeph  ,  acceriito  difpenfatore  domus. 
Surge ,  inquit ,   &  perfequere  viros :  &  apprehenCs 

VULGATA     NOVA. 

6.  Fecit  ille  ut  jufTerat.  Etapprehenfis  per  or- 
dinem  locutus  eft. 

7.  Qui  refponderunt :  Quare  fic  loquitur  do- 
minus  nofter ,  ut  fervi  tui  tantum  flagitii  commi- 
fcrint  ? 

8.  Pecuniam,  quam  in venimus  in  fummitate 

NOT^     AD     VerSIONEM     ANTIQUAM. 

tranftulilfe.  Similiter  apud  Ambrof.  1.  de  Jof.  c.  11.  col, 
504.  c.  It  fcypbus  argenteus  foli  ejus  facco  injeritur  ;  mf 
ciebat   hoc  Benjamin. 

t.  6.  Ita  in  Graceo  ,  nili  quod  verbo  dixit  ,  additur, 
du'Jc'^ ,     eis. 

■f.  7.  Ad  verbum c  Graeco.  Pwr/V  ,  autem , pro  fervis ■, 
Jidum  tft  ,  telle  Auguft. 


2.  Et  condy  meum  argenteiun  mitte  in  faccq- 
kim  junioris 

ATA      NOVA, 

dlcito :  Quare  reddidiftis  malum  pro  bono  > 

5 .  Scyphus ,  quern  furati  eftis  ,  ipfe  eft  in  quo  bibit 
dominus  meus ,  &  in  quo  augurari  folet  :  pefllmam 
rem  feciftis. 

Versio    antiqua. 

6.  Inveniens  autem  eos,  dixit  fecundum  verba    Aug.  tocut.  179. 
hcec.  537- "/• 

7 Ut  quid  loquitur  dominus  fecundiim  ver-    ibid.Locut.iZo, 

ba  lioEc ;  abfit  a  pueris  tuis  facere  fecundum  ver- 
bum hoc. 


^.   I.  Grsec Kai  E*^£aA£T€  s/.xs'is  to  x'^'ivfi'ir  eV!  t^ 

^Q/:iz7ct;  TV  /uctpQiirysiv.  i.  e.  Et  injicitt  nnittjcujufque  ar- 
gentum fuper  OS  marfupii. 

T?".  2.  Grace.  Kal  to  icarj^u  /«y  to  eipyupvy  //i6i^f7f  fi'^ 
Try  f^xpQiir^oy  r^  KEi«7=pv»  &c.  E  condy  meum  argenteum  in- 
jicite  in  m.-irfupium  junioris.  Addit  Hieron.  Pro  faccttlo  , 
peronem  ,  vel  follctn  ,  in  Hebrxo  haberi.  Pro  condy  ,  id 
eft,  picule Ayjuilam  ,  fcyfhum  !  Sj/jamacbt4m ,  fhialam 

Turn.  I. 


114 


LIBER     GENESIS.     Cap.   XLIV. 


Aug.  ttcut.  l8l.       9. 

«.5- 5  $;•''•         tro. 


Verjio    aniiqua. 


&  nos  autem  erimus  fervi  domino  nof- 


VULGATA     NOVA, 
faccorum ,  reportavimus  ad  te  de  terra  Chanaan  -. 
&  quomodoconfequens  eft  utfurati  fimus  de  do- 
mo  domini  tui  aurum  vel  argentum  ? 

9.  Apud  quemcunque  fiierit  inventum  fervo- 
rum  tuorum  quod  qusris ,  moriatur  ,  &  nos  eri- 
mus fervi  domini  noftri. 


V  U  t  G  A  T 

I  o.  Qui  dixit  eis :  Fiat  juxta  veftram  fententiam : 
apud  quemcunque  fuerit  inventum  ,  ipfe  fit  fervus 
meus  ,  vos  autem  eritis  innoxii. 

1 1 .  Itaque  feftinati  deponentes  in  terram  faccos  , 
aperuerunt  fmguli. 

II,   Quos   fcrutatus  ,         12 13.  Vide  Not. 

incipiens  i  majore  ufque 

Versio    antiqua. 

'AHg.iutfl.i^^.     15 nefciebatis  quia  augurio  augiiramr  homo 

t»  Gtn. «.  3 . 4 1 3 .  d.  qualis  ego  J 


5«;.  4».  II.  (5 


S«f-4l-  S-'c^f 


V  U   I.  G   A  T 

16.  Cui  Judas :  Quid  refpondebimus,  inquit ,  do- 
mino meo  >  vel  quid  loquemur  ,  aut  juftfe  poterimus 
obtendere  ?  Deus  invenit  iniquitatem  fervorum  tuo- 
rum :  en  omnes  fervi  fumus  domini  mei ,  &  nos ,  & 
apud  quern  inventus  eft  fcyphus.      , 

17.  Refpondit  Jofeph  :  Abfit  k  me  ut  fic  agam  : 
qui  furatus  eft  fcyphum  ,  ipfe  fit  fervus  meus :  vos  au- 
tem abite  liberi  ad  pattern  veftrum. 

1 8.  Accedens  autem  propius  Judas  ,  confidenter 
ait  :  Oro  domine  mi,  loquatur  fervus  tuus  verbum 
in  auribus  tuis ,  &  ne  irafcaris  famulo  tuo :  tu  es  enim 
poft  Pharaonem 

1 9.  dominus  meus.  Interrogafti  priis  fervos  tuos : 
Habetis  patrem  ,  aut  fratrem  ? 

i  o .  &  nos  refpondimus  tibi  domino  meo  :  Eft  nobis 
pater  fenex ,  &  puer  parvulus ,  qui  infeneftiite  illius 
natus  eft  ;  cujus  uterinus fiater  mortuus  eft  :  &  ipfum 
folum  habet  mater  fua ,  pater  vero  tenerfe  diligit  eum. 

2. 1.  Dixiftique  fervis  tuis :  Adducite  eum  ad  me, 
&  ponam  oculos  meos  fuper  ilium. 

11.  Suggefllmus  domino  meo  :  Non  poteft  puer  re- 
linquere  patrem  fuum :  fi  enim  ilium  dimiferit ,  morie- 
tur. 

1 ) .  Et  dixifti  fervis  tuis :  Nifi  venerit  frater  vefter 
minimus  vobifcum  ,  non  videbitis  amplius  faciem 
meam. 

14.  Cum  ergo  afcendifTemus  ad  famulum  tuum  pa- 
trem noflium  ,  narravimus  ei  omnia  qus  locutus  eft 
Versio    antiqua. 


L       NOVA. 

ad  minimum  ,  invenit  fcyphum  in  facco  Benjamin. 
15.  At  illi ,  fciffis  veftibus ,  oneratifquc  rurfum  afi- 
nis ,  reverfi  funt  in  oppidum. 

1 4.  Primufque  Judas  cum  fratribns  ingreflfus  eft  ad 
Jofeph  (  necdum  enim  de  loco  abierat )  omnefque  ante 
eum  pariter  in  terram  corruerunt. 

VULGATA      NOVA. 

1  5 .  Quibus  ille  ait  :  Cur  fic  agere  voluiftis  ? 
an  ignoratis  quod  non  fit  fimilis  mei  in  augurandi 
fcientia  ? 

A      N  o  V  A. 

dominus  meus. 

1 5 .  Et  dixit  pater  nofter :  Revertimini ,  &  emits 
nobis  parum  tritici. 

16.  Cui  diximus :  Ire  non  pofFumus :  fi  frater  nof- 
ter minimus  defcenderit  nobifcum ,  proficifcemur  li- 
mul :  alioquin  illo  abfente,  non  audemus  videre  faciem 
viri. 

17.  Ad  qax  ille  refpondit :  Vos  fcitis  quod  duos  Sup.  37, 
genuerit  mihi  uxor  mea.  »3'  SJ- 

iS.  EgrefTus  eft  unus ,  8c  dixiftis :  Beftia  devora- 
vit  eum  :  &  hue  ufque  non  comparet. 

19.  Si  tuleritis  &  iftum  ,  &  aliquid  ei  in  via  con- 
tigerit ,  deducetis  canos  meos  cum  mcerore  ac*  infe- 
ros. 

)o.  Igitur  fi  intravero  ad  fervum  tuum  patrem 
noftrum  ,  &  puer  defuerit  ( c^m  anima  illius  ex  hujus 
anima  pendeat) 

J  I.    videritque    eum         31 Vide  Not. 

non  efle  nobifcum  ,  mo- 

rietur ,  &  deducent  famuli  tui  canos  ejus  cum  dolore 

ad  inferos. 

3 1.  Ego  propria  fervus  tuus  fim  ,  qui  in  meam 
hurc  recepi  fidem  ,  &  fpopondi  dicens  :  Nifi  reduxe-  5,,«  .  . 
ro  eum  ,  peccati  reus  eio  in  patrem  meum  omni  tem-  9. 
pore. 

5  5 ,  Manebo  itaque  fervus  tuus  pro  puero  in  mi- 
nifterio  domini  mei ,  &  puer  afcendat  cum  fratribus 
fuis. 

VuiGATA    NOVA. 


Aug.  tocui.  i3z 

f.  5. 357.  f. 


34.  Quomodo  aurem  afcendam  ad  patrem,  54.  Non  enim  poflum  redire  ad  patrem 
cum  puer  non  lit  nobifcum ,  ut  non  videam  ma-  meum ,  abfente  puero  :  ne  calamitatis ,  qus  op- 
la,  qux  invenient  patrem  meum?  preflTuraeft  patrem  meum,  teftis  afl'iftam. 

NoT^    AD    Versionem    antiqua  m. 


Tf.  9.  Optime  e  Grsco  ,  ubi  femper  TKr/s;,  pro  fervi ; 
unde  Auguft.  ibid.  Hiiam  hie  ,  -rafAs?  >  Grjci  habeut  ,  hoc 
«fit  pueri ,  qnod  tamen  aJjUiiite  Scripttira  pro  icTvh  pouit  ^ 
ut  di^cttiter  inveniatrtr  non  :fio  nomine  appelLire  jcrvoi. 

ift.  II 13.  Ita   in   Cisco  :  'VlftviMi  <(V<   aVe   t? 

irficQuls^it  o^.'^oi^evoi; ,  sta^  l^^^■fv  =Vi  tok  veuTspov'  j,  ei'^E  to 
kqyS'v  i¥  Tw  jUa^(^jVT«  Ty   Bei/a/<iV*  «;  Alspfvia^   t«  tjnxrtx 

ivlcav K^i-vi^f^-\av  ii^  TtV 'croAiK.  Quibus  lelpondent  ifia 

ex  Ambrolio.  1.  de  Jof.  c.  11.  col.  J04.  f.  leqq.  Per  or- 
dinem  Jingiilorumfri'us  infpieiunttir  faeculi.  Et  infia   :    Per 

erdinem  iterttm  reqitirantnr  Jacculi  Jingtilorttm dijcujjit 

SiXteros  ,  hum  pratuUt  :  in  nnllins  altertus  [aeeo  Jiyphus  ar* 
genretii  inventus  efit  ntji  tfiius,  Quid/ihivutt  quod  injertus 
ffi  facctilo^  Et  poft  plura  ,  col.  505.  b.  Triticum  multis 

u,itttr  .t  jeyphns  uni intra  (accum  erat  Jcyphui.,y..  Jhcco 

foliito  t  retnxit  argentum fed  ttbi  tn  ejus  facco  argentum 

refplinduit ,  fciderunt  vefiimcnta  fua  ,  ^  reverji  junt  retro. 

"t.  15.  Gr OuK  o'lAaU ,  ii'Jt  tiiwYidf^ifi  ttimmlcii  0  xr- 

^■/"•«fi?  ,  croscVii;   In  edit.  Aid.  eian'^e/ow  ,  anguratur  , 


non  «iMMETTai ,  augurabiiur.  Attamen  Auguft.  ibid,  conf- 
tanter  legit  ,  auguratur  ;  ait  enim  infra  :  Nee  illud  vaca~ 
re  arbiiror  ,  quiid  non  ait :  Aaguror  ego  ,  fed  auguratttr  he~ 
mo  qualis  ego, 

T>.  31.  In  Gracco  fic  :  K«i  J'foei  si  tw  iS^tTi  dvil»  /un  »V 
TO  wxiSm  fii^'«/ioJ',  -nKvlwd  t  Ji  ^a.ra.i,i!M  0!  va.'iJ'h  iV 
TO  TMfa;  T?  xa./o;  «K  >  Tralfoi  A;  v/^^r  ,  fiili  '•ut. h;   e/; 

aJi Tf.  33.  Hvrnijy  itxfictftr/o!  «;  Tra??  a»Tl  t?  irt:S^i\i , 

o/xsTn;  T?  xff.V.  F.adem  commemoiat  Ambrof.  1.  da  Jof. 
c.  II.  col.  joj.  e.  f.  dicens  :  Kolchani  igitur  moraliitr  re- 
dire  fine  fratre quo  amiffo  ajprekant  in  nwrorem  dedti- 

cendam  parentis  fenetlutetn Et  ideo  Judas  apud  Jojeph 

remancte  cupielat  ,  &c.  Vide  fis  Auguft.  qu«ft.  147.  in 
Gen.  col.  414.   a.  b. 

^,  34.  Grxc.  primo  habet  :  -crt^;  -yao  ,  quomodo  enim  , 
non  quomodo  autem  i  reliqua  ut  in  Lat.  lupra.  Ambrof. 
etiam  I.  de  Jof.  c.  11.  col.  Joj.  f.  ait ,  Judam  apud  Ufiph 
remanere  voluiflTe  ,  ne  videret  mala  qux  invenirent  pattern 
fuum.  Vid.  plura  apud  Auguil.  loco  cit. 


LIBER      GENESIS.     Cap.   XLV. 


'»5 


feph 


CAPUT     XLV. 

VULG  ATA       NOVA. 

I Fide  Not.  egredcrcmur  ciinfti  foras  ,  &  nullus  intertfTct  alienus 

agiiitioni  mutua*. 
uiide   prxcSpit  ut 


% .  T^T  On  fc  potcrat  ul- 


tra coliibcie  Jo 
multis   coram  aftantibus 


VuLGATA      NOVA. 

2.  Elevavitque  voccmcumflctu  :  qiiam  audic- 
runt  v£gyptii  ,   oiniiiri|ue  domus  Pharaonis. 

3.  Et  dixit  fratribus  fuis  :  Ego  fum  Jofepli  : 
adhuc  pater  meus  vivit.'Non  poterant  refpon- 
dere  fratres  nimio  terrore  perterriti. 

4.  Ad  quos  ille  clemeiiter  :  Accedite ,  inquit, 
'AH,  7.  ad  me.   Et  cam  accc-n'tflent  prope  ,  Ego  fimi ,  air, 

!$•  Jofcph  ,  fratervcrtcr,  quern  vcndidiftis  ill  jEgyp- 

tura. 

5.  Nolitc  pavere  ,  neque  vobis  durum  elTe 
videatur  quod  vendidillis  me  in  liis  regionibus : 

Jtif.  Jo.  pi^o  falute  enim  veftra  raifit  me  Deus  ante  vos  in 
■J.O.  jEgyptum. 

6.  Biennium  eft  enim  quod  ccepit  fames  efle 
in  terra  :  &  adhuc  quinque  anni  reftant ,  quibus 
nee  arari  poierit  nee  meti. 

7.  PrxMiiiiitque  me  Deus  ut  refervemini  fuper 
tcrram ,  &  efcas  ad  vivendum  habere poflitis. 

8.  Non  veftro  confilio  ,  fed  Dei  voluntate 
hue  miHus  fum  :  qui  fecit  me  quafi  patrem  Pha- 
raonis  ,  &  dominum  univerfi:  domus  ejus  ,  ac 
principem  in  omni  terra  ^Egypti. 

9.  Feftinate,  &  afcendite  ad  patrem  meuni, 


Versio    antiqua. 

1 niidienint  aurcm  omncs  .tgyptii,  5:  an-     AHg.Uim.  iZ%, 

cUtiim  ell  in  domo  Pluraonis.  ».  5.  }57-/- 

3 .  Dixit  aiitcm  lofepli  ad  fratres  fuos :  Ego  fum  /.mhr.  Jr  W.  e. 
Jofeph  :  adhuc  pater  mcus  vivit? 11.  m.  506.*.«. 

4 Accedite  ad  me  :  &  acceflerunt  ad  ilium  > 

&  dixit:  Ego  iiim.lolcph  fr.uer  \cller , qucm vos 
tradidirds  in  TEgyptum. 

■;.  Nunc  ergo  nolite  mnefti  effe,  neque  vobis 
durum  \ideatur  quoniam  hue  me  vendidiilis  :  ad 
vitamenim  \ctlram  milit  me  Deus  ante  vos. 


7.  Mifit  enim  me  Deus  ante  vos  remanere  .4«f ;?»«/?.  14I 
Vellrum  reliquias  fuper  terram,  6c  enutriie  vef-  »»Gf».  ».5.414. 
trum  reliqiuarium  magnum. 


9 Afcendite  ad  patrem  meum  ,  &  dicire 

&  dicetis  ei ,  H;cc  mandat  filius  tuus  Jofeph:     illi :  Hxc  dicit  filius  tuus  Jofcph  :  Fecit  me  i:ei.s 

r,...„  f.„:,  „,=  j„„; ,  .,„:.,..r%.  ,„„„  x- .: .     dominum  totius  terrx  .-Eg)  pti :  defcende  ergo  Ad 

me,  ne  ftereris, 

10.  &:  habitabis  in  terra  Gefem  Arabioe :  &  eris 
prope  me  tu ,  &  filii  tui ,  &  filii  filiorum  tuo- 
rum 


Deus  fecit  me  dominum  univerfs  terr^  vEgypti  : 
defcende  ad  me ,  ne  moreris , 

10.  &  habitabis  in  terra  Geffen:  erifque  juxta 
me  tu ,  &  filii  tui ,  &  fihi  filiorum  tuorum  ,  oves 
Cus ,  &  arraenta  tua  ,  &  univerfa  qua;  portides. 

Vu 


Ambr.  I.  dejo/.i.; 
[z.  t.  I.  J07.  .1. 
y'lteron.     ijUJiff, 
541-/- 


h!lry.  t. : 


Atnhr.l.dejcf.c. 
ii.jo7.<-. 


11.  Ibique  te  pafcam  (adhuc  enim  quinque  anni 
refidui  funt  famis )  ne  &  tu  pereas ,  &  domus  tua  ,  & 
omnia  qua;  poflTides. 

li.  En  oculi  veftri ,  &  oculi  fratris  mei  Benjamin , 
vident  quod  os  meum  ioquatur  ad  vos. 

I  ; .  Nunciate  patri  meo  univerfam  gloriam  meam , 
&  cunftaqua:  vidillis  in  ^Egypto :  feftinate,  &  addu- 

NoTiE    AD    Version  EM 


LGATA       NOVA. 

cite  eum  ad  me. 

4.  Cumque  amplexatus  recidiiTet  in  collum  Ben- 


A  D 


jarain  fratris  fui ,  flevit  ;  illo  quoque  fimiliter  flente 
fuper  collum  ejus. 

I  5 .  Olculatufque  eft  Jofepli  omnes  fratres  fuos  , 
&  ploravit  fuper  fingulos  ;  poll  qua;  aufj  funt  loqui 
ad  eum. 

A  N  T  I  o  u  A  M. 


•gr.  I.  Gnc.  'lusKji iiwii- 

iiuS  )  ^-  a'  7rapfirit«f(  vAsl?  tw  'I 

a.f^f.'poli;  durS.  Quibus  alludens  Ambrof.  1.  de  Jof.  c.  12. 
col.  585.  b.  ait  :  Et  jttjjit  omnes  receJere ,  ut  cj^nojceretrtr  i 
Jrjtribns.  Auguft.  Locut.  18?.  de  Gen.  col.  557.  f,  ciim 
recagrioj'ceretur  a  ftatrihtf  (itis, 

Tf,  2.  Ita  primiim  in  Gracco  :  Kttl  dtun;  ipx-m  /atli 
XAat'3-/i?,  quod  Aug.  ihid.  ita  exprimit,dicens  :  Flevit  Jo- 
feph ,  Ambrol.  vero  ,  I.  de  Jof.  c.  12.  col.  yo6.  b  .Et  emit- 
tens  vocem  cum  Jietu.  Sequitur  in  Gr.  'Hxfei^a*  As  Trairf; 
«r  At[vcmot  ,  >u  aKifro*'  ey^ysro  6.5  tsj-  c/xok  <t>«^a::i>  ,  ad 
verbum  :  Aiidiertint  siiitem  omnes  jEgvptii  ,  ^  aitdihile  fac- 
tum ejl  per  domtim  Ph.xraonis. 

't.  5.  Ad  verbum  c  Grsco  :  Auctor  vero  I.  de  pro- 
milT.  apud  Profp.  part.  i.  c.  51.  col.  iij.  d.  legit-: 
Ego  fum  Jofep/j  ft'iiter  vcjley  :  adhuc  pater  meus  z>ivit  ? 

if.  4.  Vijt  melius  c  Grxco,  nili  quod  iu  ipfo  deeft, 
ad  ilium  ,  poft  accejjerunt ,  uti  vos ,  ante  tradtdtjlis  ,  pro 
quo  ,  iaiJagti,  mel.  -jendtdiflis  ,  licut  infra  If.  J.  Mf. 
etiaiii  Alex,  habet  fupra  ,  iiyfiQar  Cf;;  di'T^r  ,  accejjerunt 
ad  ilhtm  ,  cum  Ambrolio. 

If.  J.  Gr.rc.  NJV  gr  ,u»  wsarS; ,  /j«  As  ,  &c.  Nunc 
igititr  ne  contriflemini  ,  &c.  ut  in  Lar.  detracla  voce  vet- 
tram  t  ante  mijtt.  Aucl.  1.  de  piomiir.  apud  Profp.  pare. 
I.e.  51.  col,  I  I  5,  d.  leoic ;  Kolite  nu-tltere  ;  non  vos  hue  me 
viijifjis  ,  fed  Deus.  Sed  Ambrol.  infra  ,  col.  507.  a.  conf- 
tanter  legit  :  Nolite  ma-fli  ejp  ;  &  port  pauca  tucfus  :  Ad 
vitam  enim  veflram  mijit  me  Deus  ante  vos^ 

Tom.  I. 


if.  7.  Similia  Graecura  exhibet,  prater  unum  ,  Cfi'r  r 
vohts  ^  loco  vefirum ,  ante  reltquias.  In  Mf.  tamen  Alex, 
legirur  ,  v^'^y.  Vocem  autem  Gra;c.  KaTcifH-l:/  ,  quain 
veiiit  htc  Augufl.  relnjuiarium  ,  melius  reddidiifet  ilU  , 
reliijiiias ,  uti  paulo  iupra  vertitur  ab  ipfo  ,  xaTaV^  -ix. 
Et  fane  noiant  editores  noflii  BB.  eo  loci  multumoiiierre 
inter  le  Mfs.  codices  ac  editiones  antiquas  ;  v.  s,.  in  edit. 
Erafm.  &  Lov.  legttur  ;  Et  enutrire  vejt-.uin  nUjHias ,  mi- 
rum  ejl.  In  Rat.  6c  Am.  lie  :  vejirmn  rtliquianim  ,  mrum 
ejl.  In  Mfs.  Vaticanis  ;  Enutrire  veflr.tmm  rtl:ijn:.irum 
magnum  femen.  InThuan.  vero  ,  Benign.  a;iifque  \  etuft. 
codd.  optim.t  notje  ,  vejlrum  reli^iti.irium  m.%gnum ..  uC 
fupra.  Errandi  ncmpe  librariis  occalio  fuic  voxUii'^ara, 
reliijui.triiim  ,  qua  rame.n  ulura  fuiife  volunt  Augulii- 
num  ,  I.  y.  confe:!'.  c.  8.  n.  15.  col.  114.  d.  auciore 
Mf.  veterrimo  Corb.  licet  alii  plerique  Mis.  cum  ediit. 
contradicant.  Vide  lis  plura  ibid. 

if.  9.  Eadera  pariter  exfbnt  Grxce ,  nili  hoc  exci- 
pias  ultimum  ,  nnl  ,«1!  ^s/r;;;  ,  ^  ne  jleieris  ,  loco  ne  jle- 
teris. 

t.  10.  Nil  Gra!co  fimilius  ;  in  edit,  ramen  Compl. 
deert  vox  'AfaE.a;.  Unde  Hieron.  loco  cir.  ait  :  lUc  , 
Arabia:  ,  addttnm  ejl  :  in  Uel-rjis  enim  vtlumimbss  non  ha- 
betiir:  unde  ($  error  increbuit ,  quod  terra  Gejpn  in  Ar.t- 
bia  Jit.  Porroji  ,  ut  in  nojlrts  ceditibus  ejl  ,  per  extremHm 
m  ,  jcribitiir  ,  Gefem  ,  qned  mibi  ntqn.tquam  pl.uet , 
ierr.im  Jignatcomflniam  ;  Gcllem  enim  in  imbrem  vertitnn 
Obfervat  etiain  Maiiiauxus aufter ,  not.  d.  in  huuclcc. 


ii6  LIBER     GENESIS.     Cap.   XLV. 

Versio   a  n  t  1  q  u  a.  Vulgata    nova. 

jiag.liitui.iZ^,      1 6.  Et  divulgata  eft  vox  in  domo  Pharaonis,  i6.  Audkumque  eft  ,  &  celebri  fermone  vul- 

»-3-557-/'             dicenrcs:  Veneruntfratres  Jofeph gatum  in  aula  regis  :  Venermit  fiatresToleph:& 

gavifus  eft  Phaiao  ,  atque  omnis  familia  ejus. 

hiirm.    ijuxfl.      1  J.  Dixit  aiitcm  Pharao  ad  Jofeph :  Die  fratri-  i  ^ .  Dixitque  ad  Jolcph  ut  imperai et  fiatiibu» 

B«ir, », z,  /43.3.   bus  tiiis :  Hoc  tacite ,  onerate  vehicula  veftra ,  &  fuis ,  dicens :  Oneraiites  jumenta ,  ite  in  terranj 

ite  in  terrain  Ciianaaii.  Chanaan  » 

VuiGATA       NOVA. 

1 8.  &  tollite  inde  patrem  veftrum  &  cognationem,     gum :  &  dicito :  ToIIite patrem  veftrum ,  &  properate 
&  venite  ad  me  :  &  ego  dabo  vobis  omnia  bona  &-     quantocius  venientes. 

gypti,  utcomedatis  medullam  terra;.  lo.  Nee dimittatis  quidquamde fupelledili veftra: 

1 9.  Pr.-Ecipe  etiam  ut  tollant  plauftra  de  terra  M.-     quia  omnes  opes  ^gypti ,  veftrse  erunt. 
gypti ,  ad  fubveftionem  parvulorum  fuorum  ac  conju- 

Versioantiqua,  Vulgata    nova. 

rW.  21 &  dedit  illis  cibaria  in  via.  1 1.  Feceruntque  filii  Ifrael  ut  eis  mandatum 

fuerat.   Quibus  dedit  Jofeph  plauftra  ,  fecundiim 
Pharaonis  imperium  :  &  cibaria  in  itinere. 

ViriCATA       NOVA, 

11,  Singulis    quoque         s.1 ^3.  Fide  Not.  1;.  tantumdem  pecunis  8c  veftium  mittens  patrl 

proferri  juflit  binas  ftolas :  fuo  ,  addens  &  afinos  decem  ,  qui  iubveherent  ex  om- 

Benjamin  vero  dedit  trecentos  argenteos  cum  quinque  nibus  divitiis  ^gypti :  &  totidem  afinas ,  triticumin 

ftolis  optimis  :  itinere  panefque  portantes, 

Versio    ANTiQU  A.  Vulgata    nova. 

Amh.  I.  dejcf.  c.     ^4-  Dimifit  autem  fratres  fiios ,  &  abierunt ;  &        14.  Dimifit  ergo  fratres  fuos ,  &  proficifcen- 
13. 508. </.  1. 1,      dixit  illis  Joleph  :  Nolite  irafci  in  via.  tibus  ait :  Ne  irafcamini  in  via. 

UiJ.f.  509. /J.      115.  Et  afcenderunt  de  iEgypto,&  venertintin         15.  Qui  afcendentes  ex  yEgypto,  venerunt 
*•'•  terram  Chanaan  ad  Jacob  patrem  fuum.  in  terram  Chanaan  ad  patrem  fuum  Jacob. 

2.6.  Et  nunciaverunt  illi ,  dicentes :  Quia  Jofeph        16.  Et  nunciaverunt  ei ,  dicentes :  Jofeph  fi- 
filius  tuus  vivit :  &  ipfe  eft  princeps  totius  terras    lius  tuus  vivit :  &  ipfe  dominatur  in  omni  terra 

>Egypti expavit  mente ,  non  enira  credebat  eis.    /Egypti.  Quo  audito  Jacob ,  quafi  de  gravi  fom- 

no  evigilans  ,  tamen  non  credebat  eis. 

27 Fide  Not,  17.    Illi  econtra  referebant  omnem  ordinein 

.  rei.  CJimque  vidifTet  plauftra  &  univerfa  qua;  mi- 

ferat,  revixit  fpiritus  ejus, 

i8 Magnum  mihi  eft  fi  adhuc  filius  meus  Jo-        18.  &  ait :  Sufficit  mihi  fi  adhuc  Jofeph  filiu* 

feph  vivit :  ibo,  &  vibebo  ilium  priufquam  mo-     meus  vivit ,  vadara  ,  &  videbo  illura  antequaia 
riar.  moriar. 

NotjE   ad   Verxionem   antiquam. 

0)  Hoc  quoque  modo  fuifTe  fcriptum  nomen  ,  Gefem  ,  \a  col.  507.  f.  Vantur  home  fiol.t ;  &  infra ,  Trecenii  aurii , 

»)  Latinis  exemplaribus  >  quae  Hieronymus  ,  nojlroi  coditei ,  ^  qjtinqite  fiol<t  diverji  cohris  sonfernntJtr.  Nobilius  vcr- 

»>  vocat  ,  Laiiiiorum  fcilicet  codices  ,  quibus  ante  Hieron.  tit  ,  quinque  ftolas  eximias  ,  ahi ,  miitatcrias. 
»>  ufs  funt  Oci-identis  Eccleli*  :  unde  licet  Hieronymus  if.  15.  Ita  Grscce  :  Ka<  tm   -rrxlpi    uvtv  aVf£-f/,>f  xx'x 

textum  fup.  referendo,  correxerit  Grffimi  alterutn  legen-  tu.  aura  ,    i)  JVehu  otti   a/foirxq  dm  itiiTay  tZi  ccyx^xi 

di  modum,  fcilicet ,  Gefem  ,  pritulimus ,  codicum  illo-  Ai-yu-rrTH,  &c.  Similiter  apud  Ambrof.  ubi  fup.  col.  50?, 

rum  auiftoritate  ,  quorum  noftrum  eft  piimigeniam  exlii-  c,  Et  pramittuntur  fatri  mutiera fortant  hxc  mimira  aji- 

bere  fcripturam.  In  Grjeco  etiam  conftanter  ViQifi.  «i ,  *c. 

*.  i(S.  Eadem  funt  in  Grarco  ,    pra;ter  hoc  ,   «.';  to»  if.  14.  Similiter  in  Graco,    detrailo  nomine  Jefiph  i 

tmr  ^afxoi ,  ■pro  in  rlomo  Plimnonii :  Addkui  etiam  :  sxa-  in  edit,  tamen  Aid.  ponitur  port  i/jm//S'f/jn/f»i.  Eadem  me- 

f«  As  <t>«f«m  »    J)  «   ^ify.-^fix    cru'ii  ,   g.ivifiis  eft  nMtem  morar  Tertul.  1.  de  orar.  c.  10.  p.  182.   a.  his  verbis  :7o- 

Pharat ,  ^familia  ejus.  Similiter  apud  Ambrof.  1.  de  Jof.  feph  dimittem  fratres  fuos  ad  perdiicenium  patrem  .'  {^  w  > 

c.    i;.  col.   J07.  e.  El  ga-jifiis   eft  Phurao  ,   quid  Jofeph  inqiiit,  irafiamirii  in  -via.  Grxc.  fii  ofyit,^^!. 
agnovijfei  fratres  ftios  ,    unde   ^  vttlgata  eft  vox  in  dorna  Tf .  15*  Ad  verbum  e  Gracco. 

tharao.  1?.  z6.  Itidem  Grsece  ,  nili  quodfub  finem  legitiu- ,  K«J 

Tf.   17.  Ad  verbum  e  Gr.  pratter  unum  ite  ,   pro  quo  f^tV"  tJ  S imola  'laxtu'fi"  ii  7«f  =V/s-ei/«i'  dului'    &  apud 

u.-7rf>S-(TC.   abite.  Addit  Hieronym.  ibid.  Pro  vehiculis  ,  Ambrof.   ibid.   Vtide  {^    de  Jacob  fcriptum  efi  :  Expavit 

qtix  LXX.  55  Theodolio  ,  to.  fopclx  ,  inierpretati  funt ,  ju-  mente  ,   &c.  ut  fup. 

mcnta  ^reliqui  Iranfttilerunt.  In  quibuldam  libris ,  rocofKC,  Tt.  17.  Ambrof.  addit  ibid.  Expavit  affeUx fed  poped- 

inal.  (pofTi'd  ,   tefte  Nobilio.  Eadem  narrat  Ambrof.  l.de  qaim  gefta  cognovit  ,  tantis   beneficiis  {5  operibus  dehnitus 

Jof  c.    15.  col.  J07.  e.  his  verbis  :  Ei  horiatus  eft  fane-  refumpjit  fpiritam  ,  dicens  :  quibus  relpondent  Graeca  :  'I- 

tw»  Jofeph  (Phzxao)  ,  ut  f  aires  fuos  invitei ,  lit  veniant  /w    /«   rii  indi,ai; ,  «5    d^i^!i>-i>  'lump,  iVs  ««>«£;> 

turn  patre  ,  ^  mandat  impleri  eorum  farcinas  tritico  ,  ^  vc-  etvTcv ,  x'£t,ctveufyc=  to  'sjviufiia  'laxoiC  ry  rraipo^  dvl-jt  y.  Vi~ 

hicula  dari.  dens   autem  plauftra  ,  qtue  miferat  Jojtph  ,  ut  ajpimerent 

if.  II.  Gr Kal   fA-jixtr   dvrw  sTiQi'^infiir   fi'i   -nt  4itm ,  revixit  fpiritus  Jacob  p.uris   eorum. 

iAit.  If.  18.  Eadem  prorfus  in  Craeco  ,  prscter  hoc  ,  wof.V' 

V.  li.  Sequitur  in  Gnco  :K«1  9ram  «JViuuf  <ric(^a?  ro-  ^tk  J'^o^»' >  profedus  videbo,  pro  ibo  ^  videbo.  In  Gr. 

^a5'  Tw  (Te  BsKa^I^  j^Twx:-  T/xttxcciV;  vpuev?,  k.  -rcUii  e^«>-  etiam  fie  invertuntur  verba  :  iii  'Iwch^  0  ^Ijo;  j«y  ^« ,  ac 

jiae^^ms  rwct';.  Hsec  Ambrof,  fig  teddit,  1.  de  Jof,  c.  13.  in  Mf,  Alex,  >  i/is;  ^  'iMitip  ?>?,  ut  fup.  if,  16, 


^li^ 


LIBER     GENESIS.     Cap.    X  L  V  I. 


117 


CAPUT     XLVI. 


VULCATA      NOVA. 


Rofeftufque  Ifrael  cum  omnibus  qu.r  Iia- 
bebat ,  venit  ad  Puteum  juramenti 


& 


p 

maaatis  ibi  viftimis  Deo  patris  fui  Ifaac  , 

1.  audivit  eumper  vil'ionem  nodis  vocantem 
fe ,  &  dicentem  fibi :  Jacob,  Jacob : cui  refpondit : 
Ecceadfum. 

3 .  Ait  illi  Deus  :  Ego  fum  fortifTimus  Deus 
patris  tui :  noli  timere ,  defcende  in  ^Egyptum  , 
quia  in  gentem  magnam  faciam  teibi. 

4.  Ego  defcendam  tecum  illuc  ,  &  ego  inde 


Versio    antiqua. 

1  T~|*  T  elevans  fe  Ifr.icl ,  vcnit  nd  laircum  jun- 
J^menti,  immolavirquc  hcftiam  Deo  patris 

fui  Ifaac. 

2.  Dixit  autem  Deus  ad  Ifiael  in  vifu  node , 

dicens :  Jacob ,  Jacob :  qui  dixit :  Quid  eft  5 


Amhr.  I.  (/(•  Tof.t, 
14.1.  I.  jOJ.f, 


3.  Et  Dominus  ait :  Ego  fum  Deus  patrum 
tuorum  :  noli   timere ,   defcende  in  yEgyptum , 
in  gentem  enim  magnam  £\ciam  te  ibi. 
A.  Ego  defcendam  tecum  in  jEgyptum ,  &  ego 
adducani  te  reveitentem  :  Jofeph  quoque  ponet    dcducam  te  in  perpetuum  :  Jofepfi  mittet  ma-  ■ 
manus  fuas  fuper  oculos  tuos.  num  fuper  oculos  tUOS. 

J .   Surrexit  autem  Jacob  a  Puteo  juramenti : 
J3. 7.  tuleruntque  eum  tilii  cum  parvulis  &  uxoribus  fuis 
'5'  in  plaullris  qus  miferat  Pharao  ad  portandum  fe- 

ncm  , 

6.  &  omnia  qui  poflederatin  terra  Chanaan  : 
vcnitque  in  iEgyptum  cum  omni  femine  fuo  , 

7.  filii  ejus,  &  nepotes,  filia;,  &  cunfta  fi- 
mul  progenies. 

8.  Hxc  funt  autem  nomina  filiorum  Ifrael  , 
qui  ingrefli  funt  in  jEgyptum  ,  ipfe  cum  liberis 
fuis.  Priniogenitus  Ruben. 

V  U  I  G  AT  A 


Amtr.iliiJ,  JiO, 


hf.14. 

4- 
P/.  104. 

J.J2.4. 

Txcd.  I. 

1.  6.  14. 

Nhw. 

i5.y. 

i.Par. 

y.  I.  3. 

Ex.6.zs. 

I.Par. 
4.24. 

t .  Far. 
6.1. 

I.Par. 
z.  5.  4. 
zi. 


6 intrarunt  in  ^Egyptum,  Jacob,  &  omne 

femen  ejus, 

7.  filii,  &  filii  filiorum  ejus ;  filix ,  &  filis  filia- 
rum  ejus  cum  eo 

8.  Ha'c  autem  nomina  filiorum  Ifrael,  qui 
intraverunt  in  ;Egyptum  fimul  cum  Jacob  patre 
fuo 


Aug.<jn.tji.  .49. 
iiiGin.t.  5.414.», 


Aug.  I.  l6.'!ecitl. 
De!  ,   c.    40.    t.   7. 


NOVA. 


mortui  funt  autem  Her  &  Onan  in  terra  Cha- 
Natique  funt  filii  Phares :  Hefron  &  Hamul. 
Filii  Iffachar  :  Thola  &  Phua  &  Job  &  Sera- 


9.  Filii  Ruben  :  Henoch  &  Phallu  &  Hefron  &  Zara  : 
Charrai.  naan. 

10.  Filii  Simeon  :  Janiuel  &  Jsmin  &  Ahod,  &  ij. 
Jachin  &  Sohar,  &  Saul  filius  Chanaanitidis.  ton. 

I  I.   Filii  Levi  :  Gerfon  &  Caath  &  Merari.  14 

I ;.  Filii  Juda  :  Her  &  Onan  &  Sela  &  Phares  & 

VuLGATA     NOVA. 

15.  Hi  filii  Li.-E  quos  genuit  in  Mefopotamia 
Syria  cum  Dina  filia  fua  :  oranes  anirn»  filiorum     Mefopotamia  Syri.^  ,  &.  Din.un  filiam  ejus  :  om 
ejus  &  fiiiarum,  triginta  tres.  nes  animx ,  filii  &  lllix  ejus ,  triginta  tres. 

VuLGATA       NOVA. 

1 6.  Filii  Gad  :  Sephion  &  Haggi  &  Suni  &  ECe-  18.  hi  filii  Zelphs  ,  quam  deditlaban  tix  fiiiae 
bon  &  Heri  &  Arodi  &  Areli.                                            fu« :  &  hos  genuit  Jacob  fedecim  animas. 


I.  Far.  7.  r. 


Filii  Zabulon :  Sared  &  Elon  &  Jahelel. 

Versio   antiqua. 
i^.  Hi  filii  Lix,  quos  peperit  ipfi   Jacob  in 


Aiig.qiixft,  I^t. 
iitC't.t,  J.4IJ.<:. 


I.  Par, 
7.30. 


Sup.  41. 

50.48. 

J- 


1  7.  Filii  Afer  :  Janine  &  Jefua  &  JefTui  &  Beria, 
Sara  quoque  foror  eorum.  Filii  Beria  :  Hcber  &  Mel- 
chiel : 

V  u  X  G  A  T  A 


19,  Filii  Rachel  uxoris  Jacob  :  Jofeph  &  Benja- 


min. 


NOVA.  Versio    antiqua. 

10.  Natique  funt  Jofeph  filii  in  terra  jEgypti ,      io Fadi  funt  autem  filii  Manafle ,  quos  ge- 

Notje    a0   Versionem   antiqua  m. 


WiroH.     ijuuft, 

H»i),  t.  J.  J45.  i'. 


V.  I.  Grijec.  primo  habet  : 'AWfa;  iAe  'Iff a»> ,  aVTo; 
5,  'Trivia.  Tflc  at>7?,  «^.9"=''  »  &c.  ut  in  Lat.  At  in  Mf.  A- 
lex.  defunt ,  «V/c;  K^'Tra.v'ja.  ra  ai'x?,  uci  fup.  apud  Am- 
brof.  In  edit.  Compl.  deeft  tantiim  ,  «'k/o';.  Verbum  au- 
tem ,  x'wa.ftt.^  ,  reddit  Nobilius  iflo  ,  p-omovctis  ,  addic- 
que  ,  fie  in  libris  feqq.  a  Patribus  transfcrri  dictionem  if- 
lam  \  Ambrof.  tamen  fuum  Icgcndi  modum  confirmat  in- 
fra ,  dicens  .■  Mertto  eUv.uitr  qui  fej}inat  ad  Chrifinm  ;  de- 
inde  :  Pri'iis  fe  elcv.ivit  ,  foflea  immclavit ,  ut  videatur  le- 
gilfe ,  e'Wca;. 

"t.  z.  Grace.  Ekte  </\.=  «'  ©50;  t«  'IcpotHA  ev  i^xfinli  th; 
r[^;i/o;  ,  £(Va>K*  'la/.c^o  ,  'Ia)t:J£*  o  j  e  ErTre'  Ti'  fV'»*  i  Hie- 
ron.  I.  j.contr.  Pelag.  to.  4.  col.  J  58.  c.  Dixit  autem  Deus 
ad  Ijrael  in  -jijione  ttoilis  :  Ega  fum  Deus  ,  Sec.  de  V.  3. 
Auguft.  veto  Locut.  185.  de  Gen.  to.  5.  col.  557.  g. 
pollrema  iic  reddit  ;  At  ille  refpmdit :  Omd  ej}  ?  dicens  ; 
additque  :  Ordo  eft  :  At  tile  rejpotidit ,  dicens :  ^tid  eft? 
similiter  in  Mf.  Alex.  T/  sV;  ;  ^sTcop ,  in  edit.  Compl.  T/ 
tjiy  \  fi-TTsy  coz/w  0  ©so; ,  ?,s'ycay. 

Tt".  5.  Graec.  'O  JVs  ?^sfei  eiylu'  'E7W  s'/ni  0  ©eo;  tajy 
TrciTifjir  OK*  ^li  .poCf  «.ci/xCmm  ,  Sec.  ut  in  Lat.  Hieron. 
1,  5.  contr.  Pelag.  to.  4.  col.  558.  c.  Ego  Jum  Deris  pa- 
trum  tiiornm;  noli  Itmeie  defcendere  in  jtgypliim  ;  in  gen- 
tem emm  magnam  faciam  te  shi.  Autl.  I.  de  ptLimilf.  ap. 
Profp.  part.  i.  c.  52.  col.  115.  d.  Neiime.js  defcendere tn 
j£gypt:tm  ;  in  gentem  enim  magn.im  conp.nttam  te  illic. 

t..  4.  Ruclus  liabei  Ambiof,  I,   t,  de  Jatub  1  c,  9. 


col,  472.  b.  Defcendam  tecrim  in  jEgifitim  ,  C?  ego  dedii- 
cam  te  in  perpetuum  :  6c  infia  loco  cit.  de  Jof.  col.    yio. 

b.  Jofeph  immittet  tnanns  fuper  ocuhs.  Auguft.  vero  Lucur. 
186.  de  Gen.  to,  3.  col.  337.  g.  P go  de ,cendam  tecum  in 
A-gyptum  ,  'i^  ego  afcendere  te  faciam  in  fnetn  ;  addit- 
que :  Jic  httbent  Grxci  ,  quod  Lattnt  hahent :  Et  ego  dedftc.ini 
te  in  fineni.  Hieron.  1,    3.  contr.  Pelag.   10,4.  col.  538. 

c.  Et  ego  dej'cendam  tecum  in  Agjptum  ,  ^  educ.tm  tt 
inde ,  ^  ponet  Jofeph  manus  fuas  jupcr  oculos  tttos.  AujfV. 
1.  de  promilf.  ap,  Prolp.  part.  i.  c.  32.  col.  114.  a.  £1 
filius  tnus  Jofeph  ponet  digitos  fuos  fuper  oculos  tuos.  Gr. 
Kal  e7<j  r.cci a.^i(\)iiiu  furot  n  !i<  Aivi/Tr/c/,  j  tycD  «'  «£■- 
Cocw  Cf  £15  Tsxti'  5  '1010110  iirttiLMl  tiii  X'^f  *S  '"'''"''  -'"^' '  *^* 
ut  fup. 

•t.  6.  Itidem  in  Gr«co  ,  nifi  quod  additur  in  fine,  n'T 
ai/TiT  ,  jemen  ejus   cum  eo  ,  quod  omittit  Augud. 

f.  7.  Gra:c.  ponit  fj.ci' a.ini\  cum  eo ,  puil  fliorum 
ejus  ;  non  veto  port  fili.triim  ejus  ;  catcta  quadrant  ad 
verbum.  Vide  lis  Auguft.  infra  ,  ubiquxiit,  quemododi- 
catfilias  ,  ^filias fiiiarum  ejus  (rim  eo  ,  c'limfiUtm  uriam  It- 
gatur  hahurffe  ,  nempe  ,  Dtn.rm :  vid.  etiam  1.  16.  de  civit. 
Dei,  c.  40.  to.  7.  col.  451.  a,  nee  non  Ambrof.  1.  1.  de 
Jacob  ,  c.  8.  to.  I.  col.  471.  b. 

t.  8.  Similiter  in  Graeco.  Vid.  feqq.  apud  Auguft. 

t.  I  J.  Ita  in  Grjcco  ad  verbum,  excepto  uno  ,  ejus, 
port  fili-e  ,  quod  deeft.   Vide  Auguft.  ibid. 

f.  19,  H«c  piuno  kguutui  CisU  '•  'tifixn  A«  f'lii 


11« 


LIBER    GENESIS.     Cap.   XLVI. 


Versio    antiqua. 
nuit  ei  concubina  Syra,  Machir;&  Machir  ce 


t.Par.7.  6.2.1. 


Amtr.inTf.  IlZ. 
»,  I.  ion.  d, 

Hieron.     y^/?. 
Meir.t.i.J^i.i. 


VULGATA     NOVA. 

quos  genuit  ei  Afeneth  filia  Putiphare  facerdotia 
nuit  Galaad  :  tilii  autem  Hphraim  fratris  Manane,     Heliopoleos :  Manafl'es  &  Ephraim. 
Suthalaam,&  Thaam  :  tilii  verb  Suthalaam,Edem. 

VuLGATA       NOVA. 


1 1 .  Fide  Not. 


1 1.  Filii    Benjamin  : 
Bela  &  Beclior  &  Asbel 

&  Gera  &  Naanian  &  Echi  &  Ros  &  Mophlm  & 
Ophim  &  Ared: 

11.  hi  filii  Rachel  quos  genuit  Jacob  :  omnes  ani- 

VeRSIO     ANTIQUA. 

25.  Hi  filii  Bala,  quam  dedit  Laban  Rachel 
filix  fux :  &  peperit  hos  Jacob  animas  ieptem. 


mx  ,  quatuordecim. 
2  5.  FiliiDan  :  Hufim, 
14.  FUii  Nephdiali :  Jafiel  &  Guni  &  Jefer  &  Sal- 


lem. 


2(5.  Omnes  ergo  animx,  qux  ingreflx  funt 
cum  Jacob  ^gyptiim ,  &  qiix  exierunt  de  temo- 
ribus  ejus,  abfque  mulieiibus  filiorum  Jacob,  a- 
nimx  lexaginta  fex. 

27.  Ulii  autem  Jofeph,  qui  natifunteiin.'Eg}'p- 
to ,  animx  novem.  Omnes  ergo  animx ,  qux  in- 
greffx  ilint  cum  Jacob  in  ^'Eg)-ptum,  ibptuaginta 
quinque, 

NotjE   ad    Versionem 


VULGATANOVA. 

15.  Hi  filii  Bals,  quam  dedit  Laban  Raclieli 
fili^  fuGE  :  &  hos  genuit  Jacob  :  omnes  animas 
feptem. 

16.  CunftE  animi ,  qui  ingreffk  funt  cum 
Jacob  in  Agyptum  ,  &  egred's  funt  de  femore 
illius  ,  abfque  uxoribus  filiorum  ejus  ,  fexaginta 
fex. 

17.  Filii  autem  Jofeph  ,  qui  nati  funt  ei  in 
terra  yEgypti ,  anim^  dus.  Omnes  anims  do-      Deiit, 
mus  Jacob ,  qua;  ingrefl:E  funt  in  vEgyptum ,  fue-  lo.  is- 
re  feptuaginta. 


A  D 

Jmii/p  eV  v"  Ai'7uVTif  ,  t?  iTinir  i'jIo'AQn/sh  ^uyeirvp  IIe- 

Hieron.  ibid.indicat ,  dicens  :  F^ir/iVm  55  Man.j(J> ,  ante- 

au.i,ii  J.uoh  intr.iret  in  jEgjftum w.jlj  /«Ht  de  Ajemth 

tiitipharis  filii  lit  jEgyfto  :  reliqua  quje  adnexuimus  fupra 
tx  eodem   Hieron.   concinunt  cum  Gr-Eco  ad  verbum, 
nil!   quod  pio  griinit ,  Gr^c.   habec  Itexs  >  peperit ;  fub- 
inde  ,  MaX'f  ^^  '  Mxchir  autem  ,   pro  Ij  Machir  ,  &  in 
fine  ,  E/mu  ,  pro  EJem  ;  fed  in  Mf.  Alex,  legitur  '&J --.u. 
Totam  veto  haiic  pe»icopen  fupeiadditam  fuill'e  ,  Hiero- 
rymus  ipi'e  '.eftaiur  ibid,  dicens  :   Sed  l^  Hind  quod  fupr.t 
legimits :  inAi  funt  autem  filii  Manaffe,  Sec.  additiim  rj}  : 
ji  qtiitm  id  quod  psftea  f  #-.  l6.  27.  )  legimus  ,  qu,tji  per 
antitipMJcnEm  f,idum  ejfe  defcribituy.  Keque etiim  tllo  tem- 
ftire  t  quo  ingrejpn  ejl  Jacob  Mgyptiim  ,  ejus  erant  tstatii  E- 
fhra'im  (^  Man.^Jfe  ,  ut  filios  generate   potuerint.  Habetur 
tamen  hoc  additamentum  in  omnibus  collatis  libiis ,  tefte 
Nobiiio  ,  &  refertur  etiam  a  Philone.  Idem  quoque  agno- 
vit  Auguft.  I.    \6.  de  civit.  Dei ,  c.  40.  to.  7.  col.  451. 
c.  cirni  dicat  :  Comnmmraiur  ibi  Machirfiliui  MaaaJJe  ,  iie- 
fosjoeph  ,  '(5  fjufdem  Maclir  fililis  ,   id  eft  ,  Galaad  nepos 
Maiiajje  ,  proncpis  Joseph  :  id  eft  ,,  if!  quern  genuit  Ephrxni  , 
al'er  jilin!  Jojtph  ,  id  eft  ,  Uialaam  ,  (  al.  Jutalaam  ,  vel 
VttaLiam  )  nepos  Jofeph  ;  (2  fiHus  ip/ius  Uialai  ,  idem  , 
fiepos  Fphr.tm ,  prpnepos  Jojeph  ,   qui  nulla  modo  ejje  potue- 
Yunt  quando  Jacob  in  /Egjptam  venit  ,  'i^  filtoi  Jofeph  iiefotes 
fuos  ,   avos  iftorltm  »  mincres  qnam  nozem  annorttm  pueroi 
iii-jenit.  Mirum  forte  videbirur  T/ai,iiii  ,  alteram  Ephraim 
filium  ,  cujus  meminit  Hieron.  port  LXX.  non  commemo- 
tatum  iiiilfe  ab  Auguftino ,  maximc  cum  ipfe  ibid,  dicat 
non  tantiim  nepotes ,   fed  &  prouepotes  Jofeph  inter  illos 
ixxv.  numeratos  ,    &  quaefl.  ijl.  in  Gen.  cul.  41J.  g. 
Jofeph  .^  &  filios  ejus,  non  anipliiis  qu^moclocommevnoia.- 
ri  ^  qui  numerus ,  fublato  Thaatn  ,  flare  non  polTet.  Nun 
diflimulabimus  tamen  fupra  apud  Augufl.  lococit.  de  ci- 
vit. Dei ,  lie  legi  in  editt.  Ibi  eft  fjj  Bareth  filius  ip/ius  Uta- 
iax  y  id  eft  ,  nepos  Ephnem  ,  pro  ^  flius  ipjius  XJtalax  ,  E- 
dem  ,  nepos  Yphrxm ,  fed  contra  fidem  ^F^Is,  &  LXX.  Vi- 
de infra  not.  ad  iff .  21.  zi.  26.27. 

Tf.  21.  Seqiiimr  in  Grasco  :  'T.cl  As  Bs'/aM.V"  B«>.t  , 
it,  Box^P  »  ^'  A-£m?i'  svs/ci-To  <A.;  xii'A  Ba>a  ,  Fm/;*,  jcj  No?- 
fix^ »  j. 'A/X'?  »  ^  'P:^^*  ^  Ma,w;ti]«.  rn&a/^  £/=//«-.£  Tsi* 
'ApxS^'  deinde  ,  Ou-rci  vtz\'?axyx .^'H^'^'isics  T«'iatajo,Ta- 
Qa:  a'  ^''X^'i  A5xatix7a'.  Qusrit  hic  Auguft.  qustl.  IJ2. 
in  Gen.  to.  5.  col.  41  J.  g.  Q^t'd  Jibi  t'elit  ,  quod  citm 
Jofeph  ^  filii  ejus  non  amplilts  quam  oclo  commeniorentur  , 
(  fup.  X'.  20.  )  Benjamin  -vera  i^  ejus  filii  /imttl  tindecim 
reperiantttr  ,  non  decent  ^  novem  omnes  ,  Jicut  funt  oClo  ^ 
nndecim  ,  jed  decern  ^  oUo  referantttr  in  jttmmam.  At  veto 
dicendum  •  vel  mendofum  fuilfc  codicem  Auguftini , 
quod  fortalfcillo  inter  nomina  novem  filiorum  Benjamin, 
decimi  cujuldam  nomen  male  iricpferit ;  vel  potius  me- 
moria  lapiiim  ipfiim  Auguflinum,  qui  non  fatis  attende- 
tit,  non  decern  ibid,  apud  LXX.  fed  novem  tantum  filios 
Benjamin  elVe  annumeratos  ,  qui  omnes  una  cum  ipfo 
Benjamin  &  Jofeph,  nee  non  feprem. Jofeph  filiis ,  nu- 
nierum  xviii.  conficiiint ,  non  veto  numerumxix.  ut  ait 
Augul^iuus.  Noa  ptattermittendum  tamen  id  quud  legi- 


A  N  T  I  QU  A  M. 


tiu-  infra  't.  27.  apud  LXX.  fcilicet  filios  Jofeph  ,  qui 
nati  funt  ei  in  jEgypto  ,  fuilfe  animas  novem  ;  tunc  enim 
non  jam  animae  decem  8c  oclo  ,  fed  decern  &  novem  nu- 
merand*  clfent ,  quod  faveret  Auguftino.  Verum  practer- 
quam  quod  ibi  apud  LXX.  non  numcrentiu  nil!  o6to  ani- 
mae pro  Jofeph  &  fiUis  ejus  ,  telle  ipfo  Augufiino  ,  & 
decem  pro  Ucmamin  &  novem  filiis  ejus ;  in  medio  fem- 
per  manet  difnculias  ,  nempe  quomodo  infra  f .  27.  nu- 
metenmr  ex  paite  Jofeph  &  filiorum  ejus  anima:  novem, 
cum  fupra  non  nume.ati  fini  niii  oclo  ;  ac  prsteiea  quo- 
mode  Auguft.  eodem  loco  aperte  dicat  ,  Benjamin  & 
filios  ejus  limul  undecim  repeiiri  ,  cum  apud  LXX.  noa 
legannu  nili  decem  ,  numeiaio  etiam  ipfo  Benjamin.  Vi- 
de infra  not.  ad  if  .,27. 

t.  25.  Grjcc.  OuTei  i^clBawz?  «V iV  stsz?  Ti;7f;  t» 

'loioaJS'  ■:tS',ni  «;  ^;.^x«i^■=''«•  Hi  funt  filii  BalU  qiiatti 

qas  peperit  iftos  ipji  Jacob  :  onwes  anim^z  Jcptem. 

t-  16.  Eadem  e,\ftant  Grice  ,  prater  ha;c  levia  ,  t«- 
Qa.:  Si  ,  omiies  autem.,  pro  omnes  ergo  ;  pauloque  poft, 
f .'!  A'r/i^-Toi'  ,  oi  e*£^^-3'»T£;  ,  in  .f-gyptum  ,  qui  exierunt  , 
pro  /£grptiim  J5  qux  exierunt  ;  &  in  fine  ,  -ttxciu  a'l  4''X''^ 
i(,vi'.itTa-:^  ,  omnes  anims ,  Lxvi.  loco  anim.!  ,  Lxvi.  Ea- 
dem refert  Ambrof  inPf  118.  to.  I.  col.  ion.  d.  hoc 
modo  :  Omnes  autem  anim.s  ,  qux  intravgrunt  cam  Jacob  in 
ji.gvptum  ,  qux  exierunt  de  femoribus  illtus  ,  prxter  tnulieres; 
[g  fex.'.gtnta  jex.  Item  1.  de  Ifaac  ,  c.  2.  to.  i.  col.  3J7. 
c.  Omnes  animx  qux  dejcenderum  in  jEgyptum.  Auguft. 
epift.  190.  to.  2.  col.  705.  d.  Omnes  autem  animx  y  qua 
introierunt  cum  Jacob  in  ^Egjptiim  ,  qui  exierunt  de  femo- 
rthus  ejus.  Similiter  qusft.  150.  in  Gen.  to.  5.  col.  414.  g. 
Exierunt  de  femoribus  ejus  animx  i  &  quacft.  I J2.  col.  41  J. 
c.  Legitur ,  inquit ,  fexaginta  jex  animas  intrajfe  cnm  Ja- 
cob in  Mgyptum  ,  exceptis  videlicet  filiis  Jofeph.  Et  infra 
f.  ait :  Cum  feptuaginta  jex  hommibus  Jacob  in  .-Eg-fptum  , 
eliam  ficundiim  Hebraicam  'ueritatem ,  perhihetur  intr.ijfe.  He- 
fych.  1.  I.  inLevit.c.  2.  col.  J7.  g.  legit  ;  Cunclx  animx, 
qux  ingiejjx  funt  cnm  Jacob  in  .igyptiim  ,  J5  egrejji  de  femo- 
ribus ejus  ,  ab'que  uxoribus  filiorum  ,  feptuaginta.  Addit 
Hieron.  fupra  :  Qund ,  excepto  Jojeph  ^j filiis  ejus  ,  J'eraginla 
fex  animx  ,  qux  egreJJ'x  funt  de  femoribus  Jacob  ,  inlroit- 
runt  .-Egyptnm  ,  nulla  dubitalio  eft.  ha  enim  ^  pautatim 
per  flngulos  fupp:!iatus  numerus  afproliat ,  ^inHebriis  vs- 
licminibifs  imenitur. 

If.  27.  Similia  Gr^c.  habet  ,  prxter  feqq.  ii  -/JT  Ani/tn' 
tec  ,  vel  Krtu-ri  ,  in  terra  ^f-gyp'-i  ;  pro  in  Mgypto  i  fal. 
tainen  sV-AiVtirTa,  &  paulo  port  ,  ^«(^ai  4i'X^'  c'zK '!«- 
fX  ,  omnes  animx  domi'is  Jacob ,  loco  omnes  ergo  animx  i 
&  in  fine  ,  -^I'X^i  ^CAiptmotlaasrTS  ,  animx  Lxxv.  A- 
pud  Ambrof  1.  6.  Hexa.  to.  i.  col.  ijo.e.  iic  :  Tilii  au- 
tem Jojeph  ,  qui  ficli  funt  ei  in  jfgypto .,  animx  novem.  Om- 
nes ergo  animx ,  qux  intraverunt  cum  Jacob  in  .■fgyptum  , 
feptuaginta  quinque.  Item  I.  de  Jofeph  ,  c.  14.  col.  5 10.  c. 
De'cendunt  in  .'ii.gvpttim  jeptuagmta  quinque  animx ;  at  in 
Pf.  43.  to.  I.  col.  871.3.  legit  -.Omnes  animx  jeptuagmta  , 
qux  dej'cenderiitit  in  .fy/ptum  ,  non  frpluag.  quinque.  Au- 
guft. veto  quxft.   I  J2.  in  Gen.  col.  415.  c.  ait  :  Filiis  Jo^ 


feph  annmaeratis  ,  infetti  -.jeptuagmta  quinq 


ue  animas 


/«#. 


»»>   qiiil/us  Jati/l)  iiitravtt  in  ^gyftuvi.  Similiter  Jiabet 


LIBER.     GENESIS.     Cap.    X  L  V  I. 


VuLGATA      NOVA. 

tS.  Mifitautem  Judam  ante  fe  ad  Jofeph  ,  ut 
«nnciaret  ei ,  &  occurreret  in  Geflen. 


119 

V  E  R  S  1  O     A  N  T  I  Q  U  A . 

28.  Judam  vero  mifit  nntc  fe  ad  Jofeph,  ut 
occurreret  ei  ad  urbem  Heroum  in  terrain  Ka- 
mcire. 


Jiierm.  uH  f»p. 


VULGATA       NOVA. 


19.  Quel  cum  perve-         it; 30.   Fide  Not. 

nilTet  ,  jundo  Joleph  cur- 

ru  fuo  ,  afcendit  obviam  patri  fuo  ad  eundem  locum  : 

Tidenfque  eum  ,  irruit  fuper  collum  ejus  ,  &  inter 

VuLGATA     NOVA. 

3 1.  At  ille  locutus  efl:  ad  fratres  fuos,  &  ad 
•mnem  domura  patrisfui  :  Afcendam&nunciabo 
Phaiaoni ,  dicamque  ei  :  Fratres  niei ,  &  domus 
patris  mei ,  qui  crant  in  terra  Chanaan ,  vene- 
runt  ad  me; 

ji.  &  funt  viri  paftores  ovium  ,  curamque 
habent  alendorum  gregum  :  pecora  fua  ,  &  ar- 
nienta  ,  &  omnia  qua;  habere  potuerunt ,  addu- 
xerunt  fecum. 

5  J .  Cumque  vocaverit  vos ,  &  dixerit :  Quod 
eft  opus  veftrum  ? 

54.  Refpondebitis :  Viri  paftores  fumus  fervi 
tui ,  ab  infantia  noftra  ufque  in  prasfens ,  &  nos 
&  patres  noftri.  Hac  autem  dicctis ,  ut  habitare 
poffitis  in  terra  Geflen  :  quia  deteftantur  JEgyp- 
tii  omnes  paftores  ovium. 

NotjE    ad   Versionem 


amplexus  flevit. 

5  o.   Dixitque  pater  ad  Jofeph  :  Jam  Ixtus  moriar  , 
quia  vidi  faciemtuam,  &  fuperftitem  te  rehnquo. 

Versto    antiqua. 

_  3  r Afccndcns  nunciabo  Pharaoni ,  &  dicam    Au^.  tmii.  i8 

ei :  Fratres  mei,  &  domus  patris  mei,  qui  erant  '•  5. 5j8..>. 
in  terra  Chanaan ,  venerunt  ad  me : 


32.  \m  autem  funt  paftores,  viri  enim  peco- 
riim  nutritores  erant :  &  jumenta ,  &  eves ,  &  om- 
nia fua  adduxerunt. 


34...,.  abominatio  eft  enim  iEg;)'ptiisommspaf-    ^v^.jH^yj.iy^. 
tor  ovium.  »»Gf».(.  j.416..;. 


A  N  T  I  Q  u  a  M. 


Auft.  1.  de  promiff.  apud  Profp.  part.  i.  c.  jz.  col.  1 14.  a. 
Dejcendtt  atttem  laceb  in  jEgyptnm  cum  nnimdhit!  lxxv. 
Idem  edam  Humerus  Lxxv.  legicui  fupra  in  capitulis  libro 
Geneleos  prsefixis  ,  capir.  75.  at  in  Vulgata  ,  ficut  fup. 
apud  Ambrof.  in  Pf.  40.  limpliciier  feptti,tginia.  Hujus  di- 
veditatis  rationem  alfert  Hieron.  1.  quxlK  Hebr.  col.  543. 
b.  c.  dicens  :  Hoc  autem  quod  in  LXX.  legimus  :  Filii  autem 
Jofeph  ,  qui  nati  funt  ei  in  jEgypto ,  animz  novem  :fiia~ 
mu!  in  Hehas  pro  novem ,  ejfe  duas  ;  Ephraim  qiiippe  i^ 

Manajje  ,  anieqttam  Jacoh  intraret   in  j$.gyptiim Jed  ^ 

illiid  quod  mpra  legimus  (  t .  io.  )  de  fllils  (quinque  )  Ma- 

nalfe  &  Ephraim,  additiim   eft  ^  inqulz  ■,  Ji quidein  id 

quod  pofteci  legimus  (  "f.  25,  z/. )  qu.tfi  per  amtcipntiOTiem 
faHum  ejfe  de,criifitur.  Neque  tntm  tllo  tempore  .  quo  in- 
grejjus  eft  ],uob  tn  j-Egyptum  ,  ejus  at.ttii  erant  Ephraim  ^ 
ManaJJe  ,  ut  filios  generare  potiiertnl.  Ex  qua  mantftftnm 
eft  omnes  animas  ,  qua  jngrejjji  Junt  ^gjptum  de  fenwrthus 
Jacob  ,  fiiijjc  feptuaginta  :  dum  fexaginta  jcx  poftea  ittgrejjit 
flinty  ^  rcpererunt  in  j^gypto  tres  ammas  .  Jojeph  fcilicet  cum 
dicobus  filiis  ejus  ;  feptuagejimus  atttem  ipfe  fuerit  Jacob, 
Hanc  rem  nc  videamtiy  adversiim  Scnptura  attdoritatem  lo' 
qut  .  etiam  LXX.  Interpretes  in  Deiiteronomio  tranftttlerunt , 
quod  in  LXX.  animabtts  ingrejpts  /it  Jacob  in  j^gyptum.  Si 
quts  igitrir  uoft'-x  jententtx  rpfi  agatur  ,  Scriptttram  inter  fe 
fontrariam  faciei,  Ipji enimLXX.  Interpretes  ,  qui  bic  LXXV, 
animas  ,  per  -TTf^^/wUy  ,  cum  Jojeph  ^5  pcfterts  Juis  jEgyptum 
ir.grejfas  ejje  dixerunt  ,  in  Dettteronomio  LXX.  tanthm  intraf- 
Je  memorarunt,  Vid.  nor.  infra  ad  cap.  10.  Deut.  "t.  Z2. 
deinde  fie  pergit  Hieron.  Qiiod  Ji  e  contrarie  nobis  illud 
cpponitur  ,  quomodo  in  Ailtbus  Apoft,  in  condone  Stcphani 
dicatur  ad  poptilum  ,  Septuaginta  quinque  anitnas  ingrejjas 
ejje  j€gypliim  ,  facilis  exclljalio  eft  :  non  enim  debiiit  jandus 
Lucas  y  qui  ipjius  htftorix  Jcriptor  eft ,  in  gentes  Alhiutn  A^ 
poft.  volumen  emittens  ,  contrarzttm  aliqitid  fcrtbere  adversits 
earn  Scriptttram  .,  quajamjiteratgenttbusdivulgata.  Et  uti- 
que  mayoris  opinionis ,  illo  duntaxat  tempore  ,  LXX.  Inter- 
pretum  bahebatur  aitctoritas .,  quam  Luca.  Eandem  difficul- 
tatem  exponii  Auguft.  I.  16.  de  civir.  Dei ,  c.  40.  to.  7. 
col.  4  J  I.  a.  feqq.  his  verbis  :  Ingrejji  rejeruntur  in  Mgyp- 
tumjtmul  cum  ipfo  Jacob,  feptuaginta  quinque  homines  ,  an~ 
numerato  ipjo  cum  filiis  futs  ;  in  quo  tiujnero  dux  tantiitn 
feminx  commemorantttr ,  ttnafilia ,  neptis  altera  :Jed  res  dt- 
tigenter  con/iderata  non  indicat  quod  tanttis  numertts  fuerit 
in  progenic  Jacob  ,  die  vel  anns  ,  quo  ingrejjus  eft  in  igjp- 


ttim  :  commemorati  funt  quippe  in  eis  etiam  pronepotes  Jofeph  , 
qui  niillo  modo  jam  tunc  ejje  potuerunt.  Et  port  plura  :  In- 
troitus  Jacob  in  j€.gyptnm  ,  qitando  eum  in  LXXV.  anzmabllt 
Scriptura  commemorat  ,  »on  iinus  dies  ,  fel  unus  annus  » 
fed  totum  illud  eft  tempus  ,  quandiu  I'ixit  Jofeph  ,  per  quem 
ftliiim  eft  tit  intrarent.  Vide  etiam  quieft.  152.  &  17  j.  in 
Gen.  to.  3.  C0I.4TJ.  c.  4ZZ.  b.  Hue  etiam  redit  qujeflio 
altera  ,  eaquedifficillinia,quamindicavimus  fup.  ad  i?-.  zi. 
quaque  proponiiur  ab  Auguftino  ,  quaeft.  ijz.  in  Gen. 
col.  4:15-.  g.  atm-^e  :  Quid  Jibi  vein  quod  ,  dim  Jofeph  {^ 
filii  ejus  non  ampliiis  quam  oilo  commetnorenttty  (  fup.  T^. 
20.  J  ....  poftea  Jojeph  cum  filiis  fuis  ,  non  animx  oiio  ,  /ed 
no'jem  fuijfe  dicantur  ,  cum  otlo  iiiveniantur.  Veium  tiif- 
ficultatem  non  folvit ;  tantiim  dicit :  Hac  qua  indtffolubilia 
videntur  t  magnam  continent  fine  dubitatione  rationem  :  fed 
nejcio  utritm  pojjtnt  citncla  ad  litteram  convenire  ,  pracipue 
in  niimeris.  Vid.  not.  fup.  ad  t.  zo.  &    zi. 

ir.  28.  Ita  de  Gra;co>  verbum  e  verbo.  Aiigurt.  quo- 
que  Locut.  187.  de  Gen.  to.  ;.  col.  358.  a.  le^it  -.Ju- 
dam autem  mijit  ante  fe  ad  Jojeph  ,  lit  venire t  Jibt  obz'iaitt 
jttxta  Ileroum  civitatein  i  led  addit :  Nefcio  utriim  Kerottnt 
nomcn  facile  in  Scripturis  reperiatitr.  Et  quidem  in  Uebf.io 
nee  urbem  hic  haberi  Heroum  ,  nee  terram  ELmiejfs  ,  Jei 
tantummodo  Gejen  ,  teflatur  Hieronymus.  SimiUier  Am- 
brof. 1.  de  Jof.  c.  14.  col.  J 10.  d.  hue  alludens  .  dicit  :  Oc- 

citrrit  illi  Judas hunc  Jui   ventiirus  Judaorum  popiilui 

pranuntium  mittit, 

Tf".  Z9.  Grace.  Zsf  ^a?  Ae  'la'Cii-p  tcc  ctf/.ca.'^ci  a^-rv* .  «v/- 

&.C.  Unde  Ambrof.  I.  de  Jof.  c.  14.  col.  Jio.  d,  ai;  .Jo- 
jeph occurrit.  Similiter  Auft.  1.  de  promilH  apud  Profp. 
part.  1.  c.  32.  col.  1 14.  z.Occtirritque  illi  Jojefbfilius /uus, 
quern  dim  "jtdijfet  ,    &c. 

7?".   30.  Grate.  Kki  utrir  ^Irjpx^^ st'SJO,^ct;^/iittJ  aVo  rv 

rt/y ,  ^''sul  eco'oajcctTo  ttf'oQ-'jTro:-  cv  ,  &c.  Aucl.  I.  de  promilT» 
ubi  fup.  Video  te ,  fin  ,  amodo  libenter  moriar. 

t'.   51,  Eadem  leguntur   Grace. 

T^.  32.  Similia  Grscum  habet ,  prater  urum  ,  ^ixi,io- 
ves  ,  loco  oves.  Obfervat  Augufl,  ibid.  ve,ba  ifta  ,  Viri 
enim  pecorum  nutritores  erant  ,  a  Scriptore  interpolita  fuii- 
fe  ex  perfona  J'ua  ;  vid.  qusft.  161.  in  Cen.  apud  eun- 
dem ,  to.  3.  col.  418.  b, 

t.  34,  Iddem  Graece. 


I20 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XLVII. 


CAPUT     XLVII. 


VUIGATA       NOVA. 

«•  T  NgrelTus  ergo  Jofeph  nunciavit  Pharaoni,  di-     conflituit  coram  rege: 

A  cens  :  Pater  meus  &  fratres  ,  oves  eoruin  &  ar-  5 .  quos  ille  interrotjavit 

menta,  &  cuniita  qux  pofl'ident 


Aug.quxfi.  160. 
snGen.l.  3.417.1/. 

Jbid.quxji,  1^4. 

41(5.  f. 


venerunt  de  terra 
Chanaan  :  &  ecce  conliftunt  in  terra  GelTen. 

1 .  E.Ktremos  quoque  fratrum  fuorum  quinque  viros 

Versio  antiqua. 

A nonfunt  enim  pafcua  pecoribus  puerorum 

tiiorum ,  invaluit  enim  fames  in  terra  Clianaan 

Vei'.erunt  autem  in.Cg)'ptiim  ad  Jofeph  Jacob ,  & 
filii  ejus,  &  audivit  Plwao  rex  iEg)'pti. 

5 .  Et  ait  Pliarao  ad  Jofeph ,  dicens :  Pater  tuus 
&  fratres  tui  venerunt  ad  te. 

6.  Ecce  terra  I^^'^^^  -inte  te  eft :  in  terra  optima 
coiloca  patrem  tuum  &.  firatres  tuos. 


j.  «juus  uic  uiLciiujjavii.  .  Quid  habctis  operls  ? 
Refponderunt  :  Paftores  ovium  fumus  fervi  tui,  6c 
nos  &  patres  noftri. 


Aag.tcmt.lZ^. 
J38.A. 

Amir,    ic    htna 
nurtii^c.  z.  ?9i.'- 
Aug.  Lccui.  190. 
358.*. 

Aug.quxjt.  I  Jo. 
in  Gin.  417.  I- 

Idem  quxjl.  157. 
417-  *• 

Idtm  qagfl .  I  j8. 
417.  <■• 

IJemLocitt.  191. 
^  191.558.  c. 

Jd'mquttfi.  JJJ, 
417.  c. 


S.  Dixit  autem  Pharao  ad  Jacob  :  Quot  anm 
dierum  vitse  rui  ? 

9.  ht  Jacob  di>dt  :  Dies  annoriirn  vitx  mex, 
quos  habeo ,  centum  triginta  :  pufilli  &  mili  Hie- 
runt  dies  annorum  vitx  mex ,  non  per\enerunt 
in  dies  annorum  \itx  patrum  meorum  quos  dies    quibus  peregrinati  funt. 
vixerunt. 


V  u  1 G  a  T  a    nova. 

4.  Ad  peregrinandum  in  terra  tua  venlmus  f 
quoniam  non  eft  lierba  gregibus  fervorum  tuorura, 
ingravefcente  fame  in  terra  Chanaan  :  petimufquc 
ut  elTe  nos  jubeas  iervostuosin  terra  Gefl'en. 

f.  Dixit  itaque  rex  ad  Jofeph:  Pater  tuus  & 
fratres  tui  venerunt  ad  te. 

6.  Terra  i^gypti  in  confpeftu  tuo  eft :  in  op.- 
timo  loco  fac  eos  habitare,  &  trade  eis  terram 
Geflen.  Quod  fi  nofti  in  eis  effe  viros  induftrios  , 
conftitue  illos  magiftros  pecorum  meorum. 

7.  Poft  hic  introduxit  Jofeph  patrem  fuum  ad 
Regem ,  &  ftatuit  eura  coram  eo  :  qui  benedi- 
cens  illi , 

8.  &  interrogatus  ab  eo:  Quot  funt  dies  an- 
norum vits  fax  > 

9.  Refpondit :  Dies  peregrinationis  mese  cen- 
tum triginta  annorum  funt ,  parvi  &  mali ,  & 
non  pervenerunt  ufque  ad  dies  patrum  meorum 


II Et  dedit  eis  pofleftionem  in  terra  optima 

in  terra  Rameliem ,  Iicut  prxcepit  Pharao. 

1 1.  Et  metiebatur  triticum  patri  fuo  Jofeph 

triticum  fecundum  corpus. 

13 invaluerat  autem  fames  valde ,  &  defecit 

terra  iEg)pti 

14 &  intulit  Jofeph  omnem  pecuniam  in 

domum  Fharaonis. 


10.  Et  benedifto  rege,  egreflfus  eft  foras.' 

1 1.  Jofeph  vero  patri  &  fratribus  fuis  dedit 
poIfefTionem  in  ^Cgypto  in  optimo  terra  loco  , 
Ramefl'es,  ut  pra;ceperat  Pharao. 

I  i.  Et  alebat  eos ,  omnemque  domum  patri» 
fui ,  prabens  cibaria  fmgulis. 

1 5 .  In  toto  enim  orbe  panis  deerat ,  &  op- 
prefferat  fames  terram  ,  maxim^  iEgypti  &  Cha- 
naan. 

14.  E  quibus  omnem  pecuniam  congregavit 
pro  venditione  fruraeiui ,  &  intulit  earn  in  aaa- 
rium  regis. 


NotjE    ad    Versionem    antiqua 


if.  4.  Grace,  ab  his  incipit:  Err.-ti'/!  tS  ^upa-J-  Xltt- 
fmf't  f'l-T?  7«  rnxui,.  Dixtruiil  aiittm  Phitraom:  Jnceltre 
ill  terra  venimiii.  Auguft.  limpUciter  ■.  Fratres  Jojeph  Pba- 
ratni  dixerant.  Grrc.  fie  pergit :  r.v  idf  ki  y.m  ,  non  emm 
eji  pnfltts  ,  loco  non  funt  er.tm  pafctta  ;  reliqua  ut  in  tex- 
tu  Lat.  nili  quod  plura  interponuntur  in  Graco,  qux  li- 
lentio  premie  Auguft.  Inedit.Comp'.integraiftapericope, 
venerunt  autem  in  jE^rptum  ,  &c.  deeft.  Vid.  Augufl. 
not.  ad  *■.  feq, 

t.  y.  ItiJemGra;ce:inedd.  tamenAld.&Compl.  omit- 
tuntur  hstc  ;  Kx\  ehi  i>xfa.Ji  -^f':;  'Ii3:"p,  m-/co>  ,Ei  ait  I ha- 
rao  ad  Jojeph  ,  duens.  Obfervac  etiam  Auguft.  ibid.  Hanc 
repedtionem  now  prxtermijfx  rei  ,  ad  quamUpe  objCtiri  per 
recapitulationem  reditiir  ,  hk  omnino  aperiam  eire.  .lim 
enim  ,  inquit  ,  dixerat  Scriptma  ,  quoniado  icnerint  ad 
Pharaonem  fratres  Jc,eph  ,  y  quid  eis  dtxerit ,  -vet  ab  eis 
aadierit  ;  Jed  hoc  nunc  'jeliltabinittn  repeiivit  ^  ut  mde  con- 
lexer  et  narrationem  ab  his  verbis  ,  quil  fell  Jofeph  I  harao 
dixit  ;  quorum  omnium  in  codicihus  Crucis  ,  qui  a  diligen- 
tioribus  confcript:  funt  ,  quxdam  obelijcos  haber.t  ,  fj  Ji- 
gnifcant  ea  qux  in  Hebrao  non  mvemuntur  ,  J5  in  LXX. 
inveniuntitr  ;  quxdam  afterifcos  ,  quibus  ea  Jigiiijicantur 
qui  h.ibtnt  Uebrxi  ,  nee  habent  LXX. 

t.  6.  Sic  eriatn  in  Grscco  ,  nili  excipias  verbum ,  icot- 
iMiWv ,  pro  coiloca  ,  ad  verbum  ,  ccmmorari  fac  ,  vel  ha- 
tiiare  fac.  Vid.  Auguft.  (up. 

f.  3.  Ad  verbum  e  Grxco. 

5f-.  9.  Cunfla  concinunt  cum  Cratco  ,  nifi  quod  ibi 
ipfo  initio  legitur  :  K«i  fiVf»  'Ix'.-JC  rS  «tifaa  ,  Et  dixit 
Jacob  Ibaraani  ,  loco  ,  ?^  Jacob  dixit ,  pauloque  poft ,  xa- 
f o.xir,  incolo ,  pro  habeo  ,  repetiia  voce ,  t  th  ,  anni  ,  poft 
hanc  ,  triginta,  &  in  fine  I'zxtuiv.a.i  ,  incoluerunt ,  pro 
vixerunt.  Auguft.  quiifft.  156.  in  Gen.  to.  5.  col.  416.  g. 
Cmiliter  habet :  Dies  annuTUm  vita  ma,  quts  incilt ,  addit- 


que  ■fc  enim  habent  Grxci ,  quod  talini  halenl  ,  ngt ,  vet 
habeo.  Et  vero  iple  Ambrof.  1.  4.  Hex.  to.  I,  col.  72.  f. 
legit  :  Omnes  ilies  vitx  mex  ,  quos  ago  ,  uti  fup.  de  bono 
mort.  qrtos  hates.  Ad  voccm  autem  ptifilli-,  obfervat  Au- 
guft. loco  cii.  de  Locut.  poiiram  elFe  pro  paucis.  Hoc  enim 
inquit  ,  J.icob  ex  ccmp.iratione  dixit  vitx  majorum  Jumtm. 
Similiter  Ambrof.  1.  i.  Hex.  col.  II.  d.  legit  ,  pufilli  ^ 
mall  ,  lib.  vero  4.  col.  72.  f.  bievcs  tS  maligni ,  &  lib. 
cit.  de  bono  mort.  minimi  g  mail.  Hieron.  in  Ecdeliaft. 
to.  2.  col.  7^1.  c.  Parvi  ^  mali  dies  met;  &  in  Ifai  26. 
to.  5.  col.  22  J.  f.  Parvi  funt  ^  peffimi  dies  mei :  fimilitet 
in  Jer.  I.  to.  5.  col.  551.  b.  adjundis  his  ,  quibus  egt 
peregrinor.  S.  Pacian.  epift.  5.  col.  512.  d.  Annivitxme* 
duriif.mi  ;  reliqua  qux  ex  Auguftino  ,  GrsEco  confonant 
ad  verbum,  excepto  tamen  ultimo  «vfrKMt ,  cujus  loco 
Grxc.  habet,  TrafaVvmr,  ut  diximus  fupra.  Auguft.  bene 
vertitibid.  inccluerunt ;  fed  quiaproximi  addit,  in  Latinis 
codd.  fcriptum  elfe  ,  vixerunt  ,  hanc  ledionem  pta:feren- 
dam  duximus  Grscs  ,  incoluerunt.  Non  enim  ,  inquit ,  Ja- 
cob hie  aliud  voluit  intilhgi  ,  quim  id  quod  Latini  codices 
habent  ,  vixerunt,  ac  per  hoc  fgnificavit  banc  v.tam  in- 
colatnm  ejje  piper  terr.im. 

*■.  II.  Sic  in  Gr^co  eft,  practer  vocem ,  Knmt/T'W  . 
pro  qua  ,  'Pa^KM  ,  Graccum  etiam  -^oR  ptfftjf.onem  ,  ad- 
dit ,  it  y»  AnvtsTui ,  m  terra  /I-gypto ,  quod  omittit  Au- 
fuft.  Hieron.  quaeft.  Hebr.  to.  2.  col.  544.  a.  legit  :  De- 
tt  eis  ut  pojjiderent  j€.gypti  optim.im  terram  tn  RameJJi.  Vid, 
feqq.  apud  Hieron.  &  Auguft.  ubi    fup. 

If.  12.  Eadem  leguntur  Graecc.  Hoc  autem ,  /fc».iiH>» 
corpus,  id  efl  ,  ex  Auguft.  ibid,  fecundum  numerum  cor- 
perum  ,  feu  numtrum   hcminum. 

f)-.  15.  Grace.  'Ei.%vM  -/if  0  ^i/ioi  tfiS^fx-  i'ifK-yt  As  , 
&c.  ut  in  Lat. 

t.  14.  Ill  P''"S  iu  Grsco :  S.vt\'-i«[s  l^s  'l»:ijp  Ta/ 


LIBER     GENESIS.     Cap.   XLVII.  121 

VUXGATANOVA.  VhrsIOANTIQUA. 

15.  Ciimque  defecifTet  cmptonbus  prctium ,         15 vencnint  aiircm  omncs  iEgj'ptii  ad  Jo-    /"7. /.»«(».  155. 

»emtcunaa^gyptiisaclJoH'i)h,  tlicens :  Da  no-    feph,  cUcentes :  Da  nobis  p.incs 532. </. 

bis  panes  :  quare  morimur  coram  to ,  dciicicntc 
pccimia  I 

ifi.  Qiiituis  ille  lelpondit  :  Adducite  pecora  16.    Dixit  ailtem  iUis  Jofeph  :  AdducitC  pe'"01'a      IJrmjiiafl.  iCo. 

veftra  ,  &  dabo  vobis  pro  eis  cibos,  ii  pretium    vedf:!,  &  dabo  vobis panes  pio pecoiibiis  \cflris,  4'7'  ''• 
noi)  habetis.  (i  defecit  argentum. 

VULGATA       NOVA. 

17.  Quce  cumaddiixifTent ,  dediteis  alimentapro     eamPharaoni, 

equis,  &ovibus,  &  bobus,  &  alinis :  luftcntavitque  ii.  6c  cundos  populos  ejus ,  3  noviffimis  terminis 

eos  iUo  anno  pro  commutatione  pecoruni.  ^gypti  ufque  ad  extremoi lines  ejus , 

18.  Veneruntquoqueanno  lecundo,  i*cdixerunt  Vulgata  nova.  Versio   antiqua, 
ei  :  Noncelabiniusdoiiunum  nollrum  qiiud  deficiente 

pecunia,  pecora  bmul  defecerunt  :  nee  clam  te  eft,  ''•  P^ter  terram  fa-         2Z     prxter   tClTam      7^,m  7,,™,.  ,py, 

qn^dabrquecorpor.bus&  terra  mhilhaDeamus.  cerdotnm ,  qua: 4 rege  tra-  ftcerdorum    tantum  ,  ,53... 

1 9.  Cur  er^o  moricmur  te  v.dente  ?  &  nos  &  terra  '^'^'^  f^^''^'  ^'^  =  'l";''"^  &  "OH  poliedlt  Jofeph... 
noftra  tui  ern^us :  erne  nos  in  fervitwem  regiam ,  &  ^^['^^-^  ^ '^arm  ex  horreis 

pra-be  femina  .    ne  pereunte  cultore  redigatur  terra     P"bi;^'S  prxbebantur     &  .dc.rco  non  funt  compulf, 

f     ,-  i-.    1-  vendere  poilelliones  fuas. 

in  lolitudmeni.  ,{    ■  t  r    u    j  1        r 

i  j.  Uixit  ergojolepn  ad  populos  :  tn  utcernitis  , 

Versio   antiq.ua.  Vulgata  nova.  g,  y^j  8^  tg,.,.3ni  veftrani  Pharao  poflidet :  accipite  fe- 

20 &  faila  eft         zo.  Emit  igltur  Jofeph  mina ,  &  ferite  agros , 

J     ,','■' terra  Pharaoni,  omnem  terram  jEgypti,  14.  utfruges  habere  pofTitis.  Quintam  partem  regi 

j,g,/_  vendentibus  fmguHs  pof-  dabitis:  quatuorreliquas  permitto  vobis  inlementem  , 

feflTiones  fuas  prs  magnitudine  famis.    Subjecitque  &  in  cibum  familiis  ix  libens  vellris. 

Vulgata    nova.  Versio    antiqua. 

i5.  Qui  refponderunt  :  Salus  noiTrra  in  manu  £<; dixerunt  :  Sanafti  nos  ,  invenimUS  era-      JImir.  I.  1.  off. 

tua  eft  :  refpiciat  nos  tantum  dominus  nofter  &  tiam  in  conlpedlu  domini  noUri t.  2.  83.  d. 

Iiti  ferviemus  regi. 

16.  Exeotemporeufqueinpr^fentemdiem,          26.   Et  pofuit  illis  Jofeph  in  prxccptlim  ufque  in     j4(.^.  Io«(/.  ijfi, 
in  univerfa terra  .4igypti,regibus quinta pars  fol-  hodierniim  diem  in  terra  ^gypti ,  Lit  prxuent '.  5.  538.  f. 
vitur,  &  faftum  eft  quafi  in  legem,  abfque  terra  qilintas  Pharaoni 

facerdotali,  qua:  libera  ab  hac  conditione  fuit. 

17.  Habitavit  ergo  Ifrael  initgypto,  ideft, 
in  terra  Geflen ,  &  pofledit  earn  :  auCtufque  eft  , 
&  multiplicatus  niinis. 

iS.  Et  vixit  in  ea  decern  &  feptem  annisrfac-  28 &    fuerunt   dies  Jacob  amiorum  Vitae     liimlticui.xg6, 

tique  funt  omnes  dies  vits  illius ,  centum  quadra-     ejus 3  jg./l 

ginta  feptem  annorum. 

II).  Cumque  appropinquare    cerneret   diem  zc) Si  inveni  gratiam  in confpeftu  tUO ,  fllb-     IJem  juap,  i6l< 

mortis  fuas,  vocavitfiliumfuum  Jofeph,  &  dixit    jicc  manum  tuam  fub  femcre  mco  ;  &.facies  in  4'7'^» 

„     ^    ad  eum  :  Siinvenigratiam  inconfpedutuo,  po-    me  mifericordiam  &  veritatcm 

,_  "  ne  manum  tuam  fub  feniore  meo  :  iS.  fades  nuhi 
mifericordiam  &  vericatem ,  ut  non  fepelias  me 
in  yEgypto  : 

50.  fed  dormiam  cum  patribus  meis',  &  au-  50 Fide  Not.  ad  jj'.  io, 

feras  me  de  terra  hac,  condafque  in  fepulcro  ma- 
jorura  meoi-um.  Cui  refpondic  Jofeph  :  Ego  fa- 
ciam  quod  julfifti. 

NoT^     ad    Versionem    ANTIQUAM. 

TO  if'ivfm  TO   Wft!^h  !»    i>}  Ai'yria'iv  ,     Sec.  quibus  ref-  MtlctiTncii-n  ,  centum  qnadragintn  ftpum  ann:.^nix5Cn3.Ta 

poiidentiftaAmbrolii ,  1. 1.  office.  16.  co.  1.  col.  89.  c.  ita  fcriptum  eft  ;  ''E'mtfy.i  'laxaC  t'.  -/«  A'-yi/V/fj  AtxasT- 

hnqt:e  jniimtm   omnium  cciicervAzil  feciitims  :   fubindc  uc  7i  sVii  ,  Vixit  Jncoi  in  te>i.%  Jipf  to  decern  (5  Jrptem  amiss, 

fup.  apud  Aiiguft.  nili  quod  loco  peciiniam  ,  legiiiur  ,  to  Item  apud  Ambrof.  1.  2.  de  Jacob  ,   c.    10.  col.  471.   c. 

dftvpim  t  argeiiinm.  ExiiBa  tempore  decern  ij  fep!etn  annarum.   Et  apud  Ausjuft. 

"t.  ly.  Ad  verbum  e  Giaeco.  qusft.  47.  in  Exod.  to.  5.  col.  456.  c.  fie  :  Inn.iiit Luoh  iit  ' 

Tf.  16.  Eadem  funt  in  Gracco  ,    prseter  unum    (fips%  ,  jf.g)piiim  ci:m  rjjet  annoriim  centum  trigint,]  i  qui  ar.ni  I  Jo. 

nfferte  ,  pro  ar/^Kf/tf  ;  in  fine  etiam  additur  I'lui^f ,  ad  .ir-  juntli  cum  aliis    17.  quos  vixit  Jacob  m  iEgypto  ,  nume- 

gentum;  fed  in  edit.  Aid.  deed  vftu).  Vide  Ambrof.  1.  2.  rum  praefttum  reddunt  aiinorum  toiius  vitae  iplius,  «n- 

offic.  c,  16.  col,  89.  b.  turn  quAdr.tg:nia  feptem. 

If.  20.  Sic  efl  in  Grxco.  Ambrof.  1.  2.  offic.  hue  allu-  t-  29.  Hjcc  ptimo  legiintur  in  Gracco  :  'H-Jiaar  /s  ai 

dens ,  dicit  :  Ad puft; emiim  jimi  terr.iruni  regi  adijiii/ivit.  v/^ipxi  'l:fam  t>  ctwa^-ot; eT? ,  j  tVa'sof  to/  t'lo     du-n  'IciCyp, 

't.  22.  Ita  Gr.cc.  habet ,  nili  quod  addit  tikTw  ,  iftam ,  i,  •iVs)'  xoto  ,  pro  quibus  Auguft.  habet :  Mmiiirtu  Jacob 

verbo  pojjedit  :  abeft  lamen  diilio   ilia  ab  aliquot  codd.  flto  fuo  Jofepb  dicit  ;  reliqua   concordant  inter  fe  ,    nifi 

telle  Nobilio.  Vid.  Ambrof.  1.2,  offic.  col.  89.  d.  e.  quod  pro  m  con^peilu  mo  ,  jnhiice  ,   Grsrc.  habet  ,  •";  H't/o» 

■#■.  2 J.  Grac.   Kai  fra-a;-*  2;(^wxa:s  it^ua;  ,  tC'foftii  yi.-  c^iJtc^-e;,  coram  te  ,  fiippone.  Denique  port  veritaiemy 

f.r  e'fa>7i'«  T?,    &c.  uc  fup.  Et  Jixer.'int  ;  Salvufti  nos ,  &c.  Gta;c.  addit  :  t*  ;«ii  ,«5  Orl»'   "  A-TuVtw  ,  ut  ncn  jepelias 

unde  Ambrof.  infra  ait  :  Hoc  ita  fuilfe  gr.iiiim  ommhus me  in  /Egypto  ;  quo  fpeftant  Ambrolii  ilia  ,  1.  2.  de  Jacob, 

ut  non  vendttionemfiii  juris  ,  Jed  redempimnem  filntis  pii-  c.  8.C0I.  471.  b.  Vocavi:  Jofeph filntm  ,   Q  per  generationit 

tarent.  jux  fittttrtim  hxredem  confhinxtt  rum  ,  ne  in  .■£gYpto  fepeli-. 

■f.  16.  Similia  Grsc.  habet ,  prster  hoe  ,  ew;  t«;  ufti-  retur  :  acceptaque  fide  ,  &c.  Simili;er   habet  Auguft.  ubi 

/1«;  T«t/7n;  ,   ti- que  in  diem  banc  y  loco  in  badiernum  diem.  fup.  c^xxtu^  :  Quid  Jihi  veht  atantc  x-tro  t.ur.  Jellicita  cor~ 

Eadem  memoiat  Ambrol.  I.  2.  uffic.  c.  i5.  col.  89.  e.   di-  pons  commendatio  ,    11«  «0»  in  .tg'pio    ipfh.retur  ,  fed  in 

cens :  Quintam  porttaimii  cotlaiienis  jiattiit ,  &c.  terra  Chanaan juxta  patres  fiios  ?  Que  ultima  Gnc.  ita  eji- 

t-  I'i.  Similiter  in  Gtsco ,  additis  his :  hifjh  TisQxfH'  ptimit  ( t.  JO.)  'Amb  H"nr.^Ccf^<^l  /ttTx  tm  ^a'f'fx)  /<t.,., 

Tom.  I.  Q 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XLVIII. 


Ilieie».  q,  Hch'i 
*,  1.  J44.  *. 

Aug.  qiLtji.  ifil. 
/n  Gtn.  t,  J.  eil, 
418.  d. 


Versio    antiqua. 

5  T .  Et  dixit  ei :  Jura  milii.  Et  juravit ei ,  &  ado- 
ravit  fuper  caput  virgi  fux. 


VuLGATA     NOVA. 

31.  Et  ille  :  Jura  ergo ,  inquit ,  mjhi.  Quo 
jurante ,  adoravit  Ifrael  Deum ,  converfus  ad  lec- 
tuli  caput. 


NoT^e    AD    Versionem 


K.  ii-im /il  I'r  T»  ri/po  oajISv  ,  &c.  Scd  itormiam  cumfa- 

Iribus  meis ^  fepeiies  me  in  jepulcro  eoritm. 

It.  51.  Eadem  fiuit  in  Grxco ,  exccptis  his  :  er-rs  Ae, 
dixtt  atttrm  ,  pro  ^  dixit  ei  ,  &  'Xc^ anA  CGji  to  axfiv  -ry^ 
fo^Jbtiiiri-t  Ijraei  jttper  fummum  virgx  ejus  ■>  ^oR.  atiora~ 
vit.  Hieron.  locolup.  cic.  legit  :  £f  .jdoravit  JJra'cl  tomra 
fiimmitatem  "virgx  ejus.  Sed  addit  :  £r  in  hoc  ioco  i]uid^m 
f^u^T.%  Jimnl.\nt  aJurajJe  J.xcob  jummit.uem  Jceptri  Jojeph  » 
quod  v;delicet  hunorans  filinm  ,  puiiji.ttem  ejus  adar-izcr:! i 
ehm  in  Hebrxo  niulto  alitir  leg,uur  :  Et  adoravit ,  itiquit  , 
Ifraei  ad  caput  lecluli ;  quod  jcilicet ,  pppqitain  et  jnraverat 
jilins adoravertt  Deum  contra  c.tptti  hilnit  Jui.  De  ea- 
dem fenteniia  Auguft.  quxd.  161.  ita  dilferit :  jihiod  ha- 
hent  Latini  codices  :  Et  adoravit  fupcr  caput  virgf  ejus : 
fwnnniU  codices  emendatiiis  h.ihent  :  adoravit  iuper  caput 
virgs  fux  ,  vel ,  in  capite  virgs  fuat ,  five  in  cacumine , 
vel  t  (uper  cacumcn,  FaUitcoseniniz'erbuniGracum  .,  qitod 
tijdem  litteris  fcribitur  ,Jiz:e  ejus  ,  Jive  (us  :  fed  accentus 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

difpares  fiint ,  1$  ah  eis ,  qui  ifl.i  no'jerunt  in  codicihiis  ,  ncn 
ccntemuitntuY .  I'titent  entm  ad  inagnam  dtj'creltonent  ,  quam- 
vis  ^  unam  plus  hlteram  habere  pojjet ,  ji  ejjit ,  (ux  ,  ut 
non  ejfet  ajjl^  3  fed  sotf/?.  Deinde  ilc  pergit  :  Per  hocmeritQ 
qnxyititr ,  quid  Jit  quod  diclum  ejl :  nam  facile  intetltgeraur 
jenetn  ,  qui  virgam  ferebat  eo  more  ,  quo  ilia  xtas  bacutum 
filet  ,  ut  je  incltnaiit  ad  Deum  adorandum  ,  id  tttique  fe~ 
cijji  Jiiper  eacumen  virgx  fu.t  ,  quamjic  ferebat  ,  ul  fl:per 
earn  caput  incltnando  adoraret  Deum.  Quid  efl  ergo  :  adora- 
vit (iiper  eacumen  virgie  ejus  ,  id  eft  ,  flii  Jui  Jojeph  ? 
An  forte  tulerat  ab  eo  virgam  ,  quando  ei  ittr.ib.u  idem  f,- 
lius  ?  ^  dum  earn   tenet ,  ppft  verba  jttraiitis  ,  ncndum  iUi 

rcddita  ,  mox  adoravit  Deum Ouamvis  in  }IebiiXo  facil' 

lima  hujus  qujiftionis  abjolntio  ejfe  dicatur  ,  ubi  fcrtprum 
perhihent :  Et  adoravit  Ifrael  ad  caput  lecH  ,   in  quo  ntiqf.c 

jenex  jaccbat nee  idea  tamen  quod  LXX.  inierpretatijtint  , 

nullum  ,  vel  levem  fenfum  habere  pulandum  eft. 


CAPUT    XLVIII. 


Versio   antiqua. 

'Aug.  lodii.  158.     I....,  nunciatiim  eft  Jofeph,  qda  pater  tuns  tiir- 
J58./.  (.  5-  batiir  :  &  tiilit  duos  tilios  leciim ,  ManaiTen  &  E- 

Hieron.  q.  Uehr.  phraim 

>.  I.  J44.  b, 

z.....  Et  confortams  Ifrael  fedit  fuper  leflulum. 


H 


'Aug.qusJI.  iSj. 
fnGf».».  3.418.5. 


4 faciam  te  in  congregationes  gentium. 


Idem  quijl,  164- 


5' 


Nunc  ergo  filii  tui  duo ,  qui  fafti  fiuit  tibi  in 


Vulgata    nova. 

Is  ita  tranfadiris ,  nunciatum  eft  Jofeph 
quud  Kgrotaret  pater  fuus  :  qui ,  afi'um- 
ptis  duobus  filiis  Ma:iafle  &  Ephraim ,  ire  perre- 
xit. 

z .  Di&imque  eft  feni :  Ecce  filius  tuus  Jofeph 
venit  ad  te.  Qui  confortatus  fedit  in  leftulo. 

5 .  Et  ingreflb  ad  fe  ait :  Deus  omnipotens  ap- 
paruit  mihi  in  Luza,  quaj  eft  in  terra  Chanaan : 
benedixitque  mihi , 

if .  &  ait :  Ego  te  augebo  &  multip'.icabo ,  & 
faciam  te  in  turbas  populorum  ;  daboque  tibi  ter- 
ram  banc ,  &  fetnini  tuo  poftte ,  in  poDeffioneni 
fempiternam. 

5 .  Duo  ergo  tilii  tui ,  qiii  nati  funt  tibi  in  terra 


Sup.  i8i 


terra  ^€!g}'pti  ,  priufquam  ad  te  Venirem  in  .€g\'p-     ^gypti  antequam  hue  venirem  ad  te ,  mei  erunt 


turn,  mei  funt :  Ephr^em  &  Manalfe,  tanquam 
Ruben  &:  Simeon  erunt  mihi. 

6.  Natos  autem  li  genuerispoftea,  tibierunr, 
in  nomine  fratrum  fuorum  appellabuntur  in  for- 
tibus  eorrun. 


Ephraim  ScManafles,  ficut  Ruben  &  Sinieon  re- 
putabuntur  mihi. 

C.  Reliquos  autem  quos  genueris  poft  eos ,  tui 
erunt,  &  nomine  fratrum  fuorum  vocabuntur  in 
pofTefliorubus  fuis. 


Slip.  4%, 

JO. 

7.29. 


NoTffi    ad    Versionem    antiqua 


M. 


V.  I.  Ita  Auguft.  ibid.  Quod  fcriptum  eft  :  Nunciatum 
eft ,  quia  pater  tuus  lurbatur  :  aliqui  codices  habent  ,  ve- 
xatur  i  aliqni  ,  acftuatur ;  ^  aliud  alii ,  Jicnt  interpret.iri 
Latini  potucrunt  qtiod  Grxce  fcriptum  eft  ,  iy:i-yj\s7Tai'  turn 
addit:  Ideo  autem  ,  turbacur  ,  accommedatiiis  dicividetur  , 
quia  hoc  did  jolet  de  iis  qui  affliiiatiene  corporis  ,  niorte 
propinquante  ,  jaiiantur  :  ^  ex  hoc  etiam  tttrba  0';^^;;  dicitur  , 
&c.  Eadem  Hieron.  loco  cit.  lie  reddit  :  Et  nunciatum  eft 
Jojeph:  Ecce  pater  tuus  agrotat  ,  cum  reliquis  qua:  ex  ipfo 
adnexuimus  fupra  :  In  Grxco  veto  loco  ,  ^  tulit  duos 
filios  jeciim  ,  fcriptum  legitur ,  j.  imyaZm  t>;  Sun  vAq 
«Vt»  ,  tIv  ,  &c.  12  afpimens  duos  filios  Juos ,  abfque  ,  J'e- 
cum.  In  Mf.  tamen  Alex,  utrumque  eft  ,  avii  ftsT'a.n, 
■Jf-.  z.  Gr.  limiliter  :  Kcti  ir.%,ijQx!;  'Upctm  ,  fv.x^ici, 
tisi  TM/  )t.Mym  f  unde Hieron.  fup. addit  '.Caufam  curLXX. 
htterpretes  idem  verbum  aliter  atque  aliter  ediderint ,  nej'^cio  : 
hoc  unum  nudailer  dico  qu^d  ipfum  verbum  ,  Meta  ,  quod 
in  Lechilum  ,  tranftulentnt  ,Jupra  (  c.  47.  7^.  51.)  virgam  , 
potiits  quhn  leclulum ,  nominaverunt.  Ambrof.  quoque  , 
1.  I.  de  Jacob  ,  c.  9.  col.  472.  b.  alludens  ,  ait :  ille  de- 
fatigatis  corporis  viribus  ,  in  le3o  ,  tanquam  in  fepulcro 
(orpus  relinqiiens  ,  adj'urrexit  in  Je, 

Tt^.  4.  Itidem   Grzcc. 

f.  J.  Nil  Gr«co  fimilius.  Eadem  quoque  refert  Au- 
guft.  1.  z.  de  conf.  Evang.  to.  5.  part.  z.  col.  z8.  f.  o- 
milTis  tantiim  his  :  1«  terra  y^gjpti  ,  &  in  .Egyptum.  Si- 
militer Hieron.  quaift.  Hebr.  to.  2.  col.  J44.  c.  Et  nunc 
'cce  duo  filii  tui  ,  qui  nati  /unt  tibi  in  terra  JEgtpli  ,  ante- 
qiiam  venirem  ad  te  in  /Egypto  ,  mti  funt  Ephraim  Ij  Ma- 
«ajje  :  qtiaji  Ruben  ^  qnaji  Simeon  erunt  mihi.  In  Mfs. 
etiam  Ale».  &  Cotton,  legitur  ,  K«i  ui  Xuneur.  At  Hie- 


ron. infra  legit  lyfcHt  Ruhen  fj?  Simeon  erunt  mihi. 

if.  6.  N.UOS  autem  Ji  genueris  poftea  ,  tibi  erunt  :  Hxt 
apud  Auguft.  leguniur  intra  parenthcllm;  ait  enim  Au- 
guft.  ibid.  Faltit  legentes  aliquando  ,  ut  exiftiment  ita  dic- 
tum ,  tanquam  Ji  alios  genuijfet  Jofeph  ,  iftorum  neminibus 
eos  Jacob  appellari  prsciperet  ,  quod  non  ita  eft.  Verborum 
quippe  ordo  contexiiur  :  Nunc  ergo  filii  tui  duo tan- 
quam Ruben  &  Simeon  erunt  mihi ;  in  nomine  fratrum 
fuorum  appellabuntur  in  fortibus  eorum  ;  hoc  eft  ,  Jimul 
hxreditatem  capient  cum  fiatribus  fuis  ,  ut  Jimul  vocentur 
filii  IJhiel lllud  autem  interpojitum  eft  ,  quod  de  aliis  fi- 
liis Jojeph ,  finajcerentur,  dixit.  In  Grjeco  normulla  difli- 
milia  ,  nee  eadem  eft  interpunclio  :  i;a  nempe  legitur  : 
Tx  Ai  inycicc  ,  a  ^ir  yeryvni  /KExi  thhIcc  ,  sQiiiflcu  =Vi  t» 
orcLtdTi  rSr  iSsfipSy  iv'aiy  kmi  ii'QcyTX:  sir]  rclg  h.iltcit 
xwfc.;.  i.e.  Nati  autem  ,  quofcunque  genueris  poftea  ,  erunt 
in  nomine  fratrum  fuorum  :  vocabuntur  in  Jortibus  illorlim. 
In  Mfs.  tamen  Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  editt.  Aid. 
&  Compl.  fcriptum  eft  ut  fup.  «i  iC.oy',a: ,  deinde  i-i 
rSy  &c.  &  apud  Auguft.  rurfum  1.  2.  de  conf.  Evang.  to. 
3!  col.  28.  f.  'Satos  autem  f  genueris  pojiea  ,  tiht  erunt. 
Similirer  apud  Hieron.  qua:ft.  Hebr.  to.  2.  col.  J44.  c. 
J4y.  a.  Ouos  autem  gennaveris  poft  hxc  ,  tui  erunt  :  in  no- 
mine fr-tuum  Juorttm  vocabuntur  in  hxreditatem  juam.  Id 
eft  ,  inquit ,  Jicut  Ruben  ^  Simeon  dux  tribus  erunt ,  ^ 
ex  fuis  vocabulis  appellabuntur  :  fic  Ephraim  2?  ManaJJi 
dux  tribus  erunt  ,  d.iofque  popnlos  frocreabunt  ,  f5  Jic  hx- 
reditabunt  repromiJEmis  te'ram  Jicut  C5  /'«  '""'•  Reliqui 
autem  ,  ait  ,  filii  quos  poft  mortem  meam  genueris  ,  often- 
deiis  neidum  lilo  tcwpoi  e  prmrealos  ,  tui  erunt. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XL  VIII. 


123 


VULRATA     NOVA. 

7.  'Ntihl  enim,  quando  vcniel>nm  de  Mefopo- 

S:ip.  5? .  tamia ,  moitua  eft  Rachel  in  terra  Chanaan  in  ip- 

Jp.  lb  itinere,  eratque  vernum  tempus  :  &  ingiedie- 

bar  Ephratara,&  fepein  1  earn  juxtaviam  Ephra- 

tx,  qua;  alio  nomine  appellatur  Bethlehem. 

V  u  L  G  A  T  A 


Versio    antioua. 


7.  Ego  autem  dim  vcnircm  de  Mefoporamia 
Syria- ,  mortiia  eft  mater  tua  Kaclid  in  terra  Cha-  '• 
naan  in  via  Hippodromi ,  ut  venirem  Ephratha 


J 58.  h. 


flOr. 


NOVA. 


8.  Videns  autem  filios  ejus,  dixit  ad  eum  :  Qui 
funt  ifti? 

9.  Relpondit  :  Filii  mei  funt,  quos  donavit  mihi 
Deus  in  hoc  loco.  Adduc ,  inquit ,  eos  ad  me ,  ut  be- 
nedicam  illis. 

10.  Oculi  enim  Ifiael         10 15 14.  Vi- 

caligabant  pra;  nimia  fe-    dc  Not. 

neftute  ,   &  clare  videre 

non  poterat.  Applicitoique  ad  fe  deofculatus ,  &  cir- 

cumplexus  eos , 

1 1 .  dixit  ad  filium  fuum  :  Non  fum  fiaudatus  af- 


IhW. 
ji. 21. 


S„p.  51, 

29.  52. 

2. 

Matt. 
i8. 10. 


peftu  tuo :  infuper  oftendit  milii  Deus  femen  tuum. 

II.  Cumque  tulilfet  eos  Jofeph  d?  gremio  patiisj 
adoravit  pronus  in  terram. 

15.  Et  pofuitEphraim  ad  dexteram  fuam,  id  eft» 
ad  finiftram  Ifrael  :  Manaflen  vero  in  llniftra  fua ,  ad 
dexteram  fcilicet  patris,  applicuitque  ambos  ad  eum. 

1 4.  Qui  extendens  manum  dexreram ,  pofuit  fuper 
caput  Ephraim  minoris  fratris  :  liniftram  auteni  fuper 
caput  Manalfe  qui  major  natu  erat,  commutans  ma- 
nus. 

Versto    antiquA. 

1 7 Deus  qui  pafcitme  a  juventute  mea  uf- 

que  in  hunc  diem  : 


I'lovnt.  ie  Xrin.  fi 
1049.  c. 


1 6.  Ana;elus,  qui  libera\'it  me  ex  omnibus  ma- 
lis ,  benedicat  pueros  hos  :  cc  invocabitur  in  his 
nomen  meiim,  &  nomenpatriim  meorum H^-i- 


■Aug.  locut.  199. 


VuLGATA    NOVA. 

1 5.  Benedixitque  Jacob  filiis  Jofeph  ,  &  ait : 
Deus,  in  cujus  confpeftu  ambulaverunt  patres 
mej  Abraham  &  Ifaac,  Deus  qui  pafcit  me  ab 
adolefcentia  raea  ufque  in  pr.Efentem  diem  : 

16.  Angelas,  qui  eruitme  de  cunftis  malis  , 
benedicat  pucris  iftis  :  &  invocetur  fuper  eos  no- 
men  meum,  nomina  quoque  patnim  meorum  A- 
braham  &  Ifaac ,  &  crefcant  in  multitudinem  fu- 
per terram. 

17.  Videns  autem  Jofeph  quod  pofuilTet  pa-         1 7.  Ubi  autem  viditJofeph  quoniam fuperpofuit   Cjtpr.Tepim.i, 
ter  fuus  dexteram  manum  fuper  caput  Ephraim  ,     pater  fuiis  manum  dexteram  luper  caput  I  tfraim,  *2i.i'. 
graviter  accepit :  &  apprehenfam  manum  patris    grave  iUi  vilum  eft  :  &  apprebendit  Joieph  manum 

levare  conatus  eft  de  capite  Ephraim  ,  &  trans-  patris  iiii ,  auferre  earn  a  capite  Effraim ,  ad  caput 

ferre  fuper  caput  Manafte.  Manalie. 

1 8.  Dixitque  ad  pattern  :  Non  ita  convenit,  i  8.  Dixit  aiitem  Jofeph  ad  patrem  funm  :  Non 
pater :  quia  hie  eft  priraogcnitus ,  pone  dexteram  fie ,  pater  :  hie  eft  primitivus  mens ,  fuperpone 
tuam  fuper  caput  ejus.  dexteram  tuam  fuper  caput  ejus. 

NotjC    ad    Versionem 


A  D 

■J^.  7.  Ita  GrsEC.  habet  ,  exceptis  his  :  vtMa  n'fX°''"'"'« 
tjiiando  veiii-,  loco  cum  'jenirem ;  &  in  fine  «'-/fi^oKTcj  /xn 
Kxlu.  TO/  iTTir'jAf'./.iCi-  X«o/ia,9-ai  Til?  -/i;?  ,  TV  hhit^  'E^poti:4, 
&c.  apprppifi'jHiinte  me  ad  Hippotiromitm  Chafrraia  terrx  , 
ad  venienditm  tn  Ephrat.t  ,  loco  in  z'tj  Hippodromi  ,  &c, 
Vid.  fup.  not.  ad  cap.  jj.  -f.  16.  &  19. 

■Jf".  10.  Graec.  O'l  o^Ca^/^ci  Ae  'I:paiiA  e£a/5f&;«SHcai' «oto 
Ty  7«'/>:^;  ,  K.  kV  v^vvx^'o  ^\sTreii'  ,  &c.  Eadcm  coitime- 
morat  Ambrof.  1.  2.  de  Jacob  ,  c.  9.  col.  471.  e.  dicens  : 
Citm  Oinli  ejtts  gravareritur  in  feneUiite  ,  ^  non  pojpt  vi~ 
dere ,  ttinc  tjttoi^ne  be.ttits  ,  &c. 

"t.  I  5.  Grxc.  Aa€oif/  Ae  'la-o/^  tj^*;  Abo  viii  nv'/C,  toV 
Te  'E/ppaj^u  iv  Ti7  (A.£^;a  ,  e^  cipt^if>tcy  As  'UfcuU'  toj'  At  Ma- 

Qua   Ambrof.  1.  de  beiied.  Patr.  c.  i.  to.   i.  col;  514. 

a.  narrando  ita  exprimit  :  Sumeiis  Jojeph  filios  fiio! E- 

phratn  ad  dexteram  juam  ,  ad  Jinijlram  aittem  Ijravl  patris 
Jiti  ;  Mati.jljt-n  autem  ad  Jinijlram  juam  ,  itt  ad  dexteram  ejjet 

IJrael  ,  appHciitt  eos   ante  patrem  fuum  :  Sc  fup.  col.    J I  5. 

b.  ait  ;  Fcft:navit  Jofeph  fat>ic;e  benediclionem ^filtosjiios 

ehtulit  Manajpn  ^  Ephrxm  ,  ijitos  benedixit  Jacob.  Item 
I.  2.de  Jacob,  c.  9. col.  471. f.  Erravn  ,  inquit  ,  y  tpfe 
Jojepb  ,  tit  citm  ad  dexteram  ejus  applicajfet  filium  Juum  /e- 
tiiorem  ,  ^  ad  Jinijiram  ipjitts  ,  hoc  ejl  Jacob.,  apphcajfet fi- 
lium juniorem  ,  &c. 

't.  14.  Seqiiuntur  in  Grxco  :  'EtTsiVa;  Js  'Icfai'iA  thV 
y^UfX  TKi'  <j\.£^.a'  ,  sVfSa^ei'  =V(  th/  xsp«>»f  'E'ppa'i/.t  ,  vtc; 

As  ijl-  0    VSUrSp'.^'    '<;  TM»"   OtfUSSfCL'   CWi    TH;-  Ki^itnw    Mat-KCcii  , 

«Va\\a^  T«;  p^er/):t4 ,  jj  su?^-/y^sy  ciur^^.  Similiter  habet  Am- 
brof. 1.  de  bened.  Patr.  c.  i.  col.  J14.  a.  Extendens  autem 
ijvael  manum  dexter, tm  ,  impofuit  fuper  caput  Ephrxm  ,  qiti 
ei.it  junior  ,  ^  ftabat  ad  Jiuijirar.i  avl  ;  '^^  Jitnjham  Juam 
pojnit  fuper  Mau.tfj'cJi .,  ijui  erat  ad  dexteram  i'^  itawimu- 
tatis  mauibus  t  bcjtedixit  cos.  Vid.  eiiam  I.  2.  de  Jacob  ,  c. 
p.  col.  471.  f.  ficut  apud  Augiift.  1.  16.  de  civit.   Dei  , 

c.  42.  to.  7.  col.  45  5.  b.  ubi  haec  habentur :  Quos  cum  be- 
nediceret  J.t.ob ,  nianitm  dexteram  ponens  fuper  mtnoreyn  , 
qticm  habeb.rt  .td /iniflr.tm  ;  Jinijh-am  fuper  major  cjn  y  quern 
hnbebat  ad  dexteram  ,  &c.  Item  qujeft.  166.  in  Gen.  to. 
}.  col,  419.  e.  ita  benedixit  nepotes  Jiios  Ijracl  ,  lit  dexte- 

Turn.  /. 


ANTIQUAM. 

ram  manum  minori  imponat ,  majort  autem  Jinijlram.  Ei 
pariter  fpedlant  qusTertul.  1.  de  Bapt.  c.  8.  p.  389.  di- 
cit :  Nepotes  J'uos  ex  Jojepb  ,  Eplir.tm  cj  ManaJJim  ,  Jacob  , 
capittbus  nnpojitts  (5  mtermutatis  manibus  ,  benedixit ,  'i^ 
quidem  ita  tranjverjim  obliquatis  in  Je  ,  Kf ,  &c. 

't.  ly.  Similiter  Ambrol.  in  Pf.  118.  to.  i.col.  988.  c. 
d.  Detts  qui pajcit  me  a  juventute  mea  :  at  fup.  col.  982.  b» 
Deus  qui  pacis  me  a  juventute  mea.  Hilar,  in  Pf.  54,  col. 
III.  c.  Dens  qui  enntrivit  me  A  juventute  mea  i  lie  etjam 
in  Pf.  125.  col.  599.  a.  additis  his  :  Et  angelus  ,  &c.  uc 
infra  't.  16.  omilfis  intermediis ,  ujqtte  in  hunc  diem.  An 
Graeco  :  'O  0eo$  0  rpt/pu'V  [j.i  i-A  vsz-ni'/cg  e'w^  tiV;  h';«=^«;  rttv- 

ir,  16.  Hilar,  in  Pf.  12;.  col.  399.  a.  Etangelus  eriiens 
me  ex  omnibus  malis .  Grxc.  O  «"/fe^c^  0  pyo/^jj-og //? ,  5cc. 
utin  Lat.  tum  Novatiani ,  turn  Auguflini.  In  edit.  Comp. 
«■/ffMi;  0  fvQdoMoi  ,  qux  leclio  Novatiano  favet. 

Tf.  171  Similia  Graecum  habet ,  nil!  excipias  ifla  ,  I'/ci» 

(fe....  oTi  s-TTsXccMy  ,  videns  autem quia  impej'uit ,  pro 

ubi  autem  vidit quoniam  Juperpoj'uit  ;  pauloque  pofl , 

Tm  J s^.xr  x'/^^  J  dexteram  Juam  ,  non  fimpliciier  ,  dexte^ 
ram  ;  (  in  edit,  tamen  Compl.  deell  «vt?-  )  fubinde  xfinTn 
aujerendo  ,  pro  auferre  ;  at  in  fine  ,  eVi  th)-  A■'pc(.^vv ,  y«- 
per  caput ,  pro  ad  taput.  Auguft.  etiam  1.  16.  de  civit. 
Dei  ,  c.  42.  col.  45  3.  b.  dicit :  Grave  vijiim  ejl  p.uri  eorunu 
Item  Ambrof.  1.  de  bened.  Patr.  c.   i.  col.  514.  c.    G:m 

filius  pHtaret  eum  errajj'e convertere  voluit  manus  ejus  : 

tc  I.  2.  de  Jacob  ,  c.  9.  col.  471.  f.  I'olenti  filio  p.urtam 
dexteram  fuper  Man.xjjen  Jentorem  convertere  y  re.pcndit.  Si- 
militer Augiifl.  quxli.  166.  in  Gen.  to.  ;.  col.  419.  d. 
Jofeph  volenti  corrigeye  qu.tji  errantem  atque  ncjcientem  .,  ttit 
rcj'pondet  ,   &c. 

V.    18.  Gra;c.  Era-;  <f £ tw  -TTct'fi  ivr^....- i r.i  7apo 

■=7pwTo''cJic?-  eVi'^S-f! ,  &c.  ut  in  Lat.  Augufl.  bene  Locut. 
200.  de  Gen.  to.  3.  col.  339.  a.  H;c  enim  primitivus  , 
additque  :  Minus  h.tbet ,  eft  ,  jecundiim  codices  Grxcos.  Am^ 
brof.  vero  1.  de  bened.  Patr.  c.  i.cul.  J 14.  d.  legit :  Non 
Jic  ,  p.tter  ,  hie  enim  primitivus  ejl ,  imponc  dexteram  tuam 
Juper  caput  ejus.  Vide  etiam  Augull.  1.  16.  dc  civit,  Dei, 
c,  42.  col,  453.  b. 


LIBER     GENESIS     Cap.   XL  VI 1 1. 


Cyfr.  iiUfiip. 


Ambr.    de    yen, 
Vmr.c.  i.fij.a. 


VULGATA      NOVA. 

19.  Quirenuens,  ait:  Scio  fill  mi ,  fcio  :  ?c 
ille  quidem  erit  in  populos,  &  multiplicabitur :  led 
frater  ejus  minor ,  major  ent  illo  :  &  lemen  lilius 
crelcet  in  genres. 

Benedixitque  eis  in  tempore  illo ,  dicens  : 


Uimc.  3.  yi5./. 


124 

VerSIO     ANTIQUA. 

19.  Ille  autem  noluit,  &  dixit  :  Scio  fili,  fcio : 
&  liic  eric  in  populiim  ,  &  liic  exaltabitur :  led 
frater  ejus  junior,  major  illo  crit :  &;  femcn  ejus 
erit  in  multitudinem  gentimn. 

20 In  vobis  benedicetur  Ifrael ,  dicentibus : 

Faciat  vobis  DeUS  licut  Epluxm  &  Manallen In  te  benedicetur  lUacl,  atque  dketur  :  Faciat  ti 

bi  Deus  licut  Ephraim  ,  &  i'lcut  Manalle.  Confti- 
tuitque  Ephraim  ante  Manaflen. 

II.  Et  ait  ad  Jofeph  Slium  fuum  ;  En  ego 
morior,  &erit  Deus  vobilcum,  reducetque  vos 
ad  terrara  patrum  veftrorum. 

ii.   Do  tibi  partem  unam  extra  fiatres  tuos  ,    Jn/.  ly, 
quam  tuli  dc  manu  Amorrhoei  in  gladio  &  arcu  7-  "5.  i- 

meo.  hf-  ^4- 

Z. 
NotjEadVersionemantiquam. 

Tf.   19.  Gra:c.  Kai  ir'n  v^hvesf  a»   cTvif  OrjVa  ,    &c.      ^xi  'Icpam  ,  ^ifuU:;'  Ilorec.r;  a  0  ©;c;  a';  'Ej:fx',ft,  fc  as 
ut  in  texcu  Lat.    Refte  Ambrof.  1.  de  bened.  Patr.  c.  i.      Ma/M:?  ,    &c.  I»  vob:i  baicd:cetur  Ijy.iel  y  iiuntsi  Tfj- 


2.1.  Do  tibi  Sichimam  prxcipuam  fuper  omnes 
fratres  tuos ,  quam  accepi  de  manibus  Ainorrhxo- 
rum  ill  machxra  mea  &  arcu. 


col.  514.  d.  Et  neliiit ;  fed  dixit :  Sci0  ,  fili ,  fcio  :  'i^  hie 
frit  in  populiim ,  ^  hit  exnltahititr  i  fed  jrater  ejus  junior 
major  illo  erit  ^  ^  Jenten  ejus  crit  multitude  gentium.  Gr, 
»;';  ■^x'ii;  fS'''~' •  cum  Cypr.  Eadem  repetii  Ambrof.  I.  2. 
de  Jacob  ,  c.  9.  col.  471.  f.  ab  his  ;  fcio  ,fili,  fcio  ,  ufque 
ad  Hkc  ,  mnjer  illo  fr«  .■  ruilumque  in  Pf.  118.  col.  1 1 JI. 
f.  detradlo  tantum  altero  ,fcio.  Similiter  Auguft.  1.  16.  de 
civic.  Dei,  c.  41.  to.  7.  col.  45  5.  c.  At  ille  mut.tre  m.T 
nies  noluit ,  fed  dixit  :  Scio  ,  fil:  ,  fcio  :  ^'  hie  erit  in  poptt- 
lum  ,  ^  hie  exalt.ib.  fed  frater  ejus  junior  m.tjor  illo  erit , 
^  lemen  ejus  erit  in  multitudinem  gentium.  Ira  dcnique 
qujcft.  i$j.  in  Gen.  to.  5.  col.  419.  d.  abhis  ■.fcto  ,  fili, 
fiio ,  ufque  ad  finem. 

■f.  20.  Rurfum  Ambrof.  in  Pf.  118.  to.  I.  col.  iifr. 
b.  hic  habet  :  Dicentibus  pofieris  :  Faciat  vobis  Deus  Jicttt 
Efhriem  tj  Manajpn.  In  Gracco  fie :  'Ev  vfiii  tuMynJ^tiQi- 


ciat  te  Deus  ficitt  Ephrxm ,  ^  frui  Mannjje. 

f.  Z2.  Eadem  func  in  Gr^co  ,  pr;£ter  vccem  ,  omnes  y 
qux  deeft  anteyr<i(rf  t  tuos  ,  &  banc  ,  X-'f=?  >  manu  ,  po- 
litam  pro  mambr.s.  Rurfum  Ambrof.  1.  2.  de  interpel!. 
Dav.c.  4.  col.  C^Tj.  e.  lie  legit ;  Ego  do  tibi  Sicinutm  magni- 
ficam  {  Gr.  ii^xl^^l'.y  )  f'-pcr  jr.ures  tuos  y  nu.tm  acceyi  de 
ni.tnii  Amorrhisorum  ,  in  gladio  meo  ,  ^  Jagitta.  Hieron. 
veto  qusft.  Hebr.  to.  2.  col.  J45.  a.  Et  ego  dcdi  tiki  Si- 
cimam  pracipuam  fuper  fratres  tuos  ,  quam  accepi  de  7;.m- 
fiibiis  Amorihacrum  in  gladio  meo  y  ^  fagitta  ;  at  infra  bis^ 
in  arcu  JJ  gladio ,  juxta  Grace.  Obfervat  etiam  Hieron. 
ibid,  pro  pr.ecipuo  ,  id  eft  ,  s^ajp/rw  ,  itnum  ,  fcribi  in  He- 
brso.  Auguft.  quzft.  167.  in  Gen.  to.  3.  col.  419.  e. 
ha:c  habet:  Dicit  Jacob  Szchim.tmfe  prxcipuam  dare  filio  Ju» 
Jofeph  i  2?  addil  ,  que  J  e.im  poffedcrit  in  gladio  fuo  ^ 
arcu. 


CAPUT     XLIX. 


VersIO     ANTIQUA. 


Aug.  I 

Faufl.  c. 
24S.  J. 


,  12.  eont. 

42.  t.  8. 


,  -XT  Ocavit  Jacob filios  fuos ,  &  dixit :  Congre- 


-v: 


pair,  c.  2 


/.  4e  bftt, 

5 1  J... 


VuLGATA     NOVA. 

Ocavit  autem  Jacob  filios  lues,  &  ait 
eis  :  Congregatnini ,  ut  annuntiem  qui 
Ventura  funt  vobis  in  diebusnovilVunis. 

1.  Congregamini ,  &  audite  Slii  Jacob ,  audi- 
te  Ilrael  pattern  veftrum. 

5.    Ruben  priraogenltus  mens,  tu  fortltudo 


gamini ,  ut annuntiem \obis qux  occiirlu 
ra  funt  vobis  in  novilllmis  diebus.  _ 

z.  Congregamini,  &  audite  filii  Jacob,  audite 
Ifrael  patrem  veftrum. 

3.  Ruben  primitivus meus ,  tu  virtus  mea,  &: 
initium  filiorum  meorum  :  durus  portari ,  dlUUS  6c      mea ,  &  prmcipium  doloris  msi :  prior  in  donis , 
temeravius  :  major  in  imperio. 

4.  Aff'ecifti  me  contumelia :  ficut  aqua non  ef-  4.  Effufus  es  ficut  aqua,  non  crefcas  :  quia 
fers'eas :  afcendifti  enim  in  cubile  patris  tui ;  tunc  afcendiiH  cubile  patris  tui ,  &  maculafti  ftratum 
polluifli  thorum ,  quando  alcendilti.  ejus. 

NoTyE     AD     VERSlONEJtt     ANTIQUA  M. 
y.    I.    Grate.  'Ey.u>!cs  A;  'IcciiC  nf. 


DH: 


S::p.  ;y. 

22. 

i.Far. 
5.1. 


S'.TSV     CM- 

t:?;  ,  &c.  ucin  Lac.  pr^^tet  hcc,  ri  u'sa.v'/i'm  ,  q:iiii  cccitr- 
ret  t  pro  ^h»?  cccurfura  Jitut.  Ambrof.  1.  de  bened.  Patr. 
c,  2.  to.  I.  col.  515.  b.  hdec  habec  '.Voatvit  etiam  Jiisos 
fuos  ;  &  1,  de  Jol".  c.  14.  col.  yio.  e.  Jpje  Jacob  Ju  ait 
ad  filios  fuos  i  CongregAmitii  ,  nt  annntitiem  vobis  qu^  cc- 
curjnra  funt  vobis  in  naviJB?ins  diebus.  iteml.  z.  de  Ja- 
cob ,  c.  9.  col.  472.  b.  AnnunUAbo  vobis  qnx  occurjitra 
flint  vobis  in  noz'ijjimis  diebus.  Hieron.  vero   in  Ifai.  2. 


beris  iruis  ;  majer  ad  pattandum  ,  ^  major  rohore.  Apud 
Eucher  quaeft.  in  Gen.  col,  841.  f.  QciRubenprimcgeni^ 
trts  meus  ,  prior  in  donis  ,  mnjor  imperio. 

f.  4.  In  Gra£cointerpun(5lio  difliir.ilis ,  itanempe,  'E- 
t>vCpioff.i;  a*?  L-Awp  ,  /nv  =y.^e'':«;,  quali  diceremr  :  Luxu- 
riaftt  ficut  aqua  ;  tie  efferve^cAS  :  i^v^f'iZ,iii  enim  funiitur 
aliquando  pro  ,  evagari  petulanter  ,  uc  folent  fiumina  ex- 
ua  alveos  erumpeniia.  Significat  etiam  ,  (ontumtl:.i  affi^ 
cere  ,  ab  iCp.i;  j  contumelta  y  injuria^  Ikut  !egit  Ambrof, 


to.  3.  col.  Zl.  b.  Venite   ut  annuntiem  vobis  quid  futu-      fup.  Si  prima  liguificanoadmittitur ,  verbum  s^vCpiQei; , 


rum  fit  in  noviffimis  diebus 

■Jf".  2.  Grace,  "^iviccX^yU  ,  k.  axyQari  fin,  y;ci 'laxi.£' 
ax.iiCtt.7s  'it^K.fA  ,  a.f.}fQctT£  Tb  -TTttlplc,  vfjLt^i.  At  in  Mfs. 
Alex.  &  Oxon,  nee  nun  in  edit.  Compl.  deefl  ,  /^r, 
poft  I.  «Vt'CfltTs  ,  nee  reperitur  ,  a.v.'^'.a.n  ,  polt  'I^/sau?.. 
Ambrof.  1.  de  Jof.  c,  14.  col.  jio.  e.  (impiicitcr  habet : 
Congregamini ,  ^  audtte  Ijyati  patrem  vefbrum, 

T?.  3.  Ambrof.  infra ,  e.  31.  col.  517.  d.  legit ,  primoge- 
mtum -,  non  primittvum.  Similiter  Rufin.  1.  2.  de  bened, 
Patr.  col,  10.  b.  Ruben  primogenitus  nietts  ;  deinde  lie  : 
Virtus  mea  ,  ^  itiitiltm  fiiiorum  meorum  ,  durus  in  con- 
vetfatione  ,  ^  durus  temerarius.  Hieron.  qujeft.  Hebr.  co. 


conjunguur  bene  cum  ieq.  ck  L/Ai^ ,  j^c«f  aqua  ;  (i  altera  , 
idem  a?  yJVoj^  adneftendum  erit  htiic  ,  /uw  eV^'o-,-  ^  non 
cffervefcas  ,  quern  poftremum  legendi  modum  retinuerunc 
Panes  Latini.  Hieron.  enim  qu^ll.  Hebr,  10.  2.  col.  ^^^, 
b.  fie  legit  :  Ji«^e« dttrits procacitate^  injuria;  dein- 
de :  /icut  aqua  non  ebulltas  \  ajcendijli  enim  fuper  hilulum 
patris  tui  .tunc  viohfii  jlratum  ^  cum  aJcendijU.  Quae  poi- 
trema  opcime  refpondent  Grjecis ,  cciZv^  -yap  f'cri  t»/  y.o,'~ 
TVY  TV  ^a/fo;  Cd*  To's  s/i/oia;  th/  5'pOi}M''-'y  0  oieCj^;  ,  quf 
afcendzjii.  Similiter  habet  Rufin.  1.  2.  de  bened.  Patr.  co!. 
10.  b.  ContumcUas  inogafii  ;  tanquam  aqua  non  efftrvej- 
cas  :  afccnJijii  enim  Japer   cttbtle  patois  tut  i  tunc  pclluijli 


2.   col.    5'4y-   b,   Rfibcn  primogenitus  meus  ,   tu  jortiiudo      thorum  ^ubiafcendifli.  Ambrof.  etiam  infra  ,  c.  5.  col,  j  17, 


fina  ,  ^ principium  filiorum  mecrum  ,  durus  ad  ferenaum 
t5  durus  procacitate.  Hieronymo  Greecum  favet  ad  ver- 
bum j^  nili  quod  pro  durus  procacitate  ,  tert ,  cx^n^o;  at>'- 
^Oifi'?,  durtts  pervicax  y  feu  contnmax  y  tntradabilis.Con^ 
tra  addit  Hieron.  ibid.  In  Hehaio  ita  fcriptumcjl  :  Ruben 
prinmgenitus  metts ,  tu  fortitudo  mea  ,  ^  capital Htn. in  li- 


d.  fcribit  ,  non  effervejcas  ut  aqua  ^  loco  cffcrveas  ^  quod 
pofuerat  fupra.  Priori  interpunclioni  ,  &  explicatioiii  fa- 
vet  Vulgata  :  &  veto  Hieron.  loco  fup.  cit.  addit  ,  In 
H^braa  ita  feriptutn  elTc  :  Ejfufus  es  ficitt  aq^a  ;  ne  adj:- 
cias  :  afcendijli  cinm  atbilt  patris  tai  ,  ^^  sfnt.Wiinafi: 
jlratHm  in  ajcenju. 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XL  IX. 


i2y 


S.<!>.  54. 


hf.  19, 
1.21. 


VULCATA     NOVA. 
■   ^.  Simeon   &  Levi  fiatics  :  vafa  iniquitatis 
bellantia. 

C.   In  confilium  eoruni  non  veniatnnrma  mea, 
&  in  ccetu  illoium  non  fit  gloria  mea  :  quia  in  (a 


iterofi.  ^, 
».  i.  J4J. '. 


Heir 


V  E  r,  S  1  O     A  N  T  I  Q  U  A . 

5.  Simeon  &  Levi  fratrcs  conilimmavcrunt  ini-     H« 
quitatcm  adinvemionis  liia;. 

6,  In  confilium eoiiim non  vcniitanimamea.     Amir.  i.d,b:n. 
&  in  congicgationem  illorum  non  contendant  J''"'-,  c- 5.  jiCc 


rore  luo  occiderunt  virum ,  &  in  voluntate  lua     \ilcei-a  mea  :  qiioniam in iia  fua  occidcriint  homi- 


.P.J. 


.     M.'.it 
1.6. 

J..VI.   I 

4J- 


luiToderunt  murum. 

7.  Malediiftus  furor  eorum ,  quiapertinax :  & 
indignatio  eorum ,  quia  durn  :  dividam  eo3  in  Ja- 
cob, &  difpergam  eos  in  Ifracl. 

8.  Juda,  te  laudabunt  fratres  tui  :  manus  tua 


nem ,  &  in  cupiditate  liia  iUbnervaverunt  tauriim. 

7.  Maiedidns  fiiror  eorum,  quia  fuptrrbus  &    Amhr.i.i.<lt].u. 
temerarius :  &  ira  illorum ,  quia  indurata  eft :  divi-  '•  9-  '•  '•  ^T^-f- 
dam  eos  in  Jacob,  &  dirpergam  illos  in  Ifrael. 

8.  Juda ,  re  laudabunt  fratres  tui :  manus  tua:-  fu-    Aug.  1. 16.  Hedv. 


in  cervicibus  inimicorum  tuorum ,  adorabunt  te    per  dorfuni  inimicorum  tuoriim ,  te  adorabunt  fi-  Dei.  c.  41.  t.  7. 


tilii  patrij  tui. 

9.  Catulus  leonis  Juda  :  ad  pr^jdam ,  fill  mi, 
afcendifti :  requiefcens  accubuifti  ut  leo ,  &  quafi 
leiena,quis  fufcicabit  eum? 

10.  NoN  AUFERETUR  fcepti'um  de  Ju- 


lii  patris  tui.  «fjz.i.c 

9.  Catulus  leonis  Juda :  ex  germinatione,filimi, 
afcendifti :  recumhcns  dormifti  ut  leo ,  6c  ut  catu- 
lus leonis ,  quis  Uil'citabit  eima  r 

10.  Non  DEficiET  princeps  cxJuda,  <S:  dux  cic 


NOT^      AD     VeRSIONEM      ANTIQUAM. 


Tf.  y.  sic  eft  in  Grjcco  ad  verbum  ,  nil!  excipias  ul- 
tinium  ,  =^cc;f>-!Qs:^g  ofV^y  »  loco  niitnz'cntionis  Jita  ,  Nobil. 
vertit  ,  fmpcjtti  jiti.  In  edit.  Aid.  dividitur  ,  ii,  ,  ab  «.'- 
ff'i^fi.-;,  cui  leclioni  favec  Terml.  ciim  legat  I.  ccntr.Jud. 
c.  10.  p.  144.  a.  Simeon  ^  Levi  perfi-ceriltit  itiiquitMcm 
ex  fua  jedti.  aifsa; ,  enim  idem  eft  ac  hxrejis  ;  unde  ,  a/- 
fi'r/.-.i,  h.2reti:i'.s  fej.itar.  Eadem  dijjuncllo  admittitur  a 
Prjsdeftin.  Sirmond.  1.  ;.  to.  i.  p.  567.  e.  ubi  lie  ;  5/- 
nieo-t  ^  Lev:  Jr.ilres  confujnmnvermu  ifiiquit.uem  ex  vD~ 
lanta'.e  fua.  Rufin.  vero  1.  de  bened.  Patr.  col.  ir.  b. 
legit  abfque  diftinclione  :  Siineon  ^  Iff.-  fratres  perfece- 
rnnt  iniijnitate7n  -jclnm.ttis  jnx.  Item  AuCt.  op.  imp.  in 
Mactli.  horn.  41.  col.  177.  d.  Simeon  ^  Lei':  fratres  cen- 
fttmm.tvertmt  :7i!qiiit,uts  ftias.  Hieron.  ubi  lup.  ait  ira 
/criptum  in  Hebiso  :  Simeon  ^  Levi  fratres ,  vaja  iniqtii- 
tatis  artna  eoritm. 

Tf.  6.  Similia  Grxc.  habet ,  excepris  his  :  Kai'VxJ  t!i 
«fra:e/  durojr  /.iv  sfkcj  t«  m-ek/j:  ^y ,  ot(  sy  tw  3-t'^w  «f- 
T'2y  d-reyJ^lyecv  cfAfOJ-TT^^.  Et  in  congregatione  eoritm  non  con- 
tendant  jecora  mea  ,  quia  in  furore  Jtto  interfccerinit  homines. 
Idem  Ambrof.  1.  2.  de  Jacob  ,  c.  9.  col.  472.  f.  legit :  In 


Juda  ,  te  laudent  fratres  tui  ;  manus  tiiit  ftiper  Joifi  ini- 
micorum tiio'ium  i  adorabunt  re-,  &c.  ut  tup.  Cyprianus  t, 
i.Teftim.  p.  281.  c.  Juda  ,  te  laudabunt  fratres  tui ;  h;.j* 
nils  fiiper  dorjum  inimicorum  fiorum  ;  .idor.tbunt  te  flit 
patris  tui.  Itidem  Ambrof.  tum  1.  2.  de  Jacob  ,  c.  9.  col. 
475.  a.  tum  1.  de  bened.  Patr.  c.  4.  col.  J18.  b.  nil!  quod 
addit  utii  ,  ad  manits  ,  cum  Auguft.  lie  eriam  rurfum  le- 
git,  1.  deob.  Valent.  to.  2.  col.  1189.  e.  Juda.,  te  lau- 
dabunt ,  &c.  led  hie  Mfs.  nonnuUi  ferunt  ,  te  collaudent ; 
duo  ,  collaudant .,  ut  Ambroliaft.  habet,  eol.  40.  b.  Hie- 
ron, vero  qujeft.  Hebr.  to.  2.  eol.  546.  b.  Juda  ,  te  lauda- 
bunt fi-.itres  tui  i  tum  addit :  Ouia  Juda  ,  corifejjio  ,  five 
talis ,  tnterpretatur  ,  cvnjeqttenter  Jcribitur  :  Juda  ,  tibi  con- 
fitebltniitr  fratres  tui.,  vel .,  te  laud.ibunt  fratres  tui  i  pau- 
loque  poft  :  adorabunt  te  flii patris  tui.  Kufin.  autem  I.  i. 
de  bened.  Patr.  p.  2.  a.  Juda.,  te  collaudent  fratres  tui: 
manits  tux  fuper  dorfum  inimicorum  tuorum  ,  ^  ndorent- 
te  filii  patris  tui.  Petr.  Chryfol.  fer.  i  J6.  col.  964.  Juda, 
te  laudabunt  fatres  tui  :  manus  tu.i  Jupra  dorfum  inimicor, 
tuorum  ,  adorabunt  te  filii  ,  &c.  ut  lup.  Similiier  apud 
Gregor.  Tur.  1.  6.  hift.  p.  276.  c.  nee  non  Au6t.  1.  de 


confilium  eorum  non  veni.it  anima  mea  ,^  tn  occurjum  eorum      promilT.  apud  Profp.  col.    109.3.   Adorabunt   te  filii  pa- 
non  comendam  vifcera  mea.  Hoe  autem  ,  ct'rac;;  ,  quali 


confijientia  ejl ,  idem  ae  rzij;  ,  jlatio  ,  unde  jlatioiies  ,  & 
circuii ,  in  quibus  homines  convenire  folent ;  inde  etiam , 
tv^ccsic^  ,  colloquium  ,  8c  congrejfus  ,  quo  fenfu  Ambrof. 
(ongregationem  ,  dixit,  vel  occitrjum.  Similiter  Tertul.  1. 
concr.  Jud.c.  10.  p.  144.  a.  legit  :  In  confilium  eorum  ne 
^fenerit  afiima  mea  ,  ^5  in  jlationem  eorum  ne  incubucrint  je- 
cora mea  ;  qucni.^m  in  indignatione  fua  intcfeccrttnt  homi- 
nes ,  in  concupijcentia  fua  fiibnervavcrunt  taurum.  Hiernn. 
quseft.  Hebr.  to.  2.  col.  ^45.  e.  In  confilium  eorum  non 
•veniat  anima  mea  ,  ^  in  congregaione  ecrum  non  amuleliir 
jecttr  meitm  ;  (  Mfs.  2.  ne  amuletur  cor  metim  )  quia  in 
furore  Jlio  interfecerunt  homines,  ^  in  defide;  io  Juo  Jubncr- 
vaverunt  taurum.  Fvufin.  1.  2.  de  bened.  Patr.  eol.  11.  b. 
J«  confilium  eorum  non  introeat  anima  mea  ,  ^  in  confilio 
eorum  non  ivvitentur  ('forte  ,  irriientur )  vijcera  mea  ;  quia 
in  ira  fua  occiderunt  homines  ,  Jj  in  cupiditate  fua  fub- 
tier.vaveriint  taurum.  Denique  KuSt.  op.  imp.  in  Matth. 
hom.  42.  col.  177.  d.  lie  :  In  cogitationcs  eorum  non  vcnit 
anima  mea  ,  ^  in  confilia  eorum  non  cadant  prjtcordia  mea  ; 
quia  in  ira  fua  occiderunt  virum  ,  ^  in  furore  fuo  Jubner- 
vaverunt  taurum.  Ambrof.  quoque  in  Pf.  45.  col.  894.  d. 
legit :  In  furore  fuo  ftibnervaverunt  t.iurum.  Let:tioni  LXX, 
Hebraicam  opponit  Hieron.  loco  cit.  dieens  :  NeccJJitaie 
compelltmur,  juxta  propofitum  operis,  longius  ea  repetere  ,  qitx 
ab  Hebra'ica  veritate  dtjcordant  :  legititr  enim  tbi  (  in  He- 
br, )  In  arc.mum  eorum  ne  intret  an'fna  mea  ,  ^  in  con- 
ventll  eorum  ne  defoletur  (IA(.  1.  ne  jolz'atur  )  gloria  mea 


tris  tui, 

Tf.  9.  InGrseeo  fie  legitur  ,  iK  ^' an  ,  ex  germine  ,  pro 
ex  germinatijne  ,  nee  rcpetitur  vox  ,  leonis  ,  in  fine  poll 
catulus  ;  CcEtera  quadrant  ad  verbum.  Idem  vero  Auguft, 
I.  12.  conti.  Fauft.  10.  8.  col.  246.  e.  lie  legit  :  C.itiilus 
leonis  Juda  ,  de  germinatione  filius  mens  ajcendifii  ,  recum- 
hens  dormifli  ,  &c.ut  lup.  Qyprian.l.  i.  Teftim.  p.  281.  c. 
lie  :  Catulus  leonis  Juda  ,  de  frtttice ,  fili  mi  ,  afcendifit, 
recubans  ehdormifii  zelut  leo  ,  ^  velut  catulus  leonis  ;  quit 
excitabit  ilium  ?  Hilar,  in  Pf.  151.  eol.  449.  f.  4J0.  a. 
Catulus  looms  Juda  ,  ex  frutice  filius  meus  ,  procidens  dor- 
mijii  ut  leo  ,  ^  ficttt  catulus  leonis  i  quis  (uicitabit  eum  ? 
Ambrof.  1.  de  bened.  Patr.  e.  4.  col.  J 18.  b.  e.  Catulus 
leonis  Juda  ,  ex  germine  ,  fi.li  mi  ,  afcendifti  ,  recumbens 
dormifli  ut  leo,  ^  tanquam  catulus  ;  quis  fufcitalit  eum? 
Similiter  1.  2.  de  Jacob  ,  e.  9.  col.  475.  a.b.  prater  hoe  , 
ex  germine  niihi ,  pro  ex  germine  ,  fill  mi  ;  addit  quoque 
voeem  leonis  ,  ad  2.  catulut.  Vide  etiam  1.  de  inftimc. 
virg.  to.  2.  eol.  256.  e.  &  in  Pf.  118.  to.  1.  col.  1024.  a. 
Hieron.  quseft.  Hebr.  fie  :  Catulus  leonis  Juda  ,  ex  germine  , 
fili  mi  ,  afcendifti ;  procumbens  ut  leo  ,  J5  J  '"fi  catulus  leo- 
nis ;  quis  fiifcit.ibit  eum  ?  Similiter  in  Mich.  6.  to.  3.  col, 
1  y  ;6.  a.  exeeptis  his  ,  accubans  dormifti ,  &  1.  de  quxft. 
zA&xi:  Quod  fequitur  /ex  germine,  fili  mi ,  in  Eebr.eo  ha- 
bet :  de  captivit.ite  ,  fi'li  mi ,  afcendifti.  Rufinus  1.  I.  de  be- 
ned. Patr.  pag.  2.  b.  Catulus  leciiis  Juda  ,  de  germine  filius 
meus  a/cendifti  ;  recubans  dormifli  ficut  leo  ,  ^  ficut  catulus 
leonis  i  qiiisjiifcitabit  eum  .'  &  fup.  pag.  6.  e.  Catulus  leonis 


quia  in  furore  fuo  intcrfecerunt  virum,  y  in  libidine  fua      Judx ,  ex  germine  ,  fill  mi,  afendifti :  Si  fup.  pag.   5.   a 
^  ■  recumbens  dormifti  ut  leo.  Sed  pag.  7.  a.  legit  ,  recubans  , 

ut  fup.  Gregorius  Turon.  1.  6.  hift.  pag.  276.  e.  Ciiu- 
lus  leonis  Juda  ,  de  germine  ,  fill  mi  ,  afcendifti  ;  recubans 
dormifti  quafi  leo  ,  quafi  catulus  leonis  ;  quis  filfcitabit 
eum  >  Junil.  Afrie.  1.  2.  de  part.  div.  leg.  c.  21.  col. 
348.  a.  Catulus  leonis  Juda  ,  ex  radice  filii  mei  afcendifti  I 
recumbens  dormifli  ficut  leo  ,  tS!  fi""  catulus  leonis  ;  quis 
excitavit  eum  ?  Aucl.  denique  1.  de  promilf.  ap.  Prolp, 
col.    181.  c.  Afcendifti;  recumbens  ,  dormifti  ut  leo. 

t.  10.  Nil  Grxco  fimilius.  Eadem  refert  Auguft.  infra, 
1.  i8.e.  6.  eol.  492.  d.  ad  verbimi.  Item  1.  i2.contr.  Fauft. 
e.  42.  to.  8.  col.  245.  e.  praeter  unum  deerit ,  pro  Jeficiet , 
Gr.  f«A.;4ei.  Vet.  Iren.  Inierp.  1.  4.  e.  10.  p.  259.  a.  lie  : 
Nu«  dierit  princeps  in  Juda  ,  neqtie  dux  ex  femorihus  ejus  , 
quoad  ujque    leniat   ctii    repofitum  eft  ,    (  Feuardeut,   ^ 


fujfoderunt  t.zuritm, 

•f.  7.  Optime  c  Gr^co  ,  prater  hoc  ,  fuperbus  tS  'f- 
mer.trius  ,  pro  quo  fimpliciter  au,5  «sA-i;^ ,  pcrvicax.  Hie- 
ron. qu.!eft.  Hebr.  to,  2.  eol.  54(5.  a.  fie  :  Malediitus  fu- 
ror eorum ,  quia  procax  ;  '^  ira  eorum  ,  quia  dura  :  divi- 
dam eos  in  Jacob  ,  ^  difpergam  eos  in  Ijrael.  Similiter  ha- 
bet 1.  3.  inepift.  ad  Tit.  to.  4.  col.  434.  e.  quia  procax  ;  re- 
liqua  vero  ,  dividam  in  Jacob  ,  &e.  rurfum  leguntur  apud 
Ambrof.  1.  de  bened.  Patr.  e.  3.  col.  517.  d.  &  in  Pf. 
43.  col.  894.  e.  ficut  apud  Rufin,  1,  2.  de  bened.  Patr. 
col.  12.  a. 

■t.  8.  Ad  verbum  e  Grseeo  ,  exeepto  uno  ,  Liudabunt , 
pro  quo,  aiV/(^a/cav  ,  vel  eum  Mf.  Oxon.  ainQdrueiav , 
laudent  ;  at  in  edit.  Conipl.  ahiQ^'cCt ,  laudabunt.  Idem 
Auguft,  I,  12,  conti,  Fauft,  to.  8.  col,   24(5.  e,  le^ic  : 


126 


LIBER     GENESIS.     Cap.    XL  IX. 


VULGATA    NOVA. 


Versio    ANTIQUA. 

Aks,  ubifrf.     femoribiis ejus ,  donee  veniant  qux  repofita  fimt    da,  &  dux  dc  femoie  ejus,  donee  x-eniat  qui 
ei,  &:  iple  expcclatio  gentium.  mittendus  eft,  &ipfeeritexpeil:atio  gentium. 

II.   Alligans  ad  vitcm  puUum  fuum ,  &  cili.cio  n.   Ligansad    vineam  pullum  fuum,  &   ad 

pulkim  alinx  lur.    Lavablt  in\inO  ftolam  Hum,     vitem,  o  tilimi,  afinam  fuam.    Lavabit  invino 
&  in  Linglline  livar  amictum  luum.  ftolam  fuam,  &  in  fanguineuvK  pallium  fuum. 

11.  Fulvi  oculi  ejus  a  vino ,  &.  deates  candiJio-         n.    Pulchriores   funt  oculi  ejus  vino,  & 
res  lafte. 
dt  bm.      1 3 .  Zabulcn  juxta  mare  habitabit ,  &  ipfe  fe- 
:i.b.c.  cus  accelTus  navium ,  &:  pertendet  ulque  ad  Sido- 
nem. 

1 4.  IfTachar  bonum  concupivit  requiefcens  in- 
ter medias  fortes. 

15.  Et  videns  requiem  quia  bona  eft,  &terram 
quia  pingitis,  fuppolltit  humerum  Ilium  ad  labo-     quod  optima  :  &  fuppofuit  humerum  fuum  ad 
randum  ,  &  taClus  eft  vir  agricola.  poitandum ,  faftufque  eft  tnbutis  ferviens 

N  O  T  ^     AD     V  E  R  S  I  0  K  E  M     A  N  T  I  Q  U  A  M. 


Amln.  I. 
i'a:r.c.^.y. 


Idem  c.  6,  Jzi.i. 


dentes  ejus  lafte  candidiores. 

i;.   Zabulon  in  littoie  maris  habitabit,  &  in 
ftatione  navium  pertingens  ufque  ad  Sidonem. 

14.  Iflachar  aiinus  fortis  accubans  inter  ter- 
minos. 

H .   Vidit  requiem  quod  efTet  bona  :  &  terram 


VoflT.  rtpremiffum  efl  ,  )  ^  ipfe  rjl  fpes  gtniium.  Novaiiamis 
de  Trill,  p.  1055.  c.  Non  ilejic:!t  fnnctps  de  Judn ,  aeijuc 
dux  de  Jemortbits  ejus  ,  dcriec  vejiiat  is  clti  rtpTomijfum  eji , 
55  ip^e  erit  expeilatio  gentium.  Cyprian.  1.  I.  Teftim.  p. 
z8l.c.  Non  drfciet  priiuefs  de  Jnda  ,  ^  dux  de  femoribiis 
ejus  ,  qnoad  ujque  veriLtnt  dep^Jita  tlli  ,  t^  ipje  eji  /pes  gen- 
tium. Gr^c.  tas  c?iK  i>S-yi  xa  *c:ov.e.^U£ia  a:j/W,  at  in  Mf. 
Oxon.  M  a^o'n.lxt.  Hilarius  in  Pf.  59.  col.  140.  b.  No» 
dejiciet  princeps  de  Jud.i  ,  fiec  dux  de  Jemorihus  ejus  ,  dcrtec 
njeniat  at:  repoftitm  eft  ,  ^  ipjt  eji  txpedatto  gemiitm.  Hie- 
ron.  ill  Ifai.  2.  &  11,  to.  5.  col.  ii.  c.  105.  a.  &  in 
Ezech.  21.  col.  847.  f.  965.  a.  &  in  Ofe  ,  3.  col.  1257. 
dc  in  Soph.  I.  col.  1649.  d.  Ken  defciit  princeps  ex  Juda  , 
rteque  dux  defemcribtts  ejus  ,  dstiec  vetii.tt  cui  repojitttm  ej}  ^ 
^  ipje  erit  expecinticf  gentium.  Vid.  etiam  1.  qu.£fl.  Hebr. 
to.  2.  col.  547.  b.  Rufin.  1.  I.  de  bened.  Patr.  pag.  5.  b. 
JCnw  dejiciet  princeps  ex  Juda  ,  neque  dux  de  femoie  {  intr. 
femOTibus)  ejus-,  nfqHeqtto  veniant  e.t  qux  repojita  junt  ; 
cum  addic  :  Et  velut  in  aliis  exempl.tribus  habetur  :  J'entttt  is 
ctti  rcp'.'Jitum  eji ,  ^  ipfe  erit  expeci.itio  gentium.  Ambrof.  1. 
de  bcned.  Patr.  c.  4.  to.  i.  col.  Ji2.  c.  Kt  ' 
ex  Juda  ,  ^  princeps  de  feino'-ibus  ejus  ,  d^nec  'zjeutat  au 
repsjitum  eji  ,  y  ipje  erit  expiBatio  gentium  :  vide  etiam  1. 
de  Jof.  c.  5.  col.  487. c.  S.  Profp.  in  chron.  col.  699.  d. 
JsVn  dejiciet  princeps  ex  }ud.i  ,  neque  rex  de  j'emcribus  ejus  , 
donee  -vemcit  jemen  cui  repC'/itum  eji  ,  i^  ipje  ey.t  expeclatto 
gentium.  Auct.  1.  de  proroi;r.  ap.  Profp.  col.  165^.  b.  Kow 
dejiciet  princeps  ex  Juda  ,  neque  dxx  de  femoribus  ejus  ,  do- 
nee  veniat  cui  rcppjita  funt  omnia  i  ^  ipje  erit  expect.  &c. 
S.  Leo  fer.  52.  pag.  90.  c.  ^jn  dejiciet  princeps  ex  Juda^ 
neque  d:tx  de  femoribus  ejtis  ,    donee  veniat  cui  repojitum 


pullo  ,  in  Webrxo  poteji  legi  ,  itrbem  fuam.  Rufin.  I.  I, 
de  bened.  Patr.  col.  4.  a.  c.  7.  b.  AUigaas  ad  ziteni  pul- 
lum Juum  ,  i^  ad  palmitem  pullum  ajinx  Ju.e.  Lazabit 
in  z'ino  jiolam  Juam  ,  ^  in  (ang.  uva  amiciiem  juum,  Iti- 
dem  Tertul.  1.  4.  contr.  Marc.  p.  754.  a.  cumNovatiano  , 
1.  de  Trin.  p.  1040.  &  Gaud.  Brix.  fer.  2.  col.  946.  h. 
ab  hoc  ,  lavabtt.  Addit  Rufinus  :  Arbitror  ego  ,  quod  hie 
ipje  Grxcus  fermo  in  Lalinis  exemplartbus  antiquities  pojirui 
ejK  ut  o  alia  nonnulla  ,  ^  per  tempus  a  fcriptoribus  non  in- 
telligentibus  pre  s>,xj ,  eilicium  ,  dia  putatum  eji.  Vox  au- 
tem  hjcc  emx;  ,  quam  PP.  Latini  rcddunt  per  cilicium  , 
vel  j'uniculum  ,  vel  helicem  ,  vel  palmitem  ,  proprie  cir- 
cumvoluuo  eil  ,  feu  circumvoluta  implexaque  linca  :  di- 
citur  etiam  de  capreolis  vitium  ,  qui  ut  vitem  ,  natuii_ 
caducam  erigant  &  teneant ,  ad  locum  capiendum  fer- 
punt.  Similiter  ifla ,  TSfiEcM!»  ,  quam  iidem  PP.  vertunc 
amiclum  ,  vel  anaboladtum  ,  aut  an.ibolium  ,  vel  pallium  , 
propiiei'fyJiini  eft,  unde  •^-»^16««;«  ,  amidus  ,  r.el,imen, 
a  TO.'fiCaMw  ,  (ircumdo.  Similiter  Auft.  1.  de  promilf.  ap. 
Profp.  col.  no.  e.  Laz-abu  in  vino  jiolam  Jitani  y  ^  vejlem 
deerit  judex      juam  in  Janguine  uz'a. 

t.  12.  Ita  ruifum  Auguft.  1.  12.  cont.  Fauft.  c.  4J. 
col.  246.  e.  fixtei  unum  Jhlgentcs  ,  locojiilz'i.  Ver.  Iren. 
Interp.  1.  4.  c.  10.  col.  259.  a.  Lutijci  oculi  ejus  a  zino , 
^  cindidi  dentes  ejus  quam  l.u  ,  al.  tanquam  lac ,  (icut  & 
Utijicabuntur  ,  pro  Ixtifici.  Cypr.  1.  i.  Tellim.  p.  281. 
c.  Fcrmidoloji  (  edit.  quid,  formoji  )  oculi  ejus  a  zmo  ,  ^ 
cnndidi  dentes  ejus  magis  quam  lac.  Ambrof.  I.  de  bcned, 
Patr.  c.  4.  col.  518.  c.  d.  Hilares  oculi  ejus  a  zino,  i^ 
dentes  ejus  candidiores  quam  lac  :  &  1.  2.  de  Jacob ,  c. 
O.  col.  475.  b.  Hilares  oculi  ejus  a  Z'ino  ,  ^  dentes  c.mdi- 
1-     _.  r_  7.  .  i:_;i: — ;a     ..    ^^I    r^ir^    U     a.i,.  Pf    tt5 


eji ,  fs  ipje  eiit  expetl.  Sic.  at  infra  ,   p.   94.  d.  Noh  def-      iuifJ /.vit.- fimiliter  epifl.  41.C0I.  959.  b.  At  in  Pf.  118. 
•    '  '  ..       .■  ,,-■,■      ^^j^  1 178.  a.  habet  :  J5  dentes  Jicut  lac.  Hieron.  in  Ifai. 

5J.  ro.  5.  col.  401.  d.  Gratiofi  oculi  ejus  a  zino  ,  ^  cin- 
didi dentes  ejus  a  laBe.  Rufinus  denique  1.  i.  de  bened. 
Patr.  col.  J.  b.  Gratifci  oculi  ejus  a  zino ,  J5  denies  ejus 
c.tndidiores  l.iiie.  Grd£C.  Xa/>:«ir3;ci  c/  o^^a^^'.i  dulv  u-tts^ 
hIky  (  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  diri 

■t.  I  ?.  Similia  Grsc.  habet ,  prseter  unum  t'c/j.c!  ,  loco 
accejjus :  cfifiot;  autem  fumitur  pro  jlatione  navtum  ,  feu 
portK.  Rufinus  1.  2.  de  bened.  Patr.  col.  iz.  c.  legit: 
Zabulon  juxta  mare  habitabit ,  gj  ipfe  eji  accepts  n.izium  , 
^  extendilur  ufque  ad  Sidenem.  Junil.  Afric.  I.  de  part, 
div.  leg.  c.  21.  p.  548.  b.  Zabulon  feregriims  inhahitaijit-, 
^   ipfe  portMS    navium. 

t.  14.  Idem  Ambrof.  in  Pf.  48.  to.  i.  col.  95:0.  c. 
lie  habec :  Ijfachar  ,  quod  bonum  eji  concupivit  ,  requtej'cens 
inter  jortes.  Hieron.  quxft.  Hebr.  to.  2.  col.  J46.  c.  If- 
j'achar  bonum  deftderazil  ,  requiefcens  inter  medios  cleros  : 
turn  addit  :  In  Hebno  ita  fcriptum  eji :  Ijjachar  ajinus  of- 
jeus  ,  recumbens  inter  lerminos.  Rufin.  1.  2.  de  bened. 
Patr.  col.  I  5.  b.  Iffachar  bonum  concupivit  ,  requiej'cei  in 
medio  fortium  :  (ic  edam  in  Grsco  ,   praeter  iiliima  ,  aVa- 

If.  15.  Eadem  rurfus  habet  Ambrof.  turn  1.  i.  de  Abr. 
c.  2.  col.  28;.  f.  turn  in  Pf  48.  col.  950.  c.  Eadem quo- 
que  refert  Hieron.  quxfl.  Hebr.  to.  2.  tol.  J46.  c.  qui- 
bus  confonat  Griccum  ad  verbum ,  detrafto  tantiim  uno 
eji ,  pert  bona.  Junilius  etiam  Afric.  1.  de  part.  div.  leg. 
c.  21.  col.  548.  b.  legit  :£i  fciens  requiem  quia  bona  eji. 
Rufinus  1.  2.  de  bened.  Patr.  col.  14.  c.  Suppofu:i  i;u- 
mtrum  juum  ad  Liborandum  ,  %$  fadus  eji  vir  agricola. 
Hiercn.  fup.  addit  ,  ita  legi  in  Hebraeo  :  £e  zidens  re- 
quiem quia  bona  eji  ;  ig  terram  quia  pulclna  eji  :  inclina- 
vit  humerum  j'uum  ad  pertandiim  ,  ^  failus  eji  in  tribu- 
tum  ferviens.  Vide  etiam  in  Ifai,  66,  ta-   5.  col.  503.  a. 


tiet ^  dux donee  veniat  cui  repcjita  Junt  ,  ^  ipje 

iji  expedatio  gentium.  S.  Petrus  Chtyfol.  fer.  Ij6.  p.  964. 
c.  Kon  d^fir.et  princeps  ex  Juda  ,  nee  dux  ex  femoribus  ejus , 
donee  Z'eniat  cui  repojita  funt  ,  ^  ip^e  expedatio  gentium. 
Vigil.  Tapl.  1.  contra  V'arimad.  p.  749.  f.  JS'on  dejicit  prin- 
ceps de  Juda  ,  nee  dux  de  femoribus  ejus  ,  donee  veniat 
cui  repojitum  eji  ,  ^  in  nomine  ejus  gentes  fperahunt.  Ju- 
nil. Afric.  1.  2.  de  part.  div.  leg.  col.  348.  g.  Non  deji- 
ciet princeps  ex  Juda  ,  neque  dux  ex  jemore  ejus  ,  donee  ve- 
niat cui  repojita  funt.  Denique  Laurent.  Mediol.  fer.  dc 
mul.  Chan.  .Analeft.  to.  2.  p.  50.  Non  dcfciet  princeps  ex 
Juda  ,  nee  dejenioribus  (  {.femoribus  )  ejus  dominator  ,  do- 
aec  veniat  cui  dejiinatum  eji,  ^  hie  eji  expedatio  gentium. 
■)?■.  II.  Sic  iterum  e  Gticco  Augufb.  1.  12.  cont.  Fauft. 
c.  42.  to.  8.  col.  246.  e.  nifi  quod  habet ,  vineam,  pro 
vitem,  Gr.  an~s>izr  item  tollit  yii.»  ,  port  .i/i'«.e  ,  licet  in 
Gr.  fitiT-";  i.t  a'l/'s.  Vet.  Iren.  Interp.  1.  4.  c.  10.  p. 
239.  a.  legit  :  Alligans  ad  vitem  pullum  juum  ,  ^  ad  he- 
licem pullum  ajinje.  Laz'ahit  in  vino  jiolam  juam,  ^  in 
fangiiine  leva  pallium  fuum.  Cyprian.  1.  I.  Teft.  p.  281. 
C.  &  epift.  6  5.  p.  1 05.  c.  Deligans  ad  vitem  pullum  juum  , 
^  ad  cilicium  (  Gr.  t)i  Wi/.i  )  pullum  ajin.e  j'ux.  L.ivahit 
in  vino  fiolam  fuam  ,  ^  in  Janguine  uvx  amidum  juum. 
Item  S.  Paulin.  epift.  46.  p.  28 1 .  a.  Alligans  ad  vitem  pul- 
lum fuum  ,  (5  ad  ciluium  pullum  ajinxju.r.  Ambrof.  vcro 
1.  de  bened.  Patr.  c.  4.  col.  518.  c.  J20.  b.  Alligans  ad 
vitem  ajinam  Juam  fvel  ajinum  fuum  )  ^  cilicio  pullum 
af.nx  jux.  Lavabit  in  vino  jiolam  Juam  ,  fj  in  Janguine 
•uvx  anaboladtum  fuum.   CMls.  e^\i.l^m  an.%holium  Jiittm.) 

Similiter  1.   2.  de  Jacob  ,  c.  9.  col.  475.  b.  Lavabit 

an.iboladium  fuum.  Hieron.  quift.  Hebr.  to.  2.  col.  ^^6. 
c.  Alligans  ad  vitem  pullumfuum  ,  ^  funiculo  pullum  aft - 
fix  i  turn  addit ;  In  Hebrxo  ita  hab.  Alligans  ad  vi.c:n  pul- 
lum Juum  ,  ^  in  Jortc  ,  jili  mi  ,  ajinam  fuam  ;  &  infra  : 
Vbi  nis  legimus  ;  Alligaiis  ad   yiteni  pullum  fuum  ,   pro 


LIBER 

V  U  L  G  A  T  A 


GENESIS. 


I.  Par. 


NOVA. 

1^.  Dan  judicabit  populum  luum  ficut  &  alia 
tribus  in  Ifrael. 

I  7.  Fiat  Dan  coluber  in  via ,  cerafles  in  fcmi- 
ta  ,  moi'dens  unguias  equi,  ut  cadat  afcenlbr  e- 
jus  retro. 

18.  Salutare  tuum  cx'pcftabo,  Domine. 

19.  Gad,  accinftus  pr^eliabitur  ante  eum  :  & 
ipfe  accingetur  retrorfum. 

io.  Afer,  pinguis  panis  ejus,  &  prabebit 
delicias  regibus. 

ii.  Nephtliali,  cervus  emiffiis ,  &  dans  clo- 
quia  piilchritudinis. 

21.  Filius  accrefcens  Jofeph ,  filius  accrefcens 
&  decorus  afpefbu  :  filia;  difcuireiunt  fuper  niu- 
rum, 

1 5 ,  Sed  exafperavetunt  eum ,  &  jurgati  funt , 
invideruntque  illi  liabentes  jacula. 

14.  Sedit  in  forti  arcus  ejus,&  difibluta  funt 


Cap 

V  E  R  s  I  o 


XLIX. 


127 


A  N  T  I  Q  U  A. 

16.  Dan  judicabit  populum  fuum  tanquam  &:     -^"•ir,  i.  Jrbea. 
una  tiibus  liracl.  ^""^  '■  (>■  5^^-/. 

17.  Et  fadus  eft  Dan  ip(i  fcrpcns  invia,  fedcns  ^^^' ""  *'  '•  '" 
&  in  femita ,  mordens  c.iicancum  cqui ,  (^  cadet 

eques  retrorlum : 

18.  Salutem  expcctans  a  Domino. 

19.  Gad ,  tentatio  tentavit  eum  :&  ipfe  tcnta-   W™  <■.  2. 5:14. «. 
\it  eos  fecus  pedes. 

2.0.  Afer,  pinguis  ejus  panis,  &  ipfe  dabit  ef-  Umc  9.  524.  e, 
cam  principibus. 

i  I .  IS  epntalim ,  vitis  remifTa ,  porrigens  in  ger-  ^mhr.  i.  2,  de  ;,»<■, 
mine  fuo  decorem.  '■  ?•  475-  '•  '•  1« 

22.  Filius  mens  ampliatus  Jofeph,  filius  mens 
adampliatus :  zcloappetitus  filius  mens,  filius  meus 
adoleicentior,  .ad  me  revertere. 

^5.  In  quern  confilium  ccnferentesmaledice-   Uemdekn.Pair. 
bant,  &intendebant  in  eumdominiarcum.  '■  "•  5^<^'  "^-  '• 

:i^.  Et  contriti  funt  cum  potentia  arcus  eorum ,  ^^^'  "-I'l^' 
Sc  dilToluti  funt  nervi  braLhioriim  manuum  eorum 


vlncula  brachiorum  &  manuum  illius    per  ma 

nus  potentis  Jacob  :  inde  pallor  egreffus  eft ,  la-    per  manum  potentis  Jacob :  indeque  pra;valuit  If- 

pis  Ifrael.  rael  a  Deo  patris  tui. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


T?.  16.  IrainGrsco,  priter  hoc  ,  sV 'lofaw,  in  Ifrael. 
Idem  Ambiof.  in  Pf.  40.  to.  i.  cul.  877.  c.  legit :  D<>» 
j:!,licabit  popitl;tm  fuum  tanqii.-tm  itnam  tribnm  in  Ijra'eL 
At  in  Gr.  a-Qit  ■<,  fiio.  fi/M(  fV  ,  &c.  Rufin.  1.  2.  de  be- 
red.  Parr,  col,  ly.  a.  Qan  judicabit  pnprtum  jnum  tan- 
quam  ji  una  tribus  in  Ijrael.  Auct.  i.  de  promiir.  apud 
Frofp.  part.  4.  col.  195.  b.  Dan  judicabit  populum  Jicitt 
alix  tribus.  Hieronymus  qujefl.  Hebr.  to.  2.  cul.  547.  b. 
{  f.  ex  Hcbr.  )  D,tn  judicabit  populum  jtitim  Jiciit  unitm  dt 
fceptris   IJraei. 

f.  17.  In  Graeco  ficiKa)  y.-m^ii'/tji  ^at  Sip'f  tip  If^? , 
iy».cci«/iiroi;  sVi  Tfi£i( ,  &c.  ut  in  Lat.  At  in  Mf.  Alex. 
ac  edit.  Aid.  Kal  sysm^.n  tu  Ady ,  &c.  ut  apud  Ambr. 
fupra  :  qui  etiam  priorem  ledtionem  admittit  trad,  in 
Pf.  40.  col.  877.  c.  878.  e.  cum  legat ,  licet  cum  intet- 
punftione  diflimili  :  Fiat  Dun  Jtctit  jerptns  fedeni  in  via , 
^  in  femita  mordens  calcaneum  eijui  ;  ^  cadet  eques  retror- 
Jum.  Rufin.  1.  2.  de  bened.  Patr.  col.  ly.  a.  Ei  fiat 
Dan  jerpens  in  via  ,  adjidens  fuper  Jemitam  ,  mordens  cal- 
caneum equi  ,  ^  cadet  eques  retrorjttm.  Hieron.  vero  in 
Ezecli.  I.  to.  5.  col.  710.  b.  ttat  Dan  coluber  in  femita  , 
msrdens  plantam  equi  ,  ^  cadet  eques  retror  itm  :  8c  I. 
quieft.  Hebr.  to.  2.  col.  J47.  h.  ( {.  ex  Hebrso  )  Fiat 
Dan  coluber  in  'uia  ,  regttlus  in  femita  ,  mordenf  unguias 
equi  ,  ut  cadat  afcenjer  ejus  retrorfum.  Aucl.  I.  de  pro- 
milT.  ap,  Profp.  col.  19^.  b.  cum  Vulgata  concinit  ad 
vetbutn. 

Tf.  1 2.  Sic  denuo  habet  Ambrof.  in  Pf.  40.  col.  879. 
d.  lib.  vero  de  Nab.  c.  ly.  to.  i.  col.  584.  c.  Expec- 
tans  Jalutem  Domini^  juxta  Gr«cc.  Rufinus  1.  2,  de  bened. 
Patr.  col.  15.  a.  Salutem  expedans  a  Domino.  Hieron.  in 
Ezech.  I.  to.  5.  col,  710.  b.  Salutem  expettan^  Dei  ;  & 
\.  de  quEft.  Hebr.  col.  547.  b.  (  ex  Hebrjeoj  Salvatorem 
titum  expcilabo ,  Domine 

■ff  19.  Rufinus  1.  2.  de  bened.  Patr.  col.  17.  a.  (ic : 
Cad ,  piraterinm  tentabit  ilhtm ,  tpje  aittem  tentabit  eos  poj} 
pedes.  Ita  quoque  in  Grarco  praeter  hoc  ,  rrvTiy  xari  ira- 
J xi  ,  eum  fecus  pedes.  Hieron.  quscft.  Hebr.  to.  2.  col. 
547.  c.  G.ld  ^*l.itrunculus  latrocinabitur  eum  ,  ^5  ip  e  Litro- 
cin.tbitrtr  pLintam  :  mm  addit  ijuxta  Hebraum  interpretati 
fumus  :  Jed  itbi  nos,  latrunculum  ,  pojuimus ,  ibi  fcriptjtm  ef}, 
Gedud  ;  ut  ad  Gad  nomen  alluderet  :  qui  /ignificanttits  ,  ?V- 
^a-r:;,  id  efl  accindtus , /n-e  expeditus ,  expyimi  potefi. 

f.  20.  Similiter  habet  Rufin.  I.  2.  de  bened.  Patr.  col. 
i8.  a.  Sic  etiam  in  Grasco  eft  ,  prxter  voccm,  Tpujw , 
delicias  ,  loco  efcam  ;  fed  Mf.  Alex,  ac  cditt.  Aid.  &  Compl. 
ferunt  rfo^nV  ,  alimetitum  ,  vel  ejcam  ,  lu  fup. 

i!.  21.  Eadcm  iterum  refert  Ambrof.  1.  de  bened.  Patr. 
c.  10.  col.  y2J.  d.  detraflo  pronom. /f(o  ,  poft  germine. 
Hieron.  veto  qu^ft.  Hebr.  col.  547.  c.  548.  a.  lie  habet : 
Nfphtalim  ,  virgultitm  rcjohttum  ,  dans  in  gcncrattone  pul- 
chntudinem  :  tum  addit  :  In  llebrao  ita  fcnptutn  efl  :  ^eph- 
t.tlim  ,  agcr  irriguns  ,  d.tns  eloquta  pulcbrttudinis  :  &  poft 
pauca  :  Ubi  nos  ,  agtum  irriguum  ,  '^  Septua^inta  ,  ^i- 
Myjit; ,  id  efl  y  virgultum  refolutum  i/Jj/Kr^-H;^  .- ?«  HrZ-r.fi? 
Irgitur  ,  Ajala  felua  ,  quod  potefi  55  Cervus  emilfus , 
transferri.  Rufin.  denique  1.  2.  de  bened.  Patr.  col.  18. 
a.  legit:  Nfphtalim ,  arbor  remiffa  ,  (  vel  ut  noflya  .  inquit, 
ixempl.Jria  habent ,   vitis  diffuja  )  profircns  in  Jiuihbus  de- 


corem. Grsec.  N£f3-«>)  ,  ^i^cx";  v/ti/ism  eV/ZiA^;    eV  t« 
ys.ivux.i  KxMc;, 

t.  22.  Eadem  repetit  Ambrof.  non  uno  in  loco  ,  nee 
fine  aliqua  levi  difterentia  ;  lie  enim  habet  1.  de  Joleph  , 
c.  5.  to.  I.  col.  487.  d.  F:1:-!S  nmfliandus  meus  lofeph  y 
filttts  ampiiandtts  meus  i  flatus  filius  meus  ,  fiLus  mens 
adolefentior  ,  nd  me  revertere,  Simiiiiir  1.  de  bened.  Pa.. 
tr.  c.  II.  col.  526.  d.  excepto  uno  «Aiarf;/s  ,  pro  ^.f/a- 
tKS  ,  omilfoque  Jeq.  \.  filius  meus  :  a.  1.  de  inftir.  vi:g, 
to.  2.  col.  271.  e.  legK  :  Filius  meus  ampliaius  ]o:cph, 
filius  mens  ampltatus  ,  ulatus  filius  meus  adcle.centior  , 
ad  me  revertere  :  &  I.  2.  oftic.  ro.  2.  col.  90.  d.  Filius 
ampliatus  meus  Jofeph ,  filius  amplt.itus  mens  ,  Xelotesfilius 
meus  adolefentior ;  (in  antiquii  eiUtt.  Zelotes  filius  mens  , 
filius  meus  adcle.centior  :  )  at  in  Fl.  4?.  to.  i.  col.  895.  d. 
Jojeph  filius  meus  amplificatns  ,  filius  meus  juntor-t  ad  me  re- 

ijertere  :  &inf.  col.  905.  b.  Filius  meus  ^elo  appetilus ad 

me  revertere.  Demum  I.  de  ob.  Valent.  t..'.  2.  cuL  1189, 
e.  1 190.  a.  ut  fup.  Filius  meus  ampliatus  ,  filius  meuS 
ampliatus  Jofeph.  Kufinus  etiam  I,  2.  de  bened.  Patr.  col. 
19.  c.  20.  c.  Filius  ampliatus  Jojeph  ,  filius  ampliatus ,  x^elatai 
filius  meus  adolejcenfior  y  ad  me  revertere.  iimiliter  in  Gr. 
To;  ifv'i,«fi{yai;  luciip ,  viii;  nV5n//»Voi;  fin  fy'^j^lli  ,  ij:3?  /an 
rs-Jralc^  ,  t3;-o<;  /4s  aVaV/'E4°'''  ^^  ^f  tamen  Alex,  ac 
edit.  Aid.  deeft  «k,  ante  Xmcil^i,  Sc  pro  vund'-.i  ,  Mf. 
Oxon.  &  edit.  Compl.  ferunt ,  'ioirepoc  Hieron.  quseft. 
Hebr.  to.  2.  col.  J48.  b.  lie  vertit:  Filius  auiius  Jo'eph  , 
fi.lius  audus  Jttper  Jontem  ,  filix  gradit  compftto  tncedentes 
/•■per  murum  ,  &c.  ufque  ad  f .  25'.  (  puta  ex  Heb  afo  ) 
addit  enim  '■  Q^ia  Septuaginta  Intepretes  in  pleri  que  difjen- 
tiinit  ;  pro  interpretatione  eorum  ,  ut  in  hebmo  habetur  » 
exp"ejfimus. 

Tf.  25.  Domini  arcum  ,  foite  legendum  eft  ,  Domini  ar- 
cuuni ,  nili  Ambrof.  fctiplerit,  arcum  :  nam  in  Gr.  exftat  , 
E  ^  or  (A.(*CifA£fo^ecc/  f^ciJscf^i'  ,  Jt,  eVEi'^oi'  atvo)  Kvp^i  to- 
^^f^ct^'x;'  qua:  Rufin.  I.  2.  de  bened.  Patr.  col,  2C.  c.  22, 
c.  lie  reddit  :  Jn  quem  conjtliantes  maledicebant  ,  ^5  ?«- 
tendebant  tibi  (i.Jibi)  injidias  damini  a^ctitlm  :  i^jiw-ix  ^ 
jirop, ii  ,  fagittatio  ,  ui  Nobilim  vettit.  Hie.on.qusft.  He- 
br. to.  2.  col.  548.  b.  iic  ex  Hebtaco  :  £t  exaceitaverunt 
eum  ,  ^  contenderfint  ,  ^  irajcebantur  adversits  eum  i&fl- 
bentes  jagittas. 

Tf.  24,  Ita  Gr«ce,  pratter  duo,X''P^i'  manus  ,  loco 
manuum  y  &  ?V.=?,9-?f  0  vxt  %''ca;,  inde  qui  confytavit.» 
loco,  indrque pr.tvaluit  :  (hi  editt.  antiq.  ille  qu:  pmva- 
luit  a  Deo  Ijrael  patri  tito )  Rufin,  1,  2.  de  bened,  Patr. 
col,  25,  a,  legit  ;  Contriti  j'uni  cum  potentia  arcus  ec-nm: 
Sc  fup.  col.  21.  a.  addit  :  dijfoluii  junt  nervi  brachiorum  eo- 
rum per  manum  potentis  Jacob  :  mox  ibid,  2c  col,  22,  c. 
Inde  qui  confortavit  Ifrael  a  Deo  patris  tui.  jimilierAu- 
guft,  Locut.  201.  de  Gen.  to,  5,  col,  559,  a,  Inde  qui 
confortavit  Ifrael ;  adjunc^^Hs  his  :  Mirum/i  non  ubauditur  , 
eft  ,  m  plenum  Jit :  hide  efi  qui  confortavit  I, rail.  Ambrof. 
quoque  ubi  fup.  col.  527.  b.  repetitis  his  :  hide  prxvaluit 
Ifrael  a  Deo  patris  tui  ,  addit :  Qriis  efl  qui  confortavit  If' 
rael  ?  Hieron.  vero  qua;ft.  Hebr.  col.  548.  b,  fie  habet 
(  ex  Hebraeo  :  )  Scdit  in  j'o'ti  arcus  ejus  ,  g  dirupta  Junt 
vincula  manuum  ejus  ,  a  m.inibus  fonts  Jacob  :  inde  paf- 
cetiir  lapis  Ijrael  a  Deo  pains  till. 


ta8 


LIBER     GENESIS.     C. 


XLIX. 


Amir,  liUfnf, 


JJem  Olid, 
<J0.  f. 


e.lt. 


Versio    antiqua. 

2<;.  Et  adjuvit  te  Deus  mens,  &  benedixit  te 
benediflione  coeli  a  lummo ,  &  benedidione  ter- 
tx  habentis  omnia ,  propter  benedidionem  iibe- 
rum  &  vulvs. 

i6.  Benediftiones  patiis  tui  &  matris  tiix  prse- 
valuerunt  liiper  benedictiones  montiiim  manen- 
tium  :  &  delideria  collium  xternorum  criint  fu- 

Eer  caput  Joleph,  &  iliper  verticem  eorum,  qui- 
us  prxfuit ,  fratrum. 

2.J.  Benjamin  lupus  rapax ,  mane  ccmedet  ad- 
huc ,  &  ad  vefperam  dividet  el'cam  ( principibus. ) 

Vu 


Uiercn.itt  Suph,  I 


U  L  G  AT  A      NOVA. 


1  ? .  Deus  patris  tui  erit  adjutor  tuus ,  &  om- 
nipotens  benedicet  tibi  bcnedidionibus  cceli  delu- 
per ,  benedidionibus  abyfl'i  jacentis  deorfum ,  be- 
nedictiouibus  ubeium  &  vulva. 

2.6.  Benediftiones  patris  tui  confortati  funt 
benediftionibus  patrum  ejus :  donee  veniret  deli- 
deiium  collium  ^ternorum  :  fiant  in  cnpite  Jo- 
feph ,  &  in  veitice  Nazarsi inter  fratres  fuoi. 


i7.   Benjamin  lupus   rapax,  man£  comcdet 
prredsra,  &  veipeie  dividet  fpolia. 

NOVA. 

contra  Mambre  in  terra  Chanaan ,  quam  emit 


?o 


L  G  A  T  A 

18.  Omnes  hi  In  trlbubus  Ifrael  duodecim  :  h;i?c 

locutus  eft  eis  pater  fuus ,  benedLiitque  lingulis ,  bene-  Abraham  cum  agro  ab  £phron  Heth^o  in  poITeffio-  '^ 

diitloiiibu  ■  propriis.  nem  fepulcri. 

2.9.  £t  pra;cepit  eis.dicens  ;  Ego  congregor  ad  5  J.   Ibi  f,;pelierunt  eum,  &  Saram  uxorem  ejus  : 

populum  meum  :  fepelite  me  cum  patrbus  meis  infpe-  ibi  fepuitus  eft  Ifaac  cum  Rebecca  conjuge  fua  :  ibi  8t 

lunca  duplici  qu.i;  eft  in  agro  Ephron  Hethxi,  lia  condita  jacet. 

Versio    ahtiqua.  Vuigata   nova. 

32 CefTavit  Jacob  prxcipiens  filiis  fllis,  &  Jt.  Finitifque  mandatis  quibus  fil-os  inftrue- 

levans  pedes  fuper ledum  5  defecit  :&  appofiuiS  eft     bat,  collegit  pedes  fuos  fuper  leautum,  &  o- 
ad  popuium  fuiim,  but :  appolitufque  eft  ad  populum  fuum. 

NoT^      AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 

1^.  25.  Eadem  funt  in  Graeco  :  eademque  iterum  re- 
fe. t  Ambrof.  1.  1.  offic.  to.  2.  col.  90.  d.  ufque  ad  vo- 
cem  f'lpirr  ,  nia  quod  illic  gemir.at  vocem  letr^  :  atorat. 
de  ub.  Theod.  to.  2.  col,  1198.  c.  lie  habet  :  Adjuuct  te 
Deus  mens  ,  ^^  btnedkM  te  henedidicttc  terra  habentis  om- 
nia ,  p-^cpttr  henediittonem  mtimilUrtmt  ^'  vulvje.  bic  etiam 

ferunt  antiqu«e  edltt.  fup.a  1.    2.    offic.  adjitvet  te ^ 

lenedicM  (f;ied  in  Mfs.  conftantet  :  ndjiivit  te JJ  te- 

tiedixit  te  ,  juxta  Graec.  fXo«^vQi  at j  e'ut>;:'Q?  (.t. 

Rulinus  1.  2.  de  bened.  Pan.  col.  10.  a.  c.  &  21.  b. 
accinic  ad  verbum  prioii  texrui ,  nerrpe  libri  de  bened. 
c.  II.  col.  526.  e.  led  infra  col.  J27.  c.  po  a  Jiimmi/ , 
legit  Ambioi.  dejjtper  ,  e  Grxco  «.w9<i'. 

if.  26.  Ambrof.  non  libi  conftat  aliis  in  locis  ;  nempe 
I.  2.  offic.  to.  2.  to!.  90.  d.  port  uLima  ve;ba  vc^'ils 
anteced.  habentis  ottwia  ,  omifiiique  feqq.  propter  bene' 
JiHionetrt  itbernm  ^  vitlvx  ,  addit  :  propter  benedidiones 
fatrit  tui  ^  m.ifnf ;  deinde  ,/f.£^.i//(»f  fttptr  benedicliones 
9notiii-'7n  manentiftm  ,  ^  dfjtderta  collitim  iZternorum :  lib, 
veiO  de  inftir,  virg.  to.  2.  col.  271.  ilc:  Eenediciio patris 
tui  ,  ^  matris  tax  ,  prxvaluit  Juper  benediiliones  monttttm 
manemittm  ,  ^  dejid.  collium  aternontm.  Itidem  I.  2.  de 
Jacob  ,  c.  9.  col.  47  V  d.  ab  liis  :  prjevaltiit  jttper  bened, 
&c.  at  I.  cit.  de  bened.  Patr.  col.  ^iZ.h.  Convaliiii  fu- 
per omnes  mantes  ,  ^  dejideria  collium  teternorum  :  &  infra 
^  fuper  'vertices  tnontiitm.  Demum  orat.  de  ob.  Theod. 
to.  2.  col.  1198.  c.  port  hxc  ;  Propter  benediilienem  ma- 
tnillarttm  i^  I'ltlvx ,  addit  :  benedicliones  matris  tiia  ;  ^ 
propter  benedicliones  patris  tui,  Rufinus  autem  1.  2.  de  be- 
ned. Patr.  col.  20.  a.  Eenedidienem  patris  tui.,  ^matris 
tu.t ;  &  infra  :  I»  benedicltonibus  montium  permanentiiim  , 
(^  in  beriedidionibus  collium  aternorum.  Item  ibid.  Supr.l 
caput  Jojeph  ,  ^  fuper  z'erttcem  eorum  ,  tjuihits  prxfitit  , 
jy-airiim  :  3c  col.  25.  c.  Qji.^  benedicliones  erunt  in  caput 
Jojeph  ,  "i^  fuper  verticem  eorum  ,  quibus  prxfuit ,  fratrum, 
in  Grasco  nonulla  diffimilia  ,  nee  interpunctio  eadem  : 
Scilicet  port  noviffima  ilia  versfls  pracced.  verba  :  u/t>Lcr 
fuMfUi  nci.;a»  ji  imTfcci ,  illico  fequitur  :  Ewoy/a;  ««7/105 


■p. II. 


ev  ^  //«Tpo'5  6tr*  deinde  fic  :  vTSfp^^vav  tVf/)  6y?c7.'a; 
o^i'jiY  ^Qv,fj.ci}V ,  jj  ett' ei^Vc7.'a  $  Gifto^  di'cf/^v'  sQciTCCi  eV*  Jts- 
tfiofo^y  'loicvfp  ,  jcj  «V(  X-opvpi^i,  ojy  MyvQocTc  ,  cthi>'pju>,  i.  6« 
I'ropttr  benedidionem  uberum  ^  vuiv^  ,  benedidionem  pa* 
tris  tut  t^  mains  tux :  pravaluit  fuper  benedicliones  montiunt 
flabilium  ,  ^  in  bencdidicnibus  collium  Aternorum  :  erunt 
JKper  caput  Jojeph  ,  ^  fuper  verticem  fratrum  ,  quorum  du.v 
fuit,  Ubi  vides  geminatam  initio  vocem  fi/,>&//a?  ,  non 
eiie  inaccufaiivo  cafu  ,  fed  in  genitivo  ,  ut  pote  qus  re- 
gatur  paiticula  anteced.  ittat. 

f.  27.  Ita  in  Giieco  ,  practer  hoc  ultimum,  (KiJ^itQt 
TC^Ciif ,  dat  e  cam  ,  pro  dividet  efcam  principibus  i  in  edit. 
Compl.  SizAot^it  TOQpu  ,  diftribuet  e^'cam  :  nullibi  autem 
adjuniftainvenitur  vox  I'rincipibus.  Ciedideiim  facile  hanc 
addidilfe  Ambrolium  ex  inftiiuta  comparatione  Benjamin 
cum  Paulo  Apoflolo  ,  d«  quo  ait  infra :  Idem  poflea  prin- 
cipibus ejcam  pofieriore  divijit  tempore  ,  evangelrans  genti* 
bus  Dei  verbum  ,  &c.  Tertul.  1.  J.  cont.  Marc.  p.  722. 
b.  iic  ICi^it  :  Benfamin  lupus  rapax  ,  ad  matutinum  come- 
det  adhuc  ,  5^  ad  ■vc/peram  dabit  ei'cam.  Itidem  Hieron. 
quseft.  Hebr.to.  2.  col.  J48.  d.  excepto  uno  ,  mane  ,  loco 
ad  matutinum,  Grace,  t»  rrpuHiiy.  At  in  Ifai.  6^.  to.  5, 
col.  49|.  d.  lie  habet  :  Benjamin  lupus  rapax  ,  mane  eo- 
medet  prxdam  ,  ^  ad  vefperam  dabit  ejcas  i  &  fup.  in  Ifai. 
5.  col.  46.  e.  Mane  comedet ,  ^  ad  vefperam  dabit  efcam. 
Loco  vero  cit.  quaeft.  Hebr.  ait ,  in  Hebrso  fic  legi  :  Ben- 
jamin lupus  rapax  ,  Jive  capiens  ^  in  matutino  comedet  pra- 
dam  y  (2  ad  veiperam  dividet  fpolia.  Rufin.  I.  2.  de  bened. 
Patr.  col.  25.  c.  ita  :  Benjamin  lupus  rapax  ,  in  m.ttutmo 
tdet ,  ^  ad  vefperam  dividet  cihtim.  Hilar,  in  Pf.  67.  col. 
208.  a.  iifdem  alludit ,  dicens  ;  De  tribu  Benjamin  I'aulus 
elei-lus  efl ,  matuttno  devoratas  carnes  ad  vejperum  dividens 
in  jalutem. 

"t,  32.  Eadem  leguntur  Graece  ,  prater  hoc  ,  ni  too- 
dVa5  at/'?  ,  pedes  fuos  ,  non  fimpliciier  ,  pe.ies.  Similiter 
Auguft.  quift.   168.  in  Gen.   to.   5.  col.   410.  a.  Ecce  , 

inquit,  de  Jacob  dicirur ad  qucm populufh  apponaiiir  i  3c 

fup.  appo/stus  ejl  ad  populum  Jmtm, 


CAPUT     L. 


Versio   antjijua. 


Vuigata   nova. 


I .  /^  Uod  cernens  Jofcph ,  ruit  fuper  facicm 


_,patris  flens  &  deofculans  eum. 

'Amhr.deob. Theod,      ^ Prxcepit  Jofcph  pucrls  fcpulforibus  ,  ut         1.  Pr.vcepitque  fervis  fuis  medicis  ut  aroma- 

1. 1. 1 1^2.  a,  b.   '  fepelirent  eum ;  &:  fepelierunt  lepultores  Urael.        tibus  condirent  patrem. 

NoTA      AD     VerSIONEM      ANTIQUA  M. 

cit.  haec  addit :  ^on  invenit  lingua  Latina  quemadmodum 
appelLiret  -'."scr;ar^;  -  non  enim  tpji  /epeliunt  ,  id  ejl  ^  tarx 
mandant  corpora  mortuorum  ,  quod  non  efi  Grace  ft  c^.^saQaty 
fed  .^x-^ai  '■  ^lli  ergo  jixat/afc?'  id agunt  quod  exhibetur  cor- 
poribus  humandts  ,  vel  eondiendo  ,  vcl  Jtccandn  ,  vel  invol- 


Tf,  X.  Auguft.  Locut.  202.  de  Gen.  to.  3.  col.  359. 
b.  legir  :  Di.vjr  Joiepb  jervis  (uis  (ep^cltoribtts ,  tit  jepelirent 
patrem  ejus  ;  ita  quoque  in  Gracco  ,  excepto  uno  ,  xatr 
^fjC^-a-t't,  c^  pr.icepit  ,  ^ro  dixit ;  feqiientia  etiam  ad- 
diia  ex  Arabrolio  nil  diftViunt  a  Grseco  ,  nili  qirod  voci 


JJriitl  ,  ibi  pr«pouiim  aiticulus  t«'».  Auguft.  yero  loco      vends  ^  alli^andt Quod  ergodicit:BtiamJipetiermtti 


LIBER     GENES  rs.     Cap.    L. 


V  U  I.  r,   A  T  A      NOVA. 


I  29 


19. 


V  F.  K  S  I.  0     A  N  T  J  Q  17  A . 

5.  Quibus  jull'a  explentibu'!,  tranllerunt  qun-  3.    Tt  iX'plcti  flinr  ci  qintlr.l!iinr.l  dies  :  fic  cnim 

«Iraginta   dies  :  ilk  i|ul|)pL'  iiios  crnt  cailavciiiili      diniimci'.inlLir  dies  lcpilltUl-.V  :  &:  llixil  CUm^QS'l)- 
comliioium  :  Ikviniuc  cum  /tgyptus  rontuagiuta     UlS  iL'ptuagintadiclniS. 
tlichus. 

^.  F.t  explcto  plaiiLVus  tempore,  locutus  eft         4 loquimiiii  in  .uires  Pharaonis 

Jofepli  ail  hiiniliam  I'haraonis  :  Si  inveiii  gratiani 
ill  confpeftu  vellio  ,  loiiuimim  in  auiibus  Phaiao- 
nis  : 

5.  CO  quod  pater  meus  adjiiraverit  me,  di- 
ceiis  :  Kn  niorior,  in  fcpulcro  meo  ([uod  fodi  mi- 
lii  in  teira  Clianaan  ,  fepelies  mc.  yMccndam  igi- 
tur,  &  fepeliani  patieni  meum,  ac  icvertai'. 

6.  Dixitque  ei  I'haiao  :  Afcende  &  fe])eli  pa- 
trem  tuum  Ikut  ad|uratus  es. 

7.  Quo  alLL-ndcnte ,  ieiunt  cum  co  omncs  fe- 
nes  domiis  Pharaonis  ,  cundluiue  majoics  natu 
terra:  /lOgypti  : 


Amln.  uU  [up. 


8.  domus  Jofcph  cum  fratribus  fuis,  abfi|ue 
parvulis  &  gregibus ,  atque  armentis ,  qua:  dereli- 
querant  in  terra  Gellcn. 

i).  Habuit  quoque  in  comitatu  currus  &  e- 
quites  :  &  tailacft  turba  non  modica. 

10.   Veneruntque  ad  aream  Atad,   qur  fita 


5.  P.ircr  mens  adjuravit  me ,  dicens  :  In  monii- 
menro  quod  ego  fodi  milii  in  terra  Chananii ,  ibi 
me  Icpeiies 

6.  Et  dixit  Phai-ao  ad  Jofcph :  Defcende  &  fepe- 
li  patrem  tuum 

7.  Vx  afcendit  .lofeph  fcpelire  patrem  fuum ,  & 
af^endciunr  cum  eo  onines  pueri  Pharaonis,  & 
leniores  domus  ejus  ,  &  feniores  omnis  terrx 
/t.gypri ,       _ 

S.  «Sc  omnis  domus  Jofepli,  &  fiatres  ejus 


■An^.  l.oini.  zoj, 
'.  J.  jJ9.i. 


Aug.  quafl.  170. 
HI  Gin.  I.  5.  41 1.. I. 


Aug.  LocHi.  104. 
5?9.  '■ 

Ilieron.  Epifl.  ad 
P. Ml '.amy  t.  4.  p.  2, 


9.  Et  afcenderunt  cum  eo  quadi-igx ,  &  equites : 
&  f^iita  funt  caftra  grandia  nimis. 

10.  Ht  ad\'enerunt  ad  aream  Atad ,  qua:  efl  trans 
eft  trans  Jordanem  :  ubi  cclcbrantes  exequias  Jordanem  :&  planxerunt  eum  plandUuTi  magnum 
planftu  magno  atque  vehement!,  impk-vcrunt  &  validum ,  (3c  fecit  luclum  patri  luo leptem dies, 
leptem  dies. 

VULGATANOVA.  * 


Aiij!.  ijtiafl.  171. 
in  Gen.  t.  5.4ZI.  c. 

Attg,  Locitf.  20  J. 
t.  3.  540.  a. 

lilim  quaj}.  IJX. 
in  Gen.  41 1 ,  e. 


Aa.7. 
16. 


I 


II.    Quod  cum  vidiflent  habitatores  terra:  Cha-  runt  eum  in  fpelunca  duplici ,  quam  emerat  Abraham    5»/.  23.  16. 

naan,  dixerunt  :  Plant'his  magnus  eft  ifte  /tgyptiis.  cum  agro   in  pofleflionem  fepuicri  ab  Ephron  He- 

Et  idcirco  vocatum  eft  nomen  loci  illms  ,  Planitus  yE-  thxo  contra  f;Kiem  Mambre. 
gypti.  14.   Reverfufque  eft  Jofeph  in  yEgyptum  cum  fra- 

1 1.  Fecerunt  ergo  filii  Jacob  ficut  pra-ceperat  eis :  tribus  fuis,  &  omni  comitatu  ,  fepulto  patre. 

1 5 .  Et  portantes  cum  in  terram  Chanaan ,  Icpelie- 

VULGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

I  J.  Quo  mortuo,  timentes  fratres  ejus,  &        i  ^; &  redditione  reddet  nobis  omnia  mala 

mutuo  coUoquentes  :  Ne  i-'orte  memor   fit  injuria:      qux  oltcndimus  ei. 
quam  pall'us  eft,  &  reddat  nobis  omne  malum 
quod  fecimus , 

16.  niandaverunt  ei  dicentes  :  Pater  tuuspraf- 
cepit  nobis  antequam  morerctur , 

I  7.  ut  ha;c  tibi  verbis  illius  diceremus  ;  Obfe- 
cro  ut  oblivifcaris  fceleris  fratrum  tuorum ,  &  pec-     tUl. 
cati  atque  maliti;i;  quam  exercuerunt  mte  :  nos 
qiioqne  oramus  ut  fervis  Dei  patris  tui  dimittas  ini- 
quicatem  hauc.  Quibus  auditis,  flevit  Jolcph. 

NoT.c    AD    Versionem 


17 accipe  iniquitatem  fervorum  Dei  patris 


Aug.  Lecut.ioS. 
340.  t. 


Idem  Leiut,  10/' 
340.  *■ 


A  D 

curA'jerHiit  t  imelligtrr  etcbcmiis. 

S'.  5.  Similia  Grjecum  habet  ,  excepiis  his  :  i-?r>~vif.tct!cu 
m'S ,  implc'.ieriirit  ejus ,  pro  reflcti  funt  ei ,  &  i:i  line  B,«i'- 
ptv;^  diei: ,  qua:  idem  fonam.  Aui;uft.  Locut.  i  05.  de  Gen. 
col.  3  59.  b.  Ojtod  dicit  :  quadra^inta  dies  lepulcura?  •■,  ip- 
Jim  cnr.itioiiis  ticeipiend:  fttnt  :  jepitltits  enim  Hit-  nan  eft  , 
niji  ubt  fe  mnnd.iver.u  jepeliri  :  item  qu^ft.  ](5y,  in  Gen, 
to.  5.  C0I.420.  c.  Oriji.^r.i^/«M  ,  inquit ,  dn'<  fepnlitiLteom- 
memortit  Scriptmn.  Gratianus  vero  in  Decret.  loco  .f^gyp- 
im  jeptH.iinit.x  diehm  ,  legit ,  Ijriiel  feptem  dicing ,  led  male  : 
liuic  enim  lectioni  obliicunt  Mfs.  omnes  Ambrol.  cum  Scp- 
tiiaginta  Inteipretibus  &  Vulgata  ,  quibus  quid  opponant 
Decreti  coiiecturcs  ,  vide  apud  Ambrof.  ibid.  not.  c.  Au- 
guftinus  autcm  quxlK  172.  in  Gen.  cul.  421.  c.  loquens 
de  feptem  dicbub,  quibus  moris  eiatChriftianotum  utlu- 
gerent  mortuos  ,  aperte dicit  ;  Septenatiits  jiiinierin  ,  ^iv^- 
ter  fdbl'.iti  jaimnientittn  ,  prxcipue  tjttutii  indknim  cfl  :  itn- 
de  mcrjtu  mmiuis  tanqitatn  reiptieltenuhns  exhibctur,  Oncjn 
tiintcn  nnmernm  tn  litiht  Jacob  dectlpLlvefitnt  .^Egyptii  ,  e^iti 
euin  jeptn.igiilta  dtebiis  luxerttnt. 

Tt.  4.  In  Grd:co    iic  :  'E-ttsI  Jf   7rapHA&&v   eel  iifi^pai  t? 

„„.  ^eOiiQccIs  dtf>'i  sptif  £.';  t:'.  Cij/a  ^xpet.:a.  (  In  Mf.  O- 
xon.  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  deed  cisfl  £/<f.  )  EaJem 
memorat  Auguft.  quKll.  170.  in  Gen.  to.  5.  cul.  421.  a. 
dicens  :  Mandavit  Jojeph  ad  potentes  .-tgypti  ut  dtcerejtt 
Fijaraoni  notniue  ejus  ,  &c. 

Tjf.  J.  Similia Grxc. hab?t, ptaeier  vuccm  r^Oianteym/», 
Tom.  I. 


A  N  T  I  Q  U  A   M . 

quam  delet  :  Vide  feqq.  apud  Auguft.  ibid. 

f.  6.  In  Giicco  non  dejeende  ^  fed  a\ao»6/ ,  afctfidt  % 
a')fque  feq.  f^  >'  cactera  quadrant.  Addit  AugiUl.  Eiiamfi per 
pptfutes  iitcs  ,  per  qr.js  lojcph  m.tndaver.it  ,  Ph.i^.lo  dixit 
quod  perjeryent  ad  Jojeph  ,  non  utiqtte  d:x:t  niji  ipjt  jofeph^ 

't .  7.  EademGta;cum  exhibec ,  nili  quod  ^xo  .iJceTide^ 
runt  cum  eo  ,  iert ,  e.vvetn^w'.ei.v  h^t  ajj.i » Jimul ajcendcrunt 
cum  CO  ,  &  pro  jeniorei  omnis  teryx ,  •jrculs^  ci'  -xpsiCvU^» 
T^i;  711'^ ,    omnes  feniores  terrx, 

ir.  8.  Itidem  Grsece. 

"t.  9*  Gric.  K«i  fiy.acsCH^^^cc/ jUfr'ai/Tv' ^  i'/>|<a7flt  ,  (  in 
edit.  Aid.  deeft  zat,)  j,  Jx-rsr;,  it.  i'iitslo  h  Taf5,«£o>H 
^;-/a>H  cipo'/f  a.  i.  e.  £/  Jtmiil  ajcenderttnt  cum  « ,  ^  f«r- 
rns  ,  ^  etpittes  ,   ^"  facta  funt  cafha  m.igna  lalde, 

"t.  10.  Eadem  lunt  in  GfJEco,  prater  unum  4^0'Afflc,  ad- 
ditum  port  'j.%lidum.  Hieron.  epift.  ad  Paulam,  to.  4.  part. 
2.  col.  J/.c.  bene,  £f  pj.inxeiunt  enm  plandu  m.7^' vj  ^ 
Jiirii  nimis.  At  Auguft.  loco  cit.  ait :  Planxerunt  planchim  , 
non  ptanxerunt  plantln  ,  tocutto  ef}  in  Latina  Itngna  non 
ignota  ,  /icttt  dtcitur :  Jervitutemjrrvi-jit  ,  mililiam  nuiita- 
•zitt  ^  Jtmilia. 

t.   ij.  Grace K.iil!i-xi^oiix  irl<t<sni'S  in'f  ■rmla.ii. 


«a/.*  ,  a  zY^S^i.'z.x^^^tt  s/s  etv/ct, 


In  Ms.  Alex,  ac  editt.  .Aid. 


&  Compl.  ;'nA;ii,a/ii<i!t  liv'a.  Oblervat  Auguft.  OjtenJi. 
mils ,  dictum  efle  pro  to  quod  eft  ,  feciniMS.  ^ 

Tt.    17.   Gr....   K.   lur   Ai^cu  TW  cuUx.au    Tale  hpaGMiur 
T? ,  &c.  ut   in  Lat. 


130 


LIBER     GENESIS.     Cap.    L. 


J40.  c. 


Amir,  in  Luc.  4, 
».  I.  IJ4J-'' 


iS. 


Versio    antiqua. 
Et  venientes  ad  eum  dixerunt. 


20 qiiemadmodum  fieret  in  hodierno,  ut 

pafcerenu-  popiilus  multus. 


Ai<g.i.-!6.Jecw.  22.  Et  habitavit  Jofeph  in  ^gypto ,  ipfe  &  fra- 
Dei ,  c.  40.  (,  7.  tres  ejus ,  &  omnis  cohabitatio  patris  ejus :  &  vi- 
iji.d.e,  xit  annos  centum  &  decern.  Et  vidit  Joleph  fi- 

lios  Ephrxm  ulque  in  tertiam  genera tionem.  Et 
filii  Machir  filii  AlanaiTe ,  nati  Hint  liipra  femora 
Jofepli. 

V  U  L  G  A  T  A 


\ 


Vulgata    nova.' 

I  8.  Veneruntque  ad  eum  fratres  fui :  &  proni 
adorantes  in  terram ,  dixerunt  :  Servi  mi  fumus. 

1 9.  Quibus  ille  refpondit :  Nolite  tiniere :  nam 
Dei  pofTumus  lefiftere  voluntatis 

io.  Vos  cogitaftis  de  me  malum  :  fed  Deus 
veitit  illud  in  bonum ,  ut  exakaret  me  ficut  in  ptx- 
fentiaium  cernitis ,  &  falvos  faceret  multos  popu- 
los. 

i  I .  Nolite  timere  :  ego  pnfcam  vos  &  parvu- 
los  veftfos :  confolatufque  eft  eos ,  &  blande  ac  le- 
niter  eft  locutus. 

21.  £t  habitavit  in  .igypto  cum  omni  domo 
patris  fui  :  vixitque  centum  decern  annis.  £t  vidit 
Ephraim  fiiios  ufque  ad  tertiam  generationem. 
Filii  quoque  Machii'  filii  ManalFe,  nati  funt  in  geni- 
bus  Jofeph. 


Htir.  H.  II, 


1  ) .  Quibus  tranfaftis ,  locutus  eft  fratribus  fuis  : 
Port  mortem  meam  Deus  vilitabit  vos ,  &  afcendere 
vos  faciet  de  terra  iftaad  terram  quam  juravit  Abra- 
ham ,  Ifaac  ,&  Jacob. 

24.  Cumque  adjuraflet  eos  atque  dixiifet  :  Deus 

N  o  T  jE    ad    Versionem 


NOVA, 
vifitabit  vo- :  afportate  ofTa  mea  vobifcum  de  loco  ifto  : 


2.  f .  mortuus  eft  ,  expletis  centum  decern  vits  fus 
annis.  Et  conditus  aromatibus,  repofitus  eft  in  loculo 
in  .£gypio. 


A  D 

f.  18.  Gr.    K«i  =V6or7f?  TTfo?  oL'ToV  ,  Sec. 

Tf.  zo.  Grofc oVa'5  h  vevH^-Ji' ,  &;^  CM^f^i',  j)  T;>a^ji 

^ao;  'croxf'?-  i.  c.  tit  fieret  utiijne  ,  Jicut  eji  hodje  ,  ^  ml- 
triretur  ptipuhl^  mnltiis. 

If.  11.  Eadem  piorfus  in  Grscco  ,  nil!  excipiatur  vox  , 
Trat'cDiia  >  omuitio  dortitts  ,  pro  cohiib:tmio  ,  addicur  etiam  , 


Audore  Francisco  Luca   Brugenfi. 


CAP.  I.  "t.  2.  Et  fpirirus  Dei  ferebatiir  fuper  aquas, 
No/ijtfie  caitia  Roman:  Concilorei  >  Domini  ,  xd  eji  ,  t? 
Kvf-lis ,  qitod  eft  :n  mnltis  libris  ■,  mutaruut  cum  Dei  ,  id 
ell,  Tcv   Qscv  ■,  qtiod  eft  in  aliis. 

•Jf.  z6.  Et  beiiiis.  Rede  hic  orniferunt  vocem  terrae,  quam 
qmdatn  libn  additnt  in  bnnc  tnoditm:f.i  beftiis  terrse. 

Seqitnitr  :  Univerfjeque  terrae  ,  non  eft  fcyzbendum  crea- 
tura:  ,   pro  eo  quod  eft  in  Sixtims  Bibliis  terras. 

■j^.  17.  Ec  creavit  Deus  hominem  ad  imaginetn  fuam. 
Merito  hu  ojmjfnm  eft  ,  &  fimiiirudinem  ,  qnod  mttlti  U- 
hri  fuper fl He  tnterpomtnt  ,  aiceptnm  ex  verju  juperiori  aliij- 
que  Jimilibus. 

Cap.  II.  Tf .  4.  Quando  creata  funt.  Feminino  generi 
creatae  ,  quod  exftat  in  aliis  exeniplaribtts ,  prxjerendutn  eft 
nentrum  creata. 

-^.  i6.  Praeccpitque  ei  diccns.  Non  eft  mutandum  prate- 
ritum  prxcepit,   c/i?» /?r*«/^«r/ prjecipit. 

Cap.  III.  "3^.  10.  Vocem  tuam  audivi.  ^oneft  adden- 
dum Domine ,  ut  nee  verfn  proximo  Domiuus  prima  caju  , 
ubi  legis  .-Cui  dixit :  Quis  enim  ,  ^V, 

T^.  ly.  Ipfa  conterct  caput  tuum.  Studiose  cazemnt 
Correilcres  ,  ne  femimnfftn  ,  ipfa  ,  qitod  a  Vetere  Inrerprete 
datum fuit  .,  mutarent  cum  majculiiio  iple  ,  aiit  neutro  ipfum 
quanquam  clarionbus  jenjit. 

Tt,  19.  In  fudore  vultus  tui  vefceris  pane.  Sequitnr 
in  quibufdam  libris  ,  additurque  pronomen  tuo  ,  fed  quod  me- 
rito omiffian  eft. 

Tt.  zj.  Etemiljt  eum  Domiuus  Deus  ,  yon  eft  aiife- 
renda  conjundio  &. 

Cap.  IV.  if".  7.  Statim  in  foribus  peccatum  aderit. 
H«f  non  eft  adjiciendum  pronomen  uium. 

V',  I  y.  Poluitque  Dominus  Cain  lignum.  Romani  Pn' 
tref  OJHifrunt  earn  ,  qUiC  nomini  C/3i\npy.ipof7ijolet ,  in  ,  pr,t- 
pojitionem  :  nam  ^  antiqui  noftri  codices  hic  -variant  (  alii 
enim  fcribunt  in  Cain  fignum  ,  altt  lignum  in  Cain  ,  alii 
demque  Cain  in  ilguum  )  ^  LXX,Jsmtl:ter  fine  prapo/;tmie 


Sup.  45- 
5- 


Sifp-  47. 
[1. 


32.  39. 


£xou* 
15.19. 

Jof  24. 
3J. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

'iwcHip  ,  port  verbum  -vixit  ,  rollirurque  ^  ante  decern, 
Redte  Auguft.  quaeft.  175.  in  Gen.  ro.  3.  col.  422.  b, 
JEf  z'ixit  Joleph  annos  centum  decem  i  deinde  fic  :  Et  vidit 
Jofeph  Y.phram  flios  ufqne  ad  tertiam  generationem  ;  ^'^'- 
lii  Macbir  ■,  fitti  Manajfe  y  nati  funt  Juper  femora  Jojepb, 
Vide  feqq.  apud  Auguil, 


ROMANARUM    CORRECTIONUM 


AD    EDITIONEM    VULGATAM    DELECTUS, 

RANCISCO    LuCA 

GENESIS. 


verteriint  tw   Kri'iv  terlia  cafu. 

Cap.  V.  V.  3.  Ec  genuit  ad  imaginem.  Confaho  d* 
mijf.i  ejl ,  qtiiim  t^uitiam  ititcrpcfiunt ,  wx  iilium. 

t.  11.  Ec  vixic  poftquam.  Nomen  Henoch  hic  tion  re~ 
petimr  ,  fed  Jub.iitdiEndnm  relirujititur  e  proximo. 

Cap.  VI.  ir.  6.  Et  taftus  dolore  cordis  intrinfecus. 
Triidcntcr  Jiiblaliim  ejl ,  qi<od  pkrique  ,  vel  prxpoil'.nt  vet 
paflpanunt ,   &  prsccavens  in  futiirum. 

]^.  17.  Univerfa  qua:  in  rerra  funt  conrumenmr.  De- 
lete efl  cmijaiiHio  &  ,  qua  a  jiiihtifdam  libris  haic  fericopa 
pritpojicbatitr. 

t.  11.  Et  erunc  cam  tibi  quam  illis  in  cibum.  Nm  fieri- 
h.u  efcara  ,  pro  eo  quod  in  a:niqms  hbris  ejl  cibum. 

Cap.  VII.  If-.  1.  Tolle  feptena  &  leptena.  Nonmiite^ 
impcr,7t!vi pr^Jeiis  tolle  ,  cumfiiitiiro  iiidicativi  tolles. 

*■.  I  5.  Uxor  illius  &  tres  uxores  filiorum  ejus  cum  eis.  Ut 
tion  eft  pr.tpoi!erida  conjur.B.  &  ,  ante  vocem  uxor  ,  it.t  non  eft 
delendjts  nitmerits  tres  ,  ante  vocem  uxores. 

■Jf .  17.  Quadraginta  diebus.  Omitiendum  eft  qnod  fie- 
qttitnr  in  qnibiifdam  codicibm  ,  &  quadraginta  notlibus. 

f-  15.  Ec  delevic  omnem  fubftantiam.  Superjluit  qaod 
qttibnjdam  exeniplaribtts   additlir  Deus. 

Cap.  VIII.  t.  7.  Qui  egrediebacur  &  non  reverceba- 
tur.  Nonjiidicariint  Roman:  Correthres  omittendam  negatio- 
nem  ^fiorte  ob  rationes,  notationibiis  uoftlis  in  varias  Bibltot  urn 
leiliones  indicatas. 

it.  II.  Et  aic  :  Nequaquam.  Non interpotias  ad  eum. 

Ibidem.  Omnemanimam vivencera.  Non  dcieas  to  vi- 
venrem. 

Cap.  IX.  *•.  y.  De  manu  viri  &  fratris  ejus.  Qrii- 
dam  codices  repetitnt  ro  de  manu  ,  hoc  niodo  :  De  manu 
viri  &  de  manu  fratris  ejus  tfiuperfiiie. 

Jl.  i5.  Eiitque  arcus  in  nubibus.  Sixtina  Biblia  non 
additnt  nomin:  arcus  pronomen  meus. 

if.  21.  Ine'oriatus  eft  &  nudatus.  Siiperfiuit  quod  in 
qtiibiifidam  libris  Jeqiiitm  jacuic. 


ROMAN.  CORRECTIONUM  DELECTUS.        131 


I 


t.  2  J.  Maledictus  Chanaan.  RediinJjt  vox  puer ,  >]ir;un 
ititerpomirit  qutdam. 

Cap.  X.  if.  I.  H31; funt gf nerationes filiorum  Noc.  In- 
jui!.i   I'.elcr.'.   quiilam  z'ocem  filiorum. 

V".  9.  Ob  hocexivitproverbium.  Cnve  mutes  oh  ,  qnod 
tfl  ,  propter  ,  cum  ab  ;  :J  ell ,  vocalem  ijii.viam  cum  frim.i. 
ff.  18.  Et  poll  hjec  diffeaiinaci  funt.  Le^ertilum  c]}  poll 
hxc  ,  run  per  hos. 

Cap.  Xll.  t.  6.  Ufque  ad  convallem.  Mer-.ii  hie  o- 
mijf.l  ejl  &  cotijiwd-.a  ,   qti.t  pr,trKr:eh.VilT. 

Tt.  7.  Qui  appaiuerat  ei.   Oin'd (rcjr.itrir  in  qtiibujdam 

liht!,  &  invocavit  ibi  nomen  ejus ,  ccnjnltii  ntiiiifoffiim  eft. 

if.   1(5.  Et  famulje  &  afina:.  Nun  eft  fcribendum  familiJ; 

fro  famu!*  ,  quod  eft  ,  ancillae  .'  tiec  omittindttm  nUaxfemiin- 

mint  ,  l:cet  pr^icejjirii  malcidwum  a!ini. 

Tt.  18.  Quare  non  indicafti  ?  Nn»  addcts  prmomeii  mihi, 
fed  juh.iudi^s. 

Cap.  XUI.  f.  14.  Leva  oculos  tuos.  'Nonfnbjici.is  in 
direiflum  ,  tiimd  tilii. 

■jf.  17.  Surge  &  perambula.  CmjiinSio  ergo  _/rtpfij?«f 
interns  nit  Mr  a  quibttjdi^n. 

Cap.  XIV.  t-  J.    In  Aftarothcarnaim.  M.tle  prid.im, 
inteyjciLi  canjiinBiciie  ,  fcrib'int.  In  Aftaroch  &  Carnaim. 
Tv.  7.  Et   venerunt  ad  fontem  Milphat.  Meyito  hk  a- 
niijpim  eft  .idverbinm  ufque. 

If.  I  J.  Ufque  Hoba  ,  qux  eft  ad  laivam  Damafci.  f» 
hie  meritd  omittitttr ,  tjttod  alii  additnt  ,  &  Pha'niccm  ;  ul- 
que  Hoba  &   Phceuicem  ,  qu3c  ell. 

Cap.  XV'I.  1^.  I.  Non  genuerat  liberos.  Trrttii  hie  rec- 
te  Dmittiiiir  [rotmnsn  fibi  ,  qii.vupiam  fiib.iiidiendiim  Jit  ei 
tx  Hebrjet), 

t.  7.  Quie.linvia  Sur.  Alii  hgiiiit  relatiriim  fimini- 
mim  qu£  ,  reluum  ad  jiltltidi/iem  :  Jed  Sixtina  B'.blitl  rcdtiis 
tna'cuiinttmqui  ,  /m  t:t  ad  Jen  tern  referatitr  ^  quad  Hebr.sa 
exigttnt. 
T^.  15.  Vocavirautem.  Nm  addas  Agar ,  fed  ititelligm. 
Cap.  XVII.  if.  4.  Et  paftura  meum  tecum.  Snper- 
flllit  'jerbttm    ponam ,  quitd  adjicirint  qftidam. 

j!'.  17.  Et  riiit  dicens  in  coide  fuo.  lUc  terboriim  erdct 
lit  eft  certior  alters  ,  In  corde  fuo  dicens ,  ita  antiquis  La- 
iini<  atqiie  Uebraicis  libri!  congriientior. 

Cap.  XVIII.  #■.  4.  Et  lavate  pedes  vefttos.  hiatiis 
uniigraphis  fajftvi  legititr  :  Et  laventur  pedes  veibi :  wrlim 
ilUtd  Hebrtza  confonat. 

■Jf".    J.  Et  confortate  cor  veftrum.  Similis  eft  hiijiis  loci 
ratio  t  rtbi  alii  codices  legttnt  ■,  &  confortciiu'  cor  veftrum. 
ff.   6.  Tria   fata  Cimilx   commifce.    Nob    eft  omittenda 
vox  iimila:. 

't.  ly.  Nequaquam  facies  judicium  hoc.  t^ec  hie  omit- 
tendttm  eft  pronomen  hoc. 

Cap.  XIX.  t.  i.  Et  fedenie  Lot.  Neqiie  conjiinciio  Sc 
hinc  atijcrenda  eft. 

■t.  14.  Surgite  ,  egredimini.  Htc  neit  eft  imerponenda 
attt  addenda  conjundw  &. 

t.%').  RecordatusAbrah^  liberavit  Lot.  yl/;V  Recorda- 
rus  eft  Abrahae ,  &  liberavit  Lot. 

If.  5  J.  Dcderunt  etiam  8c  ilia  no(5le.  Qjtidam  ctiam 
gravatit  -jerhum  dedcrunt  paytictiU  enclitica  dcderur.tque. 
Cap.  XX.  jf.  7.  Nunc  ergo  redde  viro  fuo  uxorem , 
quia  propheta  eft  :  Sc  orabit  pro  te  ,  &  vives.  Uic  eft 
cydo  ,  non  tantiun  Sixtinoriim  ,  veriim  ttiam  noftromm  an~ 
iiqitorttyn  codicitm  ,  }icbrdic.t  vr.iiati  conforiantinm.  In  aliis 
mitltis  libyis  ,  illnd  quia  propheta  efl: ,  foftporiitiir  hitic  Sc 
orabit  pro  te. 

■jf.  16.  Mementoque  te  deprehenfam.  Non  deleas  encli- 
iicam  tonjttndzonem  que. 

Cap.  XXI.  V.  7.  Quis  auditurum  crederet  Abraham. 
Jta  legenditm  eft.,  participiltmfutttritempnris-,  qit.vto  cajjt  ■, 
auditurum  ,  ncn  prima  ,  auditutus  i  multj  miniis  Jecttndo 
auditonuTi  >  .^  nomine  auditor. 

If.  15.  Subter  unam  arborum  qu«  ibi  eranr.  Lege  plu' 
r.tliier  arborum  quie  ibi  erant ,  no»  Jingularttcr  arborem 
qu3c  ibi  erat. 

ir.  io.  Et  fuit  cum  eo.  Non  addas .,  fed  fukitidiasOeus. 
Cap.  XXII.  if.  20.    His  ita  geftis.  Non  mutes  adver- 
hinm  ita  ,  cttm  conjundione  itaque. 

Cap.  XXIII.  •>?.  13.  Circumftante  plebe.  Nan  eft  ad- 
iendtfm  pronomen  ejus. 

Ibtdem.  Et  lie  fcpeiiam  mortuum  meum  in  eo.  Non 
feribas  antecedent  agro  pro  reLuizo  eo. 

■f.  19.  In  fpelunca  agri  duplici.  Pro  fextocafit  iufWzi-, 
qttidam  fcribunt  featndum  duplicis. 

Cap.  XXIV.  if.  12.  Dixit  :  Domine  Deus.  Non  fcri- 
lai  :  Oravit  Dominum,  dicens  :  Domine  Deus. 

Tf ,  14.  Cum  domino  meo.  Nun  legenditm  ,  Jed  intellir^ 
gcndum   eft  nomen  Abiaham. 

If.  24.  Filia  fum  Bathuelis ,  filiiMelchs:,  quern  pepe- 
lit  ipfi  Nachor.  Atti  invertitnt  verborttm  ordmem  ,  hoc  mO' 
da  :  Filia  fum  Bathuelis ,  filii  Nachor  ,    qucm  peperit  ei 

Tom.  I. 


Melcha  :  5^  rjtianqriam  hxc  l-Mio  clarior  fit ,  niin  lamen  eft 
httJHS  verj'ns ,  jed  qnadra^rrjimi   'ej>timi  fubfeqitentis . 

Tf .  52.  Ad  lavandus  pcdci  ejus.  Cave  mates  pronr:-iien 
finytlnre  ejus  ,  cttm  nomine  pltirali  camelorum  ,  quod  eft 
in  plerijque  libris. 

Tt.  41.  Cum  veneris  ad  propinquos  mens.  JtarcBitts 
legitttr  t  propinquos  ex  antiqitis  lih :<  ^  quam  ^roy.'wnos. 

V.  J4.  Dimittite  me.  Pliirale  legendnm  ift  ,  non  Ji>:;(ii- 
lare  dimitie. 

if.  59.  Et  nutricem  illius.  Non  addas  Deboram  ,  pra- 
priam  nutricis  nomen. 

t.  6$.  At  ilia  toUens  cito  pallium.  Now  Jubjicias  pre 
nomen  fuum. 

If .  (56.  Narravitlfaac.  Redund.tt  quod  qnidam  hie  inter^ 
ponunt  .tdduntque  domino  iuo. 
,  Cap.  XXV.  f.  2.    Qur  peperit  ei  Zamran.   /i.»  fcri- 
bendum eft  Zamran  ,   ultima  littcra  exiftente  tertta  ex  liqui- 
dis  n  ,  tion  fecuuda  m. 

If.  10.  Quern  emerat  a  filiis  Heth.  No«  eft  mutandum 
relaliz'um  mafcultnum  quern  ,  quod  agrttm  rejert ,  cum  jemi- 
mno  quam  ,  quod  referat  fpeluncam. 

If.  1  J.  Hadar  &  Thema.  I'rioris  nominis  ultima  littem 
eft  r ,  id  eft  ,  res ,  non  d  ,  quod  eft  ,  dalcth  ;  Hadar  ,  non 
Hadad. 

T.  2^.  Qui  prior  egrelfus  eft.  Sic  legunt  Sixtina  Bibli.j 
cum  antiquis  exemplaribus  ,  comparativum  prior  pro  Juper- 
lativo  primus. 

Cap.  XXVI.  f .  51.  In  locum  fuum.  Uujus  loco  mn 
fcrib.ts ,  in  domum  fuam. 

If.  34.  Duxit  uxores.   No?;  addas  duas. 

Cap.  XXVII.  if.  12.  Et  inducam  (uyer  me  maledic- 
tionem.  Non  eft  mutanda  prima  perjona  inducam,  cum  tertitt 
inducat. 

If.  21.  Accede  hue  ut  tangam  te.  Fro  adverbio  hue, 
nlti  libri  habent  ad  me  ,  minus  reHe. 

f.  28.  Frumciui  &  vini.  Omttte  quod  fequiturin  qui- 
hufdant  libris  ^  &  olei.   Idem  uju  venit  it:J;a  If,  ^y. 

Cap.  XXVIII.  if.  j.  ProfeiVus  venit.  Ne  mutes  fim< 
plex  venit  cum  compojito  pervenit. 

Cap.  XXIX.  if.  13.  Cucunit  obviam  ei.  Trofimpli- 
ci  cucurrit ,  quidam  legunt  compijitum  occurrit. 

If.  25.  Quare  impofuifti  mihi  ?  Nequaquam  addendum 
eft  nomen  Liam., 

Cap.  XXX.  if.  16.  Et  ad  me  ,  inquit,  intrabis.  Con- 
fodiendum  eft  verbujn  ait ,  qitod  quidam  addunt :  Et  ait ;  Ati- 
me  ,  inquit  ,  intrabis. 

if,  iS.  Appellavitque  nomen  ejus  IlTachar.  Otnitte  quait 
Jequttur  in  qutbujdam  libris  ,  quod  eft  mcrces. 

if.  26.  Tu  nofti  fervitutem.  No»  addas-  cmjunliionem 
veto. 

t.  10.  Ut  aliquando  provideam  etiam  domui  me«e. 
Nan  eft  omittenda  particula  eriam. 

if.  55.  Furti  me  arguent.  Caz'e  mutes  'jerbum  pliirale 
terti^  perfona  arguent ,  cutn  /tng/il.tri  jecttndx  perjonx  ar- 
gues. 

Cap.  XXXI.  if.  29,  Sed  Deus  patris  veftri.  Pronomea 
tui  confutta  mtttatum  eft  cum  veftti  ,  ns  quis  errorem  ejji 
putet. 

t.   52.  Et  aufer.  Nom  emittattir  conjunBio  &. 

If.  59.  Quidquid  farto  ^e:'\h3.t.  Pr,ejercndum  eft  name» 
furro  ad-jerbto  furtim. 

if.  49.  Intueatur  &  judicer.  Now  prsponas  Sc  adjecit 
Laban. 

Cap.  XXXII.  if.  i.  Jacob  quoque  abiit  itinere  quo 
co;perat.  Alii  legunt :  Jacob  autem  abiit  in  itinere  quod 
cccperat :  conjuntlionem  quoque  mutant  cum  autem  ,  addunt 
pnepofitionemln  ;  deniqui  pro  ablativo  quo  .,  fcribunt  accujct' 
tivi'.m  quod. 

•If.  4.  Praccenitque,  Scrvandum  eft  pnsteritum  prscepir, 
non  fubftituendttm  prafent  prxcipit. 

If.  1 8.  Domino  meo  Elaii.  Fronomen  priniie  pe^'on» 
meo  ,  BOW  eft  mutandum  cum  pronomme  teni.s  per'onx  itlo. 

If.  29.  Cur  quKris  nomen  meum  ?  .-^'•^w;.*"'"  •'"  qttibnf' 
dam  libris  ,  quod  eft  mirabile ,  fed  non  eft  iilnd  htijns  hci  , 
veriim  Jnd.  15.  if.  18.  -     , 

Cap.  XXXIV.  if.  15.  Omnc  maftulini  fexiJs.  Infirr-! 
pres  dedit  neutrum  omne ,  ;;ow  ma'ciilir.um  omri«. 

If.  2?.  Unum  efBciemus  populum.  Tutimim  indicativi 
efficiemus  ,  now  eft  mutandum  emit  prxfenti  imperati'ji  ef- 
ficiamus.  ^ 

Cap.  XXXV.  *■.  4.  At  ille  infodit  ea.  Retinenditm  ejl 
netttrum  ea  ,  wow  mtttandttm  cum  femtnino  eas. 

t.  8.  Ad  radices  Bethel  ,  fubter  quercum.  Legeitdum 
eft  fubter  ,  quod  locum  inferioTemJig.iifi.at ,  non  luper  cow- 
trarium,  tametfi  hoc  Jit  in  Romana  anni  1^91.  editione  : 
error  eft  enim  typographicas. 

Cap.  XXXVI.  if.  11.  Et  Cenez.  Scqititur  m  qtiituj- 
d.tm  li'brts  ,  Et  Core  ;  fid  fuperflut. 

f   14.  Filii  An* ,  fiU*  Sebeon,  Care  firibas  mafcitU- 

R  ij 


r^; 


ROMAN.  CORRECTIONUM  DELECTUS. 


Kuiii  filii  ■,  pic  feiniriimt  fili.r  ,  priori  prxfertim  hco. 

Tf.  17.  Irti  filii  Balcmaih  uxoiis  Efau.  Minimi  redun- 
dant hxc  zeiiit. 

Tt.  20.  Habicaiores  terrac.  Non  nmtandiis  naminativus 
plur.tbi  habiiatorcs  ,  cum  genittvo  Jhgtti,vi  habicatoris. 

f.  24.  Cum  palceret  alinos.  Pro  majculnio  afinos  1 
non  eji  fub(iituendum  Jemifiintint  aiinas. 

Cap.  XXXVll.  t.  22.  Nou  interficiatis  animam  ejus , 
nec  cffiindatis  fanguincm.  Vtritni'jue  iinhnm  lecunda  per- 
jona  legitiir  ,  intefficiatis  ,  erluiidaiis  ;  ncutrum  prim.t , 
interficiatnus ,   etTundamus. 

Uidcm.  In  cifternam  hanc.  Pionomtn  hanc  ,»»»«/!  coth- 
mutanduni  crtm  fiontir:c  vetcrem. 

V'.  28.  Et  prjciereuntibus  Madianids.  Nec  hic  nome/t 
Madianitis ,    eum  altera   Ifmaeliiis. 

Utdem.  Viginti  argenreis.  Denique  tiec hic  Humerus  mi- 
rurr  viginti  ,  mutandus  ej}  cum  majore  triginta. 

Cap.  XXXVIII.  t-  2.  Vocabulo  Sue.  Fro  efecunda, 
aht  jeribunt  a  py imam  vocalem -,  in  notmne  Sua. 

>?,  12.  Mortua  cll  filia  Sue.  Qntdam  Itbri  omittunt  Jio- 
men  filia  ;  male. 

Cap.  XXXIX.  li^.  2.  Princeps  exercitus.  Non  nddas 
proiiomen  fui. 

't.  9.  Et  peccare  in  Deum  meum.  Nonfubflituas  Do- 
minum  toV  KvCt^v ,  pro  Deum  ,  tok  0?oV, 

ll'.   10.  Per  iingulos  dies.  Trftfisjvdiendum  eft ,  qnod  fe^ 
qii-.tuy  in  ejjiibnldajn  lihrt^ ,  vcrhum  loqiiebatur. 
.  't.  21.  Ec  mifcitus  illius  ,  dedic    ei.  K»?;   augeas   cra- 
tionem  ,  quomodo  alii  lihri.    Et  mifertus  efl  illius ,  &  de- 
dit  ei. 

Cap.  XL.  if.  i.  His  ita  geftis.  No»  eft  mntandum  ad- 
verbium  ita  ,  cum  conjumliorie  iiaque. 

Tt'.  ly.  Quia  furto  lublaius  fum.  Spurium  eft  adverbium 
furtim  ,  pojitnm  loco   ncmini;  furto. 

Tf.  17.  Portare  me  omnes  cibos.  Superfiuum  eft  vet- 
hum  pucabam,  quod  quidain  intetponunt. 

Cap.  XLI,  "t,  11.  Vidimus  fomnium  praefagum  fu- 
turorum.  ^on  eft  mtitandum  nomen  adjeclivum  pr^eiagum  , 
cum  fuhftaritiio  pr^fagium. 

Tf.  20.  Etconfumptis  prioribus.  Cave  legas  «omen fiib- 
Pautivrtm  pecoribus  ,  pro  adje^ltvo  numerali  prioribus. 

Tf.  45.  Super  currum  fuum  fecundum.  Spurium  eft pro- 
rtonteii  lecum  ,  pojitum  pro  nomine  numerali  fecundum. 

If,  44.  Dixit  quoque  rex.  Superflnit ,  quod Jubjungitur 
i  qttibnjdnm  codicibit!  ,  nomen  ^gypti. 

If".  4J.  FiUam  Putiphare.  Ita  rctliiis  fcribitur  turn  hic 
tuminfia  If.  JO.  ^  c.  46.  if.  20.  Putiphare,  qu.im  Pucipha- 
lis:  quo  ceitiiis  diftinguatur  nomen  hoc  Jacerdota  Putipha- 
re >  qundrifyllabum  ,  a  trifyllabo  nomine  eunuchi  Putiphar, 
de  quo  Jupra  59.  T.    i. 

■t.  ^4.  Iii  cunfta  autem  terra  ^gypti  panis  erat.  Pro 


panis ,  non  fcribas   fames  ,  qutc  eft  inopia  panis. 

Cap.  XLII.  t-  15.  At  illi  :  Duodecim  ,  inquiimr.  Jlf. 
dundat  verbum  dixerunt ,  quod  qmdam  addunt  :  At  illi 
dixerunr, 

^.  25.  Datis  fupra  cibariis  in  viam.  Non  mutes  quar- 
turn  cajum  viam  ,  cum  Jexto  via. 

t.  38.  Si  quid  ei  adverfi  acciderit.  Prsferendtim  eft 
nomen  adjetlivtem  adverfi,  fubftatittvo  adverlitatis. 

Cap.  XLIII.  f.  11.  Sumiie  de  opiimis  cerrx  friic- 
tibus.  Melius   eft  fruftibus  ,  quam  frugibus. 

Tf".  14.  Quern  tenet.  "Sen  eft  hujus  loci,  quod  qiiadam 
exemplaria  fubjiciunt ,  in  vinculis. 

f .  17.  Fecit  ille  quod  i'lbi  fuerat  imperatum.  In  qui- 
lujdam  libris  ,  pro  quod  libi  fucrac  ,  minits  reSe  Icgimr 
iicut  fuerat. 

yt.   19.  Ad  difpenfatorem  domus.  No»  «»!«Mf  domus. 

V.  27.  Salvus  ne  eft  pater  vefter  ?  Mehiis  eft  falvus 
qu^m  fanus. 

Cap.  XLIV.  Tf,  4,  Surge ,  inqiiit.  Superjluit  quod  qui' 
dam  pr.iponunt ,  ait. 

Cap.  XLV.  t.  25.  Addens  &  afinos  decern.  Pro  & 
conjujitlione  ^  alii  jcribunt  proncmen  ^  quidatnjingulareci  , 
quidam  ,  quad  dijftmilius  eft  vera  ,  plurale  eis. 

Cap.  XLVI.  if,  10.  Janiuel  &  Jamin.  No»  addas  SC 
Jami, 

t.  16.  Filii  Gad  :  Sephion  &  Haggi  &  Suni  &  Efe- 
bon.  Pro  Sephion  «0«  eft  legendttm  ,  omijfa  media  Uit,  i  , 
Sephon  :  nec  pr^ponendus  eft  Elcbon  ipji  Suni. 

Cap.  XLVIl.  it.  4.  Ad  peregrinandum  in  terra  tua 
venimus.  Melior  eft  Jcxtus  cafus  terra  tua  ,  quam  quartus 
terram  tuam. 

if.  9.  Dies  peregrinationis  mea:.  Superfiuii-,  quod  qui'' 
Jam  addunt  ,  nomen  \\ix. 

"t.  18.  Noncelabimus  dominum  uollrum.  JIlii  minus 
rede  ,  non  celabimus  domino  noftro. 

Cap.  XLVIII.  if.  i.  His  ita  tranfaclis.  Nc»  eft  mu- 
tandum  advcrbium  ita  ,  cmn  conjuilione  iiaque. 

t.  ly.  Benedixitque  Jacob  filiis  Jofeph.  In  muhis  li- 
iri<  eft  :  Benedixitque  Joleph  filio  fuo  :»«  quibtifdam ,  Be> 
nedixitque  Jacob  Jofeph. 

t.  2C.  Benedixitque  eis.  No»  mutes  plurale  eis ,  cum 
Jingulari  ei. 

Cap.  L.  If".  10.  Ad  aream  Atad.  Aduherinum  eft , 
quod  qutdam  feribunt  Arad  ,  ita  ut  media  littcra  Jit  poftre- 
ma  liquidarum  r  ,  pro  muta  r. 

Tf.  17.  Ut  fervis  Dei  patris  tui  dimittas  iniquitatem 
hanc.  Non  eft  mutandus  numerus  pluralis  fervis,  cum  Jin- 
gulari fervo  ,  nec  fecundus  cafus  pairis  tui  ,  «/»1  tettio 
patri  tuo  ,  ^c  enim  legunt  plerique  '.  Ut  fervo  Dei  patri 
tuo  dimittas  iniquitatem  hanc. 


VARI^    LECTIONES    VULGAT.^^ 

rurfum  ab  eodem  Francisco   Luca  obfervatse. 
GENESIS. 


CAP.  XI.  1^,  13.  Vixitque  Arphaxad  poftquam  ge- 
nuit  Sale,  trecentis  tiibus  aimis.  Alii  libri,  confen- 
tanei  Hebrao  ^  Chaldao  ,  Jcribunt  quadringcntis  pro  tre- 
centis ,  hoc  eft  ,  augent  numerum   una  centenario. 

Cap.  XVIII.  if.  28,  Delcbis  propter  quadraginta 
quinque  univerfam  urbem  ?  Ou.tdam  Manufcripta  ,  cum 
antiquis  libris  ceteris  noftri  Ppanorthotx  ,  omittunt  majorem 
mimerum,  nempe  quadraginta  ,  conformiter  Hebr^is  ^ 
Qhaldais  ,  quin  etiam  Gracis  quthujdam  codicibus  ,  iiomi- 
natim  Sixtinx  editioni. 

Cap.  XXIV.  if.  yi.  Procidens  adoravit.  Comptura 
Manujcripta  ,  eaque  jide  digna ,  omittunt  procidens. 

Cap.  XXX.  f.  40.  Et  pofuit  virgas  in  canalibus.  Alia 
Manufcripia  fide  digna  ,  omittunt  hic  tllud  ,  in  canalibus  , 
fuod  legitiir  fupra  t.    58.  J^J  injra  t.  41. 

Cap.  XXXII.  -g-,  17.  Autquovadis,  aut  cujusfunt 
ifta  1  Qmdam  Itbri  ,  loco  duplicis  aut  disjiinilivx  ,  legunt 
duplicem  &  copulativam. 

Cap.  XXXVI.  t.  z.  Et  Oolibama  filiam  Anae  filias 
Sebeon.  Pro  geniiiz'o  j'emtnino  fili;e  ,  alii  legunt  accufatt- 
vum  filiam ,  alti  genitiviun  majculiimm  iilii,  Legamiir  no- 


tationes  noftrx  in  varias  Biilioram  leBiones, 

Cap.  XXXVII.  jf.  24.  In  cifternam  vetercm  ,  quae 
non  habebat  aquam.  No«  abjque  caufa  omitiiiur  ab  alii: 
Manttfcriptts  nomen  adjeUiz'um  vetercm. 

Cap.  XXXIX,  f.  14.  Vocavit  ad  fe.  Alii  codices  omit-! 
tunt  ad  fe. 

Cap.  XL,  if.  1 5.  Recordabitur  Pharao  miniflerii  tui, 
Qtisdam  Manufcripta  habent  magiflerii. 

Cap.  XLI,  Tf.  14.  Natravi  conjeftoribus  fomnium, 
Ouidam  codices  pro  accujativo  Jingulari ,  legunt  genittvam 
pluralem  fomniorum. 

Cap.  XLIV.  f-  27.  Ad  qu£  ille  refpondit.  Quidaiu 
codices  ,  pro  prxpafitione  ad  qux  ille  ,  feribunt  eonjun&io- 
vem  at  ille. 

Cap.  XLV.  if.  23.  Triticum  in  itinere  panefque  per» 
tantes.  Ouidam  conpttunt  legenditm  in  iter. 

f.  26.  Jofeph  Illius  tuus  vivit,  Mulia  exemplaria  ff~ 
mittunt  filius  tuus. 

Cap,  XLVU.  t-  ii.  In  optimo  teirje  loco.  In  aliis 
egregiis  libris  pro  loco  ,  legitur  folo. 


CAPITULA    LIBRI    EXODI. 


Ex    codd.    S.    Pauli  ,   On\t.    B.   VI.    B.    VII.    &   Vaticano   4220» 

edita   a  JoCepho   Maria  Caro   presb.   Romae    1688. 

&  to.   I.  nov.  edit.  Hieron. 


1,^  T~\  E  infantiliKS  Hcbr/toriim  ,  qtioi  ptdcepit 
JL/  I'lhirao  in  flumenpro)ici.  cap.  i.  -p .  i.  ii. 

II.  Dc  piiero  ,  qiieiu  invcnit  filui  Pharaonis ,  cr  ''  co- 
gnominavit  cum  Afoyfen.  c.  i.  #.  ^.  i  o. 

III.  De  Mijjptioy  (jiicin  uccidit  A^oyfcs  ;  &  fiigtt 
'  M.idiMi.  c.  1.  t.  II.  IS- 

IV.  Alortiio  J'h.iruotie  ,  exaudivit  Domintis  fiUos 

jfl-ilcl.  c.  1.  t.   i  \. 

v.  ''  ylppitruit  Angelas  Domini  Afoyfi  in  riibo.  c. 

VI.  De  jigno  quod  dedit  Domintis  "^  in  manu  Afoyfi 
in  virga.  c.  4.  t.  1. 

VII.  De  Jigno  fccundo.  e.  ^.  y.  (i. 

VIII.  Dc  figno  tertio.  c.  4.  t.  9. 

IX.  l/i/  vemt adfotcriDU  ^ fuiim  Afojffes ,  ^ dixit  ei : 
V.idam  ad  fiatres meos.  c.  4.  fr.  i  8. 

X.  A^ortuo  Plhtr,ione ,  dixit  Domintis  ad  A/oyfn  : 
Vade  in  /Kgyptiim  S.  c.  4.  t.  i  9. 

XI.  Dixit  Domintis  ad  Aaron :  Vade  ''  in  obviam 
Moyfi.  c.  4.  If.  17. 

XII.  Dictint  Pbaraoni,  ut  dimittat'  Ifra'el.  c.  5. 

XIII.  ''  Afoyp  dtctt  Domtnus ,  in  loquatur  adpopU' 
liim.  c.  6.  ir.  6. 

XIV.  De  principibus  Ifra'el.  c.  6.  *.  14. 

XV.  '  Dedi  te,  dicit  Domintis,  deum  Pharaoni.  c. 

7.  *••  I. 

XVI.  '"  Projecit  Aaron  viigam  coram  Pharaone;  & 
fafta  eft  draco  :  fecerunt  o~  Alagi  fimtUter,  c.  7, 
»-.  10.  I  I. 

PlagjE     j'Egypti. 

».  t7i/  (i(7/M  fliiminis  falla  efi  f unguis  : fecerunt 

(^  Aiagi  fimiliter.  c.  7.  t.  14. 
i .  PercKJfit  iteriim  Aaron  aquas  Aigypti,  ly-eduxit 

ranas,  fecerunt  or  Aiagi  fimiliter.c.  8.  t.  i. 
} .   Perciijftt  Aaron  in  "  Itmo  tcrr^  ,  (jrfa&i  [tint 


fcinipbes  in  hominibus ,  cr  cejferunt  Alagi.  c.  «, 
*.   irt. 

4.  "  Jmmittit  Dominus  cynomyiam  in  tot  am  ter* 
ram  /Egyptt.  c.  8.  *.  i  j.  1 1. 

^.  V  Afortcm  mittit  Dominus  in  omnia pecoraJE- 
gyptiorum.  c.  9.  x-.  i. 

6.  "i  Dc  favilla,  quam  fparfit  Afoyfes  in  calumt 
cr  facta  flint  ulcera  in  hominibus.  c.  9.  t.  8, 
1 0. 

7.  Extendit  Ahyfes  '  mantim  in  calum,  ^  pluit 
Dominus  ignem  cr'grandinem.  c.  9.  k.  i ).  1 ). 

5.  f'enit  loctijla  fiiper  omncs  fines  Aigj/pti.  c. 
10.  t.  I.  14. 

9.  FacU  flint  tenebra  in  iota  terra  A^.gypti  tri- 
duo.  c.  10.  *.  11. 

XVII.  '  Uicit  Dominus  ad  Moyfen  :  Adiiuc  unampla- 
gam  ego  induce  in  Pharaonem.  c.  11.  t.  i. 

XVIII.  Loquitur  Dominus  ad  Mojfen ,  cjr  Aaron , 
de  facramcnto  PafclM.  c,  1 1.  t.  1. 

10,   De  dccima  plaga ,  in  qua  perciijfit  Dominus  om- 
ne^  primogenittim  Aicyptiortim.  c.  n  t.  19. 

XIX.  Habttavcrunt  ftlii  ifra'el  in  j£gypto  annos 
quadringentos  triginta.  c.  1 1.  lr.  40. 

XX.  "  Legem  Pafcbx  dat  Dominus.  c.  1 2..  K'.  4  ; . 

XXI.  Dixit  Dominus ut ftncTtficent  omnc '^ pr'im'tti' 
viim.  c.  1  j.  :^.  I. 

XXII.  V  Quinta  progenic  afcendernnt  filii  Ifrael  de 
iEgypto.  c.  I  J.  *■.  ig. 

XXIli.  Confectitiis efl Phar.tofdios  Ifra'el^  &  coope» 
ruit  /Egyptios  mare.  c.  14.  t.  i.  feqq. 

XXIV.  Cantictim.c.  15.  t.  i. 

XXV.  Cantavit  cr  Afaria  cum  mulieribus  in  tym- 
panis  o~  cboris.  c.  i  s.  yi-.  zo. 

XXVI.  Alurmuravit populus  in  deferto pro  aqua.c, 

IS.X'.  11. 

XXVII.  Alurmtiraverunt c^pro  carnibus.c.  \6.tr. 
I. 

XXVIII.  Dcdit  Dominus  poptilo  ^  cottirniceSy  cf 


N  O  T  .E. 


*  Capitula  h.«c  ad  veterem  Iialicam  fuilTe  compofita  ex 
duobus  pi'xcipue  cliciiur  :  i°.  quod  in  iis  nil  fere  repe- 
riatur  quod  huic  verfiuni  repugnet.  z°.  quod  plura  exf- 
lent  in  iplis  qusc  eidem  maximc  conveniant.  Id  probac 
apcrta  iimilicudo  illorum  cum  ediiionc  LXX.  quam  in  no- 
tis  leqq.  colladone  fac^a  .  exhibere  curamus. 

^  Nov,  ed.  Hieron.  pra;ponic  hxc  :  T>e  nomifiUn;^  fl:o~ 
mm  Ip-ael  ,  qrti  in^refji  jttnt  in  ji-gyptiim  ,  juxta  LXX.  & 
Vulg.  tum  addit ,  JS  </'  infiniibiis  ,  sjc. 

''  Accedit  ad  Gr.  in  quo  ,  sTc^icf^otQi  to  Svc^ct  aw?  , 
Moji/oiT/  ;  in  V'ul^.  "jocavit  ttomeri  ejus^  Moyfes.  2.  lo. 

'^  Ed.  no.  Hier.  delet  MaJ:>in.   In  Gr.  fyc;i^iopHCf acjo 

•ttfOi^i'^y  *t>«Da:t' ,  K-  oiimsy  iv  7n  M«/ja,«.  "VvA^.fu^iens  tie 
i'cfi'pedu  ejus  ,  mortuns  eft  in  term  Matiian. 

"  Ed.  Hieron,  liic  pra;ponlc  Ubi ,  delec  vcro  Domirti. 
.Sed  infra,  c.  j,  if,  z,  ex  Cypriano  :  App.iniit  ei  •%iigrl:is 
Domitii  ,  &  in  Gr.  ci'f^^ii  A=  uutS iCiU^'ii  Ksifin.  In  Vulg. 
aucem  ,  apparait  ei  Dvtttirltt^. 

■^  F.d,  Hieron.  delet  ;«  m.iiiii. 

^  Ed.  Hieron.  delet  /nam  ,  &  inf.  fcribit  C'j./u.  Gr,  & 
Yulg.  (ttum vad.un.  4.  18. 

R  Ed.  Hieron.  addit  in  fine  ,  ^  ciniimcitlit  Stpbora  fi- 
Hum  funm. 

^  Ed.  Hier.  delet  in,  LXX.  cum  Vulg.  hab.  in  ecciirfum. 

•  Al,  linultm  ,  ed,  Hieron.   I/r.v/  Je  terra  fn.j. 

I'   Ed.  Hier,  ]iihet  Domtmit  Mtyji  loijui  a.i  fcpiilnm. 
1  Ita  Augull.  inijra.,  c.  7.  Tf.  i.  s  Gi*co  i.Uvr.i  Qi 


^sa  $«^«1).  In  Vulg.  conjlitiii  te  deum  Vharnonis.  7,  r. 

°^  Ita  Gr,  ad  verbuui :  KaJ  sp^i-^e*  'Axpur  Tnr  psiC^zr  frttr* 

7.'oK  <I>a:faw il  i-/fte'^oApx<.!i}y....^i'7r0ivQt&K.cl  sTaztScl 

&'(^awa'^.  V'ulij;,  Tnlitqtie  Aarcn  virgAtn  caram  Fbiiraone....m 
qu.i  verta  tfi  lu  coliihrmn  ■,  i^c.  7.    10, 

"  Ed.  Hieron.  Talverem  tetrjc.  Ita  Grsc.  cum  Vulg. 
8,   17. 

°  Ed,  Hier,  ImmiJIt  canomji.im  ,  abfque  DcniiKiis.  Ap. 
Anguft.  infra,  8,  2i,  cjnemyiam ,  Gr.  KvnfWiat ,  pro  qua 
Vulr,  ornne  genus  mu[caruni. 

P  Ed, Hier,  Af,yii  Domintis  mortem  in  pecorx  .{gtplitrHm. 

1  Hjec  refpoiident  Gr«co  &  Vulgat.e  ,  in  qua  dnii  aut 
))«/-:is  pro  fi'jilU  ,  Aug.  infr.  c.  9.  8.  leg.  favitlam  ,  in 
Gr,  conftant?r  a/^"*""- 

'  Ita  Gr.  Tii/  x^f«  £''i  TO»  Vfaio'r.  Vulg.  IV'^Jin  in  cx- 
lum. 

f-  Sic  in  Gr«co,Er«  ^'  Kt'f.c,- «f 0;  Mai-C»''  '£t.  >j.'«» 
CTMrji";  ;'-/i.  eVo^j-  £-1  txpaa.  Vulg.  £«  Jtstt.....  Adbnt 
un.i  p/.i^i  t.ing,jtn  Pbaraoucfn.  II.  I. 

^  Al.  piimttium. 

"  Sic  in  Gr.  i  .(««?  n  n«%«,  in  Vulg.  «/yi»  Pia,t, 

"•  4!- 

^  Al.  primogtnitum  Gr.  x^mto/sxw. 

y  Reac  de  Gr,  in  quo  ,  n<><TTii  A5  ^i''.S i-  ti^Z"  '■  ■'"' 
■lof«M  fx  -A  A/vt'— i-.  Concinit  Aug,  infra  :  b  Vulg. 
il  .1111J.U/  afeenJeruut  Jilii  Ifrj,!  .it  mj  .Egfti.  15.   18. 

»  In  Gr.  iflu-i^wkot)  quam  voccm  ««iwrt/ ,  muUos 


154 

AftlllM.  c.    t6.  v.  tz, 

XXIX.  Mandiicitvenoit  ^  Mmiu  aiinis  ijuadrA- 
ginta.  c.  1 6.  t.  3  5. 

XXX.  Murmur  AVer  unt  fro  tiquu  ;  &  cduxit  de  pe- 
rra  aqtiam.  c.  17.  *.  i. 

XXXI.  Fenit  Amalec  ad  fugn.tm  ,  d- percujjit  cum 
*>  Dominus.  c.  i  7.  t.  S. 

XXXII.  Fenit  '  Jcthro  ad  Aiojfen  in  defcrtum.  c. 
18.  t.  I. 

XXXIII.  Cor.filium  dcdlt  Jcthfo  Jl-Ioyfi  ,  ut  ^  prx- 
poneret  tribunos  ,  &  centuriones.  c.  18.  t.  i;. 
i  I. 

XXXIV.  Ttfatur  Dominus  per  Atoyfen  popiilo  , 
ut  '  audiitnt  eum.  c.  19.  j.  i. 

XXXV.  Defcendit  Dominus  in  montem  Sina  in 
igne-  c.  19.  1^.  10. 

XXXVI.  Prtccepit  Dominus  Mojfi ,  ut  afandat  in 
momem  folus.  c.  19.  >^.  24. 

XXXVII.  Decent  verba  Legis  ,  qu£  pncepit  Do- 
minus cuftodiri.  c.  10.  f.  i. 

I.  f  Non  eriint  tibi  dii  abfque  me.  c.  10.  f.  j. 

i.  Non  s  facies  tibi  idoluni,  neque  ullam  iimili- 
tudinem.  *•.  4. 

3.  Non  fumes  nomen''  Dei  tui  in  vanum.  t-  7. 

4.  InmentehabediemSabbatomm.  5!'.  8. 

5.  Honora  Patrem  tuum,  &  Matrem.  t,  li. 

6.  Non  occides.  J^.  i  ;. 

7.  Non  moechaberis.  jf.  14. 

8.  Non  furtum  facies.  t.   15. 

9.  Non  dices  falfum.  i.  16. 

I  o.  Non  concupifces  uxorem  proximi  tui ,  neque 
aliquid  ejus,  f,   17. 

XXXVIII.  Timuit  populus  ,  cJr  dixerunt  ad  Afoy- 
fen  :  Tu  loquere  ad  nos.  c.  10.  t.  18. 

XXXIX.  Dcos  argcnteos  vel  aureos  non  ^faciendos, 
c.  io.  t.  11. 

XL.  De  '"  puero  Hcbrso  empto.  c.  11.  f,  i, 
XLI.  Def.lia  '  dipafta.  c.  11.  *.  7. 
XLII.  De  percuffo  cy  mortuo.  c.  11.  *.  11. 
XLIII.  ■"  Si  quis  occiderit  atiquem  dolo.    c.  n. 

*.  14. 
XLIV.  ^''^iiipercujferit patrem  aut  matrem.  c.  n. 

*'  If- 
XIV.  ^uifurto  ereptum  vendiderit.  c.  2.1.  #•.  16. 
XLVI.  ^^j  maledixerit  patri  aut  matri.  c.  ii. 

*.  17. 
XL  VII.  Jj  in  rixa  percujferit  aliquis  lapide ,  aut 

fugno.  c.  ii,  ?•.  18. 


XL VIII.  Sifervum  aut  ancillampercujfcrit  aliquis 

cr  mortuus  fuerit.  c.  11.  t.  zo. 
XLIX.   Si  mulierem  pcrcufferit ,  ci-  °  abort  aver  it, 

C.  II.  *•.   11. 

L.  Oculnm  pro  oculof.  c,  11.  j-.  24. 

LI.  Ociilum  fervi  aut  ancilU  qui  "i  ejeccrit.  c.  ii. 

ji-.  26. 
LII.  Si  cornu  aiiqucm  percujferit  '  taurus.  c.  21. 

j^.  28. 
LI  II.  Si  foveam  quisfoderit.  c.  21.  i'.  5?, 
LIV.  i";  f.(«/r«5  aiium  cornu  percujferit.  '  c.  21. 

■il.  ?5. 
L  V.  Si  quis  vitulmn  aut  ovem  '  involaverit.  c.  2  i^ 

^.  I. 
LVI.  De  fure  pcrcuffo.  c.  22.  5^.  2. 
LVII.  De  agro  alieno  "  depaflo.  c.  22.  i'.  5. 
LVIII.  J)f  •■:  area  incenfa  ,  w/  tnejfe.  c.  22.  ji-.  6. 
L I X.  De  commendato  ,  dr  y  furtim  ab  aliquo  erep- 

to.  c.  22.  -i/.  7. 
LX.  De  jumcnto  ,  vel  ^  aliquo  pecude  commendata 

(^  mortuo.  c.  22.  }l/.  io. 
IX I.  Si  pctierit  quis  animal  ,  &  mertuum  fuerit. 

c.  22.  i/.  14. 
LXII.  Devirgine  nondmn [por.fata.  c.  22.  jf.  16. 
LXni.  Aialejteum  occidendum.  c.  22.  jf-.  18. 
1X1 V.  ^li  dormierit  cum  pecude  j'^^  occidendum. 

c.   22.   ir.    19. 
IX V.  j^Hi  immolaverit  diis ,  ^^  eradicandum.  c. 

22.     *.     2  3. 

LXVI.  '' yidvenam  non  noccndum.  c.  22.  *-.  21, 
LXVil.  ''''  Fiduam  ,  cj"  orphanum  non  nocendos.  c, 

22.  *•.  2  3. 
LXVIII.  De  fanore  ,  (^  pignore.  c.  22.  ^f.  25, 
LXIX.  -lYc»  blafphemandum.  c.  22.  *.  28. 
LXX.   Primitias  ''=  offerendas.  c.  22.  y.  29. 
LXXI.  OJKwe  primitivum  offerendum  Domino,  c. 

22.  J'.  29. 

LXXII.  Carnem  a  bcjlia  ff  non  edend.vn.  c.  22. 

LXXIII.  Non  credendmn  facile  quod  audieris.  c, 

2  3.   If-.    I. 

LXXIV.  £S  iVo»  confentiendiim  fieri  tefiis  iniqutts. 

c.  25.  *.  1. 
LXXV.  '^*'  i*/o»  fiT^  a«K   )HH/f»   malum,   c.   2;, 

tJ-.  2. 
LXXVI.  "  Non  declinare  cum  multis  judicium,  c, 

23.  *.  2. 

l.y^'::{.\ll.  Non  fpernendumpauperem  injudicio,^^-  net 


No  T^. 


Latine  fuilte  interpreritos  auflor  eft  Aug.  q.  fii.  Anon,  quo- 
que  de  XLii.  maxif.  ap.  Amb.  8.  c.  ita  reddit  ut  &  Vulg,. 

*  Gr.|To  Ma?,  Viilgata  limiliter  Ham  at  Aug.  infr.  16. 
J5.  Manna. 

^  Ed.  Hieron.  pro  Dominus ,  hab.  Jii/J/f.  Gr.  confianter 
*Ih£)s«  ,  cum  Cypr.  infia  17.  p.  in  Vulg.  7o/i«. 
'  Aug.  infr.  18.  II.  hil'or  cum  Gr.  Vulg.  ]ethro. 
^  Ed.  Hieron.  poneret,  Gr.  x«?«s-i'(2:.;  eV  lif ra»  X'^'"f~ 

'  Al.  audiat. 

f  Hacc  decern  mandata  maxime  accedunt  ad  Grjscum , 
Cui  fuccinit  infr.  Aug. 

S  Al.  f.tcins  ,  ficut  in  ed.  Hieron. 

*"  Al.  Domini  Dei. 

■  Ed.  Hieron.  addit  ,  fed  alt.ire  Domino  ,  :poH.faciendi)s, 

•=  Ita  Gr.  TalcTa,  \u\g.  Jirvttm.  XI.  z. 

1  Al.  diflrtda. 

™  Edit,  Hieron.  De  his  qtti  oeeidevint  dolo.  Gr.  ^Eay  /?  t/^ 

eTi6it7K( » a7ro)dTt??«; AsAw  ,  Vulg.  Hi  quis  per  in- 

dtiftriam  occiderit ^^  per  injidias. 

"  Ed.  Hier.  De  his  qui  prrcujferini,  ^c.  ficut  infra  4 J.  41?. 

48.  vendidenjlt maUdixerint morttii  fiierim.     H-fC 

autem  vix  abfcedunc  a  Gr.  nili  quud  in  Gr.  capitul.  4<J. 
prajcedit  capiml.  4J. 

"  Ed.  Hieron.  ahrtiverit  ,  al.  .ibort.t  fuerit. 

P  EJ.  Hieron.  addit ,  iruendum. 

^  Ed.  Hieron.  crrierit. 

*  Ita  Or.  -rxusfi ,  cum  Auguft,  in  Vulg.  ics ,  ficut  in- 


fra ,  c.  II.  f.  jy. 

f  Ed.  Hieron.  iiic  addic  taurum.  Tn  Vulg.  conftanter 
bos  ;  &  pro-ci!i««  perciifferit ,  iimpliciter  ■vnliieravetit.  Gr. 
Y.fcetitiYi....   Ta.u(^i. 
'  t  Ed.  Hieron.  furairis  fuerit ,  ut  in  Graeco  ,  &  Vulg. 

"  Aug.  infra  cum  Gr.  /  depaverit  quis  agriim  ,  Vulg.  jl 
Uferit ;  at  paulo  poft  ,  ut  depaft/itur. 

^  Gr.  fimiliter  xxaimi  ,  are.is.  Vulg.  accr'jos  frugtim. 

y  Ed.  Hier.  ^  fmtx)  ab  aliquo  fiihhto. 

^  Ed.  Hieron.  aliqua  pecude  commendata  ^  mortiia. 

^^  Ed.  Hier.  occidendm  ,  item  paulo  poft  ,  eradicandns. 

t''  Apud  Aug.  eradicabitur,  in  Grsco  ,^uti'l<i  £  j!.\i.S-f  5U-. 
Cil^e7ai ,  in  Vulg.  occideinr.  2X.  20. 

":  Al.  ad-jcnx  ,  ficut  in  ed.  Hieron- 

^•^  Ed.  Hier.  ]'idu.i  JJ  orphaiio  non  noccndum. 

*■=  Ed.  Hier.  add.  Domino. 

^^  Ed.  Hier.  addit  prxguftatam  poft  if/?:.i. 

SS  Ita  Lucif  Cal.  infr.  ZJ.  I.  al.  teftes  iniquos  ,  ed.  Hie- 
ron. Now  conjentieiidum  tefiibtis  iniquis  :  at  in  Vulg.  No» 
jtm'^es  maniim  titam  tit  pro  impio  dicas  fnljttm  tcfl:m. 

^^  Gr.  Oun  son  ftcji  •jrAfiora»  tVI  xaxi'a  ,  cui  favet  Aug. 
infra.  lnVu\g.^cnJiqueristHrbam  ltd  faciendum  malum, 

''  Favet  Aug.  infra  15. 1.  nee  diflennt  Gr.  ed.  Hieron. 
hab.  cum  mutt);  in  judicio.  Vulg.  Nee  in  judicio  pliirima- 
rum  acquiefces  fntentix  ,  itt  ,1  -jero  devies. 

''•'  Al.  deeft  nee.  Ap.  Aug.  &  LXX.  Paupc'is  nan  mifire-' 
leris  in  judic'o  ,i\Kil&am  Vulg.  »5.  5. 


pro  illofiiciendum.  c.  i?.  *•.  i. 
LXXVin.    Err  Mi    iiiimiti   jumeiitiim    rcvocan- 

diim.  c.  1 5.  *.  4. 
LXXIX.  Iiiimici  jiimentum  prejfuin  pondcre  ,  eri- 

geiidum.  c.  i  5.  ir.  5. 
LXXX.  ■*  Judicium  pauperis  non  fiibvertenduin.  c. 

i  i.  If'.  6. 
LXXXI.  ''    ■/i!>  omni  verba  iniquo  recedendum.  c. 

i?.  ic.  7- 
LXXXII.  Inmcentem  (^  jtiflion  non  occidendiim. 

C.   15.   t.   7- 

LXXXIII.  '  Impium  non  juftificanduiii ,  a-  mttne- 

Yii  non  accipienda.  c.  ij.  *.  8. 
LXXXIV.   ^  De  anno   remiffionis  fcptimo.  c.  15. 

Ti'.    10.    I  I. 

LXXXV.  Sabbato  non  opcrandum.  c.  13.  t.  n. 
LXXXVI.  Omni,t ,  qiu  prdcepn  Bens  ,  >•■  obft-rvan- 

dit.  c.  15.  t.  1 5. 
LXXX VII.  Tribus  temporibus  amii  diem  folemnem 

agendam.  c.   2. 5.  f.  14. 
LXXX VIII.  ^  Diem  fejiitm  Ai.ymormn  obfcrvan- 

dum.  c.  i  5.  li'.  15. 
LXXXIX.  s  Vacuum  in  confpedu  Domini  minime 

apparendiim.  c.  1;.  *.  15. 
XC.  Tribus  temporibus  anni  omne  mafculinnm  ,tp- 

parcre  Domino,  c.  15.  *.  17- 
XCI.  Primitias  terr£  offerendas.  c.  13.  t.  19. 
XCII.  Non  coquendum  ''  agnum  in  lacte  matrisfu£. 

C.    -.J.  Kr.    It). 

XCIII.  yingelum  protnittit  Dominus  • ,  qui  pntce- 

dat.  c.  2  ;.  *.  io. 
XCIV.  ^ui  Deum  audicrit  ,  liber ari  ab  ^  inimi- 

cis.  c.  i  J.  !('.  12. 
XCV.  Deos  alienigenarum  non  adoraudos.  c.  ij. 

■*'.  24. 
XCVI.  '  Timorem  (ir  vefpas  mijfurum  Dominum  , 

qui  ejiciat  alienigenas.  c.  23.  t.  27.  28. 
XCVII.   Dicit  Dominus  Mojfi  afcendere  ad  /e'^  in 

montem  cum  majoribus  natu.  c.  24.  ](■.  i. 
XCVIII.  JEdificavit  Moyfes  altare  ex  duodecim  la- 

pidibus.  c.  24.  t.  4. 
XCIX.  Afcendit  Moyfes  cum  majoribus  natu.  c, 

14.  *.  9. 
C.  Omnes  "  elecli  venerunt  in  loco  Dei.  c.  14.  t.  1 1. 
CI.  "  Dicit  Dominus  Afoyft  ut  afccndat  in  montem 

accipere  Tabulas  Tcjiamenti.  c.  24.  t.  12. 
CII.  Afcendit  Moyfes ;  (^~  defcendit  ad  eum  P  ma- 

jefias  Domini,  c.  24.  t.  15.  16. 
CIII.  Dicit  Dominus  offerri  initia  ad  Tabernacii- 

lum  faciendum,  c.  25.  ^.  i. 

N  o 

^  Ita  Lucif.  inf.  c.  25.  6.  nee  diffcrt  Gr.  Vulg.  Nan  tier 
ilinnbis  in  jiidtcium  pauperis. 

^  Sic  Lucif.  ad  verbum  cum  Gr.  in  Vulg.  mertdacntm 
/a^/M.  25.  7.  Concordant  limiliter  duo  feq.  capilula  cum 
Gr.  &  Lucif.  miniis  favet  Vulg.  quam  vide. 

■^  Ed.  Hieron.  delet  ,  impitim  nan  juji:ficandum  ,  {^. 

^   In  ed.  Hier.  De  peregrinis  2)  remifficnis  anno, 

^  Ed.  Hier.  fasienil,i. 

^  Ed.  Hier.  De  fefhvit.tte  aX-ymoritm, 

8  Ita  Hier.  infra  cum  Grxco  &  Vulg.  ^ 

^  Ita  Gr.  cum  Aug.  at  in  Vulg.  ha-iiiim.  25.  19. 

>  Ed.  Hier.  pod  Dominin  addit  ,  AIov/i  ijut  eum  prac. 

^  Ed.  Hier.  in:micis  fuis. 

'  Similiter  apud  Auguft.  infra  ,  c.  25.  if.  27.  28.  Tz- 

morem  mittam 0  mittam  vefpas 1^  ejtciett  ^c.  Item  in 

Graeco  ,  Kal  toi' to'^^i  «'^os's'^w Kj  olx^^sx^to;  o^nx/a';.... 

i)  ^V£Il^;T;  ,&c.  In  Vulg.  Terrorem  meiim  miliam emit- 

tens  cmbrones qui  jngnhtttit. 

^  in  Gr.  &  ap.  Aug.  non  in  montem  ,  fed  ad  Dominum^ 
ut  etiam  in  Vulg. 

"  Voces  iftas  elefli  8c  in  loco  Dei  habet ,  Aug.  juxta  Gr. 
24.  II.  In  Vulg.  nulla  mentio  de  his. 

"  Ed.  Hier.  Dixit. 

P  Similiter  Ambr.  infr.  24.  ir.  16.  in  Gr.  Ao'Ja  t? 
QiQ  t  ghria  Dei  ,  Vulg.  gioria  Domint. 

1  Ed.  Hier.  transfert  hxc  omnia  ad  num.  cv.  &  eorum 
loco  ponit  ;  Qjix  debeant  offerri. 


CIV.  1  Defabrica  Arc^  ,  &  Mcnfx,  (^  Taberna- 

culi.  c.  25.  f.  3. 
CV,   '  Defabrica  Altaris.  c.  27.  f.  i. 
CVI.  De  oleo  Lucerru,  c.  27.  1,.  20. 
CVII.  f  De  Aaron  ,   &  filiis  ejus  ,  ut  facerdotio 

fungantur.  c.  28.  f.  i. 
CVIII.   '  De  Stola  fanc'la.  c.  28.  t.  2. 
CIX.  De  vefte  Sacerdotali.  c.  28.  *.  4. 
ex.  De  ordinandis  Sacerdotibus ,  (-r  de  hojlia  im- 

mol.inda.  c.  28.  ir.  58.  41. 
CXI.   De  /iltare  incenf   c.  30.  t.  i. 
CXIl.  "  De  oblatione  odorationis.  c.  29.  li'.  2  5.  4  i, 
CXIII.  -''  Sacerdotes  lavarc  manus  (^  pedes  ,  cum 

accedunt  ficrifcare.   De  oleo  linitionis  fancto.  c. 

30.  ic.  17. 
CXIV.  De  unguento  incenft.  c.  50.  y.  22. 
CXV.  De  Befeleel ,  quem  v  implevit  Dominus  fpi- 

ritu  fapienti£  ad  omne  opus.  c.  31.1«'.  i. 
CXVI.   De  S.ibbato  obfervando.  c.  51.  i/.  13. 
CXVII.  Ubt  dat  Dominus  Mojfi  Tabulas  Tejla- 

menti.  c.  31.*.!  8. 
CXVni.  Fecit  Aaron  vititlum  confiatilem.  c.   32. 

t.  1. 
CXIX.  Dicit  Dominus  Moyfi  :  ^  Defcende  veloci- 

ter.  C.   3  2.   T!r.  7. 

CXX.  »^  Oravit  Afoyfes  pro  populo.  c.  31.  t.  u. 

CXXI.  P'ldit  Moyfes  vitulum  ,  «y  ^^  confregit  Ta- 
bulas. c.  32.  *.  15. 

CXX II.  ^^  Dicit  Moyfes  ad  Aaron  :  Qiiaie  hoc  fe- 
cifti?  c.  32.  *-.  21. 

CXXIII.  Jujftt  Moyfes  ^^  popido  ,  ut  occidercnt  in- 
vicem .  c.  32.  *.  2.6. 

CXXIV.  Rogat  Moyfes  "pro  popitlo  ,  ut  dimittat 
mis  Dominus  peccatum  eorum.  c.  32.  t.  30. 

CXXV.  Dicit  Dominus  Afoyfi  :  ff  Afcende  m  ter- 
rain ,  quam  juravi  patribus  veftris.  c.  3  3.  v.  i. 

CXX VI.  Increpat  Dominus  populunii?. ,  £>■  loquitur 
ad  A'foyfen  in  columna  nubis.  c.  3  3.  *.  ?. 

CXXVII.  ^^Locutus  ejl  Dominus  ad  Mojfeu  ,  quo- 
modo  loquitur  quis  ad amicum  fuum.  c.  53.  ic    11. 

CXXVIII.  Petit  Moyfes  videre  Dominum  ,  (jr  ait 
illi  Dominus  ;  Non  potes  videre  faciem  meam. 
C.   3  3.*.  15.  20. 

CXXIX.  Afcendit  Moyfes  in  montem  " ,  (^  Do- 
minus defcendit  ibi.  c.  34.  t.  I. 

CXXX.  Omne  primitivum  jubct  fibi  offerri  Domi- 
nus. c.  54.  *.  19. 

CXXXI.  Non  manducavit  Adoyfes  diebus  quadra- 
ginta  ,  ciim^^  fcribit  verba  Tejiamenti.  c.  34. 
*■.  28. 


'  Ed.  Hieron.  hie  hab.  Defabrica  arcx  ,  menfe  ,  tab.  (^ 
altaris. 

'  Sic  hab.  td.Hi'^ron.DeJacerdotio  Aaron  ^  filiorum  ejus, 

'■  Ita  Gr.  ^o»K  ic/iav ,  pro  qua  in  Vulg.  veflon.  28.  2. 

"  AI.Df  oratione exorationis ,  al.  de  oblatione  exhortatiouir, 

"  Ed.  Hieron.  addit  ptbentitr  poll  jacerdotes  ,  iicut  af- 
cendnnt  pro  accedunt  ,  5c  verbo  Jacrijicare  jungit  Domins  » 
reliqua  delet. 

y   AI.  replevit  Dominus  fpiritti  omtiis  fapieiiti.t. 

^  Anon.  infr.  ap.  Profp.  Defcende  celeriter-,  in  Gr.  BvJ t^e 
TO  T«x.o5  ,  xa'ct£ii6i ,  Vade  celeriter  ,  defcende.  Vulg.  Vadt 
de/cende. 

^^  Ed.  Hier.  iibi  oravit  ,  ficut  fup.  cxvlil.  itbi  fecit. 

''''  Al.  fregit. 

'^^  Ed.  Hieron.  horum  loco  hab.  Ubi  arguit  Moyfes  Aa- 
ron propter  vituUtm. 

^'^   Al.  ad  populum  ut  occiderentur  vel  occideret. 

"^  Ed.  Hieron.  addit  Dominum  ,  deletque  infr.  Dominus. 

^^  Al.  nfcendite  ,  ed.  Hieron.  ajcendite  ad. 

gg  Ed.  Hieron.  port  populum  hxc  incerponit  :  J5' >«- 
bet  Moyfen  extra  labernacttlum  ertgere  ,  deinde  iic  ,  ^  loq^ 
ad  cum  in  columna  ,  ^c. 

^^  Ita  Lucifer  infra  ,  c.   5;.  t.   n- 

i'  Ed.  Hier.  port  montem  addit  :  cum  aliis  tabuUs  ,  uh) 
accepit  legem  ,  g  prxceptum  Domini  >  reliqua  delet. 

^^  Ed.  Hier.  fcriberet. 


1^6 


CXXXII.  Cloriofafj^a  eji  fades  A-foyfi ,  &  veLi- 
bill  ■'fackm  faam.  c.  14.  *.  ji. 

CXXXIII.  De  die  SMatorum.  c.   ij.  t.  1. 

CXXXIV.  Jnitia  jiil/ct  ^  offcrri  Domino  ,  qiuctin- 
que  difpofitijfein  in  tordejuo  ad  opus  Takrnaculi 
£5-  alturis  ,  cr  jloLun  reniin  fucrdotiilitim.  c.  3  5. 

*•  4- 
CXXXV.  Fecerunt  Befeleel ,  &  '  £//<!*  ,  &  omnts 

JafiensfiaUs fancias.  c.  j?.  *.  50. 
CXXXVl.  Fecit  Ilifcleel  arcain  '^  Tcftimonii  ,  cJ- 
wenfam  ,  cr  tatidcUbrum  ,  (jr  feptem  lucernas  , 

N  o  T  yE. 

^  Ed.  Hicr.  loco  faciimftiam  ,  hab.  earn  coram  foptilo  , 
quod  CIS  cornuta  ^idcYetHr, 

b  Ed.  Hier.  hk  addit  Moyfes ,  &  infr.  delet  Jlolam  ,  aU 
rem  pro  rernm, 

c  Ed.  Hier.  Ooliah.  al.  fuas  ,  pro  faiiila!. 

^  Al.  Ttfametiti  :  Sc  infr.  xrieum  pro  xrerim;  &  il(/  linieti- 
dum  pro  limammi  i  ed.  autem  Hierun,  h«c  adjungit :  f  i  if 


ci?-  rt/Mrf  <tr^H)«  ,  (y  e/fWJ  liniamentt.  c.  ;  7. 
fee.  Vulg.  \  8.  fee.  LXX. 

CXXXVII.  In  die  priino  inenfts  primi  prdcepit  Do~ 
minus  A<foyfi  fanclificare  omnia  ,  &  indiiere  Aa- 
ron fiolamjanclam  ejus.  c.   )9.  fee.  Vulg. 

CXXXVIII.  In  prima  menfe  ,  ^  feaindo  anno  pro- 
fiCiionis  de  Ai.gypto  ,  fiatuit  Alojifes  'Tabernaeu- 
tnm  Tcftimonii.  c.  40.  if.   15. 

CXXXIX.  Confummato  Tabernaculo  ,  ^  texit  nu- 
bes  Tabernaculum  ;  (^  majeftas  D  mini  implcvit 
illud.  c.  40.  *.  j  1. 


altiVi  area  ,  columnis  ^  ntenjilihtts  Tahernaculi  ,  ^  ohlntts 
ad  tinmerttm  helLitorttm  .,  t^  de  vejle  Sacerdotali  ,  tiritimia- 
blllii  ,  ^  fJ7n?;f  ornatli  ^  perjeilione  Tal/erriacttlt  ,  ^  omiiibits 
vajis  ejus. 

'  Ed.  Hier.  ah;»'  fecmidi  ,  al.  infr.  Teflamenii  loco  Tf/- 

f  Ed.  Hier.  ie.vit  illiid  mihes  ,abfquefeq.  Tubernacnliim, 


P&P'IH 


LIBER 

E    X    O    D    I. 


;^««»i«««««««X«;S»X!K««!««!S!«!K«««!K!««X«»;  !««■«:«««!««!«  !«X^^^ 


C;fn.46. 


ff.  104, 

»4- 
»7- 


CAPUT     PRIMUM. 

VUIGATA      NOVA.  VULGATA    NOVA. 

/£c  funt  nomina  filiorum  If-  5.  Erant  igitiir  omnes 
,ai;I  qui  ingrefli  funt  in  yEg)'p-  anima»  eorum  qui  egiefli 
um  cum  Jacob  :  finguli  cum    funt  deftmore Jacob,  fep- 


Versio  antiqua. 
5.  Erant  .lutem  om- 


domibus  fuis  introieiunt 

i.  Ruben  ,  Simeon  ,  Levi 
Judas  , 

3.  Iflachar  ,   Zabulon 
Benjamin, 

4.  Dan ,  &  Nephthali ,  Gad  ,  &  Afer. 

V  U  1  G  A  T  A      NOVA. 

7.  Filii  Ifrael  creverunt  ,  &  quafi  germinan- 


nes  animx  de  Jacob  , 
quinquc  &:  fepniagin- 
XX  qui  erant  cumT Ja- 
cob. 


Amlr.iiiPf.ii%, 
t.  I,  loii,  d> 


& 


ac  roborati  niniis ,  imple- 


tes  multiplicati  funt 
vei'unt  ten-am. 

8.  Surrexit  interea  rex  nevus  fuper  j£gyp- 
tum  ,  qui  ignorabat  Jofeph  : 

9.  &  ait  ad  populum  fuum  :  Ecce  ,  populus 
filiorum  Ifrael  multus  ,  &  fortior  nobis  eft. 

10.  Venite,  fapienter  opprimamus  eum  ,  ne 
forte  multiplicetur  :  &  fi  ingruerit  contra  nos 
bellum  ,  addatur  iniraicis  noftris ,  expugnatifque 
nobis  ,  egrediatur  de  terra. 

1 1 .  Prapofuit  itaque  eis  magiftros  operum  , 
ut  affligerent  eos  oneribus  :  cedificaveruntque  ur- 
bes  tabernaculorum  Pharaoni ,  Phithom  &  Ra- 
roelTes. 

iz.  Quantoque  opprimebant  eos  ,  tanto  ma- 
gis  multiplicabantur ,  &  crefcebant : 

NoT;E     AD     VerSIONEM 

V.  y.  Eadem  leguntur  Grsce  ,  praeter  ultima  ,  Oui 
erant  cum  Jacob,  qu«  abfunt.  Apud  Calliod.  in  Pf.  44. 
p.  489.  b.  Otmics  atttem  nnimx ,  qtt.z  intravemnt  in  yE- 
gjptum  ,  a?iimx  Jeptuaginta  qntnijue.  Vide  qua:  annocavi- 
mus  fup.  ad  Gen.  46.  it.  16.  z/. 

■t.  7.  Grsc.  O;  Ji  i/'.il  'iCf^m  w'(,«S-'<C«-' >  5  f'^'"'- 
l^uy^voocv  y  H,  yui ctiot  iysity^o  ,  dcinde  ut  in  textu  Lat. 
Hue  etiam  redeunt  quae  narrac  Auguft.  1.  16.  de  civit. 
Dei  ,  c.  45.  to.  7.  col.  4J5.  d.  Defundo  Jacob,  defnnllo 
etiam  Jofeph  ,  per  relijuos  centum  qiiaitragmta  qitatitor  an- 
nos ,  donee  exiretur  de  terra  /E^fpti ,  ;«  modum  incrediii- 
iem  ilia  gens  crevit ,  &c. 

Tt.  8.  In  Grxco  w/es»  ,  fnrrexit  ,  pro  exfmrexit  ;  rc- 
Uqua  quadrant. 

Tom.  I. 


tuaginta  :  Jofeph  autem  in 
vEgypto  erat. 

VuLGATA    NOVA. 

6.  Quo  mortuo,  &  univerfis  fratribus  ejus,  om- 
nique  cognatione  ilia, 

VersIO     ANTIQUA. 

7 &  invaleicebant  valde  valdc... 


Aiig.  Locui.  i.fi 

•559-'/. 


8.  Exfiu-rexit  autem  rex  alter  fuper  ^g}'ptum ,   Tuhon,  ng.  5,  eo. 
qui  ignorabat  Jofeph  :  g. 

9.  (Sc  di\it  genti  liiz  :  Ecce,  gens  filiorum  If- 
rael ,  magna  mukitudo ,  &  vaient  I'uper  nos. 

10.  Venite  ergo,  circumveniamus  eos 


ir &  xdificaverunt  civitates  munitas  Pha- 

raonis  ,  Pluton  ,  RamelFen  ,  &.  On 


Anon, 
manj. 


1 2.  Quantoque  eos  deprimebant ,  tanto  plli- 
res  tiebant,  &  invalefcebant  magis 

A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Tf^.  9.  Grace,  habet,  etirs  /J  ,  pro  Qf  dixit ;  item  to  -//- 
Ft; ,  getiKS  ,  pro  gens ,  &  '^I'f/ 1  I'ctlet ,  pro  vaient  :  ce- 
tera iimilia.  AucV.  op.  imp.  in  Matth.  hom.  i.  p.  19.  d. 
Ecce  genus  jUirrnm  Ifrael  mul'tpltcatitm  efl  fuper  nos. 

Tt.  10.  Similiter  habet  Auit.  op.  imp.  in  Matth.  p.  14. 
d.  Grace,  ^wt^  ^v  kx, tx.Qcpc:^f^i^x  auTtf';  >  Sec,  Ncbll. 
circumjcnbamtts. 

if-.  II.  Sic  eft  in  Grxco  ,  nifi  quod  loco  Phariunis , 
legitur  Tw  *afaM  ,  I'haraoni  ,  Sc  OfiSi',  pro  PhitM.  In 
Mf.  veto  Alex.  n!3-a>  ,  in  Compl.  *i3i>.  Demum  pro 
RameJJ}»  '?a,u=cCH. 

V.  12.  Ita  Gr«c.  habet  ,  exceptis  his  ,  ki.S-sT»  Sis, 
qiimiti)  autem  ,  pro  tju.tt^toqtte  ,  &  ir.'.i\px  «^s'/jjt  ,  loco 
magis.  Rette  Auguft.  Locut,  i,  de  Exodo  ,    to.   J.  col. 


C)pr. 


ap.  Ambr» 
€.  de  xlii., 


epift.    ai 
167.  c. 


M2 


LIBER     EXODI.     Cap.    I. 


IrlM.  I.  4.  c.  JO. 
X67.  i. 


Versio    antiqua. 

15.  &:  cum  vi  poteftatem  exercebant  ^gyp- 
tii  in  filios  Ifmel  : 

14.  &  in  odium  e!s  adducebant  vitam  in  ope- 
ribus  duris ,  luto  ,  &  latere ,  &  omnibus  operi- 
bus ,  qus  faciebant  in  campis ,  per  omnia  ope- 
ra ,  quibus  eos  deprimebant  cum  vi. 

V  U   L  G  A  T  A 


Amir.de  fug.  fac, 
c.  8.r.  1.437,». 


Aug.  Lacutt 


I J .  Dixit  autem  rex  yEgypti  obfletricibus  He- 
briorum  ;  quarum  una  vocabatur  Sephora  ,  altera 
Phua, 

16.  prxcipiens  eis  :  Quando  obftetricabitis  He- 
braeas ,  &  partus  tempus  advenerit :  fi  mafculus  fue- 
rit ,  interficite  eum  ;  (i  femina  ,  refervate. 

Versio    antiqua. 

1 9 Hebraeae  prius  pariunt ,  quam  veniant 

obftetrices 


VuLGATA     NOVA. 

I  ) .  oderantque  filios  Ifracl  yEgyptil ,  S:  afBi- 
gebant  illudentes  eis  : 

14.  atque  ad  amaritudinem  perducebant  vi- 
tam eorum  operibus  duris  luti  &  lateris ,  omni- 
que  famulatu ,  quo  in  terrae  operibus  premebantur. 

NOVA. 

17.  Timuerunt  autem  obftetrices  Deum  ,  &  non 
fecemnt  juxta  pra:ceptum  regis  ^gypti ,  fed  confer- 
vabant  mares. 

18.  Quibus  ad  fe  accerlitis ,  rex  ait  :  Quidnam 
eft  hoc  quod  facere  voluiftis ,  ut  pueros  fervaretis  ? 


Idem 


Locut.   3, 


2.0.  Benefaciebat  Deus  cum  obftetxicibus., 


21.  Et  fecerunt  fibi  domos ,  quoniam  timue- 
runt Deum. 
22 &  omne  femininum  \'ivificate. 


VuLGATA     NOVA. 

19.  Qu;e  refponderunt  :  Non  funt  Hebr^as 
ficut  ^gyptis  mulieres  :  ipfe  enim  cbftetricandi 
habent  Icientiam  ,  &  priufquam  veniamus  ad 
eas ,  pariunt. 

io.  Bene  ergo  fecit  Deus  obftetricibus  :  & 
crevit  popuius  ,  confortatufque  eft  nimis. 

i  I .  Et  quia  timuerunt  obftetrices  Deum ,  adl- 
ficavit  eis  domos. 

11.  Prscepit  ergo  Pharao  omni  populo  fuo  , 
dicens  :  Quidquid  mafculini  fexus  natum  fuerit , 
in  flumen  projicite :  quidquid  feminini ,  refervate. 


NoT;E     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


$59.  d.  r«  invulefceham  valde  ■z.alde.  \'\6t.  Vit.  1.  I.  de 
perf.  Afr.  col.  8.  c.  fie  hab.  Q^anfi  ees  affigehiml ,  tan- 
to  magis  muitipitcaoantur  t  ^  uivalejcehant  tiimii. 

"t.  13.  GtXC.  Kal  v.a^sJ vas-SL'zv  0.'  AofVriCl  7^^  uim 
'icpxm  ^in.    £<  tipprimeiaiit  £gyfui  fiUos  Ifrael  violeiitU. 

■Jf".   14.  Grace.    K51  xaTa-Ai/ccwK  av'^uf  rm   i^-xvr   jV   To7q 

ffV3(;  TO?;  ty  TO?;  •arej/o;;,  «ot'.i  xa:7(t  tx  ;p7a  ,  a-/  xars- 
A»>?i-7ii  dv'ii  n'.li.^la.i.  Et  affligebant  eoriim  vitam  in  epe- 
rihits  dnris  ,  ttttt)  ,  ^  laternm  codione  ,  ^  omnibiii  ope- 
ribus qltx  in  campis  ^  fecundiim  omnia  opera  ,  qtitbtts  jer- 
Tiltter  premebant  eos  cum  z'iolentia.  Ambrof.  1.  2.  dc  Cain 
c,  5.  col.  210.  b.  cildem  aUudens,dicit  -.Deprimebant  JL- 
gyptii  Jud.ior:t7n  popultint  in  operihtts  variis ,  ^  luto  »  ac  la^ 
fide  ,  &c.  Item  Auift.  1.  de  XLii.  manf.  apud  Ambrof. 
to.  2.  col.  5,  e.  Sxz'iente  in  eos  PhaVitone  ,  iuto  ,  latere  , 
y;  paleis  opprimebantin. 

Tf .  19.  Grxc.  Oi/'x  «"!  ivrx'ta  K!-/ut1v  ,  id  'E£©[T«i- 
TiVTtffl/  7  V  '°'f'''  "  s*'(^£>.9'-'^'  ^/*05  ay7a5T«?  ftcLinq  t  &c.  Ad 
qux  Augud.  quaefl.  i.  in  Exod.  to.  j.  col.  421.  f.  De 


oiftetricitm  mendacio  ,  inquit ,  y«»  fejitlerunt  Phttraonem  , 

ne  occtderent  niajcttlos  Ijraetitas  ,  quando  najccb.'intur  ,  di- 
centes  ,  non  ita  parere  mulieres  Hebraas  Jtcut  pariehant  >£* 
gyptix,   &c.  ,,,,,,  •       , 

if.  20.  GrsEC,  El;  is  iirolsi  0  ©fo5  Ta"?  fiaieut;  j  &c. 
Benefaciebat  autem  Deus  obftetricibus  ,  &c.  Hieron.  quaeft. 
Hcbr.  to.  2.  col.  J2I.  b.  Benedixit  Deus  ohjletrictbus, 

Tt.  21.  Sic  ordo  inverritur  in  Gfkco  : 'E^si  J.s  s'^o- 
C'uvlo  xi  fj.x\ca  TO/  0£a/  ,  itcciVjAv  sat'Ta?;  ei'y.'a?.  AugulT. 
lamen  fuum  legend!  modum  tueri  vidctur  ,  dicens  :  Ouii 
eft  quod  diilnm  eft  de  obftetricibus  ?  Et  fecerunt  fibi  do- 
mos ,  quoniam  ,  fjc.  FraJiilum  eft  enim  :  Benefaciebat 
Dcuj  cum  obftetricibus :  ^  ad  hoc  vidctur  perttnere  ,  quod 
fecerunt  Jibi  domos  timendo  Deum  y  tanquam  benejicia  Dei 
ad  hoc  ets  profuerint  y  ut  facerent  Jibi  domos.  Sitniliter  Mic- 
ron, quicft.  Hebr.  to.  2.  col.  Jil.  b.  Benedixit  Deus  ot- 
flelricibus  ,  ^  adificaverunt  fibi  domos. 

Tf.  22.  Auguft.  ibid,  vivificate  illud  ;  fed  addit  :  /c 
enim  habent  Grxci  ^  ?iic7c^jrT£  iu/ts'*  Latini  aittem  ncti  ha.- 
bent   illud. 


CAPUT     II. 


Ve 


VuLGATA     NOVA. 


RSIO     ANTIQUA. 

Aiig.Lecun.t.  I.  T?  Kat  autem  quidam  detribu  Levi,&;fump-     i.  T^  Greffus  eft  poft  h^c  vir  de  domo  Levi  : 
3.  359./.  Jti  fit  libi  de  filiabus  Levi.  A-/  &  accepit  uxorem  ftirpis  fua: 

2.   Et  liabuit  earn,  &  COncepit 2.  qu«  concepit ,  &  peperit  filium  :   &  wi- 

dens eum  elegantem ,  abfcondit  tribus  menfibus. 

VuLGATA      NOVA. 

II.  yide  No-  varetur  in  fliimine  :  &  puell*  ejus  gradiebantur  per 
crepidinem  alvei.  Qua;  cum  vidilTet  fifcellam  in  pa- 
pyrione ,  mifit  unam  h  famulabus  fuis  :  &  allatam 

6.  aperiens ,  cernenfque  in  ea  parvulum  vagien- 
tem  ,  miferta  ejus ,  ait  :  De  infantibus  Hebrsorum 
eft  hie. 

7.  Cui  foror  pueri  :  Vis  ,  inquit,  ut  vadam ,  & 
vocem  tibi  mulierem  Hebriam  ,  qua;   nutrire  pof- 


5 .  Cumque  jam  celare  3 
non  polTet ,  fumpfit  fifcel-  tas. 
lam  fcirpeam  ,  &  linivit 

cam  bitumine  ac  pice  :  pofuitque  intus  infantulum  , 
&  exDofuit  eum  in  care&o  rips  fluminis  , 

4.  ftante  procul  forore  ejus  ,  &  confiderante  cven- 
tum  rei. 

J.  Ecce  autem  defcendebat  filia  Pharaonis  ut  la- 


NoTjE     ad     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 


Tf.  X.  Ita  Gracce ,  nifi  quod  pro  ^  fumpfit  ,  legitur  , 
l?s^«oE,  qui  (umpft  ,  abfqucyii/.  In  edit,  veto  Compl. 
xati  s^a£e*  poft  Levi  ,  addit  Auguft.  hitelligitur ,  uxorem , 
^uod  quidam  Latini  Interpretes  eti.im  addendum  putazernnt. 

If.  2.  Auguft.  ibid.  Sequitur  autem  :  £f  h.ibuit  earn  ^ 
eoncepit ;  at  in  Grjcco  fimpliciier  ,  Kal  sV  'iccsp't  =  >a£e  , 
*c.  In  Mfs.  veto  Alex.  &  Oxon.  fitut  in  editt.  Aid.  Jc 


InfS. 

10. 

Hebr, 

II.  ^h 


f.  3 II.  Ita  Grxcum  pergit : 'EttjI /?  sfz  jJ\.k'«/7» 

tti'To  STi  KfOTTSty  t  s?a£si'  ay/w  m  («;'7m/>  eiu'/v  J^i^tr  ^  5cc. 
Qttoniam  autem  non  poterant  ulterilts  ipjum  abfcondere , 
fitmpft  ei  ni.tter  ejus  thibin  ,  &c.  Unde  Auguft.  locut. 
y.  de  Exodo  ,  to.  ?.  col.  559.  g.  Qiiid  Jit  Thibm  ,  in- 
quit  ,  idea  difficile  eft  nojje  ,  quia  nee  Grxcus  Interpres  ex 
hebiao  ,  nee  Lalinus  ex  Graco  vertit  hoc  nomen  ,  jed  Jtc 
tranftulit  ut  invenit,  Vulg.  fifcellam  fcirpeam,  Vid.  eiiaiB 


LIBER     EXODI.     Cap.    1 T. 


M9 


Vu 


fit  infantiilum  > 

8.  Rcfpondit  :  Vade.  Perrexit  puella  &  vocavit 
matrem  fuani. 

9.  Ad  quam  lociua  filia  Pharaonis  :  Accipe,  ait, 
puerum  ilium  ,  &  nutri  mihi  :  ego  dabo  tihi  merce- 
dem  tuam.  Sufcepit  mulier ,  &  nutrivit  piicium  : 
adultumque  tradidit  filis  Pharaonij. 

10.  Quern  ilia  adoptavit  in  locum  filii ,  vocavit- 
que  noraen  ejus  Moyfes ,  dicens  :  Quia  de  aqua  tu- 

VULGATA     NOVA. 

1 ; .  Et  egreflus  die  altero  ,  confpexit  duos 
Hebrxos  rixantes  :  dixitque  ei  qui  faciebat  in- 
juriam  :  Quare  percutis  proximum  tuum  > 

14.  Qui  refpondit  :  Quis  te  conftituit  piinci- 
pem  &  judicem  fuper  nos  ?  num  OLcidere  me  tu 
vis,  ficut  heri  occidifti  vEgyptium?  Timuit  Moy- 
fes ,  Sc  ait  :  Quomodo  palam  faftum  ell  vei- 
bum  iHad  > 

Vu  L  G 


LGATA        NOV 

li  eum. 


II.  In  diebus  illis  poftquam  creverat  Moyre";  , 
egrellus  eft  ad  fratres  fuos  :  viditque  aflliiarioiK-m 
eolum  ,  &  virum  ^,gyptium  percutientem  quemdam 
de  Hebr.-cis  fratribus  luis. 

li.  CJimque   ciicum-         12 Fid.  Not. 

fpexiU'ct  hue  atque  illuc  , 

&  milium  adefle  vidiflet,  percuflum  /Egyptlum abfcon- 

dit  fabulo. 

Versio    antiqua. 

13 Qiiid  proximum  tuum  percuris  ? 


Htty. 


M- 


Ten.  I.  4. 
Milrc.  725.  It, 


itdv. 


14 Quis  te  conftituit  magiftrum  aut  judi- 
cem fuper  nos? Timuit  autcm  Moyles ,  & 

dixit  :  5i  fie  divulgatum  eft  verbum  hoc. 


Ten.  ihid. 
Jiiig.  Loiui.  6.  t. 


15.  Audivitque    Pha-         15 22. 

rao  fermonem   hunc  ,  & 

qiii-rebat  occidere  Moyfen  :  qui  fugiens  de  confpeftu 

ejus  ,  raoratus  eft  in  terra  Madian  ,  &  fedit  juxta 

puteum. 

16.  Erant  autem  facerdoti  Madian  feptem  fills, 
qua;  venerunt  ad  hauriendam  aquam  :  &  impletis 
canalibus ,  adaquare  cupiebant  greges  patris  fui 


ATA      NOVA. 
Fide  Not.         19.   Refponderunl  :  Vir  jEgyptius  liberavit  nos 
de  manu  paftoruni  :  infuper  &  haulit  aquani  nobil- 
cum ,  potumque  dcdit  ovibus. 

zo.  At  ille  :  Ubi  eft?  iiiquit ,  Quare  dimififti» 
hominem  ?  vocate  eum  ut  corned  at  panem. 

II.  Juravit  ergo  Moyfes  quod  habitaret  cum  eo, 
Accepitque  Seplioram  tiliam  e|us  uxorem  : 

11.  qu2  peperit  ei  tilium  ,  quem  vocavit  Gerfam, 
dicens  :  Advena  fiii  in  terra  aliena.    Alterum  ver6 


I»/i8.  1,  5, 
I.  Prf).  ij.  ij-, 


17.  Supervenere  paftores ,  &  ejecerunt  eas  :  fur- 

rexitque  Moyfes ,  &  defenfis  puellis  ,  adaquavit  oves  peperit ,  quem  vocavit  Eliezer  ,  dicens  :  Deus  enim 

earum.  patris  mei  adjutor  meus   eripuit  me  de  manu  Plia- 

,     .^^       18.   Qux   cum   revertilTent  ad  *  Raguel  pattern  raonis. 

leihro 
infra. 


fuum  ,  dixit  ad  eas  :  Cur  velocius  veniftis  folito  i 
VuLGATA     NOVA. 

1 3 .  Poft  multum  vero  temporis  mortuus  eft 
rex  vEgypti  :  &  ingemifcentes  tilii  Ifrael ,  prop-     num. 
ter  opera  vociferati  funt  :  afcenditque  clamor 
eorum  ad  Deum  ab  operibu?. 

24.  Et  audivit  gemitum  eorum  ,  ac  recor- 
datus  eft  foederis  quod  pepigit  cum,  Abraham , 
Il'aac  ,  &  Jacob. 

25.  Et  refpexit  Dominus  filios  Ifrael  ,  & 
cognovit  eos. 

NoTjE    ad    Versionem 


Versio    antiqua. 
25 &  afcendit  clamor  eorum  ad  Domi- 


IJitrm.  epij}.  ad 
Dam.tf,t.i.Jl6,t, 


.25.  Et  refpexit  filios  Ifrael,  &  innotuit  illis. 


-ling,  tucul,  7.  I' 

,  540. 1/. 


a  D 

Auguft.  I.  16.  de  civir.  Dei  ,  c.  4?.  to.  7.  col.  455.  e. 
ubi  ait ;  Mflyjes  fitbtraflrti  fnrto  trttcidateyibiis  parvtibrum., 

ad  domum   regiain pervenit  i  mttritujque  ^  adoptattts  a 

fili.i  Ph.iy.ioiiii ,  &c, 

Tf'.  II.  Hue  redit  quod  habet  Auguft.  1.  ii,  contra 
Fauft.  c.  90.  to,  8.  col.  417.  g.  Fr.tirem  defcndens  ,  oc- 
cidit  j^gyptinm in  arena  obruit  ittteremtitm.  Gr.  Kal 

Tt.   15,  Grace.  Aict.  Tt  01/  Tu-ynei^  riy 'jr>v,Q.oy  \ 
>f".    14.  GrjEC.  loco  ,  magtftrtim  aut  ,  hab.  eipyot'o,  ^  , 
priticipem  ^  ;  &   poft  pauca  ,  ;^3£n',9"V  >  territm  ejl  ,  pro 
timutt  ,  nee  non  i/u-px-ii;  '///cii  .   mafiijej}um  Jafiiim  eji  , 
pro  divulgatum  efl  ;   cjetera   uc  in  Lat. 

■t.  I  J.  Hilar.  1.  y.  de  Trm.  col.  856.  b.  hue  refpi- 
ciens  ,  ait :  Moyfes  in  regin,t  fitium  adoptatus  ,  2;  omnibus. £- 
gyptiorum   dotirinis  erudztus  ,   cum  rtttque  ex  nature  affec- 

tu  Hebrxi  tnjuriam  morte  Jtgyptii  ultus  ejjet ob  metum 

c.tdis  proditx  Mgyptiim  dereltntjuens  ^   c}im  in  terra  Hadt.tn 

paftor  oz'ium  ejjii Deum  audizit.  Item  Auguft.  1.  11?. 

de  civic.  Dei,  c.  43.  col.  455.  e.  Exinde  fugiens  y  quod 
cum  Ifra'elitam  defenderet ,  jUgyptium  occiderat  ,  ^  terri- 
tusfuerat.  Gr«ec.  'AviX-^fVCs  /s  Mat/OH;  ciTi  is^Q^^jciDi  $«- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

"t.  22.  Griee.  'Er  yxsf)  Ae  >aCf 0«  1!  yotii ,  iT^xlt  Cr't' 
Kj  eVa't'O^aoe  Mwt/6H5  to  o^o^a  duM  *  rM/>(^aM  ,  >,£7i,'C'  'Otj 
.cTapc/)to5  f/]u(  h  7H  iwo/pi'ff.  Jn  tttero  auiem  conciptens  mw 
Her  (  Sephura  )  peperit  filium  ;  -^  cognomtnavit  Moyfes  no.* 
men  ejus  ,  Gerfam ,  diiens  :  Qnta  incota  'itni  tn  terra  alie.. 
na.  Hic  nonnili  unus  fllius  a  Moyfe  gcniiui  memoiatur  ; 
at  Auguft.  meminit  duos,  1.  3.  de  Tiin.  to.  8.  col.  Zu6, 
e.  dicens  :  Tugit  Moyfes  in  verba  :jlo  ,  ^  Jadus  efl  tnqui" 
tinus  in  terra  Madiatn  ,  tibi  geiin:t  fitios  duos.  Lt  verolu- 
peiioribus  Grjecis  edit.  Aid.  addit  '.'Et/  /e  QvMaCi'  a  i.e- 
xei*  tjtcv  J ivreruiv  J  k.  eitot^eif  to  o.o^a  oi/rv  ,  '£A,£.^fp,  ,r=- 
~/uiv'  'O  7*0  0eo;  Tif  .aa'to;  ^i^ ,  ^'.v^oc,  ^a  ^  *t  s^sifQa^i 
fis  SK  X-'p^^  i>xpy.-jt.  Adhuc  autem  concipiens  peperit  fitium 
fecundum  ,  ^  vocaiit  nomen  ejus  ,  hlieKjer  ,  dicei.s  :  Deus 
enim  patois  nut  ,  adjutor  meus  ,  eripuit  me  de  m.tnu  Fh.i- 
raonis.  Ml.  vero  Oxon.  cum  edic.Compl.  Ilmpliciter  ,  t» 
Jl  0.0^«  T?  ie:/7fV^  ?Jta'?fC£;' , 'E-./t^s^i.  Vid.  infra,  c.  l8- 
5f .    5.  ubi  eadem  prope  referuntur  qu,E  Uipra. 

if.  25,  lea  in  Graeco  ,  praeter  unum  0ssV ,  loco  Di»«;- 
mim. 

t.  ly.  Ad  verbum  e  Grsco  ,  nil!  quod  verbo  refpixii , 
additur  i  @eo; ,  Deus. 


Tom.  I. 


Sij 


140 


LIBER     E  X  O  D  I.     d 


III. 


CAPUT     III. 


Versio    antiqua. 

Ang.i.z.Jerrin.      t pafcebat  oves  Jethio  foceri  fui  facerdotis 

t.  8. 785.  c.  ■        Madiam  :  &  egit  oves  in  defertum  ,  &  veiiit  in 
montem  Dei  Choreb. 

Crp.i.z.Teflim.  ^.  Et  apnaruit  ei  Angelus  Domini  in  flamma 
zsi-O.  ignis  de  rubo  :  &  vidit  qiioniam  rubus  arderet 

igni ,  rubus  autem  non  cremabatur. 

3.  Et  dixit  Moyies  :  Tranfiens  videbo  hoc 
grande  vifum ,  cur  utique  non  crematur  rubus. 

4.  Ut  vidit  autem  quoniam  accedit  videre , 
vocavit  eum  Dominus  Deus  de  rubo ,  dicens  : 
Moyies ,  Moyfes.  Qui  dixit  :  Quid  ell  ? 

5.  Lt  dixit  :  Ne  acceilcris  hue ,  nifi  folveris 
calciamentum  de  pedibus  tuis  :  locus  enim ,  in 
quo  lbs ,  terra  fanda  eft. 

6.  E'c  dixit  ei  :  Ego  fum  Deus  patris  tui, 
Deus  Abraham  ,  &  Deus  Uaac ,  Deus  Jacob.  Et 

Amhfojiafi.  i.  1.  accedens  Moyfes ,  a\ertit  fe  ;  quia  non  potuit 
"■Si.  *■  conliderare  in  taciem  Dei. 

Ana.  op.  imp.  in  7.....  Vidcns  vidi  afflidioncm  populi  mei , 
Maiih.  horn.  1.  f.  qui  eft  in  jEg)'pto  ,  &  gemirum  ejus  audivi 

14.  d. 

Vet.  heti.ir/terp.      g &  dcfcendi   liberate  eos educere  il- 

'■4-'-7-P-^i^-''-  los  de  terra  ilia  in  terram  bonam  ,  <Sc  multam  , 
Aug.>!,,^p.4z,:  ■  fluentem  lac  &  mel 

■•'•  i-P-t-i-'- 


VULGATA     NOVA. 


£.1 


I.  'Xyf  Oyfes  autem  pafcebat  oves  Jetbro  fo- 
x»JL  ceri  fui  facerdotis  Madian  :    cumque 

minall'et  gregem  ad  interiora  deferti  ,  venit  ad 

montem  Dei  Horeb. 

1.  Apparuitque  ei  Dominus  in  flamma  ignis      j4i7.  7, 

de  medio  lubi  :  &  videbat  quod  rubus  arderet ,  30. 

&  non  combureretur. 

3.  Dixit  ergo  Moyfes  :  Vadam  ,  &  videbo 
vifionem  banc  magnam  ,  quare  non  comburatur 
rubus. 

4.  Cernens  autem  Dominus  quod  pergeret  ad 
videndum  ,  vocavit  eum  de  medio  rubi ,  &  ait : 
Moyfes ,  Moyfes.  Qui  refpondit  :  Adfum. 

5 .  At  ille  :  Ne  appropies  ,  inquit  ,  hue  : 
folve  calceamentum  de  pedibus  tuis  :  locus 
enim  ,  in  quo  ftas  ,  terra  fanfta  eft. 

6.  Et  ait  :  Ego  fum  Deus  patris  tui,  Deus 
Abraham  ,  Deus  Ifaac ,  &  Deus  Jacob.  Abf- 
condit  Moyfes  faciem  fuam  :  non  enim  aude- 
bat  afpicere  contra  Deum. 

7.  Cui  ait  Dominus  :  Vidi  afflidionem  po-  ,r. 
puli  mei  in  ^Egypto ,  &  clamorem  ejus  audivi 
propter  duritiam  eorum  qui  pra^funt  operibus  : 

8.  &  fciens  dolorem  ejus,  defcendi  ut  libe- 
rem  eum  de  manibus  ^gyptiorum  ,  &  educam 
de  terra  ilia  in  terram  bonam  ,  &  fpatiofam  , 
in  terram  qux  fluit  lafte  &  melle  ,  ad  loca  Cha- 


Mmth, 
22,  ;z. 

Marc* 
12.  z6. 
Lite.  20, 


NoT^E     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


if.  I.  GrsfC.  loco  fitfcebat  ,  habet,  Kal  Mki/m;  iTi"si;i- 
;uai'raf,£»  Moyfes  erM  pajieus  ,  conftanterque 'I:,9-'/>,  pro 
Jethro  :  fubinde  H7aj'e  ,  ditxit ,  pro  egit  ,  abfque  voce 
D«  ,  port  montem  ;  cstera  quadrant.  In  Mf.  Oxon.  ac 
editt.  Aid.  &  Compl.  liabetur  in  fine  ,  ei;  to  sfs5  tS  0e» 
Xct'f'.iC.  Aucl.  1.  de  protnifT.  ap.  Profp.  part,  i.  c.  54. 
col.  II  J.  c.  legit  :  Pajcebut  Moyfes  o-jes  Jcihri  foceri  jut  in 
tremo. 

■f.  1.  Auguft.  lib.  2.  de  Trin.  to.  8.  col.  ySy.  c.  d. 
Apparu'.t  autem  Hit  Angelus  Domttii  in  jlamma  ignis  de  rii' 
ho  :  ^  I'idit  quia  in  mho  arderet  ignis  ,  rtthits  vera  noth 
comburebatur ,  Similiter  quaifl.  ;.  in  Exod.  to.  3.  col.  423. 
c.  ufque  ad  hoc,  5^  '.idtt.  Sic  ctiam  Hilar.  1.  4.  de  Trin. 
col.  846.  b.  Appariiit  autem  illi  Ang.  Domini  in  jlamma 
ignis  de  rtiho.  Ambrof.  1.  i,  de  Spir.  f.  c.  14.  col.  629.  f. 

Vidit  in  mho  ignem (^  vox  faila  ejl  de  famma  ignis 

vox  ergo  de  flamma  ,  &c.  Item  lib.  de  fide  contra  Aria- 
nos  ,  c.  8.  li  Nobilio  fides  ;  Moyji  in  rubo  in  flamma 
ignis  apparuit.  Antiph.  vero ,  O  Adonai  ^  ante  Natalem 
Domini  :  (hii  MoyJi  in  igne  fiammx  mhi  apparttijli.  Si- 
militer Ad.  Apoft.  7.  30.  Vulg.  Apparuit  illi  Angelus  in 
igneflamms  mhi.  Hilar.  1.  y.  de  Trin.  col.  8(5i5.  b.  dicit : 
( Moyfes )  Clim  in  terra  Madian  fajlor  o-jium  ejjet  ,  ignem 
in  rubo  fine  concrematione  riibi  conmens ,  Denm  audivit  , 
&c.  Ambrof.  in  Pf.  45.  to.  i.  col.  895.  f.  &  1.  i.  de 
Spir.  f.  c.  14.  col.  629.  f.  Rubus  iireb.nur  ,  y  non  exa- 
reb.ntir.  Auguft.  fer.  7.  to.  J.  col.  37.  f.  In  mho ,  in- 
quit  ,  flamma  erat  ,  ^  ritbus  non  cremabatur ,  quam  vo- 
cem  cremabatur .t  itetum  habet  infra.  In  Gr^co  lie  :' n^p- 
Cit  (A-E  ivlcfi  «vfE^o;  Kt'/siV  ev  ircp]  9^0705  (  Mfs.  Alex.  & 
Oxon.  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  sV  ri>n>-/}  inufii;  )  in  tS 
p«7h'  J,  optf  oil  0  ^KTo;  iiaiETCti  (  edit.  Compl.  sxa/f/o  ) 
•Trvfi ,  0  As  ^;cTC5  ou  y.cc/ey.alsro. 

t.  3.  Auguft.  1.  2.  de  Trin.  to.  3.  col.  785.  c.  d.  Et 
ait  Moyfes :  Iho  ^  videbo  vifum  iflud  ,  tjttod  tarn  magnum 
vidit  quoniam  non  comhurttttr  rtthits.  Hilar,  in  PI".  128. 
col.  435'.  b.  TranJ-.bo  ^  videbo  vifionem  banc.  Ambrof.  in 
Pf.  36.10.  I.  col.  798.  c.  &  inPf.  118.  col.  11J9.  b.  Iic3. 
b.  Tranfiens  videbo  hoc  vijum  magnum.  Hieron.  in  Amos 
2.  to.   5.  col.  I  385.  b.  &  ep.  ad  Fabiol.  to.  2.  col.  J99.  c. 

Tranfiens  videbo  vifionem  banc  magnam.  Grace.  EJ-ttsJs 

Uxf-f^H'  o-isjWffl  TO  ifaux  TO  fiiyx  t?io  ,  ot;  (  Mfs.  Alex. 
6c  OxOR.  cum  edit.  Compl.  t/  i/i )  k'  nxraxaUWi  i  f  i7oj. 
If.  4.  In  Grsco  additur  Kupioi  ,  Dominus ,  ^oH  vidit , 
deletur  vero  Dens  ^  poft  Dominus  \  fubinde  loco  ,  qui  di~ 
Kit  t  habeturoJs  sitte  ,  ille  autem  dixit  ;  cxitt^  qu^idiam. 
Auguft.  I.  2.  deTrin.  to.  8.  col.  78^.  c.  d.  legit  -.Cum 
trgo  vidit  Doniintif  quid  venit  (  Gr.  ■a^Q^i-^a  )  videre  ,  cla- 


mavit  eum  Dominus  de  mho  ,  dicens.  Similiter  habet  qua;ft. 
3.  in  Excd.  to.  3.  col.  423.  c.  Clamavit  ilium  Dominus 
de  rubo.  Editr.  tamen  hie  &  fup.  ferunt ,  clamavit  ad  il* 
lum  ;  at  Mfs.  ccnftantcr  ,  clamavit  ilium.  Hilar.  I.  4.  de 
Trin.  col.  846.  b.  Vocavit  eum  Dominus  de  mho  :  Moyjes^ 
Moyfes  :  ^  refpondit :  Quid  eft  ?  Tertul.  1.  contra  Prax,  p. 
851.  c.  ait  ,  Moyjen  de  rubo  ardenti  vcc.t'.ttm. 

V-.  5.  Hilar.  1.  4.  de  T.in.  col.  846.  b.  Et  dixit  Do- 
minus :  Ne  ae.-efje-:s  hue  :  jolve  calciamentum  de  pedibus  tuis; 
l^ctis  enim  in  quo  flat ,  terra  /anfta  ej}.  Ambrof.  in  Luc. 
10.  col.  1423.  e.  Solve  calceamentum  pedttm  tuorttm  ;  lo^ 
cus  enim  in  quo  (las  ,  terra  fanda  ejl.  Similiter  habet  in 
Pf.  118.  col.  1065.  d.  1 188.  d.  &  alibi  ;  Solve  calceamen- 
tum pedum  tnorum  :  &  epift.  63.  col.  1032.  d.  Locus  itt 
quo  tn  ftas ,  &c.  infia  ,  iibi  tn  ftas.  Hieron.  ep.  ad  Da- 
ma  f.  to.  3.  cul.  523.  a.  Ne  accefferis  hue :  Jolve  calciamen^ 
ta  de  pedib'ts  tuis  i  locus  enim  in  quo  ftas  ,  terra  Janda  eft  : 
at  1.  3.  in  ep.  ad  Ephef  to.  4.  col.  404.  c.  legit  ,  cal- 
ciamentum,  Se.  tu  ftas.  Gra:c.  'O  Ji  sra-;  (  Mf.  Alex.  Ka! 
fiVe'  )  Mm  syUfiy,^  cTAs*  Avaxi  re  uiraS^v^x  sa  reuy  'Tv.i^oit 
Qi'  0'  yip  ToVo;  sV  w  ci  i'smcci ,  &c.  ut  fupra :  in  Mf, 
Alex,  deeft  ,  oJ. 

Tf .  6.  Prior  versils  pars  ufque  ad  vocem  Jacob  ,  con- 
fonat  Graeco  ,  excepta  vocula  ei  ,  quje  decft  ;  Mf.  tameri 
Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  addit  iKTw  ,  licut  omnes 
i, ,  poft  Ifaac.  Subjecta  ex  Ambroliaft.  magis  diff'erunt : 
it»  nempe  in  Grsco  :  'ATerfs^f  '^'  MuvrJ.q  to  «jioj^m- 
•Tro/  civTV'  tu^a.^ulo  yap  Kar$y.ll>hs-^ai  eii-Tr.oi'  tk  0=^, 
Avertit  autem  Moyfes  faciem  fuam  :  verehatur  enim  afpicere 
coram  Deo.  Hilar.  1.  4.  de  Trin.  col.  846.  b.  legit  :  ft 
dixit  ei :  Ego  fum  Deus  Abraham  ,  g;  Deus  ifaac  ,  ^  Deus 
Jacob.  Auguft.  1.  2.  de  Trin.  to.  8.  col.  78;.  d.  Clama- 
vit eum  Dominus  de  mho  ,  dicens :  Ego  fum  Deus  pan  is  tui  , 
Deus  Abrah.im  ,  ^  Deus  Ifaac  ,  &c.  Similiter  Ambrof.  1. 
I.  de  Spir.  f.  c.  14.  to.  i.  col.  629.  f.  Vox  fitlaeft  /ie 
flamma  ignis  ad  eum  ,  dicens  :  Egojiim  Dens  Abraham  ,  J^ 
Deus  Ijaac,  (J  Deus  Jacob  :  at  in  Pf.  43.  col.  895.  e.  Ego 
J'um  Deus  patrnm  tnorum ,  Deus  Abtaham ,  Deus  Ifaac  , 
Deus  Jacob.  Vide  infra  Tf .    15. 

V".  7.  Ita  in  Gra;co,  prater  hoc  ,  th;  x^af/M?  ooTlc^Vt 
clamorem  eorum  ,  loco  gemitum  ejus.  Vet.  lien.  Interp. 
I.  4.  c.  7.  p.  236.  a.  legit  :  Videns  vidi  vexationem  populi 
mei  in  Jfgypto.  Ita  rurfum  infra  ,  c.  12.  p.  241.  d.  hoc  ex- 
cepto  ,  qui  eft  in  .fgjpto.  Sic  etiam  habet  Auguft.  locut. 
8.  do  Exodo ,  to.    3.  col.   340.  d. 

t.  8.  Ft  defcendi  lilerare  eos.  Sic  Iren.  loco  cit.  at  infra 
cap.  12.  p.  241.  d.  legit  :  Et  defcendi  ut  cruam  eos  :  & 
lib.   3.   c,  6.   p.  180.   d.  Dejiendi  eripere  populum  Imnc, 


z6. 


104 


LIBER     EXODI.     Cap.    III.  i^, 

VutSATANOVA.  VerS10ANT1(^UA. 

nana;! ,  &  Hetha;i ,  &  Amorrhsi ,  &  Pherezsi, 
&  Heva:i  ,  &  Jebufci. 

9.   Clamor  ergo  tiliorum  Ifracl  venk  ad  me:  9.   Et  nUllC  CCCe  clamor  fllioium  Ifraiil  \cnit 

vidique  affliilionem  eorura  ,   qua   ab  yEgyptiis     ad  me 

opprimuntur. 

10.  Sed  ven! ,  &  mlttam  te  ad  Pharaonem  ,        10 veni ,  mittam  te  ad  Pharaonem  regcm 

ut  educas   populum    meum  ,   filios   Ifracl  ,    de  ;Egyptl 

^tgypto. 

11.  Dixitque  Moyfes  ad  Deum  :  Quis  fura  ii.  Et  dixit  Moyfes  ad  Dciim  :  Ft  qiiis  ego 
ego  ut  vadam  ad  Phaiaonem  ,  He  educam  filios  Ut  eam  ad  Pharaonem  regem  /tgypti ,  &  edii- 
Ifrael  de  ^gypto  ?  cam  filios  UVael  de  terra  ^gypti : 

11.  Qui  dixit  ei  :  Ego  ero  tecum  :  &  hoc         12.  Dixit  aiuem  Deiis  ad  Moyfen  :  Qiiia  ero 

habebis  fignum  ,  quod  miferim  te  :  Cum  edu-  tCCUm  :  Hoc   tibi   flgnum  lit  ,  quoniam  egO  te 

xeris  populum  meum  de  iEgypto ,  immolabis  mittam ,  Ut  ejicias  populum  nicum  ex  yEgypto , 

Deo  fuper  montem  iiKim.  £c  fervietis  mihi  in  monte  hoc. 

I ;.  Ait  Moyfes  ad  Deum  :  Ecce  ego  vadam  1 5 Quid  dicam  illis  ,  li  requirant  :  Quis  eft 

ad  filios  Ifrael ,    &   dicam  eis  :  Deus   patrum  DominUS  qui  millt  te  ,  &  qUod  nomcil  Cll  illi  ? 
veftrorum  mifit  me  ad  vos.     Si  dixcrint  milii  : 
Quod  eft  nomen  ejus  >  quid  dicam  eis  ? 

14.  Dixit  Deus  ad  Moyfen  :  Ego  sum  qui         14.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Ego 

SUM.  Ait :  Sic  dices  filiis  Ifrael  :  Qui  est,  sum  qui  sum.  Et  dixit  :  Sic  dices  hliis  Ifrael  : 

mifit  me  ad  vos.  Qui  est  ,  mifit  me  ad  vos. 

If.   Dixitque  iterum  Deus  ad  Moyfen  :  Hxc  1  5.   Et  dixit  DeuS  ad  Movfen  :  HcEC  diceS  CIS  : 

dices  filiis  Ifrael :  Dominus  Deus  patium  veftro-  Domiiius  Deus  patrum  ^'cm■orum ,  Deus  Abra- 

rum,  Deus  Abraham,  Deus  Ifaac ,  &  Deus  Ja-  ham,  &  Dcus  Uaac  ,  &  Deus  Jacob,  mifit  me 

cob ,  mifit  me  ad  vos  :  hoc  nomen  milii  eft  in  ad  \os  :  hoc  mihi  nomen  eft  lempiternum  ,  & 

ffternum ,  &  hoc  memoriale  meum  in  genera-  memoriale  in  generaiionem  &  generatioiiem. 
tionem  &  generadonem. 

16.  Vade  ,  &  congrega  feniores  Ifrael,  &  16 Vifitans   vifitavi   VOS  ,    &   qilSCUnque 

dices  ad  eos  :   Dominus  Deus   patrum    veftro-  contigerunt  vobis  in  yEgyptO. 
rum  apparuit  milii ,  Deus  Abraham ,  Deus  Il'aac , 
&  Deus  Jacob ,  dicens  :  Vifitans  vifitavi  vos  , 
&  vidi  omnia  qua;  acciderunt  vobis  in  v£gypto  : 

NoTjE    ad    Versionem    antiquam. 

Grace.  K«l  ^niiim  lifKSKU  mni'  fubinde  cum  Augiift.  rius  in  Pf.   118.  col.   54?.  d.  It  Jixit  Domhm  ad  Moy- 

v.a\  f^a>a>e»'  av'ic,  in.  t«i  71?;  if.iitv^  ,    «•  si'Qa'/ay'Ji    iv-  Jen  :  Die  fittis  Ijrael :  &  I.  I.  de  Trin.  col.  y62.  c.  e.  E^D 

"lii  ik  7«K  «'-/n^-jiV ,  &c.  ut  in  Lat.  TertuUiamis  etiam  1.  5.     Jum  ijui  jnm Hxc  dita  filiis  Ipael  :  Mijit  me  ad  'jo>  is 

adverf.  Marc.  p.  670.  b.  memorat ,  Tmam  lade  't^  melle  ijiii  efl.  Itidem  1.  4.  col.  851.  c.  pijeter  hoc  ,/ic  dices  ,  pro 

maiiatitem.                                                               .  h.u  dice!.  Rurfumque  1.  li.  col.  1 124.  c.  habet  :  Mi/it  me 

"if.  9.  Itidem  Grasce.  nd  110s  is  qui  cfl.  Vet.  Iren.  liiterp.  1.  ?.  c.  6.  p.   180.  d. 

If-.  10.  Ad  verbum  e  Grxco.  Ego  fnm  qiis  fiim ■^^  Jic  dices  filiis  Jjrael :  Qui  eft  ,  mijtt 

Tf.  1 1.  Augud.  ■primixmhibcz  ■  Et  dixit Mi/ifes  ad Daim  :  me  ad  z'os.  Novatian.  quoque  1.  de  Trin.  p.  lOJJ.  b.  le- 

Qtiis  fnm ,  quia  iho  ad  Pharaonem  regem  J^gfpii  ,  ^  quia  git  ;  Ego  fnm  qui  jnm.   Item  .'\mbrof.  epift.  8.  to.  2.  col. 

4ducam  filios  Ifrael  de  terra  .-^gypit  ?  turn  addit ;  .S'.'c  ha-  784.  f.  Dixit  Daminiis :  Ego  fnm  qui  jum.  Dices  :  Qiii  eft, 

iet  Cr.uiis :  Latitias  autem  :  Et  quis  ego,  dixit:  (^  itcii  dixit ,  mi/it  me.  Vid.  etiam  in  Pf.  56.  col.  8 1  z.  f.  &  alibi,  ubi  conr- 

Quiaibo,  ^  quia  educam  ; /eo? ,  ut  eam  ,{5  educam  ,  &c.  tauter  habet  :  Qui  ejl  ,  mifit  me.    Auguft.  lei.  6.  to.   J. 

unde  poftpofito  Grsco  ,  ptaetulimus  Latiraim  ,  cui  favec  col.   55.  f.  Ego  jitm  qui  Jum.  Elite  dices  filiis  Ifrael  :  Qjii 

Ambrof.  epift.  8.  to.  1.   col.  784.  f.  diccns  :  Quis  /urn  eft  ,  mifit  me  ad  vos  :  &  let.  7.  col.  57.  e.  Dices  itaque  fi- 

ego,  ut  vadam  ,    {^  educam  populum  ,1  regis  potejlaie  ?   In  liis  Jjrae'l  ,  &c.  at  tradt.  2..  in   Job.  to.  5.  col.    293.  a. 

Gr.  fie  :  Kai  erarf  Mfct/™; tU  h'/xi  tycu,  an  mifiv(^oij.a.t  legit  :  Mifit  me   qui  efl.   Hieron.  iu  Ifai.   J2.  to.   5.  col. 

«Tf  J; H)  oil  c'i,ii,ai  T^?  ,  &c.  ut  fup.  :!78.  c.   Vade  ,  die  filiis  If  .id  :  Qiii  eft  ,  mifit  me.  Feriand. 

Tt.    12.  Auguft.  fie  peigit   :  Et  quod  in  Gr.tco   habet;  diac.  ep.  ad  Regin.  p.  174.  E.go  Jum    qui  jum  :  ^  dices 

Dixit  autem  quia  ero  tecum  :  intelligiiitr  utiqite  quiid  dixe-  filtn    Ijyael :  Qjii  eft  .,  miJit  mead  vos.   Pho^bad.  Agii:.  I. 

tit  ad  Moyfen  :  totum  autem  hoc  Lainius  addidit ,  g  ait :  contra  Arian.  Ego  Jum  qui  film  ,  &:  infia  ,  qui  Jura  jemper. 

Dixit  autem  Deus  ad  Moyfen  ,  &;c.  Attamen  Gixcc  lumc  it.  i  J.   Priora  verba  :  Et  dixit  Das  ad  Moyen  ,  petun- 

legitur  ;  Eixs  /s   0  0£o;  Mi't/oiT ,  (  Mf.  Oxon.  cum   edit.  tur  ex  ferm.  6.  Auguft.  fequentia  ufque  ad  loc  mihi  ,  &e. 

Compl.  OTfJ;  MtoMHi-  )  MyW  "OI1  s'Qofiat  /xtri.  a.  Am-  ex  form.  7.  Reliqua  ex  Fulgenno.  Auguft.  veto  i'erm.  6. 

brof.  epift.  8.  to.  2.  col.  784.  f.  Rejpondit  Dominus  :  Ego  puft  hoc  ,   ad  Moyfen  ,  addit  :  Ego  fvm  Deus  Abraham  ,   ^ 

tro   tecum.    Reliquis   ex  Arnobio  fie   refpondeut  Gra;ca  :  Deus  JJaac  ,  55  Deus  Jacob  :  hoc  mihi  nomen  eft  in  :empiier- 

Kal  -ril^  Qti   TO  ™,«!OT  ;'t(  iyj>  C^  ?i,a.TT'.;i7.-2 ,   h  tS  0,3.-  nnm  :  Si  fer.  j  .hoc  mihi  nomen  efl  in  atermim.  Item  epift. 

yxysTr  Qi  ToV  >a5V  ^b  £§  A/JIVts,  j,  MrfivQiTi  -rS  ©.=w  1 J7.  ad  Hilar,  to.  i.  col.  yj  5.  f.   Ego  fiim  Deus  Jh::il.v.m, 

e'r  Tw  ipi:  TtTW.  Dens  I/dac  ,  Deus  Jacob  :  hoc  mihi  nomen  eft  in  leicmnm.  Sl- 

't'.  15.  Ambrof.  hie  fenfum  magi?  quam  verba  expri-  militer  habet  Fulgent,  loco  cit.  Ego  !'um  Deus  Ahaham  , 

mere    videtur  ,  maxime    eiim  iia   exordiatur  :  Inierrcg,^-  ^  Deus  Jfaac  ,  Q  Deus  Jacob  :  hoc  miht  ,  &c.  \'ice  )upra 

tat  Iterum  Moyfes :  Quid  dicam  ,  «cc.  In  Gracco  fie  :  Kai  If.  6.  Vigil.   Tapf.  I.  contra    Varimad.  p.  7;7.  e.  Dices 

iiiri   Maii;«;   TTfo?   -riv    ©soV   'IJ  i   hi'   !h>.ef,Qofi!r.:  lufoq  ad  eos :  DeusAbrah. 'iS  Deris  E'aac  ,  i^,  Dcu!  .hcob.mifit  me  ad 

rii  vini  'UfMm  ,  ij  sf-o  itflq  kutk';"  'O  Qi'oc,  tm  ■mn-rifM  VOS :  hoc  mihi  nomen  eft  in  Jempitt-num  :  &  1.    2.  de  Trin. 

v,uSy  iirhcfK.?  H^  tp»?  vitii-  'S-p-jiTtiQii!  /xi'  1  i  inoiio.  iv-  Ego  aniem  Dominus  Dens ,   hoc  eft  nomen  mean:   me-.r.ori.ile 

Tw;   tI  ifS  iTfli;  aulii  :,Et  dixit  Moyfes  ad   Deum  :  Ecce  fempiiernnm  in  generationes  ^  progenies.  Itidem  !.  J.  primer 

ego  exiho  ad  filios  Ijrael ,  {^  dicam  ad  eos  :  Dens  patrnm  hoc ,  in  generationes  ^i^ generationes .  In  Grseo  lie  :  Kctl  £.- 

noftrorum  mifit  me  ad  vos.    liiterrogahunt  me:  Ouod  no-  irs!  i  &!h  ~xMv  irfiiMaiuenf  Oi'o'isfi  i  im  oio.c  I'.fxm' 

men  ei?  quid  dicam  ad  eos  ?  Edit.  Compl.  pro  ifoniffini  Kiipici  0  0eo;  rar  inoClifaii  vpc'J"  (  W-  Alexand.  cum  edit. 

^5  ,  habet ,  j,  ii»  efu/iiJ^Mi'  fit.  Et  Hieron.  in  Ezech.  20.  Conipl.  iiyifit  ,  )  ©se;  'ACQexfi  ,   «■  JSnoi   Uxax  ,   J;  c)£«5 

to.  5.  col  8;2.  a.   iV  interroga-jerint  me  :   Oilis  mifit  te  ?  'lancJC  ,  «TsVaW  ,"£  ■nf"?  "/"iV  t'^  '' ^'^  '^"  ''of*"'''"","' 

quid  dicam  eis?  Vigil.  Tapf.  I.   contra  Varimad.  p.  757.  i/^in^o'^^i'.w  7frsJv  ^jjeo:?;.  Et  dixit  DeH<  iterum  ad  Mcy.en: 

c.  Si  te  interrogaverint ,  dicentes  :  Ouod  nomen  eft  illi  ?  Vid.  Sic  dices  filiis  Jfr.  Dominus  Dens  patrum  ncftronn:  i  a.,  vej^ 

etiam  Ambrof.  in  Pi'.  45.  to.  i .  cIa.  i<)6.  b.  trorum  , )  Deus  Abr mifit  me  ad  vos  :  h.c  menm  eftnomer, 

Tf.  14.  Eadem  funt  in  Gracco  ,  cxcepiis  prioribus  liis  :  xteynum,  'S  memoriale  gener.uionum  generaiionibtis. 

Ki{l  iiinui  Qth-^fk  Mc«i/o«K,  Air^r,    &e.  Idem  Hila-  t.  16.  ItainGrsco,  excepta  voce  prima ,  iwxc^»i , 


Au!i.  ibid,  qnafl, 
5.  425.rf. 

llierm.  in  Ifai,  5. 
/.  5.65.«. 

Aug.  Locut.  9.  t, 
5.  343- f. 


Arnoh.  de  Deo  trtt* 
nc.  t.  Z.p.  214. f. 

Ambr.  epift.  Z.  t, 
2.  7S4./. 


Bi/ar.   I.    y.    de 
Trin.  Z66.  d. 


Aug.  fer,  6.  t.  y. 

e. 

Fulg.l.  i.aiMo-' 
nim.  p.  28. 


Aug.  Locut.  10.  t, 
5.  540.  e. 


142 


LIBER     EXODI     Cap.   III. 


Versio    antiqua. 


Aug.  leiul.  II. 
340./ 

Ambr.  !.  1.  de 
Cam  ,   c.  8<    t.    1* 

'97-  '■ 

hen.  I.  4.  c.  zp, 
167.  .1. 


VULGATA     NOVA. 

1 7.    Et  dixi  ut   educam  vos   de  affli&ione 

yfigypti ,  in  terram  Chananii  ,  &  Heth.-ei ,  & 

*  Amonhsei ,   &  Phereza-i  ,  &  Heva;i  ,  &  Jebu- 

fa;i,  ad  terram  flueiitem  laite  &  melle. 

18.   Et   audient   VOCem   tuam viam    trium  i8.  Et  audient  vocem  tuam  :  ingredierifque 

dierum  ibimus ,  &  immolabimus  Domino  Deo    tu  ,  &  feniores  Ifrael ,  ad  regem  /Egypti ,  & 


noftio. 


19.  Ego  aiitem  fcio  qiioniam  non  dimittet 
vos  Fharao  rex  jtgypti  abire ,  nifi  in  manu  va- 
Uda. 

Vu 


dices  ad  eum  :  Dominus  Deus  Hebr.x'orum  vo- 
cavit  nos  ;  ibimus  viam  trium  dierum  in  folitu- 
dinem  ,  ut  immolemus  Domino  Deo  noftro. 

19.  Sed  ego  fcio  quod  non  dimittet  vos  rex 
iEgypti  ut  eatis ,  nifi  per  manum  validam. 


NOVA. 

Daboque  gratiam  populo  huic  coram  ^gyp- 


Attg.  Lociit.  iz.  /. 
^,:n  Exoii,  423,  e. 


1  G  A  T  A 

10.  Extendam  enim  manum  meam  ,  &  percutiam 
.^gyptum  in  cunftis  mirabilibus  meis  ,  qua;  fadurus    tiis  :  &  cum  egrediemini ,  non  exibitis  vacui 
fum  ill  medio  eo;  urn  :  poll  hic  dimittet  vos. 

Versio    antiqua. 

22 pofcet  mulier  a  \icina ,  &  ab  inquilina 

fua  ,  \'ala  argentea  &  aurea ,  &  \eftem & 

prardabimini  eos. 


N  O  T  .€      A 


V  U  L  G  a  T  A     NOVA. 

1 1 .  fed  poftulabit  mulier  a  vlcina  fua ,  & 
ab  hofpita  fua  ,  vafa  argentea  &  aurea  ,  ac 
veftes  :  ponetifque  eas  fr.per  filios  &  tilias  vef- 
ftras  ,  &  fpoliabitis  •■Egyptum. 

Versionem    antiquam. 


Inf.  II. 
2.J5  IZ. 

35- 


vijit/itimt ,  loco  vijitans  :  unde  Auguft.  ihid.  GrJiciis  h.ibet, 
inquit ,  vijitiitione  vijitavi  zos. 

Tt.  18.  Grj:c.  Kai  eicxxtQarlxl  mHi  ^("yKi; ,  unde  Au- 
guft. ibid.  Grxcns  h,tket ,  inquit ,  £(  exmidient  ■vocem  tuam  ; 
fiibinde  fie  :  'sscpsuQofn.'j-ci.  it  iJiv  -ifili:  in^ui  i'irm  ffii- 
Hiv,  'I'la  '^vCfiit  TU  Qiu  H>M  (  Mf.  Oxon.  cum  editt. 
Aid.  &  Compl.  Ki^f/w  ra  QiS )  Ibimus  igitiir  fi.tm  trtnm 
dieri'.m  in  defermm  ,  mjhmficemtis  Deo  nofiro  :  qus  refpon- 
dent  prolatis  fupra  ex  Ambrofio. 

■^.  19.  Mf.  Clarcm.  apud  Iren.  pro  dmiittei  ,  habet  , 
frscipiet ,  Feuardent.  ad  marg.  recipiet.  In  Graeco  ctjosi^e- 
Txi :  citera  ut  in  Lat.  nifi  quod  pro  abire.,  legitur  wif  st/tH.ai, 
ire  ,  Sc^u£^:c  v=.fi';,  cfttn  ma?iu  .,  pro  :nm.%nit. 

It.  12.  .Au^uft.  ibid,  ^od  habet  Laliniii,  inquit  :  Pofcet 
mulier  a  vicina  ,  &  ab  inquilina  fua  ,  i^t.  Gr.ictts  habet : 


a  cohabiiatrice  fua  ,  hoc  efl ,  cvexiyn  (  editt.  turdtui  )  futil 
Latin!  atiij't  imerfretatijam  ,  A  coticellariafiia  :  &  qusft. 
59.  in  Exod.  to.  3.  col.  432.  c.  Q^iomodo  ,  inquit  ,  petil 
q-l  q-tr  a  proximo  ,  Zfei  a  proxima  attrnm  ,  atgentiim  ,  f^ 
Z'eJ}-:ni  ?  pr.ijc^-tim  quia  fibi  primifm  hoc  mandatttr per  Moyjen^ 
Jk  p.Jrum  eft  :  Et  mulier  a  vicina  fua  ,  &  concellaria  ,  zet 
conceiianea  ,  (  Ji  'ta  dictnditm  ejl)  vel  cvhahitatrice  fua  :  Be 
quart.  J.  col.  413.  d.  e.  Mandaz'it  Dominus  Hehmis  per 
Moyien  ,  ut  acciperent  ab  .'Egypuis  ziafa  aurea  ,  J5  argentea, 
t^vefem;  atqite  addidit  :  Et  pradabimini  eos  ,  ut  poluimus 
fup.  de  nocloco  :  In  Grace.  "  c:<f>e:/,^a'/=  t^^  A/yi-T/^fc-?,  ^ 
jptiliate  j£gypttos.  In  quibufdam  codd.  cciocsfa^^sys ,  conva* 
jahitis  ,  &c.  Vide  eiiam  Auguft.  1.  22.  contra  Fauft.  c.  90. 
CO.  8.  col.  418.  a.  &  1.  2.  de  do&,  chr.  c.  40. 


CAPUT     IV. 


Ambr.  epijl.  R. 
».  78;.  i. 


Aug.LccHt.  14. 
3-  540-^-34i-'»- 

Ibid,  Lociit.  I  J. 


VuiGATA     NOVA. 


I.l 


Versio   antiqua. 

Efpondit  iMoyfes :  Si  non  crediderint  mi- 

b.i  ,  neque  obaudierint  \ocem  meam  , 
dicentes  :  Quia  non  apparuit  tibi  Deus  ;  quid 
dicam  iilis  J 

V  U  L  G  A  T  A 

i.  Dixit  ergo  ad  eum:         i 3.  Vide  Not. 

Quid   eft  quod   tenes    in 
manu  tua  .'  Refpondit  :  Virga. 

Versio    antiqua. 

4 Extendc  manum   tuam,   &  apprehende  4.  Dixitque  Dominus -.  Extende  manum  tuam, 

caudam  ejus.  Et  extendens  manum ,  apprehendit    &  apprehende  caudam  ejus.  Extendit ,  &  te- 
caudam,  &:  focta  eft:  virga  in  manu  ejus.  nuit,  verfaque  eft  in  virgam. 

5.  Et  tikit  illi :  Ut  credant  tibi ,  quoniam  ap-         5.  Ut  credant,  mquit ,  quod  apparuerit  tib/ 

NoT;E    AD    Versionem    antiquam. 


I.  TJ    Efpondens  Moyfes  ait  :   Non  credent 
X^.  mihi ,    neque    audient   vocem   meam , 
fed  dicent  :  Non  apparuit  tibi  Dominus. 


nova. 

5.  Dixitque  Dominus  :  Projice  eam  in  terram. 
Projecit  ,  &  verfa  eft  in  colubrum  ,  ita  ut  fugeret 
Moyfes. 

Vuigata    nova. 


T^.  I.  Gr3ec.'AT£Xfi',9-v  Ai  Mki/c??  ,  j  c7-3-£k-  'Eay  //« 
^i^'=v(^WA  fio!  ,  jUh/e  £'coui(^uii  tm;  f'jivw^  ij.\t  »  quae  Au- 
guft. locut.  13.  deExodo,  to.  3.  col.  340.  g.  licreddit; 
Moyfes  dicit  :  Quod  f  non  crediderint  mihi  ,  neque  exaudie- 
rifit  z'ocem  rttctm  i  Quod  Latinus  ,  inquit ,  audierint  ,  in- 
ttrpret.itus  eft.  Reliqua  Graeca  congruunt  cum  Lat.  Ambrof. 
nifi  quod  pro  dicentes  ,  legitur  ,  ?fvc/  -/cip  ,  dicent  enim  ;  6c 
in  fine  izrcoi  av'jv;,  ad  eos  .  pro  iliis. 

Tt't.  2.  3.  Auguft.  fer.  5.  to.  y.  col.  36.  b.  hos  duos  ver- 
fus  lie  reddit  {  ex  memoria  )  Et  dicittm  eft  :  Projice  vir- 
ram  ,  qumn  h.tbes  in  manit  tua  :  projecitque  zirg.im  ,  ^  fac- 
tits  eft ferpens  ;  ^  exhorruit  Moyjes.  Ambrof  in  Pf.  1 18.  to. 
I.  col.  looi.  e.  (Moyfes  )  jubenie  Domino  z'trgam  proje- 
cit ,  'J  facia  eft  ferfens  ,  '^  fit  git  ab  eo  :  &  I.  3.  offic.  c.  IJ. 
to.  2.  Projecit  zjirgam,^  ferpens  fxclus  eft.  In  Graeco  lie  : 
EiVs  /;  «VTw  Kvfio^'  Tt'  Tif^o  sVi  TO  iv  t>i  X^'/"  2V  ;  -O  cf  £ 
ttiTi'  'Pat£/c?.  Kal  £;Vf'  'Vl-ifw  oct/7HJ'  eV(  tm/  710.  Kai  ^fpt" 


at/?.  Dixit  auiem ei Dominus :  Qiiid  hoc  eft  ,  quod  in  manrt 
tua  ?  At  tile  dixit:  I  irga.  Et  dixit  :  Projice  illam  in  terram. 
Et  projecit  e.-im  in  terram  ,  'i^  facia  eft  ferpens  ,  i^fugitMof- 
fes  ab  eo. 

Ti'.  4.  Auguft.  ibid.  Extends  manum ,  ^  apprehende  catt~ 
dam ,  Grscus  habet  :  Latinus  autem  ,  manum  tuam  ,  ^ 
caudam  ejus ,  inteipretatus  eft.  Ita  quoque  in  Grseco  ho- 
diernoeft  ,  abfque vocibus  ,  tuam,  &  ejus  :  deinde  lie  : 
s'xTs.  a;  4i  Tw  X'^f^  '  *"^'  "' '"  ^^'"  ^' '"  ^''  Oxon.  ac 
edit.  Aid.  i.iyfiiia.q,  licut  apud  Auguft.  qui  etiam  ferm. 
6.  to.  y.  col.  36.  b.  dicit  :  At  iierum  Dominus :  Apprehende 
caud.im  ejus  :  apprehendit  ,  ^  fada  eft  virga  Jicttt  erat.  Si- 
militer Ambrol.  in  Pf.  118.  to.  i.  col.  looi.  e.  Apprehen- 
dit caudam  ferpentis  ,  ^  faila  eft  Z'irga. 

T^.  y.  Aueuft.  addit  :  Grivcus  no»  habet :  Ec  dixit  illi ; 

Jed  continuoadjunxit :  ut  credant  tibi nam  ordo  eft  zjcr- 

iorKiH .-Extende  manum  ,  &apprehende  caudam,  ut  cre- 
dant tibi.  ied  imerpojita  eft  facii  nmraiie ,  i^  pcftca  rtddi- 


LIBER     EXODL     Cap.    IV.  145 

VULGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

Dominus  Deus  patrum   fuorum  ,  Deus  Abra-    poriiit  tibi  Dominus  Deus  patium  ipforum 

ham  ,  Deus  Ifaac  ,  &  Deus  Jacob. 

6.  Dixitque  Dominus  rurfum  :  Mitfe  manum         6 Mitte  maniim  in  finum  :  &  mifit  eatn 

tuam  in  ilnum  tuum.  Quam  cum  mifiilet  in  11-    &  fada  eft  manus  ejus  leprofa  tanquam  nix. 

num  ,  protulit  leprofam  inftar  nivis. 

7.  Ketrahe  ,   ait,   manum   tuam   in    fmum  7 Vide  Not. 

tuum.  Retraxit ,  &  piotulit  iterum  ,  &  eiat  ii- 

milis  carni  reliquae. 

8.  Si  non  ciediderint ,  inquit ,  tibi,  neque        S Quod fi non  audierint  vocem tuam  figni 

audierint  fermonem  figni  piioris ,  credent  ver-     primi  ,  credent  tibi  in  voce  figni  Tequentis. 

bo  figni  fequentis. 

9.  Quod  fi  nee  duobus  quidem  his  fignis        9 &  erit  aqua ,  quam  fumes  de  flumine , 

crediderint ,  neque  audierint  vocem  tuam  :  iu-     fanguis  luper  terram. 

me  aquam  fluminis  ,  &  effiinde  earn  fuper  ari- 
dam  ,  &  quidquid  hauferis  de  fluvio  ,  vertetur 
in  fanguinem. 

10.  Ait  Moyfes  :  Obfecro  Domine  ,  non        10 Precor  Domine ,  non  fum  dignus  ante 

fum  eloquens  ab  heri  &  nudiuftertius  :  &  ex  hefternam  &  nudiufteitianam  diem ,  neque  ex 
quo  locutus  es  ad  lervura  tuum ,  impeditioris  quo  cccpifti  loqui  lervo  tuo  ;  gtacili  enim  coUo- 
&  tardioris  lingua;  fum.  cutione  &  tardiore  lingua  ego  lum. 

11.  Dixit  Dominus  ad  eum  :  Quis  fecit  os         11 Quis  dedit  OS  homini  ?& quis  fecit  mo- 

hominis  ?  aut  quis  fabricatus  eft  mutuni  &  fur-  gilalum ,  &  quis  furdum  ,  «Sc  quis  videntem  & 
dum ,  videntem  &  cscum  ?  nonne  ego  >  caecum  ?  nonne  ego  Dominus  Deus  ? 

Matt.      I  i-  Perge  igirur ,  &  ego  ero  in  ore  tuo  ;  i  z.  Et  nunc  perge ,  &  ego  aperiam  OS  tuum ; 
10.  io,   doceboque  te  quid  loquaris.                                 &  inftruam  te  quid  loquaris, 

N  o  T  je    ad    Versionem    antiquam. 

turn  :  Ut  cftdant  tihi.  Nunc  eriam  in  Grscco  deefthoc  ,  Et  f"p'T  aridam  ,   vel  poii'us ,  inquic-,  fuf't  ariium,  id  ejl , 

dixit  itli ;  reliqua  ut  in  Lat,  niii  quod  legicur  0  0=3?  ,  Dens-,  Jrtper  id  qtiod  aridum  eft ,  additque  :  (htod  Latinus  dixit : 

abfque  D(J»K«tf /  ,  Sc  dvriijy  eorum  t   non  ipfirrim.  In  Mfi.  Ja/igui;  jftper terram  ■,  quam le6lionem  reiinuimus.  InGrae* 

tamen  Alex.  &  Oxon.   ac  editt.  Aid.  &  Compl.  exftat ,  co  (ic  :  Kxl  i;a,i  ,  fir  /m  nai^ivQc^cl  mi  lui  Ai/ol  Qfuikii 

Kt/pni;  6  ©so'?.  TK7oi? ?.H"|>!  ti-TTo  T?  uV  «Ts;  xy"  -JTcTcc/^ii  y   jt,  ^x.-^feiq  iVi 

T^,  6.  Mitte  manrtm  injinum ^  mi^t  eat».  Ita  Au-  to  ^jyov'  jc,  e^xi  to  vAeap  0  sec/  ^x£>i?  «to  t^  OToTa,«y  ,  «t- 

guft.  brcvicer  3c  fummatim  ,  ut  folet  in  Sermonibus  :  lie  /na  sVi  t^  ^m^^.  -E'  erit  ,  ^  noti  credtdennt  tihi  dttobm  his 

enim  in  Graeco  legitur  :  E/(^/k7Hoi'  tw  x-'f'''  ""  ^'^  '■"°''  ''-''"     Jti"'' fumes  de  aqua  fittminis  ,  ^  efj'mides  in  aridum  ; 

^0/  of  Jt,  siQvivs-iiLt  Tvv  X^^f^   at^/y  £''5  TO/  jio'^TToi'  cti/'^i; ,  Kj  ^  cxit  aquA  quam  Jumpjtrit  de  Jittmirie  yjangttis  Juper  art' 

»^«*'57)te  Tviv  X^^f"^  civ^v  e)C  r^  xo'^xy   tcvla.  hifer   manum  dum. 

tuam injinttm  tuum :  ^  intnlit  mantimjuam  injinumjuum,  1^.  10.  Rurfum  Ambrof,  epift.  8.ro.  2.  col.  78 J.  b.  legit : 

tS  ednxit  manum fuam  ex  jiiiu  fiio.  Addit  Auguft.  in  Locut.  ^it  Moyfes  :  Non  fum  dignus ,  ^  gracili  voce  Jum  ,  tardiori 

<^<o(iL»i(;«Kj  A.ii«;Et  fada  eft  manus  ejm  leprofa  ,  tan-  /»?;^»ij ;  &  I.  4.  de  incerpcll.  Dav.  c.  9.  to.  i.  col.  670.  e. 

quam  nix.  Gractts  non  habet  leprofa  '-tfed  titntiim  ,  i-Oila  eft  Non  fjttn  idoneus  ah  hejlertio  die  ,  ex  qtio  ccrptjli  toqui  cunt, 

tanquam  nix.   In  Gr.  etiam  hodierno  exftat  :  j  i-)fii^v«  fervo  tuo  ;  i^tettuivoce  ,^  taydilequiis  fum.  Aug,un.  Locut. 

X^'P  ivK ,  uQti  X'">  abfque  voce  ,  lifrola.  In  edit,  ta-  19.  de  Exod.to.  5.  col.  541.  c.  Moyjes  dicit  :  Precor,  Do- 

men  Compi,  vsip  ai/TV  xstrpo^  ,  a^cet  yiu'V.  Et  in  Aid.  ^elp  mitte  ,  non  fum  eloqttens  ante  befiernam  ^  nitdtttjtertianani 

Q.VTH  MtcfMO,  iQelx"^''  l'<:ut  apud  Theodoret.  quaeft.  10.  </jfm  ;  limiliter  quaeft.  7.  in  Exod.  to.   3.  col.  415.  e.  Ait 

Ambrofius  vero  1.  ^.offic.  col.  I^i.b.  le^it  :  Manum  fitam  Moyfes  ad  Dominum  :  Precor  ^  Dotnine  ^  non  ftni  eloqttens 

mijit  infimim  :  {5  protulit  eam  ,  [5  jacla  cfi  mantis  e'pisjicut  ante  beflernum  ,  neque  ante  nlldillftertiantim  diem  i  neque  ex 

«ix  ,  abfque  voce  ,  Uprofa.  Similiter  Auguft.  ferm.  6.  jam  quo  ca-pijii  loqut  f.iinido  tuo  :  Sc  quscft.  10.  col.  424.  d.  ait : 

cit,  Mitte  manum  injinum  :  ^  mi^t  eam.   Iroduc  eatn  :  prO'  Erat  ip'e  gracilts  -vocts  ^  linguae  tardioris.  Hieron,  ep.  ad 

duxit  :'i^  failaefl alba  Jicut  nix  ,  id  eft ,   leproja;  color  enim  Damal.  de  Seraph,  to.   5.  col.  J25.  a.  ad  hsec  verba  ;  Prf- 

albus  incute  humana  vitiofns  eft.  Au6l.  vero  1.  de  promilf.  cor,  Domine,  non  fum  dignus  ,   obfervat  in  Hebrsco  legi  : 

ap.  Profp.  p.  116.  c.   In  Jinum  fuum  manum  mittens  ,   in-  Non  habeo  labia  circttmcija  ,   LXX.    Interpretibus  ,  inquic  > 

quit,  eaque  produili  ,  leproja  Jicill  nix  effetlaeft.  Tertul.  1.  potiiis  fenfam  ,  quam  -jerhtlm  de  I'erho  exprimentibus.   Item 

de  refur.  earn.  p.  ^jy.  a.  Moyfes  manum  tn  Jinttm  condit ,  in  Ifai.  6.  to.  5.  coU  63.3.  habet :  Obfecro  ,  Dotnine  ,  noa 

^  emortu.im  profevt,  fum  dignus.  In  Graeco  lie  ;  EiVe  /s    Ma't^ci?;   x^c?  Kvpm' 

Tt.  7.  Tertul.  I.  de  refur.  cam.  p.  5'77.  a.  alludens  Cc  A;';,uai,  Ki/fie ,  s^x  UavU  ei'/^i  (  Mf.  Oxon.  iv^cyci;  ,  edit, 

pcrt^it  ;  Et  rurfus  injinuat ,  ^  viz'tdam  explicat.  Similiter  Compl.  ei^Va^o?  )  Tr^o  tm;  x^=?  ,  vVVs  -tt^o  th;  t/^/ths  ^f^ipoci;, 

Au6i.  1.  de  promiff,  p.  116.  c.  Rurfum  reduBa  ,  produtlit-  oCj'e  a,-f   eiT  «f^m   ^te^sri'  tw  ^-Epaxom  n  ,    i'^vifmoq  ,  i) 

que  ,  reflituta  efl  in  colore fuo.  Item  Ambrof.  1.  3.  offic.  col.  ^px/vy^eccQc^  /7iJ  ti/Lti. 

131.  b.  Iterum  miJit  ,   <^ protulit  eam  :  'i^  erat  Jictit  carnis  't.   II.  Cypr.  ibid,  ifta  prxponit :  j4(i  Mo^yja  cUnHaH' 

haman,i:  fpecies.  Aus;uft.  ferm.  6.  to.  J.  col.  36.  c.  Mitie      tern Vetis  loquitur,  dnens ;  pro  quibus  Gracce ,  EiVt  Ae 

illam  in  Jinttm  iterttm.  Mijit ;  ^  reccpit  colorem  futtm.  In  Kvpici;7rf'C<;  Mtjuuw  ,  reliqua  ut  in  Lat.  nil!  quod  loco  mo- 

Graeco   lie    :   K«I   sl-^s   ttoihiv'  E/^eVe/Koc  tvv  x^^P^-  ^^   -''^  gilalum,  legitur  jjo/.wpo/ ,  deeftquc  vox  ^H;i ,  ante  /«r- 

ToV  xo'^TOi' CK.  Kai  siQwsyx.!  Tw  Xnfn  £/';  to/  zo'^irc/ ctV7i?',  diem,  ficut  g?  ^«;s ,  ante  'jidentem  ,  nee  non  Dominus  , 

K.ii,vtiytLiv  cLvim  ri  T^ tciy^iTM  uvth  ,  i,  trx^ivctTSictni^y  £:'<;  poft  ego.  In  Mfs.  tamen  Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  cditt. 

Tw  X/"'*'  "^"^  lotfuli  auTtii.  Tit  dixit  iterum :  Infer  manum  Aid.  &  Compl.  legitur,  Ki/'/»o5  0   ©so';.  Aquila  ,    Symm. 

tuam  in  Jinttm  tuum.   Et  intulit  matium  in  Jinum  fatitn  , 'i^  &  Theodotio  ,  pro  S^vn'^ipw  ,  ponunt  cum  Cypr.  ^ur/i.xx- 

tduxiteam  ex  Jinu  Jtio ;  ^  rurfus  reflituta  eft  in  colorem  car-  mv  ,\.  e.  balhum  ,  feu  impeditx  lingua  .  i^'jMicpii ,  proprie 

nis  fax.  ftirdafter  ,  nMto'?  etiam  minus  dicitur ,  &.  Af'ocaif  c? ,  dijfiiul- 

Tlt.  8.  Auguft.  ibid.  Q«od  Ji  non  audierint  iiocem  figni  ter  loquens.  Hieron.  in  Ecclefiaft.  to.  2.  col.  7J2.  a.  legit : 

frimi  ,  Graecus  lie  habet  :  Latinus  autem  ,  vocem  ttiamji-  Quis  Jecit  mutiim  ^  furdum  ,  tiidentem  fj  '•'cum  ?  nonne 

gni  primi.  Sic  fc  fcquitur :  credent  iihi  in  ,  &c.  ut  fup.  4c  ego  Dominus  Dens  ?  Auguft.  quaeft.  8.  in  Exod.  to.  3.  col. 

ler.  6.  to.  y.  col.  36.  c.  Si  in  prime  non  exandierit ,  infecun-  42  3.  f.  f^tis  fecit  mrtiim  y  audienttm  ,  videntem  13  c.tium  ? 

do  autem,  J^  in  tertio  andiet.  Grace.  'E«k  Js  /.cii  irissuQca-  nonne  ego  Domitms  Deus?  Au(t.\.iievoQ.  Gent. \.  i.  c-  14- 

ci'  00;  ,  |«i(  A;  fiaxKiQoiii  Ty(   (pmni  t»  n/xiiy  7?  ropaj'/i,  ,  p.   lo.  a.  Qjtis  iledit  os  hominil'i^  quis  fecit  mtttum  2;  '""» 

tm^H'Quct  Co/  TM?  ipwi'H'?  T?  cv/^flu  T^  SfvlifV.  AqulIa  ,  OH-  audientem ,  videntem  ^  c^cum  ?  &c. 

/nsla  tS  i%ciTi; ,  Jigni  novijjimi.  Symm.  if  tVo^;/»  ,  infe-  t.   12.  Ita  c  Grseco  ,    praeter  hoc,  quid  loqiLtm  ,  pro 

tjuentts.  quo  0  yueMs/?  «>»«..  Rec>e  Ambrof  1.  i.  Hcxa.  ru.i.col.  4. 

t.  9.  Auguft.  fer.  6.  to.  y.  col.  3«  c.  haec  habet :  Dedit  b.  &  1,  2.  de  Abr.  c.  10.  col.  546.  a.  Vade  ,  Z  ego  aperiam 

ei  lertium  Jignum  :  Tolle  aquam  de  flumine  ,  ^  funde  in  x-  os  tuum ,  2?  inftruam  te  quod  debeas  loqtit :  limiliier  epift.  8. 

qtialem  locum:  Sc).  2.  de  Locut.  lie  pergit    El  erit  aqua  ,  Sc6^.to.  2.  p.7gy.b.  c.  10  J  3.  a.  prater  unum  <;/</J  ,  pro 

fcc.  ut  fup.  in  textu  ,  nili  quod  loco  Juper  terram  ,  ponit  qiicd,  Aug.  quaeft.  9.  in  Exod.  to.  }.  col.  424.  a,  Sed  nunc 


Autt.Jir.  C.  I.  J. 
36.  h. 

Aug.  l.ocut.  iC», 
3.  341.*. 


Aug.  Locut.  17, 
bid. 


Idem  Locut.  18, 
34I-C. 


Amhr.  I.  1.  de 
Abr.  c.  10.  ;.  I, 
346.  a. 


Cypr.  epift.  ad 
Fottlln,  268-  *•• 


LIBER     EXODI.     Cap.   IV. 


N«t)4(.  de  Trin, 

Aug.q.  10.:flEx, 
t.  }.  414.  t.Jej. 


144 

Versio    antiqua. 
15 provide  aliiun  quem  mittas. 

14.  Et  irams  iracundia  Dominus,  dixit :  Non- 
ne  ecce  Aai-on  fiater  tuus  le\itcs  :  Icio  quia 
loquens  loqiietur  iple 

15 &  dabis  verba  mea  in  os  ejus ape- 

riam  os  tuum  ,  &  os  ejus  ,  &  inftruam  vos  qua: 
faciatis : 

16.  &  loquetur  ipfe  tibi  ad  populum,  &  ipfe 
erit  tuum  os  :  tu  autem  illi  ens  quae  ad  Deum. 

Aug.  Locm.  10. 1.      1 7.  Et  virgam  banc  fumes  in  manum  tuam  , 
3. 541.  c.  in  qua  facies  in  ea  figna. 

iJem  Uiut,  21.      18 Port  dies  autem  illos  multos,  mortuus 

341.^.        '     '  eft  rex  ^gypti. 


V  U  L  G  A  T  A     NOVA. 

15.  At  iUe  :  Obfecro  ,  inquit ,  Domme  , 
mitte  quem  miflurus  es. 

14.  Iratus  Dominus  in  Moyfen ,  ait  :  Aaron 
frater  tuus  levites ,  fcio  quud  eloquens  fit  :  ecce 
ipfe  egieditur  in  occurfum  tuum ,  videnfque  te 
lajtabitur  corde. 

1 5 .  Loquere  ad  eum  ,  &  pone  verba  mea  in 
ore  ejus  :  &  ego  ero  in  ore  tuo  ,  &  in  ore  il- 

lius  ,  &  oftendam  vobis  quid  agere  debeatis  :         ^"f-  7' 

1 6.  ipfe  loquetur  pro  te   ad   populum  ,  Si  *' 
erit  OS  tuum  :  tu  autem  eris  ei  in  his  qua  ad 
Deum  pertinent. 

I  7.  Virgam  quoque  hanc  fume  in  manu  tua , 
in  qua  fafturus  es  (igna. 

i8.  Abiit  Moyfes,  &  reverfus  eft  ad  Jethro 
focerum  fuum  ,  dixitque  ei :  Vadam  ,  &  rever- 
tar  ad  fratres  meos  in  ^gyptum ,  ut  videam  fi 
adhuc  vivant.  Cui  ait  Jethro  :  Vade  in  pace. 

J  9.  Dixit  ergo  Dominus  ad  Moyfen  in  Ma- 


19.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  in  Ma 

dian  :  Vade  ,  perge   in  yEgyptum  :  Mortui  funt     dian  -.  Vade,  &  revertere  initgyptum:  Morcui 
enim  omnes  qui  quxrebant  animam  tuam.  funt  enim  omnes  qui  qusrebant  animam  tuam. 

VULGATANOVA. 

io.  Tulit  ergo  Moy-         2.0 Fide  Not.  ii.  Dixitque   ei   Dominus   revertenti  in   JEgyp- 

fes  uxorem  fuam  ,  &  b-  tum  :  "Vide  ut  omnia  oftenta  qus  pofui  in  mana 

lios  fuos  ,  &  inipofuit  eos  fuper  af.r.um ,  reverfufque  tua  ,   facias   coram    Pharaone  :    ego  indurabo   cor 

eft  in  ilgyptum ,  portans  virgam  Dei  in  manu  fua.  ejus  ,  &  non  dimittet  populum. 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

11.  Dicefque  ad  eum  :  Ha;c  dicit  Dominus: 
Filius  mens  primogenitus  Ifrael. 

1 ; .  Dixi  tibi  :  Dimitte  filium  meum  ut  fer- 
viat  mihi ;  &c  noluifti  dimittere  eum  :  ecce  ego 
interticiam  tilium  tuum  primogcnitum. 

14.  Cumque  eflet  in  itinere ,  in  diverforio 
occurrit  ei  Dominus ,  &  volebat  occidere  eum. 

2. 5 .  Tulit  illico  Sephora  acutifllmam  petram  , 

&  circumcidit  prsputium   filii   fui ,    tetigitque 

Stecit  ianguis  circumcilionis  infantis    pedes  ejus,  &  ait:  Sponfusfanguinumtumiliies. 


T  u-   „-   T       i2.  Haec  dices  Pharaoni  :  Uxc  dicit  Domi- 
JO.  ?.  nus  :  Films  meus  pnmogenitus  ilrael. 

23.  Dixi  tibi  :  Dimitte  populum  meum ,  ut 
ferviat  mihi;  tu  autem  noluilti  dimittere  eum  : 
ecce  ego  occidam  filium  tuum  primogcnitum. 
.          a  „  .       24..  Et  fadum  eft  in  via,  ad  refeftionem  ob- 
ixod.t.  3.424,/.  viavit  ei  Angelus,  6c  quxrebat  cum  occiaere. 
25.  Et  aflumpto.Sepphoracalculo,  circumci- 
dit prxputium  filii  fui ,  &  procidit  ad  pedes  ejus , 

&     dixit        ^        ■       ■'  ■  ■  --r.     :.    :  _r    _  .: 

mei. 

26.  Et  receftit  ab  eo  ,  propter  quod  dixit 
Defiit  fanguis  circimicilionis  infantis 

NoTiE    ad    Vers 


26.  Et  dimifit  eum  poftquam  dixerat :  Spon- 
fus  fanguinum  ,  ob  circumcifionera. 


v.tite  ,  i^  ego  afiriam  os  tuum  ,  ^  iitjlrti.^m  te  qux  locutuiiis 
ts.  Gaud.  Biix.  fer.  z.  col.497.  a.  i^s  aperiam  cs  tniini , 
{J  infpiralid  ,  qux  detects  hqui.  Mfs.  siiam  Alex.  &  Oxon. 
cum  editt.  Aid.  &  Compl.  ferunt  ,  «  yw/we^?  ?.a>HCa;.  Pro 
i/ifpirah  autem  ,  omnes  confianrer ,  ci-^Uoi^KCar.  Aquila  , 
•fwTiVai  ,  iiltimiiiabo ,  Symm.  uVc/f.'^m,  comnmijlrabo. 

If.  ,ij.  Hieron.  in  Ifai.  6.  to.  3.  col.  65.  a.  Obfecro, 
Domifte  ,  non  fum  dtgntu  ,  provide  nlium  qnem  mittas  ,  Ji- 
'je  ,  inquit ,  ut  in  }iehrxo  legiiur  ;  Mitie  quem  miffrtrm  es  : 
iimiliter  in  ep.  ad  Gal.  to.  4.  col.  224.  f.  &  cpift.  ad  Da- 
maf.  to.  5.  col.  J22.  c.  f.  Provide  alium  quem  mittas.  Or. 

Vrecor ,  Domine  ,  eltge  alium  qui  puffit ,  quem  mittes. 

If".  14.  Gr.  poft  hoc ,  iracnndt.i  Dominus ,  addit ,  sVj 
MarciiK  ,  in  Moyfen ;  cxtera  concordant. 

^.  IC.  Ita  Gr«ec.  habet  ,  nili  quod  ante  o^m.?»i ,  po- 
nit  ,  J,  iyoi,  ^  ego  i  S(.  in  fine  ,  ■sm.iQiU ,  Jacietis  ,  pro 
faci.ttis. 

t-  iS.  Totidem  verba  in  Grorco  ,  nill  quod  priora  fie 
invettuntur  ,  Kal  mlk  cc;  Mjv^ii  ,  it  ipfe  tibi  loquetur. 
Eadem  refert  Aiiguft.  infra,  qusft.  17.  col.  426.  d.  Trater 
tuus  loquetur  tibi  ad  populum  ;  deinde  :  erit  os  tuum  ,  ^  tu 
till  quj:  ad  Deum:  &  qu.cft.  25.  in  Levit.  col.  JOO.  C.  Ipj'e 
tibi  qux  ad  populitm  ,  tti  illi  qttx  ad  Deum. 

ifiY ,  «H"  -'  ■^?  yj'f'  '"  '  ^^'  "'  '"  L^t-  ^'  virgam  ift.vn  , 
iferfam  tn Jerpentem  ,  Jumes  in  manu  tua,  &c.  Addit  Au- 
guft.  Diii  pojjet :  In  qua  facies  figna  ;  aut  certe  :  Virgam 
hanc  fumes  in  manum  tuam  ,  &  facies  in  ea  figna.  K«/u' 
vera  atrumqtie  diiliim  efi ,  Jolita  locutione  Saipturarum. 

Tf.  18.  Ita  in   Grsco. 

It.  19.  Eadem  funt  in  Gra:co. 

Tt.  20.  Gr.£C.  lie  pergit  : 'Ai-a^aCitV  As  McfuoH?  i-i'^v  yu~ 
ca'iita,  |t,  T«7ra;J,'a,  dtsCiCdisv  clv'ja  sVJ  tk  fajoil'uv.a  ,  ij 
sVsVfs4"  «'5  Ai'^niTTC»,  &c.  qu»  Auguil,  qusft,  IZ.  in 


ONE  M     ANTIQUA  M.  . 

Exod.  to.  J.  col.  42 J.  e.  memorat ,  dicens :  Mojtfes  uxorem , 
^  infantes  fitos  impOjUit  vehicuUs ,  ut  cum  ets  in  j^gjp- 
turn  pergeret. 

Tf.  22.  Grace.  Si)  J'l  ifTi  to  <I>af«i' 'T;;;  TfajroTo- 

xo'i^a'Icfaii^.  Similiter  Hilar.  1.  12.  de  Trin.  col.  11 19.  a. 
Filius  primogenitus  meus  Ifrael.  Item  Ambrof.  1.  2.  de  Cain 
c.  2.  to.  I.  col.  208.  b.  Rufinus  1.  2.  de  bened.  Parr. 
col.  10.  b.  &  Au(5l.  op.  imp.  in  Maiih.  p.  27.  d.  IJrael  pri- 
mogenitits  meus. 

t.  2;.  Similia  Gruecum  habet,  prxter  fequentia  :  E7x« 
cT/  cc(,  dixi  autem  ^//'i ,  pauloque  pofl,  t!  ^=.  tr  ^»  jSt-Vs/ 
f^a"o?£r'ai  ai'^t?  ,  o^a  ^'f  i^/oi  a-^oKTSrco  ,  &c.  Siqtiideit» 
igititr  nolis  dimitteie  eos  ;  "Vide  igitur  ego  interficiam  ,  &c. 
At  in  Mf.  Oxon.  &  Aid.  edit,  ci)  /e  yx  e Sif'^ir ,  tu  autem 
nelebas.  In  Mf.  Alex. /<«  fo'»ii,  non 'jis ,  ut  fupra.  Apud 
Cadiod.  in  Pf.  2.  p.  18.  a.  Dixi  tibi  :  Dimitte primogenitum 
Jilium  meum  Ijrael ,  •^  nolitijli. 

V.  24.  Grjec.  initio  habet,  i^sviltt  ^i  jfaBttmejl autem, 
pro  ^failitm  efl ;  fubinde  ,  eV'  tw  -/.xrcty^v^ttlt ,  in  diverfo' 
rio  ,  loco  ad  refetlionem ;  &  poft  Angelas ,  addit  Ki/fiV  ,  Do- 
mini ;  citera  ut  in  Lat.  Augull.  infra  pro  cbviavit ,  legit , 
occurrit,   Graec.  ctnH.THSsi'. 

t.  2J.  Ita  e  GrjEco  ,  verbum  e  verbo.  Tertul.  1.  contra 
Jud.  c.  2.  p.  1 56.  c.  hue  alludit ,  dicens  :  Films  Mojr/f  at 
atigelo  pr.efoc.%tns  fuijfet  ,  /i  no»  Sephora  mater  ejus  calculo 
py.cputium  infiniis  circumcidijjet.  Similiter  Philaftr.  Brix. 
1.  dehxref.  col.  716.  h.  Accepto  calcttlo  ,  circumcidit  pneriitn 
maur  ejus. 

■j^.  26.  Ad  verbum  e  Graeco,  nifi  excipias  unum  dejlit , 
pro  quo,  f'r»'.  Auguft.  infra  ,  col.  42  J.  i.  ftetit  jangitis , 
■  &c.  In  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Compl.  additur,  0  i-zfsM;,  poft 
hoc,  recfJUt  ab  eo :  quam  vocem  angelus,  addere  videtur  Au- 
guft. infra  ,  dicens  :  Quidftbi  velit  ideo  recejjijfe  angelum  , 
Sec.  hem  Phi'aftr.  Biix.  ubi  fup.  Cujusvifujangttiins  lUict 
retejjit  ab  ni!:m  angelus. 


LIBER     EXODI.     Cap,   V. 


V  J  L  G  A  T  A 

2.-J,  Dixit  antem  Dom'inus  ad  Aaron  :  Vade  in 
occurfum  Moyfi  in  defeitum.  Qui  pcrrexit  obviara 
ci  in  montem  Dei ,  &  ofculatus  eft  cum. 

1 S.  Narravitque  Moyfes  Aaron  omnia  verba  Do- 
mini quibus  miferat  eum  ,  &  figna  qua;  mandaverat. 


'45 


NOVA. 

30.  Locutufque  eft  Aaron  omnia  verba  qus  di- 
xerat  Dominus  ad  Moyfen  ;  &  fecit  figna  coram 
populo  , 

J  I.  &  credidit  populus.  Audieruntque  quod  vi- 
fitaflet  Dominus  filios   Ifrael  ,    &   quod   refpexiflet 


io.  Veneruntque  fimul ,  &  congregaverunt  cunc-    atttidionem  illorum  :  &  proni  adoraverunt, 
tos  feniores  filiorum  Ilraci. 


CAPUT     V. 

VULCATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

I.  T)  Oft  hsc  ingrefli  funt  Moyfes  &  Aaron  ,  i Dimitte  populum  meum  Ut  ferviat   mi-     ■^"''-  'h  '"'P-  >" 

A    <&:  dixerunc  Pharaoni  ;  H^c  dicit  Domi-  hi  in  delerto.                                                                    MaiJj.  ham.  5.  p. 

rus   Deus  Ilraci  :   Dimitte  populum  meum  ut  ^^"    ' 

facriScet  mihi  in  deferto. 

i.  At  ille  refpondit  :  Quis  eft  Dominus ,  ut        2 Dominum  nefcio  ,&  Ifrael  non  dimitto.   J'-mhr.inPf.nZ, 

audiam  vocem  ejus,  &  dimittam  Ifrael?  nelcio  lijj.a. 

Dorainum  ,  &  Ifrael  non  dimittam. 

J.  Dixeruntque  :  Deus  Hebrsorum  vocavit  3 Tlibus  ciiebus  amblllabimus  ,  ut  epule»     ^'"ir.  jV>  I/«,  9, 

tios ,  ut  eamus  viam  trium  dicrum   in   folitudi-     mur  Domino  Deo  nolti'0 1403. n. 

rem  ,  &  facriticemus  Domino  Deo  noftro  :  ne 
forte  accidat  nobis  peftis  aut  gladius, 

Vulcata     nova. 

4.  Ait   ad  eos  rex  j^gypti  :  Quare  Moyfes  &  7.   Nequaquam   ultra   dabltis  paleas  populo  ad 
Aaron  follicitatis  populum  ab  operibus  fuis  ?  ite  ad  conficiendos  lateres ,  licut  prius  :  fed  ipfi  vadant 
onera  veftra.  &  coUigant  ftipulas. 

5.  Dixitque  Pharao  :  Multus  eft  populus  terr.-E  :  8.  Et  menfuram  laterum,  quam  prius  faciebant 

videtis  quod  turba  fuccreverit  :  quanto  magis  fi  de-     imponetis  fuper  eos,  nee  minuetis  quidquam  :  vacant  '■--' 

deritis  eis  requiem  ab  operibus  >  enim  ,  &  idcirco  vociferantur  ,  dicentes  :  Eamus    & 

6.  Prscepit  ergo  in         6 8.   Vide  Not,  facrificemus  Deo  noftro. 

die  illo  pra-feAis  operum  9.  Opprimantur  operibus  ,   &  expleant  ea  :  ut 

&.  exaitoribus  populi ,  dicens  :  non  acquiefcant  verbis  mendacibus. 

VULGATA     NOVA.  VeRSIO     ANTIQUA, 

10.  Igitur  egreffi  prsfecti  operum  &  exac-         10.....  &   dicebant  ad  populiim  ,   dicentes  :     Aug.  lccM.il, 

tores  ,  ad  populum  dixerunt  :  Sic  dicit  Pharao  :     Ha:c  dicit  Pharao (.  5.  H'-/» 

Non  do  vobis  paleas  : 

Vuigata     nova. 

11.  ite  ,  &  colliglte  ficubi  invenire  poteritis ,  nee     agis  contra  fervos  tuos  ? 

minuetur  quidquam  de  opere  veftro.  16.  Palea;  non  dantur  nobis  ,  &  lateres  fimiliter 

11.  Difperfufque  eft  populus  per  omnem  terram  imperantur  :  en  famuli  tui  flagellis  caxlimur    &  in- 

^gypti  ad  colligendas  paleas.  juft^  agitur  contra  populum  tuum. 

I  J.  Prsfefti  quoque  operum  inftabant ,  dicentes :  17.  Qui  ait  :  Vacatis  otio  ,  tSc  idcirco  dicitis  : 

Complete  opus  veftrum  quotidie  ,   ut  prius  facere  Eamus  ,  &  facrificemus  Domino. 

folebatis  quando  dabantur  vobis  pales.  18.   Ite  ergo  ,  &  operamini  :  pale.-e  non  dabun- 

14.  Flagellatique  funt  qui  pra;erant  operibus  fi-  tur  vobis,  &  reddetis  confuemm  numerum  laterum. 
liorum  Ifrael ,  ab  exaftoribus  Pliaraonis ,  dicentibus  :  19.  Videbantque  fe  pra:politi  filiorum  Ifrael  in 
Quare  non  impletis  menfuram  laterum  ficut  prius  ,  malo  ,  eo  quod  diceretur  eis  :  Non  minuetur  quid- 
nec  heri ,  nee  hodie  ?  quam  de  lateribus  per  iingulos  dies. 

15.  Veneruntque  pr.-epofiti  filiorum  Ifrael,  &  io.  Occurreruntque  Moyfi  &  Aaron,  qui  fta- 
vociferati  funt  ad  Pharaonem  ,   dicentes  :  Cur  ita  bant  ex  adverfo  ,  egredientibus  k  Pharaonc  : 

VuLGATA      NOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

1 1.  &  dixerunt  ad  eos  :  Videat  Dominus  &  zi Vident  Deus  VOS  ,  &  jlldicef  ,  quonbm      J^ug.  lociit,  Jj. 

judicet ,  quoniam  fcetcrefeciftisodorem  noftrum  exfccrabileiTl     fcciilis    odoi'Cm    noftriim     pjlam  H'-/- 

coram  Pharaone  &  fcrvis  ejus ,  &  prsbuiftis  ei  Piiiraone ,  &  palam  fervis  ejus ,  lit  daretis  "la- 

gladium ,  ut  occideret  nos.  dium  in  manibus  ejus ,  ut  occidat  nos. 

NoT^AdVersIONEM     ANTIQUA  M. 

Tf.  I.  Itidem  Graece ,  practer  unum  infriQiec, ,  feft.i  ee-  ce fanclct urn  ,  ^iiiiikibant  :Dimitle populum  Vet .,  tit  eamus 

lebrent ,  loco  /er^iat.  ^  Jerviumns  Doinino   Deo  nojho, 

Tlf.i-  Grace.  Oj/V.  tlSarii  Kuftm  ,  &c.  N«i  novi  Do-  fir.   10.  Ita  Augi.ift.  e  Graeco  ,  verbum  de  verbo  ;  Oh,)»» 

minitm  ,  &c.  ut  fup.  _^  ..    ,       .,  lociitionem  ,  inquit ,  prgnit  Laiimmi  iinerpretari. 

If.   5.  Grjec.   n«fK'(2oV-3'«  •"'''    »'■'^'1'  Te<w»  i\U(fu!r  c'i  If.  II.  In  Grxco  primiim  ,  Kai  £;Va»  di'lcTi  ,   ^  dixf 

I'w  ifvjMt ,  07rw5  ^tJQuin^y,  &c.  Ut  in  Lat.  liimns  igitur  runt  eis  ;  reljqua  qtiadiant ,  li  excipias  ultima  ,  S^Stx:  fcfi- 

•utitm  trium  dievttm  irt  defeytiun ,  tit  jacrtjicemus ,  &c.  Ea-  tpctiay  a';   rci;  x^^/-*?  «i'''?  »    ccT/^y.Tshm  h'jU.?^'  quae  verba 

tlem  memorat  Auguft.  quaert.  1  5.  in  Exod.  dicens  :  Pharao-  Augufl.  reddi;  his :  Dare gladium  in  m.tnns  ejus  ,  v.t  occid.tt 

ni  dicitur  ,  qttod  trittm  dierum  iter  exire  veilent  in  dejertttm  tios  ;   hoc  addito  ,  ^i:  enim  bahet  Gracus  :  turn  (Ic  pergit : 

immoUre Deo  (no  ex  matidato  ejus.  taii/ius  antem  ait  ^   tjitent  prooptimo  hgehamits  :  Ut  da;eris 

't'jtr.6 8.  Hue  redeunt  quae  Ambrof.  in  Pr.  4f .  to.  I,  gladium  in  manibus  ejus;  qut  folirdjjnus  ,  inquit,  nuUct 

col,  955.  c.  dicit  :  idea  rex  .'^gyptic^um  augeri  jjlbebat  mt^  interpretationis  necefjit.tte  jatltts  eft  ,  tjuia  in  Gr.ico  non  W?. 

merum  laterum  ,    y  cittera  onera  ]udsar:iin  ,  ne  cognofcerent  Hanc  autem  lectioiiem  reti:iuimus  licet  vitiulam  ,  qria  in. 

Veam ,  5^ cultuijacro  vacmtrtt ,  o^enjits  iUy/i  ^  Aaro» ijt>-  fam iUam  yeiiionem  Latiuam inquirimus ,  quae  cateiis  prx- 

Tom.  I.  T 


146 


LIBER     EXODI.     Cap.   VI. 


Versio   antiqua. 
jag.jiup.j^.i»     22 quare  afflixilH  popiilum  hunc  5  &  ut 

lx,d.  I.  i.  416,  a.  q^^iJ  j^^g  j^'^^  ; 


25.  Ex  quo  enim  intravi  ad  Pharaonem  loqui 
in  tuo  nomine ,  in  hunc  populiim ;  &  non  libe- 
rafti  populuxn  tuum. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam 


VULGATA     NOVA,' 

11.  Reverfufqae  eft  Moyfes  ad  Dominum  ; 
&  ait  :  Domine  ,  cur  afBixifti  populum  iftum  > 
quare  railifti  me  ? 

Ex  eo  enim  quo  ingrelTus  fum  ad  Pha- 


raonem ut  ioquerer  in  nomine  tuo  ,  atflixit  po- 
pulum tuum  :  &  non  liberafti  eos. 


firehatttr  ab  Aujuftino.  Hieron.  in  Ifai.  66.  to.  5.  co!.  joj. 
d.  lie  legit :  Dkutitijiii  Mi^yji  U  Ao'on  :  VtdcM  Drus  vos  ,  ^ 
jrtduet  ,  qHii\  abem:nnhtlem  feciflii  cd.'rem  n  •firttm  cirrctm 
I'haraone ,  ut  daretur  gLidiiti  jn  majtitt  ejus  ,  ^  interf- 
teret  no!, 

Tt^.  22.  Ad  veibum  e  Grzco. 


't.  1  ?.  Ka!  dp'  i  ■s-fTTopfi'/Kto  (  Mf.  Oxon.  cum  editt. 
Aid.  &  Compl,   «/cTTETcpei^ai )  "Tfa;  i>a.Fa-2  ?a?Hcai  sVI  tm 

fup.  Fr  ex  quo  ivi  ad  Pharaonem  /td  Itujtiendittfl  in  tuo  no- 
mine ,   affixit  populum  hunc ,   C?  "">  I'berajii ,  &c 


CAPUT      VI. 


Aug.  Veeiit,  14, 
3-  i-t^-i- 


Amir. 
Ca'n  ,  c. 
tlO.i.f, 


I.  T~X  Ixitque  Dominus  ad  Moyfen  :  Nunc  vide- 
I  -/  bis  qua;  fafturus  fim  Pharaoni  :  per  manum 
enim  fOrtem  dimittet  eos ,  &  in  manu  robufta  ejiciet 
illos  de  terra  fua. 

i.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens  : 

Versio    antiqua. 

4. Stanii  teftamentum  meum  ad  illos ,  ita 

ut  darem  illis  terram  Chan  \nxcrum ,  &  terrain 
quam  incoluerunt ,  in  qua  &  incoluerunt  in  ea. 

jf      5 ejo  exaudivi  gemirum  filiorum  ilirael , 

I.  quomodo  yEg}-ptii in  ler\itutem  deprimunt  eos : 
&  memor  fattus  fum  teftamenti  mei. 

6.  Vade  ,  &  die  filiis  Ifrael  :  Eso  Dominus , 
&  educam  vos  de  potentia  ,£e)'ptiorum  ;  &: 
eruam  vos  de  fer\inre  eorum  :  &.  liberabo  vos 
in  bracliio  excelfo ,  &  judicio  magr.c. 

7.  Et  iiimam  vos  mihi  in  plebem ,  &  ero  vef- 
ter  Deus  :  &  Itietis  quoniam  ego  fum  Dcmir.us 
Deus  vefter  qui  educam  vos  de  potentia  Agyp- 
tiorum : 

S.  &  inducam  vos  in  terram ,  in  quam  ex- 
tendi manum  meam 


LGATA       NOVA. 

Ego  Dominus 

3.  qui  apparui  Abraham  ,  Ifaac,  Scjacob  ,  in  Deo 
omnipotente  :  &  nomen  meum  A  o  0  n  a  1  non  indi- 
cavi  eis. 


Aug.  Zoeut,  l6.  t. 


VUIGATA     NOVA. 

4.  Pepigique  foedus  cum  eis  ,  ut  dai'em  els 
terram  Chanaan ,  terram  peregrinationis  eorum , 
in  qua  fuerunt  advens. 

5 .  Ego  audivi  gemitum  filiorum  Ifrael  ,  quo 
iEgypcii  oppreflerunc  eos  :  &  recordatus  fum 
pafti  mei. 

6.  Ideo  die  filiis  Ifrael  :  Ego  Dominus  qui 
educam  vos  de  ergaftulo  j£gyptiorum  ,  &  eraam 
de  fervitute  :  ac  redimam  in  brachio  excelfo  ,  6c 
judiciis  magnis. 

7  .  Et  alTumam  vos  mihi  in  populum  ,  &  ero 
vefter  Deus  :  &  fcietis  quud  ego  fum  Dominus 
Deus  vefter  qui  eduxerim  vos  de  ergaftulo  iE- 
gyptiorum  : 

)j.  &  induxerim  in  terram  ,  fuper  quam  leva- 
vi  manum  meam,ut  darem  earn  Abraham ,  Ifaac, 
&  Jacob  :  daboque  il.am  vobis  poiTidendara ,  ego 
Dominus. 

9.  Narravit  ergo  Moyfes  omnia  filiis  Ifrael  : 
qui  non  acquievenint  ei ,  propter  angnftiam  fpi- 
ritus ,  &  opus  duriirunum. 

NOVA. 

jEgypti ,  ut  dimittat  filios  Ifrael  de  terra  fua. 


Tlieyon.  in  Etec^. 
44.  /.  }.  igij.  c. 


9.  Et  locums  eft  Moyfes  fic  ad  filios  Ifrael : 
&  non  exiudierunt  Moyfen,  a  defeclione  ani- 
mi ,  &  ab  openbus  duris. 

V  U   L  G    A  T  A 

n.  Locutufque  eft  Dominus  ad  >Toyfen  ,  dicens  : 

11.  Ingredere  ,  &  loquere  ad  Phar.ionem  regem 

Versio    antiqua. 

12.  Locutus  ef.  Mojfes  in  confpedu  Domi- 
ni ,  dicens  :  Ecce  filii  Ifriel  non  audienint 
me  :  &  quomodo  audlct  me  Fharao  J  ego  au- 
tem  fum  tardi  fermonis. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

t.  6.  Sic  eft  in  Graco  ,  nifiquod  poft  $aA;??  ,  raJe  , 
deeft  e;  ,  addiiurque  rna-r ,  dicens  ,  poft  IJraU  ;  &  loUi- 
tur  vuxfor«m,  yod  hanc  fervitute  ;  in  edit,  tamen  Aid. 
hahetur  Aixsi'a?  aWiV.  Voiautem,  Ar»as-:.'a«,  qux  apud 


Vulgata   nova. 
II.  Refpondit  Moyfes  coram  Domino  :  Ecce 
filii  Ifrael  non  audiunt  me  :  &  quomodo  audiet 
Pharao ,  prxfercim  c&m  incircumcilus  fim  labiis  » 


Tt.  4.  Ita  in  Graco  ad  verSurn ,  praeter  unum  ^  ,  quod 
deeftpoft  vccem  Cb.inan.^hriim.  Ad  hoc  autem  .  in  qua  ^ 
incohtcYitnt  in  ea ,  adait  Auguft.  Stc  enim  hahet  GrxctiS : 
qncd  utique  ,  inquit  ,  ^  in  Gr^tca  lingua  .lb  ttrde  videtur 
Tonare  i  l^  tamen  LXX.  Interp.  autiortr.K  tanta  ej}  ,  q^fi-s  ita  h- 
qui  non  figuit.  Qj^id  enim  ,  'iS  fen.  us  hic  Luet .'  Oiiudji  nul- 
lus  ejl ,  ipQi  hctitio  r;otanda  eji.  Animadveitendum  etiam 
eft,  inquit  Nobilius ,  fe.e  folere  Lacine  reddi  ,  incolere , 
quod  Gracce  eft ,  ^hkxu,  ,  &  lignificare  habiiaiionetn  mo- 
re advenic  &  peregtini. 

If.  5.  Eadem  funt  in  Grarco ,  pr«tcr  duo,  JV  quern ,  pro 
quomodo  ,  ic  in  fine,  v/aut  veflri ,  loco  m«.  Acin  editione 
Compl.  legitur  ,  i;i  A'-/v-!r'lni,  qu^  yfgyptii ,  &  th-;  /la^-.!- 
x«;,«»,  lejl.mienti  mei.  Auguft.  locut.  2J.de  Exod.  co.  5. 
col.  ;4Z.a.h£caii  :  Qimdhat't  Laitnxs  :  Exaudivi  gemi- 
tum filioram  Ifrael ,  quemadmodum  jEgyptii  affligerent 
cos  •-  Grxcus  habet ,  za'aAy>B)'Tflu  ,  quod  interpretari  pojjet  , 
in  fervituiem  redigunt  eos;  nam  uno  verbo  nonpotep,  in 
Mf.  Alex,  ustraJ i>,u}i ,  in  edic.  Compl.  nznJ «/ir'io. 


Ambrof.  vertitur  potentia  ,  melius  redderetur  ifta,  domina- 
tions ,  vel  imperio.  ^       _        .    ,     ,        » 

t.  7.  Grace.   Ka!   M-^t/xa:  jVwtm  t'fixj  yaitjuol.....  Xf 

7/a'(^!<a£,  'cT/ f  7i  Kt'fio; iiiai,-,ct.-i!.»  vfikh  TV!,  t-nlnJ  V- 

va.s'.Mi  ,  &c.  £(  jumam  mihi  tpfi'uos  populum  mihi Jj 

cognofcetis  ,  quia  ego  Dominus educens  zosdeiominatio~ 

ne  ,  «cc.  In  edit.  Compl.  Ka)  Ai!4c/<*  iinii  ifinuT^  e.'« 
AaoV  ,  ut  fup,  apud  Ambrof. 

If-.    8.  Ad  verbum  e  Graeco.     ^     _  ,       ,        . 

#■.  9.  Gra:c.  'E;^i^nl:£  /s  Maiuc!!'?  ovtu  to7?  f'lo";  TcfexJi" 
X.  ei-'x  f.Qfiw^i  Mi.fcn  ktJ  t«;  o'>i7o4i'X'»5  .  &c.  ut  fupra. 
Locutus  eflautem  Moyfes Jic filiis  lirael :  y  non  exandieuint 
Moyl'en  pr.e  pyillanimitate  ,  &c.  Auguft.  addit  fup.  £«»- 
dieriint ,  ai^ ,  non  audierunt, 

t-  12,  Gr*c,  'EAaAifoe  S^i  tiuuw  <'"«>■"  Ki/^.V  ,  as- 


LIBER     EXODI.     Cap.    VI. 

VULGATA       NOVA. 


47 


V- 

a6.  J. 

i.i'.»r. 
5.1. 

\.V.tr. 
4,.  14. 


I .  Viir, 
€.    I.  tJ 

3.19.  e; 

a6.  57. 
I.  Par. 

<;.  2.  sj 

3V    12. 


15.  Locutufquc  ell  Dominus  ad  Moyfeii  &  Aa- 
ron ,  &  dedit  maiidatuni  ad  tilios  Ifrael  ,  ci  ad  Plia- 
raonem  regem  /Egypti ,  ut  educcieiit  lilios  Ifiael  de 
terra  .■Egvpti. 

i^.   Kli  fuut  pnncipes         14....  i  8.... -o.  Fide 
domonim     per    tamilias    Not. 
fuas.   Kilii  Ruben  primo- 


ties. 


I  p.  Filii  Merari  :  Moholi  &  Mufiths  cognatlo 
nes  Levi  per  familias  fuas. 

10.  Accepit  autem  Amram  uxorcm  lochabed  pa- 
truelem  fuam  :  qu,£  peperit  ei  Aaron  &.  Moyfen.  Fue- 
luiitque  anni  vit.E  Amram  ,  centum  trigima  fcptem. 

i  1 .  Filii  quoque  Ifaar  :  Core  ,  ik.  Ncplieg  ,  & 


geniti  Ifraelis  :  Henoch  &  Phallu,  Ilefion  &  Char-  Zechri. 

mi  :  2. 1.  Filii  quoque  Oziel  :  Mifael ,  &  Elifaphan  ,  & 

I  s .  he  cognationes  Ruben.  Filii  Simeon   :    Ja-  Sethri. 
mud  &  Jamin  ,  &  Ahod  ,  &  Jachin  ,  &  Soar  ,  &  i  j.   Accepit  autem  Aaron  uxorero  Elizabeth ,  fi- 

Saul  tilius  Chananitidis  :  h.t  progenies  Simeon.  liam  Aminadab  ,  fororem  NahafTon  ,  quje  peperit  ei 

1 6.  Et  lic-EC  nomina  filiorum  Levi  per  cognationes  Nadab ,  S<.  Abiu  ,  &  Eleazar ,  &  Ithamar. 
fuas  :  Gerfon  &  Caath  &  Merai'i.  Anni  autem  vita;  14.  Filii  quoque  Core:  Afer  ,  &  Elcana,  &  Abia- 

Levi  fuerunt  centum  triginta  feptem.  faph:  ha;  func  cognationes  Coritarum. 


Lobni  &  Semei  ,  per  cogna- 


I  7.  Filii  Gerfon 
tiones  fuas. 

1 8.  Filii  Caath  :  Amram  ,  &  Ifaar  ,  &  Hebron  , 
&  Ozicl :  anni  quoque  vita;  Caath  ,  centum  tngintd 

VuLGATA     NOVA. 


15.  At  vcio  Eleazar  filius  Aaron  accepit  uxorem 
de  tiliabus  Phutiel  :  qua:  peperit  ei  Phinees :  hi  I'unt 
principes  familiarum  Leviticarum  per  cognationes 
fuas. 


Versio    antiqua. 

S.6.  Ida  eft  Aaron  &  Moyfes ,  quibus  pri-        2.6.  Hi  funt  Aaron  &  Moyfes ,  qiiibiis  dixit  Aug.ltcut.iZ.,, 
cepit  Dominus  ut  educerent  filios  Ifragl  de  ter-    eis  Deus ,  Ut  educant  filios  lirael  de  terra  X-Z)'?-  5-  5-t*-  ^» 

ra  jEgypti  per  tunnas  fuas.  ti 

Vulgata     nova. 

17.  Hi  funt,  qui  loquuntur  ad  Pharaonem  regem     in  terra  jEgypti. 
.Sigypti,  ut  educant  filios  Ifrael  de  jtgypto  :  ifte  19.   Et  locurus  el  Dominus  ad  Moyfen,  dicens  : 

Ego  Dominus :  loqueie  ad  Pharaonem  regem  ;l.g)p- 
ti ,  omnia  qux  ego  loquor  tibi. 

Versio    antiqua, 

o Ecce  ego  gracili  voce  fum  ,  &  quoihO' 


cll  Moyfes  &  Aaron  , 

i8.  in  die  qua  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen, 

Vulgata    nova. 
jn.  Et  ait  Moyfes  coram  Domino  :  En  in- 
sircumcifus  labiis   fum  ,   quomodo  audiet    me     do  cxaudiet  me  Pharao  \ 
Pharao  ? 

NoT^E     AD    VeRSIONEM     A  N  T  I  Q  U  A  M. 


Au%-  Zcct'.t.  IJ.  (, 
}.  341.  K 


Ji  a?i07o;  t-'/i..  Lacutu;  efl  a/ttem  Meyjes  coram  Dotmno  ,  di' 

tens «17«  exaud:^ritnr  me  :  ^  qnomjdo  exattdzet  me  Vha- 

rao  ?  "E^o  antemjifte  jermotte  fum.  Obfervat  cdam  Hieron. 
I'up.  pro  hoc  ,  igo  aiftemjitm  tardt  jcrmunis  ,  LXX.  dixillc  , 
'Eyuj  0^^  -v^l'^  s'/j  ,  ijuod  meliits  y  inquir ,  h.rbetHr  in  He- 
brxo  :  T^a  a'ttem  inC!reHmct,us  urn  lahtis.  Auguft.  locut, 
17.  de  Exod.  to.  5.  col.  541.  a.  legit  :  £^0  enim  inelaq:iens 
fum  ,  addirque  ;  wc-;;;,  dixit  Gracns  ,  »0«  iwperiuis  ,  quaft 
•t^afH^  .  ve.  ^.Taic  =i;t:c. 

Tf.  14 &c.  Hue  redcunrqiti  Auguff.  ait,  quatfl.  15'. 

in  Exod,  to.  X.  col.  426.  b.  Sacrament;  locum  effc tjnod 

Scripturavclrm  OTigincm  M'-'Ji  dejnonfirarc .iprimogenito 

Jacoi'  ,  id  ejl  ,  Ruhen  ,  pra^cuies  ctepit  ,  iride  ad  Simeon  , 
inde  ad  Levi;  ultra  prcgrcjfa  non  eft  ,  quoniam  ex  Levi  Moy- 
fes. 

t.  l8.  Auguft.  quseft.  47.  in  Exod.  to.  5.  col.  455.  c. 
d.  ait  ,  Scripturam  commemoraie,  Caath  filium  Levi  , 
avum  Moyji  .,  cumavo  fuo  Jacob  iniraffe  in  ^gjplum  ■,  dice- 


reque  ,  etim  vixtjje  annos  centum  triginta.  Nunc  tamcn 
Gtdcce  legitur  :  Kai  tx  sth  th;  ^a-ii'?  K««7 ,  iKx'ly  tC^cc- 
xiv'JccTf.ia  5  TM.  Et  anni  vita  C.tath  ,  centum  triginta  tres  an- 
ni i  fed  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  limpliciter  ,  sx»to»  tC*»- 
xocra  Ttm  ,  centum   ti-iginta  anni. 

Tt.  20.  Grxce  :  Ti  Ai  e'in  iHi  ^ms  'AfiCpifi  ,  snaroV 
rC.tKK:KxSt.'o  STH.  Anni  autem  vttx  Ambram  ,  centum  tri- 
ginta duo  anni.  Auguft.  veto  dicit  ,  qusft.  47.  in  Exod. 
to.  3.C0I.  45J.  d.  Patrem  Moyji  Ambram  centum  triginta 
feptem  annos  zixijje.  Et  veto  in  Ml'.  Oxon.  ac  in  editt.  Aid. 
&  Coinpl.  exftat ,  (x«tbi'  Texxx.m'iai-!r7x.  In  Mf.  Alex.  Te<«- 

XOfT«?^    IVjf. 

Tf.  2S.  Addit  Augxift.  in  fine  :  Sic  enim  habet  Grxcus  , 
ad  banc  fcilicet  Locutionem  ,  qmbus  dixit  eis  Deus :  quae 
Grjcca  eft  ;  ira  quoque  legimus  apud  LXX.  qui  e.iam  in 
caeteris  conveniunt  cum  Latino  ,  nili  quod  initio  ferunt , 
oyTo;  ,   ifte  ,  pro  bi  funt. 

t.  30.  Eadem  rurfus  habet  Auguft.  quaeft.  16.  in  Exod. 
to.  3.  col.  426.  c.  quibus  refpondeni  G;a;ca  ad   verbum. 


CAPUT     VII. 


Vulgata    nova. 

i.T^Ixitque  Dominus  ad  Moyfen  :    Ecce 
I  J  conftitui  te  deum  Pharaonis  :   &  Aa- 
ron frater  tuus  erit  propheta  tuus. 
Sap.  4.       1.  Tu  loqueris  ei  omnia  qua;  mando  tibi  :  & 
*J-  ille  loquetur  ad  Pharaonem  ,  ut  dimittat  tilios 

Ifrael  de  terra  fua, 

3 ,  Sed  ego  indurabo  cor  ejus  ,  &  multipli- 
cabo  ligna  i^:  oftenta  mea  in  terra  .'Egypti , 

NotjE    ad    Versione.m    antiqua  m, 

Tf.  I,  Totidem  verba  in  Grarco.  Novatian.  1.  deTiin. 
p.  1040.  a.  legit  ;  Deum  te  pojui  Ph.iraont  ,  (  Symmach. 
xa7jVH(^«  oi  G^iK  <I>«fai!'  )  Similiter  habet  Hilar,  in  PI.  i  34, 
col.47i.f.  Deum  le pojui  Lharaoni:  at  1.  7.  de  Trin.  col. 
921.  b.  Dedt  te  deitmlharaoni  y  ut  i'upra.  Ambroi.  vero  1. 
I,  de  Cain  ,  c.  i.  to.  i.  col.  i86.  c.  &  1.  J.  de  fide  ,  to.  2. 
90I.  JJ4,  f.  I'ofiii  te  in  deum  Fbaraoiii,  Epift,  vero  28,10, 
iQltt.   i. 


Versio    anti  qua. 

I Ecce  dedi  te  deum  Pliaraoni :  &  Aaron  ji^g, 

frater  tuus  erit  tuus  propiieta.  i.xod. 


3.  Indurabo  cor  Pharaonis  ,  &  implebo  figna   Aug. 
mea  &  portenta  mea  in  i£gypto.  ^■'"''• 


jutji.  16.  «I 
t.  3. 4i£,c, 


fn«^.  iZ.iO 
426.  e. 


1.  col.  904.  b.  &  in  Pr.  118.  to.  I.  col.  I0<S3.  e.  Taciam  u 
sn  deum  regi  I  h.naoni  ,  al.  Pb.irao. 

Tf.  3.  Giaec.  pro  implebo  ,  ponit  -TTM^vrS.mHltiplicahy 
delctque  mea  ,  poll  portenta  ,  <Sc  addit ,  ;r  -/r  A  yv~,a,  iit 
terra  .Egypto.  Mf.  Alex,  habet ,  ^y/^ux  ,  j.  jifx  i  fin  9it  -,r, 
iLQ.  Ad  hoc  autem  indurabo  ,  &c.  addit  Auguft.  ibid. 
Tanijuam  aecejfaria  fuerit  tbdmattj   cordis  Fbaraonsi  ,  ut 


148  LIBER     EXODI.     Cap.   VII. 

VULGATA       NOVA. 

4.  &  non  audiet  vos :  immittamque  manum  meam  s.  Et  fcient  JEfffptii  quia  ego  fum  Dominus  xjui 

fupei-  ;/t!gyptum  ,  &  educam  exercitum  &  populum  cxtenderim  manum  meam  fuper  ^gyptum ,  &  edu- 

meura  filios  Ifrael  de  terra  /Egypti  per  judicia  ma-  xerim  filios  Ilracl  de  medio  eorum. 
xima. 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova, 

Aug.liicut.  jo.f.      6.  Fecit  autem  Movfcs  &   Aaron   Ccut  prx-         6.  Fecit  itaque  Moyfes  &  Aaron  GcutprjE- 
5-  54*-  '•  cepit  illis  Dominus  :  ita  feceiiint.  ceperat  Dominus :  ita  egerunt. 

VULGATANOVA. 

7.  Eiat  autem  Moyfes        7 Vide  Not.  raonem. 

oftogiina  annorum  ,    &  8.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen  &  Aaron  : 

Aaron  oftoginta  trium  ,  quando  locuti  funt  ad  Pha- 

VerSIO     ANTIQUA.  VuLGATA     NOVA. 

Aug.  qiixji.  ly.in     ^ Si  loquenif  vobis  Pharao ,  dicens :  Date        9.  Cum  dixerit  vobis  Pharao ,  Oftendite  fi- 

£«^.».5.417.*.   nobis  iigmim  aut  portentiim  :  &  dices  Aaron    gna:  dices  ad  Aaron  :  Tolle  virgam  tuam ,  & 
fratri  tuo  :  Sume  virgam ,  &  projice  illam  pa-    projice  eam  coram  Pharaone ,  ac  vertetur  in  co- 
lam  Pliaraone ,  &  palam  lervis  ejus  ,  &  erit    lubrum. 
draco. 

Uid.q:ixf.  10.         10 &  projecit  Aaron  virgam  fuam 10.  Ingreffiitaque  Moyfes  &  Aaron  ad  Pha-   P/ 104« 

raonem  ,  fecerunt  ficut  pr^ceperat  Dominus  :  K' 
tulitque  Aaron  virgam  coram  Pharaone  &  fer- 
vis  ejos ,  qui  verfa  eft  in  colubrum. 

ir yide  Not.  u.  Vocavit  autem  Pharao  fapientes  &  ma-    i.  Timi 

leficos  :  &  fecerunt  etiam  ipfi  per  incantationes  4-  2« 
jtgyptiacas  &  arcana  qu^^dam  fimiliter. 

Ang.  licat.  a.       12 &   abforbuit  virga  Aaron   vil^gas   illo-  iz.  Projeceruntque  fmguli  virgas  fuas  ,  qua: 

J4a.  e.  rum.  verfs  funt  in  dracones  :  fed  devoravit  virga  Aa- 

ron virgas  eorum. 

VUXGATANOVA. 

1 ;.  Induratumque  eft  cor  Pharaonis ,  &  non  au-  14.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Ingrava- 

clivit  eos,  ficut  przceperat  Dominus.  turn  eft  cor  Pharaonis ,  non  vult  dimittere  populum. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

tiiJ.  Lfciit.  J4.       1 5 ecce  ipfe  exiit  ad  aquam 15.  Vade   ad  eum  mane  ,  ecce  egredictur 

ad  aquas  :  &  ftabis  in  occurfum  ejus  fuper  ri- 
pam  fluminis  :  &  virgam  ,  qua;  coaverfa  eft  in 
draconem  ,  toUes  in  manu  tua. 

Jill,  locitt,  jy,      16 Dimitte  populum  meum  ut  ferviat  mi-         16.  Dicefque  ad  eum  :  Dominus  Deus  He-  • 

lii  in  delerto  :  &  ecce  non  exaudifti  ufque  adhuc.     brxorum  mifit  me  ad  tc ,  dicens  ;  Dimitte  po- 

NoT.£   ad  Versionem    antiquam. 

/tgilt  Ve:  nmliiplJcareiitnr  ,  Tel  :mpUrtmur  in  j^gyptD,  J'fMuv. 

Tf.  6.  Ad  verbumeGrsco.  Addit  vcro  Auguft.  in  fine:  jf.  ii.  Grsc.  Xvttxi>.iiii  A?  ^a^jti  to?  ot^/ra?  A'yi'v 

Oiiid  drrjfet ,  Ji  non  diceretu)  ;  Ita  ft ceriint  ?  Ez  quidem  in  ra  ,  k,  tk;  fafficty.^i  ,  &c.  CmvocKst  atiiem  PkT,as  fophif- 

Mf.Oxon.  ac  edit.  Aid.  deefl  hoc  ,  ou7a«  i-mUKur.  t.ts  Mgypti ,  iS'jeneficos ,  Sec.  Unde  Auguft.  locut.  32.de 

fr.  7.   Ill  Gracco  (Ic  :  Mcji/cbc  JVe  vi  ituv  i-jltmrnla,.  Si-  Exod.  to.  J.  col. 341.  d.  ait :  Nun  mihi  videntur  fiitis  commo~ 

tniliter  Auguft.  quaeft.  47.  in  Exod.  to  ;.  col.  455,  d.  ait,  de  imerpret.tti  Latsiii ,  icficai;  Pkaracnis ,  til  dicerent,[apen- 

Mtjyfen  oiiogintit  antiortwi  ftttjje  y  ciim  de  y£gyptff  ptfpttltim  tes  ;  sofpoleriim  Japie/ites  dicnntitr.  Potitit  ettttntntitttt!  Jn- 

liier.i'jit.  tnpre! ,  iophidas  dtcere  ,   quem.tm  tiari  eft  qttemadtmdum  id 

■t-  9.  Similia  Grace,  hahei ,  prjeter  irta  ,  'F/4"  sV!  tiir  Latine  dkatur ;  i^  idto  ifto  verhjam  iitimicr  pra  Lathi» ,  Ji- 

yjiv  itxvllw ^  iva.vT.tit  Tm  ,  &c,  Projue  fttper  terramco-  mt  I'hilojophi.itn  dtcimm  .,  tioti   (olttin  Grace  .^  verltttt  eti.tm 

ram  y   Bee.  {oco  projice  ilLtiti  pal.tm  ,  &e.  In  Mf.  tamen  Latitie  i  Sophiflai  appellartitit  Latin.\ritm  li^tcrarttni  chqtten- 

Alexaadr.  ac  edit.  Aldina  ,  ^.'4"  «"'"'  s''''  1^'  ivvUia  tiJUini  aiiilorts.  AuCt.  1.  de  promilf.  apud  Profp.  p.  116.  c. 

Cotnpl.  fi'+oK  «DTn'/ ,  llmpliciier.  Ad  hoc  autem  ,  £1  diets  Magas  vccat. 

Aartn  .•  Auguft.  locut.   31.  de  Exod.  to.  5.  col.   341.  c.  if.  iz.  Sic  iterum  Auguft.  qua:fl.  ii.  in  Exod.  to.   3. 

ait :  Naune  Iccntianis  noftrx  cottfuetiido  pojcclat  ,   ^  qtij-dam  col.  417.  d.  additis  his  :  Si  diilitm  tjfet  :  Abforbuit  dr.t:o 

ijus  iiittgritat ,  «I  ita  dicirttur  :  Si  loquenir  vobis  Pharao  ,  Aaron  virgas  iltorum  ,  inttlligtrtiur  veriis  dr.tco  Aaron  ph.tn- 

dicens :  Date  nobis  fignum  aut  portentum  ,  dices  Aaron  fra-      taftica  ilia  fgmtnia  non  nbjorbuijft  ,  jcd  virga! fid  quo- 

tri  tuo  :  Sume  virgam  ?  Qtiid  trgo  ibi  additum  tft  ,  Sc,  ni/i  ni.tnt  dixit  :  Abforbuit  virga  Aaron  virgas  illorum  ;  dr.ua 

aliqua  froprittatt  loctittonis  lltbrak.t  ,  nam  ntqut  Grxca  tjft  titiqite  potuit  virgas  ahfirhere  ,  non  virga.  Vide  etiam  1.  i(J. 

ji£ri;J«ni- .' Attamen  in  Grzco  hodierno  conftanter  legitur,  de  civit.  Dei  >  c.  43.  to.  7.  col.  453.  e.  Hilar.  1.  7.  de 

Kal  '.fui,  'Axfur.                                                                      ,,  Trin.  col.  911.  b.  ail  :  Draconts  tnagnos  draco  hUyfi.,  iko.v 

1^.  10.  Ita  Graec.  habet ,   nifi  quod  delet^iu»! ,  poft  virga  mantns ,  dtvorat.  Ambrof.  1.  3.  ofEc.  c.  15.  to.  2. 

virgam  ;  edit,  tamen  Aid.  addit  ciini ,  fed  fola  ;  non  ad-  col.  1  30.  f.  Proitcii  virgam  ,  y  ferpens  f,%Uus  tft ,   qui  de- 

ditur  tamen  fupra  inter  capitula  ,  nempe  num.  16.  nee  voravit  firptntti  .■f.gypttoritm,  Auct.l.  de  promilf.  p.  1 15. 

in  Vulgata:  non  admittitur  etiam  apud  Ambrof.  I.  3.offic.      c.  Magi  qiuqut  I'haraenis projicicnics  virgas  fias  ^tti.^m 

c.  t  J.  to.  2.  col.   I  30.  f.  ubi  legitur  ,  Projecit  virg.im  ,  ^  ip/i  Jerpentum  fpeces  oftenderunt.   Vcravilqut  Jerpens  Moyji 

firptns  fiiltts  eft  :  h^anc  tamen  voculam  admittendam  elle  Magorum ferpentcs.  Grxc.   K«j  if-j^f^nv  £>:ajce  -rvi  [>:iC<S^'cr 

probat  Augtdl,  ubi  fup.  dicens :  £r/ii;M  hoc  not.indum  quod .,  «Vto^k  ,  «,  sytr.vro  Apaxoi'7;?"  ^txavsVi;»-  v  fi&J  c^  11    'A«- 

tiim  fignum  palam  Pharaoni fieret  ,  fcriptiim  eft  :  ¥.1  projecit  foii  ra;  fus.Va'/  fi'^Ji^.  Lt  projectrnnt  unufquifque  virgaia 

Aaron  virgam  fuam  :  citm  forte  ft  dixijfet :  Projecit  virgam  ,  Jti.tm  ,  ^  Jaila  Junt  draconts  :  1^  abjorbuit  virga  Aaron  vir" 

iiuli.t  ejjet  qH.eftio.  Ouod  vero  addidit  iu^m  ^  Linn  eam  Moy-  gas  Hloruni. 

Jes  dtderit ,  non  fruftraforfitandiilum  eft.  Anerat  uirique ilia  V.  IJ.  Augufl.  ibid.  Quod  ditlum eft  de  Pharaone  :  Ecca 

'^■virga  communis  ,  ut  cujuslibct  eorum  dictretur ,  verum  ditt-  ipfe  exiit  ad  aquam  :  Grxcus  h.tbtt ,  fuper  aquam.  Grsc. 

reittr  ?  Au(f\.  1.  de  promilf.  part.  i.e.  35'.  col.  iiS.  b.  di-  'IJi  cunie,  tsiTofit/clxi  e'-xi  to   t'/cf  ,  ubi  .xti ,   non  exiit. 

tit:  Virga,  quam  manu  Meyfts  poriaLtt,  coram  Phar,:one  pro-  fS'.   16.  Itidem  Gr*cc  ,  nil!  excipias  ultimum  hoc,  •«; 

jtih  ,  tffeila  eft  ferpens.  In  Gr«co  etiam  eft,  Kal  vfiti'ii,  7b';k' ,  btic  ufque,  pro  Hfqiic  adhiit. 


^f.  17, 


LIBER     EXODI.     Cap.   VIL 

VulGATA       NOVA. 


149 


pulum  trteum  ut  facrlficet  mlhi  in  deferto  :  &  ufque     tuam  fuper  aquas  jEgypti ,  &  fuper  fluvlos  eorum  , 

ad  pra:fens  audire  noluilli.  &  rivos  ac  paludes  ,  &  omnes  lacus  aquarum  ,  ut 

17.  HcEC  igitui-  dicit         ij..,..2.i.  J'ide  Not.  veitantur  in  languinem  :  &  lit  cruor  in  omni  terra 

Dominus  :  In  hoc   fcies  jtgypti ,  tam  in  ligneis  vafis  qu4m  in  faxeis. 
quod  lim  Dorainus  :  ecce  percuci3m  virga  ,  qui  in  10.  Feceruntque  Moyfes  &  Aaron  ficut  prace- 

manu  mea  eft  ,  aquam  fluniinis ,  &  vertctur  in  fan-  perat  Dominiis  :  &  elevans  virgam  ,  percuffit  aquam      hifr.  17.  y. 

guinem.  fluminis  coram  Pharaone  &  fervis  ejus  :  qu»  vcrfa    ^Z*''-  77-  44-  tf 

i8.  Pifces  quoque  ,  qui  funt  in  fluvio  ,  morien-  eft  in  fanguinem.  104.15, 

tur  ,  &  computrelcent  aqua;  ,  &  ajfligentur  itgyp-  2  i .  Et  pifces  ,  qui  erant  in  Bumine  ,  mortui  ftint : 

tii  bibentes  aquam  fluminis.  computruitque  fluvius ,  &  non  poterant  iEgyptli  bi- 

19.  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moyfen  :  Die  ad  bere  aquam  fluminis  ,   &  fuit  fanguis  in  cota  terra 

Aaron  ,  Tolle  virgam  tuam  ,  &  extends  manum  iEgypti. 

VULGATANOVA.  VersIOANTIQUA. 

Feceruntque  fimiliter  malefic!  jCgyptio-         22.   Fecerunt  autem  fimiliter  &  incantatores   Arig.^uap.iz.in 


&  indiiratum  eft  £*»«'•'•  5-418.«. 


rum  incantationibus  fuis  ;  &  induratum  eft  cor     atgyptiorum  veneficiis  lllis 

Pharaonis  ,  nee  audivit  eos ,  licut  prsceperat    cor  Pharaonis ,  &  non  e.xaudivit  eos ,  licut  di 

Dominus.  xit  Dominus. 

VuiGATA       NOVA. 

2  5 .  Arertltque  fe ,  &  Ingreflus  eft  domum  fuam  ,  bibere  de  aqua  fluminis. 
nee  appofui:  cor  etiara  hae  vice.  25.  Inipletique  funt  feptem  dies,  poftquam  per- 

24.  Foderunt  autem  omnes  iCgyptii  per  circui-  cufiit  Dominus  fluviurti. 
turn  fluminis  aquam  ut  biberent  :  non  enim  poterant 

NoT:E      AD     VerSIONEM     ANTIQUAM. 

"gr.  17 21.  Horum  multa   memorat  Ambrof.  1.   5.  ji.ira»  ,  ^  converfa  rjl  a/juitjluminis  in  fanguinem;  ^tienu 

cff.c.  c.  ly.  to.  2.  col.  I  JO.  d.  dicens  :  Nj/fZ-.i!  .'Egypt:  rfx  ptjterat  hibere  a^tt.im  ,  &c. 

fsfiihtmdimitierep.itrnm  :  dixit  Moyfes  j.iceriloti  A.irott  ,  ut  if.  22.  Eademiterumrefert  Auguft.locut.  56.  de  Exod. 

extenderet  virgam  jiiam  juper  omnes  aqttas  ji.gypti.  Exte/idit  col.  342.6.  Ita  quoque  in  Grxco  ,  verbum  pro  verbo. 


CAPUT     VIII. 


VULGATA     NOVA. 


Versio    ANTIQUA. 

T Diniittc  popiiliim  meiun ,  ut  ferviant 

milii :  .  ( 


t.  T^  Ixit  quoque  Dominus  ad  Moyfen  :  In- 

iv  gredere  ad  Pharaonem  ,  &  dices  ad 
eum  :  Hec  dicit  Dominus  :  Dimitte  populum 
meum  ,  ut  facrificet  mihi  : 

1.  fin  autem  nolueris  dimittere  ,  ecce  ego 
percutiam  omnes  terminos  tuos  ranis. 

5 .  Et  ebulliet  fluvius  ranas  :  qure  afcendent , 
&  ingredientur  domum  tuam  ,  &  cubiculum  lec- 
tuli  tui ,  &  fuper  ftratum  tuum  ,  &  in  domos    biculoriim  tuorum ,  fuper  leftos  tuos ,  &  in  do- 


2 ecce  ego  ferio  omnes  fines  tuos  ranis. 

3.  Et  eruduabit  flumen  ranas  :  &  afcendentes 
intrabunt  in  domos  tuas ,  &  in  promptuaria  cu- 


Aug.  lociit,  37, 
3.  542./. 


Ihid.  Lociit.  3?f 
Hid,  Lociit.  39> 


fervorum  tuorum  ,  &  in  populum  tuum  ,  &  in 
furnos  tuos ,  &  in  reliquias  eiborum  tuorum  : 

4.  &  ad  te ,  &  ad  populum  tuum  ,  &  ad 
omnes  fervos  tuos ,  intrabunt  rana. 

5.  Dixitque  Dominus  ad  Moyien  :  Die  ad 
Aaron  :  Extende  manum  tuam  fuper  fluvio»  ac 
fuper  rivos  &  paludes  ,  &  educ  ranas  fuper 
terram  yEgypti. 

PI.  104.      6-  Et  extendit  Aaron  manum  fuper  aquas 

JO. 


mos  fervorum  tuorum  ,  &  populi  tui ,  &  in 
confperfis  tuis ,  &  in  clibanis  tuis  : 

4.  &  fuper  te ,  &  fuper  populum  tuum ,  <Sc 
fuper  fervos  tuos ,  afcendent  ranx. 


Jdcm  ZoCHt,  40« 


6.   Et  extendit  Aai-on  manum  fuper  aquas 

iEgypti ,  &  afcendcrunt  rani ,  operueruntque  iCgypti ,  &  cduxit  ranas ,  &  educta  eft  rana ,  &  J43-  *• 

terram  ^Egypti.   •  operuit  terram 

s.j;».  17.      7-  Fecerunt  autem  &  malefici  per  incanta-        7.    Fecerunt  autem  fimiliter  &  incantatores   Aug.quxjt.i^.in 

7.  tiones  fuas  fimiliter ,  eduxeruntque  ranas  fuper  iEgyptiorum  veneficiis  fuis  ,  &  cduxerunt  ranas  ixod.i.  3,422.^ 

terram  itgypti.  fuper  terram  ^Egypti. 
8.  Vocavit  autem  Pharao  Moyfen  &  Aaron , 

NoTyE     AD     VeRSIONEM     ANTIQUAM. 


if.  I .  Ita  in  Graeco.  Hanc  locurionem  ,  Htfervinnt ,  no- 
tat  Auguft.  ibid.  Non  Ht  ferviat  y  inquit  ,  qui  loqnendi  mo.. 
Jus  non  fere  invemtur  ,  niji  ubi  res  ipfa  Jingiilaris  fltiribiis 
tonfiat. 

jt.  2.  Addic  Auguft.  ibid.  Sic  enim  hahet  Grxcus  clegan- 
ti^ma  loctitioHe  y  ut  ranx  ipfa -,  ptaga  intelligatur ,  qua  fe- 
Tttnr  terra  j^gypti. 

Tf.  J.  SimiliaGrjccum  exhibet ,  nifiquod  ponit,  Ka)> 
pofl  hoc  ,  ctibuutnrum  tuorum  ,  &  pro  7«  domos ,  eVi  rvt; 
wxir;  ,  J'iper  domos.  Mf.  vero  Alex,  cum  editt.  Aid.  & 
Compl.  El';  TiJ;  c'/.i-;.  Augufl.  de  his  ita  diderit  ibid.  No- 
tandnm  quid ,  in  domos  ,  &c.  dim  dixijjii ,  auiifntivum 
tafum  teniiit ;  &  fuper  leftos ,  &c,  ubi  dixit  ^  fuper  ,  ac- 
(iijativumjimititer  Jervavii :  in  confperfis  ««(*■>«  ,  &  in  cli- 
banis ,  ad  ablalivuin  je  tratiflHlit ;  nam  ^  Gr^-cus  mittavit 
prapoJitioHrm  ,    quam   non  mtttat  Latinus.  Hie  enim  habet , 


fii;  T(?5  oiyi^z  y  in  domos  :  in  confperfis  autem  ,  eV  to?;  ^y- 
fa.^a.Qt'  lib:  mirum  fi  lion  etiam  fenfus  ej}  ,  non  loclttio  ,  ut 
in  coufperjioniblis  ,  ^  in  clibanis  exortas  ranas  forjitan  veltt 
intelltgi  ,  uon  extrtnfecns  afcendijfe  ,  vel  irrliijfe  ,  ^  qui.t 
eas  fiiivtum  eru^atiirum  pradicit  ^  inde  implere  omnia.  <!>:■'- 
ftx/xoc  autem  proprie  ,  farina  aqua  ftibacia  ,  feu  niajja  5c 
pafla.    I.  Cor.  y.  Con'jpfr/i'o  dicitur. 

ft.  4.  In  Gra:co  rauiatur  vccum  ordo  ,  nempe  port  te, 
ponitur,  i,  eVl  t»?  .^tfxirm'iti;  m ,  at  in  editt.  Aid.  &  Compl, 
port  tuum  ,  ut  fup. 

t.  6.  Vix  melius  e  Grxco.  Obfervar  Augufl.  ibid,  ra- 
tiam  ,  pro  multitiidine  ranarum  ,  pofitam  elfe  :  &  infra 
locut.  72.  de  Num.  col.  561.  g.  In  Exode ,  inquit  ,  diSiim 
tfi  ,   rana  ,/ingulare  pro  plnrati. 

V.  7.  Ad  verbum c  Grocco  ,  ubi  conftanter,  «m'yet/oc, 
pro  tJiixeruni, 


ISO 


LIBER     EXODI, 

VeRSIO     ANTIQUA. 


VIII. 


Amhr. 
Qtiiuy  c, 
1J9.C. 


it     9 Coiiftitiie  milii  quando  pro  te  oiem ,  & 

I.  pro  tamulis  tuis ,  &:  pro  populo  tuo  ,  ut  cxtcr- 
minet  Dominus  ranas 


10.  Refpondit  :  Craftina  die., 


V  U  L  G 
domo  tua , 


Aug.  Lcait.  41. 
545.  f. 

Aug.  IJUftfl.  14.  !» 

Ixcil.t.  5.418.  c. 

Aug.  Lociit.  41.  f . 
3-  543- '• 


1 1 .  Et  recedent  rans  a  te ,  &  i 
&  fervis  tuis ,  &  4  populo  tuo  :  &  tantura  in  flumi- 
ne  remanebunt. 

II.  Egieflique  funt  Moyfes  &  Aaron  &  Pharao- 
ne  :  &  clamavit  Moyfes  ad  Dominum  pro  fponfione 

VeRSIO     ANTIQUA. 

14.  Et  colligebant  eas  acervos  acervos 

1 5.  Et  vidit  Pharao  quoniam  fafta  eft  refri- 
geratio  :  &  ingravanim  ell  cor  ejus ,  &  non  exau- 
di\'it  eos ,  (lent  dixerat  Dominus. 

16 Extende  manu  virgam  tuam ,  &  percu- 

te  terra 


Cap. 

VULGATA     NOVA. 

&  dixit  cis  :  Orate  Dominum  ut  auferat  ranai  i 
me  &  k  populo  meo  ;  &  dimittam  populum 
ut  facriticet  Domino. 

9.  Dixitque  Moyfes  ad  Pharaonem  :  Confti- 
tue  mihi  quando  deprecer  pro  te ,  &  pro  fer- 
vis tuis  ,  &  pro  populo  tuo  ,  ut  abigantur  raiije 
^  te ,  &  k  domo  tua ,  &  a  fervis  tuis ,  &  4  popu- 
lo tuo  ;  &  tantum  in  flumine  remaneant. 

1 0.  Qui  refpondit  :  Cras.  At  iUe  :  Juxta  , 
inquit ,  verbum  tuum  faciam  :  ut  fcias  quoniam 
non  eft  ficut  Dominus  Deus  nofter. 

ATA       NOVA. 

&     ranarum  quam  condLxerat  Pharaoni. 

I  5.  Fecitque  Dominus  juxta  verbum  Moyfi  :  & 
mortus  funt  rana:  de  domibus ,  &  de  villis ,  &  de 
agris. 


Idem  Lpcutt 
343.  J. 


45 


18.  Fecerunt  aiitem  fimilitcr  &  incantltores 
veneficiis  lliis ,  ut  educerent  cyiiiphes ,  &.  non 
poterant 


nP/isy.      19.  Dixcrunt  ergo  incantatores  Pharaoni :  Di- 


Hilar. 
485-  'I- 

ixtJ.p.  42^.  b. 


ginis  Dei  ell  hoc induratum  ell  cor  Pharao- 


Aiig.  qtijcfi.  16. .«     ^  I ecce  ego  mitto  in  te ,  &  in  fervos  tuos , 

txcd.t.  5.413.».   &  in  populum  Vium ,  &  in  domos  tuas  cyno- 

myiam  :  &  implebunmr  domus  ^Eg^'ptiorum  cy- 

A,!g.  Ucic.  44.  (.  nomyia  5  &;  in  terram  fuper  quam  lunt  liipcr  cam. 

3-343'<'- 


VuLGATA     NOVA. 

14.  Congregaveruntque  eas  in  immenfos  ag- 
geres  ,  &  computiuit  terra. 

1 5 .  Videns  autem  Pharao  quod  data  elTet  rc- 
quies  ,  ingravavit  cor  fuum  ,  &  non  audivit  eoSj 
ficut  prxceperat  Dominus. 

16.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen  :  Loque- 
re  ad  Aaron  :  Extende  virgam  tuam  ,  &  percu- 
te  pulverem  terras  :  &  fint  fciniphes  in  univerfa 
terra  jtgypti. 

17.  Feceruntque  ita.  Et  extendit  Aaron  ma- 
num ,  virgam  tenens  :  percuffitque  pulverem  ter- 
ri ,  &  fafti  funt  fciniphes  in  hominibus  ,  &  in 
jumentis  :  omnis  pulvis  terrs  verfus  eft  in  fci- 
niphes per  totam  terram  ./Egypti. 

18.  Feceruntque  fimiliter  malefici  incantatio- 
nibus  fuis ,  ut  educerent  fciniphes  ,  &  non  po- 
tuerunt  :  erantque  fciniphes  tam  in  hominibue 
quam  in  jumentis. 

19.  Et  dixerunt  malefici  ad  Pharaonem  :  Di- 
gitus Dei  eft  hic:induraturaque  eft  cor  Pharao- 
nis  ,  &  non  audivit  eos  ficut  prsceperat  Do- 
minus. 

i  0.  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moyfen  :  Con- 
furge  diluculo,  &  fta  coram  Pharaone  :  egredie- 
tur  enim  ad  aquas  :  &  dices  ad  eum  :  Ha;c  di- 
cit  Dominus  :  Dimitte  populum  meum  ut  facri- 
ficet  mihi. 

ii.  Quod  fi  non  dimiferis  eum,  ecce  ego 
imniittam  in  te  ,  &  in  fervos  tuos  ,  &  in  popu- 
lum tuum  ,  &  in  domos  tuas  ,  omne  genus  muf- 
carum  :  &  implebuntur  domus  vEgyptiorura 
niufcis  diverfi  generis ,  &  univerfa  terra  in  qua 
fuerint. 

Faciamque  mirabilem  in  die  ilia  terram 


Ff.  fC4, 
3i. 


Aug.  quxjf.  26. 
txed.HZ^.d. 


%z.  Et   gloriofam  faciam  in  die  ilia  terram 

Geflen ,  in  qua  populus  meus  ineft  fuper  eam Gellen ,  in  qua  populus  meus  eft ,  ut  non  imt  ibi 

ut  fcias  quoniam  ego  fum  Dominus  Deiis  om-    mufcx  ;  &  fcias  quoniam  ego  Dominus  in  medio 
nis  terrs. 


terrx. 


Notje    AD    Versionem 


i^.  9.  Graec.  iimiliter  :  T«^«j7rpo;  ^s  .stots  e'f^o^a/ Tf^i 

^cc/faxai;  cl-jrl  cy  ,  &c. 

iSr.  10.  dxc.  'O  Ae  HTrif  Ei'i  xvC"  >   &c. 

3?.  14.  Itidem  Grscce. 

"t.  ly.  Gr^c.habet,  'Ilm  S^;  ,  videtis  autem,  pro  (vj 
vidit  1  deletque  ^ ,  ante  ingrav.-itum  eji  ,  6c  pro  dtxinit  , 
ponit  eVccamoe  »  locmui  eji  :  cartera  prorfus  fimilia. 

■>?■.  16.  S:c  halent  Latitii  ,  inquit  Auguft.  ibid.  Ko»  , 
Percute  terram.  Grxcits  h.^ljet ,  aggerem  terrae  i  Ji  tuimn 
hoc  verba  rsile  interpretarur  quod  didum  ejl «  to   X^M*  "^^i 

7"S. 

Ti^,  1 2.  Ita  quoque  in  Graeco  ,  prxter  unum  Top-cuf/'fa 
fcynipbeii  ,  loco  cynifles  :  addit  Auguft.  ibid,  tialandum 
ffi  ,  fecerunt  ,  dtcium  pro  eo  quod  ejl ,  conciti  funt  f.iceve, 
Qujcft.  veto  ij.  in  Exod.  col,  418.  g.  kribic ;  Jcy'i:Jes  > 
Dull   cjnif.i. 


A  N  T  I  QU  A  M. 

*-.  19.  Ad  verbum  e  Grsco.  Similiter  habet  Auguft- 
quart,  ij.  in  Exod.  to.  ?.  col.  418.  g.  Dixerum  Magi  ad 
Pharamiem  :  Digitus  Dei  eft  hoc  i  qiiotii.im  mow  p.'uerant 
ednare  fcyniphei.  Vide  feq.apud  Aug.  ficut  apud  Hilar.  1, 
7.  de  Trin.  col.  921.  b.  .        .     .    . 

■t.  2,1.    Graec 


1V(.. 

Edit 


.  i-iTti  tot J,  eVi  tk  iUm  vnM,  &c.  ut  II'-  i-ar. 

Aid.  o'l'nni  ct  ,  cum  Augull.  Nota  ab  eodera  kribi 
eynomymyn  ,  e  Graco  -/.vtofium.  At  Hieron.  epift.  ad  Sun. 
&  Fret.  to.  2.  col.  665.  c.  ail  :  K'Atinvta. ,  non^ut  Latini 
interpret.uijuiit,  MuJ'ca  catiina  ,  duttur  per y  ,  Grxciim  lit-  . 
teram  ,  fed  juxta  Hehaicwi  inlelligentiam  ,  per  Aif,^t,yJ't:r 
debet fcrihi  ,  01,  ntjit  KoirihWtn  .  id  eft, omne  mUji.num  ge- 
nus. Aud.  1.  depromiir.  ap.  Profp.  p.  117.  e.  Cyucmia  , 
cauin.e  fctlitet  niufce.  Sec.  ^  ,      ~         ^.        ,  . 

t.  22.  Grace.  Kal  -ttoCjicJ oi,clm mr  7"'  ^^L-f*  »  ^P 

ii  :  «cc.utiu  tat.i.  e.  miuibiliter dijlin^uiiT) terr»mGe~ 


LIBER 

VuiGATA     NOVA. 


E  X  O  D  I. 


"IP 


Aug.  uli  flip. 


25 Euntes  immolate  Domino  Deo  vcftro 

in  terra. 


429.  c 


Cap.    VI 11. 
Versio   antiqua. 

i;.    Ponamque   divifionem   inter  populum         23.  Etdabo  intervallum  inter  populum  meum, 

nieum  &  populum  tuum  :  eras  erit  fignum  iflud.     &  inter  popillum  nium 

Sii;.  i5.       14.   Fecitque  Doniinus   ita.   £t  venii  mufca 
5«  gravKTima  in  doinos  Pharaonis  &  fervorum  ejus  , 

&  in  omnem   terram  y£gy'pti  ;  corruptaque  eft 
terra  ab  hujufcemodi  mulcis. 

15.  Vocavitque  Pharao  Moyfen  &  Aaron  , 
&  ait  eis  :  lie  &  facritjcate  Deo  veftro  in  terra 
hac. 

1(5.  Et  ait  Moyfes  :  Non  poteft  ita  fieri:         26 Ait  Moyfes :  Non  poteft  fieri  fic  :  abo-     W"»  ?«*/?.  i8. 

abominationes  enim /Egyptiorum  immolabimus    minationes    enim    iEgvptiorum    immolabimiis  4^9-/s. 
Domino  Deo  noftro :  quod  fi  maftaverimus  ea     Domino  Dco  noftro  :  fi   enim  immolaverimiis 
qua;  colunt  ;Egyptii  coram  eis ,  lapidibus  nos    abominationes  i€ijyptiorum  palam  ipfis ,  lapi- 
obruent.  dabimur. 

zy.   Viam  trium  dierum  pergemus  in  folitu-  27.   Viam  trium  dierum  ibimus  :  5c  immola-   Amlr.l.iJe Air. 

dinem  :  &  facriticabimus  Domino  Deo  noftro  ,     bimus  Domino  DeO  noftro  ,  licilt  dixit  nobis.     '■  2.  '■  i-  505.  d. 
Sup.  3.  licut  pncepit  nobis. 
18.  28.  Dixitque  Pharao  :  Ego  dimittam  vos  ut 

facrificetis  Domino  Deo  veftio  in  deferto  :  ve- 
runtamen  longius  ne  abeatis ,  rogate  pro  me. 

2.9.  Et  ait  Moyfes  ;  EgrefTus  i  te  ,  orabo 
Dominum  :  &  recedet  mufca  ^  Piiaraone  ,  &  i 
fervis  fuis  ,  &  a  populo  ejus  eras  :  verunt;imen 
noli  ultra  fallere ,  ut  non  dimittas  populum  l"a- 
crificare  Domino. 

V  u  I,  G  ATA 

30.  Egreffufque  Moyfes  i  Pharaone ,  oravit  Do- 
minum. 

Qui    fecit   juxta         51 Fide  Not. 

V  U  L  G  AT  A 


i.g.  Et  dixit  Moyfes  :  Ego  exeam  a  te ,  &  ora-     -^"S-  i"''-'-  47« 
bo  ad  Deum  :  &  exibit  cynomyia  a  Pharaone,  i'i^-'- 
&  a  fervis  ejus 


NOVA. 

verbum  illius  :  &  abftulit  mufcas  4  Pharaone  ,  &  a 
fervis  fuis  ,  &  k  populo  ejus  :  non  fuperfujt  ne  una 
quidem. 

Versio    antiqua. 

2.  Et  ingravavit  Pharao   cor    fuum    & 


31.    yui    lecit   juxta         31 

NOVA. 

}  1,  Et  ingravatum  eft  cor  Pharaonis ,  ita  ut  5 

nee  hac  quidem  vice  dimitteret  populum.  ifto  tempore  ,  &  noliiit  dimittere  populiirri. 

NoTiE      AD     VeRSIONEM      ANTIQUAM. 

mm  eft,  quod  j£^)ptti  pajtsrtm  pecerum  ahminahiimur ,  non 


in       Ati^.  JeGrat.  ^ 
iih.arb.t,  10.  744. 


fern  ,  &c.  ut  infra  ,  c.  9.  1^.  4. 

Tf.  25.  Gr.  Kai  /sj'oa  AinioMt  mi,  /m'eoy  iS  iftv  hn  , 
i.  w'x  jnUcy ,  &c.  Et  diiho  int^rftiiiitm  inter  ,   &c. 

Tf.  I  J.  Au^uft.  ibid.  (^<iod  Latini  hahent ,  Euntes  im- 
molate ,  &c.  GracH!  hahet :  V;meaiei  i.iim  jhte  ,  &c.  nunc 
etiam  ,  hf^imi  iuQn-ri.  Editt.  Augufl.  addunt  in  fine ,  <» 
terra  hac  ,  fed  contra  fidem  Mfs.  i  quibus  abeft  demonftia- 
tiva  particula  ,  licut  a  Grxco.  Isolcbat  enim  ,  inqui»  Au- 
guft.  foj  ire  quo  dicebant  ,  fed  ut  illic  in  j£gyptc  immal.trent, 
^oleb.tt.  In  edit,  tamen  Aid.  legitur  1   ;V  rn  yy^  thoIi). 

'Sj'.  26.  Ita  e  Gracco  ,  verbum  de  verbo.  Addit  Auguft. 
ibid.  Id  eft  ,  h£c  immolatttri  Jitmtis  qiix  abemwantur  /£- 
gfptii  ,  ?5  prcpttrea  in  ^'Egypto  nm  poffiimiis  :  hoc  manifef- 
tant  verba  qii^t  adjtingit :  Si  enim  immolaverimus ,  Sec.  Hoc 
non  inttUigentei  quidam  Interpretes  noftri  ,  Jic  interprctati 
flint ,  m  dicerent :  Non  pcteft  fieri  lie  :  Nunquid  abomina- 
liones  ^gyptiorum  immolabimus  Domino  Deo  noftro  ? 
citm  magis  hoc  Scriptitra  dixerit  ,  quia  .'Egyptiortim  abomi- 
fiatifines  immolatmi  jnnt.  Alii  vera  Latini  fic  habent :  Non 
poteft  fieri  fic  :  quoniam  abominationes  jEgyptiorum  non 
immolabimus  Domino  Deo  noftro.  Conirariiim  fenfiim  fa- 
cit  addita  particula  negativa  ,  clim  Moyfes  dixe^jt  :  Non 
poteft  fieri  (ic  :  abominationes  enim  ,  &c.  ^  idea  in  ere- 
nmm  dicebant  fe  ire  velle ,  itbi  ^gyptti  nonviderent  abomina- 
tiones fliat.  Hue  etiam  redeunt  qujc  Ambrof.  epift  17.  ad 
Iren.  to.  i.col.  898.  b.  dicit  :  Moveri  te  fignifcajli  mihi  ,  eo 
qwid  legeris  ,  Abominanda  apud  iEgypdos  immolemus 
Deo  :  fed  habitifti  quo  iftiid  jolveres  ,  quia  in  Geneji  fcrip- 


miqne  propter  hominem  ,  fed  propter pecora  :  turn  addit  :  O- 
derant  ergo   /Egyptii  immolata  facrificia. 

f.  17.  Grjcc.  addit,  j.'5  ^i■|  e^ ii^moc ,  in defertum  ,  port 
verbum  ibimiis  ;  tollit  veio  Domino  ,  poft  immolabitmts  ; 
&  in  fine  liaSet  ,  Kx,9-aVfp  s,  rs  Ki't/^ii  nfiTt ,  fkiit  dixit 
Dominiis  nobis.  M(.  tamen  Alex,  nee  non  editt.  Aid.  Si 
Compl.  ferunt  :  Kai  (uQofist  Kuf.'u  tm  Qsm  tifiooi  ,  Kxid- 
Ttef  e*Tef  v/.ily ,  cum  Anibrofio, 

t.  19.  Grace.   Eh(  S;    Mcui/cb«-  'O    /s    e-/u   fi,eMJQa- 

M" i  i-^eKvQnxi  li  K.ijv''fivia  i,  «to  rut  ^'^^irrivlut  <j\i , 

Jc  a.7C(t  in  >av  ,  Sec.  Dixit  autem  Moyfes :  Lgi  a"tem  exibo... 
ig  abibit  tynmiyia^  n  fanmlis  mis  ,  (3  <i  p.piilo  ,  Sec.  In 
Ml.  Alex,  ac  edit.  Compl.  nvtonuix  kVo  of  ,  j  «Vo  tot  f  s- 
fti-w,  n.  In  Mf.  vero  Oxon.  ac  edit.  AM.  aVo  $af(«ai,  k. 
<tVo   ToJ»  ^er.a.-T.  mli ,  ut  .fup.  apud  AuiTuft. 

>f",    51.  Grafc Kai  iii^p:f~iAz  tvi  yu^i[.iu'a.v  «to  ^v-paat» 

Hilar.  1.  7.  de  Trin.  col.  92  1  .b.  Cynon.yiair.  quam  imtr.:  ''"at 
abigit.  Aufuft.  quacft.  29.  in  Exnd.  col.  4^0. '' .  Gen  abla- 
ta  ejftt  lociifta  ,  fed  erratum  aut  fcriptoris  aut  memoris  eft, 
inquit  Nobilius  in  hunc  loc. 

t'.  5Z.  Rurfus  Auguft.  quxft.  19.  in  Fxnd.  col.  450.  b. 
£t  ingravavn  Pharao  cor  fuum  eiiam  in  hoc  tempore  ,  gj  no- 
liiit  ,  &c.  ur  fup.  tum  addit  :  Co  !.'•  n-inc  non  dithim  eft  :Jn- 
grav,iiHm  eft  cor  1  h.iraonis  ,fed,  higravarstt  Pharao  cor  junm. 
Gr.  K«i  t^xfuvi  ^xpci'^  THf  v.a.pi'ciy  a^ty^  k.  iir]  1^  KxifS 
nlv  ,  K)  iK  n'C'8M)0£/ ,  &c,  ut  in  lat. 


CAPUT     IX. 

VULGATA    NOVA.  VerSIO     A  N  T  I  Q  U  A. 

i.TTVIxit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  In-  i Dimitte  populum  meum   Ut   milli    fer-    Aiig.locitt,i{64t, 

JL/  gredere  ad  Pharaonem  ,  &  loquere  ad     viant.  5'  345' '• 

eum  :  Hic  dicit  Dominus  Deus  Hebr-corum  : 
Dimitte  populum  meum  ut  facrilicet  mihi. 

VuLGATA      NOVA. 
2.  Quod  fi  adhue  renuis ,  &  retines  eos  :  j.  ecce  manus  mea  erit  fuper  agros  tuos  :  &  fu- 

NoTA    AD    Versionem    A n t 1 Q u A m • 
».  I.  Uidem  Grxci,  Vid.  Auguft.  fup.  Not.  ad  cap.  8,  *■.   i. 


s^ 


XIBER     EXODI.     Cap.   IX. 

VULGATA       NOVA. 


Aug.  ^mfl.  %o.  in 
Ixjd.l.  5.450.1:. 


450.  </, 


per  equos  ,  &  afinos ,  &  camelos ,  &   boves ,  &  5 .  Condituitque  Dominus  tempus  ,  dicais  :  Cias 

oves  ,  peftis  v.ilde  gravis.  faciet  Dominus  verbum  iftud  in  terra. 

4.  Et  faciet  Dominus        4 Vide  Not.  6.  Fecit  ergo  Dominus  verbum  hoc  altera  die: 

mirabile    inter    poffeflio-  mortuaque  funt  omnia  animantia  jFgyptiorum  :  de 

nes  Ifrael ,  &  poiTeniones  jCgyptiorum  ,   ut  nihil  animalibus  vero  filiorum  Ifrael  nihil  omnino  periic. 
omnino  pereat  ex  his  qua;  pertinent  ad  filios  Ilrael. 

Versio    antiqua. 

7.  Videns  autem  Pharao ,  quia  non  eft  mor- 
tuum  de  pecoribus  filiorum  Ifrael  ullum ;  ingia 
vamm  eft  cor  Pharaonis 


I 


8.  Dicit  Deus  ad  Aaron  &  Moyfen  :  Sumite 
vobis  plenas  manus  favillx  de  fornace ,  &  ati- 
fpergat  Moyfes  in  coelum  coram  Pharaone ,  & 
coram  fervis  ejus. 

9.  Et  fiat  piilvis  in  univerfa  terra  ^gypti 


Amhr.l.  l.deofjic. 
c,  I  J.    150.  d. 


10 Jaftaverunt  favillam  in  coelum  :  &  fafla 

funt  iilcera ,  &  veiicx  candentes ,  in  hominibus , 
&  quadrupedibus. 


V  u  X  G  AT  A 

II.  nee  poterant  malefici  dare  coram  Moyfe 
propter  ulcera  qu^e  in  illis  erant  ,  Sc  in  omni  terra 
^gypti. 

I  i.  Induravitque  Dominus  cor  Pharaonis ,  &  non 
audivit  eos ,  ficut  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen, 

I ;.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen  :  Man^  con- 
furge  ,  &  fta  coram  Pharaone  ,  &  dices  ad  eum  : 
Hxc  dicit  Dominus  Deus  Hebrxorum  :  Dimitte  po- 

Versio    antiqua. 

Aui  a,un  xt.in     ^6-  Et  propter  hoc  ipfum  confervatus  es ,  itt 
£xJ.  t.  3. 450./.  oftendam  m  te  virtutem  meam ,  &  ut  annuntie- 
tur  nomen  meum  in  univerfa  terra. 


VULGATA     NOVA. 

7.  Et  mifit  Pharao  ad  videndum  :  nee  erat 
quidquam  mortuum  de  his  quE  poflidebat  Ifrael. 
Ingravatumque  eft  cor  Pharaonis ,  &  non  dimifit 
populum. 

8.  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen  &  -Aaron  : 
Tollite  plenas  manus  cineris  de  camino  ,  &  fpar- 
gat  ilium  Moyfes  in  ccelum  coram  Pharaone. 

9.  Sitque  pulvis  fuper  omnem  terram  JEgyp- 
t'l :  erunt  enim  in  hominibus ,  &  jumentis  ulcera  , 
&  vefics  turgentes  ,  in  univerfa  terra  j^igypti. 

10.  Tuleruntque  cinerem  de  camino  ,  &  fte- 
terunt  coram  Pharaone  ,  &  fparfit  ilium  Moyfes 
in  ccelum  :  faftaque  funt  ulcera  veGcarura  tur- 
gentium  in  hominibus ,  &  jumentis  : 

NOVA. 

pulum  meum  ut  facrificet  mihi. 

14.  Quia  in  hac  vice  mittam  omnes  plagas  mens 
fuper  cor  tuum  ,  &  fuper  fervos  tuos  ,  &  fuper  po- 
pulum tuum  :  ut  fcias  quod  non  fit  fmiilis  mei  in 
omni  terra. 

I  s .  Nunc  enim  extendens  manum ,  percutiam  te 
&  populum  tuura  pefte  ,  peribifque  de  terra. 


Aug.  Lieut,  47. 
345-  '• 


18.  Ecce  ego  pluam  hanc  horam  craftinam 
diem  grandinem  multam 

19 Vide  Not. 


Aug  qu4. 55.»»    -so-  Qui  rimuit  verbnm  Domini  fervomm  Pha- 
£«^.451,^.  "     raonis,  congregavit  pecora  fua  in  domos : 

z\.  qui  autem  non  intendit  mente  in  verbum 
Domini ,  dimilit  pecora  iua  in  campo. 


VuLGATA     NOVA. 

16.  Idcirco  autem  pofui  te ,  ut  oftendam  in    K,,»,, 
te  fortitudinera  meam,  &.  narrctur  nomen  meum  17, 
in  omni  terra. 

I  7,  Adhuc  retines  populum  meum  :  &  non 
vis  dimittere  eum  ? 

18.  En  pluam  eras  hac  ipfa  hora  grkndinem 
multam  nimis  ,  qualis  non  fuit  in  jEgypto ,  h 
die  qua  fundata  eft  ,  ufque  in  prrefens  tenipus. 

1 9.  Mitte  ergo  jam  nunc  ,  &  congrcga  ju- 
menta  tua  ,  &  omnia  qua;  habes  in  agro  :  homi- 
nes enim  ,  &  junienta  ,  &  univerfa  quse  invents 
fuerint  foris ,  nee  congregata  de  agris ,  cecide- 
ritque  fuper  ea  grando  ,  morientur. 

zo.  Qui  timuit  verbum  Domini  de  fervis  Pha- 
raonis ,  fecit  confugere  fervos  fuos ,  &  jumenta  in 
domos  : 

i  I .  qui  autem  neglexit  fermonem  Domini , 
dimifit  fervos  fuos ,  &  jumenta  in  agris. 


\ 


NotjE    AD    Versionem   antiquam. 


•jf-.4.  Huic  verfui  &  feq.6.  refpondent  ifta  Aug.  q.  ^^.in 
Ex.  ^Xil.cDifireiiitDeni  inter  fecora  Hehrxsrum,  ^.£gyp- 
tiorum  ,  tta  ut  tllinc  tillllran  morerctur  ,  omnia  vsro  jEgyptto- 
rum  pfcor.l  mdrerentur.    Gr,  Kaci  -sra^JcHacw  £7w «fa 

As  To^K  y.lwu/  Twc  viZi  'Ic/)a«A  jj-'jt  ;Ve^sl/7HS£i'  tf/ff.   i.  e.  £( 

mirabiliter  Jiflinguiim  egc inltr  ficcra  ALgyptiorum  ■,  ^ 

inter  pecora  ptiorum  Ijra'el ^  mortuajtint  omnia  pecora 

Mgypiiorum :  dt  ficoribus  autem  filiorum  Ifrael  non  eft  mor- 
tuum ullum. 

If.  7.  Similiter  habet  Grace,  prater  hoc  ,  dviiriylaitTur 
ttjww' ,   de  omnibus  pecoribus. 

f.  8.  Grace.  EiVe  As   Kfg^o?  <zr/)o;  Muvwv  %,  ^Axpaiy, 

J,  -TTdQiroi ,  Sec.  ut  in  Lat.  Auguftinus  infra  pro  adjpergat  , 
conftanter  Icribit ,  Jpargat. 

^.  9,  Grsc.  Kal  7Ei'«8MTii)  Xiviopltig  fVt  Trasxv  thk  7HI' 
Aiy^vJi.  Et  fiat  pihis  fuper  omnem  terram  jEgjpti. 

!?■.  10.  Gr,  K«i  ETratOEf  ii.v%v  Mo.'visv<;  s'^  to/  iipayotr' 
^  iye'ytTO  eAxw  9^t')(7j'Ae;  afa!^eoi(^ai ,  Jk  re  to75  «fSpcd-To/? , 
J)  e'r  T«r!  TiTfdmii,  El  afperjit  earn  M-oyfes  in  celum  :  ^ 


fnla  funt  ulcera,  'jejicx  e ffi-rz'e femes ,  ^  in  hominibus,  g 
meinadrupedtbus.  Aud.  1.  de  promifl".  ap.  Profp.  p.  Ii8. 
b.    Vejii.t  ehillienles  ,    ulcer aque  mananna. 

t.  16.  Ambrof.  in  Pf.  ii8.  to.  i.  col.  1197.  b.  legit  : 
Quia  ad  hoc  ipfum  te  fnfittavi  ,  ut  oftendam  in  te  -jirtutem 
meam  ,  'ii  annuntielur  nomen  meum  in  unizerfa  terra.  Simi- 
liter Eucher.Lugd.quKft.inGen.  col.  845.  h.  hi  hoc  ipfum 
excita-ji  te  ,  ut  oftendam  in  te  i'irtutem  me.%m.  Philaftr.  Brix, 
Ad  hoc  excitavi  te  ,  ut  oftendam  in  te  virtutem  meam.  Grxc. 
Kai  eVjHtc  tk't»  AiE7>i/=»6ti? ,  'lytc  ivS^ii^uM'"  "  «'  ^ H»  i%vr 
fiv ,  &c.  ut  in  textu  Lat. 

t.  18.  Ita  in  Graeco  ,  practer  unum,  £'«  plus,  loco 
pluam, 

t-  19.  Eadem  commemorat  Aug.  qusft.  55.  in  Exod. 
col.  451.  b.  dicens  :  Manda-jit  Deus  Pharaoni,  cumfe  fac- 
turnm  magnam  grandinem  minaretur  ,  at  feftinet  congregare 
pecora  fiia  ,  ^  q:!.ecunque  illi  ejjint  in  campo  ,  ne  graudine 
intereant.  Gvaec.  N~^  h  xxTxo-jrsvQa  cvvccyxyiTy  to.  xtii- 
/M  08,  J,  00«  001  fViV  t'r  tS  TTiAicf'  iBavTK;  7«/j teaeu- 

#,  zo.  GrjEC.  'O  ^o&^E>o;  to  pii^uo; ,  &c,  ut  in   Lat. 
t>  Zi,  Uidem  GiKce,  prster  hoc ,  sV toS;  wi/i'ojs.  «n 


S.ip.  i5, 
ij.  19. 


LIBER 

VuiGATA     ^tOVA. 

2  1.  Ec  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Extende 
manum  mam  in  ccelum  ,  ut  fiat  grando  in  uni- 
verfa  terra  jtgypti  ,  fuper  homines  ,  &  fuper 
jumenta ,  &  fuper  oninem  herbam  agri  in  ter- 
ra iEgypti. 

V  U  r  G  AT  A 

1  j .  Estenditque  Moyfes  virgam  in  caelum ,  &  Do- 
minus dedit  tonitrua,  &  grandinem,  ac  dilcurrentia 
fulgura  fuper  terram  :  pluitque  Dominus  grandmem 
fuper  terram  j£gypti. 

VeRSIO    ANTlqUA.  VULGATA    NOVA. 


EXODI.     Cap.    IX.  ly^ 

Versio   antiquaJ 

22.  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Extende 
manum  tuam  in  coelum ,  &  erit  grando  in  om- 
ni  terra  ^gypti 

NOVA. 


■Aug.  quafi.   54. 


nis ,  quanta  ante  nunquam  apparult  In  unlverfa  terra 
jEgypti  ex  quo  gens  ilia  condita  eft. 

i  J .  Et  percuflit  grando  in  omni  terra  jEgypti 
cunfta  qus  fuerunt  in  agris  ,  ab  homine  ufque'aa  )U- 
mentum  :  cunftamque  herbam  agri  percuflit  grando, 
&  omne  lignum  regionis  confregit. 

x6.  Tantiim  in  terra  Gefien  ,  ubi  erant  filii  If- 
rael ,  grando  non  cecidit. 

Versio    antiqua. 
vocavit  autem  Pharao  Moyfen  &  Aa- 


ron ,  &  dixit  eis  :  Pecca\i  nunc  :  nam  Deus  juf- 
tus  eft  :  ego  autem  &  populus  meus ,  impii. 

28.  Orate  pro  me  ad  Dominum  ,  ut  definant 
fieri  voces  Dei 

i<) &;  defment  voces  &  grando 


^„^.        24...  grando  autem        14.  Et  grando  &  ignis 

Inc.  47.  muita  Valde  valde mifta  pariter  ferebantur  : 

345-y-  tant.-Eque  fuit  magnimdi- 

VuiGATA     NOVA. 

i7.  Mifitque  Pharao  ,  &  vocavit  Moyfen  & 
Aaron  ,  dicens  ad  eos  :  Peccavi  etiam  nunc  : 
Dominus  juftus  :  ego  &  populus  meus ,  impii. 

i8.  Orate  Dominum  ut  definant  tonitrua 
Dei ,  &  grando  :  ut  dimittam  vos ,  &  nequa- 
<juam  hie  ultra  maneatis. 

1 9.  Ait  Moyfes :  Cum  egrefius  fuero  de  ur- 
be  ,  extendam  palmas  meas  ad  Dominum,  &  cef- 
fabunt  tonitrua  ,  &  grando  non  erit  :  ut  fcias 
quia  Domini  eft  terra  : 

30.  novi  autem  ,  quod  &  tu  ,  &  fervi  tui , 
necdum  timeatis  Dominum  Deum. 

V  U  I  G  A  T  A 

3 1.  Linum  ergo  &  hordeum  lafum  eft  ,  eo  quod     &  grando ,  nee  ultra  ftillavit  pluvia  fuper  terram, 
hordeum  eflet  virens ,  &  linum  jam  folliculos  ger-  34.  Videns    autem   Pharao    quid  celTani-t  plu- 
•ni^^ret ;                                                                           via ,  &  grando  ,  &  tonitrua  ,  auxit  peccatum  : 

3 1.  triticura  autem  &  far  non  funt  Ixfa ,  quia  fe-  3  5  •  &  ingravatum  eft  cor  e)us ,  &  fervorum  il- 

rotina  erant.  lius  ,  &  induratum  nimis  :  nee  dimifit  filios  Ifrael , 

3 ;.  Egrcffufque  Moyfes  k  Pharaoneex  urbe  ,  te-  ficut  pra^ceperat  Dominus  per  manum  Moyfi. 
tendit  manus  ad  Dominum  :  &  celTaverunt  tonitrua 

NotjE   ad   Versionem    antiqua  m. 


Vigil. T.^pf.cunif, 
Varim.  J^i.f. 

Aug.  Lociit.  48.  t, 
3-  345-y- 


30.  &  tu ,  &  fervi  tui  fcio  ,  quod  nondum  ti- 
metis  Dominum. 


Aug.ijuxjl.  5j.,fl 
Exad.  4JI.  f. 


NOVA. 


citmpis :  at  in  Mf.  Alex,  it  tu  tte/i'w  ,  ut  fup.  deed  vero 
yJi.i  ,   fodfecor.t. 

#.  ii.  Similiter  in  Grjtco ,  exceptis  his ,  ehi  Ai  ,  dixit 
mitem  ,  pro  ^^  dixit ,  &  eVJ  Trasatf  7hk  ,  fiiper  omnem  tenam-^ 
pro  in  omni  terra.  In  Mf.  tamen  Oxon.  eV  -a-acn  ir'  -^n. 

H?-.  24.  Ambrof.  1.5.  oific.  C.X5.  to.z.  col.  i  50.  d.  his  al- 
ludens  ,  dicit  :  Diduxerunt  grandinem  in  igne  fiammto  , 
ciintrna  er.mt  fiiper  terram  omni.i.  Similiter  AuCl.  I.  de  pro- 
milf.  ap.  Profp.  part.  i.  c.  ;5.  col.  118.  b.  Grando  cum 
igne  permixta  ,  non  tantiim  omne  animal  ,  quantum  etiam 
arbujia  ipfa  ,  mrgidtaqite  fiihvertens.  Grace.  "Hi-  At  vi  yi.- 


^  ,*•  ^7-  9'^*'^-  'A-7rt,TiiMi  cf;  0!t/ietj  ,  ix.xMcl  Maivnr 
j<  Axprjr,  j,  direr  oAjlmi;-  'H/uafiTmec  to  wf  oKu&iiiJ!- 
Katoi,   !7a   J=  ,    &c.   ut   fup. 

1^.  28.  Gr3ec.  Ec'^a^S-;  i^f  'n-spl  e't(?T/)o;  Kt/^/oy,  i  Trau- 
C^-S'ji,  &c.  utin  Lai.  Auguft.  quoquequaeft.  55.  in'Exod. 
to.  5.  col.  4 3 I.e.  ait  :Ciim  ..fragore ca-h  ,  qui  -jehemem  erat 

in  grandine  ,  Pharao rogaret  Moyfen  ut  oraret  p-'o  illo 

Moyfii  ei  dixit  ,  &c.  Item  Aufl.  I.  ad  Nuvat.  apud  Cypr. 
p.  4}8.  b.  440.  Orate  pro  mt  ad  Dominum  ,  quia  pec- 
cavi. 

If.  29.  Gr^c.  Kcu   a!  fciitx]  'sia.vQovra.i ,  Sec.  ut  fup. 
f.   30.  Ad  verbume  Grseco  ,  praeter  unum  «mern  ,  pro 


=  /a>:  (Ml.  Alex,  cum  edit.  Aid.  cjoj  px  <,fij\.fx  ) quo  ,  wEpo'Cu^e  ,  timuijlis  ;  at  in  Mf.  Oxon.  &  Aid.  edit, 


'£-7r«'7o:^s   cTs   h' 


•)(^x^ct.Z,a, 


■Trctcay   ^sTOfMP ^  -Ttei^lci  Ta  i^v?^u  ,    &c 


ct-TTo    zt^opanrii   gojj    XTHft;*    J9 


ifoCsT^!.  Vid.  Hilar.  1.  y.de  Trin.col.  921 
1.   }.  offic.  c.   ly.   to.  2.   col. 


b.  Sc  Ambrof. 


150.  e. 


CAPUT     X. 


VuLGATA     NOVA. 


Versio    antiqua. 


'•  T^  T  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Ingredere  i.  THV  Ixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Intra  ad  Pha-   Aag.quaft.  iS.ia 

J_/ad  Pharaonem  :  ego  enim  induravi  cor  -L/ raonem  :  ego  enim  gravavi  CCr  ejus,  &  Exod.t.i.^ii.f, 

ejus ,  &  fervorum  illius  :  ut  faciam  figna  mea  fervorum  ejus :  ut  ordine  fuper\eniant  ligna  mea 

hiEc  in  eo ,  hic  fuper  eos , 

1.  &  narres  in  auribus  filii  tui ,  &  nepotum  2.  ut  narretis  in  aures  filiis  veftris,  &  filiis  fi-   Aug.Locut.^^.i, 

tuorum ,  quoties  contriverim  ^gyptios ,  &  ligna    liorum  veflxorum ,  qucECunque  illuii  y£g}'ptiis 3-  Hi-/- 

mea  fecerim  in  eis  :  &  fciatis  quia  ego  Dominus. 
}.  Introierunt    ergo   Moyfes  &  Aaron  ad 


NoTiE    ad    Verxione 


Tf.  I.  Grace.  Ej^e  Ae  Ku&io^  ■7rpl<;  Moivivv  y^sytuv  Ei- 
^£?t!e  Trpo?  ^apet'J)'  s'yw  7«/>  s^x/M/iffa  ecurv  th*-  y.K^Aiav  , 
Xj  Twv '/v«  f'^H?  eVfV.^?]  tk  CVIJ.UX  ra.vlx  eV*  af TirV  Di- 
xit autem  Dominus  ad  Moyfen.,  dicens  :  Ingredere  ad  Pharao- 
nem :  ego  enim  induravi  ejus  cor  ,  ^  Jervoriim  ejus  ,  ut  dein- 
iefuperventani  Jigna  h*c  juper  eos.  At  in  Ml,  Alex,  ac  ed. 

Tom.  /. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Aid.  s'7co  7«^  ejsapvya  th/  n-apSiccy  tiviss.  In  Compl.  s'Ccc- 
putx  dinS  TKK  nc.fJ  ixv.  Item  in  Mf.  Alex,  en/nuti /tu Toursit 
ut  fup.  ex  Auguft. 

1^.  z.  Itidem  Grarce,  practer  hoc,  tZv  t/xkcijv  u^coif  ^f  liorum 
I'eflrcrum  ,  fiojiliis  veflris.  Similiter  hab.Tertul.  1. J.  contia 
Mate,  p,  800.  c.  8oi.  a,  Nnrrabiiis  hac  in  aHrihts  flioriitit 


154 


Aug.  tetiit.  ^o. 


LIBER 

Versio    amtiqua. 


ecce  ego  induce  banc  horam  craftino  die 


locultajn  multam., 


EXODI.     Cap.   X. 

VULGATA     NOVA. 

Pharaonem  ,  &  dixerunt  ei :  Hxc  dicit  Dominus 
Deus  Hebrxorum  :  Ufquequo  non  vis  fubjici  mi- 
hi  >  dimitte  populum  meum  ,  ut  facrificet  mihi. 

4.   Sin  autem  refiftis  ,  &  non  vis  dimittere    S.if,  16. 
eum  :  ecce  ego  inducam  eras  locuftara  in  fines  9« 
tuos  : 


VuLGATA      NOVA. 
J .  qax  operlat  fuperficiem  terr»  ,  ne  quldquam     ram ,  ufque  in  prrcfentem  diem.  Avertitque  fe  ,  & 
ejus  appareat ,  fed  comedatur  quod  refiduum  fuerit     egredus  eft  a  Pharaone, 


S44.ff. 


grandini :  corrodet  enim  omnia  ligna  qua  germmant 
in  agris. 

6.  Et  implebunt  domes  tuas ,  &  fervorum  tuo^ 
tarn  ,  &  omnium  ^igyptiorum  :  quantam  non  vide- 
runt  patres  tui ,  &  avi  ,  ex  quo  orti  funt  fuper  tet- 

VeRSIO     ANTIQUA. 

8 qui  autem ,  &  qui  funt  qui  ibunt  5 


9.  Ait  Moyfes :  Cum  parvulis  noftris  &  fenioribus 
pergemus  ,  cum  filiis  &  filiabus ,  cum  ovibus  &  ar- 
inentis  :  eft  enim  folemnitas  Domini  Dei  noftri. 

10.  Et  relpondit  Pliarao  ;  Sic  Dominus  fit  vobif- 
com  ,  quomouo  ego  dimittam  vos ,  &  parvulos  vef- 


7.  Dixerunt  autem  fervi  Pharaonis  ad  eum  :  Uf- 
quequo patiemur  hoc  fcandalum  :  dimitte  homines  , 
ut  faciificent  Domino  Deo  iuo  :  nonne  vides  quod  pe- 
rierit  ilgyptus  ? 

VuLGATA     NOVA. 
8.  Revocaveruntque  Moyfen  &  Aaron   ad 
Pharaonem  :  qui  dixit  eis  :  Ite  ,  facrificate  Do- 
mino Deo  veftro  :  quinam  funt  qui  ituri  funt  > 

VuLGATA       NOVA. 

tros :  cui  dubium  eft  quod  peflTime  cogitetis  ? 

I  I .  Non  fiet  ita  ,  fed  ite  tantum  viri ,  &  facrifica- 
te Domino  :  hoc  enim  &  ipfi  petiftis.  Statimque  ejcdi 
funt  de  confpedu  Pharaonis. 


'Aug.  tcciit.  Jj. 
544-  "■ 


VuLGATA     NOVA. 

II.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Ex-  Tf.io/l', 
tende  manum  tuam  fuper  terram  Jigypti  ad  lo-  54. 
cuftam  ,  ut  afcendat  fuper  earn  ,  &  devoret  ora- 
nem  herbam  qus  refidua  fuerit  grandini. 

NOVA.  Versio  antkjda. 

H.  Operueruntque  u-         15 non   eft   re-      Au^. 

niverfam  luperficiem  ter-    liftum  vifide  nitiil  in  iof.  ji. 

die  ilia  &  node  :  &  man^  fafto ,  ventus  urens  leva-     ra,  vaftantes  omnia.  De-    lignis '^  5-  544« 

vitlocuftas.  vorataeftigiturherbater- 

14.  Qus  afcenderunt    fuper   univerfam    terram     rs,  &  quidquid  pomorum  in  arboribus  fiiit,  qux 
jtgypti  :  &  federunt  in  cundis  finibus  /Egyptiorura     grando  dimiferat  :  nihilque  omnino   virens  reUftum 
innumerabiles ,  quales  ante  illud  tempus  non  fuerant,     ell  in  lignis ,  &  in  herbis  terr^  ,  in  cunfta  i4;gypto. 
nee  poftea  futurs  funt. 

Versio    antiqua. 

1 6 Peccavi  ante  Dominum  DeiuTi  veflxum , 

&  in  vobis. 


V  E  R  S  1  O    A  N  T  1  Q  U  A. 

A,<z.qn4.%%.iit      li Extende  manum   tuam   fuper  terram 

ixod.t.  J.451.-».  ^gypti,  &  afcendat  locuila  fuper  terram 


V  U  L  G  A  T  A 

1 5 .   Et  extendit  Moyfes  virgam    fuper    terram 
jEoypti  :  &  Dominus  induxit  ventum  urentem  tota 


IM.  Unit.  55.     17.  Sufcipite  ergo  delidiun  meum. 


Aug.qu^.  vj.in     19 &  non  eft  relifta  locufta  una  in  omni 

ILxtd,  t.  5-  43 1-  £•  terra  ^gypti. 


Aug.  jiup. 


20.  Et  induravit  Dominus  cor  Pharaonis, 
58.     zi Extende  manum  tuam  in  coelum... 


N  otje 


vcjlroriim  ,  ^/'"  vefhi  aqtie  in  aures  flioriim  ftmiim. 

ir.  4.  Ad  verbum  e  Gracco. 

t.  8.  Grxc.  Ti'«;  J I  ,  i,  TiV(«  EioiV  nlmf.vin'.m  ; 

ff.  iz.  Au!i,uil.  prxponit  hoc  :  Ditlmn  ejl  ail  Moyfim, 
Grxc.  E?7r£ /e  K^'eics  •5"f»;  Mi"""',  detnde  :  "Eutjikd  -rxy 
X^ifn  eV!  7«' )  *":•  "t  in  Lat.  In  Mf.  Alex,  -rw  x^V»  <»  >  "^ 
liip.  ' 

*•.  ly.  Itidem  Gracce  :  addit  Auguft.  ibid.  Diceiidnm 
fnit  more  htntimis  «oflr.t :  Not!  efl  ydithim  viride  aliijuid  in 
/ignis.  Aua.  1.  de  piomilf.  ap.  Profp.  118.  c.  Lacnjlariim 
multituds  vexans  omma  ,  radiittnjqut  exterminans. 


VuLGATA     NOVA. 

16.  Quamobrem  feftinus  Pharao  vocavit  Moy- 
fen &  Aaron  ,  &  dixit  eis  :  Peccavi  in  Dominum 
Deum  veftrum  ,  &  in  vos. 

17.  Sed  nunc  dimittite  peccatum  mihi  etiara 
hac  vice ,  &  rogate  Dominum  Deum  veftrum  , 
ut  auferat  a  me  mortem  iftam. 

1 8.  Egrefl'ufque  Moyfes  de  confpeftu  Pha- 
raonis ,  oravit  Dominum. 

19.  Qui  flare  fecit  ventum  ab  occidente  ve- 
hementiflimum  ,  &  arreptam  locuftam  projecit 
in  mare  rubrum  :  non  remanfit  ne  una  quJdera 
in  cunftis  finibus  vEgypti. 

10.  Et  induravit  Dominus  cor  Pharaonis,  nee 
dimifit  fiUos  Ifrael. 

11.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Ex-  Pf.  104, 
tende  manum  tuam  in  coelum  :  &  lint  tenebra  ^S. 
fuper  terram  ^gypti  ,    tarn  denfa:  ut  palpari 
qucant. 

AD   Versionem    antiquam. 

Tf.  16.  Optime  e  Grxco  ,  prster  hoc  ,  in  'joins ,  pro 
quo  ,  £/';  vficii  ,  in  vcs. 

t-  17.  Gr.  -ripcj/iixd;  hull  rw  afiapTm. 

t.  19.  Similiter  in  Grsco.  Vide  lis  Hilar.  1,  7.  deTrin, 
col.  pzi.  b. 

Tf.  20.  Ita  quoque  in  Grsco. 

Tf.  21.  Aiiajufl:.  ibid.  Dicitur  eid  Moyfen  .-Extende  tna- 
ntun  til.tm  in  calnm  ,  ut  jierct  et!.%7n  fhig.i  te^el>r.^rllm.  Gisc. 

ErTTf  J's  Ku'eic?  TTfO?  M:-ivnV  '" ~' 

VparoV  K.  7£j'i:6iiTw  oxotc? 


c;  eVJ  711'?  A  -/t'TTT» ,  Sec.  UndeTich, 


le".  5.  col.  6z.  f.  ait  :  Dabo  temkas  faper  leirani  tnatii. 


LIBER     EXODL     Cap.    X.  ,j^  • 

VU1«ATAN0VA.  VersIOANTKJUA. 

ii.  Extenditque  Moyfes  maniim  in  ccelum  :  zz Vide  Not, 

&  faft*  funt  tenebri  horribiles  in  univeifa  tei- 
ra  -■Egypti  tribus  diebus. 
Si$f.t7.       -3-   Nemo  vidit  fratrem  fuum ,  nec  movit  fe  23.  Et  nemO  vidit  fratrem  fuum  tribus  die-    Aug.lacut.^^.t. 

I.  de  loco  in  quo  erat  :  ubicunque  autera  habita-     bus 3.  344.*. 

S»p.  18.  bant  fHii  Ifrael  ,  lux  erat. 

*•  24.   Vocavitque  Pharao  Moyfen  &  Aaron  ,  24 Ite  ,   &  fervite  DominO   DeO  VeflxO  :      UiJ.  locut.  <<. 

&  dixit  eis  :  Ite  ,  facrificate  Domino  :  oves  tan-     prxter  OVCS  &  boves  iclinquite 

turn  veftrs  &  armenta  remaneant ,  parvuli  vef- 
tri  eant  vobifcum. 

VuiGATA       NOVA. 

2  J.  Ait  ^^oyfes:  Hoftias  quoque&holocauftada-     nebit  ex  eis  ungula  ,  qua  neceflaria  funt  in  cultum 

bis  nobis ,  qua  offeramus  Domino  Deo  noftro.  Domini  Dei  noftri :  prafertim  cum  ignoremus  quid  de-» 

,.  -^  beat  immolaii,  donee  ad  ipfum  locum  perveniamus. 

VERSIO    ANTlqUA.  VULGATA    NOVA.  t    j  ■  r^  ,Ci  ■        o 

zj.  Induravit  autem  Donimus  cor  Pharaoms,  & 

'A«f.        -(' &  non  relin-         2.6.  Cundigregesper-     noluit  dimittere  eos. 

lie.  55.  quemilS  ungubm gent  nobifcum  :  non  rema- 

344-'«  VULGATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

x%.  Dixitque  Pharao  ad  Moyfen  :  Recede  i  i8 adtende  tibi   ultra  apponere  Videre  fa-      Uim  Lkhi,  ^7, 

me  ,  &  cave  ne  ultra  videas  faciem  meam  :  quo-     ciem  mcam 

Cunque  die  apparueris  mihi ,  morieris. 

29.  Refpondit  Moyfes  :  Ita  fiet  ut  locutus 
es ,  non  videbo  ultra  faciem  tuam. 

tioiM     AD     VerSIONEM     ANTIQUAM. 

V .  22-  Grxc.  'EJs't<i>£ /=  MaiKoiT;  TMi' ;^;£?|i>a  £/■;  Tw  i'fa.-  cf»s :  Sequitur  in  Graeco  ;  Bat^/Jfrt ,  x«Tf «i/<i«t«  (  Mf.  Oxon. 

v^i/'  ii  iyfy£To  ck3t:;  7jo'^:^  ,  ^uffAx  sVj  -jraccc-' vhk  AtyuTTrw  Cum    cd.  Compl.  Kai  y^arpeusTS  )  Kvpiu  tw 'ttmv  rmv 

Tfs'i  «fitpai.  Quibus  reCpondent  ifta  ex  Ambrolio  1.  3.  of-  irpi^ciToit ,  quar  redduntur  ab  Auguft.'uc  pofuimus  fupra  , 

fie.  c.   I  J.  to.  2.  col.  i;o.  e.  Cnlig.tntibiis  tenehris  operta  hoc  addico  ;  Sic  enim  hahet  Grxcm.   Valde  autem  ,  inquic 

trat  terra  per  truinum  ,  ex  quo  Mcyjes  manitm  UvaT^erat  ,  ^  Augufl.  tmtjit.UA  hcinio  ej}  >  ntji  pojl  J:jl:!iHit>/iem  itiferatttr^ 

Utubrai  iiifaJer.it.  Item  ilia  ex  Auct.  1.  de  promiir.  p.  118.  relinquite  ,  '^  Jubaiiiiiaitir  ,  ifta  ,  ut  fit  jetijin  :  he  practer 

c.  Nii>t.i  pl.i^a teaebrx  denjiffimx  ,  plena  imaginsins  ter-  oves  &  boves  ,  &  relinquice  ifta  :  ttmi'k  tameo  cum  Geni- 

rorihiifque  fer,%libtts.  tivo  ,  melius  verteretur  ,  fed  ,  tantttm  vel  tamen  ,  quam 

f.  Zi-  Sic  Latini  halent ,  tefte  Auguftino  ,  qui  addir :  prxter  ,  legendo  fie  abfque  virgula  port  boves  :  he  ,  ^  Jir- 

GrxcHi  autem  '.  t,t  non  vidtt  nemo  fratrem  fmtm .  Edit.  Rom,  vite  Dom,  Deo  veflro  ;  ta;:tum  oves  l^  boves  relitiqitite. 
K«i  M  liS'iv  v'Siii  TO»  iJ  i-Affi!  xiiri  rpi'ii  \lfi;'px(;.  Deeft  ve-  Tt.  26.  Ita  in  Gr.  S^iid  eji  autem  atiiid  ,  ait  Auguft.  Ken 

ro  .  Tpu^  y\pf-pa.i; ,  in  Mf.  Alex.  8c  aliis  exemplaribus.  relinqtiemus  tttigulam  ,  nili  ,  ncc  uugidam  relincjitemtts  ? 

f.  24.  Auguft.  anteponit  ifta  ;  Pharao  dicit  ad  Moyfen  ,  ft.  li.  Ad  verbum  e  Grxco   :  I'ro  eo  quod  eji  ,  inquic 

^  Aitron  ,  pro  quibus  Greece  ,  KaJ  tKiKHd  i>a.fcc'j)  MwfCHK  Aug.  Adtende  tibi ,  ne  ultra  videas  faciem  mcam, 
J,  'Actpoi) ,  >i«Ta»"  it  vocavit  I'hm-ao  Moyfen  53  Aaron  ,  di- 


CAPUT     XI. 


VuiGATA     NOVA. 
.  17  T  dixit  Dominus  ad  Moyfen 


Versio   antiqua. 


nem., 


I.  |7  1    dixit  Uommus  ad  Moyien  :  Adhuc 

X_/  una  plaga  tangam  Pharaonem  &  ^Egyp- 

tum  ,  &  poft  hic  dimittet  vos  ,  &  exire  com- 

pellet. 

Sup.  3.       2.  Dices  ergo  omni  plebi ,  ut  poftulet  vir  ab 

21.  amico  fuo ,  &  mulier  ^  vicina  fua  ,  vafa  argen- 

in/i».  tea&aurea. 

VULGATA 


i.T^Tcit Dominus  ad  Moyfen   :  Adhuc  Capiiul.fip.xvi,, 

JL/  unam  plagam  ego  induco  in  Pharao- 


2.  Loquere  ergo  fecreto  in  aures  populi ,  &  Aug.  qii.tj).  59.  in 
petat  unufquifque  a  proximo  ,  &  mulier  a  pro-  ^^od.  t.  3. 452.  b. 
xima ,  \ala  aurea  6c  argentea ,  &  veftem. 


NOVA. 


3 .  Dabit  autem  Dominus  gratiam  populp  fuo  co- 
ram ^gyptiis.  Fuitque  Moyfes  vir  magnus  valde  in 
terra  yEgypti  ,  coram  fervis  Pharaonis  &  omni  po- 
pulo. 

4.  Et  ait  :  Hsc  dicit  Dominus  :  Media  no£te 

VULSATA     NOVA. 


egrediar  in  ^gyptum  : 

J.  &  morietur  omne  primogenltum  in  terra  /£.-    i„r  u,  29. 
gyptiorum  ,  i  primogenito  Pharaonis  qui  fedet  in  fo- 
lio ejus ,  ufque  ad  primogenitum  ancills  qua;  eft  ad 
molam  ,  &  omnia  primogenita  jumentorum. 

Versio    antiqua. 


6.  Eritque  clamor  magnus  in  univerfa  terra  6.   Et  erit  clamor  magnus  per  omnem  terram    Aug.lecut,^g,t> 
jEgypti ,  qualis  nec  ante  fuit ,  nec  poftea  fiitu-  .(Egypti ,  qualis  non  fiut ,  &  talis  non  adhuc  ap-  3-  S4-}'  ''• 

rus  eft.  ponetur. 

7.  Apud  omnes  autem  filios  Ifragt  non  mutiet        7.  In  filiis  autem  Ifrael  non  mutiet  canis  lin- 
canis  ab  homine  ufque  ad  pecus  :  ut  fciatis  quan-  gua  fua  ,  ab  homioe  ufque  ad  peCUS 

to  miraculo  dividat  Dominus  ^gyptios  &  Ifrael. 

NoTiE     AD     VeRSIONEM     ANTl 


A  D 

t.  I.  Gr.  EfxE  iCi  Kt'eio;  ,  &c.  ut  in  Lat.  prater  lioc  , 
f  TTo^w  eVl  ,  inducam  fuper  ,  pro  induco  in. 

Tf.  2.  Similia  Gr.  habet ,  prster  hoc  :  £f  mulier  a  proxi- 
ma ,  quod  delet.  In  Mf.  veto  Alex,  ac  edd.  Aid.  &  Compl. 
additur  ,  Kffi  yuv»  T«p«  th^  tt-mioio»'  >  ed,  Compl,  th;  t/h- 
tlor  iurnc,  ,  deinde  tarn  in  Mf.  Vat.  quam  in  aliis  ,  msi'h 
tiffvfx  J,  XJ"'''^'  *<■•  Auguft.  locut.  j8.  de  Excd.  col.  344, 
Tom.  I, 


QUAM, 

d .  rurfus  legit  :  Et  pctat  unufquifque  a  proximo  fuo  y  (^  mu- 
lier a  proxtma  ,   va/a  argentea  ^  aurea  ,  iS  vejlem Vidf 

fup.  Not.  in  Exod.  ;.  22. 

t.  6.  Sic  eft  in  Gr,  ad  verbum. 

If".  7.  Itidem  Gr.  praster  hoc  primum  ,  Kct]  sV  itasi  rtti; 
urJi'; ,  it  in  omnibus  fins  ;  in  Mf.  Alex.  'Ei  /s  vtciii  reJi  iimTi, 
In  omnibut  autem  fliis  ,  &c. 


156 


LIBER     EXODI.     Cap.    XL 

VULGATA       NOVA. 


8.  Defcendentque  omnes  fervi  tu'i  ifti  ad  me  ,  &     pulus  qui  fubjeihis  eft  tibi :  port  IiEC  egrediemur, 
aUorabunc  me,  dicentes :  Egredere  tu,  &  omnis  po- 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

Aur.a1t.tp.40.in       9 Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Non  9.   Et  exivit  i  Pharaone  iratus  nimls.  Dixit 

£*oi/,«,  j.45i.f.    cxaildicr  VOS  Pharao  ,  ut  milltiplicem  flgna  mea     autem  Dominus  ad  Moyrcn  :  Non  audiet  vos 
&.  portenta  mea  in  terra  ;Eg)'pti.  Pharao ,  ut  multa  figna  fiant  in  terra  ^Egypti. 

VULGATA       NOVA. 

10.  Moyfes  autem  &  Aaron  fecerunt  omnia  of-     vit  Dominus  cor  Pharaonis,  nee  dimifit  filios  Ifrael  dc 
tenta  qua:  fcripta  funt ,  coram  Pharaone.   Ec.  indura-     terra  fua. 

NoTA    AD   Versionem    antiquam. 
V.  9.  Similiter  in  Gr.  exceptis  his ,  im  TrMiE^Vtoi'  ttmPi/-      fed  in  Mfs.  Oxon.  &  Alex,  nee  non  in  edd.  Aid.  5c  Compl. 
'  iZ  ftv  ri  cn/iETa  ,  j,  tx  -r/f  era  sV  7»  AouVra  ,  utmiiltipli-      deeH  ,  wfv.'jijvair.  Alex,  quoque  cum  iifdemedd.  fert ,  t« 

cam  miiltipticim    mea  Jigna  ,  ^i  portinia  in  terra  /Egjipto  ;      ey/iiTci /.tu  ^  ra  Tifarti.  fa  ,  cum  Auguft. 


CAPUT     X  I  L 


Gantl.  Brt. 
I.94J.  J.  k. 


i. 


Idcmfer.  3.  948, 


111 


Versio    antiqua. 


•  fir-     2.  Menfis  hie ,  vobis  initium  menfiiun :  primus 

94iS-  eft  \'cbis  in  menlibiis  anni. 

5.  Loquere  ad  omnem  fynagogam   filiorum 
Ifraiiljdijens  :  Decima  menfis  luijiis  lumat  iiniif- 
uil'que  ovem  perdomos  familiarum,  ovem  per 
ingulas  domos. 

4.  Qviad  fi  pauci  erunt  in  domo ,  ita  ut  non 
fufficL-nt  ad  o\'em ,  afllimet  fecum  \'icinum  pro- 
ximum  fuum  ,  iecundum  numerum  animarum , 
unufquifque ,  quod  fuiliciat  iibi ,  computabit  in 
agno. 

5.  Agnus  autem  perfeflus,  mafculus,  anmcu- 
lus  erit  vobis  :  ab  agnis  &  hosdis  fumetis. 

6.  Et  erit  vobis  fervatus  ufque  in  quartam  de- 
cimam  menfis  hujus  :  &  Occident  ilium  cmnis 
multitudo  fynagogx  filiorum  Ifirael  ad  velperum. 


VuicATA    nova. 

I .  T~\  Ixit  quoque  Dominus  ad  Moyfen  &  Aa- 

\J  ron  in  terra  .(Egypti  : 

1.  Menfis  ifte ,  vobis  principium  menfium ; 
primus  erit  in  menllbus  anni. 

1,.  Loquimini  ad  univerfum  coetum  filiorum 
Ifrael  ,  &  dicite  eis  :  Decima  die  menfis  hujus 
tollat  unufquifque  agnum  per  familias  &  domes 
fuas. 

4.  Sin  autem  minor  eft  numerus  ut  fufficere 
polTit  ad  vefcendum  agnum  ,  affumet  vicinum 
fuum  qui  jun£his  eft  doniui  fu^  ,  juxta  numerum 
animarum  qui  fufficere  pofiunt  ad  efum  agni. 

5 .  Erit  autem  agnus  abfque  macula ,  mafcu- 
lus ,  anniculus  :  juxta  quern  ritum  toUetis  &  hoe- 
dum. 

6.  Et  fervabitis  eum  ufque  ad  quartamdeci- 
mam  diem  menfis  hujus  :  immolabitque  eum  uni- 
verl'a  multitudo  filiorum  Ifrael  ad  vefperam. 


t.  2.  Similiter  habet  Ambrof.  I.  1 .  Hex,  col.  7.  d.  Men- 
fis hie ,  'johis  iiiilnim  merjiiiin  :  primus  eft  vchis  in  menfihus 
anni.  Ita  quoque  in  Gr.  at  epift.  25.  to.  2.  col.  885.  a. 
idem  Ambr.  legit  :  }iic  menfis,  'johis  prineipium  menfitini  : 
frimtii  erit  in  mtnfihti  anni  ;  &  I.  I.  Hex.  col.  6.  f.  Men- 
fis hie  ,  initium  m.'iifium  erit  'johis  :  Sc  1.  de  Noe  &  area ,  c. 
20.  col.  259.  a.  Hie  menfii,  primtis  erit  vchis  in  iliehits  anni. 

Tf.  5.  Ita  inGr.  prxter  poftrema  ,  JttC/TiiCOTJicarc?  7r/io'- 
$XTir  KXT  ciifri  rrarfrM  ,  s'y.a^oi  7rf;/5«-ci'  iHT  oiz:a".  i.  e. 
Sum.mt  unufquifque  ovem  per  demos  patriarum  ,  unufquifque 
c-jem  per  djmum.  Gaud.  loc.  cit.  Sumant  o-jem  perdomos. 
Cypr.  1.  2.Teftim.  p.  29i.b.  Accipi.wtfibifinguli  evemper 
domos  tribtium.  Aug.  locut.  60.  de  Exod.  to.  5.  col.  544.  e. 
Accipiant  fi>:gitli  ovem  per  domos  patrinrum  :  turn  addit  : 
Qjias  dii.u  p.ttrias  ,  non  facile  eft  intiUigere  ,  ntriim  ciz'ita- 
tes  ,  in  qnihus  commanehant  ,  an  pottlis  nutnerojas  famiiias  , 
a  tiijufjue  -jelut  patermtate  prop.tgatas  :  hot  enim  nutgis  in 
Gracofignijicnt  perhibetur. 

ir.  4.  Eadem  rurfus  habet  Gaudent.  fer.  4.  col.  949.  f. 
ufque  ad  voccm Jecufidltm.  In  Gr.  fie  *.  'Eac  /:-  oV/vcfoi  aic.y 
ty  tjT  Qtniu,  &!;■£  /if4  ejVai  ixai'sj;  £1';  TTf^CocToy ,  &c,  ut  in  textu 
Lac.  excepto  ultimo  ,  cwaft^^vurcti  sti;  ^po^aTor,  connume- 
rahitiir  ad  ovem.  Mf.  Alex,  loco  ucty  sy  Trt"  e/y.i'a,  fert  wc.k  c'l 
ty  T? ,  &c.  &  AuguH.  locut.  61.  de  Exod.  to.  5.  col.  544. 
e.  f,  St  autem  pauci  fint  qui  in  domo  ,  ita  ut  ncn  fint  idonei 
ad  ovem  ,  affumet  fecum  vicinum  proximum  Junm  ,  jecunditm 
numerum  unttjqtfijque  quod  /ujjiciat.  Icem  qujefl.  41.  in 
Exod.  col.  452.  f.  ait  :  Onomoda  aliquul  fipcr,ibtt ,  cltm  hoc 
pramoniti  fiterint  ,  nt  Ji  domus  non  hablterit  conjitmeiido  pe- 
(ori  idoneam  7miltitudinem  ,  victni  affumantur  ?  Hue  etiain 
fpedtant  qua;  Ambrof.  dicic  epifl.  7.  to.  1.  col.  779.  c. 
Agnum  ita  palres  epulari  jubentur  ,  ut  fecunditm  nmmrum 
finim.truin  epulentur  Juarum  ,  tieque  ptttres ,  neqite  pauciores; 
jieque  aliis  pltis  dari ,  alits  minus  ;  Jed  fcundirm  aninias  fin- 
gulortim  ,  E5C. 

■f.  5,  Eadem  irerum  hab.  Gaudent.  fer.  5.  col.  948.  h. 
&  fer.  4.  col.  949.  d.  nee  diverfa  leguntur  Giacce  ,  nili 
excipias  vocem  primam  vrf spaTcf ,  loco  agnus  autem.  Au- 
guft. quoque  qu«ft.  41.  in  Exod.  col.  452.  f.  legit :  Agnus 


N0T.E    AD    Versionem    antiquam. 

pcifeBus  ,  mafculus  ,  anniculus  erit  vobis  ;  fed  addit  :  Mo- 
vere  polcft  ifta  locutto  ,  quafi  agnus  pofftt  eJJ'e  non  mafculus  , 
mjcienlem  qua  necejp.tate  ita  fit  trar.fi.ttum.  Ovis  emm  trans- 
Jerri  dcbuit  ,  quia  Gr^cus  Trps^xny  habet  i  fed  ^fo£sT:f  in 
Gr,i:ca  lingua  generis  neutri  eft,  ^  potuerunt  qu£  JequunlllT 
omnia  convenire  ,  tauquam  fi  dicerel  :  I'ectis  ptrfcilum  ,  maj^ 
culum  ,  anniculum  erit  vobis.  Fotun  enim  Latino  dici  ,  MaJ^ 


ctilum  pecus ovis  autem  majculus  dici  non  pojpt item 

ovis  mafculaji  diceretur  ,  ejfet  ahfurdius.  Pecus  vera  fipone- 
retr.r  ,  etiam  aliud  intelligtretur  ,  nee  fervaretur  facramen- 
tum,  quod  Cltm  Scriptura  de  ove  Icquatur,  prft  dicit :  Ab  agnis 
y  hadis  acctpietis  tUud  ;  &  port  pauca  :  ]ud.ti  ,  inqujt ,  /;« 
effe  diilum  putar.t :  Ab  agnis  [5  hmdis  accipcre  ;  tanquam  di- 
cerel ,  vel  ab  agnis  agnum  ,  vel  ah  hoedis  hcedum  ,  fi  illud 
defit  ,  fumi  cportere.  Cypr.  1.  2.  Teftim.  p.  291.  b.  lie  ha- 
bet :  Accuiant  Jibi  finguli  ovem ovem  fine  vitio  i  per- 

fedum  ,  mafcullim  ,  anniculum  erit  vobis  :  ah  agnis  ^  ab 
hccdis  accipietis.  Ambrof.  in  Pf.  59.  to.  i.  col.  861.  c.  Agnus 
fine  m.tcula  ;  mundus ,  maturus  ,  majculus  ,  anniculus  erit 
vobis  :  6c  1.  I.  de  Abr.  c.  J.  col.  Z97.  b.  Agnus  fiine  ma- 
cula ;  mundus  ,  confummatus  ,  anniculus  ,  majculus  erit  vo- 
bis ab  ovihiis  2)  hadis.  Deinde  fie  :  Siimetis  ^  cccidetis  : 
Similiter  epift.  23.  to.  2.  col.  88<J.  b.  c.  Agnus  fine  ma- 
cula ,  mundus  ,  confummatus  ,  Sec.  at  infra  ,  ab  ovibus  ($ 
hardis  Jumetts.  Gr.  rifo'lSaTct  -rhuu  ,  cipciy ,  tyiauiay.  Mf. 
Oxon.  cum  edd.  Aid.  &  Compl.  ctp'^:y ,  anun'./ ,  itinvCM. 

t.  6.  Similia  prorfus  in  Gr.  nili  excipiatiir  verbum  , 
JixrsTtii»i/j.iycy  ,  confervatus  ,  pro  Jirvatus.  Tertul.  quoque 
1.  contr.  Jud.  c.  ic.  p.  145.  a.  dicit  :  Onme  vulgus 
{  Gr.  TO  ^xh(o5  )  f.hcrum  IJ'rael  ,td  vefperum  agnum  immo- 
laturum  tjje.  Item  Cypr.  epift.  65.  p.  109.  b.  &  1.  2. 
Teftim.  p.  291.  b.  £»  Occident  ilium  omne  vulgus  Jynago- 
ga  filiorum  IJiael  ad  vefperam.  Ambrof.  epift.  25.  to.  2. 
col.  8?fi.  b.  c.  It  erit  vohis  in  objervatione  ufque  in  qiiar- 
tamdecimam  meifis  hujus  :  JJ  occidetis  ilium  iota  multi- 
tudo Jjnagfg.e  filiorum  Ifrael  ad  vefperum  .■  &  1.  i.  de  Abr. 
c.  J.  to.  1.  col.  297.  b.  Sunuiis  {^  occidetis  ilium  tota 
multitudo  fynageg.t  ad  vefperum  :  at  in  Pf.  39.  col.  862,  c. 
£(  occidet  eum  imnis  Jj/nagoga, 


LIBER     EXODI.     Cap.    X 1 1. 


157 


VoiGATA     NOVA. 

7.  Et  fument  de  fanguine  ejus ,  ac  ponent  fu- 
per  utrumque  poftem  ,  &  in  fuperlimiiiaribus  do- 
inorum  ,  in  quibus  comedent  ilium. 

8.  Et  edent  carnes  no£l:e  ilia  aflfas  igni ,  & 
iazymos  panes  cum  laducis  agreftibus. 

9.  Non  comedetis  ex  eo  crudum  quid  ,  nee 
coftum  aqua  ,  fed  tantuiii  alTum  igni :  caput  cum 
pedibus  ejus  &  inteftinis  vorabitis. 

10.  Nee  reraanebit  quidquam  ex  eo  ufque 
mane  -  fi  quid  reliduum  fiaerit ,  igne  comburetis. 

1 1 .  Sic  autem  comedetis  ilium  :  Repe?  vef- 
Iros  accingetis ,  &  calceamenta  habebitis  in  pe- 
dibus ,  tenentes  baculos  in  manibus ,  &  comede- 
tis feftinanter  :  eft  enim  Phale  ( id  eft  tranfitus ) 
Domini. 

II.  Et  tranfibo  per  terram  yEgypti  no3:e  il- 
ia ,  percutiamque  omne  primogenitum  in  terra 
jEgypti  ab  homine  ufque  ad  pecus  :  &  in  cunAis 
diis  .Sgypti  faciam  judicia  ,  ego  Dominus. 

15.  Erit  autem  fanguis  vobis  in  fignum  in 
ffidibus  in  quibus  eritis  :  8c  videbo  fanguinem  ,  & 
tranfibo  vos  :  nee  erit  in  vobis  plaga  djfperdens 
quando  perculTero  terram  yEgypti. 

14.  Habebitis  autem  hunc  diem  in  monumen- 
tum  :  &  celebrabitis  eam  folemnem  Domino  in 
generationibus  veftris  cultu  fempiterno. 


Ve 


I  ? .  Septem  diebus  azyma  comedetis  :  in  die 
primo  non  erit  fermentum  in  domibus  veftris  : 

NoTjE    ad    Versionem 


O     A  N  T  I  Q  U  A. 

7.  Et  recipient  de  iangiiine  ejus,  &:  ponent   Cypr.i.i.Trpim, 
fuper  duos  poiles ,  &  lliper  limcn  in  domibus,  ^J'-*. 

in  quibus  eum  edent  in  ipfis. 

8.  Et  edent  carnes  ipla  nofte  alTatas  igni ,  & 
azyma  cum  picridibus  edent. 

9.  Non  edetis  de  eis  crudam  ,  neque  coftam 
in  aqua ,  nifi  aifatam  igni :  caput  cum  pedibus  & 
interaneis. 

10.  Nihil  derelinquetis  ex  eis  in  mane;  &  os 
non  confiingetis  ex  eo  :  qux  autem  relifta  fue- 
Eint  de  eo  ulque  in  mane ,  igni  crementur. 

It.  Sic  autem  comedetis  eum  :  Lumbi  veftri 
prxcindi ,  &  caligx  vellrx  in  pedibus  veftris ,  & 
bacula  veftra  in  manibus  veftris ,  &  edetis  eum 
feftinanter  :  Paicha  eft  enim  Domini. 

T2.  Et  pertranfibo  in  terram  jEgyptiorum  in   Jmb-.epifl.zi.t, 
node  iLla  ,  &  percutiam  omne  prmiitivum  in  i-826.f.>^. 
iEg)'pto  ab  homine  ufque  ad  pecus ,  &  in  omni 
terra  iEgypti  faciam  vindidam ,  ego  Dominus. 

1  •;.  Et'erit  \'obis  languis  in  ligno  in  domibus , 
in  quibus  eritis  ibi :  &  videbo  ianguinem ,  &  pro- 
tegam  vos  :  &  non  erit  in  vobis  plaga  extermi- 
nii ,  &  conteram  terram  j£gypti. 

14.  Et  erit  dies  hie  vobis  memorabilis  &  fo- 
lemnis  :  &  diem  feftum  agetis  eum  Domino  in 
progenies  veftras ,  legitimum  fempiternum  diem 
teftum  agetis  ilium. 

1 5.  Septem  diebus  azyma  edetis  :  a  primo  au-     CmiL  Bnx.fer. 
tem  die  exterminabitis  fermentiun  de  domibus  7-  9J--  *• 


U  A  M. 


■#■.  7.  Gr.  delet  ejus  ,  pud  vocem  fanguine  ;  &  in  fine 
loco  eum  edent  in  ipjis  ,  iiabec  ,  ix-  'pa>&":*^  x'jt'x  eV  cluTii^  , 
rdem  ilia  in  eis  1  cxcera  limilii.  Mf.  Alex,  cum  ed.  Aid. 
habet  «uto  ,  non  avTX.  Ambrof.  epift.  Z5.  to.  2.  col, 
B^6.  b.  legic  :  Et  fttnient  de  fanguine  ejus  ,  ^^  ponent  fti^ 
per  duos  pofles ,  ^  fuper  limen  oflit  domiis  ,  in  qua  mandu- 
cahunt  eum  inter  femetipfos.  Gaud.  Brix.  ferm.  5.  col.  948. 
d.  £f  fttmciH  de  Jangrtine  ,  ^  imponent  Juper  duos  popes  , 
^ /tfper  limen  in  do7nibus ,  in  quibits  manducatnri  funt  cum. 
Augull.  locuc.  6i.  de  Exod.  to.  ;.  col.  544.  g.  Sument  a 
fanguine  ,  ^  ponent  fuper  duos  poflef  ,  ^  juper  Itmen  in  do- 
mibus ,  in  quibus  manducabunt  illas  m  eis.  Turn  addir  : 
C'./m  dixerit  ,  in  quibus  ,  dixit  etiam  ,  in  eis  ,  more  ufita- 
tiljimo  ;  fed  ,  manducabunt  illas  ,  quxriiur  qua<  ,  ^  intrl- 
ligitur  ,  caines  ;  hoc  enim  jequitur  :  Ec  manducabunt  car- 
nes ,  &c Grxci  autem  habent  ,  v.p^x:,  ^  id  eji  ^  carnem  , 

fed  genere  neutro  ;  ideo  in  Grace  eft  :  In  domibus ,  in  qui- 
bus manducabunt  ilia  in  eis.  Eft  vero  ilia  locutio  ,  ut  priiis 
diceret  illas  ,  quam  pradiceret  quid  in  confequentibus  intel- 
iigeretur  quas  dixerit fcilicet  ,  carnes. 

Tf",  8.  Gr.  Kot,i  fpxyorrx:  tcc  Kpsx  t>7  pfXTi  t«i't)i  o'ttt* 
•JTvp'i  y  Jt,  a^f,«cc  sVi  WDCpiS uv  t'JovTa!.  Et  manducabunt  car- 
ies nolle  ifta  ,  ajjatas  igni ,  JJ  atym,}  /aper  pimdes  comedent. 
Ambrof.  epifc.  25.  to.  2.  col.  g8<).  c.  Manducabunt  car- 
nem banc  noSu  ,  igni  ajjatam  :  &  fer.  2.  ii  Nobiliu  fides  , 
Manducabitis  illnd  cum  amaritudinc.  Au2;uft.  locut.  62. 
de  Exod.  col.  344.  g.  Et  manducabunt  carnes  hac  nolle  af- 
fatas  igni.  Sed  addit  :  Quod  habent  l.atini  codices  :  Qui 
manducabunt  carnem  ,  Grmi  habent  ,  Xfe«5,  id  eft  ,  car- 
iiem  ,  Jed  genere  neutro. 

if.  9.  Gaud.  Brix.  fer.  2.  col.  941?.  h.  No»  edetis  quid 
ab  eo  crudum  ,  neque  coUum  in  aqua  ,  Jed  ajfuum  ignt.  Gr. 
Ova  s/e:&e  tiir  (kuruiv  w.Ka/ ,  yVe  vj-lMyuei'o/  «■  uJccTiy  «m'h 

«Vt<C  TVfl ,   &C.   Ut   fup. 

^.  10.  Gaud.  Brix.  ubi  fup.  Et  non  relinijuetis  ex  eo  uf- 
ytte  in  mane  ,  f^  os  non  confringelis  (  infr.  conteretis  )  ex  eo  ; 
qua  autem  fuperfuerunt  ex  eo  Ujque  in  mane  ,  igtie  cremabitis. 
Auguft.  quaeft.  41.  in  Exod.  to.  5.  col.  452.  f.  Os  non  con- 
teretis ab  eo  ;  qux  autem  Juperaverint  ab  eo  in  mane  ,  igne 
toncremabitis,  Gr.  Ov/.  axoA;j*J/=T«;  «tt'  «f  tv  eui^  'rrpUi'  li. 
os:^v  is  nu^lpi^sls  cin-' oiurif'  ra  ^?  axrcf.Mi-TTi/.iiyx  ec-n-' eturn 
ius  Tpul  ,  ;V  -TTupl  )t«T«ita:i;ieT;.  At  in  Mf.  Alex.  Ova  aVo^ve/- 
•jj-ft^e  a^'auT?  go?  to  -jip^^t.  In  Mf.  Oxon,  Ou"  Kxrahsi-^sn- 
5-e  «.tt'osjtS.  In  edit.  CompI,  Ov  xttraMi'^iTe  air  cunaiv. 
reliqua  ut  fup. 

1^.  1 1.  Eadera  iterum  refert  Cypr.  1.  j.  Teftim.  p.  507. 
b.  praeter  unum ,  c<i/««»ifn«a  ,  loco  caliga.  Similiter  Hic- 
ron.  1.  5.  in  epift.  ad  Ephef.  to.  4.  col.  404.  b.  Sic  man- 
ducubitis  illnd  :  Lumbi  veftri  accinili  ,  i^  calamienta  veftra 


>4  T  I  Q 

in  peJ:bus  veftris ,  ^  bacttU  veftri  in  manibus  veftris ;  <^  co- 
medetis illud  cumjeftinatione :  I'aJiha  eft  enim  Domini.  Gaud . 
Brix.  fer.  2.  col.  947.  c.  &  9^0.  a.  Sic  autem  comedetis  il- 
ium :  Sint  (inff.  erunt )  lumbi  veftri  prxcintli  ,  ^  calcia- 
menta  veftra  in  pedib.  veftris  ,  ^i  baculi  in  manib.  veftris  ; 
^  edetis  ilium  feftinanter  :  Pafcha  enim  eft  Domini.  Ambrof, 
cpift.  25.  to.  2.  col.  885.  b.  Et  edetis  ilium  cum  Jclluitu- 
dine  :  Pajcha  eft  enim  Domini.  Tertul.  I.  contr.  Jud.  c.  10. 
p.  145.  a.  f  (  adjecit  ,  inquit  ,  Pajcha  ejje  Domini.  Gr*c. 
OuTj}  Je  9«ve^;  v.uro'  At  oopi/'e?  i'/.i'j]V  •^e/iiE^aio^f I'aj  ,  jt, 
Tct  viriSn/j.!tTx  (  Mf.  Alex,   cum    edit.  Aid.  uiroJ\\^ccTx 

vjuZv  )  ;V  TO?; i,  a!  ^a<Ti)p/ai  (  Mf.  Alex,  cum  ed.  Aid. 

^aiivpioj  ujuui/  )  e'f  Tan; ^  sJiSt-   ccut'j   ^etoc  c^kJm;' 

Ui%x  >Vi  Kvp'oi.  Mf.  Alex.  Kufia.  Theodoret.  na%Jt  ydp 
fSI  KvflM  ,  ut  fup. 

f.  12.  Gaud.  Brix.  fer.  6.  col.  9J1.  c.  d.  Tranfibo  in 
terra  jE^ypti  h.u  nolle  ,  ^  permtiam  omne  primogenitum  itt 
terra  jEgypti  ab  homine  ufque  ad  peius  :  '^  in  omnibus  diis 
Mgyptiorum  jaciam  vinditiam  ,  ego  Dominus.  Iiidem  Grae- 
ce  ,  prater  hoc  initio  ,  &  infr.  sV  ^bAoi/Vtm,  in  terra  £■• 
gypto  ;  deinde  ,  ^v  tyivvatI  ravrri ,  in  node  ifta. 

t,  1 5.  Cypr.  1.  2.  Tertim.  p.  294.  c.  Et  erit  fanguis  in 
figno  vobis  juper  domos  ,  in  quibus  ibi  eritis  :  ^  videbo  Jan^ 
gitinem  ,  ^  protegam  vos  :  ^  non  erit  in  vobis  plaga  dimi^ 
n-utionis  ,  ciim  percutiam  terram  jUgypti  :  lie  iteium  epift, 
ad  Demetriad.  p.  225.  uno  excepto  ,  vos  entis  ,  loco  ibi 
eritis.  Similiter  Gaud.  Brix.  ier.  6.  col.  9JI.  c.  Et  erit 
janguis  vobis  in  Jigno  in  domibus  ,  quibus  vos  eritis  ibi  :  13 
videbo  fanguinem  ,  ^  protegam  vos  :  ^  non  erit  in  vobis 
plaga  contritionis  ,  ciim  percujj'ero  .-Egyptum.  Gaudeniiu  ta- 
vet  Graecum  ,  nili  quod  pro  quibus  ,  fert  ,  sV  ai;  ,  in  qui- 
bus ,  &  \oco  plaga  contritionis ,  &c.  lie  ,  7r^H>ii  r'^  iarpi^w 
ry.i  ,  oToti'  Ttai'ji  tv  yr,  Aouwtu  >  plaga  perdilionis  ,  quando 
percutio  in  terra  /^gypto. 

•t.  14.  Gr.  Ktti  Ci-a;  «'  «/xipx  vfiit  ciii-rv  HWnicvym  ,  k, 
ecpTacerf  xuiw  iopTW  Kypiw  itt;  Ticcoxi  Ta?  7=1'?«$  i/fc-jv ,  vo- 
/.i.jjLov  ocMnM  hpTctQsTC  iurm.  Gaud.  Brix.  Ier.  6.  col.  95^' 
c.  Et  erit  hic  dies  vobis  in  memoria.  In  Milfali  ad  oftert. 
fer.  6.  port  Pafcha  ,  Erit  vobis  hac  dic<  memarialis  :  t;  diem 
feftum  celebrabitis  folemnem  Domino  in  progenies  veftras ,  le- 
gitimum fempiternum  diem.  Augulf.  qujelK  43.  in  Exod. 
to.  5.  col.  455.  b.  Etfanetis  diem  hunc  in  progrnic!  veftras, 
legitimum  xternitm  ,  vel  alernnlem  ,  quad  Grace  dicitnr  xiai- 
mv.  Similiter  contra  Prilc.  ad  Otof  to.  8.  col.  614.^.  Hoc 
vobis  erit  legitimum  aternum  ,  quod  Gracus  habet  ctumov. 

It.  I  J.  Ita  rurfumGaudent.infr.  col.  9J1.  g.  niliqiiod 
hlh.  /ermentatum  a  primo  die,  pauloque  pod:  ,  diperibit 
anima  ilia  ,  Sec.  limiliicr  fer.  10.  col.  959.  e.  loco  lecun- 
do  legit  ,fermematiim ,  noafermenium.  In  Gr.  lie  ;  '£wt« 


158 


LIBER     EXODI.     Cap.    XII. 


Versio    antiqua. 
CjiiJ.Br.uhfup.  veftris  :  omnis  qui  manducaverit  fermentum  a 
piimo  die  ufque  in  feptimum  diem  ,  difperiet 
anima  illius  ex  Ilrael. 

1 6.  Et  primus  dies  vocabitur  fandus ,  &  fep- 
rimus  dies  vocatus  fandus  erit  vobis :  omne  opus 
fervile  non  facietis ,  prxterquam  quod  facien- 
dum erit  omni  animx. 


VuLGATA     NOVA, 
quicunque  comederit  fermentatum  ,  peribit  ani- 
ma ilia  de  Ifrael ,  a  primo  die  ufquc  ad  diem  fep- 
timum. 

1 6.  Dies  prima  erit  fanilra  atque  folemnis ,  fc 
dies  feptima  eadem  feftivitate  venerabllis  :  nihil 
operis  facietis  in  eis ,  exceptis  his  qua;  ad  vefcen- 
dum  pertinent. 


VUIGATA       NOVA. 


Kim.  28.  16. 


17.  Et  obfervabitis  azyma  :  in  eadem  cnim  ipfa 
die  educam  exercitum  veftrum  de  terra  y£gypti ,  & 
cuftodietis  diem  iftum  in  generationes  veftras  ritu  per- 
petuo. 

18.  Primo  menfe ,  quartadecima  die  menfis  ad 
vefperam  ,  comedetis  azyma ,  ufque  ad  diem  vigefi- 
mam  primam  ejufdem  menfis  ad  vefperam. 

19.  Septera  diebus  fermentum  non  invenietur  in 

Versio    antiqua. 


domibus  vellris  :  qui  comederit  fermentatum  ,  peribit 
anima  ejus  de  coetu  Ifrael ,  tarn  dcadvenis  quam  de 
indigenis  terr^. 

i o.  Omne  fermentatum  non  comedetis :  in  cunftli 
habitaculis  veftris  edetis  azyma. 

ii.  Vocavit  autem  Moyfes  omnes  feniores  filio- 
rum  Ifrael ,  &  dixit  ad  eos :  Ite  toUentes  animal  per 
familias  veftras ,  &  immolate  Phafe. 

VuLGATA     NOVA. 


'iti.  Brix,  Jer 


'Auf.qHxll.46.in       -^2.   Accipieris  autem  fafciculum  hyffopi  ,  &  n.   Fafciculumque  hyffopi  tingite  in  fangnine  Kit, 11, 
Ixcd.  t.  3.  454.  a.  tiniTUentes  ex  fanguine  qui  eft  JUXta  oftium  ,  linie-     qui  eft  in  limine  ,  &  afpergite  ex  eo  fuperlimina-  *8. 
tis  fuper  limen,  6f  iuper  ambos  poftes  de  Ian-    re,  &utrumquepoftem:nullus\eftr^imegredia- 
guine tur  oftium  domus  fui  ufque  manh. 

z) Tranfibit  Dominus pei:cutere:Cg;)'ptios 5         15.  Tranfibit  enim  Dominus  percutiens  j€- 

&  videbit  fanguinem  in   limine  ,   &  in  Utrifque     gyptios  :  cumque  viderit  fanguinem  in  fuperlimi- 
poftibus ,  &  pertranlibit  oftium  ,  &  non  dimit-    nari ,  &  in  utroque  pofte ,  tranfcendet  oftium  do- 

tet  exterminatorem  intrare  in  domos  veftras mus ,  &  non  fmet  percuflbrem  ingredi  domo» 

veftras  &  iadere. 

14.  Cuftodi  verbum  iftud  legitimum  tibi  &  fi- 
liis  tuis  ufque  in  sternum. 

i  5 .  Cumque  introieritis  terram ,  quam  Domi- 
nus daturus  eft  vobis  ut  pollicitus  eft  ,  obfervabi- 
tis cjereraonias  iftas. 

z6.  Et  cfim  dixerint  vobis  filii  veftri  :  Qua; 
eft  ifta  religio  ? 

i7.  dicetis  eis  :  Viitima  tranfitus  Domini  eft, 
quando  tranfivit  fuper  domos  filiorum  Ifrael  in 
.(Egypto  ,  pei-cutiens  Agyptios ,  &  domos  nof- 
tras  liberans.  Incurvatufque  populus  adoravit. 

18.  Et  egrefli  filii  Ifrael  fecerunt  ficut  prre- 
ceperat  Dominus  Moyfi  &  Aaron. 

19.  Faftum  eft  autem  in  nodis  medio,  per-  Sup.  11. 


Aug.  Itciit.  64, 
«5.  (.  }.  345.  b.  c. 


i  |.   Et  cuftodies  fermonem  hunc  legitimum 
tibi  ipfi  &  filiis  tuis  ufque  in  sternum. 


i6.  Et  erit  cum  dicent  ad  vos  filii  veftri :  Qux 
eft  fervitLs  ifta  ? 

2.7.  &  dicetis  els :  Immolatio  pafcha  hoc  Do- 
mino  


culTit    Dominus   omne   primogenitum   in   terra  $ 


iS.  Et  advenientes  fecerunt  filii  Ifrael ,  ficut 

prxcepit  Dominus  Moyfi  &  Aaron ,  ita  tecerunt. 

HiirsH.ciiHi.hei-     -9-  F-idum  eft  autem  circa  mediam  nodem , 

vid.  1. 4'.;.  2. 1 36.  &  Dominus  percuftit  omne  primogenitum  in  _        _  ^ 

J.  terra  JEgypti ,  a  piimogenito  Pharaonis ,  qui  fe-    ^gypti ,  k  primogenito  Pharaonis ,  qui  in  folio    ' 

debar  fuper  thronum  ejus ,  ufque  ad  primogeni-  ejus  fedebat ,  ufque  ad  primogenitum  captivs 
tum  captivx  ,  qux  eft" ad  lacum  ,  &  omne  primo-  qua;  evat  in  carcere ,  &  omne  primogenitum  ju- 
genitum  pecoris.  mentorum. 

jl«?.«tt^jj.44.t«      30 &   faclus  eft  clamor  magnus  in   terra         50.  Smrexit que  Pharao  nofte,  &  omnes  fer- 

B«i.r.  5.455.  A  NoTiE    AD    Versionem    antiquam. 

ifilpxi  ijf^a  f/fSe-  dm  /e  th? dfanelli  ^vfim h  ra» verbum  -jrapt^sdQtlai ,  fertranfibit ,  vel  frmnihit :  Ic  in 


Pf.  104. 


fan  ,  «TO  T)7?  H^/fcts  T«?  TfMTn;  ,  iui  th5  H^sfas  th!  s'£- 

t.  16.  Sic  iterum  Gaudcnt.  fer.  lo.  col.  960.  d.  e.  At 
Jer.  II.  col.  961.  e-  Ici^it  ■-  Septima  aittem  die  Sabbciuiin  ejl 
Domini ;  non  fades  in  eo  ulliim  cjins  ,  ni/i  quid  Jit  pre  om- 
ni anima  :  &  infra  ;  Nii«  ficies  iillum  opus  tiium  in  S.ii- 
hato  ,  niji  quad  jit  pro  anima.  Aus^ufl:.  I.  12.  de  civic. 
Dei  ,  c.  ;o.  to.  7.  col.  702.  b.  Omne  opus  jer'jile  in  co 
non  facietis.  Tertul.  1.  contr.  Jud.  c.  4.  p.  137.  c.  le- 
git :  Omne  opus  fervile  non  Jacietis  in  eo  ,  piaterquam 
quod  ad  animam  periinet ;  &  1.  contr.  Marc.  p.  70(5.  b.  Non 
fades  omne  cptts  in  ea  ,  niJi  quod  fiet  omni  animx.  Grarc. 
Kotl  «'  vfisfa  M  -Trp'^y  KM^hyQ^rcci  «"//a*  j,  m  h'm-/'*  w  e^^o- 
fiv  ,  X7.VTM  u-/!x  frai  tjju'ir  Trac  ff7cc  j^ecrp^UToy  oy  -TTcinl^sre 
i'l  eVrai?  ,  ■rrMv  cQx  irc.v'.-JQfTOj  ■^dQ»  4''X? '  ''^'^'  1"°"' 
nrmittQncu  C/iii.  Vid.  infr.  Not.  ad  cap.  20.  f.  10. 

!?■.  22.  Eadem  iterum  refert  Auguft.locut.  63.  de  Exod. 
to,  3.  col.  345-  b.  exceptis  his  paucis  :  Sumetis  autem  I'o- 

iis ^  ringuelis £5  linietis pojies  de  fanguine  ,  quod 

portremum  de  jnagutne  omitiit  lupra.  Gr.  Avi'^eiSf  /e  //fi- 
uw  fr:'o'^v  y  Kj  po:4*'tf^  «"^*  "ry  «i;.ia7o?  TV  -TretfO.  Tiif  hifXV  , 
x«6i'?!TE  Ti'i?  pra?  (  Mf.  Alex.  k<7o  tJ';  fMct;  ,  edit.  AW. 
eVi  th;  p-i«i-  )  Sec.  ut  in  La:. 

if.  25.  Gr.  Xai-j-2p«x(:^;To:;  Ki.V«£; Trarajai tK'  ,  &c.ut 
»i>  Lat.  niii  quod  addiiui  iteium ,  Ki^'sis;  •  Dommtts ,  poi^ 


fine  ,  ^«70^«'  '  "«^  percuiiendum. 

f.  24.  Gr.  Keel  ipvwi,«.^i  (  al.  <j,v?.ai,tSli  )  ri  fH/M 
Tcvlo ,  &c.  ut  in  Lat, 

If.  26.  Gr.  Kai  isai ,  f'i'  ^^h^C' '^''^  "'  ^"V'*  "■"'"'  » 

£t  erit  ,  fi  dixerint Qux  fcr'Jilus  hxc  ? 

Tt.  27.  Ad  verbum  c  Grsco. 

t.  28.  Itidem  Gtxcj  ,  prarter  unum  a7^«^Ei'i'T£;,  «i«<n- 
tes  ,  loco  advenientes. 

f.  29.  Ita  in  Gr.  nifi  excipias  feqq.  'EvErHEn  Se  1««»- 

o>i;  Ti^  (KKTo? «  -yri  A:t07iTa ,  airo  TfiiTorsx»  itcifaiuTX 

xaiufiiti  «Vi  n  6f o'l»  ,  '^ui tii«  e»  tw  Mitxa ,  j,  e»;  ^f »1- 

To7o«(  TTariii  xiinf.  FaBum  efl  autem  ,  medianle  nolle 

in  terra  jEgyp'o  ,  a  primogenito  Pharaonis  Jedente  Juper  thro- 
num ,  ufque  ad qux  in  fovea  ,  ^  ufque  ad  primogenitum 

omnis  pecoris.  In  Ml'.  Alex,  ac  edd.  Aid.  &  C>jnipl.  j,  ira, 
irpioloTtnoi  y.lmii  ,  ut  apud  Hieron.  fup.  Similiter  habet 
Ambrof.  ep.  25.  to.  2.  col.  887.  a.  Failum  eft  circa  medi.mi 
nodtm  ,  e;  Dominus  percujfu  omne  primilivum  in  terra  /£- 
gypti  ,  a  primitn'o  Pharaonis.  Item  1.  5.  offic.  c.  ly.  col. 
I  30.  e.  Moriehatur  ,  inquic  ,  omne  primogenitum  >£gfpti  , 
&c.  Vid.  etiam  Augufl.  1.  16.  de  civit.  Dei ,  c.  43.  to.  7. 
col.  4  J  5.  f.  ubi  decem  plagas  recenfens  ,  ultimam  addii , 
de  morte  primogenitorttm. 

t.  30.  Itidem  Gratcc  ,  practer  hoc  ,  h  iraoii  7?  Ai'yu-r'a, 
in  omni  terra  jigipto  :  in  Mf,  Oxon,  <*  oM  Aquvtu  ,  in 
lot»  £gjpti. 


LIBER     EXODI.     Cap.    XII. 


VUXGATA    NOVA. 

vi  ejus ,  cunftaque  ytgyptus  :  &  ortus  efl  cla- 
mor magiius  in  /F-gypto  :  neque  enim  ciat  do-     in  ea  moi'tUUS. 
mus  in  qua  non  jaceiet  moituus. 

51.  Vocatifque  Pharao  ,  Moyfe  &  Aaron 
nofte  ,  ait  :  Surgite  &  egrcdimiiii  i  populo  meo , 
vos  &  filii  Ifrael  :  ite ,  immolate  JJomiiio  licut 
dicitis. 

V  U  L  G  A  T  A 

ji.  Oves  veflras  &  armenta  alTumite  ut  petiera- 
tis ,  &  abeuntes  benedicite  mihi. 

VULCATA      NOVA. 

3  4.  Tulit  igitur  populus  confperfam  farinam 
antequam  fermentaretur  :  &  ligans  in  palliis , 
pofuit  fuper  liuraeros  fuos. 


IJ9 

V  E  R  S  1  O     A  N  T  I  QU  A. 

yTlgA'pto  :  non  cnim  erat  domus  in  qua  non  erat 


Sf,p. ; 
ai.Sii 

P/  104 
37- 


3 1.  Et  vocavit  Pharao  Moyfen  &  Aaron  noc- 
tc ,  &  dixit  illis :  Siir^re  &  exite  de  p<3piilo  mco , 
&  vos ,  &  fUii  vcftri :  ite ,  <Sc  Icrvitc  Uomino  L'co 
veftro 

NOVA. 

3  ;.   Urgtbantque  ^.gyptii  populum  de  terra  exi- 
rc  velociter ,  dicentes  :  Omnes  moriemur. 

VerSIO     ANTIQUA. 

54.  Etfiimplit  populus  confperfam  farinam, 
priufquam  fermentaretur  mafia  illorum  :  6c  iiga- 
\erunt  in  veftimentis  fuis ,  &;  impolucrunt  iliper 
hiimeros  fuos. 

Filii  autem  Ifiael  fecerunt  (icuti  prxcepe- 


Au7.  «hi  fiip. 


Amhr.  tjiifi,  ij, 
Z'iy.a.t.  1, 


Cm.  II, 


5f.  Feceruntque  filii  Ifrael  ficut  priceperat 
Moyfes  :  &  petierunt  ab  ytgyptiis  vafa  argen- 
tea  &  aurea  ,  veftemque  pluriniam. 

36.  Dominus  autem  dedit  gratiam  populo 
coram  ^gyptiis  ut  commodarent  eis  :  &  fpolia- 
verunt  iEgyptios. 

3  7.  Profeiftique  funt  filii  Ifrafe'I  de  RametTe  m 
Socoth  ,  fexcenta  fere  millia  peditum  virorum  , 
abfque  parvulis. 

38.  Sed  &  vulgus  promifcuum  innumerabile 
afcendit  cum  eis ,  oves  &  armenta  &  animaiiria 
divcril  generis  multa  nimis. 

3  9.  Coxeruntque  farinam  ,  quam  dudum  de 
iEgypto  confperfam  tulerant  :  &  fecerunt  fub- 
cinericios  panes  azymos  :  neque  enim  poterant 
fermentari  cogentibus  exire  j£gyptiis  ,  &  nallam 
facere  linentibus  moram  :  nee  pulmenti  quid- 
quam  occurrerat  prjeparare. 

40.  Habitatio  autem  filiorum  Ifrael  qua  man-  40.  Incolattis  autem  filiorum  Ifrael ,  qucm  in- 
ferunt  in  vEgypto,  fait  quadringentorum  trigin-  coliierunt  in  terra  j^gypto ,  &  in  terra  Cnanaan, 
ta  annorum.  ipfi ,  &  patres  eorum ,  anni  quadringenti  triginta. 

41.  Quibus  expletis ,  eadem  die  egreflus  eft  41.  Et  fadiim  ell  poll  annos  qiiadringentos 
omms  c^ercitus  Domini  de  terra  jtgypti.  triginta  ,  egreflus  eft  omnis  exercitus  Domini 

node. 

VUIGATA        NOVA. 

41.  Nox  ifta  eft  obfervabilis  Domini  ,  quando     eduxit  eos  de  terra  jEgypti  :  hanc  obfervare  de- 
NotjE    ad    Versionem 


1  c^ 

rat  illis  Moyfes  :  <Sc  petierunt  ab  jtgyptiis  vafa 
aurea  &  argentea ,  &  \'ellem. 

36.  Et  Dominus  dedit  gratiam  populo  fuo  co- 
ram -€gyptiis ,  &  commodaverunt  illis  :  &  prse- 
dati  funt  .Esyptios. 

37.  Suiluterunt  autem  filii  Ifrael  de  RamefTe 
in  Socchoth  ,  in  fexcenta  millia  peditum  \iri , 
praeter  inltructum. 


39 Coxerunt  confperfum  ,  quod  extulerant 

de  .4;gypto  :  fubcinericia  azyma 


Gaud.  Bfix.fir, 
7-  ?Ji-/- 


Aug,  qiixji.  4y,  in 
£«"/.(.  5.45}.  X. 


Aug.  qnxp,  47.  ij» 
Txoil.  I.  3.  434.  K 


Ga;:J.  Brix,  frf, 

7-  n->-f- 


Awt.  qtiiejl.  47.  itt 

r.xod.t.  5.454./. 
436.. I. 

V.ieron.  in  Etech^ 

4.  t.   3.  711.  d.  I, 


tF.  ;i.  Totidem  verba  in  Graeco ,  excepto  uno  ,  oi  im 
'ifipawA  >//«  Ijrael  ,  loco  Jilii  vejlri, 

T^-  34.  Gr.  'Kn>.x^i  Js   o  ^«05  to  ra??  du'/c^fapo  t^  ^u- 

/i'M^i^Vai'       rX     t^UjlOLfilxlct     ciujZf    ,     ^vJ^sSiJ^fVCC    ;V      TO??    I/^X/'ISI^ 

ccutZv  c-tt]  tw/  w/^itc.  Ajpemp/it  autem  foprtlus  farinam  fmtm 
antequam  fermentaretHr  ;  ccnfperjiones  /rias  ,  hgalas  in  vejli- 
hiis  juis  fuper  hmneros  ;  poifet  eciam  verti  ,  antequam  Jer- 
mentaycntur  cen[fiiftonti  jux  ,  tigatt.  In  Ml.  Oxun.  sV/s- 
J'ifj.i^:>y ,  per  relationem  ad  to  s'ar?  j  quod  proprie  farina 
triticea  eft  ,  aqua  futada  ;  quidam  ferunt  ,  ri  ss'a.-Tx  ,  &  ita 
legit  Auguft.  locut.  75.  de  Dent.  col.  370.  d.  Loquens 
enim  de  adipe  tritici  :  Hoc  nomine  ,  inquic  ,  etiam  farinam 
folent  Grxci  dicere  ;  hoc  enim  liabet  Graciis  in  Ixodo  ,  nbi 
fcriptum  efl :  Elevantes  farniam  fuper  humeros  fuus  :  Gr^s- 
(US  qiiippe  Interpre!  ,  s-Zara: ,  pofiiit  ,  quad  pint  adipes. 

it.  3J.  Optimc  e  Graeco  ,  nili  excipias  verbum  prxce- 
perat ,  pro  quo  ,  cvyha^i ,  canjiitnit. 

It.  i6.  Sic  etiam  in  Gracco. 

1^.  57.  Ad  verbum  e  Gracco  ,  excepto  uno  ,/iifliilerttnt, 
pro  quo  ,  xTxfxn'si;  ,promoventes.  Gaud.  Erix.  for.  7.  col. 
952.  f.  legit  ;  Egrejji  autem  ci'm  venijfent  in  Soekot.  Ad  hoc 
autem  ,  inflrutlum  ,  addit  Auguft.  ubi  fup.  vel  cenfum  : 
deinde  ,  ft  iflo  modo  potefi  rede  interpretari  quod  Grxcus  ha- 
bet ,  aTrcCJtefnV  ,  quo  verba  non  foliim  mobilia  ,  verumetiam 
moventia  fignifeari  indtcat  Scriptura.  Et  port  pauca  ;  Grx- 
ciis  ,  iTncitum  ,  habet  (  Gen.  45.  8.  )  ubi,  iubftantiam  , 
Latinus  interpretatus  efl ,  quod  aliquando  ,  cenfum  ,  inter- 
prelantur  noflri  :  ficiil  nunc  ,  inftructum  ,  dicere  ■voUtimui  , 
dtim  tamen  eo  nomine  ,  f^  homines  ,  ^  jumema  ,  -jel  omnia 
peiara  intelligantur  ;  ubi  etiam  utriim  ^  tlxorei  pofflnt  intci- 
iigi  ,  nefcio.  Sexcenta  tamen  millia  peditum  ,  ciim  Scriptura 
(ttmnemoret  ,  nddens  ^i  diccm  ,  cxcepto  inftrudlu  ,  %'el 
cenfu  ,  vel  fubftantia  ,  vel  fi  quo  alio  verba  melrn  mterpre- 
M»«r,  «ToOitsi'ii  I  manifefium  eji  homines Jigmficatos  ,Jivc  in 


M  T  I  Q  U  A  M . 

fervis ,  five  in  mulieribus ,  &c.  &  infra  ,  col.  4;^.  e.  ait  : 
Nfl?;  f//f  minim  quod  in  \excentis  millilms  peditum  egrejfus  eft 
populus  ex  jUgypto  ,  excepto  cclero  apparatil  ,  &c,  Vld.  lup. 
Not.  ad  Geiief.  1  J.  15. 

•t.  39.  Itidem  Grscce  ,  nifi  excipias  vocem  ,  to  ra";  , 
farinam  ,  loco  conjperjtim.  Anon.  ap.  Ambiol.  to.  2.  col, 
4.  f.   legit  :  Et  fcerunt  ex  farina  Jubcinericios  ax.ymos. 

!?.  40.  Similiter  in  Grscco  ,  niii  quod  loco  ,  incalatus...,, 

quern  incolueru7it ,  exftat  ,  x.-xtchm^;^ mi'  KxiaxHca.  >  habi- 

latio qr.am  habitaveniiit  ,  omittiturque  infia  ,    ip/i  ,  t^ 

patres  eorum.  At  in  Mi.  Alex.  edit. que  Aid.  legituc ,  .Tafc- 

KHflf? itv  fsixpu' f.vQctv XaKaay ,  j.  ot  whtspsi;  ir^/ji^.  la 

Mf,  Oxon.  ac  edit.  Compl.  itv  x.mvr.yQnr ,  auT:i ,  j.  0  -^tt- 
Tipig  auTM.  Auguft.  eandem  fcripturara  confirmat  infra 
dicens  :  N<j«  enim  dixit :  Inccl.uiis  fliorum  J  jr. id ,  quern  in- 
coluerunt  in  terra  Jigypto  ,  anni  ccccxxx.  fed  aperte  dixit: 
Quern  incoluerunt  in  tena  .fgypto  ,  ^  in  terra  Cb.tnaan  , 
ipji ,  Jj'  patres  eorum.  Hieron.  veio  in  Ezech.  4.  tu.  5.  col. 
721.  d.  e.  legit  ;  llabiiatio  autem  filiorum  Ijrad  ,  </«■"  h.%bi-- 
taverunt  in  terra  .ig)pti  >  anni  quadringititi  triginta.  Con- 
tra Julius  Hilatio  Bibl.  PP.Lugd.  to.d.'col.  574- g-  f^>'*«-»- 
tio  autem  filiorum  Ifiael  ■,  qua  habita-jerunt  in  terra  .Egtpti , 
e?  in  terra  Ch.waan  ,  ipji ,  "^  patres  eorum  ,iiunis  ccccxxx. 
Similiter  Anon.  ap.  Ambr.  to.  2.  col.  4.  f.  Habitatio  filii- 
rtim  Ifrael  ,  quam  h.tbil.tverunt  ,  ipji-,  i^  p.ures  eo.u.n  ,  trt 
terra  ,€gypii  ,  fed  annos  lilet.  Tichon.  leg.  5.  co!.  (5o.  g- 
quadringintos  ilios  triginta  annos  admiitic.  I.a(!;l:an:.  au- 
lem  1.4.  Inftit.  c.  10.  p.  J74.  annos  tantiim  tieceunt  tri- 
ginta memorat  ,  eirore  furfan  librarii  ,  nam  in  Ml.  Canta- 
br.  legitur  ,  quadringenios  ;  de  hoc  annorum  nume.o  ,  vld. 
Auguft.  ubi  fup.  «c  Not.  ad  Gen.  15.13. 

i.  41.  l;a  la  Gr«co  ,  prater  ultima  h.ec  ,  M'.itii.i  Kv- 
fiV  f'x  -,i's-  A.7i.'.7Tb-  ■fZTc;  ,  virius  Domini  de  terra  .Egypti 
uode ,  loco  ,  txeriitns  Dcmim  atdi :  at  in  edit.  Compl.  Is- 


Hilar,  in  P/,  1 58, 
JIO.c. 


160  LIBER     EXODI.     Cap.    XII. 

VuLCATA       NOVA. 

bent  omnes  filii  Ifrael  in  generationibus  fuis.  44.  Omnis  autem  fervus  emptitlus  circumcldetur, 

4 ; .  Dixitque  Dominus   ad   Moyfen   &    Aaron  :  &  lie  comedet. 
Hic  eft  religio  Phafe  :  Omnis  alienigena  non  come-  45.  Advena  &  mercenarius  non  edent  ex  eo. 

det  ex  eo. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

Cytr.ef.<^6.  ijj.       46.   In  domo  una  comedetlir  ,  non  cjicietis  de  46.   In  una  domo  comedetur  ,  nee  efFeretis 

doino  carnem  foras ,  os  ejus  non  confringeris.       de  carnibus  ejus  foras ,  nee  os  illius  conftingetis. 

VULGATA       NOVA. 

47.  Omnis  coetus  filiorum  Ifrael  faeiet  illud.  autem  eireumeifus  non  fuerit ,  non  vefeetur  es  eo. 

48.  Quod  fi  quis  peregiinorum  in  veftram  volue-  49.  Eadem  lex  crit  indigena:  &  colono   qui  pe- 
tit traiifire  coloniam  ,  &  facere  Phafe  Domini ,  cir-  regtinatur  apud  vos. 

cumcidetur  prius  omne  mafculinum  ejus ,  &  tunc  ri-  50.  Feeeruntque  omnes  filii  Ifrael  ficut  praccpe- 

te  celebrabit  :  eritque  ficut  indigena  terra:  :  fi  quis  rat  Dominus  Moyfi  &  Aaron. 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

51.  Et  fadum  eft  in  die  ilia ,  eduxit  Dominus         5 1.  Et  eadem  die  eduxit  Dominus  filios  If» 

filios  Ifrael  de  terra  ^Egypti rael  de  terra  j9igypti  per  turmas  fuas. 

NoTiE    ad    Versionem    antiquam. 

gimr  ,  ffotT/a,  »m  ACa^.f.  i)  oV?'  !f  i!v>Tp!-]:tTi  k-tt' xvr?.  Au6l.  1.  de  promilT.  apud 

Tif-.  46.  Eadem  icerum  legit  Cypr.  1.  de  unit.  Ecc'ef.  p.  Profperum  ,  part.  ;.  c.  x J.  col.  179.  c.  Oi  non  cm>mimie:it 

196.  c.  &  1.  J.  Teftim.  p.  326.  a.  ufque  ad  cs ,  ut  lup.  nee  ex  eo. 

aliter  in  Gracco  ,  nili  excipias  hsc  ,  Kai  co'x  O^cIciti tw  Tt',  J  I.  Itidem  Gtxci, 

Hf(Zi  ii'j  ,  <5  non  ejferetis de  carnibus  for,%i  i  deinde  lie  , 


NffH», 

p.  12. 
Jmn.  19, 
3<5- 


■Aug.  Li>ciit,66,  t 


CAPUT     XIII. 


Jlxg.  IccHI,  57.   I  •      A 


Versio    antiqua. 
It  autem  Dominus  ad  Moyfen ,  dicens : 


Vulgata   nova. 


JflSH,  up. 


LOcntufque  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 
cens : 
1.  Sanftifica  mihi  omne  primogenitum  quod 
aperit  vulvam  in  filiis  Ifrael  ,  tarn  de  hominibus 
quam  de  jumentis  :  mea  funt  enim  omnia. 

3.  Et  ait  Moyfes  ad  populum  :  Mementote 
diei  hujus  in  qua  egreffi  eftis  de  ^gypto  &  de 
domo  fervitutis ,  quoniam  in  manu  forti  eduxit 
vos  Dominus  de  loco  ifto  :  ut  non  comedatis 
fermentatura  panem. 

NOVA. 

4,  Hodie  egrediminl  menfe  novarum  frugum.  bufsi ,  quam  juravit  patribus  tuls  ut  daret  tibi,ter- 

5.  Ciimque  introduxerit  te  Dominus  in  terram     ram  fluentem  Ia£be  &  raelle ,  celebrabis  hunc  morem 
ChananKi  &  HethcEi   &  Amorrhii  &  Hevsei  &  Je- 


i 


Amir.      5-  ^'^'^^  Moyfes  ad  populum  :  Recordamini 
'  diei  hujus ,  in  qua  egretli  eftis  ex  ^Egypto  ex  do- 
mo fervitutis ,  in  manu  enim  forti  eduxit  vos 
hinc  Dominus 

Vulgata 


V-  54. 

Lev.  IJ, 
1(5.  ^ 

8.  iiS. 
Luc,  2f 

»5. 


ttiem  y. 


Versio    antiqua. 

6.  Sex  dies  comedetis  azyma  :  at  die  feptima 
feftum  Domino. 
7 non  apparebit  ibi  fermentatum 


Aug.qUiji.^t.i» 

TLXoJ.t.  3.437.*. 


9 erit  tibi  in  fignum  fuper  manum  tuam 


Amh.    I,  I.  de 


11.  Et  erit  dim  inducer  te  Deus  in  terram 
c.unis;"AM,c'.  10'.  Chananxorum ,  ficut  juravit  patribus  tuis ,  &  da- 
t.i.ioi.f,          bit  tibi  : 

12.  toUes  omne  quod  aperit  vulvam  mafcu- 
linum Domino  ,  omne  quod  aperit  vidvam  de 

N  o  t£    ad 


Tf,  1.  Ad  verbum  e  Grasco. 

Ti^.  3.  Similia  prorlus  in  Grafco ,  prater  hoc  ,  'En  7«; 
A/vyVry  ,  de  terra  j£gypti  ,  pro  ex  Jigypto. 

Tir.  6.  Ita  in  Graco  ,  excepta  voce  ult.  Kvpiv ,  Domini , 
at  in  edit.  Compl.  sjfTii  Kvflu,  ut  fup. 

If-.  7.  Error  forte  librarii  eft  ,  ihi  ,  pro  tibi  ,  nam  in 
Cracco  conftanter  ,  ovK  ofphrQ^rai  00;  ^u}xcuTav. 

t.  J.  Gr.  K«i  sVwi  6«  iYHsiDi  f t1  THj ,  &c.  at  in  editt. 


facrorum  menfe  ifto. 

Vulgata    nova. 

6.  Septem  diebus  vefceris  azymis  :  &  in  die 
feptimo  erit  folemnitas  Domini. 

7.  Azyma  comedetis  feptem  diebus  :  non  ap- 
parebit apud  te  aliquid  fermentatum  ,  nee  in 
cundis  finibus  tuis. 

8.  Narrabifque  filio  tuo  in  die  illo,  dicens  : 
Hoc  eft  quod  feeit  mihi  Dominus  quando  egreC- 
fus  fum  de  jEgypto. 

9.  Et  erit  quafi  fignum  in  manu  tua,  &  quad 
monumentum  ante  oculos  tuos  :  &  ut  lex  Do- 
mini femper  lit  in  ore  tuo ,  in  manu  enim  forti 
eduxit  te  Dominus  de  iEgypto. 

10.  Cuftodies  hujufcemodi  cultum  ftatuto 
tempore  a  diebus  in  dies. 

1 1 .  Cumque  introduxerit  te  Dominus  in  ter- 
ram Chanana;i  ,  ficut  juravit  tibi  &  patribus  tuis, 
&  dederlt  tibi  eam  : 

II.  feparabis  omne  quod  aperit  vulvam  Do- 
mino ,  &  quod  piimitivuni  eft  in  pecoribus  tuis : 

Versionem    ANTiyuAM. 

Aid.  &  Compl.  col  £/5  cif^sro? ,  ut  fup, 

T^.  li.  Gr.  KaJ  fs"»'  &•;  af  siGocyciyri  (J£  Kffiio?  0  0;«^  CK 
ti<; ,  &c.  Et  erit  cinn  iritroditxerit  te  Dominus  Dens  tuus  tn  » 
&c.  ut  fup.  nili  quod  addit  in  fine  ,  «i/tw  ,  eam  ,  ad  vo- 
cem  tibi,  g| 

if.  II.  Eadem  iterum  rcferr  Ambrof.  infra  I.  1.  c.   r. 

col.  loy.  e.  exceptis  feqq.  Separabis  omne  quod de  pe- 

uritus  qnafifnt  liH  ,  majiuhtiKm  ,  funiiijtta  Dtmint.  Am- 


Inf.lt. 
29.^34. 
19. 

£teci. 
44.  JO. 


LIBER     EXODI.     Cap.   XII I. 


tf>i 


NOVA. 


V  r.  R  s  I  o 


AN  T  IQU  A. 

nrmenris&  pecoribus  mis  :  qusciingue  nata  fue- 
rint  tibi  mafculina  ,  fanftifica  Domino. 

1 5.  Omne  quod  apcrit  vulvam  afinx,  mutabis 
illud  ove :  fi  autem  non  mutabis. ,  rcdimci  iUud 


Amir,  ul/ifuf. 


I  s propter  hoc  ego  immolo  Domino  Om- 

ne  quod  aperit  vulvam  mafculina 


j<«|.  Lecul,  70.  (• 
5-  341- '. 


Dent. 


V  0  I.  G  A  T  A 

«Juidfjuid  habueris  mafculiiii  fexus ,  confecrabis 
Domino. 

I  J.  Primogenitum  afini  mutabis  ove  :  c]uod 
fi  non  redeoieris ,  interfities.  Omne  autcni  pri- 
mogenitum hominis  de  filiis  tuis  ,  pretio  redi- 
mes. 

1 4.  Cumque  interrogaverit  te  filius  tuus  eras , 
dicens  :  Quid  eft  hoc  ?  refpondcbis  ei  :  In  nianu 
forti  eduxit  nos  Dominus  de  terra  ^gypti ,  de 
«lomo  fervitutis. 

1 T .  Nam  cum  induratus  efTet  Pharao  ,  & 
nollet  nos  dimittere ,  occidit  Dominus  omne  pri- 
mogenitum in  terra  jCgypti ,  4  primogenito 
Lominis  ufque  ad  primogenitum  jumentorum  : 
idcirco  immolo  Domino  omne  quod  aperit  vul- 
vam mafculini  fexus ,  &  omnia  primogenita  ii- 
lioruni  meorum  redimo. 

16.  Erit  igitur  quafi  fignum  in  manu  tna  ,  & 
quafi  appenfum  quid  ,  ob  rccordationem  ,  inter 
oculos  tuos  :  eo  quod  in  manu  forti  eduxit  nos 
Dominus  de  ^gypto. 

17.  Igitur  ciim  emififlet  Pharao  populum  ,         17.  Cum  autem  dimifitPharao  populum ,  non  Aug.qiufl.^^.u, 
«on  eos  duxit  Deus  per  viam  terra;  Phdifthiirn    deduxit  eos  Deus  viam  terra:  Philiftiim ,  quia  pro-  ^*-  '•  5-  457-  <'• 
qua;  vicina  eft  :  reputans  ne  forte  pceniteret  eum,     pe  erat :  dixit  enim  Deus  :  Nequando  pocniteat 
fi  vidiflet  adversum  fe  bella  confurgere ,  &  re-    populum ,  cum  viderit  prxlium ,  &  revertatLU'  in 

/Egyptum. 

1 8 Quinta  autem  progenie  afcendenint  fi-     Utm  ju*!i.  p. 

Hi  Ifrael  de  terra  i£g}'pti.  ^J7.  t. 


1(5.  Et  erit  in  fignum  fuper  manum  tuam., 


Gtn.  Jo, 
24. 


Num. 
14.  14. 

2.  Ejily, 

9-    '9- 

i.Cer, 
10.  I. 


verteretur  in  vtgyptum. 

iS.  Sed  circumduxit  per  viam  deferti ,  qua; 
eft  juxta  mare  rubrum  :  &  armati  afcenderimt 
£lii  Ifrael  de  terra  ./Egypti. 

V  u  L  G  A  T 

19.  Tulit  quoque  Moyfes  offa  Jofeph  fecum  :  eo 
quod  adjuraflet  filios  Ifrael ,  dicens  :  Vifitabit  VOS 
Deus ,  efferte  offa  mea  hinc  vobifcum. 


A       NOVA, 

zo.  Profeftique  de  Socoth  caftrametati  funt  in 
Etham  in  extremis  finibus  folitudinis. 


VuiGATA    NOVA. 


V  E  R  S  I  O 


2  I .  Dominus  autem  prxcedebat  cos  ad"  of- 
tendendam  viam  ,  per  diem  in  columna  nubis  , 
&  per  noftem  in  columna  ignis  :  ut  dux  eflet 
itineris  utroque  tempore. 

ii.  Nunquam  defuit  columna  nubis  per 
diem  ,  nee  columna  ignis  per  noAem  ,  coram 
populo. 

NotjE    AD    Version 


A  N  T  I  Q  U  A. 

zz.  Deus  autem  prsibat  illos ,  die  quidem  in   A„i.i.t.dtTri«, 
columna  nubis,  &  oftendebat  illis  viam;  node  ». s. 78^. f. 
autem  in  columna  i^nis. 


22.  Et  non  deficiebat  columna  nubis  die ,  & 
columna  ignis  node,  ante  populum. 


EM      ANTIQUAM. 


gufl.  locut.  68.  de  Exod.  to.  ;.  col.  54J.  c.  legic  :  Om- 
«e  adafcrieiii  vulvam  mafculina  ;  fubinde  lie  :  Omne  quad 
gidaperit  vulvam  de  armentis  ^  'i^  de  pecoribus  quacujique  ti~ 
ti  nata  erunt  :  Gr.  Kal  ajjEAET;  (  Mf.  Alex,  cum  edd.  Aid. 
&  Compl.  ec'popieT^  )  'Sjcc/  S'lavolyav  ^n?/iotf  ,  ra  aprisyiAcc  tw 
Kuptu'  "za  0  S ta.vri'.Y-v  fj.\flf'Xy  in  jStKoAi'wf ,  H  sV  toT?  xtjiksci  6t , 
ioa  iciif  y=viiTKt  cot ,  t«  K/:c£f(X«  ayiaQsii;  t«   Kuplu, 

Tf.  13.  Rurfus  Ambrof.  infia  ,  1.  2.  c.  2.  col.  209.  a. 
Omne  qitod  aperit  vnlvam  ajinx  ,  mutabis  five  ;  &  poft  pau- 
ca  :  St  autem  non  mutabis  >  redimes.  Gr.  l\xy  Siavcr/^v  f^it' 
Tfav  oVv  ,  aMa5?/5  (  edit.  Aid,  cti^To  dwa^et^  )  'Trpo^xTC^' 
«Of  J'f  jUvf  «Ma'^Ji;  )  ^vrp'jjo]  duTo  ,  Sec,  Auguft,  locur.  69. 
de  Exod.  col.   54J.  d.    Omne  adapericns  vulvam  a/ina  ; 

turn  addit  ;  Gracus  habet  ,  afini  »  tnodo  illo  locitiionis 

iibi  mafculinum  pro  feminino  pojitum  ej}.  Ac  vox  Gra;ca  , 
oVo?,  utriufque  generis  eft  ;  quod  "attendere  potuillec  Au- 
guftinus. 

^.  15.  Gr.  Aix  T^To  ty»  QJw  'jcoiif  Siamyov  ^m^av  ^to. 
ft/^csK/jta  TW  Kupia. 

Tf.  16.  Ita  in  Grsco  eft. 

jt.  17.  Similia  prorfus  in  GraEco ,  nifi  quod  ,  pro  pie- 

ftiteat ,  Sc  revertatur  ,  legicxu:  ,  /^isra/^is^vcn «Tror/./^i'*  ^^ 

in  edit.  Compl.  iiri^fipu 

It.  18.  Iiidem  Grscce.  Addit  Auguft.  ibid.  Bat  autem 
iicit  progenies  Latinus  Interpres  ,   quas   ymi^  Grxci  va- 


cant ,  qux  in  Evangelio  ,  generationes  ,  appeltanlur.  Simi- 
liter habet  Damafus  ap.  Hieron.  to.  2.  col.  yiSz.  b.  Qiim- 
ta  autem  progenie  exierimt  (  Gr.  aVZ/sHOav  )  filii  Ifrael  dt 
terra  /Egypii.  At  Hieron.  ad  eundem  ,  ibid.  col.  J67.  a. 
Vbi  LXX.  inqiiit ,  pofuerunt :  Quinta  autem  generations 
afcenderuntfilii  Ifrael  de  terra  iEgypti  ,  AqniU  ita  tianf- 
tulit  :  Kal  iic-TTMiufiim  ,  &c.  Item  quaeft.  Hebr.  to.  2. 
col.  Jzi.  b.  Quinta  autem  generatione  egrejji  J'uni  fihi  If- 
rael ,  &c.  ut  fup.  Tichon.  reg.  J.  col.  61.  h.  Quinta  ait- 
tem  genfratione  afcendit  populus  ex  jEgypto, 

ir.  21.  Eadem  funt  in  Graeco  ,  exceptis  duobus  his, 
hii-T" ,  ducebat  ,  loco  pr.etbat ,  &  /slja; ,  ojlendere  ,  vcl  ad 
cftendendam  ,  loco  ^  oftendebat.  Similiter  Cypr.  1.  2.  Tef- 
lim.  p.  286.  b.  Deus  autem  prstbat  cos  ,  die  quidem  per 
colnmnam  nubis  ,  oflendere  tilts  iter  s  nodu  autem  in  colum- 
na ignis.  Item  Ambrof.  in  Pf.  118.  to.  I.  col.  1022.  d. 
Deus  prMb.it  illis  iter  ,  die  quidem  in  columna  nubis  ,  of- 
tendens  illis  viam  '■,  tioilti  autem  in  columna  ignis. 

t.  22.  Ambrof.  in  Pf.  118.  col.  1022.  d.  f(  non  defi- 
ciebat columna  nubis  in  die.  Anon.  ap.  Ambr.  to.  2.  col. 
5".  f.  Et  non  defecit  columna  nubis  in  die  ,  ^  columna  ignis 
in  notle  ,  coram  omni  populo.  Ita  quoque  in  Grscco  ,  pr.E- 
ter  hoc  ,  ci/x  s^'Aj-je  Js  ,  non  defecit  autem  ;  detraClo  utro- 
que ,  tn  ,  ante  die ,  &  noile. 


CAPUT      XIV. 

VuLGATA       NOVA. 

Ocutus  eft  autem  Dominus  ad  Moyfen  ,  di-     regione  Phihaliiroth  ,  qua"  eft  inter  Magdalum  &  raa- 
cens : 


L 


Loquere  filiis  Ifrael  ;  Reverfi  caftrametentur  e 
Tm.  I. 


re  contra  Beell'ephon  ;  in  confpcAu  ejus  caftra  po- 
netis  fuper  mare. 


i6i 


LIBER     EXODI.     Cap.   XIV. 


9.  Diifhirufque  eft  Pliatao  ftjper  filiis  Ifrael 
arftati  func  in  terra  ,  conclufit  eos  defcrcum. 

/}.  £t  indurabo  cor  ejus ,  ac  perfequetur  vos  :  & 

Versio    antiqua. 

Men.  ap.  Amir.      5 Qui^  fecimus  ut  dimitteremus  filios  If- 

t.  z.  6. 1. 


ra'el ,  ut  uon  fervirent  nobis  • 


6.  Junxit  ergo  Pharao  cuitus  fuos. 


S.Af.if.4. 9. 

Jo/.  24.  6. 

Cyp.  If.  ad  fcrt. 
^66,  h. 


V  U  I  G  A  T  A 

7.  Tulitque  fexcentos  currus  eleftos ,  &  quid- 
quid  in  ;Egypto  curruum  fuit  :  &  duces  totius  exer- 
citus. 

8.  Induravitque  Dorainus  cor  Pharaonis  regis 
jEgypti ,  &  perfecutus  eft  filios  Ifrael  :  at  illi  egref- 
fi  erant  in  manu  excel  fa. 

9.  Cumque  perfequerentur  jEgyptii  veftigia  prs- 

Versio    antioua. 


tGATA       NOVA. 

Co-  glorificabor  in  Pharaone  ,  &  in  omn'i  exercitu  ejus  i 
fcientque  ^Egyptii  quia  ego  fum  Dominus.  Fecerunt- 
que  ita. 

VULGATA     NOVA. 

5.  Et  nunciatum  eft  regi  ;Cgyptiorum  quod 
fugiflet  populus  :  immutatumque  eft  cor  Pha- 
raonis &  fervorum  ejus  fuper  populo  ,  &  dixe- 
runt  :  Quid  voluimus  facere  ut  dimitteremus  If- 
rael ,  ne  ferviret  nobis  > 

6.  Junxit  ergo  currum ,  8i  omnem  populuta 
fuum  affumpfit  fecum. 

NOVA. 

cedentium  ,  repererunt  eos  in  caftris  fuper  mare  : 
omnis  equitatus  &  currus  Pharaonis  ,  &  univerfu9 
exercitus ,  erant  in  Phihahiroth  contra  Beelfephon. 
10.  Ciimque  appropinquafTet  Pharao ,  levantes 
filii  Ifrael  oculos  ,  viderunt  /tgyptios  poft  fe  :  & 
timuerunt  valde  :  clamaveruntque  ad  Dominum  , 


II Qiiid  hoc  nobis  fecifti,  in  ejiciendo  nos 

de  yEgypto  >. 


I  - Melius  eft  nobis  fervire  .Sgyptiis ,  quam 

mori  in  folitudine  liac. 

15.  Et  dixit  Moyfes  ad  populum  :  Fidite  :  & 
ftate ,  &  ceniite  falutem  qux  a  Domino  eil , 
Aug.  qti.fH.  51. :«  quam  vobis  faciet  hodie  :  ficut  enim  \;idiftis  lE- 
JEj;i)</,/.  5. 457./.   g^-ptios  hodie,  non  apponetis  ampliias  videre    videtis ,  nequaquam  ultra  videbitis  ufque  in  fem- 


VULGATANOVA. 

II.  &  dixerunt  ad  Moyfen  :  Forfitan  non 
erant  fepulcra  in  JEgy^to  ,  ideo  tulifti  nos  uc 
moreremur  in  folitudine  :  quid  hoc  facere  voluUg 
ti ,  ut  educeres  nos  ex  iEgypto  ? 

1 1.  Nonne  ifte  eft  fermo  ,  quern  ioquebamur 
ad  te  in  ^gypto ,  dicentes  :  Recede  k  nobis  , 
lit  ferviamus  jEgyptiis  ?  multo  enim  melius  erat 
fervire  eis  ,  quim  mori  in  folitudine. 

I ;.  Et  ait  Moyfes  ad  populum  :  Nolite  tl- 
mere  :  ftate ,  &  videte  magnalia  Domini  qu» 
fadurus  eft  hodie  :  ^gyptios  enim  ,  quos  nunc 


6c  vos 
Quid  clamas 


eos  in  xternum  tempus, 
Cv;. .;.  "i  Fm.      1 4-.  Dominus  ipfe  pugijabit  pro  vobis  , 
s.e6.i. 

Alton,   lie  f, ......  ,  ■■  f 

Dn.itp.Frofp.p.  I.  ad  me  ?  Die  filiis  Ilrael ,  tc  jungant  ie. 
1. 58. 119. f. 

1 6.  Et  tu  leva  \irgam  tuam  fuper  mare ,  &  di- 
vide illud  :  &  intrent  filii  Ifirael  per  medium 
mare ,  per  ficcum. 

1 7.  Ego  enim  indurabo  cor  Pharaonis ,  & 
jEgyptioMim  omnium  ut  infequantiu-  eos  :  & 
magnificabor  in  Pharaone ,  &  in  omni  exercitu 
ejus 


Cfp.  I.  1. 
iZ6.  i^ 


Tfjiim. 


19.  Promovit  autem  angelus  Dei,  qui  prje- 
cedebat  exercitum  filiorum  Ifrael 


piternum. 

14.  Dominus  pugnabit  pro  vobis  ,  &  vos  ta- 
cebitis. 

1 5 .  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen  :  Quid 
clamas  ad  me  ?  Loquae  filiis  Ifrael  ut  proficit 
cantur. 

16.  Tu  autem  eleva  virgam  tuam,  &  ex- 
tende  manum  tuam  fuper  mare  ,  &  divide  il- 
lud :  ut  gradiantur  filii  Ifrael  in  medio  mari  pet 
ficcum. 

17.  Ego  autem  indurabo  cor  j5!gyptiorunj 
ut  perfequantm-  vos  :  &  glorificabor  in  Pha- 
raone ,  &  in  omni  exercitu  ejus ,  &  in  curribus 
&  in  equitibus  ejus. 

1 8.  Et  fcient  yEgyptii  quia  ego  fum  Domi- 
nus ,  cum  glorificatus  ftiero  in  Pharaone ,  &  in 
curribus  atque  in  equitibus  ejus. 

19.  ToUenfque  fe  angelus  Dei ,  qui  prace- 
debat  caftra  Ifrael ,  abiit  poft  eos  :  &  cum  eo 


NoTvE     AD     VeRSIONEM 


V'.  5-  Gr.  T/  tvto  i-jTcmnafiii 
Ut  in  Lat. 

If.  6.  Sic  eft  in  Gracco, 

Tt.  II.  Ita  in  Gracco  ,  prater  unum  ,  s'^en/a-yut ,  tdi<- 
f.ris  ,  pro  in  ejiciendo  nos. 

ir.  li.  Gr.  }^fi~i<iMt^iaf  wfixi  J'ixtt!!it ,  Sec,  ut  in  Lat. 
In  edit.  Compl.  7«^  iir  ii^«;. 

Tf.  I  5.  Ita  Cypr.  ufque  ad  hoc  ,yfcHi  enim  ;  reliqua  ex 
Auguftino  ;  qui  etiam  Aiiguft.  priora  lie  habec  :  Corif.ili- 
"■  1  C<  fl'"'  '  tj  viJete  falutem  ,  yUit  ejl  a  Domino  ,  qii.riii 
ftiiet  'johii  hod:e.  Ita  quoque  in  Grsco  ,  nill  quod  deed 
i^  ,  ante  p.He  ,  &  iiidete  ,  nee  non  ejl  ,  ante  .>  Doniino  , 
f  auloque  poft  pro  volis  ,  legitus»)  vfJ-h  ,  «obis  i  reliqua  ut 
in  Lac. 

ir.  14.  Itidem  Graece  ,  praeter  vocem  ipfe  ,  quae  abeft. 
S.  Paulin.  ep.  58.  p.  254.  a.  legit  :  f'os  tacehitis ,  1^  Do- 
7ninits  pugn.ihit  pro  vobis, 

f,  I  y.'  Eadem  funt  in  Gracco  ,  praeter  duo  ,  ^ctMicoi' , 
ioi/iiere  ,  pro  die  ,  &  aVa^EuJiTMOai'  ,  disjimgum ,  vel  c.^.f- 
'r^  »:o'je.Mit , -pro  jungiintfe.  Hilar,  in  Pf.  118.  col.  55?.  a. 
priora  fie  hab.  Dixit  antim  Domtnns  ad  iioyfen  :  Qiiid 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

proclamas  ad  me  7  Item  in  Pf.  140.  col.  J 54.  c.  Quid 
proctiimas  1  Ambr.  vero  in  Pf.  38.  &  118.  col.  845.  b. 
121 1,  d.  f.  (l»id  cljmas  ?  Auguft.  quaeft.  J2.  in  Exod. 
to.  5.  col.  458.  a.  Dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Quid  tu 
cl.vii.is  ad  me  ? 

t,  16.  Auguft.  quxft.  i;.  in  Exod.  to.  J.  col.  458.3. 
priora  lie  habet  :  Bt  tu  eleva  I'irg.tm  tuam  ,  fj  extendi 
ntannm  tnam  fuper  mare.  Ita  quoque  in  Gr.£Co  ,  praeter 
hoc  ,  TiT  pa'S/w  m  ,  I'irga  tna  ,  loco  virgam  tuam,  Mf. 
tamen  Alex;  cum  edd.  Aid.  3c  Compl.  fert  ,  rm  fiCSoD 
cv  fubinde  ,  fKi,cy ,  fnde  ,  pro  divide  ,  &  £.5  fi''mt  mi 
£a>anrn; ,  in  medium  maris  ,  loco  per  medium  mare  i  ex- 
tern limilia. 

^.  17.  Diffimilia  pauca  in  Gracco,  nempe  feqq.  KnJ 

iJi;  s'j'^  axM'pt/Citf ^  e/CfAEfOerrai  otticuj  aoruy ,  ^  jf/c^ao- 

^i!K,u.xi  ,  &c.  -Et  ccce  ego  indurabo ^  ingrediemiir  fojl 

eos  ,  y  glorificabor  ,  &c. 

Tt.  19.  Gr.  'H^))'pf  Je  8  ay^JAc;  ti^  ©ey  0  -Trpsxi^piusjus- 
voi  T1T5  xaf !/«$o?.H4  -r^y,  Promovit  imtem  angelus  Dei  qui 
fr.uedebat  eaflra  ,  &c.  ut  fup. 


LIBER     EXODI. 

VuLCATA       NOVA 

paiitcr  columna  nubls ,  prlora  dimittcns ,  pod  tcr- 


Cap.    XIV. 


C63 


Tf.77. 
«?.  e; 

J"  5-  5- 
fW.  II, 

-9- 


S.ip.  18, 


gum 

io.  ftctit ,  inter  caftr.t  j4Zgyptioium  &  caftra  If- 
raiil  :  &  crat  luibcs  tcnclirola  ,  tk  illuininaiis  110c- 
tcm ,  ita  ut  ad  fc  inviccm  toto  iiottis  tciiipoic  atce- 

VULGATA      NOVA. 

11.  Et  ingielTi  funt  filii  Ifrniil  per  medium 
ficci  maris  :  crat  enim  aijua  <;uali  murus  i  dex- 
tra  eorum  &  Ixva. 

1}.  Perfcqucntefque  vTgyptii  ingrcffi  funt 
poft  cos,  &  omnis  equitatus  i'haraonis ,  cunus 
ejus  &  eqiiites  ,  per  medium  m.ais. 

14.  Jamque  advencrat  vigilia  matutlna  ,  & 
ecce  refpiciens  Dominus  fuper  caflra  ^^igyptio- 
rum  per  columnam  ignis  &■  uubis  ,  imertiscit 
exercitum  eorum  : 

25.  &  fubvertit  rotas  curruum  ,  ferebantur- 
(]ne  in  profundum.  Dixerunt  ergo  yf.gyptii  : 
Fugiamus  Ifraclem  :  Dominus  enim  pugnat  pro 
eis  contra  nos. 

2.6.  Et  ait  Dominus  ad  Moyfen  :  Extende 
manum  tuam  fuper  mare  ,  ut  revertantur  aquae 
ad  jCgyptios  fuper  currus  &  equites  eorum. 

i  7.  Cumque  extendillet  Moyfes  manum  con- 
tra mare  ,  reverfum  eft  primo  diluculo  ad  prio- 
lem  locum  :  fugientibufque  ^gyptiis  occurre- 
junt  aqus: ,  &  involvit  eos  Dominus  in  mediis 
fluitibus. 

i8.  Reverfsque  funt  aq\ix  ,  &  operuerunt 
eurrus  &  equites  cunfti  exercitus  Pharaonis  , 
qui  fequentes  ingrefli  fuerant  mare  :  nee  uaus 
quidem  fuperfuit  ex  eis. 

V  U  I,  G  A  T  A 


dcrc  non  valercnt. 

21.    Ciimquc  extcndiflTet  Moyfcs  manum   fuper 


mare  ,  abftuiit  illud  Doniinus  flantc  vcnto  vchemcn- 
ti  ik  urente  tota  nofte ,  &  vertii  in  fitcum  :  divifa- 
quc  eft  aqua. 

Versio    antiqua. 

22 filii   Ifiaiil   pcnexcriint  per  ficcum  in    Antn.  up.  Amir, 

medio  maris  :  &  aqua  erat  eis  murus  a  dcxtris,  '.».<>.'• 
&  murus  »  finiftris. 


24 refpexit  enim  fiipcr  caftra  /Eg)'ptio« 

rum 


ij.  &  colligavit  axes  curruum  eorum.. 


Ihlar.inVf.llti 


27 &  excuflit  Dominus  ./Egyptios  in  me- 
dium maris. 


Aug.Ttttil.'Jl^ti 
5-  54J- '. 


28.  Et  reverfa  aqua  cooperuit  currus,  &  af-     Anin.iif.Ambt^ 
cenfores  ,  &  omnem  exercitum  Pharaonis  ,  qui  •'•  *•  ^-  "^* 
ingredl  flierunt  poll  eos  in  mare  :  &  non  relic- 
tus  el1:  ex  eis  iilkis. 


NOVA. 


19.  Filii  autem  Ifrael  perrexerunt  per  medium 
ficci  maris  ,  &  aqu«  eis  erant  quafi  pro  muro  a  de.x- 
tris  &  4  finiftris  : 

V  U  L  G  at  . 


50.   liberavitque  Dominus  in  die  ilia  Ifraiil  de 
manu  ^Egyptiorum. 


NOVA.  Versio    ANTIQUA. 

}i.  Et  viderunt /Egyptios  mortuos  fuper  lit-        51 Vitiit  autem  Ifrael  manum  magrum  qux   Ang.lcm.'ji.t, 

tus  maris  ,  &  manum  magnam  quam  exercuerat     fecit  DominuS  ,iEg)'ptiis 5-  \^i'  <■• 

Dominus  contra  eos  :  timuitque  populus  Domi- 
iium  ,  &  crediderunt  Domino ,  &  Moyfi  fervo 

ejus. 

Not*    ad   Versionem    antiqua  m. 

"t '  22.  Gr.  Kal  si6\l?.^ov  ci*  vio\  'Icpaw^  E.-'t;  /i/lcoy  tmc  6ai-     ne quidem  ntius  -,  loco  ullits.  Tanram  iEgyptiorum  ilragefll 
yaos^Z  )Lix.ra.  to  ^ii^o^'  Jc  t&  ti/wp  «utm;  (  Mf.  Alex,  auT&T;  )      memurat  Tertul.  1,  de  Poenit.  c.  12.  p.   J70.  b.  dicens  : 

^gy^t:tis  imperator  ,  qui  fioptdum  Det  gliqtta/iJo  ajji:iium 
din  Domifio  fno  denega'.itm  pcrjectittts  ,  ///  prxliltm  irrutt..,,, 
dijjidio  jjhtris  ,  qtlrd  joii  popnto  pervitin!  liceh.it  ,  rezolittis 
jitttiihiis  peri:.  Similiter  Auguft.  I.  16.  de  civir.  Dei  ,  c. 
45.  to.  7.  col.  4 J 5.  f.  Ad  extrenitim  Iir.ielil.ts  ,  Inquit  , 
Mgyptii  iti  mari  ytlbro  ,  dttm  per/eqitmititr  ,  e.vttriiii  Jtint, 
lilts  qritppe  abeHntibtis  dtvifmn  w.ite  vi.itn  J'ecit  :  bos  ntt- 
tem  infeqiientes  in  je  rediens  tirida  jt'bnterjit. 
if.  51,  Ita  in  Graco  ad  verbum. 


nr/^si; ,  &c.  E«  ingreffi  ftim  filii  Ifrael  in  medium  maris 
per  Jiccum  :  i^  aqua  ejus  (  vel  eis)  murus  ,  &c.  ut  fup. 

t.  24.  Gr.  Kal  fV/fs^fJE  Ki/'fic5  eVI  ,  6cc.  ut  in  Lat. 

T?.  2y.  Ad  verbum  e  Grsco. 

yf.  27.  Addit  Augun.  ibid.  Gricas  habet  :  Et  excujjit 
Dominus  .f^^yptios  medium  maris  :  nunc  etiam  fie  le^itur 
Gi-fce  ,  ablque  in  ,  ante  medium  ;  Mf.  tamen  Oxon.  cum 
cdd.  Aid.  &  Compl.  fort ,  s't;  /uhov  tm;  Ga^a'ccn;. 

If.  18.  Similia  prorfus  in  Gracco  ,  nili  excipias  vocem , 
sTAot^it'  ,  virtutem  ,  loco  exercitum  ;  &  in  fine  vVe  sf? , 


CAPUT     XV. 


NOVA. 


Vu  1  C  AT  A 

I.  '  8^  Unc  cecinit  Moyfes  &  lilii  Ifrael  car- 
JL    men  hoc  Domino  ,  &  dixerunt  ; 
Cantemus  Domino  :  gloriose  enim  magnifi- 
catus  eft  ,   equum    &   afcenlorem    dejecit    in 
mare. 


Versio    antiqua. 


I.  'T^  Unc  «ntavit  Moyfes  &  filii  Ifrael  canti-  Aug.lecM.r^.t, 
A    cum  hoc  Domino  ,  &:  dixerun:  di.ere  :  5-  >4J/- 
Cantemus  Domino  :  gloriose  enim  magniti-     Fx  My:  «i.  s, 
cams  ell ,  equum  &:  afcenforem  dejecit  in  mate.  Micb^Usfmp.  iu- 

frm,  -.ittgi  S.  Mi- 
\dt\,  (^  aliis  ciJJ, 

jNota    ad   Versionem    antiquam.  amif. 


Tt.  I.  Ita  ex  Auguft.  ufque  ad  verbum  Cantemus ;  nee 
sliter  in  Gracco  ,  excepiis  duobus  ,  ©ew  Deo ,  pro  Domi- 
no .>  ( a\.  Toi  Kup/tfJ  &  >£'-/cKT£?  ,  dtccntes  y  pro  dicere, 
ObfervTit  tamen  Auguft.  ibid,  in  Gr.«co  legi  :  ft  dixe- 
iunt  dicere  ;  fie  enim  habet  Gracus  ,  iiiquit  ,  K«!  s^-rxv  >i~ 
■,tii.    Et  qniJem  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  nunc  ferum  , 

Tom.  I. 


errcu  tS  Mynt.  Qus  fequuntur  congruunt  cum  lat.  cod. 
S.  Micii.  nil!  excipias  verbum  ,  AsJ'ii.x^xi ,  gl^caxus 
■  efl  ,  loco  magntficitus  efl.  In  Milfali  Rom.  ad  Tract.  Sab- 
bati  S.  Cantemus  Domino  :  gloriose  tnim  b.nfrif.tMils  fjl  , 
equum  cj  afienlorem  projecit  in  mare.  Itidcm  in  Breviar. 
Mozar.  &  in  Pfalc.  Sorb,  ac  Rom.  Thcmalii  ,  uec  noa 

Xij 


164 


LIBER     EXODI.     Cap.   XV. 


Versio    antiqua. 
titUfs.tM.fuf.     i.  Adjutor,  &  proteftor  feftus  eft  milii  in  fa- 
lutem  :  ille  Dens  meus  ,  &  glorificabo  eum  : 
Deus  patris  mei ,  &  exaltabo  eum. 

5 .  Dominus  conterens  bella ,  Domiiius  no- 
men  eft  ei. 

4.  CiuTus  Faraonis  &  exeicirum  ejus  proje- 
cit  in  maie  :  eleftos  alcenfores  ternos  Ilantes 
demerfit  in  rubro  mafi. 

5.  Pelago  cooperuit  eos  ,  devenerunt  in  pro- 
fundum  tanquam  lapis. 

6.  Dextera  tua ,  Domine  ,  glorificata  eft  in 
\irmte  :  dextera  manus  tua ,  Domine ,  confre- 
git  inimicos. 

7.  Et  per  multimdinem  glorix  tux  contribu- 
lafti  adverfarios  :  mififti  iram  mam  ,  &  comedit 
iilos  tanquim  ftipulam. 

8.  Et  per  tpiritum  irx  mx  divifa  eft  aqua  :  ge- 
laverunt  tanquam  murus  aqux ,  gelaverunt  fluc- 
tus  in  medio  m.iri. 

9.  DLxit  inimicus  :   Perfequens  comprehen- 


VULGATA     NOVA. 

i.  Fortitude  mea  ,  &  kus  mea  Dominus , 


falutem  :  ifte  Deus  meus . 
Deus  patris  mei ,  &  exal- 


&  faihis  eft  mihi  in 
&  glorificabo  eum  : 
tabo  eum. 

;.  Dominus  quafivir  pugnator  ,  Omnipotens 
nomen  ejus. 

4.  Currus  Pharaonis  &  esercitum  ejus  pro- 
jecit  in  mare  :  eledi  principes  ejus  i'ubmerfi  funt 
in  mari  rubro. 

5.  Abyfll  operuerunt  eos  ,  defcenderunt  in 
profundum  quafi  lapis. 

6.  Dextera  tua  ,  Domine  ,  magnificata  eft  in 
fortitudine  :  dextera  tua ,  Domine ,  percuflic  ini- 
micum. 

7.  Et  in  multitudine  gloria  tU2  depofuifti  ad- 
verfarios tuos  :  mififti  iram  main ,  quse  devora- 
vit  eos  ficut  ftipulam. 

8.  Et  in  fpiritu  furoris  tui  congregate  funt 
aqus  :  ftetit  unda  fluens ,  congregat.e  funt  abylfi 
in  medio  mari. 

9.  Dixit  inimicus  :  Perfequar  ,  &  comprehen- 


14- 
//'.I.  12. 


Is  o  1 JE    AD    Versionem    anti 


in  Mfs.  Corb.  &  Remenfi.  Sic  etiatn  legit  Hieron.  ep. 
ad  Eultoch.  to.  4.  col.  149.  a.  &  ad  Fabiol.  to.  2.  col. 
J90.  a.  at  epift.  ad  bun.  &  Fret.  to.  2.  co!.  654.  b.  ait  : 
Sciendum  q.tod  ubzcunq'tc  in  Graco  fcripiun:  ij! ,  gioriiicate  , 
Laiiniis  luterpres  ,  niagnificate  ,  nanjitilirit ;  jicxndum  il- 
litd  quod  in  Exoda  di^ititr  :  Canteiiius  Dorni:.o  i  gloiioje 
cnim  magniiicatus  cfl  :  pro  quo  in  Graco  (crihirttr  ,  gloiifi- 
carus  eft  ;  fed  m  Latino  Urmone  Ji  tr.uisferatttr  ^jit  indetora 
tratijlatio.  Simiiirer  Auguft.  ferm.  565.  to.  5.  col.  1458.  c. 
CantentUi  Dom.  gl(n-ioSd  en:m  mngiiijictUiis  f/?.  Niceiiui  Spi- 
cil.  to.  5.  p.  7.  &  Ca.Tiod.  in  Pi.  loy.  col.  561.  b.  Gh- 
riose  enim  honorificatus  ejl.  Ambrof,  I.  2.  de  Abr.  c.  7. 
col.  J 50.  f.  &  de  Nsb.  c.  IJ-.  col.  584.  f.  &  in  Pf.  1 18. 
cob  10 1 7.  f.  Equum  ^  ajcenjoretn  projecit  in  mare^  Aug. 
ubi  lup.  Fqurtm  ,  ^  eqttitem  projectt  in  mare,  Gr.  'iirTroi 
K  a-«£aT::i'  eff.-i^y  i\  tj'/  ,  &c. 

■t.  2.  Itidem  Grsece.  Similiter  habet  Mf.  Remer.f.  prar- 
ter  haic  intermedia.  Hie  Deus  meus  ,  fj  honorifii.ih  eum  ; 
cui  accinunt  Plalr.  Sorbon.  &  Rem.  Thomalii  ,  cum  Mif- 
fali  Rom.  Tract.  Sabb.  S.  In  Breviar.  vero  Mozarab.  lie  : 
Adjritor  t^  proiedor  mihifnit  Vominns  in  falutem  :  hie  DetiS 
mens  ,  i^  honorificaho  eum  ,  &c.  ut  fup.  Itidem  in  Mf.  Corb. 
excepta  voce  ,  Dominris ,  qua;  abclt.  Apud  Ambr.  1.  5. 
de  fide  ,  to.  2.  col.  J04.  b.  &  Concil.  to.  4.  col.  1524.  c. 
AdJHtor  i^  proteHorj'aCttts  eji  mihi  in  falutem.  Eodem  modo 
legiffe  videtur  Auguft.  fer.  565.10.  J.  col.  1458.  c.  cum 
dicat  :  Cantat  adjtitorem  ,  ^^  protedorem  Jihi  Dominitm  in 
jalntem  ,  De::m  fitnm  quern  honorijicat  i  &  poft  pauca  :  Di- 
nt itaqfte  ,  Detts  patris  mei, 

■t.  3.  Concinunt  Mis.  Remenf.  Corb.  &  Pfalt.  Rom, 
Tbomaf.  nee  ablimile  quid  in  Pfalt.  S.  Salabcrg.  Mozarab. 
Sorbon.  &  Milfali  Rom.  pr«ter  voculam  tlli  ,  pro  ei.  Sic 
eiiam  apud  Auguft.  fer.  565.  col.  14J8.  d.  nempe  :  Ma- 

gnijicamiis  Vornmum  ,  qn^niam  ipfe  eonterit  pttgnas ^ 

idea  Domititis  nomen  efl  till.  Gr,  Ku'^;  CffT/Ji^w/^oAejWlf;  , 
KvCtoi;  oio.^a  aLToT. 

fr.  4.  Sic  habet  Mf.  Remenf.  ad  verbum  :  fie  etiam 
Pfalt.  Rom.  Thomaf.  prsier  hoc  ult.  in  riibriim  mare.  In 
Gr.  fie  :'  Ap/^cciX  ipocfKcti  ,  ^  tii-  iv^-ji^:/  «lt?  =pp.4^i'  s^'^  ^a- 
yujOTxi ,  =V;^=VTV?  caK^oiroc;  T/ji^ara;*  KXTSTroUiGccy  fV  spv^f-a 
Ca?a«)i.  Currtis  Phar.  X3  vintitem  ,  fett  exereitnm  ,  ejus  de- 
jecit  in  mare  ,  eleilos  a'cen fores  trifiatas  :  fubmerfi  junt  in 
mari  rubro.  At  in  Mf.  Alex,  nee  non  edd.  Aid.  &  Compl. 
pro  ZKTETroCmiav ,  legitur  ,  >!.a.TiTrirTM> ,  demerjit  ,  ut  fup. 

Mf  Corb.  fimiliter  ;  Currus  Pharaonis eledos  afcenfores 

ternos  flatores  deme-Jit  in  rubro  mare.  Pfalt.  Sorb,  ileCios  af- 
cenjores  jiernutantes  demerjit  in  rubro  mari  ,  al.  in  rithrum 
mare  :  vox  quidera  ,  jiernutantes  ,  bis  legitur  in  hoc  Pfalt, 
fed  mendose  ,  ut  reor  ,  pro  ternos  flames .  Mf.  Regin.  Suec. 

hab.  Ternos  flatores in  rubro  mare.  Pfalt.  S.  Salab.  hlec- 

ttis  ajcenjor  efl  (  vitiose  ,  pro  eleilos  aJcenfOres )  ternos  flan~ 
tes  demerjit  in  rttbro  mare.  Mozarab.  Sterntt  flratores ,  dimer- 
fit  in  rubro  mare.  Hieron.  in  Ezech.  27.  to.  3.  col.  892.  c, 
iimiliter  habet  :  Currtts  Pharaonis  ,  ^  J'ortitudinem  ejus 
frojecit  in  mare  ;  &  fup.  in  Ezech.  25,  col.  857.  c.  in  Exo- 
do  legimtts  ,  inqiiit  ,  Elcftos  afcenfores  triftatas  ,  pro  qujbus, 
latina  Jimplicitas  ,  ternos  ftratores  tranflultt.  Tr;flai.t  antem 
nomen  efl  apud  Gr^cos  ^  fecutidi  gradus  pofl  regtam  dignita- 
tem. Apud  Auguft.  fer.  365.  col.  1458.  e.  ut  fup.  Currus 
pharaonis  ,  ^  exertitHm  ejus  projetit  in  mare ;  pauloque 


Q  U  A  M. 

poft  :  Ternos  flratores  ,  inquit ,  cttrrihus  impoftterat /jrfc 

omnia  jubmerja  jiint  in  rubro  may:  ,  qux  dictio  ,  J'ubmerjh 
funt  1  firmatui*  Grjec.^  ifta  ,  VM.'riT:i^v.co^. 

f.  J.  Sic  habet  Plait.  S.  Salab.  cum  Mf  Remenfi.  Rom. 
vero  Thomaf.  cum  Sorbon.  Pelagus  cooperuit  eos  ,  &c.  ut 
fup.  Alt.  Sorb.  ibid.  I  elagus  operuii  eos ,  merferunt  in  prof. 
&c.  Eieviar.  Mozarab.  1  elagttyjue  opevuit  eos  ,  dimerji  junt 
in  prof .  ice..  Ml.  Corb.  Pelago  cooperuit  eos  ^  merjeruut  in 
prof,  &c.  Gr.  nci'TUi  ;V.«>i/\£^  at^ri^?  ,  xarf:/ t/-.o:)'  f/?  ,  &c« 
Coricinit  Auguft.  fer.  56;.  col.  1458.  f.  dicens  :  Rubro  pe- 
lago emnes  hcfles  rpcruit  :  8c  ilifra  :  Hofles  nojlri  de-jciurtint 
inprofindum  t.it:qu.%m  lapis. 

If.  6.  Accinunt  n.agno  confenfu  Pfalt.  Corb.  Sorbon. 
Rom.  Thomal.  &  Remenf.  quibus  fuffragatur  Auguft  fer. 
565.  col.  1459.  a.  ad  vetbum.    Sic  etiam  legit  Ambrof. 

1.  ;.  de  Spir.  S.  col.  667.  e.  At  infra,  col.  669.  e.  &1. 

2.  Hexa.  col,  23.  f.  bis  :  Dextera  manus  tua..,..  dexter.t 
manus  tua.  S.  Leo  ,  fer.  2'/.  p.  84.  f.  Dextera  tua  Dom. 
glorificata  efl  in  virtute,  Calfiod.  vero  in  Pf.  89.  col.  507. 
b.  addit :  Dextera  manus  tux  ,  Domine  ,  confregit ,  &c.  Sic 
etiam  fercbat  .Mf.  S.  Mich,  manus  tux  ,  fed  foriaiTe  non  fine 
mendo ,  quod  cotreximus  ex  al.  Cceleftin.  i.  ep.  22.  co.  i. 
Ccnc.  1 196.  a.  cum  Breviar.  Moz.  Dextera  tua  ,  Do- 
mine ,  glorif.  efl  in  virt.  dextera  mamts  t:ta  confregit  ,  &c. 
abfque  altero  ,  Domine.  Gr.  'H  eVsEa  «K  Ki'Cif,  <I\.sj  «'^ac- 
T«:  h  i%v\  ,  M  JVe^.a  ov  yjlfi  Kr/>.£  ,  &c.  ut  fup. 

If.  7.  Pfalt.  Rom.  Thomaf.  Et  per  multstudinem  7it.f- 
jeflatis  tux  contrivifli  adverfarios  :  mijifli  ir.tm  tuam  ,  ^  co- 
medit iltos ,  &c.  ut  fup.  Itidem  Mf.  Remenf  &  Sorb,  pra:- 
ter  unura  ,  contentifli  ,  pro  contrivifli  ,  Sorb,  ccnterrutfli  . 
alt.  Sorbon.  ibid.  Et  per  muhitudinem  glorix  tux  contri- 
vifli adverfarios  ,  &c.  ut  fup.  In  Corb.  Et  per  muhitudi- 
nem majeflalis  tux  contenuifli  adverfarios  ,  mijifli ^  co- 

mediflt  eos  tanqu.xm  flipula.  Pfalt.  S.  Salab.  &  Mozarab. 
Et  prx  multitudine  majeflalis  tux  conteruifti  (Moz.  contre- 

tiifli)  adverfarios  :  mi/ifli ^  comedit  eos,  &c.    Apud 

Auguft.  fer.  36}.  ccl.  1459.  a.  Et  multitudine  majeflatis 
tux  ,  Domine  ,  contrivifli  adverfarios  :  mififli  quippc  ir.%m 
tH.%m  ,  ^  comedit  eos  t,inquam  flipulam.  Mf.  Regin.  Suec. 
Tanquam  flipula  ignis.  In  Gr.  KkJ  tS  ^?«'Oei  ^l!i  Aijii; 
cir  nvriTf.-l/Xi  Ti";  i)T£/arTi's?*  a.Ti;istai  thV  of~iw  c!C  xht;- 
cfin-rit  ccuni  MS  x«M»M«'-  In  Mf.  Alex,  ac  edit,  Compl.  ij 
KXTSfay^y. 

t.  8.  Sic  habet  Auguft.  fer.  363.  col.  1439.  a.  d.  cum 
Mf.  Germ.  n.  I  J.  ad  verbum.  Sic  etiam  Mfs.  Corb.  Sorb. 
Remenf  Pfalt.  Mozarab.  &  Rom.  Thomaf  nili  quod  lo- 
co irx  ,  ferunt  omnes  irainndix.  Similiter  in  Pfak.  S.  Sa- 
lab. excepco  altero ,  gel.tverunt ,  quod  deeft.  In  alt.  Sor- 
bon. ibid.  Et  Jpiritu  iracundix  tux  ,  &c.  Item  ap.  Am- 
brof 1.  3.  de  Spirit.  S.  to.  2.  col.  66^.  f.  Et  jpr.iiu  iv.t- 
cundix  tux  divia  efl  .iqua.  Apud  Auguft.  vero  qutft.  55. 
in  Exod.  to.  3.  col.  458.  d.  conftanter  :  Per  Jpiritum  irx 
tux  divifa  efl  aqii.i.  Vigil.  Tapf  1.  contr.  Varun.  p.  749. 
a.  hab.  £t  per  ipiritum  iracundix  tux  divifa  efl  aqua  :  ge- 
l.tfcrunt  fuclus  in  medio  m.tri.  Pfalt.  Rom.  Thorn.  In  me- 
dio m.tris.  Regin.  Suec.  In  medio  mare.  Gr.Kxi  J\.:a.jrteu- 
fix'i;-ri^ufi«  iv  i^-k«  TO  i/i'f  hriyyi  am  T^rx?  ~x  '"ix- 
cVaVH  -ri.  m^xlx  h  /i-'itf  tJs  SaMtisof;-  verbum  ,  eVtc- 
idem  eft  ac  concretx  ,  feu  ccmpaSx  funt. 

t.  9.  Ita  ferunt  Mi's.  Germ.  Corb.  Sorb,  Remenf,  xiec 


TX  , 


LIBER     EXODI.     Cap.    XV. 


VUIGATA     NOVA. 

dam  ,  dividam  fpolia  ,  implcbitur  anima  mea  : 
cvaginabo  gladium  meum  ,  intcrficiet  eos  manus 
mea. 

1 0.  Flavic  fplritus  tuus ,  &  opcruit  eos  ma- 
re :  fubmerfi  funt  quali  plumbum  m  aquis  vehc- 
mentibus. 

1 1 .  Quis  fimilis  tui  in  fortibus  Domine  ? 
quts  fimilii-  tui ,  magnificus  in  fanftitate  ,  tenibi- 
lis  atque  laudabilis  ,  faciens  mirabilia  ? 

II.  Extendirti  manum  tuam  ,  &  devoravit 
eos  terra. 

1 5 .  Dux  fuifti  in  mifericordia  tua  populo 
quem  redemifti  :  &  poitafti  eum  in  fortitudine 
tua  ,  ad  habitaculum  fanfhim  tmim. 

1^.  Afcenderunt  populi ,  Sc  irati  funt :  dolo- 
res  obtinuerunt  habitatores  l-rnUftliiim. 

I  5 .  Tunc  conturbati  funt  principes  Edom  , 
robuftos  Moab  obtinuit  tremor  :  obriguerunt 
«mnes  habitatores  Chanaan. 

i6.  Irruat  fuper  cos  formido  &  paver,  in 
magnitudine  brachii  tui  :  fiant  immobiles  quafi 
lapis  ,  donee  peicranfeat  populus  tuus  ,  Domine , 
donee  pertranfeat  populus  tuus  ifte  ,  quem  pof- 
fedifti. 


Ver; 


i6s 


AN  T  IQU  A. 

dam  ,  partibor  fpolia,  rcplebo  animam  meam  :  ix ufucdi.frt, 

iiiterficiam  gladio  mco  ,  dominabitur   manus 

mea. 

I  o.  Mififti  fpiritimi  tuum  ,  &  cooperuit  cos 
mare  :  defcenderunt  tanqiiam  plumbum  in 
aquam  validilllmam. 

1 1 .  Quis  limilis  tibi  in  diis  Domine  r  guis  fi- 
milis tibi,  gloriollis  in  fanftis,  mirabilis  inma- 
jeltatibus ,  faciens  prodigia  ? 

12.  Exiendifti  ciexteram  tuam,  &  devoravit 
eos  terra. 

15.  Gubernafti  in  juftitia  tua  populum  tuum 
hunc  quem  redemifti  :  exhortatus  es  in  virtute 
tua ,  in  requie  fanfta  tua. 

1 4.  Audierunt  genres ,  &  iratx  funt  :  dolores 
compretienderunt  habitantes  Philiftiim. 

1 5.  Tunc  feftinaverunt  duces  Edom,  &  prin- 
cipes Moabitarum ;  apprehendit  illos  tremor  :  flu- 
xerunt  omnes  habitantes  Chanaan. 

16.  Cecidit  fuper  eos  timor  &  tremor  ,  ma- 
gnitudine brachii  tui  :  fiant  tanquam  lapis ,  do- 
nee pertranfeat  populus  tuus ,  Domine ,  ufque- 
dum  tranfeat  populus  tuus ,  Domine  ,  hunc 
quem  adquififti. 


NoTyE    AD    Versionem   antiquam. 


non  Pfalt.  Rom.  Thomaf.  &  S.  Salab.  fie  etiam  in  Bre- 
viar.  Mozaiab.  prseter  hoc ,  t3  domincilitiir.  In  alt.  Sorb, 
ibid.  Perfcijitiir  i^  comfrrhcnilam.  Similiter  apud  Auguil. 
fer.  5S5.  col.  T459.  b.  Dixit  immsitts  :  Perfejnnr  \J  com- 
frehindam  t  f.irtihr  fpolia,  i$  refhbo  aniin.  meam.  Sec. 
ut  fup.  Gaudem.  veto  btix.  fer.  6.  col.  9JI.  h.  &  fer. 
12. col.  965.  e.  Dixit  inimiciK  :  Per  eqiiins  (■mpreieudam  , 
&c.  ut  fup.  Concinit  Vitlor.  Vit.  1.  2.  de  pen.  A(i.  p.  2j . 
c.  abiiis  ,  partthr  fpolia.  Gr.  E;Vek  a  f'x^'"£''-;"   Arj^«?  x:6- 

T«A«'ij/o^a;'  >    /«5f'w  «w  Aa  ,  f'yMTWa «iO^ca  t>i /nn  , 

avfiivcei  «  .  &c. 

t.  10.  Ita  German,  cod.  ad  verbum  ,  ciii  accinit  Pfalr. 
Rom.  Tiiomaf.  nili  quod  habe;  rr.erferuiit ,  pro  defcende- 
runt. Mf.  Remenf.  cum  Sorb.  Mijijh  jpiritiim  nutim  fSurb. 
tl'-iim)  ^  cooperuit  eos  m.t-e  ;  7nerjerunt  tanq:i.tm  plumbum 
in  aijua  validiffima.  Sir.r^  iter  in  Pialt.  S.  salab.  pratter 
hoc  ,  Jpiritum  tniim  ,  Si  merji  fum  ,  pro  tnerjerunt.  In 
Corb.  Ali/ijli  fpirit.  tu.::n  ,  cooperuit  eos  vi,tre  :  merjerant 
tanquam  plitmhim  in  ,iquam  validijpmam  :  in  al.  Sorbon. 
Mijijli  Iptritftm  tuam  ,  oprruit  eos  mare :  mijerunt  in  pro- 
fundum  '.inquam  plumb  tm  in  aqua  valiJiJjima.  In  Bre- 
viar,  Mozar.  hiijifii  fpirit.  tuum,  (^  cooperuit  eos  :  dimer- 
Ji  funt  in  profundum  tat.qitam  plitmbitm  in  aqua  valtdijji- 
ma.  Sirailitei  liabet  Ambvof  1.  J.  de  Spir.  S.  to.  i.  col. 
669.  f.  MtJiJ}:  :piriium  tuum  ,  ^  cooperuit  eos  mare  :  item 
1.  de  myft.  col.  31?.  b.  prxter  unum  ,  opcruit.  Sic  etiam 
Aiiguft.  qusil.  jy.  inExod.  col.  4;?.  r.  cum  verbo  coo- 
peruit :  at  fer.  565.  col.  1459.  d.  Mjifii  piritum  tuum, 
^  opcruit  eos  mare  :  defcenderunt  tanqunm  plumbum  in 
aquam  validijjtmam.  Hieron.  in  Ezech.  Z2.  to.  5.  col. 
35T.  f.  Demerji  funt  quaji  plumbttm  in  aqua  violentijjima. 
Mf.  Regin.Suec.  Merjifti  tanquam  plumbum.  Gr. 'Att/is- 

liiuCai  fV  i/S^tiTi   cpojfu.    In  Mf.  Alex,    ac  edd.  Aid.  & 
Compl.   Kal  eVc'm/^e  >  ^^-  "'  f"P- 

if".  IT.  Ita  confianter  Pfalt.  Rom.  Thomaf.  S.  Salab. 
&  Remenf,  quibus  accinunt  Corb.  &  Germ,  nili  quod  in 
Corb.  deefl  lecundum  ,  tibi  ,  &  in  Germ,  vox  mirabilis. 
In  Sorbon.  lie  :  Q^tis  fimilts  tui  in  dii^  ,  Domine?  quit 
fimilis  tui  ,  glorioius  in  fantlis  ,  mirabilis  in  majeftatibu^ , 

faciens  prodigia  ?   al.  ibid.  Quis  fim.lis   tibi Ucmine  , 

aut  quis  fimilis  tibi  ,  &c.  ut  lup.  In  E.eviar.  Mozaiab. 
Qjiis  fituilis  tibi  in  diis  Dumifie  1  quis  fimilis  tibi  ,  bono- 
Tijicus  in  fanHis  ,  mirabilis  in  majejlat.  fiiciens  magnalia  ? 
Similiter  hab.  Ambrof.  1.  4.  de  fide  ,  to.  2.  col.  J49.  e. 
Quis  fimilis  tibi  in  diit ,  Domine  ?  Sie  etiam  Aui^urt:.  fer. 
J65.  col.  1459.  f.  additis  his  :  Qriis  fimilis  tibi ,  glorio- 
Jiis  in  janilis  ,  mirabilis  in  majeflat.  quijacu  prodigia  ?  nee 
alitci  in  Grarco  ,  niliexcipias  voces  ,  {<.iJ-.ix./:ieiii;,glori- 
ficatus  ,  pro  gloriojus  ,  oXiixii  dignitattbus  ,  pro  majefla- 
tibtts  ,  ^  -ttcdI^v  jacien' ,  loco  qui  fids. 

1^.  12.  Sic  in  Mii.  Germ,  «c  Rtmc.f.  nee  non  in  Pfalt. 
Sorb.  Rom.  Thomal.  S.  Salab.  &  Mozarab.  fie  etiam  in 
Corb.  detra6to  ,  ^  ,  poll  vocem  ,  tuam.  Similiter  apud 
Auguft.  turn  quirt.  54.  in  Exod.  to.  5.  col.  458.  b.  turn 
fer.  56  J.  col.  1439.  f.  g.  Extendtjli  dexteram  tuam  ;  Iranf- 


voravit  eos  terra.  Item  in  Gr. 'E^e'teiw?  rv,v  i^t\ii.i  6K,k<{- 
TsV.iSK ,  &e.  at  in  Mf  Alex,  it,  ■/.a.-riirn. 

ll>^.  1 3.  Ita  Mf.  German,  ad  verbum  ,  de  quo  etiam  fub- 
ftituimui  iftud  ,  in  pijlina  tua  ,  quod  aberat  a  Mf.  S.  Mich. 
In  i'ijlt.  vero  Remenf  Rom.Thom.  &  Sorbon.  nee  non 
apud  Auguft.  fer.  3153.  col.  1440.  a.  fic  ■■Gubemiijli jufitii 
tua  populum  tuum  hunc  ,  quem  liberajli  :  exhortatus  es  if» 
virtute  tua  ,  £5  '"  refeclione  janBa  tua.  Iiidem  in  Pfalterio 
Corb.  &  S,  Salab.  piaerer  hoc  ,  juflitiatn  tuam  ,  pro  m  juf~ 
titia  tua  ;  prxterea  lol.  Corb.  habet ,  exhortatus  ejl.  Bre- 
viar.  Moz.  Gubernafii  juftitii  tua  pop.  quem  liberafti  :  con- 
folatus  ts  virtute  tua  ,   in  rejeclione  fandatua.  Gr.  'QJh'")»- 

/Jfxa'.eca;  tii  /%tM   cy  c/?  v.a,ld^vfj.x  aytov  ca.  Dediixijli  juf- 
titia ttia quem  redemifti:  advocafti  fortitudine  tua  ad  di- 

•verjorium  j.tndum  tuum. 

t.  14.  Similiter  hab.  Mf  Germ,  praeterunum,  Filiftim, 
pro  Philiftiim.  Accinunt  P.'alt.  Rom.  Thom.  Rem.Coib.  3c 
Sorb,  nili  quod  ferunt ,  inhabit.tntes  Philiftiim  :  in  al.  Sorb. 
6c  in  Mozarab.  apprehenderunt  inhabitantes  Phil.ftim.  In 
Pfalt.  S.  Saiab.  Audierunt  gcntes  ,  ^  irati  funt :  dolores 
comprehenderunt  inhabit.  Philijiim.  Apud  Augurt.  fer.  363. 
col.  1440.  e.  Audierunt  gentes  ,  ^  iratx  funt  :  dolores  com- 
prehenderunt habit.iiores  Philiftiim.  Grxc'  Hm  Qar lij  Tns 

If.  I  J.  Concinit  Mf.  Germ,  ad  verbum.  Sic  etiam  ha- 
bent  Pfalt,  Rom,  Thom,  Remenf,  &  Sorbon,  exeeptis  his  : 
Apprehendit  eos  timor  ;  tabuerunt  omnes  inhabitantes  Cha- 
n.tan  :  al,  Sorbon.  dcfuxerunt  omnes  inhabit.  Similiter  in 
Gorb.  defluxerunt ;  reliqua  veto  ut  in  Mfs,  Germ,  &  S. 

MRch.  In  Brev.Moz.  lie  ;  Tunefftinav ^  princip.Moa- 

bitum  ;  apprehendit  illos  timor  ,  i^  fluxeiunt  omnes  inhabit, 
&e,  Mf,  Regin,  Suec,  apprehendit  eos  tyemor  ,  Sec.  Apud 
Auguft,  fer.  363.  col.  1440.  e.  Tunc  feftinaverunt  duces 
Edom  ,  ^  p'inciprs  Moabitarum  :  apprehendit  eos  tremor ,  ta- 
brrerunt  omnes  inhabitantes  ijhanaan  ,  nee  alite:  in  Grieco. 
Port  verbum  autem  feftinaverunt ,  Auguft.  addit ,  id  eft  , 
conturbati  Junt  ,  Cv.Igtsucicv  ,  al.vero  gflo^ yCr^iita»' ,  tu- 
multuati  funt. 

■f.  16.  Itidera  in  Mf  Geim.pra;ter  h£c  ,  lapidet, -pro 
l.ipis  ,  &  hie  quem  adquififti  ,  pro  hunc  quem  ,  &c.  In  Pfalt. 
Sorb.  Corb.  Rem.  «c  S,  Salab,  Decid.it  fuf.r  eos  timor  ,  ^ 
tremor  m.ignitudims  brachii  tui  :  fiant  tanquam  l.ipis  ,  donee 
tranfat  populus  tuus  ,  Domine  ,  ufquedum  pertranfeat 
(  Corb,  t':%nfeat)  populus  tuus  hic  (  Pfalt,  S,  Salab,  hunc,  cum 
Mf,  Reg.  Suec.  j  quem  adquififti.  In  Breviar.  Moz.  Decidat 
fuper  eos  timor  JJ  tremor  ,  a  magnitudine  brachr.  'si  ;  pant 
tanqu.tm  lapis  ,  donee  tranfeat ufquedum  perlran  car  po- 
pulus tuus  ifte  ,  quem  liberafti.  Sorb,  eriam  al.  habet  ,  quem 

liber,ifti.  Pfalt.  Rom.  Thomaf  Decidat    '■per  eos ma- 

gnitr.Jinis  brachii donee  tranfeat ,  ufquedum  pertranjeat 

populus  tuus  hic ,  quem  acquififli.  Lucif  Cal.  de  non  pare. 
in  de.  del.  col.  2  52.  A.Decidat fuper  eos  timor ,  JJ  ireitur  ma- 
gnitudinis  brachii  tui.  fiant  tanquam  lapides  ,  donee  tranfeat 
populus  tuus  hic  ,  quem  acqnififti.  Auguft.  fer.  363.  col, 
1440,  e,  Inciimhat  in  eis  tremor  ,  ^  timor  magnitiidinif 


LIBER     EXODI     Cap.    XV. 


Sx  Mfs,  cidd.fttf. 


E.V.  coil.  Vai.  dim 
S.ejia,  Suee, 


'A:i^.  Local,  y^.t. 


i66 

Versio    ANTIQUA. 

17.  Indiiccns  pLintato  eos  in  montem  hire- 
ditads  tux  ,  in  pia-paratam  habitationem  tiiam 
quam  pia-paialH  Domine  :  fanftificationem  Do- 
mme ,  quam  paraverunt  manus  mx. 

iS.  Domine,  qui  rcgnas  in  xtemum  ,  &  in 
fxculum  ,  &  adlnic. 

1 9.  Quia  introiit  cquitatiis  Pliaraonis  cum  cur- 
ribus  &  afcenforibus  in  mare  :  &  adduxit  iiiper 
eos  Dominus  aquas  maris  :  filii  autem  llracl 
tranfierunt  per  ficcum  in  medio  mari. 

io.  Sumpfit  autem  Maria  prophetis,  foror  Aa- 
ron, tympanum  in  manuiua  :  &  exierunt  poftea 
omnes  mulieres  cum  tym.panis  &  choris. 

::  I .  Prxcedebat  autem  eas  Maria  ,  dicens : 
Cantemus  Domino ,  gloriosc  enim  lionorifica- 
tus  eft  ,  equum  &  afcenforem  projecit  in  mare. 

2z 6i  non  inveniebant  aquam ,  ut  biberent. 


Aii^.ilii.tji.  j5.:»     2?.  Venernnt  autem  in  Merra  ,  &  non  pote- 
E«j.453..i..        rant  bibere  de  Merra  ,  amara  enim  erat 


Aug.  LocHt,  76,     -24.  Et  murmiira\'it  populus  adversus  Moyfen , 
i^yf-  dicentes 


VULGATA    NOVA, 

17.  Introduces  cos  ,  &  plantabis  in  monte 
lia'reditatis  tua; ,  tirmiffimo  habitaculo  tuo  quod 
operatus  es  Domine  :  fanituarium  tuum  Domi- 
ne ,  quod  firmaverunt  manus  tax. 

1 8.  Dominus  regnabit  in  a;temum  &  ultra. 

I  g.  IngrefTus  eft  enim  eques  Pharao  cum  cur- 
ribus  &  equitibus  ejus  in  mare  :  &  reduxit  fuper 
eos  Dominus  aquas  maris  :  tilii  autem  Ifrael  am- 
bulaverunt  per  liccum  in  medio  ejus. 

10.  Sumpfit  ergo  Maiia  prophetifTa ,  foror 
Aaron  ,  tympanum  in  manu  fua  :  egreffeque  funt 
omnes  mulieres  port  eam  cum  tympanis  &  choris, 

ii.  quibus  pra^cinebat ,  dicens  :  Cantemuj 
Domino  ,  gloriose  enim  magniticatus  eft  ,  equum 
&  afcenforem  ejus  dejecit  in  mare. 

11.  Tulit  autem  Moyfes  llVael  de  mari  ru- 
bro ,  &  egreflfi  funt  in  defertum  Sur  :  ambulave- 
runtque  tribus  diebus  per  folitudinem  ,  &  non 
inveniebant  aquam. 

1 3 .  Et  venerunt  in  Mara ,  nee  poterant  bi- 
bere aquas  de  Mara  ,  eo  quod  eflent  amars  :  un- 
de  &  congruum  loco  nomen  impofuit ,  vocans 
ilium  Mara  ,  id  eft  ,  amaritudinem. 

14.  £t  murniuravit  populus  contra  Moyfen, 
dicens  :  Quid  bibemus  ? 


NoTjE    ad    Versionem    antiquam. 


Imchii  titi  :  JtMit  tnnqtuim  Uipides  ,  donee  traufiat  populus 
tttits  ,  Domine ,  donee  trcinjeat  popuUts  tujis  hie ,  q:tem  ad- 
quijijlt.  Gr^c.  'ETTi-rr^Qzi  eV  au'/V;  t^&jUo;  g,  «po'Cc^*  (  Mf. 
Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  ipiCm  i,  Tfifm )  n^-yi^i 

eas  «V  CTaff'^Bii  <i  ?ao';  CK  i?'o;  ,  oc   iti-TWu.     Mf.    Alex.  «V 

if.  ly.  Similiter  habet  Mf.  Germ,  excepto  verbopnp/)(i- 
raveriint ,  loco  pur.r-jcriint :  lie  etiam  in  Corb.  prxter  haec  : 
Sanclimonium  ,  Dumine  ,  quod  prxpmit'jeriim ,  &c.  In  Pfak. 
S.  Salab.  Induces  ,  pLintiH  eos  tn  montem  harsdiiatis  tutc  ,  in 
frifpay.xto  huhitacnlo  tuo,  quod  prxpar.ijli ,  Domine :  Jaridimo- 
niiim  tituin  -y  Domine,  qnjd pr^paravtt  mantis  tua.  Sorbon. 
I.  Induces pLintans  eos  in  mcntem  h.sreditatis  ttta  ,  firm:J]i~ 
ms habitaculo  tno  i  qiiodpr.tpaY.xfii,  Domine;  fanciimoniitm 
tuum,  Domine,  quod  pr.tpavaveritnt  mantis  tux.  Al.  Sor- 
bon. Indue  i^  planta  eos  in  monte  harcdit.  tu^  ,  in  praparato 
hahitaculotuo  ,  quod pr^eparafli ,  Domine  ;  fandnarittmtuum 
Domine  ,  quod  ptwparaz'erunt  manus  tux,  Iddcm  in  Pfalr, 
Rom.  Tiiomar.  praeter  hoc  ,  in  montem  ,  pro  itt  monte  ,  Sc 
fandimonifun  ,  loco  j.vMuarium.  In  Mf.  Re^in.  Suec.  In 
mon'e  hxreditatis  tux,  in  prxpar.xta  habtt.itione  tua  quatn  ,  &c. 
In  Remcnfi ,  hidiic  ( i .  manu ,  z.  induiet )  planta  eos  in  mon- 
te ,  &c.  ut  in  Rom.  praeced.  In  Breviar.  Mozar.  fie  :  Indue 
^  planta  etim in  montemhxredit.ttis  tux  ,  in  pr.tparata  hal-i- 
taittne  tua  ,  quam  prxp.xr.lfli  tibi  ,  Domine  ;  J'anfluatium 
srnm  ,  quod  prxparaverttnt  manus  tnx.  Apud  Ainbrof.  in 
Pf.  4;.  col.  891.  c.  Inducens  planiaio  eos  in  montem  hxte- 
Hit.ttis  tux  ,  tn  prxparaium  habitacutitm  tuum.  Mox  ira  : 
Potent,  inqiiit  ,   nt   induccret  Dominus  populum  fiium  in 

ilia  virtutis plantaria atque  in  eo prxpararet /ibi  J'ux  fanc- 

tificationis  habitaciilum.  Similiter  apud  AuguII.  fer.  5^5. 
col.  1441.  a.  Introducimur  ,  iiiquit  ,  atque  plantamur  in 
monte  h.creditatii  Domini hxc  prxparaia  eft  bitbit.uio  Do- 
mini ;  templum  enim  Dei  fanilum  eft  ,    ^  fantlifcatio  domiis 

ejus  ,  qux  ab  ipfo  eft Jecutus  enim  ait :  Oux  prxparave- 

runt  manus  tux.  In  Gr«c.  E/(^av«7<"''  •icl en^vrivcot  aurii 
e/;  o^e,  KMi^i-o^ia;  ^y  ,  st;  sT;i,«ov  xa?5/xMTjic5(oK  cy  ,  0  jia- 
infiiiu  (  Mf.  Alex.  xaTi)/>}£«M  )  Kjfifs*  aylacfitc  Kv'cii ,  0 
htci/.ckQcx.i'  al ,   &c. 

t.  18.  Sic  in  Pfalt.  Rom.  Tliom.  Rem.  &  Corb.  ad  ver- 
iinm  ;  fie  etiam  in  Germ.  Mozar.  &  S.  Salab.  praeter  hoc  , 
Et  injxculum  Jxcul:  ^  adhuc  :  in  i.  Sorbon.  Domine  ,  qui 

rcgnas gf  in  fxculiim  adhue ;  inal.  Sorbon.  Dominus  re- 

gnansin  at.  £^  juper  fxculiim  ,  ^  adhuc.  Apud  Auiijufl:.  fer. 
365.  col.  1441.1.  Domine  ,  qui  regnas  femper  ,  ^injem- 
piternum  ,  fj  .tdk.ic.  Non  difllmulabo  inMf  S.  Mich,  fcrip- 
tiim  efl'e  pitgnas  ,  pro  regnas  ,  quod  repofui  aucloritate 
C3:terorum.  In  Gra:co  etiam  ,  Kuci-.i  ^.('Qaiuitiy  toV  ai'Sm, 
^  ^17  cj^ya. ,  H;  ST/.  Dominus  regnam  jxcnlum  ,  ^  in  fx- 
cnlum  ,  ^  ultra.  In  editione  Complutenfi  ,  ^xQiMi'xr 
f'';  ci'iTa  K,eii.  Addir  Auguft.  fup.  Fftncquid  ultra  quam 
in  fempiternum  ?  O'tis  hxc  dixerit  ?  Cur  ergo  addidit ,  Et 
tldhuf  J  &  iafia  ;  An  quia  regnat  Dsus  femper  in  cieleftibiis , 


qux  ftatuit  in  fxculiim  fxculi .» 

ir.  19.  Mf  Germ.  Qiiia  inlroibil(l.  introivit )  tqiiitX' 
tiis ,  &c.  ut  fup.  Mf  Rem.  cum  Pfalt.  Rom.  Thomaf.  Mo- 
zar. &  S.  Salab.  Qiiia  introivit  (Moz.  intravit)  equitatus 
Phar.  cum  qiiadrigis  ^  afcenforibus  in  mare  :  ^  induxit  fu-- 

per  eos filii  autem  ijr.  ambnLtverttm  per  Jiccitm  per  me-. 

dium  mare.  Corb.  f^tia  intravit  eqiiitat.  Phar,  cum  qua-* 

drigis  ^  afcenforibus  tn  mare ;  ^  induxit aquam  maris  : 

filii  antem  Jjr.  ambitlav.  per  Jiccum  in  medio  mare.  Sorb,  i. 
Quia  introivit  equit.  Ph.tr.  cum  quadrigis  ^  afcenf.  in  mare  : 

^  indit.xit aquas  maris :  filii  autem  Ifrael  ambulav.  per 

Jiccitm  per  medium  jiutre  :  Sorb.  al.  Q^oni.tm  introivit  equity 

Ph.tr.  cum  curribus  (^  afcenf,  in  mare  :  ^  induxit filii 

autem  Ifr.  ambuLiv.  per  aridam  in  medio  mari.  Mf.  Reg. 
Suec.  in  medio  mare.  Auguft.  fer.  jSj.col.  1442.3.  Ouix 
intr.tvit  equit.  Phar.  cum  curribus  'i^  nfcenfer.  in  Jnare  ;  ^ 
adduxit  Juper  eos  Dom.  aquas  maris  ;  flii  autem  Jjr.  ambulav, 
per  JiccHm  per  medium  mare.'  Ita  quoque  in  Gra'co  ,  nili  ex- 
cipias  feqq.  to  t'/w/i ,  aquam  ,  pro  aquas ,  St.  in  fine  sVc^s:/- 

■^.  zo.  Grsc.  AaCfca  As  M«£(a,«  1!  ■?r(<^tpvi1ti.  Sec.  uc 
in  Lar.  nili  quod  loco  poftea  ,  hab.  oV/cw  elvrii^ ,  poft  eam, 
Ambrof.  in  Pf.  i.  to.  i.  col.  739.  a,  Maria  quoque  ,  in- 
quit  ,  tympanum  fumens ,  exteras  hortahatur  ,  Sec.  &  1.  de 
exhort,  virg.  to.  2.  col.  289.  f.  Siimile  ,  inquit ,  ^  vos  , 
Jicut  fiimpjtt  Maria  foror  Moyjis  fj  Aaron  ,  tympanum  in 
manibus  veftris  ,  &c.  S.  Petr.  Chryfol.  fer.  14(5.  col.  958- 
a.  Maria  foror  Aaron  ,  fumens  tympanum  in  manu  fua,  di~ 
xit ,  Sec.  Item  Auguft.  fer.  Jijj.  col.  1442.3.  Hoc  canta- 
vtt  Moyjes  ii  filti  JJrael  ;  hoc  M.xria  propbetiJJ'a  fj'  fili.t  Ifrael 

cum  ea Hoc  /tgnijjcare intelligitur  tymp.xnum   quod 

ajfumpjit  Maria ,  &c. 

1^.  21.  Ambrof.in  Pf.  I.  col.  759.  a.  Maria cxteras 

hortahatur ,  dicens  ;  Cantemus  Domino  i  gloriose  eni-m  l>ono~ 
rificatus  eft  ,  Sec.  ut  in  textu.  Similiter  I.  de  exhort,  virg. 
col.  289.  f.  ab  hoc  ,  Cantemus.  Sic  etiam  Petr.  Chryfol. 
fer.  1415.  col.  9  j8.  a.  Gloriose  enim  honorificatus  eft.  Auguft. 
vcro  fer.  563.  col.  1442.  b.  Cantemus  Dcm.  ghriosi  enim 
m.tgnificatiis  eft ,  equum  ^  equilem  projecit  tn  mare.  Gvxc, 

'E'i'iii.-^i  J !  d.v'ia>tMacici.j.i ,  ^s'7K^;«■  "Asci'^sf  TW iiSoiflii 

7«/)  AsJo'Has-aj ,  iV'-T'ci'  H.  ccm^cclyr ,  &c. 

T^.  22.  iiidem  in  Gr.cco. 

■Jf".  2  J.  Anon,  apud  Ambrof.  to.  2.  col,  6.  c.  Venerunt 
autem  in  Mar.ih  ,  i^  non  potueriint  bibere  aquam  de  Marah, 
Ambrof. I.  demyft.  to.  2.  cul.  328.  d.  558.  f.  £cl.  2.  de  Sa- 
cram.  col.  357.  d.  Merrha  ,  inquit,  Jons  am.irijjimus  erat. 
Similiter  hab.  S.  Paulin.  poem.  17.  p.  64.  Merrha  ,  non 
Mar.th.  Grsc. 'H>Eoi'  As  s/;  Msp'p'S  ,  j,  »ic  vSmxylo  irii'Ir 
(  Mf,  Alex,  cum  edd.  Aid.  &  Compl.  iimi  i/Jup)i«.Mif- 
pxz  ,  iniKfioy  7«p  ijf ,  Sic. 

"f.  24.  2^on  dicens ,  inqun  Au^ud.  fed  dicentes  ;  tx plu- 
ribus  enim  populus  lonftat.  GraEC.  Ka':  J njhl^f^^f  i  >i«i;  sVi 
Moium  ,  ii~imlii,  Sec.  Mf»,  Alex.  &  Oxon.  cum  edit,  Aid. 


LIBER 

VC  IGATA     NOVA. 


167 


EXODI.     Cap.   XVI. 

Versio   antiqua, 
2?.....  &  oftendit  ei  Dominus  lignum  : &  mifit   An;^. quxlt.  ^7. , 


Judith , 
5.  IJ. 

Eccli, 
38.  J. 


Num, 


i.  J .  At  ille  clamavit  ad  Domiiium  ;  qui  often-  ^ 

dit  ei  lignum  :  quod  cum  milifl'et  in  aquas ,  in    iUud  in  aquam  ,  &  fafta  eft  aqua  dulcis 
dulcedinem  verfe  funt :  ibi  conftituit  ei  prxcep- 


£«</.».  3. 45y.*, 


ta  ,  atque  judicia  ,  &  ibi  tentavit  cum  , 

16.  dicens  :  Si  audieiis  vocem  Domini  Dei 
tui  ,  &  quod  reftum  eft  coram  eo  feceris ,  & 
obedieris  mandatis  ejus ,  cuftodieiilque  omnia 
prscepta  illius ,  cuniftum  ianguorem  ,  quern  po- 


26 Si  aiidieris  vocem  Domini  Dei  rui ,  &   ^"ip.  1.  epi/i.  t. 

qua;  placcnt  ei  feceris  coram  ipfo  ,  &  obedieris  ^""•'•'ie-iiZo, 
prxceptis  ejus ,  &  cuftodieris  omncm  julHtiam  '' 
ejus ;  omnem  intirmitatem  ,  quam  impoita\i 
fui  initgypto ,  non  inducam  fuper  te  :  ego  enim    ;4igyptiis ,  non  importabo  in  te  :  cgo  euuTi  Do- 
Dominus  fanator  tuus.  minus  fum  qui  lalvum  facio  te. 

i  7.  Venerunt  autem  in  Elim  filii  Ifrael  ,  ubi 
erant  duodecira  Fontes  aquarum  ,  &  feptuaginta 
palmae  :  &  caftramecati  funt  juxta  aquas. 

NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

1^.  ly.  Adverbum  e  Grxco  ,  pratrer  unum  vji/it  ,  pro         Tir.  16.  Grace. 'Ea/  axoi)  «WsiicCedit.  Compl  ecu  tocvsns^ 

quo,  EKsGa^jv,  injecit.  Tertul.  1.  contra  Jud.  c.I  5.  p.  146.  c.  th;....  i,  raa/sEra  irctrVov  dif';^ -aoi^^Qrii; ,  ijeranici]  t«~c  £*'To^ars 

iz^wHm  memorai  ,  qtio  Moyfes  a/juam  atn.nam  tudnlcavit.  avr^ ,  ^  <pv}>ai,i)(;  'atti'/cc  tx  AjJtct;c4«a^a  duli  j  •aracai'  fs^^o/ 

Apud  Ambrof,  quoque  1.  de  inftitui.  virg.  c,  J.  to.  1.  col,  vy  i-;rvi'/ar/i>y  to??  Ai'ywTrlim; ,  i/«  fVa'£:j  ?Vi  oe*  s'yu  yap  ei'/x: 

ay/,  c.  Tons  Merrl),f  dicitur  per  lignum  dnlcoratus.  Grace.  Ku'eio?  0  ©jo's  cu  i  :ufti>ii  of.  In  Mf.  Alex,  deeft  0  ©ej? 

i'/.'Mx'tBH  TO  ii'/uf.  «V,  ficut  in  editt.  Aid.  &  Compl. 


CAPUT     XVI. 


Vulgata    nova. 


Sap.  II,  '•  "pkofeAique  funt  de  Elim  ,  &  venit  omnis 


inultitudo  filiorum  Ifrael  in  defertum  Sin , 
quod  eft  inter  Elim  &  Sinai  ;  quintodecimo  die 
menfis  fecundi ,  poftquam  egrefli  funt  de  terra 
>Egypti. 

1.  Et  murmuravit  omnis  congregatio  filioram 
Ifrael  contra  Moyfen  &  Aaron  in  iolitudine. 
•  ;.  Dixeruntque  filii  Ifrael  ad  eos  :  Utinam 


Versio    antiqua. 

I.....  &  venerunt  omnis  fynagoga  filiorum  11^ 
rael  in  eremum. 


i-  HS-S- 


2.  Murmurabant  omnis  fynagoga  filiorum  If- 
rael adversLis  Moyfen  &  Aaron. 

3 Utinam  obiilfemus  percufli  a  Domino 

mortui  elfemus  per  mr.num  Domini  in  terra  in  terra  v€gypti  ,  quando  liipei  ollas  carriiuin  ie- 
^gypti ,  quando  fedebamus  fuper  ollas  carnium,  debamus  ,  &  panes  in  plenitudinem  comedeba- 
&  comedebamus  panem  in  fituritate  :  cur  edu-    mus  i  quoniam  edu.xifti  nos  in  liaec  deferta  ad  in- 

terficiendam  fynagogam.  iftam  fame. 


xiftis  nos  in  defertum  tftud,  ut  occidcretis  omnera 
multitudinem  fame  ? 

/}.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Ecce, 
ego  pluam  vobis  panes  de  coelo  :  egrediatur  po- 
pulus,  &  colligat  qu£  fufBciunt  per  iingulos  dies : 
ut  tentem  eum  utrum  ambulet  in  lege  mea ,  an 
non. 

V  U  XG  A  T  A 


4.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Ecce , 
ego  pluam  vobis  panes  de  coelo  :  &  exiet  popu- 
lus ,  &  coUiget  unius  diei  in  diem  ,  ut  tentem  il- 
los  ii  ambulabunt  in  lege  mea ,  an  non. 


Hid.  Lieut.  78, 

Tertiil.  adv.  Pfjifu 
/.983. (.   • 


Exod.t.  5.43s.  c. 


^.  Die  autem  fexto  parent  quod  inferant  :  &  fit 
duplum  quim  colligere  folebant  per  fingulos  dies. 
6,  Dixeruntque  Moyfes  &  Aaron  ad  omnes  filios 

V  U  L  G  AT  A 


NOVA. 

Ifrael ;  Vefpere  fcietis  quod  Dominus  eduxerit  vos  de 
terra  Agypti : 


NOVA. 

7.  &  mane  videbitis  gloriam  Domini  :  audi- 
vit  enim  murmur  veftrum  contra  Dominum  :  nos 
vero  quid  fumus  ,  quia  muflitaftis  contra  nos  > 

8.  Et  ait  Moyfes :  Dabit  vobis  Dominus  vef- 
pere carnes  edere  ,  &  manfe  panes  in  faturitate  : 
eo  quod  audierit  murmurationes  veftras  quibus 


Ve 


R  S  I  O 


ANTIQUA. 

7.  Mane  videbitis  gloriam  5  dum  exaudiet  miu'- 
murationem  veltram  fuper  Deum 

8..1..  propter  quod  exaudivit  Dominus  mur- 
mm-ationem  veftram ,  quam  \'os  murmuratis  ad- 
versum  nos ,  nos  autem  quid  fumus  ?  non  enim 


Aug.  loiut.  80,  t, 
3.  54«.  n. 

Aug.  ijHip.  j8,  in 
£«(<,  439.  d. 


NotjE    ad    Ve 


RSIONEM      ANTIQUA  M. 


f.  I.  Auguft.  addit:  Nm  dixit ,  venit,  ijuiit  fynagoga 
ex  pliiribus  coujlat.  Similiter  in  Grsco  ,  Kai  wAfioca^  -raotoa  , 
ut  fup. 

Tt.  2.  Eadem  ejl  ifta  locmii! ,  inquit  Auguft.  quia  fyna- 
goga ex  plurihus  conftat.  Attamen  in  Gr^eco  nunc  legitur  , 
Ai£>57fi'^£  OTx;a,  &c.  in  iing.  Tertul.  1.  contra  Piych.  p. 
983.  c.   In  Moyfen  0  Aaron  mufftta'jit. 

■Jf .  5.  Similiter  Hieron.  1.  2.  contra  Jovin.  to.  4.  p.  2. 
col.  208.  a.  Utinam  ohiffemus  percuffi a  Deo  in  terra  /Egypli  , 
quando  fuper  ollas  carnium  jedeb.imus  !  &  in  0(e.  7.  to.  3. 
col.  1x8 J.  b.  Vtmam  effemusinterra/Hgypti^ulnjedehamus 
fuper  ollas  carnium  !  Grace.  "O^sxiv  a-7rAi.-ofi^i  7r;nv£i7£;  kVo~ 
KupiV  h  yn  Ai'yuTtlcf  ,  otw  iK.x.^iQx/.iiv  (Mf.  Oxon.  in 
incA-^Htj^a.  )  iir'i  rw  x^vflut  tZv  XfiS  ,  j,  tiQwyev  if ."t;  £,'5 
•af«i/40i^r  iVi  li^yay;'};  n^«  £/;  tiJk  ?f.\ifiQv  Tuvlm ,  tarnK-ru- 
vnt  ^af^tu  tm»'  ^mocy^tiym  retvlur  fV  ^t/^oi, 

t.  4.  Ita  rurfum  habet  Auguft.  locut.  79.  de  Evod. 
cgl.  J4 J.  g.  ufque  ad  hoc ,  g; exiet :  nee  abfimile  quid  Giae- 


ee ,  excepto  verbo  ,  tia:  pluo ;  fequitur  infra  :  Ka!  si,e>.iu~ 
Q'Uect  0  Aao?  ,  ^  CfMf^i^c*  to  th?  wyuf'f^^?  £.';  h/^?£«i'  ,  o-^rcu? 
laifina  ,  &c.  ut  in  Lat.  Similiter  Ambtofius  ep.  63.  col. 
1060. f.  Ecce  ego  pluo 'jobis  panes  1  dicii  Dontinur  .-at  epiH. 
8.  col.  784.  e.  Ecce  ego  pluam  vobis  panes  de  coelo.  Au6l.  1. 
de  monte  !>ina  ,  apud  Cypt.  p.  498.  Exeat  popul-is  ijle,  ^ 
colligantjibi  diurnum  tn  diem ;  ^  tent.xbo  eos  .jn  poUliit  legem 
me.wi  lujlinere  ,  an  non  ?  vid.  etiam  Tertul.  1.  de  Pat.  c.  y. 
p.  200.  b.  ubi  loquitur  de  Mann/e  ejcatili  pluvia. 

t.  7.  Addit  Auguft.  Id  ejl  ,  quia  murmuratis  fuper 
Deum  ,  quod  taniiim  valet  ac  Ji  diceret  ,  adversiis  Deum, 
Deinde  not.mdum  ,  inquit  ,  novo  modo  h'lc  exaudiltonrm  die- 
tam  ,  non  precautium  ,  fed  murmuranttum.  Hue  redeunt 
ifta  Miiral.  Rom.  ad  Introit.  vigil.  Nativir.  Hudic  fcietis 

quia  veniet  Dominus ^  mane  videbitis  gljriam  ejus.  In 

Gr.  Kx'  tsfte':  o>|£(3£  tiV  S^'j'ixn  Kuf^n  a  tw  s:^x>iiiai  tbi' 
73>Tt'C,«o;    ii^^y  cVj  TO)  ©sw  ,  &e. 

t.  8.  Gr,  Aix  ri  siQcuiixi  Kv^cr ,  tie  ut  in  Lat, 


i6g 


LIBER     EXODI.     Cap.    XV I. 


VeRSIO     ANTIQUA. 

adversum  nos  murmur  veltrum  eft ,  fed  adversus 
Deum. 


J.  }45.i. 

Aii^.  1. 1.  itc  Trill. 
t.  8, 70«.  <<. 


9 Accedite  ante  Deum 

murmur  veftrum. 


e.\audi\it  cnim 


A:ig.  ijintfl.  So.  in 
lExtd.t.  1.419.  f. 


Auii.  I.  iti  i7. 
Wiin/.  ap.  Amir,  t, 
2. 8.  c. 

Aug.  tecHt.  81.  t. 
3.  346.  b. 

Ambr.  tpiji.  8.  t, 
2.  784.  f . 


lilem   fpifl.   64, 
1049.  </. 
Aiig.Lccut.Zi.t. 
3.  34(5.  <. 


Amir.  If,  7.  f,  2. 

77«.''. 


10 &  majeftas  Domini  apporuit  in  nube. 

ir.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  di- 
cens : 

J  2.    Exaudivi  murmur  filiorum  Ifrael Ad 

vefperam  edetis  carnes ,  &  mane  replebimini 
panibus 

1 3 .  Fadum  eft  vefbere  ,  &  adfcendit  comr- 
nix  ,  &  cooperuit  caura 

14.  Et  ecce  in  facie  eremi  minutum  tanquam 
coriandrum 

15 H  ic  eft  panis ,  quem  dedit  vobis  mandu- 

care  Domanus. 


16 fermo  quem  ordinavit  Deus fecun- 

diim  numeriun  animarum  veftrarum  unul'quilque 
cum  commanentibus  vobis  colligite. 


'VULCATA     NOVA. 

murmurati  eftis  contra  eum  ,  nos  enim  quid  fu- 
mus  ?  nee  contra  nos  eft  murmur  veftrum ,  fed 
contra  Dominum. 

9.  Dixit  quoque  Moyfes  ad  Aaron  :  Die  uni- 
verfa;  congregationi  filiorum  Ifragl  :  Accedite 
coram  Domino  :  audivit  enim  murmur  veftrum. 

10.  Cumque  loqueretur  Aaron  ad  omnem 
cCEtum  filiorum  Ifrael ,  refpexerunt  ad  folitudi- 

nem  :  &  ecce  gloria  Domini  appaniit  in  nube.        Eccli, 

1 1 .  Locutus  eft  autem  Dominus  ad  Moyfen ,  4J'  5« 
dicens  : 

12..  Audivi  murmurationes  filiorum  Ifrael, 
loquere  ad  eos  :  Vefpere  comedetis  eames ,  & 
mane  faturabimini  panibus  :  fcietifque  quod  ego 
fum  Dominus  Deus  vefter. 

1 5 .  Faflrum  eft  ergo  vefpere  ,  &  afcendens 
coturnix  ,  cooperuit  caftra  :  mane  quoque  ros 
jacuit  per  circuitum  caftrorum. 

14.  Cumque  operuiftet  fuperficiem  terra, 
apparuit  in  folitudine  minutum  ,  &  quafi  pilo  tu- 
fum  ,  in  fimilitudinem  pruins  fuper  terram. 

1 5.  Quod  cum  vidiflent  filii  Ifrael  ,  dixerunt 
ad  invicem  :  Manhu  ?  quod  fignihcat  :  Quid  eft 
hoe  >  ignorabant  enim  quid  effet.  Quibus  ait 
Moyfes :  Ifte  eft  panis ,  quem  Dominus  dedit  vo- 
bis ad  vefccndum. 

1 6.  Hie  eft  fermo ,  quem  pracepit  Dominus : 
CoUigat  unufquifque  ex  eo  quantum  fufficit  ad 
vefcendum  :  gomor  per  fmgiila  capita  ,  juxta  nu- 
merum  animanim  veftrarum  qax  habitant  in  ta- 
bernaeulo  fic  tolletis. 

17.  Feceruntque  ita  filii  Ifrael  :  &  college- 
runt  ,  alius  plus  ,  alius  minus. 

18.  Et  menfi  funt  ad  menfuram  gomor  :  nee 


II.  31. 


Sri  p.  16. 
xo. 

i^iim, 
II.  7. 

I'f-77- 
24. 

Joan,  Sm 

51- 

I.Or, 

to.  3" 


17 &  collegerunt ,  qui  plurimum ,  &  qui 

minimum. 

iS.  Et  menfuram  fecerunt  gomor  :  &  non 
abundavit ,  nee  fuperfiiit  ei  qui  multum ,  5c  ei  qui    qui  plus  eollegerat ,  habuit  amplius :  nee  qui  mi- 
minus  ,  non  deflUt  :  unufquifque  enim   pro  nu-      nus  paraverat ,  reperit  minus  :  fed  finguli  juxta 
mero  animarum  qui  apud  fe  erat  intabernacu-     id  quod  edere  poterant ,  congregaverunt. 
lis ,  collegerunt. 

VuiGATA      NOVA. 
NuUus  relinquat     ces ,  id  eft ,  duo  gomor  per  fingulos  homines  :  re- 


z.Cir, 
8.  I  J. 


19.    Disitque  Moyfes  ad  eos 
es  eo  in  mane. 

,  io.  Qui  non  audierurit  eum  ,  fed  dimiferunt  qui- 
dam  ex  eis  ufque  mane ,  &  fcatere  ccepit  vermibus , 
atque  computruit :  &  iratus  eft  contra  eos  Moyfes. 


Aug.  tocui.  84.  t. 
3.  1^6.  d. 


VeRSIO    ANTIQ.CA. 

j:i.  Et  coIle2;erunt 


VlJLGATA    NOVA, 


I.    Colligebant    au- 
illud  mane  mane tem  man^  finguli ,  quan- 
tum fuffieere  poterat  ad 
Tefcendum  -.  cumque  inealuilTet  fol ,  liquefiebat. 
ij.  In  die  autem  fexta  collegerunt  cibos  dupli- 

N  o  T  jE    ad 


f,  9.  Ad  veibum  e  Gr^co. 

If-.  10.  Auft.  1.  de  XL.  Manf.  ap.  Ambrof.  col.  8.  c.  'Et 
gliiri.1  Dmiiiii.jpparriilinniibe,  Gr.  j  a  i\ii,a  Kufin  if^-H, 
&c.  ut  fup. 

#.  II.  Ita  in  Gracco. 

If.  12.  Similiter  hab.  Auguft.Iocut,  8i.  de  Exod.  col. 
346.  b.  Exiiudivi  nttinnur  filioriim  Ifrnel ,  nee  aliter  Gree- 
ce ;fequemia  etiam  concordant ,  excepto  verbo,  iJiQi, 
tdttis  ,  pro  edetis. 

ir.  15.  Grace.  'Ey^nloAi  sm;^'  i,  aiiZv  iflvyoni'lgci , 
Kj  sVa^K-i-  ■^w  CTifJ^EsMj'.  Auguft.  quseft.  6i.  inExod.to. 
3.  col.  440.  e.  lllis ,  inquit ,  ortygonntr.i  dat.i  efi  ,  id  efl  , 
A:/es  ,  qiias  coturnices  mulri  Lattne  inurpretati  funt  ,  dim 
Jit  aliitd  getitts  avium  ortygemetra  ,  ^iiamz'ts  cotttrnictius  tion 
lijijueifltaqne  di£im:le. 

t.  14.  Grxc.  K»i  Ui  sVi  vipoQa'Trct  -ni,  &c.  ut  in 
Lac. 

Tt.  ly.  Similiter  idem  Ambrof.  ep.  64.  col.   1049.  d 


nerunt  autem  omnes  prineipes  multitudinis  ,  &  nar- 
raverunt  Moyfi. 

1 ; .  Qui  ait  eis  :  Hoe  eft  quod  locutus  eft  Domi- 
nus ;  Requies  fabbati  fandificata  eft  Domino  eras : 
quodcunque  operandum  el^ ,  faeite  :  &  qus  eoquen- 
da  funt  coquite  :  quidquid  autem  reliquum  fiierit ,  re- 
ponite  ufque  in  mane. 

14.  Feceruntque  ita  ut  praceperat  Moyfes,  & 
non  computruit ,  neque  vermis  inventus  eft  in  eo. 

1 5.  Dixjtque  Moyfes  :  Comedite  illud  hodie,  quia 
fabbatum  eft  Domini :  non  invenietur  hodie  in  agro. 

Version  EM    antiquam. 

fl^pcjy'  Ti'  fV/  TV/o  5  SiVs   As    Ma'^cir;  at/Tsr^'  Oj^7c;  * 

"t.  16.  Sic  Ambrof.  ibid.  Quid  Jit  ijli  panis ,  audi  :  fer- 
mo ,  itiqttit ,  qttem  crdittavit  Deus.  Gr«cc.  T?7o  to  ft^if^tt ,  0 
eiKj/a^!  Ku&i-^i'  reliqua  ut  in  Lac.  Auguftini ,  excepiis  in- 
termediis  ab  ipfo  omiflis. 

"t.  17.  Sic  habet  Ambrof,  lt.%  legimtis  dijiributionem 
faHnm  per  Jingnlas  arjimas  ,  ut  atjuahs  fieret  diz'ijio  :  ^  col- 
legerunt ^  fecufiditm  dtjp^^tionem  Moy/i  ■,  qui  plurimum  J  ^ 
qui   rttinimitm.  Grsec.     E-Trcii^Qa/  As  v'/ui   o'l  Visl  'Is^ha* 

■)?•.  18.  NonnuUa  hie  Ambrofius  intermifcere  videtur  ad 
modum  narratoris  :  ita  enim  in  Grasco  funt  verba  :  Kxl  /ns- 
rpvQai\£^  f  edit.  Aid.  ifj.i'if.v(^a.i)  7c^o»,  vV.  sV^fs/acsK  0  to 
■C7CM/  ,  5.  e  TO  s?,aT/ci'  yV  MVotT/c'/H^e.*  sxar:;  f;'?  Tf;  xot^H- 
xcoa;  i3nf  savT^  cuvhs^av.  i.  e.  Et  citm  menji ejftnt  {  al, 
menji  funt)  gomor  ^  tuin  juperfuit  ei  ^  qui  multum  ;  ^  qui 
minus  ,  non  defuit  ei  :  titufquijque  in  eos  qui  ad  fe  pertine- 


Qui  curiojior  fiierit  ■,   inquit,  ipi.trit ,  quid /it  iftiid  ? i.int  ,  apud  fe  ipfum  collegerunt.  Addit  Ambrof.  Per  fin^ii 

Refptndet  illi  minifter  Dei  :  Hie  efl  panis  ,   quem  dedit  tibi  la  capita  gomor  ,  id  eft  menfuram  'jini  :  item  epift  46.  col. 

Deus  manducare.  Auft.  1.  de  xL.  Manf.  ap.  eund.  to.  2.  98J.  e.  ait :  Qii:  minus  collegit  ,  non  diiniimil  ;  ^  qui  flii- 

col.  8.  c.  Hie  efl  panis  ,  quem  dedit  vobis  Dominus  ad  man-  rimum  ,   non  ampliaz-;t. 

dHcmdiim.  Crscc,  'Unit;  As  m,»  'l s't»  e'sy;  t»  t.  21.  Ad  ycrbum  e  Gr«co. 


LIBER     EXODI.     Cap.    XVI. 

VULCATA       NOVA. 

i6.  Sex  diebus  colligite  :  in  die  autem  feptimo 
fabbatum  eft  Domini ,  idcirco  non  invenictur. 

V  U  L  G  A  T  A 


169 


i  7.  Venitque  feptima  dies  :  &  egrcflTi  de  populo 
ut  colligerenc ,  non  invenerui;t. 


NOVA. 

18.  Dixit  autem  Doniinus  ad  Moyfen  ;  Uf- 
quecjuo  non  vultis  cuftodire  mandata  mea  ,  & 
legem  meam  ? 

19.  Videte  quod  Dominus  dederit  vobis  fab- 
batum ,  &  proptet  hoc  die  fexta  tiibuit  vobis  ci- 
bos  duplices  :  maneat  unulquifque  apud  femetip- 
I'um  ,  nullus  egrediatur  de  loco  fuo  die  feptimo. 

V  U  L  G  A  T  A 

50.  Et  fabbatizavit  populus  die  feptimo. 

31.  Appellavitqae  domus  Ifrael  nomen  ejus 
Man  :  quod  erat  quafi  femen  coriandri  album ,  guf- 
tufque  ejus  quafi  fimihe  cum  melle. 

31.  Dixit  autem  Moyfen  :  lite  eft  fermo ,  quem 

VulGATA     NOVA. 

3  3 .  Dixitque  Moyfes  ad  Aaron  :  Sume  vas 
unum  ,  &  mitte  ibi  Man  ,  quantum  poteft  ca- 
pere  gomor  :  &  repone  coram  Domino  ,  ad  fer- 
vandum  in  generationes  veftras  , 

34.  ficut  prscepit  Dominus  Moyfi.  Pofuit- 
que  illud  Aaron  in  tabernaculo  refervandum. 


V  E  R  S  I  O      A  N  T  I  Q  U  A . 

2-2 Quoad  Lifqne  non  vidtis  obaudiic  man-   Vig.r,iff.i.ii.,i, 

data  mea ,  &  legitima  mea  ?  t™,  joo.  .1. 

2().  Confiderate  ,  non  Dominus  Deus  dedit 
vobis  ilium  diem  labbati  ?  propterea  iple  dedit 

vobis  panes  duiim  dieium nullus  veftrum  egrc-   Aug.  incut. z^.u 

diatur  unulquifque  de  loco  llio  die  feptimo.  5-  H^-  ''• 


pra;cepit  Dominus  :  Imple  gomor  ex  eo  ,  &  cufto- 
diatur  in  fiituras  retro  generationes  :  ut  noverint  pa- 
nem  ,  quo  alui  vos  in  folitudine,  quando  edudti  ef- 
tis  de  terra  ./Egypti. 


z.Efdr.       35.  Filii  autem  Ifrael  comederunt  Man  qua- 
5.21.       draginta  annis ,  donee  venirent  in  terram  habi- 

Jtidtth,  tabilem  :  hoc  cibo  aliti  funt ,  ufquequo  tange 
J'  ^i'     rent  fines  terrs  Chanaan. 

36.  Gomor  autem  decima  pars  eft  Ephi. 

NotjE    AD    Versionem    antiquam 


Versio   antiqua. 

33.  Et  dixit  Moyfes  ad  Aaron  :  Accipe  vas  au-   Aug.  ^uafl. Si.ip 
reum  unum ,  &  mitte  illud  plenum  gomor  Man-  ■E*"''.'.  5.  -ho.  a. 
na  :  &  repones  illud  ante  Deum  ,  lU:  fervetur  in 
progenies 

34.  quemadmodum  pricepit  Dominus Q: 

repofuit  Aaron  ante  telbmonium  ad  refervan- 
dum. 

35.  Filii  autem  Ifrael  cdemntManna  annis  qua-     lirm  qitx^.Cz: 
draginta  ,  quoad  ufque  x'enitent  in  terram  ,  qux  44=-  *• 
inhabitatur  :  Manna  edetunt ,  quoad  ulque  veni- 
rent in  partem  Flioenlcis. 


/iy,  Kj  TOK  yojLi7''  fiti '-i  Q^o't:qHe  non  vttltt!  exattdire  matilda' 
tamea  ,  ^  legem  meam?  in  edit.  Vigilii  legirur  :  Legitima 
stKii  conjiderare ,  fed  aperto  mendo  ,  pro  cotijiderate  ,  quod 
pertinec  ad  verfum  feq.  Gr.  i/ete.  Apud  Tichon.  reg.  5. 
col,  y^.  b.   Ottoufque  tioti  vultis  andire  legem  meam  ? 

ir.  %<).  In  Gr.  primum  '  XJi'.t ,  videte  :  rum  abfque  ulla 
interrogatione  ,  0  7^/5  Kt'c^o?  ej  arney  v/uTy  ca££ot7aTH>' M^e- 
^y  Tccu'/M¥.(vc\ut  in  Mf.  Alex.   vjLiTy  thc  vM^&ty  to-vIw ,  5, 

tip%';  i^vo  ii^Sf'Ctiy ^wSu^;  iZTafsvs^:^  sV  tv to'-jtv  «urb  tt] 

«/ie/>a  r"^  i^Szfin-  In  Mf.  ve:6  Alex,  ^h/sI;  v[j.wy  sKwrafSv- 


I'Sai  Exare;  £* ,  &c.  In  Aid.  edit.  ^d/cI;  u/^t-^r ,  abfque  feq. 

Tf.  33,  Similia  Graecum  habct  ,  pratterhsc  ,  s'^£»£  •/« 
Kuloy ,  iiijice  ia  illud  ,  pro  mittt  illud  ,  &  rf  nir  ,  pro 
ma  una. 

Tt.  54,  Optime  e  Gra:co, 

if.  55.  EademfuntinGrsco  ,  nifi  excipiasilla,  e'«;iix- 

Coi'   E.'?  thV  <iix.ii4.'.r»y Ea;  ■7ra.fi-/iiiy'lo  £/5 ,  &c.  At  in  Mf. 

Alex,  £/';  -yw  th^  aU^ij.Uvy.  In  Grsco  eriam  conftanter ,  t^ 
niy ,  prOKj.iuHii,  Ml,  verii  Alex,  hab.^uwi'it.  Vide  lis  qua: 
addit  ibid,  Augufl,  de  terra  Pliccnice. 


> 


CAPUT     XVII. 


VuLGATA      NOVA. 

1,  T  Gitur  profefta  omnis  multitudo  filiorum 
A  Ifrael  de  deferto  Sin  per  manliones  fuas  , 
juxta  fermonem  Domini  ,  caftramctati  funt  in 
Raphidim  ,  ubi  non  erat  aqua  ad  bibendum  po- 
pulo. 
N«m        '■•  Q*^'  jurgatus  contra  Moyfen  ,  ait  :  Da  no- 
lo. 4.      bis  aquara,  ut  bibamus,   Quibus  relpondit  Moy- 
fes :  Quid  jurgamini  contra  me  .'   cur  tentatis 
Dominum  ? 

3.  Sitivit  ergo  ibi  populus  pra:  aqui  penu- 
ria  ,  &  murmuravit  contra  Moyfen  ,  dicens  : 
Cur  fecifti  nos  e>dre  de  jEgypto  ,  ut  occideres 
nos  ,  &  liberos  noftros  ,  ac  jumenta  fiti  ? 

4.  Clamavit  autem  Moyfes  ad  Dominum,  di- 
cens :  Quid  faciam  populo  huic  .'  adhuc  paulu- 
lum  ,  &  lapidabit  me, 

5.  Et  ait  Dominus  ad  Moyfen  :  Antecede 
populum  ,  &  fume  tecum  de  fenioribus  Ifrael  : 


Versio    antiqua. 

I  •  IP  T  profefta  eft  omnis  congregatio  filiorum     AuH.  i.  de  xi, 
i— /  Ifrael  ex  deferto  Sin  per  caftra  fua ,  lectin-  »""'/  "p-  Amb.  8. 
diim  \'erbum  Domini ,  &  caftrametati  funt  in  ''••/• 
Raphidim  ;  non  erat  autem  aqua  populo  ad  bi- 
bendum. 

z.  Et  maledicebat. populus  ad  Moyfen.. „,  Quid  Aug.  Lmit.  87, 1, 
maledicitis  mihi : 3.  iiS.  e. 


centes., 


&  murmura\'it  populus  ad  Moylcn ,  di- 


Idem  La:ut, 
thtJ. 


28« 


5.  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Antecede   Aug.quxji.64.i1t 
populum  ,  ilime  autem  tecum  de  feiiioribus  po-  ^'■'"'-  '•  3-t4J'  *• 


NotjE    ad    Versionem    ant 


"f.  I.  Grarc.  Kai  iirrips  'ttcccx  cycafcfVii xaj/a  -nixf^ui.- 

Cc>;t?  ivluit ,  Aiy,  /:i!/<a^&5  KvftW  -,  &c.  ut  in  Lar.  Er  promovit 

tmnis  fynagoga fecund'um  caftra  Jiia  per  verhum  Domini , 

Sec.  Hicron.  cp.  ad  Fabiol.  to.  z.  col.  J92.  b.  Pmfeda  ejl 
omnis  multitudo  fliorum  Ifrael  de  eremo  Sin  per  manfiones 
fuas ,  juxta  os  Domini  ,  ^  venerunt  Raphidim,  Augul^t.  lo- 

Tom.  I. 


Q  U  A  M. 

cut.  8(5.  deExod.  col.  346.  d.addir  :  Non  erat  autem popula 
aqua  hibere  ,   id  cfl-,  ad  btbendum.   In  Gr,  -zisly. 
f.  2.  Gr,  Kai  f'Mi/o/>e7To ,  &c.  ut  in  Lat, 
If.   3.  Gr.   Kai    S^in^'/f'-?^'  £«£''  '  '«0«  »   &c.  ut  fup. 
Vide  fis  Tertul.  1.   de  pat.  c.  y.  p.  200,  b, 

t.  J.  Similiter  hab,  idem  Auguft.  locut.  85.  de  Exod. 


LIBER     EXODI.     Cap.   XVII. 


Vu 


L  G  A  T  A 


Amir.  I.  1.  it 
Cain  ,  c.  8.  198./. 

Hem  de  tie,  c.  ft 
J40.  *. 


Versio    antiqua. 

puli  :  &  virgam  in  qua  perciifllfti  flumen ,  accipe 
in  manu  rua 

6.  Ego  fteti  hie  priufquam  m percuties  pe- 

tram  ,  &  exiet  aqua  ex  ea  ,  &  bibet  populus Hoieb  :  peicutiefque  petram  ,  &  exiblt  ex  ea 

aqua ,  ut  bibat  populus.   Fecit  Moyfes  ita  co- 
ram fenioribus  Ifiacl : 

V  U  L  G  A  T  A 

7.  &  yocav'rt  nomen  loci  Alius ,  Tentatio,  prop- 
ter jurgium  filiorum  Ifrael  ,  &  quia  tentaverunt  Do- 
minum  ,  dicentes :  £ft  ne  Dominus  in  nobis ,  an  nou  > 

Versio    antiqua. 

Crpy.  1. 1,  Tejlim.     9.  Dixit  Moyfcs  ad  Jefum  :  Elige  tibi  viros 

»94.4.  &  exi,  &  COnftitue  cum  Amale:h  in  Craftinum  :     &  egrellus  ,  pugna  contra  Amalec  :  eras  ego 

ecce  ego  ftabo  in  cacumine  COllis,  &  virga  Dei     ftabo  in  vertice  coUis,  habeas  virgam  Dei  in 


NOVA. 

&  virgam  qua  percuflifti  fluviura  ,  tolle  in  raann 
tua  ,  &  vade. 

6.   En  ego  ftabo  ibi  coram  te  ,  fupra  petratn 


NOVA. 

8.  Venit  autem  Amalec,  &  pugnabat  contra  If- 
rael in  Raphidim. 

VULGATA     NOVA. 
9.  Dixitque  Moyfes  ad  Jofue  :  Elige  viros  : 


Sup,  14. 

i.Ccr* 
10.4. 


Dens, 
ZS.  17- 

]tiditb 
4.13. 
Sa^.  1 1< 
3. 


in  manu  mea. 


I  r .  Et  faftiim  eft  cum  levabat  mcmus  Moyfes , 

Kra:\alebat  Uracl  :  ubi  auiem  lubmiferat  manus 
loyles ,  invalefcebat  A  male- b. 
]  z.  Sed  minus  Mo)  fi  erant  grave?  :  &  accepto 
lapide ,  ruppoliierunr  lub  eo ,  &  fedebat  luper 
eum  :  &  Aaron  &  Ur  lulkntabant  manus  ejus 
hinc  &  inde.  Et  fads  lunt  manus  Moyfi  ftabUes 
ufque  in  occafum  folis. 

15.  Et  fi.lga^•it  Jefus  Amalech ,  &  omnem  po- 
pulum  ejus 

1 4.  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Scribe  hoc , 
ut  fit  memoria  in  libro  ,  &  da  in  aures  .leiu  :  quo- 
niitn  deletione  deleam  memoriam  Amale».h  de 
fub  coelo. 

15 Dominus  meum  refugiiun. 


manu  mea. 

lo.  Fecit  Jofue  ut  locutiis  erat  Moyfes  ,  Sc 
pugnavit  contra  Amalec  ;  Moyfes  autem  &  Aa- 
ron &  Hur  afcenderunt  fuper  verticem  collis. 

I  I.  Cumque  levaret  Moyfes  manus ,  vince- 
bat  Ifrael  :  iin  autem  paululum  remififfet ,  fu- 
perabat  Amalec. 

li.  Manus  autem  Movfi  erant  graves  :  fu- 
mentes  igitur  lapidem  ,  pcfjerunt  fu'oter  eum  , 
in  quo  fedit :  Aaron  autem  &  Hur  fuftentabant 
manus  e)us  ex  utraque  parte.  Et  faftum  eft  ut 
manus  illius  non  lalfarentur  ufque  ad  occafum 
fulis. 

1 5 .  Fugavitque  Jofue  Amalec  ,  &  populura 
ejus  in  ore  gladii. 

14.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Scri- 
be hoc  ob  mor.imentum  in  hbro  ,  &  trade  auri- 
bus  Joiue  :  delebo  enim  memoriam  Amalec  fub 
coelo. 

I  f .  jf.dificavitque  Moyfes  altare  :  &  voca- 
vit  nomen  ejus ,  Dominus  exaltatio  mea  ,  di- 
cens  : 

16.  Quia  manus  folii  Domini ,  &  bellum  Do- 
mini ,  erit  contra  Amalec  ,  k  generations  in  ge- 
nerationcm. 


NoT^    AD    Versionem    ANTIOUAM. 


tol.  546.  e.  ab  his ,  ^virgam  in  ,  &c.  Nee  diflimile  quid 
Gtxce  ,  prater  duo  ,  n  >aS  rilt;,  pepnhimijliim,  &  cs- 
Kvri  ,  tibi  ipji  ,  pro  tecum.  Mf.  veio  A'.ex.  Icco  li'M  ,  ad- 
dir  J  ,  pauloque  port  fcribir ,  ^t'aoeai;'? ,  cum  edirr.  Aid. 
&  Compl.  non  CEiiTft.  Vide  feqq.  apud  Auguft. 

^.  6.  Grace.  "0/s  ?7ji  eVsMcc  sVe?  ip^o  tv  6;  ("al.  co- 
dices cum  Compl.  t»  c;  eVCeJ/  )  sVl  th;  w'lsxi  a  Xaf.'S  , 
>t,  varaiiif,  &c.  ut  in  Lat.  A\x£i.  veio  1.  de  promilf.  apud 
Profp,  p.  I.e.  39.  col.  III.  a.  Prxcetiam  le  :n  Coreb  ;  ^ 
p.iba  Juper  petram  y  {^  tit  venteris  percuttes  petram  ■,  i^  extbtt 
aqtta  ,  ^  hihet  pcipului  metis. 

"t.  9.  Grxc.   £iVe  (Ke  M&jf cIT?  tw  'IhcoT'  'ExiVs^of  ««u- 

Cm,'  i,  !Ji  sV-»  sVmx  sVi  ttii,  &e.  utin  Lar.  InMf.  Alex, 
ac  edit.  Aid.  deed  Aumrt? ,  poftiAst;.  Eademmemorat 
idem  Cypr.  fupra  ,  p.  191.  b.  dicens :  Hie  efl  lapis  ,  fiipcr 
ynem  /edit  Majj'es  in  cacnmine  cdlis ,  quandojefus  Nicr  con- 
tra Amalech  dimica-jit {J  Amalech  ftiperaliis  eft  ab  Jefll. 

Similirer  Auguft.  qusft.  fiy.  in  Exod.  col.  441.  c.  Et  ecce 
ego  fto  juper  cacumen  ccllis  ,  ^^  ^•irga  Dei  in  manu  mea  ,  dicit 
M-oyjes  ad  Jejiem  Na:'?  >  clirn  praciperet  pngnari  adversiti 
Amalech.  Arnobius  de  Deo  rrino  ,  col.  215.  c.  Ego  ftabo 
in  cacnmine  collis  ,  ^  "^irga  h.cc  qua  in  manu  tua  eft ,  itt 
ipja  faciam  omnia  figna  lirtnttlm. 

"t.  II.  Eadem  iterum  legunrur  ap.  Cypr.  ep.  ad  Fort. 
p.  z6j'  a.  niii  quod  deefl  vox  Moyjes-,  anre  invale:'cehat :  nee 

diflfimilia  in  Gracco  ,  nill  excipiantur  aorirt.  «V^fs xx- 

t«xe  J  levavit Jubmifit,  His  acceduni  qus  Teitul.  di- 


cir,  1.  contra  Jud.  c.  10.  pag.  144.  b.  Moyfes,  ciimjefus  at' 
verslts  Amalech  prxliabatttr  ,  extenjis  mantbrs  orabat  reji^ 
dens.  Item  Hilar,  in  Pf.  155.  col.  465.  f.  Cim:  elevatis  conf- 
tit.'JJet  manibns ,  vincebat  i  fttmmijjjs  vera  in  serram,  viti" 
cend'tm  pjpiilum  ab  hofte  pr^ebebat. 

Tf.  11.  Sic  uerum  Cypr.  ep.  ad  Fortunat.  p.  167.  a. 
cmiffis  ramen  his,  fed  manus  Mo^fi  erant  graves.  InGrxco, 
A.' At  ;^;"^f4  Mijt'CH  ^ac£?ai*  <.  >a£oj'Tf;  ^i^oy  uTs^^y^oir  utt' 

a.VToy K  ^Kxfi^  ^  "Clp  sViiS^Po/  to:?  X-^CS^^  ccvth  gVxei/- 

itr  tU  ,   i.  fvnvS-sf  s"?  ,  &c.  ut  in  Lar. 

If.  I  5.  Grscc.  Kal  e'Tfs-la'c  'Ucii  ,  Sec.  ut  in  Latino. 
Cyp.epirt.ad  Forrunat.  f.i6y.A.  conftanier,  i^  fsgazit  , 
&c.ut  flip.  Au£l.  1.  de  XL.  Manf.  col.  9.  a.  Tiigant  Ama- 
lech ,  ^  omnem  pepidtitn  ejus  in  cccifione gladii.  Grxe.  quo- 
que  addii  in  fine,  cV  ^3')  w  ^«x^'C*?  >  qua:  verba  omitiit 
Cypr.  turn  1.  Teftim.  tum  ep.  ad  Fortunat.  licet  utrobique 
proxime  addat ;  2)  dixit  Dominus ,  &c. 

ft.   14.  IiidemCypr.  ep.adFortunat.  p.  1^7.  a.  In  Gr. 

fie  :  Ers-!  As  fMf.  Alex.  Kx\  ilirt)  Ku'ei:? Y.ci,d-/^x- 

•jo  t^la  E?  firxftiQinv  fi"?  jS.Smw,  C  Mf.  Alex,  cum  editt. 
Aid.  &  Compl.  «■  /3^£>/b  )  &c.  ut  in  Lat. 

^.  I  J.  In  Graeco  fie  :  Kal  cfKoAijuM!  Mafc?;  iuQtxn- 
Ci^v  Ki'p/w  ^  £V^i3j«acs  TO  o/o^a  au-ris ,  K^^c?  Kx'/cf.fvy\t 
lii.  Mf.  Alex,  cum  Aid.  ed.//S  y-xafvyii'  qux  Augufl.  lo- 
cut.  90.  de  Exod.  to.  5.  col.  546.  f.  narrando  exptimir , 
dicens  :  Scriptum  eft  ,  quod  altare  conftituerit  Aiojjes  ,  jj 
appeliavtrit  illud  ,  Dmiinus  nuum  refugium. 


L^BER     EXODI.     Cap.    XVIII. 


171 


CAPUT     XVIII. 


I.  A^  Umque  audiflet  Jetliro  ,  facerdos  Madian  , 
V^  cognatus  Moyfi  ,  omnia  qua;  Fecerat  Dcus 

Moyfi  ,  &  Ifracli  populo  fuo ,  &  quod  eduxiflet  Do- 

rainus  Ifrael  de  ^Egypto  : 

1.  tulit  Sephoram  uxorem  Moyfi  quam  remife- 

rat  : 

5.  &  duos  filios  ejus ,  quorum  unus  vocabatur 

Sap.  I.  Gerfam  ,  dicente  patre  :  Advena  fui  in  terra  aliena. 

'»•  4.  Alter  vero  Eliezer  :  Deus  enim  ,  ait  ,  patris 

mei  adjutor  raeus ,  &  eruit  me  de  gladio  Pharaonis. 

5.  Venit  ergo  lethro  cognatus  Moyfi  ,  &  filii 
ejus  ,  &  uxor  ejus  ,  ad  Moyfen  in  defertum  ,  ubi 
erat  caftrametatus  juxta  montem  Dei. 

6.  Et  mandavit  Moyfi ,  dicens  :  Ego  lethro  co- 
gnatus tuus  venio  ad  te  ,  &  uxor  tua ,  &  duo  filii 
tui  cum  ea. 

7.  Qui  egreflus  in  occurfum  cognati  fui ,  adora- 

VulGATA     NOVA. 


V  U  L  G   A  T  A       NOVA. 

vit ,  &  ofculatus  eft  eum  :  falutaveruntque  fe  mutuo 
verbis  pacificis.  CJimque  incraflet  tabernaculum  , 

8.  narravit  Moyfes  cognato  fuo  cunflra  qui  fece- 
rat Dominus  Pharaoni ,  &  ^gyptiis  propter  Ifr.-'el  ; 
univerfumque  laborem  ,  qui  accidiffet  cii  in  itinere , 
&  quod  hberavcrat  eos  Dominus. 

9.  Lt-Etatufque  eft  lethro  fuper  omnibus  bonis  , 
qua  fecerat  Dominus  Ifraeli ,  eo  quod  eruiflet  eum 
de  manu  ^gyptiorum  , 

10.  &  ait  :  Benediifhjs  Dominus,  qui  liberavit 
vos  de  manu  .■igyptiorum  ,  &  de  manu  Pharaonis  , 
qui  erult  populum  fuum  de  manu  4.gypti. 

11.  Nunc    cognovi ,  11.  fide  Not.  ad  ^. 
quia  magnus  Dominus  fu-     I  z. 
per  omnes  deos  :  et>  quod 
fuperb^  egerlnt  contra  lUos. 


Sup.  I.  14.  J,  7. 

10.  10. 14.3, 


11.  Obtullt  ergo  lethro  cognatus  Moyfi  ho- 
locaufta  &  hoftlas  Deo  :  veneruntque  Aaron  & 
omnes  fenlores  Ifrael ,  ut  comederent  panem 
cum  eo  coram  Deo. 


V  U  L  G  A  T  A 

1 4.  Vide  Not. 


Versio    antiqua. 
1 2.  Et  fiirriDfit  Jothor  focer  Moyfi  holocauflo- 
mata  &  lacriticia  Deo  :  \enit  aiitem  &  Aaron , 
&  omnes  leniores  Ifrael  manducore  panem  cum 
focero  Moyfi  ante  Deum. 

NOVA. 

I ; .  Altera  autem  die         I 
fedit  Moyfes  ut  judicaret 

populum  ,  qui  affiftebat  Moyfi  a  man^  ufque  ad  vef- 
peram. 

VuiGATA     NOVA. 

1 5 .  Cul  refpondit  Moyfes  :  Venlt  ad  me  po- 
pulus  qu<Trens  fententlam  Dei. 

16.  Cumque  acclderlt  els  aliqua  dlfceptatlo, 
veniunt  ad  me  ut  judlcem  Inter  eos ,  &  often- 
dam  prscepta  Dei ,  &  leges  ejus. 

17.  At  ille  :  Non  bonam  ,  Inqult,  rem  facis  : 

1 8.  ftulto  labore  confumerls  &  tu ,  &  popu- 
lus  Ifte  qui  tecum  eft  :  ultra  vires  tuas  eft  nego- 

Tieut.  I.  xjam  ,  folus  illud  non  poterls  fuftinere. 

'*■  ig.  Sed  audi  verba  mea  atque  confilla  ,  &         19.  Nunc  itaque  audi  me,  &  confilium  dabo 

erit  Deus  tecum.  Efto  tu  populo  in  his  qu^  ad  tibi ,  &  erit  Deus  tecum.  Efto  tu  populo  qu£ 

Deum  pertinent ,  ut  referas  qus  dicuntur  ad  ad  Deum ,  &  referes  verba  eorum  ad  Deum  : 


Aitg.  Locut.  90, 
?46.<'. 

Artg.  qtteij}.  66.  in 
ExoJ.  t.  5.  441. 1/. 


14.  Quod  ciim  vldiflet  cognatus  ejus ,  omnia  fci- 
licet  qu.-E  agebat  in  populo  ,  ait  :  Quid  eft  hoc  quod 
facis  in  plebe  ?  cur  folus  fedes ,  &  omnis  populus 
prsftolatur  de  man6  ufque  ad  vefperam  ? 

Versio    antiqua. 

15.  Moyfes  focero  dixit  :  Quia  venit  ad  me  Aag.jaxH.67.iu 
populus  inquirere  judicium  a  Deo.  ^'od.  t.  3. 441.  t. 

1 6.  Ciim  eis  contigerit  difceptatio ,  6c  vene- 
rint  ad  me ,  judico  unumquemque ,  &  moneo 
eos  prarcepta  Dei ,  &  legem  ejus. 


18 grave  tibi  verbum  hoc. 


Aug.  Liic!:t.  yi. 
?46./ 

Allg.qllxfl.  62.^ 
6<).  :it  Exod,  I,  Ja 
44J.^. 


lo.  oftendafque  populo  cxremonlas  &ritum 
colendi ,  viamque  per  quam  ingredi  debeant ,  & 
opus  quod  facere  debeant. 


20.  &  teftaberis  illis  prxcepta  Dei ,  &  legem 
ejus ;  &  demonllrabis  illis  \ias ,  in  quibus  ambu- 
labunt  in  eis ,  &  opera  qu^e  facient. 

V  U  I.  G  AT  A 


ii.  Provide  autem  de         21 Vid.  Not. 

omni  plebe  viros  poten- 

tes ,  &  timentes  Deum  ,  in  quibus  fit  Veritas  ,  &  qui 

N  o  TjE    ad 

Ti'.  12.  Eadem  fuiitin  Grarco,  prsterunum  cv/nfayiTr , 
mnndttcnYeJimul ,  pro  m.indacare  i  deed  quoque  [$  ,  ante 
A.trcn ;  fed  rerinet  Mf.  Alex,  j,  Aa-cw .  His  vero  ante 
Deum  ,  addit  Augufl.  fup.  Veljicitt  atii  codices  hahent ,  co- 
ram Deo  ,  qaod  Grace  fcriptiim  efl  ^  jW/.of  tv  ©iiT.  Idem 
iocur.  90.  de  Exod.  col,  546.  f.  air  :  Ifiitm  autem  Jothor 
legimlts  Jacerdotem  Jatjje  M.id:an  ^  id  eji  .,  gentii  Madi.in. 
Mirttm  efl  aitteni  ft  ejus  adventu  ccepitjacrtjicare  Moyjes  ,  ^ 
nott  potihs  ipje  Jothor  ,  tjai  j.imJ.icerdos  er.it :  Sc  qujefl.  69. 
in  Exod.  col.  442.  d.  Amhigae  ,  inquic ,  po/itajitnt  verba , 
vel  titritm  facrijicavertt  Deo  vero  in  populo  ejits  ,  ijuando  "ui- 
dit  getter  am  jitam  ,  vel  utrinn  eutn  udor.tvertt  ipje  Moy^  es  , 
quattcfitam  de  adoratione....  hotior  vtderetttr focero  redditas. 
Vid.  euam  qujcft.   12.  col.  42 J.  e. 

tt.  I  5.  14.  Ad  ha:c  Auguft.  qujeft.  67.  in  Exod.  col. 
441.  f.  Kttnijntd  Moyjes  ■,  tjttaynvis  cam  illo  Deus  loqtteretttry 
per  fingaln  credetidum  efl  qttod  conjaterejoleret  Detttti  ,Jt  quid 
ejjet  in  dijcept.ltiotiihrts  tanta  multitttdmis  ,  qa.z  itlitin  in 
hoc   ittdicandi  tiegotio  a  mane  tijqae  ad  vefpeiam  dettitcLiit, 

Tom.  I. 


NOVA. 

oderlnt  avaritlam  ,  &  conftitue  ex  eis  trlbunos ,  & 
centurlones  ,  &  quinquagenarios  ,  &  decanos  , 
22.  qui  judicent  populum  omni  tempore  :  quiJ- 

Versionem 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

't.  ly.  Gr^c.  Kaf  z/'jsi  Mti'toiT?  tm,  &c.  utin  Latino. 
Similiter  apud  Lucit".  Cal.  col.  18;.  b.  Ventt  ad  tne  populus 
qttxreiis  (  Grace.  i-4.'^vTv^ut  )  jttdiciitm.i  Deo  ,  infra  Domino» 

Tf'.  16.  Grjec.  '  O/aK  ydp  Jz^mtui  aif/'^T(;  a.yTty.yici.,  &c. 
ut  in  Lac.  niii  quod  pro  moiieo^  hab.  ^v^^i^x^uj ,  ad  verbum, 
injlriio  ,   leu  collatts  jcriptitrx  locis  probo. 

Tf.  18.  In  GrsCQ  primiim  :  «JiSsp» /.a7«p5-afn'oii  a»i/To/jc- 
yw^w  Jcj  cJ  ,  ^  OT«5  0  ^c^',g  !?T&t; ,  oi  s^i  /u;t«  cir''  deinde 
ut  in  Lat.  Eadem  memoiat  Auguft.  qua;ft.  6S.  in  Exod. 
col.  441.  g.  dicens  :  Jothor  confilittm  d.u  geiiero  Jao  Moyfi, 
tie  occttp.ttas  jttdtciis  popali  ,  i^  tp^e  ,  ^^  papains  cotijuttima^ 
retar  conjttmptione  tntolerabtli. 

It.   19.  Ita  in  Giacco  ad  verbum. 

If-  20.  Ad  verbum  e  Grjjco  ,  niti  excipias  unum  ,  de- 
monjlralts  ,  pro  quo  c«/4aKsi;,  propiic/<^n;/iM*M.  Aug:ult-. 
locut.  92.  de  Exod.  col.  346.  f.  conftanter  :  it  demonjlrahis 
lilts  vias ,  &c.  ut  fup. 

^.  21.  Eli  Ipeclant  qu.'e  narrat  Auguft.  quxft.  (S9.  in 
Exod.  col,  442.  c.  dicens ;  I'ojt  bxc  cidmonet  ne  fingulnutn 

Y  ij 


172  LIBER.     EXODI.     Cap.    XVIII. 

VuiGATA       NOVA. 

quid  autem  majas  fiierit ,  referant  ad  te ,  &  ipfi  mi-  15.  Si  hoc  feceris  ,  implebis  imperlum  Dei ,  & 

nora  tantumraodo  judicent  :  leviufque  lit  tibi ,  par-      prarcepta  ejus  poteris  luitentare  ;  &  omnis  hie  po- 

pulus  revertetur  ad  loca  fua  cum  pace. 


Ah!} 

Mat,/. 


tito  in  alios  onere. 

Versio    antiqua. 

L  tie  xi,      24.  Audivit  autem  Moyfes  vocem  foceri  fiii , 
ap,  Amkr,  ^  ^q,^-^^  quocciinque  dixit  ei. 


Attg.  lecut.  9?.      16 verbum  antem  grave  referebant  ad  Moy- 

t.  5. 546.^.  347,  fen  :  omne  autem  verbum  leve  judicabant  ipfi. 


Vu  L  G  ATA     NOVA. 

24.  Quibus  auditis ,  Moyfes  fecit  omnia  qua; 
ille  fuggefl'erat, 

2  5 ,  £t  eledis  viris  ftrenuis  de  curnfto  Ifrael, 
conftituit  eos  principes  populi ,  tribunes  ,  Sc  cen- 
turiones  ,  &  quinquagenarios  ,  &  decanos. 

26.  Qui  judicabant  plebem  omni  tempore: 
quidquid  autem  gravius  erat ,  referebant  ad  euro, 
faciliora  tantummodc  judicantes, 

27.  Dimifitque  cognatum  fuum  :  qui  rever- 
fus  abiit  in  terram  fuam. 


10.  29* 


NoTyE     AD     VerSIONE 


negotia,.%.*  deferantur  ,  eieOis  videlicet  potentihus  viris  t 
Deum  cohntibits  ,  jitjlii  ,  ^  qui  odennt  fuperbiam  ;  qiios 
cofijlititat  fttper  millerio!:  ,  aiias  (ttper  centenos  ,  altos  Jttper 
qmnqttagenos  ^  fllios  (upcr  denos.  Turn  ^d.6\i:  Sic  ^  ah  ipfo 
Moyje  removit  graves  ,  ^  periculojas  occupationes  ;  nee  ifios 
gravaz'it  ,  qttandoqitidem  .pji  mille  haberem  unnm  fv.per  fe  ^ 
^  fiib  illo  haberem  alios  decern  ,  ^  fub  ets  alios  z/iginti  ^  ^ 
fitbhis  alios  centttm  ,  u!  vix  aliqttid  ad  Jingnlos  qnojque  pr£- 
ppjitos  pervenirent  ,  quod  judzcare  necejje  haberetit.  In  Gracco 
fie:  K«i  C(/  c£ai/7w   «itf^*'  *^°  'OolytI^  ry  /ab-  x.J<^«;  Ai/- 

•rvy.o*Taf>y>s<i  ■>  ^  Ssy.a.^ if/h^-  Mf.  Alex,  cum  Aid.  edit, 
addit  ,  K.  ')^,y,«o£Tc;/;^a-/a'7eT; ,  ^  Jcribas  ,  quod  abeft  ab 
aliis.  Auguft.  veto  illos  icribas  admittic  infra ,  dicens :  Ottos 
autem  dicat^  7^,«/^a7c£i^^a>it-/£r<;  y  pcji  decuricnes ,  non  facile 
fciri  potej} ,  qnetiiam  hoc  nomen  in  nulla  uju  hah^mus  ,  "-jel 
ejjiciorttm  ,  vel  magijlertorum.  Kam  qitidam ,  Dodores  ,  in- 
terpretati  fttnt ,  nt  intelligaritur  ntique  Littera-um  ,  qui  in- 
trodncant  inlttteras  ,  JicHt  rejonat  Gr^cum  vocabulutn.  Se- 
ijuunmr  in  Gr.  K«i  /.cxi-yc;  ih   hetoy    iaraoo:;'  w/jotf  to    tT^s 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

^»,u«  TO  u-TTs^yKov  drnQaciv  jVJ  ce*  tk  As  ^^yjet  tkc  zgi- 

flcj.  £t  judicabunt  populum  omni  tempore  :  verbum  autem 
grave  referent  ad  te  i  qua  autem  ex  negotizs  bievia  fuermt  ^ 
jitdicabujtt  ipfi  ;  ^  allevabttnt  a  te  y  ^  fitfcipient  onus  una 
tecum, 

Tt-  24.  Itidcm  Gracce ,  excepta  voce  fniy  qux  dcefl  ; 
at  inedirt.  Aid.  &Compl.legitur  T?7a^€fy  a:/'/?.  Auguft. 
quoque  quacft.  69.  in  Exod.  col.  44Z.  d.  ait  :  Moj^yi-t  aott 
fapidivit  ,   neqtte  contcmpfit  foceri  ftti  conflium, 

"t.  16.  Auguft.  ibid.  Verbum  autem  grave  referebant  fi*" 
perMoyfen  ;  tum  addic  :fic  enim  habetGrxctts  ,  quod  Latini 
interprctati  funt ,  ad  Moyfen.  IIU  Jane  locntjone  ipfa  etiam 
cura  Jignifcatnr  y  qua  didum  eft  ,  fuper  Moyfen  ;  vel  ut 
onus  ei  Jigfiificaretur  impafitttm  ;  GrcCC.  'ttoj  JV=  f)f/.a.  (  edd. 
Aid.  &  Compl,  TO  Je  pv'M^)  vTTs^yy.cr  a^s'ps^Qa.v  (Aid. 
&Ccmpl.  dji^^opv  )  «TTi  Ma-Dony*  -ttk.'  dV?  pujUa  s^a'ppcv  txfi- 
v'.Qa.'  dvl'.t.  Aid.  &  Compl.  e'kC^icj'.  Verbttm  atttem grave  ^ 
ait  Auguft.  dtdttm  eft  pro  qitxftione  gravi  :  u'::s^~,yx<;  ,  ad 
verbum  pratnmidns  ,  ex  t/Vjp  J't^per  ,  i,  c.  «rmjj  ,  &  07x0;  , 
*Kmor  ,  fiftits ,  item  gravitas  ,  pondas  ,  eminentia. 


CAPUT     XIX. 


Versio    antiqua. 
'Atii-1<"P-'!°-'"  I-  A^  Enfis  autem  tertii  exitus  filiornm  Ifrael 


VULGATA     NOVA. 

I.  Tk  yi"  Enfe  tertio  egreflkJnis  Ifrael  de  terra 
XtJL  ^gypti ,  in  die  hac  venerunt  in  foli- 
tudinem  Sinai. 

1.  Nam  profefti  de  Raphidim ,  &  pervenien- 
in  eremum  Sina  ,  &  applicuit  llrael  ibi  contra     res  ufque  in  defermm  Sinai ,  caftrametati  funt  in 


'■M; 


JEW,  t.  5. 441.  g.      1.YX  de  terra  JE^j^n  ,  hac  die  venerunt  in 
eremum  Sina. 

z.  Et  profecti  funt  ex  Rapliidin  ,  &  ^•enerunt 


montem. 

5.  Et  Moyfes  afcendit  in  montem  Dei ,  &  vo- 
cavit  eum  Dominus  de  monte ,  dicens  :  Hic  di- 
ces domui  Jacob  ,&;  nunciabis  filiis  Ifrael : 
1»«/.  Ci/af.  /.    _4-  Ipfi  vidiftis ,  quanta  fe:€rim  vEgi,-priis ,  & 


eodem  loco  ,  ibique  Ifrael  fixit  tentoria  e  regio- 
ne  mentis. 

J .  Moyfes  autem  afcendit  ad  Deum  ,  voca-     Ail.  7, 
vitque  eum  Dominus  de  monte  ,  &  ait  :  Hsc  38. 
dices  domui  Jacob  ,  &  annuntiabis  filiis  Ifrael  : 

4.   Vos  ipfi  vidiflis  ,  qus  fecerim  yf  gyptiis  ,       Dtitt. 


pro  S.'  Athan.  col.  aflumpfl  VOS  tanquam  fupra   pinnas  aquite  ,  &     quomodo  portaverim  vos  fuper  alas  aquilarum  ,  29.  2 


i8j 


adduxi  \os  ad  me. 

5.  Et  nunc  fi  auditu  audieritis  vocem  meam, 
&  cuftodieritis  tellamenrnm  meum ,  eritis  mihi 
populus  abundans  pri  omnibus  gentibus  :  mea 
eft  uni\erfa  terra. 

6.  Vos  autem  eritis  mihi  regniun  fandifllmiun, 
&  gens  fanfta 


&  affumpferim  mihi. 

J.  Si  ergo  audieritis  vocem  meam  ,  &  cufto- 
dieritis pa.5tum  meum  ,  eritis  mihi  in  peculium 
de  cunilis  populis  :  mea  eft  enim  omnis  terra,    pr  j,^ 


6.  Etvos  eritis  mihi  in  regnum  facerdotale,      i-  Fet. 
&  gens  fanfta  :  hxc  funt  verba  qua;   loqueris  *•  5* 
ad  filios  llrael. 

NotjEadVersioxemantiquam. 


t.T.  Ad  verbum  e  Grarco.  Hieron.  vero  ep.  ad  Fabio!. 
to.  2.  col.  J95.  a.  legit :  Affn/f  tmio  egreJUonis  Jilioriini 
IJrael  dt  jf^gypto ,  in  die  hac  ,  trcinfimtnt  injiliiiidine  Sinai, 
Vid.  Aug.  infra  ,  col.  445. 

it,  2,  Gnc.  Kctl  aVj j?s»  s'k  'Pafi/E;V,   j, j,  vmp'.- 

rsCa^sr  tVs?  'IcgscHA,  &c.  ui  in  Lat.  Apud  Hieron,  ep.  ad 
Fabiol.  col.  J95.  a.  fie  :  Profidiqiie de  Raphidim  ,  venerunt 
in  defertum  Sinai  ,  ^  cajhametatt  funt  in  eremo  ,  feditqite 
ihi  Ifrael  e  regione  montts. 

V.  5.  Eadem  prorfus  in  Gracco, prater  unum,  o'Q.-j's, 
DfKj  ,  loco  Dum;ar«.  At  in  edit.  Compl.  Ki/'eii;  0  ©so';, 
al.  Kt'fiic;,  cum  Auguft.  Eadem  quoque  refert  Lucif.  Cal. 
col.  185.  c.  ad  verbum  ,  exceptis  his ,  Deits  ,  &.  annnntia- 
*"  »  Gr.  «yayfs/Er;.  Hieron.  ep.  ad  Fabiol.  col.  595.  a. 


It  Moyfes  afcendit  ad  Deum  ,  vocaviiqut  etim  Dominus  dt 
monte  ,  dicens, 

1^.4.  Grsec.  'AdtcI  iu final!  o'e«  'anrolma  ToTi..,.,  i^  arl- 
>«£o>'  L'yuo";  a.{2u  £-(  cjlipvyon/  aerw/ ,  k.  ^^Qv')ccyz/i4yv  ^fimi 
-TTphtfi^v'iir.  i.e.  Ipjividijlisquxcunqiiefeci.^gyptits,  £j 
affitmpji  vos  /icnt  fnper  alas  atjuilarum ,  ^  adduxi  vos  ad 
me  ipjujn. 

't.  y.  Oprime  eGrxco  ,  nifi  quod  pro  mea  efi  ttniverfa, 
&c.  habetur  ,  e^h  7ap  eVi  -Tri.cx  ,  &c.  Ambrof.  1.  3.  de  fide  , 
c.  ly.  to.  2.  col.  519.  a.  banc  vocem  avQixr ,  recle  diclam 
contendit  de  filio  ,  «'»1  ,  inquit ,  (^ panem  s'mQict  Domi- 
nus dixeril ,  S^  fcripfertt  Moyfes  :  u/^eTi  iQ^&s  fii^i  ^ali  •tte- 
Ct:i!Qioi. 

t.  6.  Iiain  Grzco  ,  prsterhoc,  $aQA;i:i  hfiTir/iz  , 


LIBER     EXODI. 

VulOATA     NOVA. 

7.  Venit  Moyfes  :  &  convocatis  majoribus 


Cap.    XIX. 

y  E  R  S  1  o    AN  TIQUA- 


»7^ 


nam    popull  ,  expofuit  oinnes   fermones  quos 
mandaverat  Dominus. 

8.  Rcfpondittjue  omnis  populus  fimul ;  Cunc- 
ta  i]\ix  locutus  eft  Dominus  ,  faciemus.  Cum- 
que  retuliflet  Moyfes  verba  populi  ad  Uomi- 
num  , 

9.  ait  ei  Dominus  :  Jam  nunc  vcniam  ad  te 
in  caligine  nubii  ,  ut  audiat  me  populus  loquen- 
tera  ad  te ,  &  credat  tibi  in  perpetuum.  Nun- 
ciavit  ergo  Moyfes  verba  populi  ad  Dominum. 

10.  Qui  dixit  ei  :  Vade  ad  populum  ,  & 
fanftifica  illos  hodie ,  &  eras ,  laventque  vefti- 
itienta  fua , 

11.  &  fmt  parati  in  diem  tertium  :  in  die 
enim  tertia  defcendet  Dominus  coram  omni 
plebe  fuper  montem  Sinai. 


8 Omnia  quicunquc  dixit  Deus ,  &  audie-   W»7<tf. in Tf.  1 18, 

mils ,  &  facicmiis 5^»'  ■'• 


10.  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Defcende ,  Aug,^uitll.70.y 
&  teftare  populo  ,  &  piuifica  illos  hodie,  &£"''•'•  5-44 }•"• 


eras ,  &  lavent  veftimenta 


1 1 .  &  fint  parati  in  diem  tertium  :  tertia 
enim  die  defcendet  Dominus  in  montem  Sina 
coram  omni  populo. 


VuLCATA       NOVA. 


metur ,  aut  confodietur  jaculis  :  five  jumentum  fue- 
rit  ,  five  homo  ,  non  vivet  :  cum  cceperit  clangere 
buccina  ,  tunc  afcendant  in  montem. 

14.  Defcenditque  Moyfes  de  montead  populum  , 
&  fanftificavit  eum.  Ciimque  laviflent  veftimenta  fua, 

Versio    antiqua. 


1 1.  Conftltuefque  tcrminos  populo  per  circuitum , 
&  dices  ad  eos  :  Cavete  ne  afcendatii  in  montem  , 
Hit,;,  iicc  tangatis  tines  illius :  omnis  qui  tetigerit  montem , 
12. 18.     morte  morietur. 

I J .   Manus  non  tanget  eum  ,  fed  lapidibus  opprl- 

Vulgata    nova. 

15.  ait  ad  eos  :  Eftote  parati  in  diem  ter-  15 Eftote parati tribus  diebus  ,  nonaccedetis    Cypr.l,  i.Teflirr^ 

tlum  ,  &  ne  appropinquetis  uxoribus  veftris.  ad  mulieres.  J 16.». 

Vulgata      nova. 


16.  Jamque  advenerat  tertius  dies ,  &  man^  in- 
claruerat  :  &  ecce  cceperunt  audiri  tonitrua  ,  ac  mi- 
care  fulgura ,  &  nubes  dcnfifflma  operire  montem  , 
clangorque  buccina;  vehementius  perftrepebat  :   & 

Vulgata 


Dent,  4, 
II. 


NOVA. 

18.  Totus  autem  moiis  Sinai  fumabat  :  eo 
quod  defcendiflet  Dominus  fuper  eum  in  igne, 
&  afcenderet  fumus  ex  eo  quafi  de  fornace  : 
eratque  omnis  mons  teiribilis. 

I  9.  Et  fonitus  bucciniE  paulatim  crefcebat  in 


I 


I 


timuit  populus  qui  erat  in  caftris, 

17.  Cfimquc  eduxiflet         17 Fide  Not. 

eos  Moylbs  in  occurfum 

Dei  de  loco  caftro.um  ,  fteterunt  ad  radices  montls. 

Versio    antiqua. 

18.  Sina  autem  mons  fiimabat  totus  :  propte-  An^.i.i.deTrift. 
rea  quod  defce: .differ  Deus  in  eum  in  igne,  &«. 8.785. «. 
afcendeb.it  fumus  tanquam  flamus  fornacis  :  & 
mente  confufus  eft  omnis  populus  vehementer. 

19.  Fiebant  autem  voces  tubx  prodeuntes  tbr- 
majus ,  &  prolixius  tendebatur :  Moyfes  loque-  titer  vaLle  :  Moyfes  loquebatur ,  &  Deus  refpon- 
batur  ,  &  Deus  refpondebat  ei.                                debat  ei  voce. 

Vulgata     nova. 

20.  Defcenditque  Dominus  fuper  montem  Sinai  pulura  :  ne  forth  velit  tranfcendere  terminos  ad  vi- 
in  ipfo  montis  vertice,  &  vocavit  Moyfen  in  cacumen  dendum  Dominum ,  &  pereat  ex  eis  plurima  multi- 
ejus.   Quo  cum  afcendiflet ,  tudo. 

1 1 .  dixit  ad  eum  :  Defcende  ,  &  conteftare  po- 

VULGATANOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

2  2.  Sacerdotes  quoque  qui  acccdunt  ad  Do-        2.2.  Et  Sacerdotes  qui  accedunt  ad  Dominum     c,;c,  tpifl.  7». 

NoT^      AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M.  *^5' ''' 


regale  fuerdotium  ,  loco  regnum  Jautlijjiinum. 

t^.  8.  Grjec.  HavTa  oca 'sic!\'^Qo^e'^  k^  ajcvffo/^f^"*.  It* 

ctiam  infra  ,  c.  24.  't,  5.  Qiim  videatitr  ordo  pofiulare -, 
inquit  Auguft.  qujfft.  96.  col.  4J1.  f.  nt  diceretttr  :  Aitdie- 
yntis  ^  Jiuiemus. 

T^.  10.  £t  dixit  Domimts  nd  Moyfen.  Ita  ex  Cypriano  , 
1.  2.Teflim.  p.  295.b.  quiaddircum  Auguft.  Dejcende  ,  ^ 
tejlifcare  populo  ^  ^  Jandtfici  tlloi  hcdie  ^  eras  ^  ^  la-uettt 
•vefiem  fnani.  Hieron.  ep.  ad  Fabiol.  to.  1,  col.  ypj.  a. 
Vade  ad  populum  ,  ^  (aruUfica  eos  hodie  ^  eras  ,  ^  lavent 
'uejhmenta  fua.  Apud  Marten.  Anecdot.  to.  J",  col,  14.  b. 
Drfcende  ,  ^  teflijicare  populo  ,  ^  purifica  illos  ^  ut  lavent 
-jeflimema  fua.  Auguft.  veto  ep.  jy.  ad  Januar.  to.  1.  col. 
140.  e.  conftanter  ut  fup.  Dejcende,  tejiare  populo ,  i^ pu- 
rijfiia  illos....  ^  lavent  veftimenta  jua.  Grace.  Era-s  i^i  Ku- 

Ct'.^ Kx]a.^ai;  S^ixf^Xftu^i  tw ^  ay-icoc  avli^ ij 

^zsT^vvxluam  Ta  tficctioc^  Editt.  Aid,  &  Compl.  Tot  Iftctricc 

#.  II.  Ita  rurfus  apud  Augull.  ep.  JJ.  ad  Jan.  to.  i. 
col.  I40.e.  nee  diffimilialeguntur  in  Grjcco.  Cyp.  veto  1. 
2.TeItim.  p.  295.  b.  hab.  Ltjint parati  :n  peretidtnttm  djem  ; 
die  emm  tertio  dejcendet  Tiominm  in  montem  Sina.  Hieron. 
<p.  ad  Fabiol.  to.  2.  col.  595.  a.  Sintque  parati  tn  diem 
teitium  ,  quia  tertia  die  defcendet  Dominus  ,  vidente univerjo 
'p^ptth  y  Juper  montem  Stn.ii.  Anecdot.  Marten,  to,  J,  col. 


14.  b.  ht  fint  par.iti  in  die  tertia, 

T^.  I  J.  Grace.  I  ,'nSi  'irmfm  ,  TfU^yfii^i;  fii  o^QIk- 
^vui  Ifovaiai.....  tres  dies  ne  accejjeritis  ad  uxorem, 

f.  17.  Grace.  Kal  ii,v-)X.-ii  Miomh;  to»  .imk  fi;  «iw'k- 
a>  -n  ©;?,  &e.  Unde  Hilar.  1.  y.  de  Tiia.  col.  857.  b. 
ait  :  Nunqtiid  non  ebviam  Deo  Moyjes  populum  eduxit  ad 
montem  ? 

■t-  18.  Similia  Grace,  habet ,  nil!  quod  delet ,  autem  , 
port  Sma  ,  &  pro  mente  conjiijns  eft  ,  habet ,  sS-- -"  .  «*/?'•- 
putt.  In  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  ipfo  initio  legitur  ,  to  Ai 
o£j5  TO  2/"'«.  Apud  Cypr.  1.  5.  Teftim.  p.  527.  b.  Ee 
mons  Sina  fumabat  totus  ,  fjuoniam  defcenderat  Deus  in  ettm 
in  Igne.  Ap.  Caffiod.  in  Pf.  6y.  p.  220.  c.  Totus  autem 
mons  Sina  fumabat  ,  eo  qui^d  Dominus  de/cendijpt  ftper  eum. 
Hilar,  quoque  1.  y.  de  Trin.  col.  867.  b.  alludens  dicit  : 

Uttnqutd  non  Deus  dejcendit  in  montem  ? Intelligite  per' 

fonantes  tubas  ,  ($  lampadum  flammas  ,  iS  i  mintt  .eftu.in- 
tem  fornacittm  fumum  ,  t^  ad  adventum  Dei  eonjciam  buma^ 
na  mfirtnitatis  trepidationem  ,  &c. 

Tf".  10.  Grace.  E'/j/otTo  A=  a/  ipwreii  t«;  caxT/yJos  Tgy- 
&clir^Qctl  I'^KfoTeg»!  opo'/e«'  Main™;  eAoL»-!?'-  )  Mf.  Aler. 
cumcditt.  Ald.fc  Compl..V«£iJ  ,  •'  Ji  ©"i  aViXf.Va7o 

T?.  22.  Eadem  rurfus  habet  Cypr.  tumepiil.g4.  p.  Ill, 
b,  tumep,  68.  p.Ji/.c-  Ita  quoque  le^it  Parmeniar.us  ap. 


1^4  LIBER     EXODI.     Cap.    XX. 

Vbrsioantiqua.  Vuigatanova; 

Deum  ,  fanftificentur ,  ne  forte  derelinquat  illos    minum ,  fanftificentur ,  ne  percutiat  eos. 
Dominus. 

VuiGATA       NOVA. 

15.  Dixitque  MoyTes  ad  Dominum  :  Non  poterit  defque  tu  ,  &  Aaron  tecum  :  facerdotes  autem  &  po- 

vulgus  afcendere  in  montem  Sinai  :  tu  enim  teftifica-  pulus  ne  tranfeant  terminos ,  nee  afcendant  ad  Domi- 

tus  es ,  &  jufllfti ,  dicens  :  Pone  terminos  circa  mon-  num  ,  ne  forte  interficiat  illos. 

tern  ,  &  fanftifica  ilium.  1 5 .  Defcenditque  Moyfes  ad  populum  ,  &  omnia 

2,4.  Cui  ait  Dominus  :  Vade  ,  defcende  :  afcen-  narravit  eis. 

NoTA    AD    Versionem    antiquam. 

Augiirt.  1.  I.  contra  ipfum  ,  to.  9.  col.  ji.  e.  ubi  notanda      tw  ©sw ^h'ctc/s  a^ocMa^n  ot'  i/ia)  Ku'eic;.  Vide  Au-. 

ilia  Auguftini  verba  :  Bene  qiiidem  de  'jeieribns  libri!  ifia      gull,  quxft.  25.  in  Exod.  col.  500.  b. 
frppenuiit.  In  Grace  lie   :   Kx'i  0/  isfsr;  0/  j-;n^o>T£;  Kuf.u 


CAPUT     XX. 


Veesio    antiqua. 


Vui 


GATA     NOVA. 


Tul^.  I.  Je  fide 
vrtbed.    ad  Dciiat, 

ZOO. 

j4«^.  qn.'tfl.  'J I.  in 
'Extd.  t.  3.  44J.  d, 
t,  444.  a.  b,  e. 


tulg.  I.  l.dc  re- 
milf,  pecc,  364.  t. 


Au3.    qiisfi.  Vet. 
Tejl.  apud  Aug.  t. 


2.  Ego  fum  Dominus  Deus  tuns ,  qui  te  edu- 
xi  de  rerra  .-EgApti ,  de  domo  ler\iaitis. 

3.  Non  erunt  tibi  dii  alii  prxter  me. 
.   4.  Non  facies  tibi  idolum ,  ncque  uUum  fimu- 
lacium ,  qu3ECunque  in  coelo  lUnt  i'uirum ,  & 
quxcunque  in  terra  deorfum  ,  &  quicunque  in 
aqua  fub  terra. 

5 .  Non  adorabis  ea ,  neque  fervies  illis  :  ego 
fum  Dominus  Deus  tuus ,  Deus  z£lans ,  qui  red- 
do  peccata  patriun  in  fiiios ,  in  tertiam  &  quar- 
tam  progeniem  ,  in  liis  qui  oderunt  me  : 

6.  &  raciens  mifericordiam  in  millia  millium 
his  qui  amant ,  &  cuftodiunt  pra:cepta  mea. 

7.  Non  alTumes  nomen  Dei  tui  in  vanum: 
non  enim  mundabit  eum  Dominus  qui  fumit 
nomen  ejus  in  vanum. 

NoT^    AD  Versionem 

^.  2.  Itidem  Grsece.  Similiier  habetTertul.  1.  contia 
Gnuft.  p.  825.  b.  HgojtimDom.  Deus  tuus  y  q:ti  te  eduxi 
de  torn  j£^)pti.  Ambrohaft.  col.  j6.  e.  hgojum  Dominus 
Deits  t»us  ,  tjiti  eduxi  te  de  jEg^pto  ,  de  domofeyvitutis. 

f.  3.  Similiter  habet  Tertul.  1.  contra  Gnofi.  p.  SiJ. 
b.  excepta  voce  dii-,  ^iodii.  At  Auguft.  conrtanter  dii  , 
tumferm.  8.  to.  5.  col.  41.  f.  47.  e.  f.  turn  lib.  de  fide  Sc 
op.  to.  6.  col.  174.  e.  &  quaeft.  71.  in  Exod.  col.  445.  d. 
Similiter  apud  Ambroliaft.  col.  5(5.  e.  at  infra  col.  249.  a. 
legit :  N»»  Jiiit  ubi  al:i  dii  prxter  me  :  cui  leclioni  tavet 
Audi.  quxft.V'et.Tefl.  qujefl.  7.  col.  45.  g.  Cyprianus  veto 
ep.  ad  Demetr.  p.  217.  c.&t.  de  exhort.  Mart.  264.  a. 
nee  non  Fulgent.  1.  pro  fide  Cath.  p.  536.  hab.  Now  erunt 
tibi  dii  altt  abfque  me.  Sic  etiam  Hieron.  in  Ofe.  c.  10. 
to.  }.  col.  I  30.  b.  at  in  Ifai.  45.  col.  3  39.  a.  AV;  erunt  tihi 
dii  alieni  abfque  me,  Gr,  Ova  sQoyTCti  coi  Gsci  'ir^^i  -oi^vii' 

If.  4.  Similiter  habet  iterum  Augull.  1.  de  fide  ,  &  op. 
10. 6.  col.  174.  e.  nili  quod  loco  idolum ,  legit  idot.i ;  &  in 
fine  ,  in  aqua  ,  '^  jtib  terra.  Tertul.  I.  contra  Gnofl.  p. 
Zz^.  b.  Kcnjacies  tibi  Jimul.icrum  eorum  qu.-z  in  ctlo  ,  ^ 
qu.i  in  terra  deorfum  ,  ^  qua  in  mari  infra  terram  /at  1.  de 
Idololat.  c.  4.  p.  2  39.b,  240.  b.  Kefeceritis  idolum  ,  neque 
fimtlttudinem  eorttm  qua  in  ctelojunt  ,  ^  qnx  in  terra  ,  ^ 
jiiit  in  mari  .•  &  1.  de  l'pe<flac.  c.  3.  p.  2 1  3.  b.  N.-«  idolum 
coles,  &c.  Cypr.  de  exhort,  ad  Mart.  p.  263.C.&  Jul.  Firm. 
1.  de  errore  falf.  relig.  c.  29.  p.  176.  g.  No»  fades  lib:  ido- 
lum ,  nee  cujufquam  Jirnitititdinem.  Ambroliaft.  p.  56.  e, 
JEt  nonfaeiei  tibi  idclum  ,  ncque  ull.tm  Jimilitudinem  ;  &  in- 
fra ,  p.  249.  a.  New  facies  tibi  Jimilitudinem  ull.tm  eorum 
qua  fum  in  ccch  furjum  ,  2?  in  terra  deorfum.  Hieron.  in 
Ifai.  55.  to.  3.  col.  48 1,  a.  ^on fades  tibi  idolum,  neqt'.e /imi-' 
iitudmem  omnmni  qua  in  ci£l§  fum  ,  ^  qujt  fuper  terr.vn  ; 
at  1.  3.  in  ep.  ad  Eph.  to.  4,  col.  594.  f.  Hon  fades  ubi 
idolum  ,  neque  omnem  Jimilitudinem  eorum  qua  in  csh  jur- 
fliitl  ,  t^  qu.^  in  terra  drorfum  ,  ^  qu.e  in  aquts  Jubtui  ter- 
ram. Auft.  qu«(l.  Vet.  T.  quaeft.  7.  col.  4J.  g.  Jsonfades 
tibi  ullam Jimilitudinem  in  ccclo  furjum  ,  ^  in  terra  deorjitm , 
neque  in  aqua  qu.t  efifub  terra  ;  &  quarft.  69.  col.  70.  c. 
y^on  fades  tibi  idolum  ,  neque  adorav^ris  qu.t  in  cc^lo  fnrjum 
Jitnt ,    ^  qua  in  terra  deorfum.  Grarc,  Qy  's:ziv(^u^  aiav'ca 


I.  T    Ocutufque  efl:  Dominus  cunftos  fermo- 
J_/  nes  hos  : 

2.  Ego  fum  Dominus  Deus  tuus ,  qui  eduxi  !>"<'■  f< 
te  de  terra  jCgypti ,  de  dorao  fer\itutis.  ^-  ^ 

3 .  Non  habebis  deos  alienos  coram  me.  ■''      ' 

4.  Non  facies  tibi  fculptile  ,  neque  omnem      leiit, 
fimilitudinem  qux  eft  in  ccelo  defiiper,  &  qua  26.  i. 
in  terra  deorfum  ,  nee  eorum  qua:  lunt  in  aquis    ^""  4' 
fub  terra.  ■'J/, 

fum    ■'"-^f 


5.  Non  adorabis  ea  ,  neque  coles  :  ego  .„...  j 
Dominus  Deus  tuus  fortis ,  zelotes  ,  vilitans  ini-     Pf.^G, 
quitatem  patrum  in  fiiios ,  in  tertiam  &  quartam  7._ 
generationem  eorum  qui  oderunt  me  : 

6.  &  faciens  mifericordiam  in  nullia  his  qui 
diligunt  me ,  &  cuftodiunt  prxcepta  mea. 

7.  Non  allumes  nomen  Domini  Dei  tui  in  va-      tezit 
num  ;  nee  enim  habcbit  infontem  Dominus  euro  ^9- 1^ 
qui  affumpferit  nomen  Domini  Dei  fui  fruftra. 


Deut.  J. 
II. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

oca  «'  T>i  "/>]  xa  w ,  jcj  oia  cc  tcT?  vS'ct'Str  vircacCca  rug  '>h5.' 
't.  J.  Sirniliter  Auguft.  1.  de  fid.  &  op.  to.  6.  col.  174. 
c.  Non  ador.ibis  ea  ,  neque  jervtes  eis.  Sic  etiam  Tertul.  I. 
contr.  Gnoft.  p.  82J.  b.  additis  his  :  igo  enim  fum  Domi- 
nus Deus  tuus.  Vid.  etiam  1.  2.  contr.  Marc.  p.  ^52.  b. 
Item  lup.  p.  ^50.  a.  ubi  ha?c  habet  :  Reddentis  in  filtos  pa- 
trum delicia.  Hieron.  1.  3.  in  ep.  ad  Ephef.  to.  4.  col.  594. 
f.  legit  :  Now  aderabis  ea  ,  ^  non  immolabis  illis  ;  ego  enim 
fum  Dominus  Deus  tuus  ,  Deus  x^clotes  ,  qui  reddo  peccatx 
p.ltrum  in  flios,  ufque  ad  tertLtm  ^  quartam  generationem  his 
qui  me  oderunt  :  &  in  Ezech.  18.  to.  3.  col.  8iy.  f.  Ego 

fum  Dom Deus  amnl.itor  ,  qui  reddo juper  fiiios  , 

&c.  ut  fup.  Audi.  1.  de  xl.  Manf.  ap.  Ambr.  to.  2.  col. 

IC.  b.  Ego  Dom Deus  x.elotes.  Adimantus  ap.  Auguft. 

to.  8.  col.  117.  f.  Ego  fum  Deus  lielans  ,  trtbnens  fliis  ter- 
tia  ^  quajta  g?nerationis  parentum  peccata  ,  qui  me  oderunt» 
Aucl.  op.  imp.  in  Matth.  col.  19.  a.  Peccata  patrum  rid~ 
d.im  in  fiiios  ufque  m  tertiam  ^  quartam  gcnerat.  Optat. 
denique  ,  1.  6.  contr.  Donat.  p.  162.  c.  103.  a.  dicit , 
Deiun  mala  patrum  ufque  in  quartam  progeniem  redditti^ 
rum.  Gr.  Oi/  w^uxi^i^vQiii  ccv'/c7i  ,  cfVs  f.i\',  akt^ sf'cs/;  ai/- 

^crr    Ow  yap  stj.ii  Ki'ct'^   0 0£o;   ^h^&j7;'?  ,   airoJiS^z 

ofiOLf'T.x^   -Tcatiipx»  fVi  te'iCiX  ,  Si-;  Tf i'/«;  ^  T£7«p/ij;  ysrsou; 

Tift   filCii!  ftl. 

t.  6.  Hieron.  in  Ezech.  18.  to.  3.  col.  %i$.  f.  Et  facit 
mifericordiam  in  millia  his  qui  diligunt  me  ,  Jj  cuftodiunt 
pracepta  mea.  Similiter  1.  3.  in  ep.  ad  Ephef.  to.  4.  col. 
394.  f.  pra;ter  mand.ua  ,  loco  pnscepta.  Audi.  quj;ft.  Vet. 
T.  q.  14.  col.  48.  a.  £1  faciens  mifericordiam  in  millia 
millium  iis  qui  diligunt  me  ,  ^  cuftod.  prjccepta  mea.  Ita 
quoque  in  Grseco ,  prjcter  vocem  millium  ,  qua  abeft. 

■jf.  7.  Tertul.  de  Idol.  c.  20.  p.  246.  a.  yonjumes  no- 
men Domini  Dei  tui  in  vano  :  &  I.  cortr.  Prax.  p.  8415.  c. 
Non  fames  nomen  Dei  in  vanum.  Cypr.  1.  3.  Teftira.  p. 
308.  c.  i\on  acapies  nomen  Domini  Dei  tui  in  vanum.  Hie- 
ron. in  Zach.  8.  to.  3.  col.  1752.  a.  b.  A'on  affumes  no- 
men Donimi  Dei  tui  fuper  revana.  Ambrofiaft.  col.  249.  a. 

Non  fumes  nomen  Dom in  -vanum.  Auguft.  fer.  8.  to, 

y.  col.  47.  t".  Nff  accipias  nomen  Dom in  vanum.  Auct. 

1.  de  promilf.  ap.  Prolp.  part.  I.  c.  56.  col.  117.  b.  K.m 
accipies  n-jmen  Domini  tui  in  vanum  i  non  enim  mund.ibit 
Dominus  talem.   Gr.  Ou  ri'^n  to  oi'tjKat  Ki/^,&'  t»  ©si  :» 


I 


14. 
Dem.  J. 

E^ch. 

to.  12. 


Gl!>.  1. 


LIBER     EXODI 

VULGATA     NOVA. 
8.  Memento  ut  diem  Sabbati  fanftifices. 


75 


Cap.    XX. 

Versio    antiqua. 
Memento  diem  Sabbatorum  fanflificare 


eiim. 

9- 
tiia. 

10. 

tuo  : 


Teriiil.  nd'j.  Jud.  c. 
4.  I57.f. 

Sex  diebus  opcrare ,  &  facies  omnia  opera     U"»  adv.  Marc, 

(S51.  i. 
Septima  autem  die  fabbata  Domino  Deo 
non  facies  in  ea  omne  opus 


Deut.  J. 
15. 

Matth. 

15.4. 

Efh.  5, 
a,. 

Matth. 

5.11. 

Rem. 

7- 

7.  15. 

9- 

9.  Sex  diebus  operabeiis ,  &  facies  omnia 
opera  tua. 

10.  Septimo  autem  die  fabbatum  Dom.ini  Dei 
tui  eft  ;  non  facies  onine  opus  in  eo ,  tu  ,  &  fi- 
lius  tuus  &  tilia  tua  ,  fervus  tuus  &  anciUa  tua  , 
juraentum  tuum  ,  &  advena  qui  eft  intra  portas 
tuas. 

1 1 .  Sex  enira  diebus  fecit  Doniinus  ccelum 
&  terram  ,  &  mare  ,  &  omnia  quaj  in  eis  funt, 
&  rcquievit  in  die  feptimo  ,  idciico  benedixit 
Dominus  diei  fabbati ,  &  fanftificavit  eum. 

II.  Honora  patrem  tuum  &  mariem  tuam  ,  12.   Honora  patrem  tUUm  &  matrem  tuam  ,       Hicrm.ittip.ai 

ut  fis  longsvus  fuper  teiram  ,  quam  Dominus     Ut  bene  (it  tibi ,   &   lis  longje>  us  fuper  terram,  £>•*./.  3.  ».4.  594, 


Deus  tuus  dabit  tibi. 

1 5 .  Non  occides. 
14.  Non  mcechaberis. 

I  f .   Non  fiirtum  facies. 

16.  Non  loqueris  contra  proximum  tuum 
falfura  teftimonium. 

17.  Non  concupifces  domum  proximi  tui: 
nee  defiderabis  uxorem  e|us ,  non  lervum  ,  non 
ancillam  ,  non  bovem  ,  non  alinum  ,  nee  omnia 
qus  illius  funt. 


1 8.  Cunftus  autem  populus  videbat  voces  & 
lampades  ,  &  fonitum  buccins  ,  moncemque  fu- 
mantem  :  &  perterriti  ac  pavore  conculli ,  fte- 
terunt  procul , 

19.  dicentes  Moyfi  :  Loquere  tu  nobis  ,  & 


quam  Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi. 

13.  Non  occides: 

14.  Mon  mocchaberis. 

15.  Non  furabeiis. 

16.  Faliiim  tellimonium  non  dices  ad\'ershs 
proximum  tuum. 

.17.  Non  concupifces  iLxorem  proximi  tui  : 
non  concupilles  domum  proximi  tui ,  neque 
agrum  ejus ,  neque  lervum  ejus ,  neque  antillam 
ejus ,  neque  bo\  em  ejus ,  neque  lubjugale  ejus , 
neque  omne  pecus  ejus ,  neque  quxcunque  pro- 
ximi tui  Hint. 

1 8.  Et  omnis  populus  videbat  vocem  &  1am- 
padas ,  &  vocem  tubae ,  &  montem  ifiunantem 


Allg.quxjf.  71.1» 

Exod.t,  5.44j,c, 


liiJ,   445,   l.f. 


19.  Et  dixerunt  ad  Moyfen  :  Loquere  tu  no- 
NoT^    AD  Version  EM    antiquam. 


Aug.  <]Hsjl.  fjl.  iri 
Exod.  t.  5.  44J.  d. 


Idem  quxfl.  7?« 


If.  2.  Ad  verbum  e  Gixco.  Similiter  habet  Hilar,  in 
Pf.  91.  col.  235.  f.  prseter  unmn  ,  in  meuie  haieto.  Aug, 
fer.  8.  to.  J.  col.  45.  a.  Memento  diem  ati.ltifirtitific.lre, 
Capitul.  XXXVII.  4.  fup.  In  mente  b.tbe  d:em  jabb.itorum, 
Ambroliaft.  p.  249.  a.  alludens  :  Objervabis  Jaiiata  mea. 
.  t.  9.  Similiter  habet  Hilar,  in  Pf.  91.  col.  255.  f.  ex- 
cepto  uno  ,  operabert!  ,  pro  nferare.  Gr.  'E*  itftifcK;  !f .?» 
&c.  ut  ill  Lat.  Gaud.  Brix.  ier.  11.  col.  961.  g.  Sex  dic- 
iits  fades  opera  tua. 

If.  10.  Ita  in  Grsco.  Hilar,  veto  in  Pf.  91.  col.  255'. 
i".  legit  :  Septimo  antem  die  Jabbatum  Domini  Dei  tui  :  nan 
facies  in  ilia  die  utlum  opus.  KnSi.  quxft.  Vet.  T.  q.  7. 
col.  45.  g.  Sabbatitm  Domini  Dei  tui  jervabis  ,  2?  non  fi- 
des in  illo  uUum  opus  fervile.  Vid.  fup.  Not.  ad  cap.  11. 
t.   16. 

If.  12,  Iren.  1.  4.  c.  9.  col.  258.  e.  Jlonora patrem  ^ 
nt.T.rem  ,  ut  tibi  benefit.  Item  Tertul.  I.  de  Monog.  p. 
954.  b.  &  1.  2.  &  J.  contr.  Marc.  p.  6ji.  a.  800.  c.  Ho- 
nora patrem  i^  matrem  :  at  1.  com.  Jud.  c.  2.  p.  i  ;fl.  a,  Ho- 
nora patrem  tuum.  Cypr.  ep.  75.  p.  15J.  b.  delet  tuum. 
Itein  Ambrof.  in  Pf.  43.  col.  888.  f.  legit  :  Honora  patrem 
y  Matrem  ,  ut  long.tv'is  fis  fnpfr  terr.im  :  &  infra  ,  889.  a. 
Gritcus ,  inquit  ,  exprejji'ns  dixit :  ut  lis  mukorum  dierum  , 
hoc  f/?  ,  ToM<ii,KEfo;.  Auguit.  fer.  8.  to.  5,  col.  4;.  d, 
Honora  patrem  tuum  ,  ^  m.wem  tuam  :  at  qusft.  71.  in 
Exod.  col.  443.  d.  &  tratt.  3.  in  Job.  to.  5.  part.  2.  col. 
311.  c.  cum  Ambrcfiaft.  col.  249.  a.  Homra  patrem  2) 
matrem.  Auft.  quacft.Vet.T.  q.  7.  col.  45'.  g.  45.  a.  Honora 
patrem  tuttm^  ^  matrem  tuam-t  ut  fs  longievus  fuper  terram^ 
^  bene  Jit  tibt.  Gr.  TI/.CX  Tof  irxlifo.  cv ,  ^  -rw  fJLi^l':fx  cy, 
'iva  eu  Qt/i  y^vnicci  >  «j  'I'ya.  ^axpo;^3i';c5  vsi-ji  ^ir]  th;  715$  ths 
«7«f"5  .  "?  Kv&i'i  °  Q-'s;  OS  JiJuil  Q-ji.  Mf.  Ox.  Aaoei 
Qii.  Vide  Deut.  J.  i5. 

Iflf'.  15.  14.  ij.  Ita  Auguft.iterum  tratl.  5.  in  Job.  to. 
5.  part.  2.  col.  511.C.  at  quad.  71.  in  Exod.  col.  444.  a. 
legit  :  Non  firtum  facies  :  eadem  ruifus  legit  ,  let.  8.  to. 
y.  col.  45.  e.  fed  alio  ordine  :  Now  mcpchaberis  :  No^i  oc- 
cides :  Non  Juraberis.  Tertul.  1.  contr.  Jud.  c.  2.  p.  i  \C.  a. 
No»  occides  :  Non  mcechaberis  :  Non  fraudaveris  :  at  1.  2. 
&  4.  contr.  Marc.  p.  651.  a.  711.  a.  Non  occides  :  Non 
adulterabis  :  Non  fnrabcris  :  Si.  1.  de  pudic.   p.   100 1.  a. 

1002.  a.  Nott  mcechaberis Non  occides.  liidem   Lutif. 

Cal.  1.  pro  S.  Ath.  col.  185.  c.  cum  Pafcian.  fer.  de  Bapt. 
col.  518.  c.  Hilar,  veto  in  Pf,  ii8.  col.  245.  c.  &  Gaud. 


Brix.  fer.  10.  col.  960.  g.  Non  occides  :  Non  mcechaberis, 
Ambrol.  1.  i.  de  Abr.  c.  4.  col.  290.  d.  &  1,  i,  de  Jac,  c, 
I.  col.  443.  b.  No»  iidultcrabis  :  at  in  Luc,  9,  col.  1405", 
c.  Non  mcechaberis.    Auct.  quxft.   Vet.  T.  qu^ft.  7.  coU 

45.  g.  Non  occides  :  No»  j'ornicabens  :  Nofi  fitraberis  :  at 
inf.  qu.elt.  69.  col.  70.  c.  Neque  furtum  jacies.   Hieion, 

1.  3.  lu  cp.  ad  Gai.  to.  4.  col.  305.  d.  Non  adulterabis  : 
Non  occides  :  Non  fitraberis.  Augufl:.  qujEll.  71.  in  Exod, 
col.  444.  c.  quasri: ,  Utrmu  mtechiie  nomine  etiam  fruicatio 
teneatur.  Hoc  enim  tjr.ccum  verbum  efl  ,  inquit  ,  qu-o  jam 
Scrip'ura  utititr  pro  Latino.  Mirchos  tamen  Graci  ncnnifi 
adultiros  dicunt.  Gr.  Of  fjLu'^'-vQtic;  Oi  v.>.i-\tit^'  Ov  ^0- 
i'ek'Ce  ?.  Mf.  veto  Alex,  cum  edd.  Aid.  4c  Conipl.  Qv  fo- 
tivQ,i.e,.  Ou'  fta.Xf^C"^-   *-'"   '-^flf'?-  Vide  Deut.  j.  17. 

Tf.  16.  Similiter  hab.  idem  Auguft.  qujeil.  o'S.  in  Le- 
vit.  to.  3.  col.  519.  e.  Iratl.  veto  5.  in  Joh.  to.  3.  pare. 

2.  col.  511.  c.  limpliciter  :  Non  Jaljum  tefiimonium  dices, 
Concinunt  Tertul.  I.  adv.  Jud.  c.  2.  p.  i  ;6.  a.  &  I.  i.  &  4. 
contr.  Marc.  p.  (5ji.  a.  711.  a.  Hieron.  I.  5.  in  ep.  ad 
Gal.  to.  4.  col.  505.  d.  kuiX.  qua:ft.  Vet.  T.  qusft.  7. 
col.  46.  a.  &  Gaud.  Brix.  fer.  10.  col.  p6o.  g.  Lucifer 
vero  pro  S.  Ath,  r  8  3,  c.  ut  fup.  Taljitm  teflimoniuiu  non  dices 
adversits  proximum  tuum.  Itidem  AuCt,  I,  de  promi'I".  coU 
118,  d.  Gr.  Ov  ^^vSc/uar  u'vQ^.^  y.xicf.  Ttr  tct^wmv  ck /U«f'- 
n'p'ccv  -{svJi?.  i.  e.  Non  falsii  tejlaberis  centra  proximum 
tuum  teftimonium  falum.   Vide  Deut.  5.  20, 

1^,17,  Eadem  funt  in  Grseco.  liidem  etiam  alludicAu- 
guft.  let.  8.  to.  J.  col.  4J.  a.  h.  c.  dicens  :  Non  csncupijces 
itxorem  proximi  tni  :  non  coiicupi  -  f  f  ulLim  rem  proxim:  *ui  y 
non  pecus  ,  non  pflffejjionem  ,  non  jubjugmm  i  non  aliquid 
omnino  proximi  tut  concuptjCes.  Vid.  etiam  lei.  9.  n.  13. 
col.  58.  c.  f  8c  Trad.  3.  in  Joh.  to.  3.  part.  2.  col.  ;i  i, 
c.  Apud  Tertul.  1.  2.  contr.  Marc.  p.  5;  i.  a,  &  1,  contr. 
Jud.  c.  2.  p.  I  35.  a.  Alieuum  non  concupijces.  Apud  Hier. 
1.  2.  in  ep.  ad  Eph.  to.  4.  col.  372.  d.  Nun  ady.ttcy.iiis 
uxorem  proximi  tui  :  &  1,  3,  in  ep.  ad  Gal,  col.  joy.  d. 
Noil  defiderabis  alieiia.  Aua.  qujrft.  yet.  T.  quift.  7.  col. 

46.  a.  Non  concupifces  quidqr.tm  prhimi  tui.  Audi.  1.  de 
promilT.  col.  118.  d.  Nvii  conaipilces  uxorem  proximi  tui: 
non  concupifces  ullam  rem  proximi  tui. 

t.  18.  Ad  verbum  e  Grajco.  Ita  rurfum  legit  Auguft. 
I.  2.  de  Trin.  to.  8.  col.  786.  f.  nil!  qiiod  bis  ponii ,  -mcs, 
non  vocem  :  at  in  Gr.  conftanter  ,  yare. . 

If.  19.  £1  dixerunt  ad  Mny  en  :  Ira  capitul.  58,  fupra  , 
reliqua  ex  Auguft.  loco  cit.  quibus  Grjcc.  favet  ad  vetbum, 
li  excipiamr  unum  ,  fi»  ,  "e  >  pro  ncquando.  At  in  Mf». 


E  X  O  D  I.     C: 


446.  .1. 

Auy.l.l.i{eT>:n. 
t.%'.-jZ6.f. 
Ttrliil.  .jdv.  Gntfl. 

Aug.  qiitft.  76,  in 

Fitlg.  frng.    34. 
(tmr.  Fab.  658.*. 

Aug.  Locut.  95, 
».  }.  J47-«- 


176  LIBER 

VeRSIO     ANTIQUA. 

bis ,  &  non  loquatur  ad  nos  Deus ,  nequando 
moriamur. 

zo.  Ht  dicit  eis  Moyfes  :  Conflantes  eftote  : 
propterei  enim  venit  Deus  ad  \os  tencare  \os , 
ut  lit  timor  ejus  in  vobis ,  ne  peccetis. 

zi.  Et  ilabat  omnis  populus  a  longc.  Moyfes 
autem  intravit  in  nebulam  ubi  erat  Deus. 

22.  Et  dixit  Dominus  ad  .Moyfen Ipfi  vi- 

diftis  quod  de  coclo  iocutus  ad  \  os  llm. 

23.  Non  facietis  vobis  deos  argenteos ,  &  deos 
aureos  non  facietis  vobis  ipfis. 

24.  Altare  de  terra  facietis  mihi ,  &  immola- 


).    XX. 

V  U  L  C  A  T  A 


NOVA. 

audiemus :  non  loquatur  nobis  Dominus ,  ne  for- 
te raoriamur. 

zo.  Et  ait  Moyfes  ad  populum  :  Nolite  ti- 
mere  :  ut  enim  probaret  vos  venit  Deus ,  &  ut 
terror  illius  elfet  in  vobis ,  &  non  peccaretis. 

1 1 .  Stetitque  populus  de  longe.  Moyles  au- 
tem acceflit  ad  caliginem  in  qua  erat  Deus. 

ii.  Dixit  praterea  Dominus  ad  Moyfen  : 
Hjbc  dices  filiis  Ifrael :  Vos  vidiftis  quod  de  coe- 
lo  Iocutus  dm  vobis. 

i  3 .  Non  facietis  deos  argenteos ,  nee  deos 
aureos  facietis  vobis. 

4.  Altare  de  terra  facietis  mihi ,  &  offere- 


bitis  luper  illud  holocaufta  &  falutaria  veftra tis  fuper  eo  holocaufta  &  pacitica  veftra. 


Aug.  qujfl.  115. 
f»  Exad.  t.  J,  4j4. 


&:  \eniam  ad  te  ,  &;  benedicam  te. 

25 Vide  Not. 

•-6 ne  pudenda  tua  re\-eles  fuper  illud. 


veftras  &  boves  in  omni  loco  in  quo  memoria 
fuerit  nominis  mei  :  veniam  ad  te  ,  &  benedicam 
tibl. 

I S  •  Quod  fi  altare  lapideum  feceris  mihi ,  non 
ffiditicabis  illud  de  feftis  lapidibus  :  fi  enim  leva- 
veris  cultrum  fuper  eo  ,  polluetur. 

1 6 .  Non  afcendes  per  gradus  ad  altare  meum j 
ne  reveletur  turpitude  tua. 


Dtnl. 
18.  iS. 
Ihb.  iz. 

18. 


Jnf.  17. 
8.  33-  7. 


Dtnl. 
27.  J. 

hf.  8- 
31. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


Alex,  &  Oxon.  nee  non  in  edd.  Aid.  &  Compl.  /dx-rcii 
Apud  Auguft.  vero  qusft.  166.  in  Exod.  col,  472.  b.  Cic 
Ntf«  loquatur  Deiif  ad  nos  ,  ne  moruimur, 

y,  20,  Gr.  Kai  ?£■>:' 0«c:jt7="  fVfZfy  7ap  tv  Trtipa,- 


NotjE    ad    Version  em 

legit  ■■  Offeretis  fupcT  illud  hihcaujla  JJ  facifica  ■Mpra  :  at 
In  Grxco   ,   i  ri  Cm'/v^ix  vfi'^r ,  ut  fup,  fcquuntur  :  Jt.  tx 


vo^z^^  TO  orz^x  ^Sffxsi 


&c.  Et  o^es  . 


^  vitulos  vejiros  in 


f«i  v/iii  Taf=7£vi!5ll  o©;3;  vfl;  tifizi  ,  oVa?  in  liiyixl  0 omni  loco  ,  uhicunqut  annomin.Tjem  nomen  meum  illic  ,  &C, 


"ta  fi!i  kuttfiimli.  Au(5l.  1,  de  XL.  manf.  ap.  Ambr,  to.  2. 
col.  ly.  d.  recle  :  Confidite  ;  cnus^  enim  untandi  -jos  ,  venit 
Deus  ad  -vos  ,  utjit  timor  ejus  in  vobis  ,  ^  non  peccetis. 

ir.  zi.  Similiter  habet  idem  Augufl.  qus.l.  j^.  in  Exod, 
col,  44^.  b.  Mojffis  autem  intr.ivit  in  nebuUm  ,  ubi  erat 
Deus.  In  Or,  E.Vmsi  A;  0  ;a?;  fiaiflUr ,  &c.  uc  in  Lat. 
nifi  excipias  unum ,  yttipK ,  loco  nebulam  ;  quod  proprie 
cdliginem  ,  vel  opacitatem  neris  ,  Cgnificat.  Mf.  Oxon.  cum 
edd.  Aid.  &  Compl.  initio  habet.  E/ri-'xEi  <f\,£  ■sro;  0  jum';  , 
fietit  autem  omnis  populus  ,  ut  Augiift.  lupra. 

T^.  22.  Et  dixit  Dom.  ad  Moyfen  :  Ita  ex  Auguilino  ; 
reliqua  ex  Tettul.  fumpta  funt.  In  Gr«co  fie  :  eIti  JVs 

KvSm    TfS;    MtCVW 'ffil^i  £i'f£K«7£  ,  OTI    ii    TV     t'fO/? 

Tt.  23,  Gr.  Ou  TtomQ^ilt  v}i~i  dvlo'i; ,  Sec.  ut  in  Lat.  al. 
vi/:/  sxuTsT^ ,  ficut  in  fine.  Tertul,  1,  concr.  Gnofl,  p.  825. 
b.  Kon  facietis  vobis  deos  aureos  ^  argenteos  i  non  facietis 
vobis  Jecueidttm  hoc.  Cypr.  1,  3.  Tcflim.  p.  321.  b.  ^on 
fiicietis  vobis  deos  argenteos  neque  aureos.  Jul.  Firm.  1.  de 
eiror.  falf.  relig.  col,  176.  g.  Son  facietis  vobts  deos  arg.  ne- 
qjte  deos  aureos. 

f.  24.  Eadem  prorfos  in  Grico  ,  practer  hoc  ,  ti  o,\c- 
y.nul'I'fioi.lx  vjuii ,  pro  talocaufta.  Mf.  tamen  Alex,  cum 
ed.  Compl,  tollit  dfiuii.  Idem  Fulgent,  fupra  ,  tragm.  9. 


Unde  Auguft.  locuc.  94.  de  Exod.  col.  347.  a.  OuodGrx- 
cus  habet ,  inquit  ,  fVc-ojUiiiij ,  fupernominavero  ,  aut  ad- 
nominavero  ,  ixpreffiiis  dicitur  i  quod  ufitalius  ,  cognomi- 
navero  ,  mnnulli  interpretati  funt  ;  fed  non  habet  necejfa- 
riam  Jignificationem  ,  cognominavero  :  propinquiiis  autem 
dicitur  ,  cognominavero  ,  qu^m  nominavero  ;  nam  ^  hoo 
aliqui  Interpretes  dixerunt.  Turn  addit  :  Clim  ftiperilis phi~ 
rahter  loquerttur  ,  facieds  &  immolabitis  ,  dicit  ,  veniam 
ad  te  ,  t.tnquam  ipji  Ifrael.  Hefych.  1,  i.  in  Levit,  c,  5, 
col.  60.  h.  lie  legit  :  Altare  de  terr.T  facietis  mihi  ,  ^  immo- 
labitis fuper  eo  holocauftomala  ^  p.tcifica  vcftra  ,  oves  vef~ 
tras  ^  boves.  In  omni  loco  in  quo  nominattim  fuertt  nomet» 
meum  ,  veniam  ad  te ,  ^  benedicam  tibi. 

If.  2y,  Hue  redit  quod  legitur  Anecdot.  to.  y.  col.  9.  e. 
A^difca  mibt  altare  de  lapidibus  non  circumci/is  ,  ^  ferrum 
non  imties  in  eis.  In  Gr.  fie  :  '£i/  JVJ  l^uQ.xrifm  ■>.  >Hxt 

cif  i'TTip'.pM'iLx^  sV'oi/T^^,  x^  (i^fj.'.xt'/a.i.  i.  e.  Stn  autem  at- 
tare  de  lapidibus  facias  mihi  ,  non  ttdificabis  eos  Jedos  :  cul- 
trum enim  tuum  injecijh  fuper  eos  ,  ^  tnquinati  junt, 

Tf.  2d.  Gr.  '  O-rrc^^  a.v  yw^  a.-KC/.a.hu-^r,^  ^m  K%,M/^c(^yW  en 
tV  au7f .  N<  reveles  turpitudinem  tuam  fuper  illud  ,  (  al- 
tare. ) 


Aug,  Locut. 
t.  3.  547.  b. 

Ambr.  in  PC, 


CAPUT     XXI. 


Versio    antiqua. 

.  96.  I  •  T?  T  hx  juflificationes  quas  pones  coram 

Jti  iUis. 
ii8.     2.  Si  emeris  puerum  Hebrsum  ,  &  fervierit 
tibi  annis  fex 


V  U  L  G  A  T  A 

3 4.  Vide  Not. 


VUXGATA     NOVA. 
I .  X  T  JEc  funt  judicia  qu*  propones  els. 

i.  Si  emeris  fervura  Hebrsum ,  fex  annis  fer- 
viet  tibi  :  in  feptimo  egredietur  liber  gratis. 

N  OVA. 


3 .  Cum  quali  vefte  in- 
traverit ,  cum  tali  exeat : 
11  habeas  uxorem  ,  &  uxor  egredietur  fimul 

NotjE    ad    Versionem    antiquam 

f.  I,  Auguft,  infra  :  V.oc  ejl  :  Hxfunt  juflifc.uiones  , 


Ka) 


quas  appones  coram  itlts.  or.  i\.ai  Tet'j,a  rx  c\iKxix/ua,x  x 
•Tsxpx^Mn  iiorria*  du'jc^y.  Ad  hxc  Ambrof.  in  Pf.  ug,  ^ol. 
991.  e.  Prxmijfum  ejl ,  inquit  ,  has  juftiii.is  dij'cere  ,  qrcis 
froponit  in  conjpeciu  fliornm  Ifr.i'el.  Item  Hilar,  in  eund. 
Pf.  col.  539.  c.  In  jujlificuionibus  ,  quas  Moyfes  conjhtueie 
pr.tceptus  ejl. 

y,  2,  Auguft,  Locut,  95,  col.  347,  b.  Si  emeris  fervum 
llehxum :  &  quxft.  77,  in  Exod,  col,  445.  c,  Defervo  lie- 
hrxt ,  inquit ,  prxcipiuntur ,  utfex  .wnos  fer:jiat ,  -^  dimit- 


Deut. 
ly,  12. 
Jer.  54. 
14. 


4.  Sin  autem  dominus  dederit  illi  uxorem  ,  &  p&- 
pererit  dlios  &  filias  :  mulier  &  liberi  ejus  erunt  do- 
mini  fui ,  ipfe  vero  e.^ibit  cum  veftitu  fuo. 


tatter  liber  gratis.  Item  apud  Hilar,  In  Pf.  118.  col.  339. 
c.  Quis  ijiejit  coemptus  Hebrxus  ptier  ,jex  tantitm  annis  jer' 

viturus qu£  ilta  fervitus  Jit  ,  qux  feptimt  annt  libertas  ? 

In  Gr.  Eoi  v.Tvicr,  icxIS x  'E^pxTor ,  s^  sth  Aiif^sL/Qei  cor  tm 
As  ip/o'fxu  I'^tt  dT^fySvQs^a:  sMvfiipc;  A'xpsar,  Si  acquijte- 
ris  fervitm  Uebrxum  jfex  annos  ferviet  tibi  :  feptimo  autem 
anno  abibit  liber  gratis. 

■tit.  5.4.  His  alludit  Hilar,  in  Pf  iiS.col.  339.d.d!- 
cens  :  Qus  ilia  mulier  Hebrxi  1  quid  illud  ,  utjine  mul.ere 
tgrediatur  ipje  ? 


11 


VULGATA     NOVA 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXL 

Versio    anttqua. 
5 Dilexi  dominum  meiim  &  uxorem  &  in. 


tivit. 
24.  17. 

Dent. 
19.3. 


f .  Quod  fi  dixeiit  ferras  :  Diligo  dominum 
meum  &  uxorem  ac  libeios  ,  non  egicdiai-  li- 
ber : 

6.  oiTeret  eum  dominus  diis  ,  &  applicabitur 
ad  oftium  &  poftes  ,  perforabitque  aurem  ejus 
fubula  :  &  erit  ei  fervus  in  fa-culum. 

7.  Si  quis  vendiderit  filiam  luam  in  famulam  , 
non  egredietur  ficut  ancilla;  exire  confueverunt. 

S.  Si  difplicueric  oculis  doraini  fui  cui  tradi- 
ta  fuerat  ,  dimittet  earn  :  populo  autem  alieno 
vendendi  non  habebit  poteftatem  ,  fi  fpieverit 
earn. 

9.  Sin  autem  filio  fuo  defponderit  earn  ,  jux- 
ta  morem  filiaruni  faciet  illi. 

I  0.  Quod  fi  alteram  ei  acceperit ,  provide- 
bit  puelLe  nuptias ,  &  veftimenta  ,  &  pretium 
pudicitire  non  negabit. 

1 1.  Si  tria  id  I  non  fecerit ,  egredietur  gra- 
tis abfque  pecunia. 

II.  Qui  perculTerit  hominem  volens  occide- 
re  ,  morte  moriatur. 

li.  Qui  autem  non  eft  infidiatus ,  fed  Deus 
ilium  tradidit  in  manus  ejus  :  conft^tuam  tibi 
locum  in  quern  fugere  debeat. 

V  U  I.  G 

14.  Si  quis  per  induftriam  occiderit  proximum 
fuum ,  &  per  inl'idias  :  ab  altari  raeo  evelles  eum , 
ut  moriatur. 


fantes ,  non  abibo  liber : 


6 peitundet  ei  dominus  miri  ulam  de  fu- 
bula :  &  ferviet  ei  in  iempitemum. 


Amir,  If.  7,  (,  t, 

780.  f. 


■/iig.  J.ocut.  97, 
,  5.  547- f- 


7.  Si  quis  autem  vendiderit  filiam  fuam  famii-   ^«?.yn-ty?.  yz.ia 
lam  ,  non  abibit  ita  ut  recedunt  ancilk-e.  fj;»''. '.  5. 446.  J, 

8.  Quod  li  non  placuerit  domino  fuo  qunm 
non  adnominavit  earn  ,  remunerabit  earn  :  genti 
autem  exterx  non  eft  dominus  vendcre  illam  , 
quoniam  fprevit  in  ea. 

9.  Quod  li  filio  adnominaverit  cam ,  fecun- 
dum  juftificationem  filiarum  faciet  ei. 

10.  Quod  Ci  aliam  accipiet  ei ,  qrx  epos  funt, 
&  veftem ,  &.  converfationcm  ejus  non  hraudabit. 

1 1 .  Si  autem  tria  hxc  non  fecerit  ei ,  exibit 
gratis  fine  pretio. 

1 2.  Si  quis  percuffevit  aliquem  &  morruus  fue-     Wf»»  ^u.tp.  79. 
rit,  morte  moriatur.  447.^.44?.... 

15.  Qui  autem  nolens,  kd  Deus  tradidit  in     iriem Lmnt.  $2. 
manus  ejus  :  dabo  tibi  lo«.Lim  in  quem  fugiat  ibi  547'  ''• 
qui  occiderit. 

ATA        NOVA. 

1 5 .  Qui  perculTerit  patrem  fuum  aut  matrem  , 
morte  moriatur. 


l.tvit. 
20. 9. 

20.  20. 
Mutth. 

1S.4- 

Marci , 
7.  10. 


VulGATA     NOVA. 

1 6.  Qui  furatus  fuerit  hominem  ,  &  vendi- 
derit eum  ,  conviftus  noxs  ,  morte  moriatur. 

17.  Qui  maledixerit  patri  fuo,  vel   matri, 
morte  moriatur. 

V  u  L  G 


Versio    antiqua. 

1 6.  Vide  /up.  Capitula  43 .  4.4..  45. 

17.  Qui  maledixerit  patri  vel  matri,  morte   Amh.ininc.ii. 
morietur.  j^  (.1.1490.'!. 


ATA        NOVA. 

18.  Si  rlxati  fiierint  viri ,  &  perculTerit  alter  proximum  fuum  lapide  vel  pugno ,  &  ille  mortuus  non 
NoT:E    AD    Version  EM    antiqua  m. 

Ira  in  Grxco  ,  practer  unum  citn'f.^y^'j}  abeo  ,  pro 


\ 


nhibo. 

^.  6.  Grace 

K,  i^VMvcu  a.v7^  f/5  TOf  ct'u-'.ct.  Unde  Ambrof.  ep,  7,  ro.  1. 
col.  780.  f.  HuJc  ergj  ad  linzert  '^  ojlium  junm  domiuus 
Junt  aiircm  pertnndn  ,  ut  mentttieytt  jermotus  jn:  ,  qno  jer- 
vitntem  el-^it.  L. em  Hilar,  in  Pi.  i  18.  cuL  559.  c.  O'jd 
fit  aurif  Ji'y.imen  ex  \ubulci  ^Ji  liber  cfje  nolit  ?  HuJc  aucem 
dictioni  ,  in  fempite;  num  ,  addit  Auguft.  fupra  :  vel  ,  in 
SEternum  ,  quod  Greens  habet  ,  inquic  ,  ; '?  I'jv  ai'uj.ct.  Ecce 
qttemadmoditm  Scnptura  mrilti<  hcis  dicit  Jccttndiitii  hoc  z/er- 
bfim  Grxcttm  ,  fempiternum  ,  fel  aterntan  ;  Sc  poll  pauca  : 
Jfitelltgitnr  «tetnum  diditm  ,  cnjits  temporis  finis  non  efl. 
f.  7.  Optime  e  Graeco  :  addic  Auguft,  infra  :  Objcnrif- 


nec  uxorem  facienda.  Dixit  autem  Grxce  ,  m?/ thcei'  ,  quod  nos 
diximii^ ,  iprevit. 

Tt.  9.  Gr.  hxy  <^e  ro>  oica  )ict^:o/nij7^ofyQM7oc.i  ccuhr  ,  &c« 
lit  in  Lac.  Auguft.  ibid.  coL  447.  c.  Hie  jam  apparere  ifi- 
ciptt  ,  inquic  >  quer.uidmodttm  jnpra  dixerit :  qu;\ni  non  ad- 
nominavit: tjjiii  quidejl  altud :  li  iilio  adnominaverit  earn; 
m/t  filio  conjunxerit  earn  uxorem  ?  Quandoquidem  dicit  :  le-« 
cundum  juil:ificat.  filiarum  faciet  ei  ,  id  cj} ,  ut  Jic  tradat 
tauqttam  filiam  ,  dutem  jcilicet  apponens  et, 

f.  10.  Gr.  'Ejc/  /vj  a,\Mv  fiap.»  'xv  Oi  ,  ra  A=:i',a,  *.  , 
&c.  ut  in  Lar.  Auguft.  ibid,  conflantcr  :  Qnod  fi  aliam  acci^ 
piet  ei  ,  id  efl  ,  inquit ,  non  jjlam  deputaveiit  uxorem  filiif 
jtto  y  fid  ei  aliam  acapiat ;  deinde  ;  qn.z  opus  jttm  ,  '^t.  ti 
efl  ,  dabit  ei  Jimtli  lege  iju.i  competnnt  ,  qHontam  non  man- 
Jit  uxor  filio  ejus  ,  quemadmodum  et  daret  ^Ji  earn  Jihi  nort 


Jimnm  iflum  locum  tJiH/itat,%  verba^  lacutionefqtte  fecerttnt adnomwapt  ,  ^  tamen  concumbendo  biimUiaffct.    O^.id  au 

in  ipfo  qtijqrte  Gr^sco  elvqitio  mrtlitim  obfcurum  efl tamen 

quid  vidcatur  ,  ut  potero  aperiam  :  Si  quis  autem  vendide- 
rit filiam  fuam  famulam  ;  id  efl  ,  ut  Jit  famnla  ,  qnam  c/- 
x/tv.  Gntr;  "jocixnt  :  non  abibit  ita  ut  recedunt  ancillje  : 
intelligenduin  efl  :  Non  fie  recedet  qttomodo  recedunt  ancillx 
Hebrx.t  pofl  (ex  annos. 

'J?'.  8.  Gr.  'Ea;-  fxn  efV/J^rn^J)  tw  y.vp'c>>  du»i; ,  iV  dor^ 
xa^a>i5>s7vi(2a7o  ,  a.7rc>^u^ pojQsi  «wth/  ,  &c.  ut  in  Lat.  At  in 
Mf.  Alex,  iegitur  ,  mV  oO  i(.aBco/izho-/iiQcclQ  av7w.  In  edit. 
Aid.  hV  cv  x.(do}/^o>oy:iQa,'/o  «t/Tn'?.  In  CompL  hV  d.v'^ot;  xa- 
^u)fio?o'/»caio  x'^Tw'  ai.  vtv  a^TW  Ko.^ct'/n'.^ofmK'J^.  Addit  Au- 
gufl,  ibid.  Q^am  non  adnominavit  earn  ^  id  efl  ,  inquit  , 
non  earn  Jccit  uxorem  :  &  infra  :  Hoc  autem  qttod  diximits  : 
remunerabit  eam  .•  qmdam  hnerpretes  dixerunt :  redimec 
eam.  Ottodji  inGr^uo  didum  ejjtt  ^  d.7rohu'/f''J;Q£Ta: ,  Jcrip- 
tum  ejjlt  ^Jicnt  fcriptum  efl  :  &  ipfe  redimet  Iliael  :  nam  ^ 
«T9yM/7pi.'(^'eT«i  J  firiptiem  efl.  In  hoc  autem  loco  ,  a-Trc^t'/pa- 
Qe: ,  Iegitur  ,  ubi  intelhgnur  quod  accipit  magis  aliquid 
quam  pro  ca  datur  ,  ttt  redimatur  :  &  poft  pauca  :  Genu 

autem  exterx qma  fprevit  tn  ea  ;  id  efl  ,  inquit ,  non  quia 

fpi-evit  in  ca  ,  ideo  dominus  efl  vendcre  illam  ^  id  efl  ,  in  tan- 
turn  ei  dominabitur  ,  ut  etiam  exterx  genti  eam  lictte  vendat. 
Hoc  efl  autem  ,  fprevit  in  ea  ,  quod  efl,  fprevit  eam.  Sprevit 
e.vn  autem  ,  hoc  eft  ,  humiliavit  cam^^  id  efl  ,  comt^ibcndo  , 

Tom,  /, 


tern  nos  diximus  :  converlatiunem  non  fraudabic  :  Grxctts 
habet  ,  ofjiMcty  ,  id  efl  ,  locutijnem  ,  quo  nomine  intelligitur 
Scriptura  honefli'its  appcllare  concitbttum. 

■)?■,  II.  Ad  verbum  e  Gneco  ,  excepto  uno  ,  oip'/vdv, 
a^gento  ,  pro  pretio.  Totum  atttem  hoc  intelligitui  ,  inquic 
Aug.  ibid,  fi  eam  :pfe  concnbitu  non  htttmliavnit  ,  neque 
filio  fuo  conjunxerit  »  neque  alii  a  flio  fuo  diuit  ,  iflam  r/V- 
cerit  :  abibit  gratis  ^  id  efl  ^  jujjicict  ei  non  tener:  :u  Jervitu^ 
te  :  abibit  enim  nihil  accipiens  ,  &c. 

t.  12.  Gr.  'Ew'  Af  xa^K^»  t.;  nvx.  Sec.  ut  in  Lat.  al. 
dee/l,  (Tl/.  Hieron.  I.  i.  contr.  Pelag.  to.  4.  col. 505.  b.  le- 
git :  Si  percttjjerit  alujuis  quempiam  ,  ^  mortuus  fuerit  ^ 
tnorte  moriatur. 

t.  15.  Hieron.  1,  i.  contr.  Pelag.  to,  4,  col.  505.  b. 
Sin  autem  non  volens  ,  fed  Deus  tradidit  eum  in  manibus 
ejus  ,  dabo  tibi  locum  ad  quem  conjugiat  qui  Occident.   Gr- 

'O    J I   h'xU'^y,  ar.\a  0   Qeo;  -racs/oj/.e/   f,"   r::^ Aa'(^w 

coi  To-TTcy  !r'  (pivi/icn  ^/.u  0  ipoi'n'Qct;.  Ambrof.  I.  i.  de  Cam  » 
c.  4.  col.  215.  b.  Ncc  ;■)■  qnidem  ,  inquit  ,  qui  invitus  alt- 
quod  fecerit  homictdium  ,  extra  tmtuflerium  efl  :  ft  qindem 
lex  ait  de  eo  ,  Qnia  Deus  dedit  eum  in  manus  ejus.  Vid. 
eciam  Ausjufl.  ubi  iup. 

t.  17.  "idem  Ambrof.  in  Luc.  8.  col.  1^91.  d.  Qui  no» 
honoraverit  patrem  ant  matrem  ,  morte  moriatur,  Grsc,  ye- 


■78 


Aug.  tecut.  99.  f, 


LIBER     EXODI. 

V  U  L  G  A  T  A 
fuerit ,  fed  jacuerit  in  leftulo  : 

19.  li  furrexerit ,  &  ambulaverit  foris  fuper  ba- 
culum  fuum  ,  innocens  erit  qui  percuflerit ,  ita  ta- 

VeRSIO     ANTIQUA. 

20.  Si  qiiis  percuflerit  fervura  fuum  ,  aut  an^ 
ciliam  fuam  in  virga 


Cap.    XXI. 


NOVA. 

men  ut  operas  ejus  ,  &  impenfas  m  medicos  relU- 
tuat. 


VuLGATA     NOVA. 

10.  Qui  percuflerit  fervum  fuum  ,  vel  ancll- 
1am  virga  ,  &  mortui  fuerint  in  manibus  ejus  , 
criminis  reus  erit. 

21.  Sin  autem  uno  die  vel  duobus  fupervi- 
xerit ,  non  fubjacebit  pcena  ,  quia  pecunia  il- 
lius  eft. 

zi.   Si  rixati  fuerint  viri ,  &  percuflerit  quis 


mulierem  prignantem  ,  &  abortivum  quidem  fe- 


Aiiti.  qi«tH.  80.  in     2.1.  Si  autem  litigabunt  duo  viri ,  &  percuffe 
EA,w.448ic«,      rint  mulierem  in  utero  liabentem  ,&  exierit  in. 

fins  ejus  nondum  formatUS  :  detnmentum  patie-  cerit ,  fed  ipfa  vixerit  ;  fubjacebit  damno  quan- 
mr ,  quantum indixerit  \ir  mulieris ,  6c  dabit  cum  tum  maritus  muUeris  expetierit ,  &  aibitri  judi- 
pollulaiione.  _  _  caverint. 

25.  Si  autem  formatum  fuerit ,  dabit  animam        13.  Sin  autem  mors  ejus  fijerit  fubfecuta," 
pro  anima , 

i4.  oculum  pro  oculo ,   dentem  pro  dente , 
manum  pro  manu  ,  pedem  pro  pede  , 


vulnus 


redder  animam  pro  anima  , 

14.  oculum  pro  oculo,  dentem  pro  dente, 
manum  pro  manu  ,  pedem  pro  pede , 

2.5.  aduftionem  pro  aduftione ,  vulnus  pro 
vulnere  ,  livorem  pro  livore, 

NOVA. 


25.  combultionem  pro  ccmbuftione 
pro  vulnere ,  livorem  pro  livore. 

V  U   I  G  A  T  A 

x6.  Si  percun"erit  quif-         zG 2.J.  Fide  Not.     pro  oculo  quem  erult, 

piam  oculum  fervi  fui  aut  17-   Dentem  quoque  fi  excufl'erit  fervo  vel  ancil- 

ancilla;  ,  &  lufcos  eos  fecerit ,   dimittet  eos  liberos     Ix  fus ,  fimdicer  dimittet  eos  liberos. 

VerSIO     ANTIQUA.  VuiGATANOVA. 

'./l«^.7«*y!.8i.M     28.  Si  autem  cornu  percuflerit  taurus  virum        i8.  Si  bos  cornu  percuflerit  virum  aut  mu- 
fxid.t.  J.-j-f?.".   aut  mulierem  ,  &:  mortUUS  fuerit  ,  lapidibus  la-     lierem,  &  mortui  fuerint ,   lapidibus  obruetur: 


Levit, 

14. 20. 

Deut. 

19. 21, 

Matti, 

5.58. 


Aug.lcciit,  10 1 

f.  i-  347-  «• 


pidabirur  taurus  :  &  non  manducabuntur  carnes 
ejus ,  dominus  autem  tauri  innocens  erit. 

29.  Si  autem  taurus  cornupeta  erat  ante  hef- 
ternam  &  nudiuHertianam 


Atig.  tfc'tt.  loi. 
I.  3.  347.  f. 

UiJ.   Lccut.    103. 


V  U  1  G  A  T  A 

}o.  Quod  fi  pretium  fuerit  ei  impofitum  ,  dabit 
pro  anima  fua  quidquid  fvierit  poflulatus. 

5 1 .  Filium  quoque  &  filiam  fi  cornu  percuflerit , 
Cmili  fententis  fubjacebit. 

VeRSIO     ANTIQUA. 

35.  Si  quis  autem  aperuerit  lacum,  aut  exci- 
derit  lacum ,  &  non  operuerit  eum ,  &  ceciderit 
illuc  vitulus  aut  alinus , 

34.  dominus  laci  redder quod  autem  mor- 

tuum  fuerit ,  ipfi  erit. 
Aiig.qttxji.Zi.ift      3  5-  Si  autem  cornu  percuflerit  alictijus  taurus 
ixid.  t.  3.  449.  c.  taurum  proximi ,  &  mortuus  Rierit :  vendent  tau- 
rum  vivum ,  &  partientiu-  pretium  ejus  ,  &  tau- 

N  o  T  jE    ad    Versionem 

ro  ut  fup.  'O  x«;tc^o7w  -iralifa  »7?.  3  /mlsf»  dv'iS ,  ts- 

■^.  20.  Gr.    'iciv  J\./  TI5  iiix1xi,ri ,  &c.  ut  in  Lat. 

■jf*.  22.  Lucif,  Cal.  I.  2.  pro  S.  Aihan.  co!.  202.  c.  Si 
rixaverint  duo  ,  ^  peritiffi-riut  multerem  in  titero  habemem  , 
^  aboTtiverit  non  dejorin.itum  ,  detrimemitm  patietur  '-,  qnod- 
cun.qtte  ixjiimaverit  -vir  7nttl:tris ,  dabit  cnm  digmt.itE.  Au(!Jl. 
qusll.Vei.T.  quaeft.  23.  col.  jo.c.  hung  &  feq.  verficiilum 
ita  conjungit  :  Si  quis  percrtfferit  mulierem  in  utero  haben- 
um  1  t^  abortiverit  :  Ji  formatum  fuerit  ,  det  ansm.-tm  pro 
anima  ;Ji  autem  informatnm  Juertt ,  muUletitr  pecunia.  Or 


&  non  comedentur  carnes  ejus  ,   dominus  quoque 
bovis  innocens  erit. 

29.  Quud  ii  bos  cornupeta  fuerit  ab  heri  & 
nudiuftertius ,  &  conteftati  funt  dominuni  ejus , 
nee  recluferit  eum  ,  occideritque  virum  aut  mu- 
lierem :  &  bos  lapidibus  obruetur  ,  &  dominuni 
ejus  Occident. 

nova. 


5  2.  Si  fervum  ,  ancillamque  Invaferlt ,  triginta  fi- 
clos  argenti  domino  dabit ,  bos  vero  lapidibus  op- 
primetur. 


'Ece/  cJVs  ^iy^-ji/ixt  Avo  ei/S^si  ,  ^  ^«/«^iJCi  '•juvxiicec  sy  7«?- 
7p(    iX^C^'^  >    ^   f^/>6fl  T»  -TTotiJ  tor  «u/h;  ^h   s^sixc^ic^rc:;'  , 

E-TTliJl/KJOV  ^VfiluivQslxr  XX^:i'l  X'  fV.^OXfl  0  «.vip  TH?  -/UlXiX^i  , 

S\,'JQsi  (  Mf.  Alex,  cum  edd.  Aid.  &  Compl.  j,  AvQu) 
HiTx  x^iaiixl'.^.  Aug.  infta  ,  col.  448.  g.  449.  a.  Quod 
autem  dixit  :  &  dabiccum  poftulatiune  ,  quod  m.tritus  mu- 
lieris informi  exdufo  dandum  confistnerit  ,  non  eft  in  promptu 
inteH:gere  ;  aijoifix  qnippe ,  quod  Crtccus  habet ,  pliiribus 
modi!  inteiUgitur  ,  fj  toltrabitiln  ,  cum  poftulatione  ,  dn- 
utm  eft  ,  quamji  aliud  diceretttr  ,  &c. 
S*.  23,  Lucif.  Cal.  1.  2.  pro  S.  Atlian,  col.  loz,  c.  Si 


Vuigata    nova. 

3  ? .  Si  quis  aperuerit  cifternam  ,  &  foderit ,' 
&  non  operuerit  earn  ,  cecideritque  bos  aut  afi- 
nus  in  earn , 

34.  reddet  dominus  citterns  pretium  jumen- 
torum  :  quod  autem  mortuum  eft ,  iplius  erit. 

3  5 .  Si  bos  alienus  bovem  alterius  vulnerave- 
rit ,  &  illc  mortuus  fuerit  :  vendent  bovem  vi- 
vum ,  &  divident  pretium ,  cadaver  autem  mor- 

A  N  T  I  QU  A  M. 

autem  deform-ttum  fuerit ,  dabit ,  Sec.  utfup.  Au£l.  quxrt. 
Vet.  T.  fup.  5?  formatum  fuerit ,  det  antm.tm  pro  animam 
Gr.  'i.xv  Ai  9t,siy.in6f.i6yiv  »  ,  AaiQsi ,  &c.  ui  fup. 

if-.  24.  Eadem  referc  Lucif.  Cal.  1.  2.  pro  S.  Arh.  col, 
202.C.  Eadem  quoque Tertul.  1.  2.  &  4.  contra  Marc.  p. 
6ji.  a.  710.  a.  ufquead  vocem  >«rt»«»i.  Ita  quoque  in  Gr, 
ad  verbum. 

■f.  2J.  Lucif.  Cal.  ubi  fupra  :  Combuftum  pro  combr.fto  , 
vulnus  pro  vulnere  ,  livorem  pro  livore.  Similiter  habet  Ter- 
tul. 1.  2.  contra  Marc. p.  6ji. a.  Livorem  pro  livore,  Grsc, 
K«7cuafjWa  o/tJ  v.x}x/.xo^xt(.z,  &c.  utinLat. 

If  if.  26.  27.  Auil.  op.  imp.  in  Matth.  hom.  11.  col. 
64.  e.  Si  percujferis  fervitm  tnttm  ^  ^  fregeris  illi  dentem  > 
dimitte  eum liberum,  Grsec.  'Eac  As  Ti?  cja/ai^»!  to»- opta?>- 

jUoV '£a^  As  TO/   ottovTX    TSf  o/xeTt ,  w  Tor iitxoi[»g 

f  A£t'3-;'f !;;  s^aTos-EAfT  aulii  ,  &c. 

If.  28.  Grj:c.  'Eif  cA.£  xsea/icn  ixu^i,  &c.  utinLar. 
Au^uftinus  quoquelocut.roo.de  Exod.  col.  347.  d.  habet : 
Lapidibus  lapidabitur  taurus. 

if.  29.  Gs.^Exr  Al  ii  Txuot)t;v,z^li5nc;  «  ,  &c. UtinLar. 

if.  33 3^.  Eadem  prorfus  in  Gracco  ,   niii  excipias 

vocero  pretium  ,  pro  qua  dfntiatr ,  argemum. 


I 


I 


S.  S.es. 


Aug.  q. 
8j.    in 
Jix.  I.   3 
449-  '• 


Levii, 
19.4. 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXII. 


179 


VUICATA     NOVA. 

tui  inter  fe  difpertient. 

56.  Sin  autem  Iciebat  quod  bos  cornupeta 
efTet  ab  heri  &  nudiuftertius ,  &  non  cuftodi- 
vic  eum  dominus  liius  :  reddet  bovetn  pro  bo- 
ve ,  &  cadaver  integrum  accipiet. 


Versio    antiqua. 
rum ,  qui  mormus  fucrit ,  difperticntur. 


CAPUT     XXII. 


VULGATA     NOVA. 


I.  ^  I  quis  furatus  fuerit  bovem  ,  aut  ovem  , 


s 


&  occiderit  vel  vendiderit  :  quinque  bo- 
ves  pro  uno  bove  reftituet ,  &  quatuor  oves  pro 
una  ove. 

1.  Si  efFringens  fur  domum  five  futfodiens 
fuerit  inventus ,  &  accepto  vu'.nere  mortuus  fue- 
rit :  percufTor  non  erit  reus  fanguinis. 

3 .  Quod  fi  orto  fole  hoc  fecerit ,  homicidium 
perpetravit  ,  &  ipfe  morietur.  Si  non  habuerit 
quod  pro  furto  reddat ,  ipfe  venundabitur. 

4.  Si  inventum  fuerit  apud  eum  quod  fura- 
tus eft ,  vivens ,  five  bos ,  five  afinus ,  live  ovis : 
duplum  reftituet. 

5 .  Si  lajferit  quifpiam  agrum  vel  vineam  ,  & 
dimiferit  jumentum  luum  ut  depafcatur  aliena  : 
quidquid  optimum  habuerit  in  agro  fuo  ,  vel  in 
vinea ,  pro  danini  xftimatione  reftituet. 

V  U  L  G  A  T  A 


Versio    antiqua. 
I  quis  fiiratus  fuerit  vitulum,  aiftovem. 


Auf.  ptafi.  10.  irt 


2.  S\  autem  perfodiens  inventus  fuerit  ftir ,  &  Uem  qnxfi.  24.  in 
percuflus  mortuus  fuerit  :  non  eft  illi  homici-  f *«/, »,  5.  \^.  d. 
dium. 

5.  Si  autem  orietur  fol  fuper  eum,  reus  eft, 
pro  morte  morietur 

4, Vide  Not. 


V  Si  autem  depa\'erit  quis  agrum  aut  \ineam ,    Aug.  r,„„.  ,04. 
&admileritpecusfuumdepalcere  agrum  alium ».  5.  547.7. 


6.  Si  egreflus  ignis  invenerit  fpinas ,  &  compre- 
henderit  acervos  frugum  ,  five  ftantes  fegetes  in  agris, 
reddet  damnum  qui  ignem  fuccenderit. 

7.  Si  quis  commendaverit  amico  pecuniam  ,  aut 
vas  in  cuftodiam  ,  &  ab  eo  ,  qui  lufceperat ,  furto 
ablata  fuerint  :  fi  invenitur  fur  ,  dupluiii  reddet  ; 

8.  fi  latet  fiir ,  dominus  domus  applicabitur  ad 
deos ,  &  jurabit  quod  non  extenderit  manum  in  rem 
proximi  fui , 

Versio  antiqua.  Vulgata  nova. 


NOVA. 

1 1,  jusjurandum  erit  in  medio  ,  quod  non  exten- 
derit manum  ad  rem  proxuiii  fui  :  fufcipietque  do- 
minus )uramentuiii  ,  &  iile  reddere  non  cogetur. 

II.  Quod  {\  fiirto  ablatum  filer  it ,  reftituet  dam- 
num do.nino. 

I ; .  Si  comeftum  4  beftia  ,  deferat  ad  eum  quod 
occifum  eft ,  &  non  reftituet. 

14.  Qui  k  proximo  fuo  quidquam  horum  mutai 
poftulaverit ,  &  debiHtatum  aut  mortuum  fuerit  do- 
mino non  prjjfente  ,  reddere  compelletur. 

Quod  li  inipr;Ei'entiarum  dominus  fuerit ,  non 


.  3I-J9. 


M 
9.....  qui  convidus  9.    ad  perpetrandam     reftituet ,  maxime  fi  condudum  venerat  pro  merce- 

fiierit  per  deum,   ref-    fraudem  ,  tam  in  bove,     de  operis  lui. 


tituet  duplo quJm  in  afino  ,  &  ove  ac 

vellimento  ,  &  quidquid 
damnum  inferre  poteft  :  ad  deos  utriufque  caufa  per- 
veniet :  &  fi  illi  judicaverint ,  duplum  reftituet  proxi- 
mo fuo. 

10.  Si  quis  commendaverit  proximo  fuo  afinum, 
bovem  ,  ovem  ,  &  omne  jumentum  ,  ad  cuftodiam  , 
&  mortuum  fuerit ,  aut  debilitatum ,  vel  captum  ab 
hoftibus  ,  nullufque  hoc  viderit : 

Vulgata    nova. 

20.  Qui  immolat  diis ,  occidetur ,  prster-  50. 

quam  Domino  foli.  foli. 

J  I.  Advenam  non  contriftabis ,  neque  affli-        21.  Advenam  non  vexabitis  ,  nec  tribulabitis 
N  o  T  jE    ad    Versionem    antiquam. 


16.  Si  feduxerit  quis  virginem  necdum  defponfa- 
tam  ,  dormieritque  cum  ea  :  dotabit  earn ,  &  habe- 
bit  eam  uxorem. 

I  7.  Si  pater  virginis  dare  noluerit ,  redde:  pecu- 
niam juxta  modum  dotis ,  quam  virgines  accipere 
confueverunt. 

18.  Maleficos  non  patieris  vivere. 

1 9.  Qui  coierit  cum  jumento ,  morte  moriatur. 


Dint,  22,  it. 


Versio    antiqua. 
Sacrificans  diis  eradicabitur ,  nifi  Domino 


■f.  I.  Iti  verfus  integer  in  Gra:co:'Ew  J\.f  t;5  o/4>i 
jUo%o''  V  -sBPo^c./o/ ,  Kj  i<paXn  H  «TO J  caiai >  is^y%  ^^^cC,  d-Tro- 
T:'«ii  d/Ti  n  fi'-'%,i  .  ip  -liosci^cc  lapcCaHv  <vn  -rS  ■tt^Co.  a, 
quae  omnia  ita  exprimit  Augufl.  locu  cic.  Ouomodo  in  Exo- 
an  dtcitur  :  St  quis  furatus  fuerit  vitulum  aut  cz'em  ;  refii- 
tiiere  dehere  quiiique  vttulos  vet  quatuor  oves  ,  Ji  occiderit  aut 
vendiderit  ?  &  quifl.  85.  in  Exod.  col.  449.  c.  Oux  jujltfi- 
(atio  cji ,  inquic  ,  ut  pro  vititlo  uno  qitmqtte  reddantitr  ,  pro 
ove  autem  quatuor  ? 

V.  2.  Gr.ec.  'Etiv  Ai  of  tw  S^iof-uyficcn  eu^e^7i  c,  &c. 
ut  in  Lat.  exccpta  voce  ult.  ■poVo; ,  csdes ,  loco  homicidium, 

Tf.  J.  Grace.  'Eii  Ai  imnifn,  &c.  ut  in  Lat.  niii  ex- 
cipia^  ultimum  ,  dvi ef,t3:i^(x.nna.i ,  victim  morietur  >  loco 
pro  matte  morietur  :  editt.  Auguft.  ^  morte  morietur. 

t-  4.  Hue  redit  quod  ait  Augull.  quxft.  10.  in  Num. 
col.  J  5  I.e.  Si  autem  quod  atjlulerit  ,  Jalviim  apud  eum  re- 
periiur  t  duplum  ejfe  reflituendum.   Gl'jcc.  'iitii'  Ae,.  ..  evpe- 

^^  u  m  X''f'   ''"'^  TO  tLMfifin Ar.vM  Mti  iiroVQii. 

Tom.  I. 


t. 


&c. 


J.  Ita  in  Gra:co. 

9.  Grxc.  K«\  0  ixii;  Jlii  n  QsS',  i-rnlou  Aim^v  , 


Cypr.  ip,  JJ.  8y. 
h. 

Auil.   I.  de  Z'iti 
cbrtfl.    apud    Atig, 

t,6,  187.  </. 


*•.  20.  SiciterumCypr.ep.  64.  p.  iii.  a.  *  1.  de  lapf. 
p.  i8j.  c.  «cepift.  ad  Demetr.  p.  izi.b.  &ad  Fortun.  p. 
i(J4.  b.  lie  etiam  Auguft.  1.  10.  de  civic.  Dei ,  c.  7.  to.  7. 
col.  244.  b.&  Fulgent,  fiagm.  9.  &  ij.  contra  Fabian,  p. 
J89.  595. at  I.  pro  fidecath.  p.  556.  legit :  S.icrificaiis  dm 
aliis  abfque  me  ,  eradicatitur.  Jul.  Firm.  I.  de  eno.  prof, 
rclig.  col.  179.3.  Sacrijicans  dtis  er.tdicahitur  ,  prater  Vo^ 
mtnojoli.  Similiter  habet  Auct.  I.  de  Aleator.  ap.  Cypr.  p. 
494.  praeter  hoc  ,  niji  Deo  foli.  Auguft.  I.  19.  deci\  it.  Dei, 
c.ij.  col.  ySfi.f.  Kt/i Domino  tautimi.  Gia!c.  'O  Cij^.Vmk 
.9-5ci;  ,  iot^aTOi  e^oAe.^f  fi.^H(^s7a/ ,  -z^v^  Kip.ca  fiivta.  In  Mf, 
Alex,  ac  editt.  Aid.  &Compl.  deeft  Sma'/a. 

'^^.  21.  Gra;c.  K«(  .sj^^^if^f^ci'  tv  y.txxuQ=Ts  ,  fVs  ^t? 
6m'4h7£  cluTor  (  Ml.  Alex.  01  t;  juCi  .9->.i(st«;  ,)  ,;x£  -yip 
m^'^nf.v'in  «■  711  AiyuTtlu,  omictitur autem  {J  vos, 

Zij 


eiim  • 

Crpr.  I. 
318.  i. 

}.  Teflim 

g>'P" 
bids. 

iSo  LIBER     EXODI. 

Versio    antiqua. 
fuiftis  etenim  &  vos  adveni  in  terra  JE- 

Omnem  \iduam  &  orphanum  non  \ exa- 

~;.  Si  autem  vexaveriris  eos ,  &  vociferantes 
exclama\erint  ad  me ,  exaudiam  exclamadones 
eoium : 

24.  &  irafcar  animo  in  vobis ,  &  peiimam 
vos  gladio  ,  &  erunt  conjuges  veftra:  \idux  ,  & 
filii  veftri  orphani. 

2^.  Quod  (1  pecuniam  foeneraveris  pupillo  , 
T4. (S06.  J.f.  607.  orphano  ,  pauperi  apud  te,  non  lufFocabis  eum , 
non  impones  illi  iifurim. 

26.  Quod  li  pignus  acceperis  veftimentnm  pro- 
pinqiii  mi ,  anteTolis  occafum  reftitues  illud. 

2j.  Eft  enim  hoc  coopertonum  ejus ,  tanrum 
hoc  veftimentum  nirpitudinis  ejus ,  in  quo  dor- 
miet :  quod  fi  itaque  proclamaverit  ad  me ,  exau- 
diam eum ,  quia  milei'icors  lum. 
Aug.  qaxji.  %6.  in     ^8.  Deos  non  maledices ,  &  principem  popu- 
£av</.  1. 5.449.?.   11  mi  non  maledices. 

Amhr.  I.  1.  Je      29.  Inlda  arcx  tux  &:  laciis  tui  non  novifllraa 
dm ,  t.  I.  c.  I.  fades  :  primiuva  filiorum  cuorum  dabis  milii. 
106./: 


Amhr.  tie  Tcb. 
4.(! 
.Ir. 


46. 


Maxim,  Taurin, 


a  beftia  captiun  ne  tedgeiius. 


Cap.    XXII. 

V  U  L  G  A  T  A     NOVA. 
ges  etim  :  advena;  enim  &  ipfi  fuiftis   In  terra 

^gypti. 

zi.  Vidux  &  pupillo  non  nocebitis. 

15.  Si  Isferitis  eos ,  vociferabuntur  ad  me , 
&  ego  audiam  clamorem  eorum  : 

24.  &  indignabitur  furor  meus ,  percutiam- 
que  vos  gladio  ,  &  erunt  u.xores  vellr^e  vidua; , 
&  tilii  veftri  pupilli. 

i  5 .  Si  pecuniam  mutuam  dederis  populo  meo 
pauperi  qui  habitat  tecum  ,  non  urgebis  eum  qua- 
il exaftor ,  nee  ufuris  opprimes. 

i6.  Si  pignus  a  proximo  tuo  acceperis  vefti- 
mentum  ,  ante  folis  occafum  reddes  ei. 

i  7.  Ipfum  enim  eft  I'olum  ,  quo  operitur  ,  Ln- 
dumentum  carnis  ejus  ,  nee  habet  aliud  in  quo 
dormiat  :  fi  clamaverit  ad  me  ,  exaudiam  eum , 
quia  mifericors  fum. 

18.  Dlis  non  detrahes  ,  &  principi  populi  tui 
non  maledices. 

19.  Decimas  tuas  &  primitias  tuas  non  tar- 
dabis  reddere  :  primogenitum  tiliomra  tuorum 
dabis  mihi. 

30.  De  bobus  quoque  ,  &  ovibus  fimiliter 
facies  :  feptem  diebus  lit  cum  matre  fua  ,  die 
odava  reddes  ilium  mihi. 

3 1.  Viri  fanfti  eritis  mihi  :  carnem  ,  qus  a 
beftiis  foerit  prsguftata  ,  non  comedetis ,    fed 


Zaib.  y, 
10. 


Detit, 
14-13. 


Aa.zy. 


S„p.ii, 

1.    12. 

i"/-  54- 
19- 

Eiech. 
44.  ;o. 

Lez:it, 
ZZ.8. 


No  T  ^     AD 


projicietis  canibus. 
Versionem    antiquam. 


t.  11.  Ad  verbum  e  Grsco.  Auft.  1.  de  vie.  chr.apud 
Auguft.  to.  6.  col.  18 J.  g.  Viduam  ^  orfhanos  non  ve- 
x.tbiizs. 

t.  2;.  Aucl.  l.de  vitachr.ubifup.  Quid /i ■vexaviritis 
Its  ,  (£  VKiferantes  dimit'jirint  ad  me ,  ex.Midi.tm  vocifera- 
ironem  eorum.  Grzc.  'Ea/  (A.5  x.:t)i.'.a  xff-XiJcVTE  aplvi ,   Jtj  X£- 

avrSt.  In  edit.  Compl.  tks  ^-.«i  du'iM'  deeft  vero  fupra 
vox  nctuu. 

t.  24.  Au6l.  1.  de  vie.  chr.  ubi  fup.  Et  irafctr  animo  , 
^  perim.tm 'joi  gl.idia  ,  &c.  ut  fup.  Griec.  KiclifitSryQoficu 

iuuS  ,  J,  xv.kU  i  vfix;  fixx'^^Pf  1   i  i^i'if  tti  ivkHhh 

ij  Tx  irxiJ  U  ,   &c.  ut  in  Lit. 

'^.  ly.  Grsc.  'Ei-  J  £  ar/t'si"  stif  *'fi'™5  tm  iy'E^^i>  tu 
c.n\fioi  'TTxpx  c:i ,  y'z  i'n  xv'iiy  nxTiTTSiif^iiy ,  &c.  ut  in  Lat. 
Si  alitfm  argentiim  mttttiiim  dederis Jr.uri  panpercillo  npiid  te, 
tion  eris  eum  urgens ,  &c.  Legilfe  videtur  Ambrof.  nxlx- 
•jniy-i:/ ,  non  xxT^Trsiyaiy, 

-t.  26.  Auguft.  locut.  loy.  de  Exod.  to.  5.  col.  547.  f. 
Si  autem  pignus  acceperis  vejiem  proximi  ,  atite  jolts  occAjtm 
reddes  ei.  S.  Petr.  Chryfol.  ferm.  14.  col.  887.  g.  Si  pignus 


liileris  fratri  mo  tunicam  ,  ante  folis  occafum  reddes  illi.  Gr. 

'E«i'  (^i  i'iX'''f"^'S/.iX  I'nX'pxcrt  tj  i/ttz'ia  n  tufvQ.m , 
vrii  Avc/^iHy  HA'V  xTzScaQsi^  xvru.  In  edit.  Compl.  avTi 
aula. 

-if.  27.  Eadem  fimt  in  Grace,  prseter  duo,  lUojcx,  fi- 
Vtim  ,  pio  tatitiim  ;  &  in  fine  ,  e^v/uo^v  -,xp  iipu  ,  mijericors 
enim  fum;  poll  dormiet  auiem ,  ponitur  punclum  inter- 
rogans. 

jf.  28.  Addit  Auguft.  Grsctis batet  ;  N«a  dices  male, 
fecundo  loco  fcilicet ,  ubi  fie  ;  f'  xazi;  ifi'f,  vel  ut  in  Mf. 
Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl. tV.  sf:?;  jcazj? ,  nam  in  pti- 
rao  ita  ;  ,9-n"?  v  ■/-o./j,/z;v,<.i.c,.  Apud  Cypr.  1.  3.  Teibm.  p. 
308.  c.  '^on  maledices  ,  neque  principi  populi  tui  detr.ixeris, 
Apud  Phi!aflr.  Biix.  col.  723.  a.  Dtis  altenis  non  m.iledi~ 
cetis.  Qusric  lup.  Auguft.  Oiios  dixerit  deos  ,  utriim  prin- 
cipes  qui  judicant  populitm  ,    &c, 

t.  29.  Idem  Ambfof.  ep.  3  J.  to.  2.  col.  926.  f.  Initia 
area,  ^  lacits  tui  non  fraudahis.  Grace,  ^A-^x^x^^  a;\a»>cs 
J,  ?n:f  «f  s  na.S-KfffHCEi;  ,  &c.  id  eft  ,  rton  pofttrior  fen 
tardus  afferes. 

Tf.  51.  Grjcc.  ^-I'C^»? iiTM  iy.  iiiS!;. 


CAPUT     XXIII. 


lucif.  Calar. 
fro  S.  Ath.  183. 


Aug.qnrefi.  87. 
88.  :n  Exod.  t. 
449.5.  4J0.  a.  ^, 


:-N 


Versio    antiqua. 

On  credes  audi  mi  vano  :  non  confenries 
cum  iniquo  fieri  teltis  injuftus. 


VULGATA     NOVA, 


I .  "VT"  On  fufcipies  vocem  mendacii :  nee  jun- 


^      2.  Non  eris  cum  pluribus  in  malitia  :  non 
5.  apponeris  cum  multitudine  declinarc  cum  pluri- 
bus ,  ut  declines  judicium. 

3.  Et  pauperis  non  mifereberis  in  judicio, 

4.  Si  autem  obviaveris  bovi  inimici  mi ,  aut 

N  O  T^      / 


V,  I.  Zozimus  PP.  epift.  3.  Concil,  to.  i.  col.  9^3.  c. 
Non  credes  auditftt  v.tiio  ,  J^  non  confenties ,  Sec.  ut  fup.  Gr, 
Ov  tsxgscJ^i.l  ix-.w  t^x' xixv  id  ou-jxx'x^a:i]  ,  &c.  ut  in 
Lat.  Auguft.  infra,  •)}•.  32. idem  ct/  cv)>i.xrx^ticri,  vertit , 
«17«  dtfpones  ;  Capiiul.  veto  Lxxiv.  fup.  habet ;  Nob  confen- 
ttendum  fieri  teftii  intquus.  In  edit.  Compl.  ci/  (!i/-/zaEi';>i  , 
van  jimnl  \edebts. 

t.  1.  Similia  Grscum  habet,  nifiexcipias  hoc,  iVs  eV- 
B>.i7t* ,  m  excluJas ,  pro  tit  declines ;  at  in  Mi.  Alex.  «?£ 


ges  manum  tuam  ut  pro  impio  dicas 
falfum  teftimonium. 

2.  Non  fequeris  turbam  ad  faciendum  ma- 
lum :  nee  in  judicio ,  plurimorum  acquiefces  fen- 
tentis  ,  ut  4  vero  devies. 

5.  Pauperis  quoque  non  mifereberis  in  ju- 
dicio. 

4.  Si  occurreris  bovi  inimici  tui,  aut  afino 

Versionem    antiquam. 

i>c>!.f.u,ai ,  in  editt.  Aid.  &  Compl.  are  iy.y.>-7yxi.  Lucif.  Cal. 
pro  S.  Athan.  fimiliter  :  Hon  eris  cum  plunbus  in  malttta  i 
non  appones  cum  compluribus  declinare  cum  turba  ,  ut  decli' 
nes  judicium.  Capitul.  Lxxvi.fup.  Non  declin.%re  cummul- 
tis  judicium. 

Tf-  3.  ItidemGracce.  Apud  Lucifer.  Cal.  pro  S.  Athan. 
col.  183.  d.  fic  ;  Et  pauperi  non  mijerearis  in  judicio  ejus, 

■g-.  4.  Similiter  ia  Grxco. 


Dent, 
XI,  I. 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXI I L 


i8i 


I?- J3- 

Dent. 

j6.  19. 

la/». 
20.  51. 

6. 


Levit, 


Slip.  15. 
/«/.  34. 

2Z. 

Deiii. 
16.  16. 

7«/  54. 

DfH(. 

16.  1(5. 


Ik/  54. 
2«. 

Dent. 
14.  21. 


VUXGATA      NOVA. 

errant! ,  reduc  ad  eum. 

{.  Si  videris  afmum  odientis  te  jacere  Tub 
oneie,non  pertraniibis ,  led  fuhlevabis  turn  eo. 

6.  Non  declinabis  in  judicium  pauperis. 

7.  Mendacium  fugies.  Infoiitem  &  juftum 
non  occides  :  quia  averfor  inipium. 

8.  Nee  accip-es  munera ,  qui:  etlam  exc,-E- 
cant  prudentes ,  &  fui.vertunt  verba  juftoium. 

9.  Peregrino  moleilu.^  non  eris  :  fcitis  enim 
advenarura  animas  :  quia  &  ipfi  peregrini  fiiif- 
tis  in  terra  /Eg)-pu. 

10.  Sex  anni»  feminabis  terrain  tuam  ,  & 
congregabis  fruges  ejUS. 

1 1.  Anno  autem  feptimo  dimittes  earn  ,  & 
requiefceie  facies ,  ut  comedant  pc.upeies  popu- 
li  tui  :  &  quidquid  reliquum  fuerit  ,  edant  bef- 
ti»  agri  ;  ita  facies  in  vinea  ,  &  in  oliveto  tuo. 

11.  Sex  diebus  operaberis  :  feptimo  die  cef- 
fabis  ,  ut  requiefcat  bos  &  afinus  tuus  :  Sc  re- 
frigeretur  filius  ancilla:  tax  ,  &  advena. 

1 5.  Omnia  qus  dixi  voois  ,  cuftodite.  Et 
per  nomen  externorum  deorum  non  jurabitis  , 
neque  audietur  ex  ore  veftro. 

14.  Tribus  vicibus  per  fmgulos  annos  mihi 
fefta  celebrabitis. 

1 5 .  Solemnitatem  azymorum  cuftodies.  Sep- 
tem  diebus  comedes  azvma  ,  licut  pnccepi  tibi 
tempore  mentis  novorum  ,  quando  egieifus  es 
de  ^gj'pto  :  non  apparebis  in  conlpedu  nieo 
vacuus. 

16.  £t  folemnitatem  meflis  primitivoium 
operis  tui ,  qutcunque  feminaveris  in  agro  :  fo- 
lemnitatem quoque  in  exitu  anni  ,  quando  con- 
gregaveris  omnes  fruges  tuas  de  agro. 

I  7.  Ter  in  anno  apparebit  omne  mafculinura 
tuum  coram  Domino  Deo  tuo. 

18.  Non  immolabis  fuper  fermento  fangui- 
nem  viiliin  e  mes  ,  nee  remanebit  adeps  folem- 
nit.itis  me£  ufque  mane. 

19.  Primitias  frugum  terra  tua;  deferes  in 
domum  Domini  Dei  tui.  Non  coques  hoedum  in 
lade  matris  (ax. 

10.  Ecce  ego  mittam  Angelum  meum  ,  qui 
pra;cedat  te  ,  &  cuftodiat  in  via  ,  &  intioducat 
in  locum  quern  paravi. 


Chromnc.  Aijiiil, 
111  Mai.tji^.J, 

Lmif.  Cat.  pro  S, 
Ath.  i8j.  </. 


Versio     ANTIQUA, 

fubjugali  ejus  errantibus,  reducens  rcddes  ei. 

5.  5i  videris  bo\es  inimici  tui  tub  onere  ruii- 
fe ,  non  tranlies  ,  led  elev  ibis  cum  co. 

6.  Non  lubvertes  juciicium  pauperis  in  judicio 
ejus. 

7.  Ab  omni  verbo  iniquo  recedes.  Innocen- 
tem  &  juftum  non  occides  :  non  juftilicabis  im- 
pium  pro  muneiibus. 

8.  Munera  enim  excxcant  oculos  videntium, 
&  peftiferant  I'ermones  juftos. 


10.  Sex  annis  feminabis  terram  tuam,  &  col-  Aiig.iiu.tfi.Zg.in 
liges  frudus  ejus.  ^'^"^-  >■  i-  4Jo-  '• 

1 1 .  Septimo  autem  anno  remiffionem  ficies , 
&  requiem  dabis  illi  ,  &  edent  pauperes  ;_  enns 
tux  :  qux  autem  iuperabunt ,  eiicnt  terx  bellix : 
lie  facies  vineam  tuam  ,  &.  olivetum  tuum. 


15 Nomen  aliorum  deoium  ne  comme-    Te-.mi.deUoi.e. 

moremini,  neque  audiatur  de  ore  tuo.  20.246.«. 

14.  Tribus  temporibus  mihi  fefta  celebrabitis    Hieyv.inA^g.j, 
in  anno.  «.  i-iCZ^.e, 

15.  iolemnitatem  azymorum  cuftodietis.  Sep- 
tem  diebus  comedetis  az\m.i  ,  (icut  pra^cepi  tibi, 
in  tempore  menlis  novorum  ;  in  ipfo  enim  es 
egrelTus  ex  ^E^rypto  :  non  apparebis  in  conlpec- 
tu  meo  vacuus. 

1 6.  Er  folemnitatem  melfis  primirivorum  de 
operibus  tuis ,  qua:cunque  femin.iveris  in  agro  : 
&  Iblemnitatem  confummationis  in  exitu  annt , 
in  congregatione  operum  moruni  de  agro. 

17.  fer  in  anno  apparebit  omne  mafculiniim     hierm.  iitep.ai 
tuum  in  confpedu  Domini  Dei  tui.  G.!/.  i.  2.  t.  4. 264. 


19 Non  coques  agnum  in  lade  matris  fus. 


10 Ecce  ego  mitto  Angelum  meum  ante 

ftciem  tuam  ,  ut  fervet  te  in  via  ,  ut  iaducat  te 
in  terram  quam  para\i  tibi. 


Aug.  quafl.  1)0.  irt 

I.Xod.  t,   3.  450.  f. 


Idem  ijitaj!,  gs, 
4; I,  J. 


NoTjE    ad    Versionem    antiquam. 


Tf.  J.  Graec.  'Ei>  JVs  i'/ji?  to  I'-rs^i/'yiof  n  ^'x.^p?  cK  iri- 
7r7a'Ko?  VTQ  TO»-  yofiov  au/^t  v  -Tra^f^st/fl»  dura  t  a'wa  luvx- 
fe7i  (al.  cuayifi'fi  )  ar'o  ,kst'  dvn.  Caefar.  Arelat.  hom.  1 1. 
Si'vtderis  njinitminimici  tui  in  Into  jaceiitcm  ,  tiori pr.vterihi^y 
ni/iprihs  nlUvaenm.  Act.  S.  Pioiiii  Mart.  p.  141.  Inimici 
tui  animal  Ji  cecidertt  ,  eportet  te  priiis  tevare  ,  iiitam  tran- 
feas. 

f.  6.  Crxc.  Ov  A/ar/)=4-'5  >  &c.  ut  in  Lar.  Lucifero 
favet  Capiiul.  Lxxx.  fupra. 

't.  7.  In  GriEco  ponitur  j, ,  pod  occides ,  &  in  fine  ha- 
bctur ,  ;rs!t£^  At^pu.  .f  propter  munera;  c«rera  quadrant  ad 
verbum  ,  llcut  Capitula  lxxxi.  lxxxii.   lxxxiii.  fupra. 

"!?■.  8.  Ita  peigit  Lucifer  ,  omilTi^  hi!  qu*  anteceduni  in 
Graeco  ,  Kal  Jw^  it  ^h4i  »  ^  munera  non  accipies ,  reli- 
qua  ,  Ta  7a/>  dVSgji!,  &c.  congruunt  cum  Lat.  nili  exci- 
pias  ultima  ,  ^  At'/^aii'^/aj  fwfj.xlx  JVtV.a/a  ,  ^  'vaflant^  ieu  cor- 
mmpunt  verba  jufla  ,  a  ^.pjkm  ,    lues. 

■J^.  10.  Ad  verbum  e  Graeco.  Auguft.  col.  4J0.  c.  legit, 
friiclnm  ejus  :  at  infra  ,  Jrudiis  ejus ,  cum  Grace,  ra  -,ttm- 

ir.  II.  In  Graeco  dee(l(j«Bo,  praterquam  in  Mf.  Alex. 

ubi  Tw  As  ?£  J  iiAu  'Hi ,  reliqua  mire  confentiunt ,  nifi  ex- 
cipias  verbum  d,)iQui  ,  pro  requiem  dabi< ,  ad  verbum  ,  re- 
Itnques  ,  ab  cuiv.iJ.t  ,  retaxo  ,  remitto.  Item  vTrt^Mt-jroficvct.  j 
loco  qux  jiiperahtint  ,  ad  verbum  ,  relida. 

■J?.  I  3.  Gra:c.   Kal  ofcfix  ^fM  IVpu»  m  dyaj.iniSii'seQi , 
vii  litt  xaSsri  sz  TV  ro'/MzJo?  i/^iV.   Et  nomen  deorum  alio-      , 
rum  non  tememorahitts ,  neque  audietur  de  ore  vejiro.  Vide      c,  J.  p.  145.  a.  legit  :  Ecce  ego  mitto angelum  meum  anu  /i 


etiamTertuI.  iup.  p.  24f.  c. 

If-.  14.  Rtirfus  Hieron.  I.  z.  in  ep.  ad  Gal.  to.  4.  col. 
271.  c.  Tribus  tejnporibns  anni  diem  fejtujn  agetis  7nihi, 
Gt.  TfisT^  K.a:ci{<;  t?  iyixuTV  hprxQzl^  fioi'  at  ill  edit.  Aid. 
loflicere  ,  ut  in  Lar. 

t.  I  J.  Similia  Gr«ecum  habet ,  praeter  lioc  ,  rpu^aiiSis 
rsiiuv,  fervate  Jacere  ,  pro  cujlodietis  ;  at  in  Ml'.  Alex,  -ni— 
^«^•Sf ,  abfque  ■i'oisT ,  quod  etiam  deler  Aid.  edit.  fuM.dc 
pro  in  tempore  ,  fcriptum  ,  y.xrx  t'v.  )Lxspv  ,  ad  tempus. 

't.  16.  Eadem  prorfus  in  Grsco ,  excepcis  his ,  'ccvQeii 
■z(uv  ^c/uv  Cd i  facies  opeyum  titorum  >  loco  dc  opcribu^  tuis  s 
fubinde  It  tw  a7pw  «y  ,  in  agro  tuo  ;  5c  in  fine  ,  t^^  =;c 
'r'i  dyp'if  cHy  qua:  de  agro  ttto  ,  pro  de  agro.  Hieron.  1.  2.  in 
ep.  ad  Gal.  to.  4.  col.  271.  c.  rurfus  legir  ■■Et  folemnitatem 
TneJJis  primitivorum  ,  ^  Jotemnttatem  conjummationts  m  exitu 
anni. 

"t.  If.  Idem  Hieron.  1.  2.  in  ep.  ad  Gal.  col.  271.  c, 
Tribus  temporibus  anni  apparebit  macnlinum  tuum  y  &c.  lie 
euam  Capirul.  xc.  iupia;  uii  Gtsce  ,  if;  jMifKTs  c*i:«i- 
T?  o^6n'j^e;a'  -Ta. ,  &c.  ut  in  Lat. 

t.  19.  Ambrof  in  Pf.  47.C0I.  940.  f.  He  coqnas  agnum 
in  l.ttle  m.%tris fits.  Grace.  ci'y_  !4"u-''  '•''"'    .*"^'  "'  '"P" 

*•.  20.  Ita  Gr.cce  ad  verbum  :  lie  etiam  idem  Augufl. 
habet  locut.  lod.deExod.  col.  147- g-  pra;terhoc  ,  £5  in. 
ducat  te;  atinGr.  oVw5  f(M7«V)u-.  Similiter  I.  16.  contra 
Fauft.  to.  8.  col.  294.  c.  nifi  quod  loco  p.T.ivi  tibi ,  habet 
juravitibi;  at   in  Gr.  irciicxei.  a:.-  Tertul.  I.  contra  Jud, 


l82 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXIII. 


Aug.  uiiftip. 


Aug.  contr.  AJim, 
t.S.  Ii6.l>.e. 


Versio   antiqua. 

-  r .  Adrende  tibi ,  Sz  ex.iudi  eum ,  ne  non  cre- 
dos illi  :  nihil  enim  lubtraliet  tibi ;  nomcn  enim 
meum  eft  llipcr  eum. 

Lueif.-Cni.v.  pro     zz SI  Auditii  audiei'is  vocem  meam  ,  &  fe- 

S.Athati.  cci.  185.  ceris  omnia  qui  dixero  tibi ,  inimicus  ero  inimi- 
cis  tuis ,  &:  refirtam  contrariis  tuis. 

a 5.  Prxcedet  te  Angelus  meus ,  &  adducet  te 
ad  Amorrhxum ,  &  Pherelxum ,  &  Chananium, 
&  Jebulsum ,  &  Gergefxuxn ,  &c  occidetis  illos. 

Aiig.i.i.decmf.     24.  Non  adorabis  deos  illorum ,  fed  neque  fer- 
Iv.,r.g.  t.  }.  p.  1.  ^-Jes  eJ5  .  non  facies  fecundum  opera  ipforum  ,     eos  :  non  facies  opera  eorum  ,  led  deftrues  eos  , 
**•  *•  fed  deponendo  depones ,  «Sc  confringendo  con-    &  confringes  ftatuas  eorum. 

fringes  fimruAcra  eorum. 
Aug.tjtitfjf.^i.m      25.  Et  ferries  Domino  Deo  tuo,  &;  benedi-         15.  Servietil'que  Domino  Deo  veftro,  ut be- 
ixod.  t.  3.  4}i.  d.  (-j[^  panem  mum  ,  &  vinum  mum  ,  &  aquam     nedicam  panibus  tuis  &  aquis  ,  &  auferam  in- 
'•  mam ,  &  avertam  infirmitatem  a  vobis.  trmitatem  de  medio  mi. 

•>  i6.  Non  erit  qui  non  generer ,  neque  fterilis        x6.  Non  erit  infecunda  ,  nee  fterilis  in  terra 

fuper  terram  tuam  :  numeriim  dUerum  tuorum    tua  :  numerum  dierum  tuomm  implebo. 
replebo. 

27.  Et  fimorem  mittam  qui  te  antecedat ,  & 
amentes  faciam  omnes  gentes ,  in  qiias  m  in- 
trabis 


VlTLGATA    NOVAI 
1 1.  Obferva  eum  ,  &  audi  vocem  ejus  ,  nec 

contemnendum  putes  :  quia  non  dimittet  cum 

peccaveris ,  &  eft  nomen  meum  in  illo. 

11.  Quod  fi  audieris  vocem  ejus,  &  feceris 

omnia  qua?  loquor ,  inimicus  ero  inimicis  tuis , 

&  affligam  affligentes  te. 

1 5 .  Pra?cedetque  te  Angelus  meus ,  &  intro- 

ducet  te  ad   Amorrhium  ,  &  Hethacum  ,  & 

Pherezium  ,  Chananaumque ,  &  HevEura  ,  & 

Jebuf.Eum  ,  quos  ego  conteram. 

4.  Non  adorabis  deos  eorum  ,  nec  coles 


DfHJ.7, 
II. 

I»/ 5  J. 
z. 
Jo/.  14. 

II. 


Dent,  fi 
22. 


Aug.<!iixfl.^i.  in      jiS.  &  mittam  vefpas  ante  te ,  &  ejiciet  Amor- 
E10X452..1.        rhios,  Evxos,  Cliananxos,  &Cliettios  a  te. 

Aug.iju.rii.i'j.:!»     -29.  Non  ejiciam  illos  in  anno  uno  :  ne  fiat 
hid.  t.  J.  601.  c.    terra  deferta ,  &  muitiplicentur  in  te  beftia:  ferx. 

50.  Paulatim  ejiciam  illos  ,  donee  multiplice- 
mini ,  5c  crefcatis ,  &  hxreditetis  terram. 


Aag.ltciit.  lep.     3-2.  Non  difpones  illis ,  &  diiseornm  pa£l:nm. 


17-  Terrorem  meum  mittam  in  pracurfum 
tuum  ,  &  occidam  omnem  populum  ,  ad  quem 
ingredieris  ;  cunftorumque  iniraicorum  tuorum 
coram  te  terga  vertam  : 

i8.  emittens  crabrones  prius ,  qui  fiigabunt 
Heva;um  ,  &  Chanansum ,  &  Hethium  ,  ante- 
quam  introeas. 

29.  Non  ejiciam  eos  k  facie  tua  anno  uno  : 
ne  terra  in  folitudinera  redigatur ,  &  crefcant 
contra  te  beftiEc. 

30.  Paulatim  expellam  eos  de  confpeftu  tuo  , 
donee  augearis ,  &  poflideas  terram. 

3  I .  Ponam  autem  terminos  tuos  i  mari  ru- 
bro  ufque  ad  mare  Palsftinorum  ,  &  a  deferto 
ufque  ad  fluvium  :  tradam  in  manibus  veftris 
habitatores  terra ,  &  ejiciam  eos  de  confpedu 
vellro, 

3 1.  Non  inlbis  cum  e!s  foedus ,  nec  cum  dils 


D:;,t.7, 

2C. 


NoT^    AD    Versionem    antiqua  m. 


<iem  titcim  ,  ijui  te  cujiodi.u  in  itinere  ,  ^  tntrodnctt  in  /«■- 
ram  ,  ijtiain  prxpAravi  tibi ;  iic  iterum  1.  5.  coaira  Marc.  p. 
676.  a.  exceptis  his  ,  vii  ,  pro  itinere ,  &  p.jr.tz'i  ,  Iolo 
f.tp.iravi.  Cypr.  I.  i.Teftim.  p.  286.b,  Ecce  eg!)  p:cmiitt 
angelitm  mettm  antej^ictem  trtttm  ,  ad  ettjlodiendnmte  in  iti- 
nere ,  nt  te  tnduc.it  in  terr.im  ,  quant  ttbi  prapartz-vi.  Arnob. 
de  Deo  trin.  col.  215.  c.  Ecce  ega  mitts  ang.  mettm  ante  te  , 
fid  cltjlodiendtim  te  in  omni  itinere  ttto, 

if.  21.  Idem  Auguft.  locut.  io5.  de  Exod.col.  547.  g. 
Ante  te  ibit ,  ^  exaudi  eiim  i  at  1.  \6.  contra  Fauil.  to.  8. 
col.  294.  c.  Adtende  tibi ,  ^  ob.iiidt  enm  ,  ne  non  credas 
tilt  i  nihil  enim  Jttbtrabet  ttbi ,  nomen  enim  meum  eft  in  eo, 
Tertul.  1.  contra  Jud.  c.  9.  p.  14;.  a.  Intenie  illi ,  ^  audi 
turn  ;  C5  ne  inobedient  fueris  ei  ;  non  enim  cela'jit  te  ,  quo- 
tii.tm  nomen  meum  fuper  ilium  eft  :  &  1.  }.  contra  Marc.  p. 
6y6.  a.  Jnt<-nde  illi  ,  ^  exaitdi  eum  ,  ne  ineb.tudteris  eum  ; 
non  enim  cd.iz'it  te  ,  qnoniam  ,  &c,  ut  fup.  Cypr.  1.  2. 
Teftim.  p.  28(5.  b.  Objervaetim,  ^  obaudi  eum  .,  ^  ne  fue- 
ris  inobattdieni  et  ;  ^  non  deerit  tibi  ,  nomen  enim  meum  in 
illo  eft.  Vigil.  Tapf.  1.  2.  &  y.  de  Trin.  Nomen  meum  eft  in 
ills.  Gtxc.  n/j:ce;^^=  ceotfTw  C  al.cu  au/M  ,  j  jc,  £.'jaxt?s  ay/y, 
ijH«  i-TTii^ii  auTu  ,  i  -/if  ^ij  t/VcrsiAnTai' 0£*  to  yip  mfta 

t.  22.  Multa  hk  antecedunt  in  Grjeco  edit.  Rom.  nec 
nonin  Mfs.  Alex.  iSc  Oxon.qus  abfunt  ab  editt.  Aid.  & 
Compl.  nec  leguntur  in  Vulgata.  Sequuntnr  autem  ifta  : 
'Ew  «Koji  a'uMii/e  •n7;  y-jr»;  ft'i  ,  j,  air.fiKTs  -Ttaila.  i:a  «V 
ii-^a  n/ ,  .^SfSi/sa  to??  ixSr^'i  «if  >  j.  ii]H.ui:iJ.au  tjT;  i- 
Tjx£j^iioi;  coj.  In  edit.  Compl.  so»  caoji' «xs:»?.  In  Aid.  & 
Mf.  Alex,  fimpliciter ,  iii  «k'sii;  ,  uti  paulo  poft ,  -Bouicj)!, 


J,  I'.Tfl-i^iis  di'ifi.  Ibit  enim  angelus  meus  ,   diictns  te ;  ^ 

tntrcducet  te  ad  Amorrbxum ^  alteram  eos. 

"Sf".  24.  Grjec.  Ou  zspiZv.vn\Qi.^  tc;;...  ifJs/4^  Aa7/;£t/cii;  cy- 
TC??*   v  •stctvlSit;  xara   ra  sf-ysc  aurur  ,  ci?Act  '/.ec^Xif-SC^l  XX- 

1.  contra  Adim.  to.  8.  col.  i  }6.  c.  d.  immo  Adimantus  ipfe 
legit  :  Deos  rcrum  ne  adora-jerttis  ,  neque  feceritis  opera  ipft- 
riim  ;  fed  everjicne  evertite  illos  ,  jp  delete  eorum  memmam, 
Gntc.  ftatuai  itlorum. 

f.  2jf.  Totidcm  verba  in  Grsco. 

Tf.  i6.  Itidem  Grjice  ,  prxter  hoc  in  fine  ,  etrxirfypSv 
«'dTTMfuc'j: ,  replens  replebo  :  at  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  nec 
non  in  edit,  Compl.  deeft  hx-Tri^vpSr. 

>^.  27.  In  Graeco  llmiliter  ,  nilTexcipias  verbumEVsTfOa, 
loco  amentes  faciam-,  Nobil.  in  excejfum  ^  pavorem  indu- 
cam. 

■)(■.  28.  Similiter  hab.  idem  Auguft.locur.  107.  deExod.' 
to.  3.  col.  348.  a.  Et  mittam -zefpas  ante  ley  ^  ejiiiet  Amor- 
rbsos.  CapituI.eiiara  xcvi.  fupra  hab.  Tiimrem  55  zefpas 
mijptrumDominttm  ;  quiejiciat  alienigenas.  Grace.  Ka;  aT:c- 
T=?.i2  ri;  eimJxi  ssfs'sgac-  c»  ,  j- ExSax!?!  ,  &c.  al.  s'xfiaxa, 
al.  hCii\iT  ,  ft  Nobilio  fides :  ad  quod  Augufl.  Lociit.  107. 
fup.  Intelligitiir  ,  inquit  ,  ejiciet  Amorrhxos  vefpi  ,  Jicut 
rana  ,  Jicut  hcitfti. 

Jf.  29.  ItadeGrjcco,  prarter  ultima  verba  J^  >»«/»///»- 
centttr ,  &c.  pro  quibus  ,  i-  tcwx  -//cifTa/  fVi  c=  tk  S'^pix 
Tv;  t'v;.  Etmultxfi.mt  fuper  te  be fti.iterrx.  Et  vero  Auguft. 
hie  non  Exodum  citat ,  ied  Deuteronomium  :  Dictum  eft  , 

inquit ,  in  Denieronomio Hon  ejiciam  ,  &c.  porro  Deut. 

7.  22.  ita  legitur  :  O^'  S^vivin  ii,toa,>,S<iai  dvTei;  f^Txyji, 


Tnf.  I4i 

Df  at.  7. 
2. 


Auguft.  1.  contra  Adimant.  to.  8.  col.  i  jfi.  b.  c.  feupotius      i'»«  ni  -/in'ai  «  th  jfi'^uo;  »    i-  inw^vrhn  ;Vi   cf  tx  ^vfin 
Adimantus  ipfe  (ic  legebat  :  Si  aiire  audieris  vocem  meam  ,      tk  iyfia ,  quae  ultima  optime  refpondent  allatis  fup.  ex  AU' 


^facies  quxcunque  prxcipio  (  ed.  Compl.  sW/.wo^a/  )  tii 
cdero  odientes  te  ^  ^  contriftabo  contriftantes  te.  Hieron,  1, 
J.  in  ep.  ad  Gal.  to.  4.  col.  301.  d.  melius  ;  Inimicus  ero 
inimicis  tuis  ,  c^  adverfabor  adverfantibus  tibi. 

TJ'.  2  3.  Hilar,  in  Pf.  I  54.  col.  475.  c.  Ecce  angelus  meus 
tttitecedet  te.  Giacc.  TlapwQsTxi  -juf  0  ayU^^^i  /.en  vy^^ivii; 
(jit  ^  (xi^u  Of  -Trfo^ilvA^^fpzTov,  *,  XsrlctTzv ,  ij  $sp£- 


gult.  priora  vero  cum  feqq.i?.  50.  pertinere  videnturad 
hiinc  Exodi  locum. 

Tf.  30.  Idem  Auguft.  locut.  108.  de  Exod.  col.  348.  a. 
Fej- partes  ejiciam  illos  a  te.  Grxc.  Ka7a  /ur/.poy  eiiCat^^Si  civ- 
tv;  i-ri  of  ,  deinde  ;'a;  a/  au'^i-^n!  1  5  xmij^ko/Kh'cii;  tx» 
yiiv.  i.  e.  qieoadufque  auilus  fueris  ,  {^  hxreditaveris  terram, 

t-ii'  Grsc.  Ou  ii\/y>i.xTsi.^'iQn  mvhq ,  5..,,.  AjaCnKar» 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXIV. 

VUIGATANOVA.  VersiOANTIQUA. 


l8: 


eorum. 


} ).  Non  habitent  in  terra  tua ,  ne  fortj  pec-  3  V  Et  non  Confident  in  terra  tua ,  ne  peccare  Jlu^.  uhi  fup. 
care  te  faciant  in  me,  li  fervieris  diis  eorum  :  te  ficiant  ad  me  :  fi  lervieris  diis  eorum  ,  erunt  Ufmquxfl.rj^., 
quod  tibi  certe  erit  in  fcandalum.  tibi  offendiculum.  Exod.^^i.c. 

NoTA    AD    Versionem    antiquam. 

Hf-.  J  J.  Eadem  funt  in  Grsco  ,  exceptis  his ,  sccf)cc;>  /»-      tiii.  Vid.  feqq.  apud  Auguft. 
>et;'c«;...,  01/^0/ ecoK^a/ co( ,  &c.  Si  enim  fervieris hi  erunt 


b 


I 


KtJ.p 


CAPUT     XXIV. 

Vulgatanova.  Versioantiqua. 

,.■»(■■  Oyfi  quoque  dixit  :  Afcende  ad  Domi-  i.  TTJ*  T  Moyfi  dixit  :  Afcende  ad  Dominum  tn,    i<f(?,  7«<4/f.  py.»/* 

JVIl  nura  tu  ,  6c  Aaron  ,  Nadab  ,  &  Abiu,  iZ/  &  Aaron  ,  &  Nadab  ,  &  Abiud  ,  <Sc  lep-  f  "<'•'■  5-  4}i-  ^' 

&  feptuaginta  fenes  ex  Ifragl ,  &  adorabitis  tuaginta  feniorum  Ifrael ,  &.  adorabunt  a  longc-' ' 

procul.  Dominum. 

i.  Solufque  Moyfes  afcendet  ad  Dominum  ,         2.  Et  accedct  Moyfes   folus    ad    Dominum  , 

&  illi  non  appropinquabunt  :  nee  populus  af-  ipfi  autem  non  accedent  :  populus  autem  non 

cendet  cum  eo.  afcendet  cum  illis. 

J.  Venit  ergo  Moyfes  &  narravit  plebi  om-  3.  Introiit  autem  Moyfes  ,  &  narravit  popu- 
nia  verba  Domini ,  atque  judicia  :  refponditque  lo  omnia  verba  Dei ,  &  julUficationes :  relpon- 
omnis  populus  una  voce  :  Omnia  verba  Domi-  dit  autem  omnis  populus  voce  una  dicentes :  Om- 
ni ,  qux  locutus  eft ,  faciemus.  nia  verba ,  quae  locutus  ell  Dominus ,  faciemus , 

&  audiemus. 

4.  Scripfit  autem  Moyfes  univerfos  fermones        4 Moyies....3edificavitaltare  fubmonte  ,  &    Wfwj-s/.  4jj. 

Domini  :  &  man^  confurgens  .-Edificavit  altare  duodecim  lapides  in  duodccim  tribus  Ifrael.         *■ 

ad  radices  montis ,  &  duodecim  titulos  per  duo- 
decim rribiis  Ifrael. 

5.  Mifitque  juvenes  de  filiis  Ifrael  ,&  obtu-         ^ &   immolaverunt  hoftiam  falutaris   UiH.quxit.^z. 

lerunt  holocaufta ,  immolaveruntque  viftimas  pa-     Deo 

cificas  Domino  ,  vitulos. 

6.  Tulit  itaque  Moyfes  dimidiam  partem  fan-        6.  Sumens  autem  Moyfes  dimidiam  partem     /w.  yn.t/f.  99; 
guinis ,  &  mific  in  crateras :  partem  autem  rell-    fangiiinis ,  inflidit  in  craterem  :  &:  partem  reli-  4J5-  <■•  '• 

duam  fudit  fuper  altare.  quam  languinis  adfiidit  ad  altare. 

7.  Affumenfque  volumen  foederis,  legit  au-        7.  Et  accipiens  librum  teftamenti ,  recitavit 

diente  populo  :  qui  dixerunt  :  Omnia  qus  lo-  in  aures  populi  :  iSc  dixerunt  :  Omnia  qtixcun-     U'd.quxp.  loo^ 

cuLus  eft  Dominus ,  faciemus ,  &  erimus  obe-  que  locutus  eft  Dominus ,  faciemus ,  &  audie- 

dientes.  mus. 

8.  Ille  vero  fumptum  fanguinem  refperfit  in        8.  Moyfes  accipiens  fanguinem  afperfit  popu-  Amhofiajl.iz^.f, 
populum ,  &  ait :  Hie  eft  fanguis  foederis  quod  lum  ,  dicens  :  Hic  eft  fanguis  teftamenti  quod 

pepigit  Dominus  vobifcum  fuper  cunftis  fermo-     difpofuit  Deus  ad  VOS 

nibus  his. 

9.  Afcenderuntque  Moyfes  &  Aaron  ,  Na-  9.   &   afcendit  Moyfes  &  Aaron  ,   &  Nadab  ,     -Aug.  qnxji.  loi, 
dab  &  Abiu,  &  feptuaginta  de  fenioribus  If-    &  Abiud  ,  &  feptuaginta  leniorum  llraiil :  ia£.iW. 455.?. 
rael  : 

10.  &  viderunt  Deum  Ifrael  :  &  fub  pedi-  10.    &  viderunt  locum^  ubi  fteterat  ibi  Deus    Aug.  loan.  Ill, 
bus  ejus  quafi  opus  lapidis  fapphirini ,  &  quafi     Ifrael  :  &  fub  pedibus  Dei  erat  quafi  opus  late-  '•  ?•  ?4?-  *• 
coelum  ,  cum  ferenum  eft,                                    ris  fappbiri  ,    &  ficut   fpecies  firmamenti  coeii     H'" ■■"■•■" £~-^-'''- 

mundilumi.  '     ' 

NoT>€    AD    Versionem    antiquam. 

T?.   I.  Eadem  prorfus  in  Grsco.  partem  reliqnam ,  Grece  (impliciter ,  to  I'/^ncv to  JV=>i- 

V".  2.  Graec.  Ka.  s'/HeT t^ 05  toj  ©foi» ,  «VToi  A?  i/it      fir^v  ,   dimidittm dtmidtam  autem.  Ad  h*c  Ambrof.  cp. 

E7n?cir ,  3  Js   ^ao;  If  c:/>'a/a£n'(^5Tflt/  ^«t'  ii^^mc.  Unde  Hie-  6y.  to.  2.  col.  1052.  a.  Qjiid  J:hi  velit   ,    inquir  ,    quui 

ion.  in  Ifai.  29.  to.  5.  col.  247.  e.  Legimits ,  inquic  ,  Af-  Moyfes  pofl  oblattim  lacrifiuiiin  ,  {5  immolai.tf  Domine'Mu- 

fropinqn.ivit  Moyjes  folus  ad  Deum  ;  Ctxter*  atttein  non  appro~  tare<  hojiias ,  dinndt.vn  partem  jangittms  tn  crateras  mi^e-it  , 

pjnijtiitbant.  dimidiam  autem  ad  altare  eff'-iderit .' 8c  infrx  co\.  loy'.-b.  c. 

ij".   5.  Optimede  Grsco.   Addit  Auguft.  ibid.  J'iftifica-  Immelavit  hojiias  ,  Jj  hbavit ,  fangitinis  partem  effundens 

iiones  Latint  Jnterpretes  eas  ejje  dixerunt  t  qtta  Graci  ^ikccJi-  altarihtis  jacris  y  partem  aittem  infitndens  c-ate^ih'is.  Am- 

fnx'^z  appellant.  Adhxc^n^iTi -tftcietnrts  ^  ^  aiidiemtts,  ah  :  broliaft.  col.  22 j.  f.   Moyfes  accipiens  jangttinem  vttttU  it» 

ciim  videatnr  ordo  pojinlare  .,  ut  diceretftr  ^  audiemus,   Sc  cratera  :,  Sc(u^.co\.  i^^.d.  in  patera, 

faciemus  ;  fedmiruniy  niji  aliquis  hie  Jettfui  latet,  if.  7.  Ad  verbum  e  Grxco.  Ambroiiaft.  quoque,  col. 

1?.  4.  Gricc.  'OfSn'sa?  A»  Mimiit's  t»  OT/itui ,  wxo Ao'^HSf ,  52y.  f.  legem  datam  memorat  ,  qriam  Moyfes  ,  inquit  , 

&>..  uiin  Lac.  Vid.  not.  feq.  recitans  populo  ,  Itl/riim  hiinc  Teflamenii  appellazit. 

If.  J.  Augud. ibid.  Non  dixit  hoftiam  fahitarem,  fed  hof-  T^,  8.  bimiliter  idem  Au(5toi  I'upra  ,  col.  149.  d.  Moy~ 

tiam  Jalntaris  ,  quod  GrAcus  hahet  t  C'jj%fJiv.  Ambrof.  ep.  fi^  y  accepts  janguine  vitult  in  patca    (  infra  in  cratera  ) 

65.  to.  2.  col.    IOJ2.  a.   Immolatas  dicii  Domino  falntares  "fperju  filios    I/rael  ,   dice::s  :  Hoc  efl  teftamenium  ,  quod 

hojlias.  Hue  eiiam  fpe£lant  quje  habentur  in  Milfali  Rom.  Jijpo^uit  Deus  ad  vos.  Gixc.   AaQut  Ai  Mcui".'.';  t:   a^a, 

ad  offert.  Domin.  18.  port  Pent.  SamUficavit  Moyfes  altare  ncTiMiSecce  ri  >m  ,  Ktt-T'.v  "IJ'i»  to  a'^aTi?;  AiaSiiti-s  ,  «5 

Domino  y  offirens  ftiper  illndholocatifta  y  ^  tmmolans  vidi-  lili^'^eTo  Kt/'e^:5  -artog  ijfia^  y  &c. 

mas  y   Sec.  Gcxc.  MiiKS; c^koJ oftti'.;  ^-u^iaj-ii'eioi' *.  9.  Iiidem  Graece ,  nili  excipias  vocem  ,  TH^OffXC-?. 

J,  aVwE-^zar  oM'A.auTt^ftoi.'la  ,  5,  sCi/cot  ^uilxt  owtk/hV tm  ©ew  ptoptic  fenaius  ,  [oco  jeniorum  :  at  Ml.  Alex,  cum  editt, 

A«5Ca's<a.                                                                           ■        ■  Aid.  «cCompl.  habet,  t:?!'  •^psoCL/:E'fco',  ut  fup.*-.  I. 

Tt,  6,  SimiliaGric.habet,  prater voccm ,  zf«;«Q(;,in  *■.  10.  Ita  rurlum  Auguft.  quxft.  10 1.  in  Exod.  col. 

plurali;at  Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  xQe/^'est ,  4^5.  e.  Et  ziiderunt  locum  y  uii  jh-te-.u  ih  Deus  IJrael  inec 

iraterem  ,   ut  fup.  Pro  his  autem  ,  dmiidiam  partem e<  3^'«'  '"  Gr«co  ,  deuaila  VOCC  ilii  i  at  in  Mf.  Alex,  ac 


184 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXIV. 


Aug.  que!).  loi, 
t.-<£x.f.  5.455./ 


V  E  R  S  I  O      A  N  T  I  QU  A. 

II.  Ec  de  eledis  Ifiuel  non  diironuit  nee  unus ; 
&  appariierunt  in  loco  Dei ,  &  maacluca\criint , 
&;  biberunr. 

VULGATA       NOVA. 


Vu 


L  G  A  T  A 


NOVA. 
1 1 .  Nec  Tuper  eos  qui  procul  recelTerant  de 
filUs  Ifrael  ,  mific  manum  fuam  ,   videruntque 
Deum  ,  6c  comederunt ,  ac  biberunt. 


1 1.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Afcende     afcendenfque  Moyfes  in  montem  Dei , 


14.  fenioribus  ait  :  Expectate  hie  donee  reverta- 
mur  ad  vos.  Habetis  Aaron  &  Hur  vobirciim  :  fi 
quid  natum  fberit  qua;ftionis ,  leferetis  ad  eos. 


Anihr.inPf.  45. 


Auil.  iiH,efl.  Vet. 
Tffl.  ap.  Aug.  t.  5. 
J.  107.  f,  104.  t. 


ad  me  in  montem  ,  &  eflo  ibi  :  daboque  tibi  tabu 
las  lapideas ,  &  legem  ac  mandata  qua;  Icripli  ;  ut 
doce.is  eos. 

1 5 .  Surrexerunt  Moyfes  &  Jofue  minifter  ejus  : 

Versio    antiqua. 

15 af.endit  Moyies  in  montem  ,  &  cir- 

cunidedi'  lux  montem  : 

16.  &  defendit  m.ijeftas  Domini  in  montem 
Sina ,  &  cooperuit  eum  nubes  fex  diebus  :  &  vo- 
cant  Dominus  Moyfen  die  feptimo  de  media 
nube. 

17.  Adrpedlu";  autem  majeftatis  Domini,  tan- 
quam  ignis  ardens  lliper  verticem  montis  ,  CO-     fi  ignis  ardens  fuper  verticem  mentis  ,  in  conf- 
ram  filiis  li'rael.  peifhi  filiorum  liVacl. 

iS.  Et  intravit  Moyfes  in  mediam  niibem i8.  Ingiellufque  Moyfes  medium  nebuls-, 

fllit  in  monte  quadraginta  diebus  ,  &  quadragin-     afcendit  in  montem  :  &  fun  ibi  quadraginta  die- 
ta  nOClibus.  bus  ,  &  quadraginta  noftibus, 

N0T.1E    AD    Version  EM 


Vulgata    nova. 

1 5 .  Cumque  afcendiflet  Moyfes ,  operuit  nu- 
bes montem  , 

16.  &  habitavit  gloria  Domini  fuper  Sinai," 
tegens  ilium  nube  fex  diebus  :  feptimo  autem 
die  vocavit  eum  de  medio  caliginis. 

Erat  autem  fpecies  g!ori;c  Domin! ,  qua- 


Deiit.  gi 


A  D 

tik.  Aid.  legitiiT,  m  us^mi  h''.-  Auguft.  vero  1.  i.  de 
Trin.  to.  8.  col.  787.  a.  omiciit  zi-i.  Subindein  Gra:c.  Kal 

TK    VTTO     T!?5     ^aJa^    a.;?     WC£l     ^f/OV    Cr^.i'y     CUTTipSifi:    y      2j 

iWf/i  si'/c;  st!,!xij.(i.ti  T?  Kfa»?  n  xa^aei^xTi.  Aug. 
loco  flip,  citat.  de  Trin.  legit :  Sith  fidibics  ejus  ,  tauquMn 
cftti  hpidis  Jafphiri  ,  J5  tanqnam  ajpidus  firm.vnrnli  cwli  : 
&.  qiiaeft.  102.  in.Exod.  C0I.4J4.  a.  ait :  S^^pphirj  autem  fi- 
g!i:ficatHr  iiii.t  cieleftn  ,  maxime  qiii.t  d-.clum  efl  :  iicut  afpec- 
tus  fitmamenii  ;  firmamernim  antfm  cmiiim  .tppell.ri  quis 
ne  ciat  ?  Etfaim.1  lateris  in  eodem  jappbira  qHodnnuram  ip- 
fsm  vel  jl.itHit.-nem fgnrat. 

If.  II.  Similiter  in  GisEco. 

Tt.  ly.  Grjec.  Kx'i  a^itw  Mi'Kc~;  i^  'Infv?  ti";  to  o»?;* 
^  f%;ct>^"tfi'  If  iffsM)  TO  005;.  Et  .iji-endit  Moyfei  ^  lejns  in 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 
montem  ;  ^  operuit  nuhes  montem.  In  Mf.  Alex,  ac  edirr. 
Aid.  &  Compl.  dteft  <.  'li-.-J:,ut  liip.  AuguiL  veto  qa.<ft. 

105.  in  Exod.  to.  5.  col.  454.  c.  ait  -.Jejus  Ku^'f cum 

^loyle  iipp.vet  ,  ^  cum  lUo  .rfcendtt  in  ntontfm. 

Tf.  16.  Graec.  K«'  kkUCh  m  cr.;'^c.  t^  (J-^  eVi  to  0^5 
ToSva,  J.  ?'na»t>-if>' ,  Sccut  in  Lac.  niiiexcipias  ultima,  £k 
/«EcyTH;  Ks>s^v5  ,  de  medio  nubis. 

ff.  17.  Eadem  refert  Aiiguft.  1.  2.  deTrin.  to.  8.  col. 
787.  f.  prdjter  unum  rt.T/fjH  ,  quod  delet.  Atin  Gr.To  sf  s  er- 
«fejTi'g  /;gi'; ,  &c.  ut  in  Lat. 

if.  18.  Grsc.  Kx!  sicx/^^s^Mxvmi;  i:'i  to /iimv  -ni  yufs- 
Mt;,  J,  «f/tji  f.%  T3  52^5  ,'  ic.  Ky  smi  a  ra  ofj;  ,  &c,  ut  in 
Lat. 


I 


CAPUT     XXV. 


Aug.  eoKlrn  A. 
pu  Adim.  ap,  . 
t.Z.  lii.c. 


Sim. 

Aug. 


I. 


Versio    antiqua. 
Oaitus  eft  Deus  Moyfi ,  &  dixit  illi ; 


Ket.  9. 2. 


z.  Loquere  ad  filios  Ifrael ;  fumite  primitias 
ab  omni  homine  ,  quod  mihi  deftinetis 

3 Aurum  ,  argentiim,  xramennim, 

4.  purpuram ,  byffum  ,  coccum  ,  pilos  capri- 
nos. 


VulGATA     NOVA. 

I .  T     Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dl- 

J_/  cens  : 

1.  Loquere  filiis  Ifrael ,  ut  toUant  mihi  pri- 
mitias ,  ab  omni  homine  qui  ofFeret  ultroneus  ,    j„r  jj; 
accipietis  eas.  J, 

3.  Hxc  funt  autem  quae  accipere  debetis  : 
Aurura  ,  &  argentum  ,  &  ss  , 

4.  hyacinthum  Sc  purpuram  ,  coccumque  bis 
tinftum  ,  &  byilum  ,  pilos  caprarum  , 


5.  pelles  rubras  agnorum ligna  Integra s-   &  pelles  arietum  rubricatas  ,   pellefque 

ianthinas  ,  &  ligna  fetim  : 

6 oleum  ad  illuminationem ,  thymiamata : 


7.  lapides  pretiofos ,  hoc  eft ,  beryllos. 


8.  Et  conftituite  tabernaculiun  ,  in  quo  com- 
morari  vobifcum  pofllm.  ■^ 

V  U  1  G  AT  A 


6.  oleum  ad  luminaiia  concinnanda  :  aro- 
mata  in  unguentum  ,  &  thvmiamata  boiii  odoris : 

7.  lapides  onychinos  ,  &  gemmas  ad  ornan- 
dum  ephod  ,  ac  rationale. 

8.  Kacientque  mihi  fanduarium  ,  &  habitabo 
in  medio  eorum  : 


9.  juxta  omnem  fimilitudinem  tabernaculi  quod 
oftendam  tibi ,  &  omnium  vaforum ,  in  cultum  ejus : 
ficque  facietis  illud  : 

1  o.  Arcam  de  lignis  fetim  compingite  ,  cujus  lon- 

NotjE    ad    Versi 

Tf-f-,  1 8.  Haec  fummatim  refetuntur  apud  Augufl. 

Ita  enim  in  Grjjco  fe  habent ;  Kai  hawos  Kcc^;;  to6o?  Mi'D- 

ewK,  >sy:^t EjVci'  toF^  i/jor?  'lopaHA  ,  k,  >OL^sli  xTccf^i^  cjx- 

fi  '^i'TU'V  cU  or  ifii.^  tn  >cxp<tl(t  ,  5  >i'4e5£  tz;  a-rafXa; 
f^t Kal  «"7"  sV!»  li  aTtxfX*'  >  «'Mi^fSE  trxf  dvtZy  Xf' 


NOVA. 

gitudo  habeat  duos  &  femis  cubitos  ;  latitudo  ,  cu- 
bitum  &  dimidium  :  altitude ,  cubitum  funiliter  ac 
femiiTem. 


O  N  E  M     a  N  T  I  QUA  M. 

^  A^puarx  JiGA^  vf.v^^Axvu\uhx.V...  ^  ^v>x  «Vxt-  , 

TX. '<.  ^T'Xiov  £/;  rtfy 'pxvcty ,  ^vfA.a^xlx k.  A.Qf^coEf- 

/fy IC  .sTzivQsig  f<oi  x'j'x'.fiXf  Jc.  ifthv:zij.xt  cv  t>/^r>.  Aucl, 

1.  de  promilf,  part.  2.  c.  2.  col.  I2y.  d.  iic  :  Dabunt  in  ehU' 
tione  jilii  llrael  lanam  hyacinthincttn  j  hjfum  tortum  >  purpu* 
ram  ,  (tecum  its  tinSum, 


LIBER 

VUIGATA      NOVA. 

Et  deaiirabis  earn  auro  mundiffimo  intus 
faciel'que  fiipra  coronam  auream  per 


E  X  O  D  I.     C 


1 1. 

&  foils 
circuicum  : 

1 1 .  &  quatuor  circulos  aureos  ,  quos  pones 
per  quatuor  arc.-e  angulos  :  duo  circuli  lint  in 
latere  uno ,  &  duo  in  alrero. 

1  5.  Facies  quoque  ve>ftes  de  lignis  fetim  ,  & 
operies  eos  auro. 

V  u  L  G 

14.  Inducefque  per  circulos  qui  funt  in  arcs 
teribus ,  ut  portetur  in  eis  : 

VULGATANOVA. 

16.  Ponefque  in  area  teftificationem  quam 
dabo  tibi. 

I  7.  Facies  &  propitiatorium  de  auro  mun- 
dilTimo  :  duos  cubitos  &  dimidiuni  tenebit  lon- 
gitudo  ejus  ,  &  cubitum  ac  femillem  latitude. 

1  8.  Duos  quoque  Cherubim  aureos  &  pro- 
dudiles  facies  ,  ex  utraque  parte  oraculi. 

19.  Cherub  unus  fit  in  latere  uno,  &  alter 
in  altero. 

io.  Utruraque  latus  propitiatorii  tegant  ex- 
pandentes  alas  ,  &  operientes  oraculum  ,  relpi- 
ciantque  fe  mutuo  verfis  vultibus  in  propitiato- 
rium quo  operienda  eft  area  , 

2  I .  in  qua  pones  teftimonium  quod  dabo 
tibi. 

i  1 .  Inde  pra;cipiam  ,  &  loquar  ad  te  fupra 
propitiatorium  ,  ac  de  medio  duorum  Cheru- 
bim ,  qui  erunt  fuper  arcam  teftiraonii ,  cunfta 
qu*  mandabo  per  te  filiis  Ifrael. 


ap.    X  X  V.  1 8  J 

Versio    antiqua. 

II &  facies  in  ea  cymaria  aurea  verfatilia 

in  circiiitii : 

I  z.  &:  fabricabis  illi  quatuor  anulos  aureos , 
&  impones  lliper  quaruor  latera  ,  duos  anulos  in 
latus  uniim ,  &  duos  anulos  in  latus  fecundum. 

15 &  inaurabis  ilia  auro. 

ATA       NOVA. 


in  Ex.  I.  J.  4j<j.  e; 


Au%.  taciit,  lit. 


la-  15.  qui    Temper  erunt  in  circulis ,  nee  unquaia 

extrahentur  ab  eis. 

Versio    anTiqua. 

16 immittes  in  arcam  telHmonia  quaecun-  Amhr.dtfug.fac. 

que  dabo  tibi.  '■  5-4i5-''- 

1 7.  Lt  facies  propitiatorium  ex  auro  puro  :   Stdui.  Scat,  in  ep. 
duobus  ciibitis  &  femis  longitudinem  ejus ,  Sc'"' ^'""-  J°fi' *• 
imum  cubitum  &  femis  latitudinem  ejus. 

18.  ht  facies  duo  Cherubin  aurea  intertorna- 
ta ,  &  fuperpones  ea  per  lingula  lavera  propitia- 
torii. 

19 Et  facies  ut  duo  Cherubin  fint  ex  duo- 
bus  lateribus  ejus , 

20.  extendentia  alas  fuas ,  &  obiimbrantia  fu- 
per propitiatorium ,  &  fxcies  contra  le  luper  pro- 
pitiatorium , 

i  I .  &  impones  propitiatorium  fuper  arcam  , 
&  in  arcam  mittes  tellimonia  quae  dabo. 

22.  Lt  innotefcam  tibi  inde ,  &  loquar  ad  te 
defurfum  fuper  propitiatorium ,  inter  medium 
duorum  Cherubin ,  qux  funt  lliper  arcam  tclta- 
menti ,  fecundum  omnia  qux  prxcipiam  tibi  ad 
iilios  Ifrael. 


VuLGATA       NOVA. 

i  5 .  Facies  &  menfam  de  lignis  fetim ,  habentem  tuor  digitis  :  &  fuper  illam  ,  alteram  coronam  au-' 

duos  cubitos  longitudinis  ,  &  in  latitudine  cubitum ,  reolam. 
&  in  altitudlne  cubitum  ac  femiflem.  z6.  Quatuor  quoque  circulos  aureos  pr.-cparabis , 

2.4.   Et  inaurabis  eam  auro  puriflimo  :  faciefque  &  pones  eos  in  quatuor  angulis  ejufdem  menfa  per 

illi  labium  aureum  per  circuitum  ,  finguios  pedes. 

25.  &  ipfi  labio  coronam  interrafilem  altam  qua- 


ISl  O  T  iC      A 


ERSIONEM      ANTIQUA  H. 


If.  II.  Hxc  antecedum  in  Graeco :  Ka)  v.Ki xxpvcucui; 

Qiii  ivrm.  Unde  Ambrof.  1.  de  Noe,  c.  6.  to.  i.  col. 
234.  c.  ait:  Jn  Exodo  tieauratrtrf<>rif  ^  intus  arcn  ilia.  Sc- 
quuntur  in  Grasco  llcut  apud  Au^uft.  j,  -srodic?*;  atr-T  -av- 
fit^nx  xpt":x  ^f^sTr'ia  xdV^&j.  Addic  Augu/l.  Cymatia  dixit  , 
qilit  in  qitadrntitra  exjl.jnt  per  qHatnii^  partes  ,  Jiait  men/a 
/jttadr.z  fieri  folent.  iiec  quod  att  y  verfarilia  ,  mobilia  dtbc- 
nttts  auipere  ;  fixafunt  enim Jed  verfatilia  dixn  ,  torti- 
lla ,  qr!.t  Gr^ce  focantttr  ^psTTTX  ,  vel  canalihits  ,  Jicttt  Jitnt 
ccltimn^  tortiles  ,  &c. 

Tf".  II.  Grsc.  Kx'i  ;>aciii  avrri ,  &c.  ut  in  Lat.  ni(i 
quod  pro/.ir»;  ,  conftanter  habet  ,  to  v.Mroi  ,  quod  proptie 
devexitas ,  feu  l.xttti  in  qitnd  res  aliqiia  y.Mys'jai.  Schtevel. 

^.  I  5.  Sic  eft  in  Gisco. 

Tt,  16.  Grace.  Kai  i^Za^u^e'inv a'  av  /w  coi, 

If.  17.  Grace.  Kat  ts'jmQst^  hoLs-vQia/  sVi'.9"-j««  X.f^^''^ 
xx^ccp^t  /1/3  -TtvX''-"  '<;  nw^ol??  TO  (Uazs? ,  J,  iT^-xj-jii  i,  ;'f{i- 
6v;  TO  's:\a7:.(;.  Et  facies  prnpittatorittm  ,  opcrtnriiim  artripu- 
ri  i  dttortlm  cttbitorum  ^  dttnidii  longttndo  ,  (5  cnbiti  ac  di- 
midii  latititdo.  Ad  h.iec  Auguft,  q.  10  J.  in  Exod.to,  5.  col, 
4J4.  g.  Propitiatoriitm  dicic  jttperrniponendttnt  jttper  ar- 
cam  attrettin  fieri  jubet  ,  ejitfqtie  longitudinem  ^  tatitii- 

dinem  t.tntam  exprimit  ,  quanta  '^  ipjitts  area  ditla  efl. 

If.  18.  Grace.  Kai -rooiMce/;  At/'o  Xf^t(£(/<  p(_/)y:oToc£yTa  , 
i,  iTiS"-^'.^^  «DTCt  i^  xfi'p'iTSp'jiy  Twc  iLhnuy  t?  rxarii/siV.  Et 
j'acies  duos  Cherubim  aureos  tornatiles ,  ^  impones  eos  ex  dtto- 
ius  lateribus  propitiatorii. 

t.  19.  Greece  anteeedunt  ifta  :  Tlm.^vancu ,  Xfft£  I'i 
fit  T?  ZMTt;  Tb'xB  ,  J,  X'ifiZ  «.'r  j'x  T?  z/i'tk;  t?  JVei/t/- 
pi;  T?  Ux^vipi'a ,  i.  e.  Vient  ,  Cherub  unus  e  latere  hoe  ,  ^  Che- 
rub unus  e  latere  feeundo  pmpiiiatorit :  qux  vel  ptjecermi- 
fit  Scdulius  confiilto  ,  vel  non  legit  in  fuo  codiee  ;  qtia: 

Tom.  I. 


autem  proxime  addit  ,  ita  fequunrur  in  eodem  Graeco  ; 
Kai  OTc,«';f(5  Tt;  J  I'd  Xsfint^i/ii  fVi  rci  /i/:  y./j'T».  Et  JacteS 
duos  Cherubim  Jupcr  duo  latera.  Vid.  Not.  feq. 

^.  zo.  Grarc.  'Ecoirai  e:  Xip^^liu.  sic/styavTe^  ti;  ^t/- 
fuyx;  i-irif^^iv  ,  ci;ci£/a^;»Te5  cc  tkT?  -ynsfui,!,  ivrZr  i-irl 
f<i  (V«s-H/3iV,  2;  TCt  ■cjfiQx'iTot  eiuTc^v  s/?  oc^n^cc ,  ei'^.To  hscfS" 
TM/>;cv  e'co^Taf  ra  •crf^aicDTroc  twc  Xe/JtGj/t.  Unde  Au^uft, 
quaeft.  105.  in  Exod.  col.  4^4.  g.  4J j.  a.  Ita  ut ,  inq'  it  , 
in  ipjo propiliatorio  efj\nt  duo  Cherubim  ,  hinc  atque  inde  al'er- 
utrum  adtendenles  >  ita  ut  vultus  eorum  in  propiriatoviutn 
ejfent  t  ^^  pennis  jitis  olumbrarent  prcpttiaroriuni  :  &  infia  - 

Duo  Cherubim  pennis  futs  obumbrant  propitiatorium (^ 

invicem  fe  adtendunt ^  -jnlttis  eorltm  junt  in  propiti.ito^ 

rium  ,  &c. 

If.  II.  Similiter  Ambrof.  I.  de  fug.  f.Ec.  c.  5.  to.  i.  col, 
425.3.  Impones  propitiatorium  fuper  arcam  defiiper,  (^  im- 
mittes  tcflimonia  qux  dabo.  Grxc.  Kai  iin^miic;  to  i>ttT-^~ 

CjL'.J    e'ti  THf    H.^'JliV    W'J)^CV  ,     Kj    £i5    THI-  -/..^'j'njV    f.M^a^E?^  TCfi 

Mcif-TiJCia  ,  a  otji  S^u  aoi.  Ad  haee  Auguil.  quasft,  loj.  col, 
455. a. b.  In  area ,  inquit  y  jujftjunt  pom  lex  ■,  ^  mann.Xf 

^  z'lrga  Aaron propiti.ttorium  ejl  dcjuper  ,    &c. 

it.  22.  Ambrof.  I.  de  fug.  (xc.  c.  ;.  to.  i.  col.  42J.  a. 
Et  innotejcam  tibi  inde  y  ^  loquar  tih:  dcluper.  Itemepift, 
4.  to.  z.  col.  764.  b.  Loquar  tecum  d^fuper  propitiatorium^ 
de  medio  duorum  Cherubim:  8c  epifl:.  64.  eol.  loy?.  b.  me- 
minharcsteflimonii.  ^imiliici  inGr.£Co,  prieter  levia  non- 
nuUa.  KaJ  ym^vianat  «0;  ix.(f.ev  y  j,  >~a}<Mc^  00/  ''■■jf^J'  tk 

lAas-MpiV  ^ci  fi^.czv  T^'v Tcoi'  o/j uiv  eVj  th;  jCfEiCt  Tif  ^ap- 

Ttypjt  ,  X.  /.ara  's::vtx  oca  soy  ft'/e'f^Ct'juai  est,  &e.  ut  fup, 
Unde  Auguft.  qiiaeft.  loj.  in  Exod.  col.  4J5.  c.  Proniift  , 
inquit  ,  locuturum  je  Deiis  ad  Moyjen  de  medio  Cherubim  de- 
fiirjum  propitiatoriiy 

Aa 


i86 


LIBER     EXODI.     Cap.   XXV. 


in  Ex.  I.  5.  4J5-  ''■ 


Aug.  Lociit,  115. 


V  E  r.  S  1  O     A  N  T  I  QU  A. 

27.  Evunt  anuli  in  thecis  fubportatoriis  ad  tol- 
lendam  menfam. 


29 cyathos ,  in  quibus  immolabunt  in 


eis., 


Vu  t  G  A  T  A 


VULGATA      NOVA. 

27.  Subter  coronam  erunt  circuit  aurei  ,  ut 
mittantur  vectes  per  eos ,  &  poflTit  menla  portari. 

i8.  Ipfos  cjuoque  veftes  facies  de  lignis  fe- 
tim  ,  &  circumdabis  auro  ad  fubveliendam  men- 
fam. 

29.  Parabis  &  acetabula  ,  ac  pliialas  ,  thu- 
ribula  ,  &  cyathos ,  in  quibus  ofFerenda  funt  li- 
bamina  ,  ex  auro  puriflfmio. 

NOVA. 


30.  Et  pones  fuper  menfam  panes  propofitionis     phi  in  nucis  modum  ,  fphsrulxque  per  fuigulos  ,  & 


m  confpeftu  meo  femper, 

5 1.  Facies  &  candelabrum  duftile  de  auro  mun- 
diflimo ,  haftile  ejus ,  &  calamos ,  fcyphos ,  &  fphae- 
rulas  ,  ac  lilia  ,  ex  ipfo  procedentia. 

31.  Sex  calami  egredientur  de  lateribus ,  tres  ex 
uno  latere ,  &  tres  ex  altero. 

5  3 .  Tres  fcyphi  quafi  in  nucis  modum  per  cala- 
mos llngulos  ,  fphirulaque  fimul  &  lilium  :  &  tres 


KUr.  in  Pj:  14. 
B.  3.  £l.(. 


lilia. 

5  5.   Sphxrula;  fub  duobus  calamis  per  tria  loca  , 
qui  I'lmul  fex  fiunt ,  procedentes  de  haftili  uno. 

J 6.   Et  fpha;ruls  igitur  &  calami  ex  ipfo  erunt, 
univerfa  duftilia  de  auro  puriflimo. 

5  7.   Facies  &  lucernas  feptem  ,  &  pones  eas  fu- 
per candelabrum  ,  ut  luceat  ex  adverfo. 

5  8.  Emunftoria  quoque ,  &  ubi  qua  emunda  funt 
fimiliter  fcyphi  inftar  nucis  in  calamo  altero  ,  fphs-     extinguantur  ,  fiant  de  auro  purifflmo. 
rulaque  fimul  &  lilium  :  hoc  erit  opus  fex  calamo-  jg.  Omne  pondus  candelabri  cum  univerfis  vafis 

rum ,  qui  producendi  funt  de  haftili  :  fuis  habebit  talentum  auri  puriffmii. 

J  4.  in  ipfo  auteni  candelabro  erunt  quatuor  fcy- 

Versio.antiqua.  Vulgatanova. 

40.   Vide,  ut  facias  omnia  fecundiim  fpeciem  40.   Infpice,&  facfecundum  exemplar  quod 

quam  oltendi  tibi  in  monte.  «ibi  in  monte  monftratum  eft.  5- 

NoT^    ad    Versionem    antiquam. 

V.  i/.  Grsc.Kal  jWt»  of  Aawi/'wo;  t/?  ,9^»za?  to?;  a-a-      his  enim  qui  addidit  fupraAugufl.contrarium  liquet ,  op 


//./■.  8. 


A3. 7, 
44- 


fcf ;i7«/r ,  i'VE  aip^it  ill  «KTof;  Till'  rpi~i^xr.  Addic  Augull. 
iup.  Hoc  intilligendnm  tfl  ,  quod  anniili  ejfent  velnt  lima 
Cnhfortatorioram  ■,  idefi,  quo  jiibportatoria  tanqunm  in  thl- 
cas  inducMititr.  Erunt  qii:ppe  in  thetis  ,  iindttlum  eji ,  tan- 
qrtam  dicerctiir  ,  Erunt  pr a  thecis,  Noti  video  igitur  cur  edi- 
lores  nollri  BB.nor.  in  hunc  loc.  moneant  legendutn  fup. 
apud  Auguft.  in  thecal ,  non  in  thscis ,  quod  familiati  li- 
brariorum  vitio  pclitum  ede  credunt  :  licet  ,  inquiunt , 
codices  Mis.  omnes  habeant  ,  i»  thecii  fiibportntcriis ;  natn 
legebatur  in  haiSeuus  editis ,  veliit  thcca  fuhporimirix  :  ex 


time  enim  explicat  Augull.  in  theca  ,  per  iftud  in  thecal  , 
vel  pro  thecii  i  led  conftanter  legilTe  videtur ,  in  theai ,  licet 
in  Graeco  nunc ,  e/;  ^^ua.:,. 

if.  29.  Ita  c  Graeco  ,  practer  unum  immo'.abant  ,  pro 
quo  o-TTEi'cef^  ,  libabii.  Vide  Ambrof.  epift.  6^,  to.  2.  col, 
10J5.  b.  c. 

it.  40.  Vet.  Iren.  Interp.  1.  4.  c.  14.  p.  244.  c.  Faciei 
omnia  jitxta  typum  eorttm  qua  vidijii  in  monte.  Cxxz* 
'  Oc^  )  •arojuOfi^  K«Tft  TOf  Tf  TTof  ^QV  J\sJ  iriy^y^t   <jOi  li/  tw  npu. 


CAPUT     XXVI. 


Versio    antiqua.  V  u  I.  c  a  t  a    nova. 

ET  facies  tabernaculiim  decern  auljeorum  i. 'np*' Abemaculum  ver6  ita  facies  :  Decern 

de  bylTo  torta  ,  &  hyacintho  ,  &  purpura  ,  A    cortinas  de  byfl'o  retorta  ,   &  hyacin- 

».5.  47J.  d.  jeqq.  ^  cocco  torco ;  Cherubim  facies  ea  opere  tex-  tho  ,  ac  purpura  5  coccoque  bis  tindo ,  vatiatas 


Aitg.qiisfl.  177-  I. 


Ibid.  qu.tjl.  107. 


1.  Longitudo  cortina;         2.... 
unius  habebit  vigintiofto 
cubitos  :  latitudo  ,  quatuor  cubitorum  erit. 

Versio    antiqua. 


jons.  opere  plumario  facies. 

VuLGATA       NOVA. 

Fide  Not.         menfurs  fient  univerfa  tentoria. 

3.   Quinque  cortin<-B  fibi  jugentur  mutuo  ,  &  alire 
Unius     quinque  nexu  fimili  coh.!prebunt. 

VuLGATA     NOVA. 

Uid.  qa,tji.  177.      4 facies  illis  anfas  hyacinthinas  in  ora  fum-        4.  Anfulas  hyacinthinas  in  lateribus  ac  fum- 

47J- '•  NotjE    AD    Versionem    antiquam. 

enim  iivy.ai  fed  xu?x'x^ dixit :  Sc  quafft.  107.  col.  45'J.  d.  e. 

Decern  attlxontm  jitbetjieri  tabern.icltlttf» auUa  vtroji' 

gnijicant  Lititttdiuem. 

tt.  2 5.  In  Gr.i:co__fic  :  M»x:;  tU?  av^xtui;  t»?  niai 

ztLToi  J,  EixoCf  '3rM;:^ei)i' ,  K,  ev^<;  Tsfxracci^r  'ttvi'/jc:^/  jJ  av\oit(t 
M  y.ct  sscti'  ^'/;^r  Tc  ctvTo  isa:  'cnv.yA',  ra?;  a.ti?.Kiu:c.  QudC 
Auguft.  qujcft.  107.  inExod.  col.4jj.f.  exprimit,  dicens : 


V.  I.  Iti  Gnrco  :  Kal  twv  ckhi-h/  .z^cni^s;; »  A!)t«  xu>Kia.^y 
deinde  ut  in  Lat.  nifi  quod  pod  vocein  XspsS.^ii,  punftiim 
ponitur  ,  fequiturque  e'pyxfi^  tl^aiTV  -TroiMCEi^  dvldic;.  Ihed. 
Goitipl.  y.ifvCifi  ,  adneditur  voci  ifja'.la  &  feqq.utapud 
Aut^uft.  turn  quxft.  107.  fup.  tum  quaeft.  177.  col.  475.  d. 
ubi  le'^itur  iimpliciter  ".  Chcruhzm  opere  textorii ,  abfquey^t- 
ciel  ea  ;  at  infra  :  Opere  ergo  texttli  Cheritlim  jrtjjtt  tn  aiiUis 
fieri.  De  hoc  opeie  vide  lis  Hieron,  ep.  ad  Marcell.  Ilcut  & 
Auguft.  de  aulMs  illis  ;  ait  eniin  qu«ft.  177.  col.  479.  d. 
multiiin  differre  inter  fe  av^iv  ,  &  ccu:\xixr  ,  quod  quidain  , 
inquit  ,  Inierpretes  noftri  «on  difcernentei ,  {J  hoc  (  fcilicet 
atrium  )  ^  ilia  auLxa  ,  qttai  au^a/a; ,  non  xuhoA  >  Graci  di~ 
cunt ,  atria  interprctati  junt ,  dicentei :  Et  facies  cabeinacu- 
lum  decern  atriorum  ,  ubi  decern  auljeorum  ,  dicere  debite- 
runt,  Nonnulliaieiemmulta  imperttiores  ,  \-u\u-ii  interprctati 
funt,  2)  civMZ,  C?  xvlaiai  :  /icut  autem  in  Latina  lingua  in- 
■venimns  aulaea  ,  qua<  Grxci  xvfxixi  zxicant  ,  ita  quam  illi 
appell.tnt  auMi'  ■<  nnjhi  nuisim 'jocai'erunt  :  &  fup.  col.  47 J. 
d.  AvM.'xi  .  inquit  ,  quas  Graci  appell.mt  ,  Latini  aulasa 
perhthent ,  quas  cortinas  vulgo  vacant.  Now  ergo  decern  atria 
fieri  jujjlt  ,  ficut  ijiiidam  ne^ligenier  interprctati  funt  ;  ntn 


AuUam  lofigitudtncm  habere  dehere. in  cubitil  viginttotlo  \  & 
infra  :  Latitudinem  aul.ti  in  cnbiiis  quatuor.  Item  quEft. 
177.  col.  475'  d.  Ai:l.iio, ur.ilongitudincm  ejfe  p) .ecep;t .,  cu^ 
httorum  vigintioBo  ;  ^  latitudinem  ,  cubitorum  quatuor. 
Grace,  ficpergit ;  HsiTe  JVs  xtj^xTxi  sgovtxi  si,  otMnAw^  ^X°~  ■ 
[j^wxi  ti  e'Tf£«  sV.  71;^  fTE^^'  jcj  «nr/. 7e  xvy^xlxi  icuvlxi  cuvs^o- 
Hiixi ,  CTE'ex  -ry.  Wifa'  quae  limiliter  redduntur  ab  Au- 
guftino  ,  quieft.  177.  col.  475'.  d.  ubi  ait:  Coh.erere  autem 
inviceni  aul.ea  ,  i^  coniung:  inter  fe  qutnqite  hinc  ,  ^  quin- 
que  inde.  Subinde  addit  :  Ouomodo  auttm  inter  fe  connecle- 
rcntur  eadem  qnina  autxa  ,  ita  pracepit  :  Faciei  illis  y  &c. 
t.  feq. 

If".  4.  Ita  in  Crsco  ,   nil!  quod  pro  in  ora  fumma  ,  ha- 
beiut  s.ri  -r^ yji'ti ,  Juptr  labium  t  iutiuinus ,  jV1t»X-.'- 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXVI. 


187 


VULCATA     NOVA. 

niitatibus  facies  cortinaium  ,  ut  polTmt  iiivicem 
copulaii. 

J.  Qiiinquagenas  anfulas  coitina  habebit  in 
utraque  parte ,  ira  infcrlas  ,  un  aula  contra  an- 
fam  veniat ,  &  altera  alteri  pofllt  aptari. 

6.  Facies  &  quinquaginta  circulos  aiueos  qui- 
bus  cortinarnm  vela  juiigenda  luiit  ,  ut  unu.ii  ta- 
bernaculum  fiat. 

7.  Facies  &  faga  cilicina  undecim ,  ad  ope- 
riendum  teftum  tabernaculi. 

8.  Longitudo  fagi  unius  habebit  triginta  cu- 
bitos  :  &  latitude  ,  quatuor  :  a;qua  erit  menfura 
fagorum  omnium. 

9.  E  quibus  quinque  junges  feorfum  ,  &  fex 
fibi  niutuo  copulabis  ,  ita  ut  fextum  fagum  in 
fronte  tedi  duplices. 

10.  Facies  &  quinquaginta  anfas  in  ora  fagi 
unius  ,  ut  conjungi  cum  altero  queat  :  &  quin- 
quaginta aulas  in  ora  fagi  akei'ius ,  ut  cum  alte- 
ro copuletur. 

11.  Facies  &  quinquaginta  fibulas  reneas , 
quibus  jungantur  anfa;  ,  ut  unum  e;:  omnibus 
operimentum  fiat. 

1 1.  Quod  autem  fuperfuerit  in  fagis  qus  pa- 
rantur  teflro  ,  id  efl: ,  unum  fagum  quod  ampbus 
eft  ,  ex  medietate  ejus  operies  poftehora  taber- 
naculi. 

1 3 .  Et  cubitus  ex  una  parte  pendebit ,  &  al- 
ter ex  altera  ,  qui  plus  eft  in  fagorum  longitu- 
dine ,  utrumque  latus  tabernaculi  protegens. 

14.  Facies  &  operimentum  aliud   tefto  de 


•  Vers  10    antiqua. 

ma  aulxi  unius  ex  una  pnrrc  in  commifTur.im  :   ^i-  «*»  /"p. 
&  (ic  facies  luper  ora  fumma  ad  comniillmam 
fecundam. 

5 Vide  Not. 


C.  Et  facies  circulos  quinquaginta  aureo*; ,  &    lu.  475.  <>,  i> 
conjun^es  aulxum  ad  aulxum  circulis ,  &c  cntfiii» 
tabernaculum  unum. 

7.  £t  facies  vela  capillacia ,  opeiire  fuper  taber- 
naculum ;  undecim  \  ela  tacies  ea. 

8.  Longitudo  veli  unius  erit  triginta  ciibito- 
rum  :  &  qiutuor  cubitorum  latirudo  veli  unius : 
menfura  eadem  erit  undc.im  velorum. 

q.  Et  conjunges  quinque  vela  in  le  ,  &  fex  \e- 
la  in  fe ;  &  duplicabis  velum  fextum  fecundum 
faciem  tabernaculi. 

10.  Et  ftcies  anfas  quinquaginta  in  ora  \'eli 
unius ,  quod  contra  medium  elt ,  fecundum  com- 
miiriu-am  :  &  quinquaginta  anfas  facies  fuper 
Oram  veli ,  quod  conjundum  eft  ad  fecundum 
velum. 

1 1 .  Et  facies  circulos  xraeos  quinquaginta ,  & 
conjunges  circulos  de  antis ,  &  conjunges  \eh  , 
&  erit  unum. 

12.  Et  fuppones  quod  fuperabit  in  velis  taber-   jfoj.  483.*, 
naculi ;  dimniium  veli ,  quod  fuperabit ,  fubteges 

quod  abundit  in  velis  tabernaculi ;  fubteges  poft 
tabernaculum. 

1 3.  Cubitum  ex  hoc  ,  &  cubitum  ex  hoc  ,  ex     ind.  476.  /.  tj 
eo  quod  fuperat  velis  de  longitikline  velorum  ta-  424-  ■^•y^'i?- 
bernaculi ;  erit  contegens  fuper  latera  tabernacu- 
li ,  liinc  atque  hinc  ut  operiat. 

14.  Et  facies  operimentum  t.^.bernaculo ,  pel-   li»W.477.f. 


pellibus  arietum  rubricatis  :  &  fuper  hoc  rurfum    les  arietum  tubricatas  :  &  operimenta  pelles  hya- 


aliud  operimentum  de  janthmis  pellibus. 

1 J .  Facies  &  tabulas  ftantes  tabernaculi  de 
lignis  fetim  , 

16.  qu«  fingula  denos  cubitos  in  longitu- 
dine  habeant  ,  6c  in  latitudine  fmgulos  ac  fe- 
miflem. 

N  o  T  jE    ad    Versionem 


cintliinas  defuper. 

1 5.  Et  focies  columnas  tabernaculo  de  lignis 
imputribilibus : 

16.  decem  cubitorum  columnam  unam,  & 
cubiti  unius  &  dimidii  laricudinem  columns 
unius : 


M!5  T«!  amttlac,  t»;  s'^MTEjof;  ,  fuper  l.tbiiim  aiilti  exterioris  , 
loco  jnper  ora  fummn  :  id  eft ,  inquit  Aur^uH.  itl'i  atmmttti- 
tar  aitlx:!m  aitlj:o  y  tertiitm  fciluet  fecttndo  ;  qitod  fecH7idnyn 
jam  cumprzmo  commijfitm  efl  ,  td  eft,  conjnntlutn  atque  conne- 

xum Nonergo  ampUiti  qnam  de  trinm  c(iimexici:ie  dttere 

'voluit ,  quiz  fit  in  dnabiis  commijfiiris  ,  fecttndi  ad  primitm  , 
^  tertii  ad  fecundum. 

Tift  J.  Grasc.   Hsvrvtv.'iVTet  a7)if;^«;  'atumn^  tJ]  du^ctlct  tj7 

KXTci  Tiff  cv^:iZo^m  tiT;  Asf^e'^;  ,  «vn-zr  :Q  ^-tji  yj-n^i-miicai 
«MiiAoti;  ei's  inirw ,  quo  fpeflant  ilia  Aii2;uftini ,  quaefl. 
177.  col.  475'  f.  Anfai  ergo  prticcpit  fieri  prima  ariLeo  qitin- 
quagintaex  una  parte  ^  qna  illi  fnerat  ccnimittendum  fecitn- 
dum  i  ^  anfai  qitinqitaginta  tertio  aitl.to  ex-  ea  parte  ,  qtia 
fecfltldo  conjttngebatHr  ;  &  paulo  fup.  Secttndrim  crtm  pnmo 
commiffam  ejl  ,  id  eji  ,  conjrtrtRttm  atq'te  connexitm  ,  fictem 
contra  faciem  conjijiemia  ex  adverjojingitta  ;  quje  ultima  ver- 
ba de  aulsis  inteliexiHe  videtur  Augufl.  ciim  tamen  de  an- 
fulis  accipi  queant :  ita  Nobilius  in  Inincloc. 

if.  6.  ItidemGrxce  ,  prster  hoc  ,  ri;  mi^xlxi,  sre'^y  r» 
FTspx  ,  aul^a  ,  alteram  ad  alterttm  ,  loco  aiiLsrtm  ad  anUitm  , 
quse  idem  fotiant,  RurlLim  Augufl.  fup.  col.  475.  f.  air  : 
Aalxtim  jccundam  ,  id  ejl  »  inter  utrajqite  anfas  qttinqtiage- 
nas  mediamy  circulos  habere  votitit  quinquaginta  ajtreos  ,  ati- 
que  ex  ana  parte  ,  per  qiios  conjungeretur  quinquaginta  anjis 
aulxi  primi  ;  ac  per  hoc  conjcquens  erat  ,  ut  ex  alia  quoqae 
parte  ,  circulos  toiidem  b.iberct ,  per  qaos  conjungeretur  anjis 
aitlxi  tertii. 

ir.  7.  Ita  conftanter  Auguft.  quacft.  108.  col.  4jy.  g. 
Grxc.  Kal  iaiciiioej;  <fv.f'p/);;?  r^t^^iW;  ckeVhi'  eVI  rii;  cxh^-ji;, 
Vi'/sicre  Asppsij ,  &c.  ut  iup.  Mf.  vero  Alex,  non  oheVhk  hab. 
fed  ozeVe/j  cum  Augufl.  Obfervat  idem  Auguft  fup.  col. 
455' S-  Capillacia  vela  die  ,  id  ejl  ctlicina.  i^iffii  rff)(_ltv  ■, 
propric,  pellis  expilis  contexta  ,  cilicium, 

V.  8.  In  Gricco  deert  i.fi«  ,  &  in  fine  loco  'jelorum  ., 
legitur  t^iffct ,  '.elis :  c«tera  prorfus  limilia.  In  Mf.  Alex. 
Tom.  I. 


A  N  T  I  QU  A  M. 

ac  edd.  Aid.  &  Compl.  geminatur  verbum  sj-nti ,  erit ,  ut 
in  Lat. 

t-  9.  Ad  verbum  eGrxco.  Vid.  lis  Auguft.  ibid. 

t.  10.  Eadem  leguutur  Giaecc,  nifiexcipias  ifta,  .VI T? 

^si^l>?  Ti's   A=pp£&J5 TM5    ayaf^ico;' fVi   iQ   ^si^^t;  nus 

JV/pV'-''"^  »  "^"5  ct-KOi^T-ifOn^  Tr;  /sivEf^jc;.   Super  labium  leli « 

quod  ejl  intermedium jitper  labium  veil  conjitncti  ad  fecun" 

dam.,  loco  iff  ora  z'cli q-tod  contra  medium  ejl  ,  &c. 

Tf.  II.  ItaeGiMco  ad  verbum.  Vide  feqq.  apud  Aug.' 

t.  li.  Auguft.  (up.  col.  476.  f.  lie  hahet  :  it fapponec 
in  velis  tabernaculi  dimidium  veli  quod  fuper.iverit  ,  fubteges 
quod  abundat  de  velis ,  &c.  ut  Iup.  Grace.  Kal  uvii^y(^;ii 
TO  'Tsiy^sQ'xCpv  vt  Ta^c,  oV^fipscs  Tuq  otnm^*  tc  iin'iu  tw;  Asopsiai 
TO  i/To^e^ef^u^ECOi  fVoxa't^-v^f;?  e;  to  ^a^^':vx^z■  -rccy  AfVpFOji', 
&c.utin  Lat.  In  Mf.  Alex.ac  ediir.  Aid.  &  Compl.  deell  , 
E.';  ,  poft  vTm-ixnr^fii;,  Vide  feqq.  apud  Augull.  turn  col. 
46(5.  f.  turn  col.  484.  b. 

T^,  I  5.  Itidem  Greece  ,  excepto  uno  ,  rior  A£/>p-^'^ '  ''* 
velis y  pro  v.^lis.  Au^uit.  ii^fra,  col.  485.  s-  486.  a.  aic : 
Ouoniamtd  quod  Latine  interpretatum  ejl :  cubitum  ex  hoc 
tc  cubitum  ex  hoc fuper  laiera  tabemaculi ;  Gr.tcus  ha- 
het ,  -EFAay.a  ,  qua  1  ntini  nonnulli ,  non  latera  ,  ed  obliqua 
interpretati  ftlnt  y  mento  movet  i  quia  etji  nihil  htc  videatitr 
obtiquum  ,  tibi  omnes  anguli  qnatuo'-  laterum  redt  junt  i 
OTXC//.X    tamen  dici   latera  ilia  non  pejfuni  ,  quorum  unum 

ejiin  facie  ,  alterum  retro fed tsri-iix dici  pojfunt  a  Jextrt 

{^a/tnijlro ;  Sc  poft  paaca  :  Diligentiiis  autem  men  urn  exa- 
minatis  -.fortajje  in  ijlis  laterihus  te^narum  columnarum  ,  qnx 
's:m-,m  Gr.tce  dicta  funt ,  nonnulla  etiam  oiliquitas  ini'inilur, 
«t  nonfrujlra  quid.tm  Interpretes  nofhi  obliqua  tntr^rtta- 
reniur  ,  17««!  in  Grxco  TAayio:  repererunt.  Vide  plura  fis  , 
ibid,  apud  Auguft. 

Tf.  14.  Similiter  in  Grace. 

•ir.  I  J.  Grjrc.  Kai  aavtum  fv>K  ni  «wii;  ,  tcc.  ut  in 
Lat.   InMf.  Alex,  t?  cxi'.iT,  ut  fup. 

y.  16,  Ita  Ghccc  ,  aifiquud  additur  •ati^tli  t  fuciis  ^ 
A  a  ij 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXVI. 


188 

Versio    antiqua. 

Ani.uhfuf.  17.  duos  anconifcos  columnas  uni  confiften- 
tes  ex  adverib  :  Ik  tacics  omnibus  columnis  ta- 
bemaculi. 

1 8.  Kt  f.icies  columnas  tabemacvilo ,  viginti 
columnas  ab  latere  illo  ,  quod  relpicit  ad  aqui- 
lonem. 

19.  Et  quadraginta  bafes  argenteas  fades  vi- 
ginti columnis ;  duas  bales  columnx  uni  in  am- 
bas  partes  ejus , 

20.  &  latus  fecundum  contra  auflxum,  vi- 
^ti  columnas , 

2.1.  6c  quadraginta  earum  bafes  argenteas ;  duas 
bafes  columnx  uni  in  ambas  partes  ejus ,  &  duas 
bafes  columnx  uni  in  ambas  partes  ejus. 
B«i.  478.  a.y^f?.     --•  Et  retro  tabernaculum  per  partem  ,  qux 
eft  contra  mare ,  facies  fex  columnas  , 

jz  3 .  &  duas  columnas  facies  in  angulis  taber- 
naculi  a  pofterioribus. 

2:^.  Et  xquales  deorfum  versus ,  &  in  fe  con- 


VuiGATA     NOVA. 

17.  In  lateribus  tabula;  ,  duK  incaftratur» 
fient  ,  quibus  tabula  alteri  tabulse  connedatur  : 
atque  in  hunc  modum  canitx  tabuls  parabuntur. 

18.  Quarum  viginti  erunt  in  latere  meridia- 
no  quod  vergit  ad  auftium. 

19.  Quibus  quadraginta  bafes  argenteas  fun- 
des  ,  ut  bina»  bafes  fmgulis  tabulis  per  duos  an- 
gulos  fubjiciantur. 

io.  In  latere  quoque  fecnndo  tabernaculi 
quod  vergit  ad  aquilonem  ,  viginti  tabular 
erunt , 

II.  quadraginta  habentes  bafes  argenteas: 
bins  bafes  finguUs  tabulis  fupponentur. 

11.  Ad  occidentalem  vero  plagani  taberna- 
culi facies  fex  tabulas , 

i  ; .  &  rurfum  alias  duas  quE  in  angulis  erl- 
gantur  poft  tergum  tabernaculi. 

24.    Eruntque  conjun&se  d.  deorfum  ufque 


venientes  erunt  xquales  de  capitibus  in  commif-    furfum ,  &  una  omnes  compago  retinebit.  Dua- 
furam  unam.  Sic  facies  ambobus  duobus  angulis , 
xquales  lint. 

25.  Et  erunt  ofto  columnx ,  &  bafes  earum 
argentex  fedecini ;  dux  bafes  columnx  uni ,  &c 
dux  bafes  cokunnx  uni  in  ambas  partes  ejus. 

16.  Et  facies  feras  de  lignis  imputribilibus , 


bus  quoque  tabulis  qu«  in  angulis  ponend^  funt, 
fimilis  junftura  fervabitur. 

2  J .  Et  erunt  fimul  tabuls  ofto  ,  bafes  earum 
argentei  fedecim  ,  duabus  bafibus  per  unam  ta- 
bulam  fupputatis. 

16.  Facies  &  veftes  de  lignis  fetira  quinquc 


27.  &  quinque  alios  in  altero ,  &  ejufdem 
numeri  ad  occidentalem  plagam  : 


quinque  uni  columnx  ex  ima  parte  tabernaculi,    ad  continendas  tabulas  in  uno  latere  tabernaculi, 
zy.  &  qjiinque  feras  columnx  lateri  taberna-  «       ■  ....  _       ... 

culi  fecundo ,  &  quinque  feras  columnx  pofte- 

riori  lateri  tabernaculi ,  quod  eft  ad  mare  : 
iS.  £c  fera  media  inter  medias  columnas  per- 

tranfeat  ab  uno  latere  in  aliud  latus. 

29.  Et  columnas  inaurabis  auro ,  &  anulos  fa- 
cies xreos ,  in  qups  induces  feras  :  &  inaurabis 
auro  feras. 

30.  Et  eriges  tabernaculum  fecundum  fpeciem 
qux  monftrata  eft  tibi  in  monte. 

3 1 .  Et  facies  \'elamen  de  hv'acintho ,  &  pur- 
pura ,  &:  cocco  torto ,  &  byno  neta ,  opus  tex- 
tile facies  illud  Cherubim. 

32.  Et  fuperimpones  illud  fuper  quatuor  co- 
lumnas imputribiles  inauratas  auro ,  &  capita  ea- 
rum aurea ,  &  bafes  earum  quatuor  argentex. 


28.  qui  mittentur  per  raedias  tabulas  h  fum- 
mo  ufque  ad  fummum. 

29.  Ipfas  quoque  tabulas  deaurabis,  &  fun- 
des  in  eis  annulos  aureos ,  per  quos  veftes  ta- 
bulata  contincant  :  quos  operies  laminis  aureis. 

30.  Et  eriges  tabernaculum  justa  exemplar 
quod  tibi  in  monte  monftratum  eft.  Siip.l^, 

5 1 .  Facies  &  velum  de  hyacintho ,  &  pur-  4°* 
pura  ,   coccoque  bis   tinfto  ,  &  tyffo  retorta  , 
opere  plumario  &  pulchra  varietate  contextum  : 

52.  quod  appendes  ante  quatuor  columnas 
de  lignis  fetim  ,  qux  ipfic  quidem  deaurata: 
erunt ,  &  habebunt  capita  aurea  ,  fed  bafes  ar- 
genteas. 

33.  Et  pones  velamen  fuper  columnas ,  &  in-        3 ;.  Inferetur  autem  velum  per  circulos ,  in- 

NOT^     AD     VersIONEM     ANTIQUA  M. 


pod  vocem  cuhitsy iir.t ;  in  Mf.  vero  Alex,  deell ,  ■auvcm. 
Apud  Iren.  1.  2.  c.  24.  p.  i  Ji.  c.  legitur  :  Latitudo  autem 
uniiii  55;  dimidii  cuhiti  erat  uniiifcujujijue  columnx. 

ir.  17.  sic  iterum  Augull.  qujcil.  109.  in  Exod.  col. 
4j6,  c.  ufque  ad  conj.  Sic  :  nee  difTimilia  in  Grsco  ,  pra- 
ter ifta  )  ayTi^(V7ci'7a?  sli^v  tw  =t;/^w  ,  contmcadentei  al~ 
terum  alierit  loco  conjijlemei  ex  adverjo.  Hoc  eft ,  inquic  Au- 
guft.  unum  him^  ntiuntiride  de  laterihtu  ccliimns  i  dcinde 
fie  :  (  col.  456.  c.  )  Ancomlcos  ciHlem  dicit .,  qitos  vulgo  voca- 
rfitis  ancoties  ,  Jicrit  jutu  in  coljtm/iis  cellantm  vinariarum  , 
qttibtis  iticttmbunt  ligtta  ,  qit^i  cnfm  ferjtnt, 

If.  18.  ItainGrjEco,  deleta  voce //?«  ,  poft /.«erf, 

1?.  19.  Totidem  verba  in  Grxco ,  nili  quod  geminanmr 
pofteriora  ifta  ,  Ka^  A^'o  ^c:c;j;  tw  svt^u  tw  s'k/  ,  &c.  ut 
fup.  at  in  Mf.  Alex,  non  iterantur ;  fecus  apud  Auguft.  lo- 
cut.  1 14.  de  Exod.  col.  548.  c.  ubi  lie  ;  Dims  bafes  columnx 
uni  in  ambM  partes  ejus  ,  ^  duas  bafes  colnmna  uni  in  ambas 
fanes  ejus :  fed  forte  Auguft.  hoc  Locut.  libro  ,  non  ciiat 
liunc  verfum  19.  fed  feq.  21.  ubi  eadem  verba  duplicata 
legunmr  ut  fupra. 

Tf.  20.  Grace.  Ka!  to  km'?»?  t»  Aeols^t ,  to  -apai  tola  , 
&c.  Bt  latus  fecundum  ,  quod  contra  auftrum  ,  &c.  ut  fup. 

•^.  21.  Ita  in  Grxco  verbum  pro  verbo.  Sic  etiam  ite- 
tum  legit  Auguft.  L&cut.  1 14.  col.  ^48.  b.  ab  hoc  ,  duas 
bafes;  ubi  hsec  addit :  i^e  de  omnibus  dicerct ,  de  duabus  dicit 
viorejuo  gemiriando  ■,  Jicttt  puteos  pttteos  ,  acervos  acervos  ,  t^ 
Jimilia  ;  &  infra  quacft.  177.  col.  477.  f.  Repetitio  non  mo- 
z'eai  y  quia  locutionis  eft  t  ut  omnes  ita  mtelligantur  ^  de  qui' 
hus  non  dicit  :  Sc  qu^ft.  109.  col.  45:6.  c.  habet :  Bafes  co^ 
l^umiiarum  duas  uni  i  &  port  pauca  :  Ideo  dicit:  Duns  bafes 


y.aia  to  oujrt 
In  Mf.  Alex. 


columna  uni  in  ambas  partes  ejus, 

Tf-  12.  Grac.  Ka)  sx  rut  oV;o»  tSV  cxwrig  f.mi  to  fiigfi 
TOCT'po;,  &c.  ut  inLat. 

If.  23.  Itidem  Grxce. 

>?•.  24.  Grsc.  Kal  h<ti  e'S  "«a  zarw^-?; 
f^'viTa/  i'oo.'  £/.  ruv  KE^ft^wc  j  &c.  ut  in  Lai 
^  y.axa  to  au/o. 

t-  2y.  Eadem  func  in  Gra:co  ,  exceptis  his  :  Au'o  £«5f/; 
TW  cVi  sow  Si';  ccfjLtpoli^  t£-  /^ipv  xf/y,  jf,  Ai^e  ^zss:^  t6» 
s-ii'j»  T«  in.  At  in  Mf.  Alex,  nee  non  in  edict.  Aid.  3c 
CoiDp!.  omnia  ut  in  Lat.  fupra,  &  eodem  ordine  :  fola 
Compl.  addit  tertio ,  «,  Ai/'c  ^»«/5  ra  rw.a  t«  hi ,  in  fine. 
Vide  fup.  Not.  21. 

If.  25.  Ad  verbum  e  GrECO. 

Tt.  27.  Eadem  pr&rfus  in  Graeco  ,  prater  unum  -rS  :n 
x>iTii,  uni  lateri ,  f  oft  I.  cchmnx :  a.z  in  Mf.  Alex,  dceft 
s)! ,  ut  in  Lac.  fup. 

If.  28.  Id  eft,  inquit  Auguft.  Ut  de  columns  in  coliim- 
nam  fera  perveni;  ct ,  s^  per  iniervalium  columnarsm  forrigC' 
retur  a  latere  nniits  tifque  in  latus  alterius.  Grace.  Ka,  ci  ^c- 
X^°^  °  /«;o^  ayc.fjt.i'.zt  rut  sv>^tay  JiiKv^iQco  et^o  Ty  t/ot;  ,  &c. 
ut  fup. 

•^.  29.  Similia  Grac.  habet ,  praecer  hoc  ,  x/""V5,  atirtts 
loco  areos. 

if,  JO.  Ita  in  Grsco.  Auftor  vero  I.  depromilT.  apud 
Profp.  col.  125:.  d.  legit  :  Vide  ttt  facias  tabernaculum  , 
qucmadmodum  tsbi  monftraliim  eft  injanilo  monte. 

tf.  31.  51-  Hi  duo  verfus  concinunc  cum  Graeco. 

■f.  53.  Similiter  prorfus  in  Gr^co  ,  nili  excipias  iftud  , 
iQitTiS^t  ri  y.xlennrx'iftKl'i  1  »»"■«  wiamen  ,  loco  interims 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXVI. 


i8( 


VUIGATA     NOVA. 
tra  quod  pones  arcam  teftimonii ,  quo  &  Sanc- 


Ver 


tuarium  ,  &  Sanftuarii  fanftuaria  dividentur. 

J  4.  Pones  &  propitiatorium  fuper  arcam  tef- 
timonii  in  Sanifto  fanaoruni : 

}  5 .  menfamque  extra  velum  :  &  contra  men- 


/»f.  uii  faf. 


A  N  T  I  Q  U  A. 

duces  illuc ,  inteiius  quam  vchmen  eft ,  arcam 
teftimonii ;  &  divider  vobis  velamen  inter  me- 
dium Sm£t\ ,  &  inter  medium  Sanfli  fandiorum. 
34.  Et  cooperies  de  velamine  arcam  teftimo- 
nii  in  Sanfto  ianftorum. 

55.  Et  pones  menfam  foris  extra  velamen  :  &   Hid. 47c) 
tarn  candelabrum  in  latere  tabernaculi  meridia-    candelabrum  contra  menfam  in  parte  tabernacu- 
no  :  menfa  enim  ftabit  in  parte  aquilonis.  li ,  qux  refpicit  ad  auftrum  :  &  meniam  pones 

in  parte  tabernaculi ,  qux  refpicit  ad  aquiloncm, 

36.  Facies  &  tentorium  in  introitu  taberna-  36.  Et  facies  adduftorium  de  hyacintho  ,  & 
culi  de  hyacintho  ,  &  purpura  ,  coccoque  bis  purpura  ,  &  COCCO  tortO  ,  &  bylFo  torta  ,  opuS 
tindo ,  &  byffo  retorta  ,  opere  plumarii.                Variatoris. 

37.  Et  quinque  columnas  deaurabis  ligno-  37.  Et  facies  velamini  quinque  columnas  ,  & 
rum  fetim  ,  ante  quas  ducetur  tentorium  :  qua-  inaurabis  iUas  auro ,  &  capita  eorum  aurea  :  & 
rum  erunt  capita  aurea  ,  &  bafes  ^nes.  conflabis  eis  quinque  bafes  CEreas. 

NoT^    AD    Versionem    antiquam. 

fuim  velamen  efi.  Auguft.  etiam  infra  ,  col.  478.  g.  479.       ^  Tf.  %6.  Griec.  KkI  isnmQui  sV/sxarfy»  Tn  iupa  tm;  md- 

ytti  ii,  i/amV^-t- ,  Sec.  uc  fup.  nifi  quod  loco  opus  ,  habet  ia 
pluiali  -pyuit  ■■  quod  auteniadditut  hic,  t'  ^■^■f a t»? oKnrw? , 
cftio  tabernac/ili ,  deeflin  Mf.  Aiex.  ac  edit.  Compl.  licut 
hoc  in  Aid.  thj  smira;'  utiumque  rameii  exprimere  videiur 
Auguft.  paulo  port  ,  dicens  ;  I'ltlt  enim  dlnti  ejje  vrlamca 
cfiit  taieniacMli  ,  &c.  &  infra  ,  col.  487.  f.  OJliiim  ingyfjja 
occtirrebat  Z'eliim  ,  quad  ad  oflmmjiterat  oppnjitnm  ,  in  tjuxn- 
qne  columiiis  extcntnm  ,  vatiatum  illis  ijutttuor  ccloribtts  i 
tj/tod  Z'ehim  cum  f.icteiidtim  pvindleret ,  addudariltm  voiiivity 
credo  qtiod  citrreret ,  dncet;do  ^  rcdttccndo, 
Tt.  yj.  Optime  e  Grseco. 


a.  ait :  Interiiis  intra  zielamen  hoc  quattior  columnis  impojitam 
fu:ffe  arcamtejiimonii.  Item  quseft.  I II.  in  Exod.  col.456. 
e.  addit  :  £t  divide!  vohs  velamen  inter  medium  Janilnm-,  [^ 
inter  medium  fandumfanHoriim.  At  in  GriEco.  K<xi  i^nf'iu 
TO.....  vtiii  duafiiM» -n  a-i'iV  ,  ^i- a>a/JiQ'f  ts  a7iV.  &c.  ut 
fupra. 

if.  54.  Grace.  Kalxiclx>i.c<.»j-{(i(;  ra  xciiaTri-Tci'ficili,  tec. 
Ut  in  Lat. 

Tf.  5 J.  Gra:c.  Kal  «tiEb'^^s'?  thi'  -rfdve^ctr  e^m^-s/  t?, 
ace.  ut  in  Lat.  Atin  Mf.  Alex,  ac  edd.  Aid.  &Compl.  Kal 
^vQiii ,  abfque  feq.  fans ,  quod  abundaie  videtur  apud 
Auguft. 


Inf.  33. 


^ip.  10. 
»4- 


CAPUT     XXVII. 


VuiGATA     NOVA. 
I.  "[~7  Acies  &  altare  de  li^is  fetim  ,   quod 

r^  1 


Versio    antiqua. 
Fide  Not. 


habebit  quinque  cubitos  in  longitudine  , 
&  totidem  in  latitudine  ,  id  eft  quadrura ,  & 
tres  cubitos  in  altitudine. 

1.  Cornua  autem  per  quatuor  angulos  ex  i.  Et  ficies  cornua  in  quatuor  angulos ,  e.x  fe 
ipfo  erunt  :  &  operies  illud  sre.  ipfo  erunt  cornua  :  &.  teges  ilia  asraraento. 

VULGATA       NOVA. 

}.  Faciefque  in  ufus  ejus  lebetes  ad  fufcipiendos  cujus  quatuor  angulos  erunt  quatuor  annul!  snei , 

cineres  ,  &  forcipes  atque  fufcinulas  ,  &  ignium  re-  5.  quos  poncb  fubter  a-  c f^'ide  Not. 

ceptacula  :  omnia  vaia  sx.  Ere  fabricabis.  rulam  altans  :  eritquecra- 

4.  Craticulamque  in  modum  retis  aneam  :   per  ticula  ul'que  ad  altaris  medium. 

VuLGATA     NOVA.  VeRSIO      ANTIQUA. 

6.  Facies  &  veftes  altaris  de  lignis  fetim        6 &  inxrabis  ca  «Eramento. 

duos ,  quos  operies  laminis  sneis  : 

VuLGATA       NOVA. 

7.  &  induces  per  circulos ,  eruntque  ex  utroque  inane  &  cavum  intrinfecus  facies  illud ,  ficut  tibi  in 
latere  altaris  ad  portandum.  monte  raonftratum  eft. 

8.  Non  folidum  ,  fed         8 Fide  Not. 

VULSATA     NOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

9.  Facies  &  atrium  tabernaculi ,  in  cujus  auf-  9.  Et  facies  atrium  tabemnculo,  in  latere  quod 
trali  plaga  contra  meridiem  erunt  tentoria  de  refpicit  ad  auftrum  ,  &  tentoria  atrii  ex  byliO 
byflb  retorta  :  centum  cubitos  unum  latus  tene-  torta :  longitude  fit  centum  cubitorum  uni  latcri. 
bit  in  longitudine. 

10.  Et  columnas  viginti  cum  bafibus  totidem  10.  Columns  eorum  xds^inti ,  &  bafes  earum 
aneis ,  qus  capita  cum  ca;laturis  fuis  habebunt  xrex  viginti ,  &  circuli  earum  ,  &c  arcus  earum 
argentea.  argentei. 

NoT^    AD    Versionem    antiquam. 

1^.  I.Aug,  q.  113.  inExod.  co!.4y6.  g.  Df /r/f/jr/ y««-      4J7.b.  l^on  ad  ihia  cornua  referendum  eft  quod  ait,  teges  \\\i 

Wf«r,  inquit ,  qnomodotribus  cubttii  altumcjfevoluerit? xrameiito  '.  jed  ad  cmnia  de  qnibiis  loqucb.ttur  de  ali.iri  ft' 

nunc  de  tabula  fert  altare  prxcipit.  luGrasco.  K«I  crc/Hoei^      htcando  prxcipiens< 


Aug.  quxfl.  115, 
in  Exed,  t.  3.457. 


Aug.  Lccut,  I  lis 
348.  c. 


Auf.  qttxft.  177. 
de  Jabnn.  t.  3, 
^■jy.d.e. 


TO    3-i'(]^/a?>iei5f  in.    ^i/'ao/c   «.mititjiV Kj  Tg^WC  tim'^iljil  TO 

t.  z.  Itain  Graeco,  exceptishis ,  (i,  it/rS ,  ex  ipfo  ,  pro 
exfeipjo  ,  &  •^a.rv.cH  ,  /sre  ,  pro  aramento. 

Tf.  J.  Auguft.  qujeft.  1 1  3.  in  Exod.  col.  4J7.  a.  Juiet  , 
iiiquit ,  crattculam  deponi  itjque  ad  medium  e)u^  ("altaris  ) 

In  Gr.  i;au  A'  VI  ix<&  ''^'^  ^^  "/"  C*'''  ^*'  3'<'C''^'''f"*^- 
t.6.  Ita  Gtxce.  Rurfufquc  Auguft,  quaeft.  iij.  col. 


■Jf".  8.  Auguft.  ibid.  Altare  ligneum  ,  cpncavuvi  fieri  ju^ 
het.  Cl.   Kcr>&f  '.a  ij^jj/o/  tsQii^ciii  ctuTa. 

>f.  9.  Grace,  habet  ,  sif  to  k»i/o;  to  c-fo'?  AiCx ,  ai  latus 
quod  ej]  ad  ajricum  ,  pro  in  latere  quod  refp.  ad  a'lftruni  :  al, 
vero  TO  Trp^?  KoVoK.  Deindea  Gr.iecoabcil  ^  ,  licuc_/i>,  ante 
centum;   cjeteia  ut  in  Lat.  fup. 

-^.  10.  Gi£c.  ipl«:i  initio  habet,  Ka' :.' ff^ci  otVrijv ,  reli- 
qua  ut  in  Lai,  nili  quod  poft  arcus  ,  deeft  cnum  i  at  in  W, 


190 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXVIL 


VuiGATA     NOVA. 


Au^.  ubifup. 


VeRSIO     ANTIQUA. 

II.  Sic  &  lateri  quod  eft  ad  aquilonem  ten- 
toria  centum  cubitoium  longimdinis  ,  &  co- 
lumnx  cofum  \iginti ,  &;  bafes  earum  xrex  vi- 
"inti ,  &  circuli  carum ,  &.  arcus  columnai-um  , 
&  bales  inargentarx  argento. 

1 1.  Latitudo  autcm  atrii ,  qux  eft  ad  mai-e  , 
tentoria  ejus  quinquaginta  cubitorum  ;  colum- 
ns eorum  decern  ,  &"bales  earum  decern. 

1 5.  Et  latimdo  atrii  ,  quod  eft  ad  orientem  , 
quinquaginta  cubitorum ,  columnx  ejus  decem  ,    ck  ad  orientem  ,  quinquaginta  cubiti  erunt, 
&;  bales  earum  decem. 

1 4..  Et  quindecim  cubitorum  tentoriorum  al- 


I  I .  Similiter  &  in  latere  aquilonis  per  lon< 

gum  erunt  tentoria  centum  cubitorum  ,  colum- 
nx viginti ,  &  bafes  senex  ejufdem  numeri ,  Sc 
capita  earum  cum  calaturis  luis  argentea. 

II.  In  latitudine  verb  atrii ,  quod  refpicit  ad 
occidcntem  ,  erunt  tentoria  per  quinquaginta  cu- 
bitos ,  &  columnx  decem  ,  bafefque  totidem. 

In  ea  quoque  atrii  latitudine  ,  qux  refpi- 


tiaido  lateri  uni ,  columnx  eorum  ores ,  &  bafes 
earum  tres  : 

ic;.  &  latus  fecundum  quindecim  cubitorum 
tentoriorum  altitude ,  columnx  eorum  tres ,  & 
bales  euum  tres. 

1 6.  Et  portsc  atrii  tegumen  viginti  cubitorum 
altitude  de  hyacintho ,  &  purpura ,  &  cocco  ne- 

to  ,  &-  byflb  torta  ,  variet.ate  acu  picla  :  colum-    coque  bis  tinfto ,  &  byfTo  retorta  ,  opere  plu- 
nx  eorum  quatuor  ,  &  bales  earum  quatuor.  maiii  :  columnas  habebit  quacuor ,  cum  balibus 

totidem. 


14.  In  quibus  quindecim  cubitorum  tentoria 
lateri  uno  deputabuntur  ,  columnxque  tres  & 
bales  totidem  : 

15.  &  in  latere  altero  erunt  tentoria  cubi- 
tos  obtinentia  quindecim  ,  columna;  tres ,  &  ba- 
fes totidem. 

16.  In  introitu  veto  atrii  fiet  tentorium  cu- 
bitorum viginti  ex  hyacintho  &  purpura  ,  coc- 


VuiGATA      NOVA. 


t/lug.  Loctit.  117 


17.  Omnes  column»  atrl'>  per  circuitum  veftits 
erunt  argenteis  laminis ,  capitibus  argenteis  ,  &  ba- 
fibus  xneis, 

1 8.  In  longitudine  occupabit  atrium  cubitos  cen- 
tum ,  in  latitudine  quinquaginta  ,  altitudo  quinque 
cubitorum  erit ;  Setque  de  byffo  retorta  ,  &  habebit 
bafes  sneas. 

VerSIO     ANTIQUA. 

extra  velum  quod  eft  i'uper  teftamcn 


19.  Cunfta  vafa  tabernaculi  in  omnes  ufus  &  cx- 
remonias ,  tam  paxillos  ejus  quam  atrii ,  ex  are  fa- 
des. 

10.  Prscipe  filiis  Ifrael  ut  afFerant  tibi  oleum  dc 
arboribus  oli.arum  puriflTmium ,  piloque  contufum  ; 
ut  ardeat  lucerna  femper 


bilS.f.s.  H^.c.tum legitimum  lempiternum  m  progenies 

veftras 


VuiGATA  NOVA, 
it.  in  tabernaculo  teftimonii  ,  extra  velum 
quod  oppanfura  eft  teftimonio.  Et  collocabunt 
earn  Aaron  &  filii  ejus ,  ut  ufque  mane  luceat 
coram  Domino.  Perpetuus  erit  cultus  per  fuc- 
ceffiones  eorum  k  filiis  Ifrael. 


NoTjE    ad    Versi 

Alex,  ficut  in  editt.  Aid.  &  Compl.  additur,  -jaM'/s;  kVtm- 
pro  CO  autem  quod  initio  legitur  ,  cclmr.ns  eorum  ,  apud 
AuirufV.  in  editr.  habetur  earum  i  at  in  Mfs.  conftanter  ec- 
ram  ,  relat.  ad  tentoria. ^^ 

y.  II.  In  Grseco.  Oi'?a);  t»  x^'li  tS  'Wfli  d—twaTyr  , 
rs"('a  sVaT:^  m'x^c^J  fj.^y.o!i.  Sic  lateri  quoil  ad  jtibolanum  , 
lemeria  cenittm  cubttoriim  Itngitiido  :  reliqua  ut  fup.  addita 
tatnen  voce  eartim  ,  ad  bafes ,  &  fublaia  port  dreuU.  At  in 

Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  legitur  ,  y.f.'z;i  av-rZi i.a.if,ict.(; 

fsteAvtlufainiia.1-,  &c.  Item  in  edit.  Compl.  deeft  «utm  , 

poft  0ct«s;5. 

t.  iz.  Eadem  leguntur  Gratce  ,  prater  vocem  ejm , 
qux  deeft  poft  tentoria.  Eadem  rurfum  memorat  Auguft. 
iufra,  col.  481.  a.  fed  ^to Utiiudint  ,  ponic  hngiludimm  i 
at  in  Grsco  conftanter  eiJejs.  __ 

Tf.  15.  Grxc.  K«!  iu^i  T«;  auMi  th;  infh  >'%'  >  iV'« 
■ajsHMWa  OTi^X-'"-'  s'"'''"'  «'"'^^1'  ^^"■"■t  &c.  ut  fup.  £t  l.i- 
mndo  atrii  ,  qni  ad  aaflritm  ,  tentoria  qtiinqtiagint.%  cnbi- 


ONEM     ANTIQUA  M. 

toritm  ;  eotfimn.t  eorum  decem ,  &c.  Vide  feqq.  apud  Aug. 
mm  col.  479.  f.  tum48i.  a. 

yif.  14 I  J.  Similia  in  Grsco  ,  verbumpro  verbo. 

f.  16.  ItidemGrsce,  exceptouno,  xsxx.n*  XfX.Mtt^f- 
»v  1  cocco  torto ,  pro  cocco  neto  i  al.  xcxxi;  !^  if.iv.>-uic^u\i  ,  ^ 
^I'ai-n  nrmftsivi  ,  tefte  Nobilio  :  pro  acii  picla  autem  coni- 
tanter  habetur  ,  fo.tJiv'ii  ,  mel.  ncii  fiiii ,  fupp'.endo  cpe- 

ris  ,  ut  infra.  Auguft.  col.  481.  f.  dicit  :  I'ortam A-i- 

bentem'jel'im  acu  picio  opere  'janatum. 

ff.  21.  Grxc.'lix  xa.'nTKi  ?.:'x"S  A/otTarTBS  a  t«  exmn 
■ri  fiocfTLf'.ii-  si,-^.^it  -n  nxiccTTc'/iifia'ci,  n  sVl  tm?  A/aW- 

xii;  ixucsi  iuri    Axp-lt ,  i,  0/  uit,\  dvn '.ntv-ncr  Kup.v  , 

&c.  ut  in  Lat.  Addit  Auguft.  ibid.  De  lucerna  accendendct 
cumitceret  ,  hoc  ait ,  id  eft  ,  quod  fins  accenderetlir  ,  ubt  eji 
fanBrim  ;  nou  intra  vel.imen  ,  quod  eft  fuper  teftanuntum  , 
hoc  eft  ,fanSum  fancioriim.  Lege  diligenter  Auguft,  quceft. 
177.  de  Tabernaculo ,  to.  3.  col.  47J.  feq. 


CAPUT     XXVIII. 

VULGATA       NOVA. 


Pplica  quoque  ad  te  Aaron  fratrem  tuura 
cum  filiis  fuis  de  medio  filiorum  Ifrael  ,  ut 


■A.. 

facerdotio    fungantur  mihi  :  Aaron  ,   Nadab  ,    & 

VeRSIO     ANTIQUA. 


Abiu  ,  Eledzar  ,  &  Itbamar. 

2. .  Faciefque  veftem  fanftam  Aaton  fratri  tuo  in 
gloriam  &  decorem. 

VuLGATA     N  OVA, 

/5  "    Et  tu  loqnere  omnibus  fapientibus  mente  ,         5 .  Et  loqueris  cunftis  fapientibus  corde ,  quos 

inltdti  \\t  quos  replevi  fpiritu  inteUetlus replevi  fpintu  prudentix  ,  ut  faciant  veftes  Aa- 

i,(,ii,'  ron  ,  in  quibus  iandificatus  miniftret  railu. 

NOTA      AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 
f    ?    SiceftinGraeco,  prsEter  hocfubfinem,  cth^^c;-      fenfum  ,  non  inzeWeaMm  dicerefilemm  ; fed Scriptitra  ,  in- 
to;  «t.'a;  i  t,:Scio,i  ,   fpiritu  faptentix   ^  Jins,',!  ;  at   in       quit  ,  defenfu  interiore ,  qtiem  imelleclttm-.w.tmus  ,  _/if /»- 

Mfs.  Alcx.^&Oxon.  deeft  vox  «^/«s  ,  uti  fup.  apud  Aug.      qui  filet ,  Jicuti  eft  adhebr.  (  ^.14-  )  ••*'  """'  q-'d  po- 

gui  iddic :  Ai'Sf'O^i  qiiidem  Gmcus  habet  ,  jnem  Latwi     Juit ,  finjus ,  Gracus  babet ,  cn^mn. 


LIBER     EXODI.     Cap.   XXVIII.  tpl 

VUIGATA.     NOVA.  Versio     A  N  T  I  Q  U  A  . 

4.  HiC  autem  erunt  veftimenta  <\ax  facient :         4.  Et  ftolx  qius  facient  :  Pcftor.llem  ,  hiimc-     Auj.  «H  frj. 
Rationale ,  &  fuperhumerale,  tunicam  &;  liiieam     r.llem  ,  &  tunicam  talarcm  ,  &  tuidcam  Lum   co- 

ftriftam  ,  cidarim  &  balteum.   Facient  vcllinicn-     rymbis 

ta  fanita  fratri  tuo  Aaron  &  hliis  ejus  ,  ut  facer- 
dotio  fungantur  mihi. 

5.  Accipientque  auriim  ,  &  hyacintlium  ,  & 
purpurani  ,  coccumque  bis  tinilum  ,  &  bvflum. 

6.  Facient  autem  fuperhumerale  dc  auro  ,  & 
liyacintho  ,  &  purpura  ,  coccoque  bis  tinfto  ,  & 
byflb  retorta  ,  opere  polymito. 

VuLCATA      NOVA. 

7.  Duas  oras  jundas  habebit  in  utroque   latere     erit  ex  auro,  &  liyacintho,  &  purpura,  coccoque 
fummitatum ,  ut  in  unum  redeant.  bis  tindo ,  &  byflb  retorta. 

8.  Ipfa  quoque  textura  &  cunfta  operis  varietas 


5.  Ef  hi  accipicnt  aurum  ,  ic  hyacintlu;m ,  &     himm.  tpjt.  ni 
cocciim ,  &  piirpiiram  ,  &  bylium.  iianell.t.  i.  614. 

6.  Et  faciant  fuperhumerale  de  byflb  retorta,"- 
opus  textile  varium. 


Versio    antiqua. 

9 fumes  duos  lapides  oiiycliinos ,  &  fcul-    ^n^.  ^^j?,  ny, 

pes  in  eis  nomina  filiorum  ll'rael :  inhxa.:.  5.  457. 

Id.  fex  nomina  in  lapide  uno  ,  &  fex  reliqua  '• 
in  altero ,  juxta  ordinem  nativitatis  eorum. 


13 14.  Vide  Not. 

ex  auro  , 

14.   &  duas  catenulas  ex  auro  puriffmio  fibi  in» 
vicem  colnrentes ,  quas  inferes  uncinis. 

Versio    antiqua. 

15 Rationale ex  auro,  &  hvacintho  ,    Mg. ^:,^it.  116. 

&purpura ,  &  cocco  duplici  torto ,  &  byilb  du-  m  ixod.  t.  3.  «/.• 
phci  torta.  4J7-/. 

16.  Quadratum  duplex  :  fpithamis  autem  Ion-    ui,i,  ^uxji.  ny. 

'■  457-  ''• 


Vulgata    nova. 

9.  Sumefque  duos  lapides  onychinos  ,  & 
fculpes  in  eis  nomina  hliorum  Ifracl  : 

10.  fex  nomina  in  lapide  uno,  &c  fex  reli- 
<jua  in  altero  ,  juxta  ordinem  nativitatis  eorum, 

Vulgata     nova. 

11.  Opere  fculptoris  &  cxlatura  gemmarii,  fcul-     recordationem. 
pes  eos  nominibus  filiorum  Ifrael ,  inclufos  auro  at-  i  j .  Facies  &  uncinos 
que  circuradatos  : 

1 1.  &  pones  in  utroque  latere  fuperhumeralis ,  nie- 
moriale  filiis  Ifrael.  Portabitque  Aaron  nomina  eo- 
(um  coram  Domino  fuper  utrumque  humerum ,  ob 

VuiCATA      NOVA. 

I  J.  Rationale  quoque  judicii  facies  opere 
polymito  juxta  texturam  fuperhumeralis ,  ex  au- 
ro ,  hyacintho ,  &  purpura  ,  coccoque  bis  tinc- 
to ,  &  byffo  retorta. 

16.  Quadrangulum  erit  &  duplex  :  menfu- 
ram  palmi  habebit  tarn  in  longitudine  qu4m  in     gitudo  ,  &  Ipithamis  latitucfo. 
latitudine. 

17.  Ponefque  in  eo  quatuor  ordines    lapi-      _    17 in    prime    Ordine  ,   fardius,  topazius,      hinm.  ep,n.  ad 


dum  :  in  primo  verfu  erit  lapis  fardms ,  &  to-     fmaragdus  ; 


pazius ,  &  fmaragdus  : 


F.iiitl.  >.  2.  ;8i. 


NoT.-E    AD    Version  EM    antiquam. 


Tf".  4-  ^^  Graeco  iic  :  Kai  aCiai  ui  ^c^x\ ,  «^  'aoivWii' 
To  'sjspif H^joc  ,  Kf  Tyv  eVw/^/cTa  ,  jc,  toc  ■^"oJh'^h,  Kj  ^iri^va 
noQv/xdiToy ,  &c.  qudE  Hieron.  ep.  ad  Mamell.  to.  1,  col. 
61  5.  c.  614.  a.  iic  vertit :  Et  hx  flolx  ,  quas  facient :  I'eilo- 
ralty  ^  fiperhiimerali ,  ^  tunicas  KiiQi^fiC'jilx;  :  mm  addit ; 
UO:  antem  nos  poluimns ,  fuperhumerale  ,  /h  Graca  ^-rru^i^l- 
Aa  ,  LXX.  Jnterpretes  tranjliilerunt  ;  tjnifd  fcihcet  fuper  A«- 
tneros  ijlhijmodi  venmt  vefiitnentum.  Tunicam  vero  cum  co- 
Tjmbis ,  air  Auguft.  fup.  Innejiius  pmarunt  Latin!  bnerpre- 


d.  Afpidifcas  in  Z'e/lefacerdtrali  qua!  Jical ,  tiirum  fcnmlas 
qtlx  a  jciito  Latine  appellantur  ,  quia  gj  Gr.tci  ,  fctltum  , 
dc-TT.J'x.  appellant  ;  an  rero  afpidifcas  ,  propter  diligentir  colli- 
gandum  dial  ah  afpide  ferpente  ,  Juut  etiam  mur^nulj  appel- 
lantur.Aud.  etiam  1.  de  promill'.  col.  117.  a.  fculptosduos 
lapides  indicat  ,  e  quittis  catenuU  ex-  aura  piirijjimo  ,  peT~ 
currentes  umhones  ullimts  hnmeialis  apportent. 


tesdui,  qllamfidicerent ,  cum  cirris  ,  qui  hem  dijpojiti  cr-  xe>c>£ui!^;'i'!(,  j;  gi/ors  zs>iwo«/is'»H?.  Addit  Auguft.  ibid.  Ouoi 
tiamento  ejje  vejhhus  filent :  x''c'->'  xcj^i'/iSctfTo?  ,  proptie  ,  Latini  Rationale  interpretati  funt ,  inopia  lingux fecit ;  GT.ec. 
veftis  fimhriata  ,  feu  pocius  cirrata.  Sequitur  in  Graeco  ;  i.      tnim  hahet  Mjim  ,  nm  Myy.or.  Rationale  antem  illud  ich- 


kUaCi' ,  j)  l^tm,  apud  Hieron.  fup.  cidarim  ,  £J  cin3ii- 
tillm. 

7^.  y.  ApteadGrxcum. 

■Jf.fi.  Grace.  Kcil  wciiiQuaTW  c'lroj/nUet  eV.  j3t/'<jr»  XfZJM:- 
fi^vv^  ,  spyov  vrpavTOV  wooif^rt^.  Et  facient  jitperhuin.  de  hyjfo 
tOTta  ,  optts  textum  I'ariatoris ,  id  eft  ,  qui  acu  pin^it ,  vel 
(exit  ,  opus  polymitum.  De  his  vide  Hieron.  ep.  »d  Fa- 
biol.  to.  r.  col.  y8o.  b. 

ir-  9.  Graec.  Kai  mIvJ/»  Tt?  JVi/o  m'Si?? ,  xi'3-VJ  cuafiylv, 
(al.  ciixfi-jitc,  )k,  yn-iffi!,-,  &c.  ut  in  Lat.  Ad  hscc  Hieron. 
ep.  ad  Fabiol.  to.  2.  col.  y8o.  c.  \n  utroque  humero  ,  in- 
quit,  hahet Jingulos  lapides  cUufos  fj  ajl'iiUs  auro,  qui  ah 
Aquila,  ^Spnmacho-,  't^Theodot.  onychini ,  aLXX.  fma- 
ragdi  transferuntur.  Jo;ephus  fardonychas  z'ocat.  Auft.  1.  de 
promilf.  col.  127.  a.  eofdem  memorat  :  Duos  lapides  fma- 
ragdos  ,  fclllptis  JinguloS  Jingulis  nominibus  filiorum  Ifrael. 


jolC' 

mus  appellare  ,  quodGrxci  dicunt  uyiic<i,'  ;  Jed  quoniam  >o-/o; 
in  Grxca  lingua  ambiguum  eft ,  utrlim  vetbumjignificet  ,  an 
rationem  ,  quia  utriufque  rei  nomen  ejl ;  ubi  puiatum  cfl  a 
verbo  diHum  >iyiw  ,  eloquium  ,  noftri  mterpretati  I'unt  ; 
nam  quod  hahemus  ,  eloquia  Domini ,  eloquia  cafta  ,  Gr.<:ci 
haheut  >iy:x ,    hie  'jeril  in  %'ejle  facer  dotal:  ,  quod  ex  itiiro  ^ 

hyacintho fieri  prxceptum  eft    quadratum  duplex.,  qnJ 

ejjet  in  peHpre  jacerdetis  ,  ^  ?o'-;.3/  vocaretttr  ,  incertnm 
utritm  a  ratione  ,  an  a  verbo  duflumfteirt  ,  Jnterpretes  nef^ 
trimagis  a  TAtione  dicliim putantes ,  Rationale  apptlla-jerunti 
Vide  Hieron.  ep.ad  Fabiol.  to.  1.  ygi.a.- 

It.  16.  GrKC.  n:.)i|^ej;  aV-ro  Ti'^^fxyj-^y-f  ^sttt  «Ajt>v"  » 
c:ri.9"«,^H?  "^^  ,«Mxc;  pj/t^',  j. ,  &c.  ut  in  Lat.  In  Mf.  etiam 
Alex,  ac  editt.  .'ild.  &  Compl.  deef^^^T?,  ut  fup.  Hue 
redit  quod  Autt.  1.  de  promilf.  col.  127.3.  apud  Profp. 
dicit  :  Or;adratum  ex  diverjis  coloribus  ,  pretiojifque  xll.  /J- 


^.10^  Graze.  '  E J  o>:iiJ.cllet.  fa'i  rof  xiGck  -tov  jVa ,  j,  ra  pidibu;  fihul.mi  rationalem  faterdotis  in  peHort  c.llocandam, 
ii,  o»i!|««'«  T«  jcjTra  eVI  tov  M^m  toV  Aw'f.oiiy  ,  xa-ra  ra;  Hoc  autem  ii-3r/5-i^«;.  tefte  Auguft.  tar;n»  ^K.-Zimjoiffrf- 
yinQt.c,  iuTM.  Sex  nomina  fuper  lapidem  unum  ,  ^fex  nt-  lati  funtmenfuram  extenl.t  pal?n.t  .ifine  pollici'  nfque.td  finem 
minareliquajuper  lapidem  I'ecundum  ,  Jecund/im  generatiimes      digiti  minimi.  Similiter  apud  Hieron.  in  Ifai.  40.  to.  .J. 

col.  5oy.  a.  ST.fiuii,  id  eft.palmus .  exteniamfign^cat  ma- 
num  a  pollice  «que  ad  exiremum  digitttm. 

it.  17.  Gtxc,  Kai  xa^-ffoiE.";  cV  xvtcc  ^^ar«a  :taTz^i' 
6«  T;'pxs:x-r'  5"«-?  ^'S^-"  ''"•''  '-xfJ'-.  &c.  ut  fup.  Hie- 
ron. ibid.  Imexti  funt  ri  dntdecim  lafiJes fer  juatutr 


4ornm.  Auguft.  addit  i'uf.fecunditmnativiiateseoruni,   id 
eft  ,  I'ecund'um  ordinem  quo  nati  funt. 

^t.  I  i J4.   InGrafco  lie  :  Ka} rsoiiQiK;  «Wj/i'iiita?  h 

XPi"i.if  -/.x^y.p'/ .   Kai  'Gj:/ii'cEf;  Af'o  Kriioj-u^k  s\  ^ctz-iiV  aa- 
^ap?,  &c.  Ad haec Auguft. qua;ft.  iij.  ioExod.  col.  4y7. 


xgz 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXVIII. 


iUeron.  uhi  Jiip.        I  8. 

pis: 

19. 
tus  : 

20. 
Ins.... 


Versio    antiqua. 
in  fecundo  caibunculus ,  fapphiiiis ,  jaf- 

in  teitio  lynciirius  ,    achates  ,  amethyf- 

in  quarto  chtyfolitiis ,  onycliimis ,  beiil- 


V  a  L  G  A  T  A      NOVA. 

in  fecundo  carbunculus  ,  fappliiius ,  Sc 
in  tertio  ligurius  ,  achates ,  &  aincthvf- 


Ang.  qiixjl.  1 1 5'. 
tn  Exod.  4J7.  e. 

Idem  Qit^jl,  iiC, 


zi lapides  fint  tie  nominibus  filiorum  II- 

rael,  feciindum  nativitates  eorum 


2.1.  Et  facies  fuper  rationale  fimbrias  complec 
rentes  opus  catenatum  de  aiiro  puro. 

V  U  I  G  A  T  A 
&  duos  annulos         i 


18. 
jafpis  : 

19. 
tus  : 

10.  in  quarto  chryfolitus  ,  onychinus  ,  &  be, 
ryllus  ;  incluli  auro  eiunt  per  ordines  fuos.. 

11.  Habebuntque  nomina  filiorum  Ifrael  : 
duodecim  nominibus  ca:labuntur  ,  iinguli  lapi- 
des  nominibus  ilnguloiiim  per  duodecim  tribus. 

11.  Facies  in  lationali  catenas  libi  invicem  co- 
hxrentes  ex  auro  puriffimo  : 

NOVA. 


Aiig.Lcctit.  119. 
ie  Exod.  348.  e, 

It:d.Locut.  110. 


Aug.  ijii^ifi.  117. 
ill  Exod,  t.  3.  458. 
0.i. 


z).    oc  ouos  annuios         1:3 28.  Fide  Not. 

aureos  ,    quos   pones   in 
utraque  rationalis  fummitate  : 

14.  catenafque  aureas  junges  annulis  ,  qui  funt  in 
marginibus  ejus  : 

1 5 .  &  ipfaium  catenaram  extrema  duobus  copu- 
labis  uncinis  in  utroque  latere  fuperhumeralis  quod 
rationale  refpicit. 

i6.   Facies  &  duos  annulos  aureos  ,  quos  pones 
in  fuinmitatibus  rationalis  ,  in  oris ,  qu^  e  regions 
Versio    antiqua. 

2g.  Ft  fumet  Aaron  nomina  filiorum  Ifrr.ifl        19.  Portabitque  Aaron  nomina  filiorum  If- 

fuper  rationale  judicii  luper  peclus,   introeunti  rael  in  rationali  judicii  fuper  pe<a:usruum,quan- 

Sancrum do  ingredietur  Sanftuarium  ,  raemoriale  coram 

*  Et  pones  fuper  rationale  judicii  fimbrias  ;  Domino  in  a;ternum. 

catenate 

Et  impones  fuper  rationale  judicii  Demonf- 


funt  fupeihumeralis ,  &  pofteriora  ejus  afpiciunt, 

2.7.  Nee  non  &  alios  duos  annulos  aureos,  qui 
ponendi  funt  in  utroque  latere  fuperhumeralis  deor- 
fum  ,  quod  refpicit  contra  faciem  jun&ira;  inferioris  , 
ut  aptari  poflit  cum  fuperhumerali , 

iX.  &.  ftringatur  rationale  annulis  fuis  cum  an- 
nulis luperhumeralis  vitta  hyacinthina  ,  ut  maneat 
junftura  fabrefafta ,  &  a  fe  invicem  rationale  &  fu- 
perhuiiierale  nequeant  feparari. 

VuLGATA     NOVii. 


Ibid,  qiinfl,  118. 

458.    .. 


tiMtionem  (5c  Veiit.item &  aiferet  Aaron  judi- 

ciariiiorum  Ifrael  luper  pecius 

5T.  Et  facies  tunicam  talarem  hyacinthinam 5 


30.  Pones  autem  in  rationali  judicii  Do6tri- 
nam  &  Veritatem  ,  quc-e  erunt  in  peftore  Aaron  , 
quando  ingredietur  coram  Domino  :  &  geftabic 
judicium  Hliorum  Ilrael  in  pedore  fuo  ,  in  conf- 
pedu  Domini  Temper. 

3 1.  Facies  &  tunicam  fuperhumeralis  totam 


NoT.^     AD     VersIONEM 


ordines  ;  deinde  \\c  :  In  pr:mo  oriUne  ,  &c,  ut  fup.  Item  in 
Ifai.  40.  to,  5,  col.  597.  c.  Qji.uuor  ordines  ,  inquic  ,  in- 
text:  erant  Lipidnm  :  ordo  pr:mits  hal/ttit  lajjidcm  Jardium  ,  to- 
paX-ium  ,  Jmaragditm. 

t.  18.  Grace.  K«i  o  r/xcc  »  S^svls^i;^  oit^S'&i-i)  ^>  ^c- 
ut  fup.  Similiter  idem  Hierori.  in  Ifai.  40.  Ordo  feciasdus  , 
CitrbitficrJnm  ,  (apphirnm  ,  jajpidem.  {  fuppl.  hahuit.  ) 

■jf.  19.  Grjec.  Ka!  0  s'iV.o?  0  t/)i7c?  ,  Mvugioc  ,  «X*  ^'^  » 
afxi^v^oi;.  Hicion.  in  Ifai.  40.  Ordo  tcrtias  ,  lyncurinm  , 
achatem  ,  ameth\jiHtn  :  &  fup.  ep.  ad  Fabiol.  aic  :  Satis  mi- 
ror  car  hy.tcynthni  lapis  171  horttm  nnmero  non  ponatur  ^  niji 
forte  ipfe  eji  alio  nomine  lymurins  :  fa  titans  eos  qttt  de  lapi- 
dnm  attjne gemmaritm  jcripfere  naturis  ,  lymttrium  invenzre 
non  potiti.  Vide  Erafmum  in  hunc  locum  »  &  Martianari 
Not.  a. 

f*  10.  Grxc.   Kal   0  s-i';£o;  0  T='7a/'7o;  >   XP^'C^'''''9"°^ »  ^ 

vcc  Of  XP^C'^  '  ^^'  Hieron.  in  U'ai.  40.  Ordo  qnartns  , 
^hryfolitum  ,  beriUtmi  ,  onychiutn  ,  nuro  circnmdatos.  (  fuppU 
hahuit. ) 

T^.  21.  Hieron,  cp.adFabiol.  to.x,  col.  ygi.b.  Injin- 
gttlii  lapidibus  fecitndiim  atates  duodecim  tribitumjcntpta  (itnt 
nomina.  Item  in  Ifai.  40.  to.  5.  col.  597.  c.  Et  injirtpti 
erant  ex  nomimbits  ditodecim  tribnttrnfiliornm  Ijrael.  In  Gr. 
Kai  0/  ?\i^oi  ssoii^ct-y  i-A.  twk  or.jna/coy  ruiv  ui-jov  Ic^^iiA  JVf- 
««/(/'0,  Kara  Tkii!ifu.icla.  auruv'  y?^v(po(.'i  G^pc^yiJ^cav  ■,  skkc- 
7o;  icctra  to  ovo/ua  ss'o.^Qa.y  tiq  ^sKctJ  V9  (pv>^cci;.  Vide  fupra 
^.10, 

V.  22.  Grace.  KaJ  ^oivQsit;  eVi  to^  M'/uor  iipvoyv';  avf^- 
^ET^f7^jVts ,  &c.  ut  in  Lat.  alii  vertunc  ,  fnper  rationale 
catenas  connexas, 

Ttf.  25 28.    Hi  fex  verficuli  pene  integri   abfunt 

apluiibus  Grjccis ,  neque  indicantur  ab  Auguitino.  Ined. 
lamenCompl.  &in  Mi".  Oxon.reperiuntur  ,  nee  male  ref- 
pondent  Vulgata:.  Ulos  ctiam  refpexilfe  videcur  Hieron, 
cp.  ad  Fabiol.  to.  2.  eol.  581 .  c.  cum  >  nuraeratis  lapidibus 
duodecim,  fubjunxit  :  Per  qnatitor  rationalis  angidos  ,  qna- 
titor  antili  Jrint  aurei  t  habentes  contra  Je  7n  jvperbttmerali 
alios  qttatttor  ,  itt  cum  appoftttm  Jnerit  ?.o-yiQV  ,  qttem  tnEphod 
diximiis  derdiiinm ,  antilits  ven:at  contra  annlitm  ,  ^  nin- 
titofbi  vittis  copnlentur  hyacinthinis.  Porro  ne  7nagnitt(do  ^ 
fondm  lapiditm  cohtexta  jhitntna  rumperet  ,  auro  Itgati  fu;:t 
atque  tonclitji  :  nuftiffcctlbQiadfymitatem-,  nifi  ^  catena 


A  N  T  1  Q  U  A  M. 

ex  auroficrent ,  qtt£  ob  pttlchriittdinem  fijiulis  atireJS  tegeren- 
tnr  ■»  haberentqtte  '<^  in  rationali  fjpra  dues  majores  annlos  , 
qui  uncinis  fuperhumeralis  aureis  netitrentur  ,  ^  deorfttm 
alios  ditos  ;  nam  poji  tergrim  in  fuperhttrntrali  contra  peHus  ^ 
jloniachnm  ,  ex  utroque  latere  erant  antth  aurei  ,  qui  catc;j:s 
cum  rationalis  inferioribus  analis  jungcbantnr  ^  &c.  At  hxc 
ex  Hieronymo  ,  fcribente  anno  596.  vel  397.  quo  tempore 
vertendis  Scriptuiis  ex  Hebraeo  opcram  dabat  :  unde  ipfe 
ibid,  infia  ,  col,  585.  c.  ait  :  Tetigimus  expoftionem  He- 
braicam,  irifnitam  (enfunm  fylvam  altcri  tempori  rejervauies. 

t'.  29.  Poft  verfum  22.proximefequunturinedit.  Rom, 
ifla  :  Kul  y.^-^s''. cti  'Aa^oi/  tk  cvof^a,<x.,  8cc.  ut  in  Lat,  fup. 
niii  quod  pro  introeunti Jandum ,  habemr  s'QiQv'/t  s.';  to  aytcv, 
deinde  fic  :  /iiv%iiitoQvvQy  svctnlov  t«  0??.  Introeunti  in  fane 
turn  tnemoriale  coramDeo.  Editc.  Augufl.  ferunt :  Introeunti 
in  (ajilluarium  ;  fed  renitentibus  melioris  not^e  Mfs.  In 
Mf.  Oxon.  ac  edit.  Compl.  pro  i^Qm-lt ,  legitur  SiCi'Jy.  Un- 
de Aut^uft.loco  cii.  addit  :  Conjeqnens  erat  ut  diceret  ^  in- 
troiens  in  fandlum  ,  hoc  efl  ,  jitmet  Aaron  introiens  y  quod 
aliqui  Lattni  ,  jolircilmum  Z'ltantes  ,  interpretati  funt :  fed 
quia  ^  Gmcus  introeunti  habet ,  ^  Latini  aliqui  confonant , 
loctttiouem  potius  notandam  credtdz  ,  qttntn  corrigendam, 

*  H^c  ulque  ad  ^.  30.  viciffim  delideranmr  in  edit. 
Compl.  fed  exftant  in  edit.  Rom.  ut  in  Latino  fupra  , 
cum  his  proxime  additis  ,  Ta  ffj^vciSc^ra.  sV  afxfpzrsp'jn-  tZv 
HMr^v  TV  M-yla  i-jji^\}Cii<;  ,  ^  tw;  iP^vo  cIcttiJ Icna.^  eV.tnCE/j 
=V  a/^ijoT/py?  T^'?  d'/^i^q  Tvq  £'/ru'fAiSc<;  y.ara  'zspo<su>-7rcv ,  1.  c. 
Catenata  fuper  utraque  latera  rationalis  impones ,  ^  duas  af- 
pjdijcas  tmpoiies  fuper  utrojque  humeros  juperhumeralis  ad  fa- 
ciem. Ubi  vides  ,  t«  aAU0(/aTi  non  jungi  cum  verbi? 
prioribus ,  fed  cum  poflremis ,  «V  ci^uporspu^y  >  Sec.  quod 
non  iatis  iniellexiife  videiur  Augull.  ciim  dicat  ibid.  Et  hie 
latini  nonuuUifolercifmum  caventes  ^  fimbrias  carenatas  » 
tJttcypretat:  junt  '.Gractis  autem  habet  :  -riq  y.f.a^oj'v;  re.  a.hv~ 
CiJ  coTcc'  turn  addit  :  Hanc  Jolemtts  dicere  abjolutam  Iccutio^ 
Mf m  ,  chm  generimafculino  zel  feminino  neutru?»  infertur  y 
quemadmodiimji  duamus  :  ]u[lttitZ  terrcna  non  Junt  jlabilia  : 
de  alpiJifcis  aucem  vide  qua^  notavimus  lup.  ad  >^.  i  3. 

V-  50.  Eadem  funt  in  Gr.vco  ,  nili  excipias  verbum  , 
oi'cst  iferet  ,  pro  ajferet.  Apud  Facund.  Herm.  1.  12.  to.  2. 
Sirm.  p.  28 1,  c.   Et  portavit  Aaron  judiaa  filiorum  IjratL 

■Jf.  51.  Graec.  Kal -cErr/iiCff?  u'7roJvl\)v  ':ucJypii  o^cv  vctKt'y- 
iivar  Ai.  £'=7jf  J  J7nc  iffsJu'/JH »  id  eft  ,  Jttbttcitlam ,  feu  vejhm 


LIBER     EXODL     Cap.    XXVIII. 


9? 


VULGATA      NOVA.  VersIO     ANTIQUaI 

tyacinthlnam  , 

51.  in  cujus, medio  fupra  erit  capitium  ,  &  32.  &  erit  penftomiiim  ex  CI  medium  ,  Oram 

ora  per  gy rum  ejus  textilis ,  ficut  fieri  iblet  in  exr  h.ibens  in  circiiitii  peiillomii ,  opus  textoris ,  com- 

tremis  veftium  partibus ,  ne  facile  rumpatur.  milluram  contextam  ex  ipfa  ,  ut  ne  rumpatur. 

VuLGATA       NOVA. 

4.  Fide  Not.     dio  tintinnabulis , 


An^.  iibifup. 


33- 


3  3 .  Deorfum  vero ,  ad 
pedes   eiufdeni    tunic^e  , 

per  circuitum  ,  quafi  mala  punica  facies ,  ex  hyacin- 
tho ,  &  purjiura  ,  &  cocco  bis  tinfto  ,  mixtis  in  me- 

VuLCATA     NOVA. 

£t  veftietur  ea  Aaron  in  officio  miiiide- 


■Eccli.        H- 

4J.  II.  rii ,  ut  audiatur  fonitus  quar.do  ingreditur  &: 
egreditur  Sanduarium  in  conlpeftu  Domini ,  & 
con  moriatur. 

36.   Facies  &  laminam  de  auro  puriHimo  :  in 
qua  fcuipes  opeie  cslatoris ,  Sanitum  Domino. 

3  7,  Ligabifque  earn  vitta hyacinthina ,  &  erit 
fuper  tiaram  , 


54.  ita  ut  tintinnabulum  fit  aureum  &  malum  pu- 
nicum  ,  rurfumque  tintinnabulum  aliud  aureum  ik. 
malum  pu nicum. 

Versio    antiqua, 

3  5.  Et  erit  Aaron  cum  coeperit  fungi  facerdo- 
tio,  audierur  vox  ejus  intranti  in  Sandlum  in  conl- 
peftu Domini ,  &  cxeunti ,  ut  non  moriatur. 


dotio  fungantur  mihi. 


38.  imminens  fronti  pontificls.  Portabitque 
Aaron  iniquitates  eorum  ,  qujE  obtulerunt  ^ 
fanftificaverunt  tilii  Ifrael  ,  in  cunftis  muneribus 
&  donarus  luis.  Erit  autem  lamina  Temper  in 
fronte  ejus ,  ut  placatus  fit  eis  Dominus. 

VuLGATA       NOVA. 

39.  Stringefque  tuni-         39 Vide  Not. 

cam  byflb   ,    &    tiaram 

bylTmam  facies ,  &  balteum  opere  plumarii. 

VuLGATA     NOVA. 

41.  veftiefque  his  omnibus  Aaron  fratrem 
tuum  &  filios  ejus  cum  eo.  £t  cundlorum  con- 
fecrabis  manus ,  fanftificabifque  illos  ,  ut  facer- 
dotio  fungantur  mihi. 

4z.  Facies  &  feminalia  linea  ,  ut  operiant 
NoTjE    AD    Ver 

imeriorsm ,  &,  ur  notat  Auguft.  ipfe  ,  ujque  ad  tahs  depen- 
dsmtm.  Hieron.  ep.  ad  Marcell.  to.  2.  co'.  614.  c.  fiihtn:,i- 
calem  vocat  :  &  ad  Fabiol.  col.  579.  b.  SecKitJn  ,  inquit  , 
ex  lino  tunica  efl  ,  -cro/if^H?  ,  id  ejl  y  talaris.....  hxc  adljxm 
cprpori  j  ^  tarn  arBa  efl ,  ^  jlrzdii  manicit ,  ut  nitU.i  omiiino 
invefiejitruga  ^  ^ujijueadcriiyadefcendat.  Gr^c.  poft  f*t- 
larem  1  addic  oac;-  :  unde  Hieron.  ep.  ad  Fabiul.  col,  j8o. 
a.aic  :  Tunica  talaris  tot.i  hyacinthina.  Au6t.  1.  de  promilf, 
part.  2.  c.  5.  ap,  Profp.  col,  127,  a.  Indues  erttn  tttnicam  ta- 
iarent  ,  ex  lana  hyacinthina. 

Tf.  52.  Sic  eft  iiiGrxco  ,  verbum  pro  verbo.  H«c  au- 
tem Auguft.  ibid,  ita  explicat ,  dicens  :  Et  erit  periftomiiim 
ex  ea  medium  ,  id  ejl  ,  qua  caput  ejiciatitr  ,  hoc  efl  enim  quod 

Crxci  dicttnt  ^^(^^o^^iw'  Oram  habens id  tj}  »   ne  ipjli 

era  extrinjecus  ajjttatur  :  hocjidetitr  ditere  conimiJJ'uratn  con- 
textam :  unde  etiam  addidit :  ex  ipfa  ,  ui  ne  rumpatur  ,  id 
fjiy    Htex  jeipfa  Jit  ipjaora  contexta  cum  vejif.   Hieron,  ep, 

ad  Fabiol.  to.  2.  col.  580,  b.  Tunica  talaris ex  laterjbus 

eju/dem  cotoris  ajpttas  hahens  manicas  •,  ^  in  fiiperiori  parte  , 
qua  collo  indttitur  ,  aperta  ,  quod  vulgo  capitium  vocant ,  oris 
prmijji/nis  exfe  textis  ,   ne  facile  rttmpantur. 

Tf^.  3? 54.  I"  Gr,  fie:  K«i -ujonjtisi;  u-?r3  to  ^cc/aan 

vitoSvli  -Ml'j-'^tt,  wCfi  I'^atli'mi  foot;  por'czb';  !%  uaniy^a  .j, 

•TTop^u^i; yTTO  TV  jy'jifjLxroi;  tv  vttoSut^  aviL'hai*  to  avyo 

ciVo;  poi'wy;  ypvc^z  ,  k.  Z'^J urxi  d'cc/.i^Qoif  .^"i-mv  wss^ccl'- 
K^Ct)  riapa  p:ti;cor  Xy^^^^  xw/aij-cc,  j,  av,^tr.v  sV.  tit'  ?aj- 

fi:t%^  T?  yVo/t'rif  jcfV^w,  Quae  Hieron,  ep,  ad  Fabiol.ro, 
2.  col,  j8o.  b.  memorat,  dicens :  In  extrema  pa-  te ,  id  eft,  ad 
pedes  jeptttaginta  ditojunt  tintinnabula  ,  ^  toadem  mala  pu~ 

ttica  t  iijdem  contexta   coloribus inter  duo  tititunutbula 

ttnttm  malum  eft  ;  inter  duo  mala  linum  tinttnnabuhan  ,  ut 
alterutrttm  fibt  media  jiut.  Item  AuCl,  1,  de  promid',  apud 
Profp.  col.  127,  a.  In  ora  talaris  tuntca  qutnquaginla  ttn- 
iiniiahula  aurea  ,  totidemque  mala  granalct  in  medio  tintinna- 
iulorum  ponijubentur. 

f.  5J.  Similiter  habet  idem  Auguft.  locut.  I2i.  de  Ex. 
col,  348,  f,  nili  quod  initio  tollit  verbum  erit.  At  in  Grxco  : 
KetiB^xt  'Aa/3i.ic  cc  Tw  ml-tp'/ih ,  a<^:-(i  H  tp'jim  ocVtv,  &c, 
ut  in  Lat.  Addit  Auguft.  in  Locut.  Vocem  ejus  ex  lintinna- 
iiilis  dixit  ,qui  magis  [onus  eft  ejus.  Item  Intranti  [J  exeunti , 
Tom.  I. 


3  6.  Et  facies  laminam  auream  puram :  &  for- 
mabis  in  eadem  formationem  fijjni ,  Sanctitatem 
Domuii. 

37.  Et  impones  illud  fuper  hyacinthum  dupli- 
cem  tortam ,  &  erit  ibper  mitram ,  fecundiim  ad- 
fpedum  mitri  erit ; 

38.  &  erit  fupra  frontem  Aaron.  Et  auferet 
Aaron  peccata  landoruni ,  quxcunque  fuicuii- 
cibunt  hlii  Ifraiil ,  omnis  ciari  l"anci:orum  eorum. 
Eterit  fuper  frontem  Aaron  femper  acceptum  li- 
lis  in  conlpeciu  Domini. 


A«g.qu,fft.  TI9, 

452.'. 


Hid.  qu J! ft,  120. 
458.^,45?... 


40.  Porro  filiis  Aaron  tunicas  lineas  parabis ,  & 
baltcos  ac  tiaras  in  glonam  &  decorem  : 

Versio    antiqua. 
41 Et  implebis  manus  eorum lit  facer- 


Ibid.qusft.  122. 

459-  ^^ 


42.  Et  facies  eis  femoralia  linea ,  tegere  turpi- 

SIONEM      ANTIQUAM. 

prointrantis  ^  exeuntis  ,po/uit ,  dativitmpro genitivo.  Item 
in  quift.  Intrantis  ^  exeuntis  vocem  de  tintinnabulis  dixit 
audiri  ,  taritumque  ibi pondus  objervationis  p.'j::it  ,  utdicerel, 
tie  moriatur.  similiter  Hieron,  ep.  ad  Fabiui.  to.  2.  col.  v8o. 
b.  Idcirco ,  inqvir,  tintinnabula 'jeftt  appajita  lUiit ,  ut  d'm 
ingreditur pontifex  in janda  /a:illeruiit  ,.totiis  -voiaUs  incedat  , 
ftatim  mjYitmiisJi  hoc  nonj'ccerit. 

ir.  \6.  Mfs.  qainque  Auguft,  ferunt  :  It  formabis  in  ea 
deformaitonemjigiii  ,  &c.  alii  du.;  &  Rat.  In  ea  dejormatio- 
nemfignis  ,  Sec.  omnes  conilanicr  addunt ,  lanctitatem  Do- 
mini. Grace.  Ka,\  iA.''.v7ra<Q'.iq  a  iutS  fy.lC-7:  ■M/j.a  it^ix~iJ <^i  ■, 
k-tMii-j.  Ki'fit.  Addic  Auguft.  ibid.  Qjomcdo  fomietur  iit 
lainiiut  fanltitat  Domini  ,  nun  jideo  .,  ,iijt  aliquib"  litter  is  , 
quai  quidam  quatuor  ejje  dnunt  hebritas  ,  ijuod,  ut  Grxciap~ 
pellant ,  T^l^-ifii^/j.ct.lii ,  nomen  Dei  ineffai.le  creduntfuijje  , 
vel  efje  adhuc  ufque  ;  fed  q't.ilibel  /int  ,  ■v'l  qnomod,libet  if 
habeant  iiU  litur.e  ,  utdi.ri  ,  fanihtatem  Domini  ,  vel  Janc- 
tificationem  ,  Ji  hoc  magis  dicend.'tm  eft  ,  qued  Gtmus  i.tbet 
aylxCiua  ,  non  niji  litteris  in  auro  formari  prtt  if'e  crediderim. 
Vide  etiam  Hieron,  ep,  ad  Fabiol.  col,  581.  d, 

t.  57.  Optinie  e  G.3EC0  ,  prictei  hoc  ,  duphcem  tortam  , 
pro  quo  limplicitei,  v-f;4?Mii/;5Vi';  ,   tortam 

t.  38.  Eadem  prorfus  in  Grarco  ,  niilcvcipiasifh,  a  a 

ccv  xyitiQ -:'Uf  n't Trat-ro;  J 'if.cxt.q  ,  i.  e.  quxcunque  fit.iii- 

ficaverini  filii  Ifrael  omnis  doni ,  Sec.  Vide  lis  .\uguft.  ibid, 

Tf.  39.  G'sc.  Ko:.  •£=»  i'(^'i,-  K./iteiy  CI  ^^lral■  ,  j.  J.t,w, 
&c.  Auct.  1,  do  promiit".  ap.  Profp.  col.  i  i/.  a.  memorat  , 
Cydartm  ex  byjf.'  mut.da  .  &  pauIo  (up.  cir^ttlum. 

-t.  41,  Ita  Auguft. ibid.  De  y!.ir«;,  inijuit,  [$ filiis . i.t- 
ron  y  ciimpraciperet ,  toquens  ad  M:v  hi ,  quomsdo  vrfttren- 
ttir  y  t5  unguerentur  ,  quid  eft  quod  ait  ,  f  r  implebis  ,  &C. 
Grxc.   Kact  irSu'jei(;  avTZ  'Aetji'Jjv  ICY  d/iJ^fJi/  cit ,   ^Ti^t'-Vj 

X'i&i'  '■  x-iiii'.i  i  oj-tii  ,  "tat  U&e'n'xcl  fio..  Et  i-idues  Hit 
Aaron  f  atrem  tuum  ,  (f  filios  ejui  cum  ee  :  J5  ungues  eos  , 
is  implebis  eo-um  manus  ,  ^  fanSifirabit  eos  ,  &c.  utfup.  ,. 
■f.  42.  iimiiia  Grjcc.  habet,  prxter  hoc  ,  a. I  o'c;i;:5,  J 
Inmbo,  pro  ,i  liimlis.  Non  omitre:-  -.urn  autem,  in  editt.  Au- 
guft.  equidtm  fcribi  ,  turpitudmem  corporis;  at  in  Ms, 
cunftanter  non  corporis  ,  led  colons ,  e  Gr^rcu  ;y:a>T5'j'  ^f  wf 


LIBER     EXODI     Cap.   XXIX. 


*  Siipp. 

Antler, 
Z.  Zi.a, 


Bracas. 
ojjic.  l.t. 


194 

Versio    antiqua. 

tudinem  corporis  eorum ,  a  lumbis  ufque  ad 
mora  erunt : 

43.  &  habebit*  eas  Aaron  &  filii  ejus  cum 
trabunt  in  tabernaculum  tellimonii ,  &i  cum 
cedent  facrificare  ad  aram  fanduarii ;  &  non 
ducent  liiper  fc  peccatum  ,  ne  moriantur 


NoTiE    AD    Versi 

autem  esrplis,  cutis,  a  j(;fo«,  color ,  fiipey-ficies  ,undexj?i'- 
?w  ,  cotoro  ,  cclire  imlmt.  Auguft.  tamen  in  confeq.  addit : 
Cum  mftis  tanta  coopiriat  totiim  corf  hi  ,  quid  eft  quod  ah  :  fe- 
noralia  fades  linea  ,  tegere  tuipiiudinem  corporis  eorum  , 
quaji  appiirerc  pojpt  tanta  defttper  vejlf  adbihtta  ?  Ambrof.  1, 
I.  offic.  to.  2.  col.  2  5.  a.  fie  :  Et  fades  ilti  bracas  limas  ,  tit 
tegatttr  tttrpitttdo  pttdoris  (  Mis,  aliquoc  (itdoris)  u  lumbis 
ajqae  ad  femora  eriitit.  Hieron.ep.  ad  Marcell.  to.  2.  col. 
(Sij'.a.  Vbi  not  legimus ,  inquit  ,  Et  fac  eis  femorale  li- 
neum  ,  ut  operiant  carnis  rurpitudines ,  a  lumbis  ufque  ad 
■crura  eorum  ;  in  Uebrxo  ,  pro  lineo  ,  Bad  poniitir :  &  epifl. 
adFabiol.  col,  J79.a.  Lineis  feminaUbus  ,  qttx  ufque  ad ge- 


le-jit.  9.  Z. 


Aiig.qil.tlf.  115 
JJ  124.;«  Exod,  t. 

Ibid,  qtixfl.  I2J. 
Ibid,  qtixjl,  liG, 


VuLGATA    NOVA. 

fe»     carnem  turpitudinis  fu^ ,  i  renibus  ufque  ad  fe« 

mora  : 
m-     .    4  5 ,   &  utentur  eis  Aaron  &  filii  ejus  quando 
ac-     ingredientur  tabernaculum  teftimonii ,  vel  quan- 
in-     do  appropinquant  ad  altare  ut  miniftrent  in  fanc- 

tuario ,  ne  iniquitatis  rei  moriantur,  Legitimum 

fempitetnum  etit  Aaron ,  &  femini  ejus  poft 

eum. 

ONEM     ANTIQUAM. 

ntia  ^  poplites  'jeniunt ,  verenda  celamur  :  &  pofl  pauca  : 
Grxce  ,  -sTje^cxj^H  ,  a  nojlris  feminalia  ,  t^el  bracx ,  ujqiie  ad 
genua  pnttngetites. 

f.  45,  Apte  ad  Grscum  ,   nifi  excipiasifta  ,  ^  cum  ac~ 
cedent  facrificare  ad  aramjandttarii  ,  &c.  pro  quibus  ,  A  o'/ai' 

Kx  £Vi^»Tai  •nfl?  ia.vri<i,  Sec.  Cypr.  epift.  64.  p.  Iil.b. 
&  68.  p.  1 17.  &72.  p.  129.  a.  Et  ciim  accediint  minij}ra~. 
re  ad  altare  fandi  ,  non  adducent  in  fe  dehihim  ,  ne  morian- 
tur. Similiter  Au2;uft.  1.  2.  contra  ep.  Parmen,  vel  potiii» 
Parmen.  ipfe  ;  Ciiin  miniftri  ad  altare  accedism  ,  non  add»- 
cant  in  fe  delidtttn  ,  ne  moriantur. 


j 


CAPUT       XXIX. 

VULGAXANOVA. 

1.  O  Ed  &  hoc  facies  ,         I Fide  Not,  tabernaculi  teftimonii.  Cumque  laverls  pattern  cum 

O  ut  mihi  in  lacerdo-  filiis  fuis  aqua  , 

tio  confecrentur,  Tolle  vitulum  de  armento ,  &  arie-  j .  indues  Aaron  veftlmentis  fuis  ,  id  eft ,  linea  & 

tes  duos  immaculatos ,  tunica  ,  &  fuperhumerali  &  rationali ,  quod  conftrin- 

2.  panefque  azymos ,  &  cruftulam  abfque  fermen-     ges  bakeo. 
to ,  quee  confperfa  lit  oleo  ,  lagana  quoque  azyma  6.  Et  pones  tiaram  in  capite  ejus ,  &  laminam 

fandtam  fuper  tiaram  , 

7.  &  oleum  unftionis  fundes  fuper  caput  ejus  ; 
atque  hoc  ritu  confecrabitur. 


oleo  lira  :  de  fimila  triticea  cun£ta  facies 

5.  Et  polita  in  caniftro  ofFeres  ;  vitulum  autem 

&  duos  arietes. 

4.  Et  Aaron  ac  filios  ejus  applicabis  ad  oftiutn 

Versio    antiqua. 

8 &  indues  eos  tunicas ,  &  cinges  eos  zo- 

nis. 


9: 


VutGATA     NOVA. 

8.  Filios  quoque  illius  applicabis ,  &  indue» 
tunicis  lineis,  cingefque  balteo, 

9.  Aaron  fcilicet  &  liberos  ejus  ,  &  impones 
eis  mitras  :  eruntque  facerdctes  milii  religione 
perpetua,   Poftquam  initiaveris  manus  eorum  , 

10.  applicabis  &  vitulum  coram  tabernaculo      Ltvit, 
teftimonii.  Imponentque  Aaron  &  tilii  ejus  ma-  !■  5. 


Jng.  taciit.  111. 
S48,/. 


&  circumdabis  eis  cidaras  :  &  erit  illis  fa- 
cerdotium  mihi  in  fempiternum.  Et  confumma- 
bis  manus  Aaron ,  &  manus  filiorum  ejus , 

10.  &  adduces  vitulum  ad  oftium  tabernaculi 
teftimonii.     Et  fuperimponent  Aaron    &   filii 
ejus  manus  fuas  fuper  caput  vituli  in  confpedu    nus  fuper  caput  illius , 
Domini 

VuLGATA       NOVA. 

1 1.  &  maftabis  eum  in  confpeftu  Domini ,  juxta     cornua  altaris  digito  tuo  ,  reliquum  autem  fanguincm 
oftium  tabernaculi  teftimonii.  fundes  juxta  bafim  ejus. 

1 2.  Sumptumque  de  fanguine  vituli ,  pones  fuper 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

15 &  duos  renes  ,  &   adipem  qux   fuper  15.  Sumes  &  adipem  totum  qui  operit  intef-      Levitt 

gQ5 tina  ,  &  reticulum  jecoris ,  ac  duos  renes,  &  i-  S- 

adipem  qui  fuper  eos  efl: ,  &  ofFeres  incenfura 
fuper  altare  : 

VuLGATA      nova. 

14 Fide  Not.  bures  foris  extra  caftra  ,  eo  quod  pro  peccato  fit. 

I  s .  Unum  cpoque  arietem  fumes ,  fuper  cujus  ca« 

NoTjE     ad     VeRSIONEM     ANTIQUAM. 


14.  carnes  verb  vltuii 
"&  corium  &  fimum  com- 


V.  I-  Grace.  KettTavTcc  e^ivtcc  'aoivQuq  duToTi'  ay/acs/? 
m/Tk?  ,  oi'rs  U^Ttu'iiy  ^oi  iuni'  ^^l'^^>I  A;  /Uo%a'&n»'  ,  See. 
Unde  Augull.  qusft.  14.  in  Levit.  to.  5.  col.  495.  e.  Alia 
funt ,  inquit ,  ficrificia  ,  qua:  commemoravit  in  Exodo  ,  qui- 
ins  per  feptem  dies  fanitificantur  facerdotes  ,  ut  facerdotio  fuo 
fungi  incipiant. 

^.  8.  Graec.  KctX  t^?  vii^  opth  'st^9C:^=;?  ,  k.  .k/l'c£;c  > 
&c.utinLat.  Auguft.  ibid.  Ciim  def His  Aaron  loqueretur, 
Et  indues  eos  ,  inquit ,  &c. 

Tf.  9.  Similia  Grascum  exliibet ,  nifi  excipias  ifta ,  'Aa- 
fiv  TO?  X-'^^^  at'Ty,  Aaron  manus  ejus  ,  loco  manus  Aa- 
ron :  at  in  Mf.  Alex,  nee  non  editt.  Aid.  &  Compl.  limplici- 
ter,  to;  X-^S.*5  Aafwi',  ut  in  Lit.  Addit  Auguft.  Qnam 
dicat  cidarim  ,  vel  cidaras ignoratur  :  puta  tamm  non 


ejji  capitis  tegumen  ,  at  nennulli  pata-jerunt  ;  neque  enim 
diceret ,  circumdabis  eis  (  Grace.  CTse'^-i'sE'S  «'"to'?  )  nifi  tale 
aliqnid  ejjet ,  quod  non  caput  ,  fed  corpori  lifiti  ejjet :  &  infra  : 
Qtiid  ejt  I  Et  confummabis  manus  Aaron  ,  JJi^-  (  Grsc.  t£- 
MMu;  )  an  per  manus  potejlatem  fignificavit.....  potejlas  au- 
tem :pla  Jandficatioiie  conjummabatur  ,  qui  pnecepti  fint 
fanilificari  a  Mtyfe ;  &  poll  pauca  :  Dtllum  efl  confumman- 
das  ejje  manus  eorum  ,  :d  eft  ,  perficiendam  poteftatem. 

t.  10.  Ita  in  Gr3Eco  ,  practer  vocgm  ,  tos  ^v&i ,  portas, 
loco  oflium. 

■jj-.  I  5.  Super  eos  ]  fithauditur  ,  eft  ,  inquit  Auguft.  qaod 
iionnuUi  Interpretei  addiderunt.  Vide  Levit,  7,  19.  &  Au- 
guft. qujcfi:,  22.  in  Levit.  col.  499.  c, 

t,  14.  E6  fpeiSaat  qu«  Ambrof.  nlrrat  epift,  65.  to,  i. 


LIBER 


E  X  O  D  I. 

V  U   L  G   A  T  A 


Cap.    XXIX. 


'95 


put  ponent  Aaron  &  filii  ejus  manus. 

1 6.  Quern  cum  maftavcris  ,  toUes  de  fanguine 
ejus  ,  &  tundes  circa  alcarc  : 

17.  ipfum  autem  arietera  fecabis  in  fruda  ;  lo- 
taque  inteftina  ejus  ac  pedes  pones  luper  concifas 
carnes ,  &  fuper  caput  illius. 

18.  £t  o;Feres  totum         iS Fid.  Not, 

arietem   in   incenium   fu- 
per altare  :  oblatio  eft  Domino  ,   odor   fuaviflimus 
yidim.e  Domini. 

19.  Tolles  quoque  arietem  alterum  ,  fuper  cujus 
caput  Aaron  &  filii  ejus  ponent  manus. 

io.  Quem  cura  immolaveris ,  lumes  de  fanguine 
ejus ,  &  pones  fuper  extremum  auricula  dextr:e  Aa- 
ron-&  filiorura  ejus  ,  &  fuper  pollices  manus  eorum 
ac  pedis  dextri ,  fundefque  fanguinem  fuper  altare 
per  circuitum. 

VULGATA     NOVA. 


i6.  Sumes  quoque  pe£tufculum  de  ariete , 
quo  initiatus  eft  Aaron  ,  fanAihcabifque  illud 
elevatum  coram  Domino ,  &  cedet  in  partem 
luam. 

i  7.  Sanftificabifque  &  peAufculum  confecr.i- 
tum ,  &  armum  quem  de  ariete  feparafti , 

i8.  quo  initiatus  eft  Aaron  &  tilli  ejus  ,  ce- 
dentque  in  partem  Aaron  &  tiliorum  ejus  juie 
perpetuo  k  filiis  Ifrae!  :  quia  primitiva  funt  & 
initia  de  vidlimis  eorum  pacificis  qua;  offerunt 
Domino. 

ig.  Veftem  autem fanftam  ,  qua  utetiu'  Aa- 
ron ,  habebunt  filii  ejus  poft  eum  ,  ut  ungantur 
in  ea  ,  &  confecrentur  manus  eorum. 

50.  Septem  diebus  utetur  ilia  qui  pontifex 
pro  eo  fiaerit  conftitutus  de  riliis  ejus,  &  qui  in- 
gredietur  tabernaculum  teftimonii  ut  minilbet  in 
fanftuario. 


1 1.  Cumque  tuleris  de  fanguine  qui  eft  fuper  al- 
tare ,  &  de  oleo  unftionis ,  afperges  Aaron  &  vefte» 
ejus ,  filios  &  veftimenta  eorum.  Confecratifque  ip- 
iis  &  veftibus , 

ii.  tolles  adipem  de  ariete,  &  caudam  &  arvl- 
nam ,  qus  operit  vitalia ,  ac  reticulum  jecoris  ,  & 
duos  renes  ,  atque  adipem  qui  fuper  eos  eft  ,  armum- 
que  dextrum  ,  eo  quod  fit  arics  confecrationis  : 

1 ;.  tortamque  panis  unius  ,  cruftulam  confperfam 
oleo  ,  laganum  de  caniftro  azymorum  ,  quod  pofitum 
eft  in  confpeftu  Domini  : 

2.4.  ponefque  omnia  fuper  manus  Aaron  &  fiiio- 
rum  ejus,  &  fanftificabis  eos,  elevans  coram  Do- 
mino. , 

1 5 .  Sufcipiefque  univerfa  de  manibus  eorum  :  & 
incendes  fuper  altare  in  holocauftum  ,  odorem  luavif- 
fimum  in  confpeftu  Domini ,  quia  oblatio  ejus  eft. 

VeRSIO      ANTIQUA. 

26.  Et  fames  pediifciilum  de  ariete  confiim-     Aug.qu.tn  nj 
mationis ,  quod  eit  Aaron ,  &  leparabis  iliiid  I'e-  4^0./,. 

paratione i'hmUcut.n-^. 

342.  i- 


-S ,&  erit  Aaron  &.  filiis  ejus legitimum  xter-    Aug.  q»r.p.  129^ 

num  a  filiis  llrael m  Ex.  t.  3. 460.  e. 


29.  Et  ftola  fancli ,  qiix  eft  Aaion  ,  erit  filiis 
ejus  poft  eum  ,  luviucre  eos  in  ipfis  ,  t^  conlum- 
mare  manus  eorum. 

50.  Septem  diebus  veftiet  fe  ea  facerdos  qui 
fu  xellerit  ei  de  filiis  ejus ,  qui  intrabit  in  taber- 
naculum tellimonii  deiervire  in  Tandis. 


VuLGATA       NOVA. 


Lezil.  3. 

51.24.9, 
3f.i«. 


J  I.  Arietem  autem  confecrationis  tolles ,  &  co- 
ques  carnes  ejus  in  loco  fancto ; 

5 1,  quibus  vefcetur  Aaron  &  filii  ejus.  Panes  quo- 
que ,  qui  iunt  in  caniftro ,  in  veftibulo  tabernaculi  tef- 
timonii comedent , 

J  ;•  ut  fit  placabile  facrificium  ,  &  famflificentur 
offerentium  manus.  Alienigei-.a  non  vefcetur  ex  eis , 
quia  faniti  funt. 

3  4.  Quod  fi  remanferit  de  carnibus  confecratis  , 

V  U  L  G  ATA 


NOVA. 

5  7.  Septem  diebus  expiabis  altare  ,  &  fanc- 
tificabis  ,  &  erit  Sanftum  fanftorum  :  oainis  , 
qui  tetigerit  illud ,  fanftificabitur. 


five  de  panibu?  ufque  mane ,  combures  reliquias  igni : 
non  comedentiir ,  quia  fanftificata  funt. 

3 1 .  Omnia  ,  qua:  pr;ecepi  tibi ,  facies  fuper  Aaron 
&  filiis  ejus.  Septem  diebus  confecrabis  manus  eo- 
rum : 

56.  &  vitulum  pro  peccato  oiTeies  per  f.ngulos 
dies  ad  expiandum.  Mundabifqne  alcare  cum  unmo- 
laveris  expiationis  hoftiam ,  &  uuj^es  illud  in  fandi- 
ficationem. 

V  E  R  S  I  O 


A  N  T  I  Q  U  A. 

37 Sanflum  fanfti  erit :  omnis ,  quitetige 

rit  altare ,  iandificabitur. 


tivit.  8.  t. 


Aug.  qil^jl.  I  5O4 


461 


28.3. 


VuLGATA       NOVA. 

58.  Hoc  eft  quod  facies  in  altari  :  Agnos  anni-  40.  decimam  partem  fimila;  confperf:^  oleo  tufo  ,' 

culos  duos  per  fingulos  dies  jugiter  ,  quod  habeat  menfuram  quartam  partem  l.in ,  &  vi- 

■  3  9.  unum  agnum  mane ,  &  alterum  vefpere  ,  num  ad  libandum  ejufdem  menfurs  in  agno  uno. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

col.  1047.  e.  }lofli,irum  ,  \n<\mi ,  qitx  pro  peccato  fitbaiit ,      gtiere....^  confummare,  ^ro  ({uihusx^StmKi i^ruyiiaiwii 


fangttii  qttidem  allatiOM!  v/Jerekirrtr  ,  corpora  ctlltem  extra 
cajlra  combtirebantiir.  In  Graico  lis  V.  12.  fup.  Kal   wi^'ii 

^i«fn/)ilf..,.  TO  S^-i  Milt 'jv  troiv  otif^a.  sjc^ser?  tsa.f'i  tw  j^aQi/ 

tv  ttoiaj-M/JiV.  Er  infra  ir.  14.  Ta  Ai  /.fix  tt, xecTaKiu/'- 

{^ei;  viv^\  ^i/ji  TH^  .craf£^£o?i^'?'  ti/.tapTiXi  -/«/)  eV/. 

undt  Auguft.  quaeft.  I27.in  Exod.  col.  46o.a.  Quoii ,  in- 
quit  ,  odor  fuavitaiis  Domino  tjape  dtcttitr  lairipciiitn  de 
■vitXtmis non  unqtie  Deus  odorejumi  illtiis  deleit.itur. 

Tf.  l6.  Rede  e  Grjcco  ,  excepta  voce  ult.  jeparatione  , 
pro  qua  a?)5C^t>{ot ,  jep.iratiotiem.  His  autem  ,  qnod  ejl  A.i- 
ran  ,  Auguft.  addit  :  Id  eji  hujus  Aaron  i  hoc  emm  perlmere 
Voitlit  ad  fummtlm  facerdoteni. 

if.  I'i.  Itidcm  GrdEce. 

t.  29.  Ad  verbum  e  Gracco  ,  nifiexcipias  ifta  duo  ,  ««- 
Tom,  J, 


if.  30.  ItaAuguft.  conftanter  h!c  &  infra.  Grsec.  Et-7« 
h'^£^;  viS^v(\1x'.  olvtol  6  iepsui; ,  0  «vT'ccuti^  ,  Sec.  utin  Lat. 
Septem  diebus  ii:duet  eajacerdos  ,  qui  pro  eo  de  ,  &c. 

if,  37.  Graece,  h^ec  antecedunr  :  'E^t«  vyj^r;  jcaQag^erg 
TO  ^uQta.s'.^CA'^i' ^  «J  a'/ixCti^  «I/to*  ^ffccfTO  ivQict^ii^w  , 
arjiov  rb  ayib'  deinde  lie  ,  ^«s  0  «TTo'^fi-o;  ,  &c.  ut  in  Lat- 
Unde  Auguft.  ibid.  Quid  efl  quid  pnrificatiim  Cf  .inutfica- 
tttm  altare  feptevi  diebus  dtcit ,  qnod  jatuhon  jandi  ertt  J 
altare  noii  qmdem  dictt  fandilm  JaitJai  am  ,  Jtciit  eft  dlui 
quod  velo  Jeparatnr  ,  &c.  «c  infra  qu*»!.  i  55.  ct.l.  462.  e. 
De  altari  facrificiarilm  ,  quod  p.:  ft  unclionem  .ip/ell.tri  'j^lait  , 
fanclum  Jamil  ,  continno  didiim  eft  :  Umms  qui  taiigf  iilad  , 
faiulificabitiir.  Vide  eiiam  infia  col.  474.  b.  Anamen  la 
editi.  Aid.  &  Compl.  legitur  ,  «ym  twV  in'o^y  ,  Yil  «rw» 
eiylur.  Vid.infra  c.  30. 1^.  16. 

B  b  i) 


ig6 


LIBER     EXODI.     Cap.  XXX. 


V  U  L  G  AX  A 

41.  Alterum  vero  agnum  oflferes  ad  vefperara  jux 


NOVA. 
44.  Sanftificabo  &  tabernaculum  tedimonii  cum 


Ca  ritum  matutinx  oblationis ,  5c  juxta  ea  ijui  dixi- 
nius ,  in  odoiem  fuavitatis  j 

41.  facriticium  eft  Domino  ,  oblatione  perpetua 
in  generationes  veftras ,  ad  oftium  tabernaculi  tefti- 
monii  coram  Domino  ,  ubi  conftituam  ut  loquar  ad  te. 

4  J .  Ibique  pra;cipiam  dliis  Urael ,  &  fandidcabi- 
tur  akare  in  gloria  raea. 


altari ,  &  Aaron  cum  filiis  fuis ,  ut  facerdotio  fun- 
gantur  mihi. 

4  5 .  Et  habitabo  in  medio  filiorum  Ifrael ,  eroque 
eis  Deus , 

46.  &  fcient  quia  ego  Dominus  Deus  eorum  ,  qui 
eduxi  eos  de  terra  ^gypti ,  ut  mancrem  inter  illos  , 
ego  Dominus  Deus  ipforum. 


CAPUT      XXX. 


UIGATA      NO  VJl. 


Acies  qaoqua  altare  ad  adolendum  thymia- 


MT  ma  ,  de  lignis  fetim  , 

I.  habens  cubitum  longitudinis ,  &  alterum  lati- 
tudinis ,  id  ett ,  quadrangulum  ,  &  duos  cubitos  in 
Versio    antiqua. 

Au£.  ijunji.  151.     4-  Et  duos  anulos  aureos  puros  facies  fub  tor- 
0  i;i.  («f.W, »,  tili  corona  ejus,  in  duo  latera  facies  in  duobus 
i.461.  d.f,         lateribus :  &  erunt  arcus  amitibus,  ita  ut  toUatur 
illud  in  eis. 

V  u  r  G  A  T  A 

?.  Ipfos  quoque  veftes  facies  de  lignis  fetim  ,  & 
iliaurabis. 

6.  Ponefque  altare  contra  velum  ,  quod  ante  ar- 
cam  pendet  teftimonii  coram  propitiatorio  quo  tegi- 

VeRSIO    ANTIQUA. 


altitudine.  Cornua  ex  ipfo  procedent. 

3 .  Veftiefque  illud  auro  puriffimo ,  tarn  craticu-. 
lam  ejus  ,  qu4m  parietes  per  circuitum  ,  &  cornua, 
Faciefque  ei  coronam  aureolam  per  gyrum , 

V  U  i  G  ATA 


NOVA. 

4.  &  duos  annulos  aureos  fub  corona  per  fm- 
gula  latera  ,  ut  mittantur  in  eos  veftes ,  &  alta- 
re portetur. 


L       NOVA. 

tur  teftimonium  ,  ubi  loquar  tibi. 

7.  Et  adolebit  incenfum  fuper  eo  Aaron  ,  fuave 
fragrans ,  mane.  Quando  componet  lucernas ,  incen» 
det  illud  ; 

VuiGATA      NOVA. 


Auf.lHut  1J4.      8'  &  cum  accendet  Aaron  lucernas  fero,  in-        8.  &  quando  collocabit  eas  ad  vefperum, 
cendet  fuper  illud  incenfum  continuationis  in    «ret  thymiama  fempitemum  coram  Domino  in 


Idem  i]ii,tjl, 

461.J. 


13  J-  confpeclu  Domijii  in  progenies  eorum 


U>A.,i6t,n.i. 


Amir.  ef.  7,  t. 


generationes  veftrai. 

9.  Non  ofFeretis  fuper  eo  thymiama  compoli- 

tionis  alterius ,  nee  oblationem ,  &  viftimam  ,  nee 

libabitis  libamina. 

10.  Et  depropitiabit  Aaron  fuper  cornua  ejus  10.  Et  deprecabitur  Aaron  fuper  comuaeju» 

femel  in  anno ,  de  languine  purificationis  delic-    femel  per  annum ,  in  fanguine  quod  oblatum  eft 

rorum ,  femel  in  anno  purificabit  illud.  Sandum    pro  peccato ,  &  placabit  fuper  eo  in  generationi- 

fandlorum  elt  Domino.  bus  veftris.  Sanftum  fandorum  erit  Domino. 

J  I fide  i^ot.  I  '•  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 

cens  : 
12.  Ciim  acceperis  computationem  filiorum         n.  Quando  tuleris  fummam  filiorum  Ifrael 
'  Ifrael  in  vifitatione  ipforum  ,  dabunt  finguli  re-     juxta  numerum  ,  dabunt  finguli  pretium  pro  ani- 
demptionem  animx  fuae  Domino  ,  &  non  erit    mabus  fuis  Domino ,  &  non  erit  plaga  in  eis , 


in  his  ruina  in  vilitatione  eorum 

N  o  T  je    ad 

if,  4.  Similia  exftant  Grace.  Ad  qux  Auguft.  ibid.  Cmn 
lie  amclts  Uqneremr  altaris  inccn/i  ,  qriod  aliare  mn  uurari , 

fed  itiaurari  jnjjft ,  Et  duos  anulos  puros  facies ,  iuquii  , 

in  duo  latera  facies  in  duobus  lateribus  :  qtiemam  Grxais 
hahet ,  f .';  to.  i'-vo  xxi'th  otoiii«ei;  «  Tt?;  Ai/c!  ■arzEyf^r?.  Njhi 
KMTH  laierafaai  ,  Jj  mMtfa  latere fiutt.  Unde  qnidam  I.j- 
tsnificinierpretatifum:  In  duas  partes  facies  in  duobus  la- 
teribus. N«n  ciutrmaitGTiecas  ,  jUff «  ,  quod  efl  partes  ,  fed 
km'th  ,  qmi  latera.  Et  port  pauca  :  Quis  autejti Jit  finfas  , 
iiiquit  ,  difficile  efl  ajfeqiti  ,  nijifitle  ,  m  filet  Scriptnrit 
amxre  ellyfjim  ,  ««  aliquid  dejit ,  5^  fubaisdiaiiir  ,  etiMi 
hUfahatidiatur  erunt ,  tit  ifle  fitfenfiis  :  In  duo  latera  facies , 
in  duobus  lateribus  erunt ;  id  eft ,  ad  duo  Litera  fades  anulos  , 
qttoniam  in  ditobus  lateribus  erunt.  Turn  feqq.  £1  ertint  ar- 
cus atnilibns  ,  &c.  lie  exponit ;  Quos  atiuhs  dixerat ,  anus 
dtctt.  Anulos  quippe  pro  rotnndis  an/is  pofiiit.  £t  quid  eji 
aliad  anuliis  ,  vel  circulus  ,  nifi  undique  arcus  ?  Ide»  qui- 
dam  nolentes  arcus  dicere  ,  thecas  intei preiati  funi ,  quibtis 
mmiies  iiiducerenttir ,  dicemes  :  Et  erunt  theca;  amitibus  : 
tttaji  Gmcus  hoc  non  pojftt  dicere ;  ciim  etiam  thecae ,  Grxcitm 
verbumjit.  Dixit  autem  4«,\j'<f  s;  ,  quod  arcus  interpretatnr  i 
pro  amitibus  veto  in  Gracco ,  «KuraAaii  <  id  eft  ,  milibus, 
Vid.fup.  c.  17. 

■f.  8.  Gr«c.  Km  lilctii  it,i-nY[  'Aapwv  tk  ^i/'xit;  o'+f . 

KupiV  ,  &c.  ut  in  Lat.  Turn  Auguft.  in  Locut.  Serii  dixit  , 
trovefpere,  ^  ideo  noianda  locatto  ej}  ;  otJ/s  qutppe  Gr^cus 
babel,  Seri  autem  prtprie  nonfclet  diet ,  niji  ciim  tenipHS  tran- 
jierit ,  qtio  fieri  debuit  quod  fere  diciturjalltim  :  &  infia  in 
quacft.    Continiutionii   innnftim    dicit  ,  quiid  ontiimatim 


Numt 
I. 


cilm  fuerint  recenfiti. 
Versionejc    antiqua  m. 

fcrit,  id  efl  ,   nullo  die  prxtermitteretur. 

Tf.  10,  Auguft.  ibid.  Et  depropitiabit  Aaron,  'jel  txoTM- 
bit  ,  Jcc.  Similiter  Ambrof.  infra  t.  i  J.  &  16.  untur  ver- 
bo  exorare.  In  Graeco  fie  :  Kal  f^xa^era/  sV  rV tk  'Aa^&jf 
im  Tw/  xsftiloiv  a'^x?  X':roi^  Ttf  uiavry  ihro  -r^s  ai^uaTo;  T» 
xrfaei»/"?  )la.9'«£lEr  iti-ri  i'i  tirikc,  ivruv  ,  i'vjo»  toit  ,  &C. 
Ut  in  Lat.  In  Mf.  Oxon.  ac  edict.  Aid.  &  Compl.  deeft  fV 
dv-T?  ,  poft  ii,i>.ciQs7cci ,  in  Mf.  Alex.  i^i-niQ^iiaj  sV  «dto. 
Subinde  in  eodem  Alex,  nee  non  in  edd.  Aid.  &  Comp.  tS 
yx^ctQ.iaiJ.'^  Twf  ttfiXfirii^v  T?  E^iAac^v  »  aT«^  t»  cc/ai^rt  na- 
iccfiuduTo  ei'iTai;  -/ir'.ir.;,  &c.  utfup.  Auguft.  addit :  Bf- 
propitiabit  ■,  ab  eo  quod  efl  depropitiat:o  ■>  qttaGrxce  dintur  ^ 
£^i^ac^c^,  Undt  (5  intelligenditm  efl  hoc  quod  femel  in  anno 
jubet fieri  ad  propitiandum  Deum  fuper  cornua  altaris  inceuji , 
id  efl  ,  ttt  de  fanguine  purificationis  deltHorum  ,  vitlimarttm 
fciltcet  quje  offeruntur  pro  delictis  ,  femel  in  anno  tangantar 
cornua  altaris  incenji  ,non  pertinere  ad  illam  appo/itionem  ini 
cenji ,    quam  quotidte  fieri  jtifferat  ,  &c. 

5f.  II.  Grace.  Kai  sV.a.vnos  Ki/'eic;  «rfo?  Mwi/om»  ,  >.iyur. 
Unde  Ainbrof.  ep.  7.  col.  778.  a.  Sic  enim fcripttim  efl  ■,  di- 
cente  Domino  ad  Moyftn, 

It.  li.  Similia  Graecum  habet ,  praeter  hsec  pauca  :  'Ei- 

>«£«5  T3i' cc  Txt' eVioxott)!  ff:'Tai ,  K- Aut^t^cif  £xar.5  >ul^ 

TH?  ,  &c.  Rede  Auguft.  locut.  iij.de  Exod.  col.  549.  a. 
Si  acceperis  computattonetn  filiorttm  Ifrael  in  -vijitattone  eorum 
^  dabunt Jingult  reilcmptivnem  animM  fii.t  Domino  ,  ^  not) 
erit  in  eis  ruina  in  vifitatione  eorum :  (imiliter  inf.  quieft.  i  54. 
in  Exod.  col.  461.  c.  ufque  ad  c^  dabunt  ;  addit  Auguft.  in 
Locut.  Pendet  ifla  locutio  ,  quia  interpojita  efl  conjunilio  co- 
pulati-ja  ,  qux  fi  non  interponeretur  ■,   ntn  peniertt:  tribus 


LIBER     EXODI.     Cap.   XXX. 


letiit, 

27.  If. 

3-47- 

Elech. 
4;.  II. 


VutGATANOVA.  VersIOANTIQUA. 

I).  Hoc  autem  dabit  omnis  qui  tianfit  ad  no-         13.  Et  hoc  eft  quod  dabunt  C]iiOtquot  peram- 
men,dimidiuni  ficli  juxtameiifiuam  tcmpli.  Si-    biil.in^  vidLuionem  ,  didiadimi  dimkiiam  par- 
clus  viginti  obolos  liabet.  Media  pars  lidi  oftc- 
recur  Domino. 


Amlrr.  ubtfrl. 


14.  Qui  habetui- in  numero,  i  viginti  annis 
&  lupra  ,  dabit  pretiuni. 

1 5 .  Dives  non  addet  ad  medium  ficli ,  &  pau- 
per nihil  minuet. 

1 6.  Sufceptanique  pecuniam  ,  qu:e  collata  eft 
ii  filiis  Ifrael ,  trades  in  ufus  tabernaciili  teftimo- 
nii ,  ut  Tit  nionimentum  eorum  coram  Domino , 
&  propitietur  animabus  eorum. 


tern  ,  quod  eft  recimdiim  didiathmum  faiidtum. 
Viginti  oboli  didrachmiim.  Dimidia  autem  pars 
didrachmi  illatio  Domino. 

14.  Omnis  qui  innaverit  vifitare ,  i  viginti  an« 
nis  &  fupra  ,  dabiint  illationem  Domino. 

1 5.  Qui  dives  eft ,  non  adjiciet ;  &  qui  pauper 
eft ,  non  minorabitur  a  dimidia  parte  didiaclimi , 
ciim  coepcrint  dare  oblationem  Domino  ,  exo- 
rare  pro  animabus  fuis. 

1 6.  Et  accipies  pecuniam  illarionis  a  filiis  If- 
rael ,  &  dabis  illam  in  opus  tabcrnaculi  tefti- 
monii  :  &  erit  filiis  lirael  legitimum  memoria- 
le  in  confpeftu  Domini ,  exorare  pro  animis 
\eftris. 


1 7.  Locutufque  efl:  Dominus  ad  Moyfen  ,  ditens  : 

18.  Facies  &  labrum  sneum  cam  bad  Ilia  ad  !a- 
vandum  ;  ponelque  illud  inter  tabernaculum  teftimo- 
dii  &  akare.  Ec  mifla  aqua  , 

tg.  lavabunt  in  ea  Aaron  &  filii  ejus  roanus  fujs 
ac  ped^s , 

io.  quando  ingrefluri  funt  tabernaculum  teftimo- 
nli ,  &  quando  accefluri  funt  ad  akare  ,  ut  ofFerant  in 
CO  thymiama  Domino , 

zi.  ne  forte  moriantur  :  legitimum  fempiternum 
erit  ipfi  ,  &femini  ejus  per  fuccefliones. 

li.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  , 

2. 5.  dicens  :  Sume  tibi  aromata  ,  piinire  myrrh*  & 
elefta;  quingentos  ilclos  ,  &  cinnamomi  medium  j  id 

VULGATA     NOVA. 

19.  Sandtificabifque  omnia,  &  erunt  Sanfta 
fandorum  :  qui  tetigerit  ea  ,  fanftificabitur. 

}o.  Aaron  &  tilios  ejus  unges ,  fanitificabif- 
que  eos ,  ut  facerdotio  fungantur  mihi. 

)  I .  Filiis  quoque  Ifrael  dices  :  Hoc  oleum 
unftionis  fanftum  erit  mihi  in  generationes  vef- 
tras. 

^i.  Caro  hcrminis  non  ungetur  ex  eo  ,  & 
juxta  compofitionem  ejus  non  facietis  aliud  , 
quia  faniftificatum  eft ,  &  fanftum  erit  vobis. 

%  5 .  Homo  quicunque  tale  compofuerit  ,  & 
dederit  ex  eo  ,  alieno  ,  exterminabitur  de  po- 
|SuIo  fuo. 

Vu 


VuLGATA       NOVA. 

eft  ,  ducentos  quinquaglnta  ficlos,  calami  fimiliter  du- 
centos  quinquaginta  , 

4.  cafix  autem  quingentos  ficlos  in  pondere  fanc- 


tuarii ,  olet  de  olivetis  menfuram  hin  :  ' 

2. 5 .  faciefque  unftionis         25 Vide  Not, 

oleum  fanftum  ,  unguen- 

tum  compofitum  opere  unguentarii , 

16.  &  unges  e,K  eo  tabernaculum  teftimonii,  & 
arcam  teftamenti , 

17.  menfamque  cum  vafis  fuis,  candelabrum  ,  & 
utenlilia  ejus  ,  akaria  thymiamatis , 

i8.  &  holocaufti ,  &  univetfam  fupelleftilem  qux 
ad  cultum  eorum  pertinet. 


Versio    antiqua. 

29 erunt  Sanda   landorum  :   omnis  qui 

tangit  ea ,  fanditicabitur. 


Ang.  ijttsji.  I5f, 
in  Excd.  t,  5.46». 


31.  Et  filiis  Ifiael  loqueris ,  dicens  :  Oleum 
linitio  unftionis  fandum  erit  hoc  \obis  in  pro- 
genies veftras. 

32.  Super  carnem  liominis  non  linietur ,  & 
fecundum  compolitionem  hanc  non  facietis  vo- 
bis iplis  fimiliter ;  fandum  eft  ,  &  fandificatio 
erit  vobis. 

3 ; .  Quicunque  fecerit  fimiliter ,  &  quicunque 
dabit  de  eo ,  exterxnationi ,  interibit  de  populo 
fuo. 


54.    Dixitque    Domi- 
nus ad  Moyfen   :   Sume 


LGATA       nova. 

34 35.  Fide  Not.     tibi  aromata,  ftaften  &  onycha  ,  galbanom  boni 

odoris ,    &  thus  lucidiflimum   ,   squalls    ponderis 

NoTjE    ad    Versionem    antiquam. 

iiulim  locis  ejl  pojlta  1    ijitinum   tiiiJeliiei  drii.t{l,t ,  flenitm  I'.vieii cv  ruAiJoiai £jiM!'(^ac&«/3-ffi'T»4''X'^' ^V^'- 

facit  ejji  j'eiiicntiam Si  inim  non  dixiffet  Si  dabunt  ,  fed  \.  e.  Nen  miniis  hateiit.,..  in  dandu ad  deprtipitiaadnm  pif 

tanilimdixiffiidahunt  ,  finiretiir  Jenientiii  ^  nic  pendent animabus  vefirii.  Similiter)^.  kC{.  si,naQxQxi ,  pro  «0- 

St  aritem  hie  ptinitur  hae  conjunHio  ,  deorjitm  toilenda  efl ,  ut  rare. 


itadiiatiir:  Si  acceperis &  dabunt  finguli &  iion  erit 

ineis  ruina  in  vilit.  eorum  ,  hoc  eft  quod  dabunt.  Ant  cer- 
te  in  mtdm  rib:  dtiliim  eft ;  &  non  eric  in  eis ruina  ,  /;'  deha- 
bas  conJHndicnem  ,  non  pendebit  jententia  :  erit  enim  fenjus  : 

Si  acceperis &  dabunt  (inguli (ux  Domino  ,   non 

trit  in  eis  ruina.  Cum  "jero  ubtqite  pojita  eji  eadem  eonjjtnllio , 
pendere  factt  hcutionem :  Scinft^  in  quaeliionib.  col.  462.  c. 

Qjiidej)  ijHodiitt :  Si  acceperis  computationem in  vifi- 

tat.  eorum  ?  niji  ijutA  jftbet  eoi  alitjuandtj  vtjitari  ^  ^  compjt- 
tari  ,  id  ef}  niimeyart, 

t.  I  3.  Auguft.  Locur.  iij:.  col.  549.  a.  £t  hoc  eft  qimd 
dabunt  tibi  ;  &  infra  ;  Hoc  eft  qiiod  dabunt  ,  abfque  ttbi. 
Grxc.  Kai  TifTo  gf/t-  0  JVct'^yo/j-  oco;  iiv  'esa.^'nofiivai'/ia.i  tmv 
evlcii-^K-  TO  vfii'jv  T?  AiJfcrxj-iv  ,  &c.  ut  in  Lat.  nili  exci- 
piatur  vox  n'cpopd ,  ablatio  ,  loco  tllaito.  Ambrof.  infra  le- 
git ,  dimtdimn  didraehmnm. 

■)?.  14.  Gra?c.  n«5  0  iBct^TrcpH'o/uBvoi;  e.';  thc  eViwe^d' , 
tec.  Omnii  iranfiens  ad  vijitaticnem  ,  &c.  ut  fup. 

if.  15.  Eadem  funt  in  Graeco,  nili  excipias  feq.  Of'x  /.\«t- 


t.  \6.  InGrsco  deefl  vox  legitimum  :  reliqua  ad  ver- 
bum  quadrant. 

5?5?.  2J 19.    His  refpondent  qux  Auguft.  narrac 

qusft.  I  JJ.  in  Exod.  col.  462.  d.  Ungueiito  cbrtjin.uis  omnia 
jtijjit  nngitt  :  tabernaiitliim  Jcilteet  ,  ^  ea  qu.t  in  tllo  erant  » 
^  detnde  erunt  jan^a  Janilorum.  Omnia  fitltut  ciim  Juerint 
unUa  ,  erttnt  fanda Jafttlorum  ,  omnis  qui  tangit  ea  tjanchji^ 
cabitur :  &  infra  quaed.  173.  col.  474.  b.  c.  Dixit  de  la- 
bernaculo  unilo  ^  bis  qui  in  illo  ejjent  ,  q»6d  eadem  unilione 
fanilificarentiii  ^Jierentjantla.  In  Grsco  lie  :'E.>aio»  x/".'" 

f^K  OL'/nv  tfau   K«i  yj'Q^i^  ^i,  iur^  rvy  ojchh)»' J,  tjic  xioaj- 

llv jj^a/7aTa  cKef'n  «VtiT^ Ka;  a/.a«sj;  ctprx'  ^is^ 

ccyta.  ToJ'j'  nytj-'v'  ^a-,"  0  cc-Trro/aeroi  olvtuv  ,  «>(a^H5£,flW. 

#^.31.  Sic  in  Grajco  eft  ,    verbum  pro  verbo. 

If.  32.  Itidem  Greece  ut  fup. 

Tf^.  J5.  Gr^ec.  'Ov  at' '^c.H5)i j-o^ar  AaaT  cum  ci}\9* 

If  if.  34 3  J.  Gr.  Kori  eiV;  Kt'e«; AiZi «'/i/c- 

HXiA,  ixurh,  itv^a. K«l  tsini^wn ivfueifut  pwfc 


lyS 


LIBER     EXODL     Cap.   XX  XL 


erunt  omnia  : 

3  s .  facieHjue  tliymiama  compofitum   opere  up' 

VeRSIO      ANTIQUA. 

'Aug.qH.tji.tif.      36.  Et  concidcs  de  illis  minutum ,  «Sc  pones 
>ȣ*.  f,  }.46j.i.  contra   tellimonu  in  tabeinaculo    tefldmonii , 


unde  innotclijam  tibi  inde. 
erit  vobis  incenlum. 


VULGATA       NOVA. 

guentarii ,  mixtum  dillgenter  ,  &  purum  ,  &  fanfti- 
ticatione  digiiinimum. 

VuLGATA      NOVA. 

36.  Cilmque  in  tenuifllmum  pulverem  uni- 
verfa  contuderis  ,  pones  ex  eo  coram  tabeina- 
culo  teftimonii ,  in  quo  loco  apparebo  tibi.  Sanc- 
tum lanftorum  eiit  vobis  thymiama. 

NOVA. 


Sondum  fandorum 


V  U  X  G  A  T  A 


37.  Tatem  compofitlonem  non  facietis   in  ufus 
veftros ,  quia  fandum  eft  Domino. 


J  8.  Homo  quicunque  fecerit  fimik  ,  ut  odore  il- 
lius  peifruatur  ,  peribit  de  populis  fuis. 

NoT^    AD    Version  EM    antiquam. 

4'S3'  ^/J/Of  h^f''\v   fjL^;M~i(i';V^.f  ,    &c.  qux   Auguft.  quxft.      no  more  coclnm  cpns  Hnguetitarii, 
l^fi.in  Exod.  co!.  463.  b.reddit ,  drcens  ;Pi«f;)«  yicixf  t.},6.  Ad  verbum  e  Grxco. 

aromatjt  Ji.it  thymiama  ,  td  ejl ,  incenjim  ,  ^  dicit  U7.g:te;ita' 


CAPUT      XXXI. 


L 


V  U   L  G   A  T  A 

Ocutufque  eft   Dominus  ad    Moyfcn  ,    di- 


Attg. 
in  Ej 


quxlt.  I  ?§, 
.  i.^Si.d. 


VeRSIO     ANTIQtTA. 

3 .  &  replevi  eiim  Ipiritu  di\'ino  ,  fapientioe , 
&  inrellectus ,  &  llicntix  in  omni  opere , 

4.  e.'ico^iiaie ,  &  archiieaonari 


rum. 


NOVA. 

i.  Ecce,  vocavi  ex  nomine  Befeleel  filium  Ur» 
filii  Hur  de  tribu  Juda  , 

V  U  L  G  AT  A     NOVA. 

; .  &  iniplevi  eum  Ipiritu  Dei ,  fapientia ,  & 
intelligentia  ,  &  fcientia  in  omni  opere  , 

4.   ad  excogitaiidura  quidquid  fabrefieri  po-' 

tefl:  ex  auro  ,  &  argento  ,  &  ^re  , 

» 

VUXGATA       NOVA. 
&  gemmis  ,  &  diverfitate  ligiio-     fimum  cum  vafis  fuis  ,  &  altaria  thymiamatis , 

9.   &  holocaufti ,  &  omnia  vafa  eorum  ,  labrunt 
cui'i  ball  fua  , 

I  -^.   veftcs  fanftas  in  minifterio  Aaron  facerdoti , 
&  tiliis  ejus ,  ut  fungantur  ot!icio  I'uo  in  facris  : 

I  I .  oleum  undrionis ,  &  thymiama  aromatum  in 
Sanihiario  ,  omnia  qus  prajcepi  tibi ,  facient. 

II.   £t  locutus  eft   Domiiius   ad   Moyfen  ,  di- 
cens : 

VuLGATA     NOVA. 


6.  Dedique  ei  focium  Ooliab  filium  Achifamech 
de  trilu  Dan.  £t  in  corde  omnis  eruditi  pofui  fa- 
pientiam  :  ut  faciant  cunfta  qus  pricepi  tibi , 

7.  tabernaculum  fofderis  ,  &  arcam  teftimonii  , 
&  propitiatorium  ,  quod  fuper  eam  eft  ,  &  cunfta 
vafa  tabernaculi , 

8.  menfaraque  &  vafa  ejus ,  candelabrum  purif- 

VeRSIO      ANTiQUA. 


Irtn. 


t.  4.  r,  ifi, 


i; &  fjbbata  mea  obfe^^'abius  :  erit  enim         i;.  toquere  filiis  Ifrael ,  &  dices  ad  eos : 

fignuni  apud  me  vobis  in  generationes  veftras videte  ut  fabbatum  meum  cuftodiatis  :  quia 

fignuin  eft  inter  me  &    vos  in  generationibus 


veftris  :  ut  fciatis  quia  ego  Dominus ,  qui  fanc- 
tirico  vos. 


Sup.  10, 
8. 

Etech, 
ZO.  12. 


VuLGATA       NOV 


Aai 
in  Exo 


^u.tj}.  t;9, 
^.».3.465. 


14.  Cuftodite  fabbatum  meum  :  f?.:iituni  eft 
enim  vobis :  qui  poUuerit  iUud  ,  morte  morietur  :  qui 
fecerit  in  eo  opus ,  peribit  anima  illius  de  medio  po- 
puli  fai. 

1 5 .  Sex  diebus  facietis  opus  :  in  die  fcptimo  fab- 

VeRSIO     ANTIQUA. 

17.  Teftamentum  xterniim  in  me  &  filiis  If- 
"  rael  3  fignum  eft  sterniun 


batum  eft  ,  requies  fanfta  Domino  :  oranis  qui  fece- 
rit opus  in  hac  die  ,  morietur. 

16.  Cuftodiant  hlii  I fracl  fabbatum  ,  &  celebrent 
illud  in  generationibus  fuis.  Paiftum  eft  ftmpiternum 


VuLGATA    NOVA. 

I  7.  inter  me  &  filios  Ifracl ,  fignumque  per- 
petuum  :  fex  enim  diebus  fecit  Dominus  ccelum 
&  terrain  ,  &  in  feptimo  ab  opere  ceffavit. 


Gen.  T. 
ji.  2.  z. 


NoTjE     AD     VerSIONEM     ANTIQUAM. 


1?.  3.  Ita  Auguft.  ibid.  Befeleel  cum  juberet  adhiberi  epe- 
ribtts  tabernaculi  Jaciendis ,  dixit  eum  Je  lejtjevijfe Jpiritu  di- 
vins  ,  &c.  ut  flip,  pro  hoc  autem  quod  ait  ,  eiimfe  re^le- 
mj]e ,  pofui  in  texcu ,  J^  reflevi  eum  ,  juxta  Grac.  xni  i-.s- 
■7r>.v.cx  etvTo:  ,  reliqua  concordant  ad  verbum,  Eo  pariier 
fpeftant  qua;  Ambrof.  dicit  I.  de  Noc.c.  3.  to.  i.  col.  250. 
b.  Sfirittti  S.  /piritiii  faftemix  efl  ,  fpirilits  cogiiitioflis .  11a- 
•iet  ergo  Japientl,^m  ,  hahet  gj  dijctplinam  ,  ficnt  J5  de  Befeleel., 
qui  jacrum  tabernacultim  dirino  macnio  jnffiis  eji  f.uere ,  ait 
Scnptitra  ;  quia  rcpletns  eji  'piritii  prudeatiji  Jj  difeiflina,  Gr. 

^".4.  ItainGrsEco. 

^.  1  3.  Gr«c.  Ky.'i  Ta  qkCCxtk  j«^  yuAo^eSs"  cv/.tu^y  i^: 
■cra/j'  ;/i-A  j,  w  CfjTr  ,  &c.  i.  e.  Et  fabbata  mea  caflodite  ;  fi- 
gnum eji  aptid  me  ^  in  imbii  ,' Sec.  ut  Jup.  In  Mf,  Alex,  ac 
cditt.  Aid.  &  CompI,  in  -,«f  cyi/^sTtr, 


If.  17.  Gracce  ita  diftinguitur  :  AigJ^mn  alaraf'ir  ifio'i  5 

Torjf'i:?;  'Icfavi?. ,  deinde  cwjutToy  i^iv  hi  f'uoj  atx-^icv,  (in  Mu 
Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Cpmpl.  deeft  poftremum  a-  s'/ncl ) 
Contra  Auguft.  jungendum  dicit  hoc  ,  ^  filiii  Ifrad  ,  cum 
fequentibus.  Quid  /ibi  vult ,  iuquit ,  qiicd  dim  de  Jabbato 
objervando  praciperet  ,  ait :  Teftamentum  aeternuinin  me  5c 
filiis  Ifiael ,  nonait ,  late;  me  1^  filios  JJrael  ?  Et  poft  pauca  : 
S:c  ergo  ,  inquit ,  melihsfortaffe  dijhnguitiir  :  Teftair.enium 
xternum  in  me  :  ut  deinde  alms  fenjus  /it :  &  filiis  Ifraa  li- 
gnum eft  jeteinum  ^  id  eji  ,  aterti.^  reifigniim non  ergo 

ita  jiingcndnm  eji  :  Teftamentum  sternum  in  me  &  filiis 
Ifrael  .tanqiiam  tnDeo  't5  fil-is  Ijidel/ithoc  tejlamenttim  :  jei 
teftamentum  .eternum  in  me  :  quia  in  illo  promijja  ej}  requies 
xterna:  &  filiis  llracl  lignum  eft  acternum,  qiitafiln  Ipael 
accepertint  ob je-vandttm fignum  ,  quo  reqitiesfignificaturater- 
».j  wr»V  Ijraihtis.  Gr. addit :  o/(  s§  >i/<s'©£i5 svioiiQe  Ki/cui 


LIBER     EXODI 

V  U  I  G  A  T  A     NOVA. 

8.  Dcdit(]ue  Domitius  Moyfi ,  completis  liu-  .  u.    .-l_« ....,_,..,  huli.i.  ui   ^.^.liavll  njvjui      Jiw^.t/iisii.  i^ 

J)fi«.9.  ju^cemodi  fcrinonibus  in  monte  Sinai  ,  duas  ta-     nti   dim   in   moiltC  Sill.l  ,  illias   t.lbulas  tcftiniO  21    '<•<>•  '"  /;x<ii/ 
bulas  teftimonii  lapidcas ,  fciiptai  digito  Dei.        nii ,  tabulas  lapidcas ,  fcriptas  digito  Dei.  -/:.  .  -^.  . 

NoT/E     AD     VSRSIONEM     ANTIQUAM. 


10 


Cap.    XXXII.  j,j<^ 

V  r.  I',  s  1  o     A  N  T  I  Q  U  A. 

1 8.  Et  dedit  Moyfi ,  flatim  ut  cdTavit  loqui     yiK?.^»»^/?.  140. 
:.,   ™ t:...      !..__   ..i_   ,  -  .   /1  2;  i<i6.  /I,  1:,  • 


1?.  18.  Sic  iieiiim  legit  Auguft.  qusft.  1  J.  in  Dcur.col. 


jC».  g.  ncc  aliter  habetui  in  Gratco. 


CAPUT     XXXII. 


VuLCATA     NOVA. 


Versio    ANTIQUA. 


A7.7. 


40. 


•2 Deponite  anulos  &  inauies  aureas  ,  qua; 

flint  inauies  mulierum  veftraium 


Tf.  loy, 
15. 


4 Hidii  till Ifiucl,  qui eduxerunttcde  terra    Aug.  hem.  \ii, 

dtExtd.  349.  f. 


T.  Cor. 
10.  7. 

Dent.  9, 
II. 


3.  R.5. 
11.18. 


i."UTIdens  autem  populus  quod  moram  fa-         i confiinx'xit  populus  in  Aaron,  &:  dixe- 

V    ceret  defcendcndi  dc  monte  Moyfes ,     runt  ci  :  Surge  ,  &  tac  nobis  dcos  ,  qui  nos  pri- 
congiegatus  adversiis  Aaron ,  dixie ;  Surge ,  fac    ccdanf :  Moyfes  enim  hie  liomo ,  qui  ediixit  nos 
nobis  decs ,  qui  nos  pra;cedant  :  Moyii  enim    de  terra  ./Egypti ,  non  fcimiis  quid  factum  lit  ei. 
huic  viro  ,  qui  nos  eduxit  de  terra  ^gypti , 
ignoramus  quid  acciderit. 

i.  DLxitque  ad  cos  Aaron  :  Tolllte  inaures 
aureas ,  de  uxorum  filiorumque  &  filiarum  \  ef- 
trarum  auribus ,  &  affcrte  ad  me. 

3.  Fecitque  populus  qux  juflerat ,  deferens 
inaures  ad  Aaron. 

4.  Quas  cum  ille  accepifTet ,  formavit  opere 
fuforio,  &  fecit  ex  eis  vitulum  conflatilem  :  di-     ^gypti. 
xeruntque  :  Hi  funt  dii  tui  Ifra^l ,  qui  te  eduxe- 
runt  de  frra  yEgypti. 

J.  Quod  cum  vidifTet  Aaron  ,  sedificavit  al- 
tare  coram  eo  ,  &  prsconis  voce  clamavit  di- 
cens  ;  Cras  folemniMs  Domini  eft. 

6.  Surgenrefque  mane  ,  obtulerunt  holocauf- 
,ta  ,  &  Uoftias  pacificas ,  &  fedit  populus  man- 

ducare  ,  &  bibere  ,  &  furrexerunt  ludcre. 

7.  Locutus  eft  autem  Dominus  ad  Moyfen  , 
dicens  :  Vade ,  defcende :  peccavit  populus  tuus, 
quern  eduxifti  de  terra  y£gypti. 

8.  Receflerunt  cito  de  via  ,  quam  oftendifti 
eis  :  feceruntque  fibi  vitulum  conflatilem  ,  ik. 
adoraverunt ,  atque  immolantes  ei  hoftias ,  dixe- 
runt  :  Ifti  funt  dii  tui  Ifrael  ,  qui  te  eduxerunt 
de  terra  ^gypti. 

NoT.B    AD    Versionem    antiquam. 


Au^.  Jrtiut.  Il6, 

(5117.;.;.  349.  rf. 

Ucm  ijuafi,  149» 
in  £ji,J..j4j.  i. 


Amir,  ififi.  66, 
IOJ5.  a.  t.z. 


(> fedit  populus  manducare,  &  bibere,  «Sc   Aug.qu^.^i.in 

furrexerunt  ludere.  Deut.t.  3. 575.^. 

7.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Delcen-  Auti.  i.deprtmiff. 
de  celeriter  :  pL-.rvaricitus  eft  enim  populus  tuus ,  />•  ^- <■■  4- «/'•  ^'"^» 
quos  eduxifti  ex  .tg)'pto.  128.  i. 

8 Hi  dii  tui  llracl ,  qui  te  eduxerunt  de  ter- 
ra iEgypci. 


1. 1,  in  Gr.  primum  exftat :  Ka!  //»  0  >a.iq ,  'in  x.exp°- 
vi^s  Moti/fl;?;  j'.a/aCinaj  ;V  t?  of>it; ,  deinde  ut  in  Lai.  flip,  nifi 
quod  pro  conjtirrexit ,  legitur  ci^.  5V11 1  proprie  cofiji:tit ,  item 
•^xo  dixnnnt ,  ;\f7ifCi,  at  in  Mf.  Alex.  ^>s;oi' ,  &  pro  p)\E- 
ceii.iTit ,  'Dj{^7rci.si'Q'.v7ai.  Idem  Aug;.  tra6t.  5.  in  Joh.  to.  3. 
p.  2.  5 1 1 .  d.  iic  liabet.  Fac  nobis  deoi  qui  ttyi  piweant ,  quia 
ille  homo  dimifit  nos.  Tertul.  limiliter  I.  4.  .idverl.  Marc. 
72J'.  b.  Fac  nobis  deos  ,  qui  frxeam  nobis :  8c  contra  Jud. 
c.  I.  I  3  y.  File  »r<bis  deos  qiti  nos  antecedant :  at  intra  ,  c.  3. 
I  37.  c,  Fac  nobis  deos  qiti  nos  prxcedant  ;  Moyjes  enim  iile  , 
ijrti  nos  ejecir  de  terra  jiLgypti  ,  dercliqttit  nos  ,  ^  quid  dti  rtc- 
ciderit  ,  nejcimiis  :  vide  etiam  1.  de  pat.  c.  J.  p.  ioo.  b. 
ubi  alludens  dicit  ;  De  Aaron  Jibi  deos  duces  puflr.lat ,  cinn  in 
idvliim  auri  fui  collationes  dejundit  ;  lam  necejjarias  enim 
Isloyji  crtm  Domino  congrediemis  impatienter  exceperat  moras, 
Cypr,  1,  I,  Teflim.  216.  a.  iic  :  In  Exodo  ,  inquit  ,  populus 
ad  Aaron  :  Exjnrge  ,  ^  fac  nobis  deos  qui  nos  prxcedant ,  quia 
2ilovJes  vir  hie  qui  nos  ejecit  de  j^gjpto  ,  quid  ei  acciderit ,  non 
Jcimus,  Ambrof.  in  Pf.  36.  to.  i.  779.  e.  Kit  nobis  deosquos 
itdoremus, 

't.  2.  In  Grarco  (ic:  Koii  ^/75/  «u7«T?  'Kufif  Tliejhs-Sti 
TX  eroiT:»  rx  Xf'^^-^ '  "^^  ^'  '^'^''^  ^'  "^^*'  ^tiKa.x^t^  I'/nrMf ,  <,  .9-1/- 
yxTifoiv-,  J,  itiynxli  OTfo?  ,«£. 'Ambrof.  ibid,  conftanter  ad- 
dit  annulos:  Vetunt  ,  inquit  ,  p.  1054.  f.  Jibi  feri  deos. 
Coailus  Aaron  petiit  annulos  eorum  ,  ^  inaures  mulierum  ;  & 
infra  :  Annnlos  ]ud.'ds  ^  ^  in.iures  al>j}ulit non  quo  ,  in- 
quit  ,  vtrorum  inaures  relinqueret  .,  jed  quodviros  non  habere 
Tiianijrparet ;  tumconcludit  :  Congrue  ergo  inaures  auferun- 
titr  muUertbus.  Similiter  Tertul.  I.  adverf.  Jud.  c.  1.  135". 
dii-ic  :  £.v  tuonitibus  Jettnnarum  '^  annulis  virorum  aurum 
futffeigne  cotiflaium.  Auguft.  quift.  141.  in  Exod.  to.  3. 
464.3.  Jr.bri  Aaron,  inquir ,  inaures  demi  ab auribus  uxo- 
rum atque  Jtliarum  ,  ttnde  :llis  faceret  deos. 

ir.  4.  Grxc.  K«i  iS'si,xlo  in.  -rSv  j^sipvK  «utot  ,  i)  sV^a- 
Qsv  xuTcf-  cv  iri  y^T'Ji'  Jt  iTalmsv  xvtx  /.lo^iv  ^wyEyTo)- ,  x. 
«.Vsf  deinde  ut  intextuLac.  E6  fpeclant  qux  ait  Tertul. 


adverf.  Jud.  c.  r.  135'.  Ex  monilihis aurum  fuiiTe  ignt 

conflatum.  ^  procedille  eis  iubulum  caput ;  &  1.  de  idol.  c.  5. 
239.  b.  Simulacrum  vituli,  55'  non  hominis  /ibi  conlecravit. 
Similiter  Ambrof.  ep.  66.  ad  Romul.  to.  2.  1054.  d.  Ouii 
Jibi  vult  ,  inquit,  quod  A.tron  .turum  detraxerit  pofuL  poC- 
centi Jibi  fieri  deos  ,  {j  quod  eo  aurofguratumjtt  -Muh  c.ipiit  ? 
&  intra  ;  Conjiatis  earum  inaunbus  ,  conflata  cjl  imago  jacri- 

I'gii cur  atitem  caput 'jituli  exierit ,  Jequentiadocent.   De- 

inumTerml.  adv.  Jud.  c.  i.  1 5  y.  ultima  cxhibet  ,  dicens: 
Hijunt  dei  qn:  nos  ejeceruni  de  terra  Mgypti.  Fac.  Hetm.  1. 
12.  to.  z.  Sirm.  p.  8o8.  a.  Hi  funt  dii  tu:  Ifr.iei  qui  te  edu- 
xerunt de  .Egypto.  Gaud.  Brix.  (er.  7.  952.  g.  Ifti  funt  dii 
tui  Ifrael ,  qui  eduxerunt  te  de  terra  .'Egypti.  Grsec.  aVs&Ca- 
axv  o£. 

^.6.  Tertul.adverf.  Pfych.  984.  a.  Uanducavit  popu- 
lus 2?  bih:t,  ^furrexerunt  ludere  ;  lin.iiiter  hab.  1.  de  co- 
ron.  mil.  c.9.  291.  b.  iicut  etiam  Hierun.  ep.  iS.  ad  Euf- 
toch.  to.  4.  part.  2.  col.  51.  a.  at  I.  qusfi.  Hebr.  to.  2.  col. 
5'24.  b.  legit  ut  fup.  Sedit  populus  comedere  i$  bibere  ,  &c. 
Cypr.  1.  3.Teftim.  322.  c.  Et  confedit  populus  mandncire  , 
y  bibere  ,  55  jmrexefunt  ludere.  itidem  Ambrof.  ep.  y8.  8c 
65.  to.  2.  ioii5.  d.  I02y.  e.  nili  quod  pro  confedit  ,  legit 
ut  iuf.jedit.  Grxc.  j,  heiiieit  0  >ao;  fx-ie'r ,  Sic.  ut  in  Lat. 

^-.7.  Grirc.  Kai  hdynQs  Ki'ei:i ?;'>!».-  lixJ.^s  t» 

txX'i  >  xaTa'&i9i  "VTeu^ff.  (  Mf.  Alex.  Bst'/i^s ,  xxraCtiit 
Tfl  Tflt^^c;  siTsu^sv,  edit.  Aid,  delct  sVTSi'^sy  )  wo,Uir.=  yxf 
0 hy  s^ir/xys^  eV  yvz  Ar/iTTV. 

f.  8.  Sic  Anonymus  fummatim  ,  non  verbum  e  verbo : 
Fecerunt ^bi  deos  aureos  t  eijque  dixerttnt.  Gr£c.  Xlx^^Cvcei» 
Txyjj  ^K  7H^  iS^  ,  lib  eif£%>^!jti  twT^7i'  sVc/iiJar  sa^-Tcr;  ^08- 
X-*  y  't.  ^^<i''Cixutir/.x'jiy  afTM  ,  i.  r-U'UXZtr  xtTCi  ,  K.  it~au' 
i.  e.  Tranfgreffifum  ciii  devia  ,  quam  maiuiajli  tt<  .jfcerHnt 
Jibivitulum  .,  ^  adora-jerunt  eum  ^  ^ /acrificaZ'trHnt  ei  .,  ^ 
dixerunt  :  &c.  ut  in  Lat.  fup.  Similiter  Augufl.  quxll.  142. 
in  Exod.  to.  5.  464.  c.  Dominus  ,  inquit,  ijidicans  Mojji 
qnidjicerit  dc  %itnh  populus duii  eos  dixiffc :  Hi  dii  (ui 


200  LIBER     E  X  O  D  I. 

VeRSIO     ANTiqUA. 

9 Fide  Not. 

Terinl.  1. 1.  "iv.      1  o.  Et  nutic  fine  me ,  &  indignatus  ira  difpei'- 
U.VC.  6S4-I'-  f.     dam  illos ,  &  faciam  te  in  nationem  magnam. 

Ojferi  f^r.^.pofl.      1 1  •  Et  prccams  efl:  Moyfes  in  confpedlu  Do- 
Dom.  I'.'QuJi.     mini  Dei  llii ,  &  dixit :  Quare ,  Dominc ,  iraf- 
ceris  in  populo  tuo  5 

c^Boi.inPf.Z^.     12 parce  irae  animae  tuae ,  efto  placabilis  fu- 

307.  e.  per  nequitiam  populi  tui. 


Cap.    XXXII. 


Ojf"i(.  Or.  j.fc/f     1 5.  Memento  Abraham ,  Ifaac ,  &  Jacob. 


Aug.  qilt^.  Z66 


14.  T.t  placatus  efl  Dominus  de  maligrutate 
quam  dixit  focere  populo  fiio. 

1 5.  Et  conveifiis  Moyfes ,  dell-endit  de  monte , 
&  duoE  tabiilx  teftimonii  in  minibus  ejus ,  tabu- 
Is  lapideae  fcriptx  ex  utraque  parte  earum ,  hinc 
atque  hinc  erant  Icriptce , 

1 6.  &  tabula;  opus  Dei  erant  :  &  fcriptura  , 
fcriptura  Dei  infciupta  in  tabulis. 


VuLGATA     NOVA." 

9.  Rurfumque  ait  Dominus  ad  Moyfen  ;  Cer-    I»f.  n. 
no  quod  populus  ifte  durs  cervicis  fit  :  3- 

1 0.  dimitte  me ,  ut  irafcatur  furor  meus  con-  ^""'  ?* 
tra  eos ,  &  deleam  eos ,  faciamque  te  in  gentem 
magnam. 

1 1 .  Moyfes  autem  orabat  Dominum  Deum 

fuum  ,  dicens  :  Cur  ,  Domine  ,  irafcitur  furor       Knm, 
tuus  contra  populum  tuum  ,  quern  eduxifti  de  14.  i  ?. 
terra  j£gypti ,  in  fortitudine  magna  ,  &  in  ma-  ■''-/•  '°I" 
nu  robufta  ?  *5« 

II.  Ne  quxfo  dicaiit  ^Egyptii  :  Callide  edu- 
xit  eos ,  ut  interticere:  in  montibus ,  &  deleret  e 
terra  :  quiefcat  ira  tua  ,  &  efto  placabilis  fuper 
nequitia  populi  tui. 

1 3.   Recordare  Abraham  ,  Ifaac  ,  &  Ifrael  , 
fervorum  tuorum ,  quibus  jurafti  per  temetipfum , 
dicens  ;  Multiplic.ibo  femen  veftrum  ficut  ftellas      Gtn, 
cceli  :  &  univerfam  terram  banc  ,  de  qua  locu-  '^-  7-^ 
tus  fum ,  dabo  femiru  veftro,  &  poffidebitis  cam  'I'  "'J-' 
fetnper. 

i^.  Placatufque  eft  Dominus  ne  faceret  ma- 
lum quod  locucus  fuerat  adversus  populum  fuum. 

1 5 .  Et  reverfus  ell  Moyfes  de  monte  ,  por- 
tans  duas  tabulas  teftimonii  in  manu  fua  ,  fcrip- 
tas  ex  utraque  parte  , 

1(5.  &  faftas  opere  Dei  :  fcriptura  quoque 
Dei  erat  fculpta  in  tabulis. 


VtlLGATA       NOVA. 


1 7.  Audlens  autem  Jofue  tumultum  populi  vo- 
ciferantis ,  dixit  ad  Moyfen  :  Ululatus  pugns  audi- 
tur  in  caftris. 

18.  Qui  refpondit  :  Non  eft  clamor  adhortan- 
tium  ad  pugnam  ,  neque  vociferatio  compellentium 
ad  fugam  :  fed  vocem  cantantium  ego  audio. 

19.  Ciimque  appropin-         19 ;o.  fide  Not. 

quaflet  ad  caftra,  vidit  vi- 

tulum  ,  &  choros  :  iratufque  valde  ,  projecit  de  ma- 
nu tabulas  ,  &  confregit  eas  ad  radicem  montis  ; 
zo,  arripienfque  vitulum  quem  fecerant ,  combuf- 


fit ,  &  contrivit  ufque  ad  pulverem  ,  quem  fparfit  in  D.'.vf.  ^i 
aquam  ,  &  dedit  ex  eo  potum  filiis  Ifrael.  ii- 

1 1 .  Dixitque  ad  Aaron  :  Quid  tibi  fecit  hie  po- 
pulus ,  ut  induceres  fuper  eum  peccatum  maximum  ? 

11.  Cui  ille  refpondit  :  Ne  indignetur  dominus 
meus  :  tu  enim  nofti  populum  iftum  ,  quod  pronus      i.  JcJ, 
fit  ad  malum  :  J.  19. 

i  3 .  dixerunt  mihi :  Fac  nobis  deos ,  qui  nos  pn- 
cedant  :  huic  enim  Moyfi  ,  qui  nos  eduxit  de  terra 
^gypti ,  nefciraus  quid  acciderif. 


NoT;E     AD     VersIONEM     ANTIQUAM. 


Tfrael ,  qui  te  eduxerunt  de  terra  ^gypti :  lined  eos  Aixijje 
nun  legiiiir  ,  fed  animtun  eortim  Imac  fniJJeDciisoftendit. 

Tf,  9.  Hie  verliculus  non  habetur  in  Graeco. 

■fr.  10.  Priora  ,  Et  mine  Jine  me  ,i^ux  ethminCrxco,  ex 
Anonymo  fumpta  funt ,  qui  proxime  addit :  Deleam  eos  ',  ^ 
faciiim  te  in  gentem  magnam  itmpUoremijue  quam  hacefl,  Ter- 
tulliani  fequentia  fimiliter  Grico  conionant ,  nil!  quod  port 
ira  ,  ibi  legitur  ,  ti'i  ai/Tk'?,  in  eas  ,  &  pro  differ  dam  ,  =V- 
Tfi'-JM,  alteram,  Reclc  Hieron.  inEzcch.  20.  to.  5.  854.  c. 
'Dimitte  me-,  (^  iraius  Jiirore  contra  eos  ,  deleto  illos:  3.1  in 
Zath.  II.  to.  5.  1776.  c.  Dimitfe  me  ,  5^  difperdameos  :  Sc 
epift.  ad  Dardan.  to.  2.  p.  610.  c.  Dtmttte  me  ,  itt  deleam 
populum  ifiiim ,  {5  fauam  te  in  gentem  magnam.  Auguft. 
Locut.  128.  to.  3.  349.6.  Et  nunc  fine  me,  ^trains  ira. 
Similiter  quseft.  149.  in  Exod.  465.  e.  Sail  me,  i^  iratus 
ira  conteram  eos. 

■Jp".  II.  Gr^c.  Kal  e/emBj)  Ma't/cw;  IVa^7i  Ku/JiV  t?  0w  , 
(  Mf.  Alex-,  cum  edd.  Aid.  &  Compl.  ©sf  ck  )  «.  u-prsf 
*JfccTi'  Kf'e^e  ivfiot  cp7H  s/5  Toc  >ctzv  cn  ;  S.  Pacian.  ep.  3. 
col.  314.  d.  Et  precatiis  eft  Moyjes  in  coafpciln  Domini  Dei 
Jrti :  Qjiare  ,  Domine ,  irajceris  ita  (  leg.  ira  )  in  populum 
tuum  .' 

If.  12.  Grace.  Tlavcm  th5  o'pyHi  n  6f^?  ot  ,  K,'t\iteiym 

V.  13.  Addicuribid.  Qtiibusjiirafti  dare  terram fuentem 
lac  ^  mcl ;  at  in  Grxco  multo  pluia ,  fcilicec  ;  Mm^Jtlc  A- 

C^il^ ;t.'IaXii£Tt.JK  owl'  ^iKiloiv  ,  nq  &>jUCO«  AttTO,  c£at/Ty  , 

«(J£(    Tflt    «fC^f  Tlf    apXViJ     TW    T>Vf.3-£J*     ^  .aJW^'aC    TMy  7HI'  TOLvlw 

iiv  il-TTcti  S^b^xi  011/7.7;  t   K.  Kx^s^rciv  avTW  eii; Tar  at'^yx. 

Tt.  14.  Auguft.  quirft.  142.  in  Exod.  to.  ;.  464.  c.  Et 
prepitialHS  eft  Dominus  de  maltlia,  quam  dixit  Jacere  populo 
fuo  :  addicquc  ,  malitiam  hi  pcenara  inielhgi,  S.  Pacian.  ep. 
3.  514.  d,  Et  propitms  facius  eji  Dominus  de  malignitaie. 


quam  dixerat  facere  populo  fuo.  In  Grsco  fimpliciier  :  K«f 
ifdSn  Ki'&i'.i  w£e"'''"i""  ■'■''■  •'*'''  «"■''?•  At  in  Mf.  Alex.  & 
Aid.  edit,  pod:  Kt»'e<o«,  additur  tLifi  tiT?  muLiai ,  w;  itire 

ir.  ij.  Vix  melius  e  Gr<ECo ,  nili  excipias  ifta ,  y^a.lay(• 
■yCS^/x/xiva.!  i'i,  oij.iftiT-:fm  rSv  fnpx  iurS/  ,  injcriptxex  utrif^ 
que  partihus  earum  ;  at  in  Mf.  Alex.  7!7°ot,U|Us»ai  ,  ut  fup. 
Auguft.  eadem  lurfus  legit  qu*ft.  i  J.  in  Diut.  to.  3.  J62. 
f.  pixter  vocem  earum  ,  quam  delet. 

■)f.  ifi.  Ita  in  Gr.  ad  verLium.  Sic  eiiam  iterum  apud 
Auguft.  qiixft.  I  y.  in  Deut.  J62.  f.  uno  excepto  ,  cftfcutp- 
M,  fio  mjculpta  ,  Gr.  xsx«.a,«^£ni.  Mf.  Alex,  cum  Aid. 
cd.  y.ejtc,>KWf:£»n  ?V'. 

if.  19.  In  Gia?co  fie  :  Kal  iiV/jtaHvfi^E  Tn -sraff^Co^r  ,  cpcc 

ray  X-'f^''  ^^''^  i^-^  <^^'°  '^>n''.tt,s  ,  k-  cvvelc^-ifiv  dvlct;  vir» 
TO  ooyj.  Eadem  lie  narrat  Ambrof.  ep.  66.  ad  Romul.  to, 
2.  1055.  c.  Ciijus  rei  iiulignitate  ptrcitus  .,  fiegii  tabulas 
Moyfes  ,  2;'  comminujt  vituti  caput ,  atque  in  piihcrcm  re- 
degit.  Similirer  Aug.  quaefl.  144.  in  Exod.  to.  3.  464.  d. 
hatus  qiiidem  Moyfes,  inquit  ,  videtur  tabulas  Teftimonii , 

digito  Dei/criptas  ,  coitijijje  atque fiegijfe 

■jf.  zo.  Gisec.  addit  ;  Kal  xa£i»  tIv  fii'Sifiy  cV  siroiHUetr, 
nnTeKaiQit  a't'Ts/  cV  wt/ol ,  j.  xainid'  duToy  >i-7ni,y  ,  ^  5«- 
TtCiptv  al/TO/  ^7^^  to  uJwft,  ^  sTra/l^iV  «vto  Tcc,  vl'ee,  lo^anA» 
qu£  Auguft.  ita  exprimit  ,  quasft.  144.  in  Exod.  to.  }. 
464.  d.  duens  :  in  igncm  nitjptm  vitulum /u/ilem  contrivit  , 
^tnajftam  fpar/it ,  quam  populo  potum  dedit.  Item  1.  22. 
contra  Fanfl.  c.  93.  to.  8.  418.  g.  Quidftbi  velit ,  inquit  , 
quod  prlits  fiiit,  t<t  ipjum  litulum  igne  comhureret ,  minU' 
tatimque  i..::cidt:  rt ,  ^5  m  mjuamfpargeret ,  {5  potum  popiih 
daret?  Ambrof.  ep.  66.  ad  Romul.  to.  2.  lOJJ.  d.  Ab- 
Jorb'iit  prpulus  imnem  perfidiam  atque  fiiperbiam ,  ne  etftn 
ttbforberet  impietas  yj mrogantia. 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXXII. 


VUIGATA      NOVA. 

14.  Quibus  ego  dixi  :  Quis  veflrum  habet 
aurum  ?  Tuleiiint ,  &  dedcrunt  milii  :  &  pro- 
jeci  illud  in  igneni ,  egrc/l'iifquc  eft  liic  vituliis-. 

15.  "Videiis  ergo  Moyfes  populum  i|Ui'h1  cf- 
fct  nudatus,  (  fpoliaverat  eniin  cinii  Anion  prop- 
ter ignoniiniani  fordis  ,  ^  inter  hofles  nudum 
conftituerat  ) 

i6.  &  ftans  in  porta  caflrorum  ,  ait  :  Si  quis 
eft  Domini  ,  jungatur  mihi.  Congrcgatiquc  funt 
ad  eum  omnes  filii  Levi  : 

i  7.  quibus  ait :  H;kc  dicit  Dominus  Dcus  If- 
rael  :  Ponat  vir  gladiuni  fuper  femur  fuuni  :  ite, 
&  redite  de  porta  ufque  ad  portam  per  medium 


101 

Ve  RSIO      ANTIQUA. 

2f Qui  habet  aiiriim  ,  dcm.it.   Ft  dedcrunt 

mihi  :  Sc  mill  in  ignem ,  &  cxiit  vitulus  hie. 

25.  Et  ciim  vidiflx't  Moyfes  populum  quia  dif- 
flpams  eft,  (dillipavit  enim  eos  Aaron  ,  ut  in 
gaudium  venirent  adverfariis  fuis ) 

2.6.  ftetit  Moyfes  ad  portas  caftrorum  ,  &  di- 
xit :  Quis  ad  Dominum  r  paratus  vcniat  ad  me. 
Et  con\cnerunt  ad  eum  omnes  filii  Levi  : 

2.7.  &  dixit  eis  :  Hxc  dicit  Dominus  Dcus  If- 
rael  :  Fonite  unufquifque  gl.idium  fuum  in  femo- 
re  fuo  ;  &  pcrtranlite  ,  &  revertimini  a  porta  uC- 


Am^.  I.ecui.  II J, 

349-  <•• 

idem  /juafl.  145". 
»«  1.x.  I.   5.  4154.  t, 

Ihid.quxfl.  14^. 


Lucif.  Cnlar.  it 
n;tt  pare,  in  Dtum 
del.  117.  i. 


Dent,  caftrorum ,  &  occidat  unufquiUjue  fiatrem  ,  &     que  ad  portam  per  caftra  ,  &  occidite  unufquif- 
S5- 9-     amicum ,  &  proximum  luuni.  que  fratrem  fuum ,  &  unulquifq\ie  propinquum 

fuum  ,  &  unufquifque  proximum  fuum. 
28.  Feceruntque  filii  Levi  juxta  fermonem        2.2.  Et  fecerunt  filii  Levi  ficiit  dixit  eis  Moy- 
Moyii ,  cecideruntque  in  die  ilia  quafi  viginti    fes ,  &  ccciderunt  de  populo  in  ilia  die  quafi  tria 
tria  millia  hominum. 


19.  £t  ait  Moyles  :  Confecraftis  manus  vef- 
tras  hodie  Domino  ,  unufquifque  in  tilio ,  &  in 
fratre  fuo  ,  ut  detur  vobis  benediftio. 

50.  Fafto  aurem  altero  die ,  locutus  eft  Moy- 
fes ad  populum  :  Peccaftis  peccatum  maximum  : 
afcendam  ad  Dominum  ,  fi  quomodo  quivero 
eum  deprecari  pro  fee! ere  veftro. 

3  1.  Reverfufque  ad  Dommum  ,  ait  :  Obfe- 
cro  ,  peccavit  populus  ifte  peccatum  maximum  , 
feceruntque  fibi  deos  aureos  :  aut  dimitte  eis 
hanc  noxam , 

31.  aut  fi  non  facis  ,  dele  me  de  libro  tuo 
quem  fcriplifti. 


millia  hominum. 

2().  Et  dixit  eis  Moyfes  :  Confecraftis  hodie 
manus  veftras  Dommo  ,  unufquifque  in  filio,  aut 
in  fratre  fuo ,  ut  detiu:  vobis  benediciio. 


31 Precor ,  peccavit  populus  ifte  pecca- 
tum r.iignum ,  &  fecerunt  Iibi  deos  aureos  :  &  - 
nunc  (iquidem  remittis  illis  peccatum  iilorum  , 
remitte  ; 

32.  fin  autem  ,  dele  me  de  libro  tuo  quem 
fcripfifti. 


Jug.^Hx/l.  147. 


/  Zxcd, 


4S'4-  i- 


NoTyE     AD     VerSIONEM     ANTIQUAM, 


f.  24.  In  GrSECo  primura ,  K«l  iTira  mn7i ,  deinde  (Tc  : 
Ei'  Tivi  VTvapx--  X"^''-*  '  '!3eC4^?^ir5-£*  quje  ita  reddic  Au- 
guft.  ibid.  Crti  iitnt  aurea  ,  demite  :  fed  cum  addat  :  Kon 
dixit  nnid  aitrea  ;  rt/ide  Latiui  Ifite^prete!  dtxeytiJH  :  Of'*'  ^•''^' 
ht  atirum  y  demat  i  hanc  Latinorum  iciipcurani  leivavi, 
Noia  in  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Compl.  non  yj.v'.lj.  iciibi ,  fed 
y_pucicv'  reliqua  opiimc  concordant  ,  pi*ter  unum  tfti/i  t 
pio  quo  fap.-^a  ,  prejeci. 

Tf .  2y.  Ita  in  Grseco  ,  prxter  hoc  ,  i-Tz'.yjtp^a.  tc?^  v-Tnvxv' 
Tici?  aoTwf  ,  loco  Ht  in  g.mdxam  ue/iirem  ,  &c.  .V.^Kp/Mot  , 
potert  etiam  verti ,  Indibrium  y  nri/io.  Facund.  Hcimian. 
1.  II.  Sirmond.  to.  i.  8o3.  c.  lie  habet  :  Vidit  Mo^jet  pp't- 
htm  qui  dijfip.nn^  eji  :  dijjip.iz'it  enim  eo$  Auron  ,  ut  ejpiit  in 
gartdium  adverfarits  Jttii.  Forfan  legebant  ,  s'z'l  yxpiix. 

#■.  16.  In  Grseco  ,£rH  As  Mi'uoh;  (  edict.  Aid.  &  Compl. 
tollunt  A<')  =VJ  Tii';  mi/.-n;,  reliqua  ut  in  Lat.  nifi  quod 
deeft  verbum  paratm ,  pauloque  puft  legiiur  ,  cvrlixt-.i^i'  , 
(onvcwntnt  ergo.  Recle  Augull.  locuc.  I  30.  de  Exudo  ,  col. 
349.  e,  Qfti^  tid  Dom:iittm  ?  veniat  ad  »ie,  Ambiul.  veto 
ep.  66.  ad  Romul.  to.  2.  col.  10  J  J.  e.  Otti  pmatiis  efl  a 
Domino  ,  venial  ad  me.  Au6t.  1.  de  promiif.  ap.  Profp. 
part.  2.  c.  4.  col.  128.  d.  Si  quis  eft  Domini  (  Mf.  1.  ad 
Dominrtin  )  venial  ad  me.   In  edit.  Compl.  un:,  irp^^  Kvply. 

't.  27.  Ita  e  Grxco  verbum  e  verbu  ,  nili  excipias  leqq. 
dixit ,  pro  quo  ^;7;I  ,  dicit  ;  in  Mf.  tanien  Alex.  &  Aid. 
edit.  eiVs*  fubinde  =Vi  tov  /.i\ico^  ,  fnper  femur  ,  pro  ///  Je- 
more  fiio  ,  &  eVI,  al.  i!q ,  pro  iifqne  ad.  Eadem  narrat  Ambr. 
ep.  66.  ad  Romul.  to.  2.  105J.  e.  dicens  ;  Qjmd  antem  oc- 
cidi  fecit  a  pyoximi^  proximos  y  flios  .iparentibus  y  ahatriins 
Jyatrei  ;  praceptrtm  evidens  ,  qttia  pyjjerenda  eft  religio  neeef- 

Jilndini unde  ^  ip^e  Meyjes  ad  jiiioi  Leii  dixit  :  Oni p.i- 

rattts  eft  a  Domino ,  veni.tt  ad  me  :  ^  dixit  illis  ;  H.ee  dixit 
Dominus  Deus  IJr.ul :  hnponite  unufptifque  gl.idium  fuum 
in  jemore  fito j'l^  pcrtranjite.  Similiter  Auguft.  quid:.  148. 
in  Exod.  to.  3.  465.  a.  Moyfes  tnterfei  jujjit  omnem  qui  y 
Levitis  ettntibus  otl  portam  i^  redeuntibus  y  occurrijjet  a-  ma- 
tis.  Apud  Aucl.  1.  de  promiif.  part.  2.  c.  4.  col.  128.  d.  lie  ; 
ilxc  diiit  Dominus  :  Accipiat  unujqHifque  veftrum  gladium  in 
manujtta  ,  J5  pcrtraneal  .i  caftris  ulqtie  in  caftra  ,  i^ percH- 
tiat  itnujquijque  p.ttrem  ,  fratrem  ,  jilium  ;  at  hjcc  ex  me- 
moria. 

f .  28.  Similiter  apud  Ambrof.  ep.  66.  ad  Romul.  to.  2. 
loyfi.a.  OcciJ'a  fcriiuniur  tri.i  miltia  hominum.  Item  apud 
Optat.  1.  3.  contra  Donat.  (S  i .  b.  Tna  m.-llia  bmiinum  jitffit 
tccidi.  Gtjece,  ■,?  Te<%'A.t5  xyft^i,  ad  ter  milleviros.  Ed. 
vero  Compl.  habet  Tfiis  X""*'^'4  cuSfoiy ,  ut  fup.  reliqua 
Jam.  J. 


quadrant. 

#.  29.  Itidem  in  Grxco  ,  prater  verbum  confecraftis , 
pro  quo  ,  ^TTM'p'.^Qa'js  y  im^devtftis  ,  quod  hie  idem  valet  ac 
confecrare  y  teftc  Nobilio.  Audt.  I.  de  prumiil'.  p.  2.  c.  4» 
128.  d.  ap.  Ptolp.  recte  :  Imptevtftis  manus  veftras  hodie 
Domino  y  unujquifque  injtlio  ij  i/i  fatre  ,  itt  d.tretur  Juper 
vos  benediciio  ;  in  Mf.  Rem.  d.^■l  vobis  benediiti^nem.  Gr. 
A--'»/*!  irpuij.!t.i  sv>.cylxy.  Noia  in  Ml.  Alex,  ac  edit.  Compl. 
legi  ,  njw  Kj  v/  Tca  aj  ^y^ffu  ,  loco  »1  cv  tw  y  quod  eft  in  Vat, 
&  al.      ■ 

't.  31.  In  Grsco  primiim  :  'T77£VfE4-  "f^s  l-^ecvcvq  aph 
Ki'Cacv  y  K.si-Sy  pro  quibus  Auguft.  ibid.  Moyes  dicit  ad 
Deum.  Sequitur  in  Gra;co  :  Asc^aj ,  Ki'e^s  ,  t!/<«f7i;X£)  ,  &c. 
ut  in  Lat.  MI.  tamea  Alex,  delet  duTu'r  y  poft  z. peccatum  » 
utiCypiianus  qui  I.  de  lapf  p.  187.  b.  lie  legit  :  I'recor  , 
Domine  ,  deliqutt  pcpuhts  hlc  delidnm  g-ande ,  ^  fecerunt 
Jibt  deos  aureos  :  "i^  nunc  Jt  dmltttii  eis  deiiUitm  y  diniitte  :  ilc 
iceium  epift.  ad  Foi'tuuat.  p.  264.  c.  Sc  1.  i.  Teftim.  p. 
216.  a.  piaster  unum  ^,  poft  grande  ,  quod  delet.  PriEterea 
pofterioii  loco,  poft  aureos ,  addit  ,  ^  argenttos  ,  quod  in 
prioribus  duobus  locis  deeft  ;  &  pro  dimitiis  eis  ,  legit  di- 
mittis  ei.  Auguft.  Loeut.  131.  col.  549.  f.  conftanter  ,  fe~ 
cernntjjhi  deos  aureos  ,  ut  inGrjcco.  Ambrof.  1.  i.  de  poe- 
nic.  to.  2.  col.  402.  3.  addit :  £/  nuncji  dimitiis  illis  pecca- 
tum y  dimitte.  Hieion.  in  Ezeeh.  20.  to.  3.  col.  8  3  J.  a.  Sc 
injonaec.  i.to.  3. col.  i^ji.d.  Si  dimittis  eis  peccatum  y  di~ 
mitte  :Sc  qujeft.  9.  ad  A'gaf.  to.  4.  col.  205.  d.  Si  dimiitis 
ets  peccarum  fuum  ,  dimitte.  Euchci.  qua^ft.  in  N.  Teft. 
col.  8fO.  h.  Ft  nunc  ,  Domtne  ,  Jiquitlem  dimities  illis  pec- 
caia  iilorum,  dimitte.  Ferrand.  Oiac.  ep.  ad  Regin.  col. 
166.  Ohfecro  y  Domine  y  ft  diini*tis  eis  peccatum  y  dimitte^ 

•t.  52.  Itidem  Gra;ce.  Sic  etiam  legit  Cypr.  turn  I.  de 
lapf  p.  187.  b.  turn  ep.  ad  Fortunar.  p.  264.  c.  &  1.  I. 
Teftim.  p.  216.  a.  nili  quod  toUit  vicem  tuo  ,  poft  librt  t 
inquibuldam  etiam  Gr.ceis  deeft  c^.  Tettul.  1.  de  fug.  ia 
perf  p.  97  5.  a.  iifdem  alludii  ,  dicens  :  Si  ferdis  buiie  pt- 
pulum  y  ^  me  pariter  cum  eo  di;perde.  I:em  1.  2.  contra 
Mare.  p.  654.  b.  'Sonfuies  enim  iftud  ,  aul  me  n»j  cum  tis 
impende.  Ambrof.  1.  1.  de  pocnit.  to.  2.  col.  402.  a.  Sm  au- 
tem y  dele  me  de  libro  viix  :  at  1.  3.  de  Spir.  S.  to  .  2.  col. 
677.  c.  Dele  me  de  libro  tuo  yjincn  pa'Cis  buic  populo.  Hie- 
ron.  in  Ezech.  20.  to.  3.  col.  g  3  y.  a.  Sin  aniem  nen  vis  ,  mi 
dele  delibro  tuo  quem  fcripjifti :  limili'.er  quxft.  9.  ad  Algaf. 

to.  4.  col.  20  3.  d.  pr.tiet  ncc  ,  S:  autem dele  me.  At  in 

JonjE  c.  I.  to.  3.    1472.  d.  Sin  .lulem  non  dimittis  y  ^  mi 
deli  de  libio  tuo  quem  fcnpftfti.  In  Ml.  Alex,  5^*\fi-{t»  »« 

Cc 


1 


aox  LIBER    EXODI. 

VersiO     ANTIQUA. 

S.Cypr.l.Jilapf.      55-  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Si  qiiis  de- 
liquerit  ante  me ,  deleam  eum  de  libro  meo  : 
Pf.  114.      34 ecce  angelus  meus  antecedet  te 


Hilar,  in 
404.  e. 


Cap.   XXXIIL 

VuiGATA     NOVA. 


Aug.  ijiis^fl.  142.     ^5.  Et  percufTit  Dominus  popiilum  propter 
»"  •£*•  '•  5-  4^/>  "•  faauram  viculi ,  quern  fecit  Aaron. 

NotjE    ad   Versione 


fit.  S.  Paulin.  ep.  iz 

dele  me  de  libro  tiio.  S. 


fij.  b.  Domine  y  dimilte  illis ,  aut 
Pacian.  ep.  i.  509.  a.  Dele  me  de 
lihrc  tuo  quern  Jiripjijir.  Eucher.  qujeft.  in  N.  T.  8jo.  h. 
Sin  autem  •,  dele  me  de  Itbro  tuo  quern  jcvipjjjli.  CalTiod.  Si 
httic pffpuh  noti piircis  ,  dele  me  de  lilfrozi-venrium.  Ferrand. 
Diac.  ep.  ad  Regin.  p.  166.  Sin  auism,  dele  tnedetsiro  tuo, 
qttein  Jcripjeruut  mntius  tu.t. 

S.  55.  Ita  conftanter  Cyp.  mm  ep.  ad  Fortun.  164.  c. 
turn  1.  I.  Teftiin.  116.  a.  cxcepto  uiio  dehqiiit ,  pro  delt- 


33.  Cui  refpondit  Dominus  :  Qui  peccave- 
ric  mihi ,  delebo  eum  de  libro  meo  : 

34.  tu  autem  vade  ,  &  due  populum  iftum 
quo  locutus  fum  tibi  :  angelus  meus  prjecedec 
te.  Ego  autem  in  die  ultionis  vifitabo  &  hoc 
peccatum  eorum. 

5  5 .  Percuflit  ergo  Dominus  populum  pro 
ream  vituli ,  quem  fecerat  Aaron. 

M     A  N  T  I  Q  u  A  M. 

querit ,  juxta  Grsc.  vinifivxf.  Subinde  in  Grxco  :  fl.itu!'-' 
i}.to  a'l/TK?  ,  deleio  em  ,  pro  deleam  eum.  At  in  Mf.  Alex,  ac 
edd.  Aid.  &  Compl.  ei.ei'-.:l-!f'ji  auro't.  Mmiliier  liabet  S. 
Pacian.  paracn.  ad  parnit.  3 1(5.  a.  Si  qiiis  detiquerit  ante 
me  ,  deleio  ilium  de  Itbro  meo.  Ambroliaft.  p.  8 1 .  d.  Si  quii 
peccaverit  ante  me  ,  deleam  eltm  de  libro  meo. 

If.  34.  Grxc.  'IJai  a.'/UM<i  («V  'jio^'jrz^ivQf^a.i  izfil  "zpc- 
ewVy  cy.  i.  e.  Eece  Angelus  metis  pracedet  ante  factem  tttam» 

it.  3J.  Ad  vetbum  e  Gracco. 


CAPUT     XXXIIL 


VersiO     ANTIQUA. 

Ang.  quafl.  3i.t»  I.  T7  T  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Vade ,  &  af- 


Jc/ut  t.  5.  j38. 


Aug,  quxji.  I  JO. 
In  Bxod,  •i66.l>. 


cende  liinc  tu ,  &  populus  tuus  quos  edu- 
xifti  de  terra  vEgypti  ,  in  terram  quam  juravi 
Abraham ,  &  Ifaac ,  &  Jacob  ,  dicens  :  Semini 
veftro  dabo  eam : 

z.  &  fimul  mittam  ante  faciem  tuam  ange- 
lum  meum,  <&  ejiciet  Amorrharum,  &  Cettlijeum, 
&  Phere&um ,  &  Gergelarum ,  &  Evxum ,  &  Je- 
biifeum ,  &  Chananxum , 

3.  &  introducer  te  in  terram  fluentem  lac  & 
mel.  Non  enim  afcend-im  tecum,  quia  populus 
dura  cervice  es  :  ut  non  deleam  te  in  via. 


lacif.  Ciiar.  de      S-  ^^  '^^^^  Domiuus  ad  Moyren  :  Die  filiis  If- 


VuLGATA     NOVA. 

I .  T  Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dl- 
M-J  cens  :  Vade  ,  afcende  de  loco  iflo  tu  , 
&  populus  tuus  quem  eduxifti  de  terra  ^igvp- 
ti ,  in  terram  quam  juravi  Abraham  ,  Ifaac ,  & 
Jacob  ,  dicens  :  Semini  tuo  dabo  eam  : 

i.  &  mittam  prxcurforem  tui  angelum  ,  ut 
ejiciam  Chanansum  ,  &  Amorrha:um  ,  &  He- 
thseum  ,  &  Pherezsum  ,  &  Hev^um ,  &  Jebu- 
ftum  , 

5 .  &  intres  in  terram  fluentem  lafte  &  mel- 
Ic.  Non  enim  afcendam  tecum  ,  quia  populus 
dura  cervicis  es  :  ne  forte  difperdara  te  in  via. 

4.  Audienfque  populus  fermonem  hunc  pef- 
fimum  ,  luxit  :  &  nullus  ex  more  indutus  eft 
cultu  fuo. 

5.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen  :  Loquere 


Cen, 

II.  7. 
Sup.  5z, 

54- 
Dtui.  7, 

2Z. 

Jof.  14, 
n. 
Sup.  iz. 

9- 
Deut.  g, 

15- 


non    conven.    cum 
hxret,  zzo.  g.  h. 


rael :  Vos  populus  diurae  cervicis ,  videte  ne  aliam    filiis  Ifrael  :  Populus  dur^  cervicis  es ,  femel 


plagam  in'ducens  fuper  vos ,  deleam  vos.  Nunc 
ergo  deponite  llolas  gloria:  veftri ,  &  ornamen- 
tum ,  &  ofiendam  qui  facturus  lum  vobis. 

6.  Et  abftulerunt  filii  Ifraei  ornamentum  luum, 
&  ftolas  a  monte  Choreb. 

7.  Et  fumens  tabernaculum  Moyfes ,  fixit  il- 
lud  extra  caftra ,  longe  a  caftris ;  &  appellatum 
eft  Tabernaculum  teftimonii.  Et  fiebat  ut  om- 
nis  quicunque  quaerebat  Dominum  ,  ibat  ad  Ta- 
bernaculum teftimonii ,  foras  extra  caftra. 

Notje    AD    Versionem 

■!>■.  I.  Similiter  itcrum  Aiigiift.  q.  149.  &  i  jo.  in  Exod. 
col.  46 J.  c.  d.  466.  a.  exceptis  his  ,  T>icit  Deus  ad  Moyfen  : 

Vade  ,  afcende tuus  quem  eduxijii Abraham  ,  Ifaac  , 

&c.  at  locut.  152.  deExud.  col.  3J0.  a.  Vade  ,  afcende  hinc 
tu  y  ^  populus  tuttt ,  quos  eduxijii  de  terra  jf-gypto :  non  quem 
eduxiiii  ■,  quod  ita  iijitatum   efl  ,  inquic ,  ut  rariiis  aliier 

dicatur.  Grxc.  Kai  eiVe  Kue^og  -c?/;:; U^irociuv  ,  a/x- 

£k9i  ( In  Mf.  Alex,  ac  ed.  Compl.  tz-.fivv ,  deinde  in  Compl. 

Vi/Wk  ,  &c.  ut  in  textu  primo. 

f.  z.  Rurlum  Auguft.  qu^ft.  lyo.  in  Exod.  col.  456.  b. 
Et  Jimiil  mittam  angelum  tnenm  ante  te  ,  ^  ejiciet  Chana- 
nxum ,  {^  Amorrhxiim  ,  £5  Chettxum  ,  &c.  ut  fup.  Vet. 
Iren.  Intcrp.  1. 4.  c.  I  J.  p.  24  J.  c.  Emittam  ante  te  angelum 
meum.  Gr.  K«(  ot/Ka-^Oj-s^o)  t'ov  a>r£^oK  ^if  •si^'i  'oro^staTV  cv-  > 
(  ed.  Aid.  iE/;o  -a^cuiTris  dinlv  ariU>^Cr  ^f,  Mf.AIex,  rsf  a.yU- 

&c.  ut  fup.  ubi  Cbanan^us  ultimus  omnium  ponitur.  In 
Mf.  tamen  Alex,  ac  edit.  Aid.  primo  loco  ,  \x/a./a.m,  ^ 
'A/K0fp«r"..  ut  ap.  Auguft.  fup.  in  Exod. 

If.  5.  Grace.  Kal  siVo^ai  os  i!i;~im «Tap  fJM  cumraSu 

(UETK  0?  ,  See.  ut  in  Lat.  Auguft.  legebat ,  Kai  e.'oass' . 
quam  leftioncm  confirmare  videturin  confcq.  dicens  :  }iU- 
ra  profunditas ,  tanquam  mifertcordiam  majorem  pojfet  habere 
•aitfflns ,  jHam  Dens,  Vet,  Iren,  Interp.  1.  4.  c,  i  J,  24J.  c. 


afcendam  in  medio  tui ,  &  delebo  te.  Jam  nunc 
depone  ornatura  tuum  ,  uc  fciam  quid  faciam 
tibi. 

6.  Depofuerunt  ergo  filii  Ifragl  ornatum  fuura 
k  monte  Horeb. 

7.  Moyfcb  quoque  tollens  tabernaculum  ,  te- 
teiidit  extra  caftra  procul  ,  vocavitque  nomen 
ejus ,  Tabernaculum  foederis.  Et  omnis  popu- 
lus ,  qui  habebat  aliquam  qu^ftionem  ,  egredie- 
batur  ad  Tabernaculum  foederis  ,  extra  caftra. 

A  N  T  I  Q  U  A  M. 

ilmiliter  hab.  Hon  enim  afcendam  tecum  ,  quoniam  populus 
dura  cervici<  es.  Ambrof.  1.  de  ben.  Patr.  c.  2.  515.  f.  allu- 
dcns  ait ;  Vos  autem  populus  dura  cervice  ejlis. 

■t.  y.  Ita  Lucif.  juxta  Aid.  ed.  in  qua,  Kai  sra-s  KuCKi 
-Trpl^  Muiuc».'  AaAMfloj'  Tol^  t/'ic?; ,  nam  in  Vat.  cod.  &  al.  fim- 
pliciter,Kai  eimKuCta^rcTi  vtz7i'  fubinde  pro  inducens...,» 

deleam,  swd^v  sy^ ^  s^stvct?^ucia'  3c  infra  ,   pro  glorit» 

'jejirx,  tZi  i^'.i,M  vHM  ,  in  plutali  :  demum  ,j\.£igi)  cat  al 
tucrii'^  ai,  pro  qus  Jaciiirus  Jum  vobis :  in  Aid.  edit,  deefl 
l.ooi'.  Aug.  Loc.  153.  10.3.350. a. lie  legit  :  Et  dixit  Dcmi- 
nus :  Deponite  flolas  gloriarum  veflr.tritm  ,  ^  cultttm  i  ^  of- 
tendamquafuiurttsjutn  tibi.  Mox  addit :  A  plural:  adjin^ 
gnlarem  numerum  locnttonem  terminavit  ,  quia  mutti  erant  ^ 
i^  populus  erat,Jicut  eis  dixerat :  Vos  populus  dura  cervice  > 
non  dixit ,  tu  populus  ,Jed  vos  populus ,  citm  vos ,  numeri/it 
pluralis  ,  populus  autem  numeri jingularis . 

If'.  6.  Ita  in  Grsco  ,  praeter  luium  wEeiroMff ,  ^to  ftolas , 
in  edit.  Compl.  tomV. 

If.  7.  Eadem  ftmt  in  Graeco  ,  praeter  feqq.  K«i  >>a&i<r 
M:.juch;  TMK  emmw  dvT^ ,  (  edit.  Compl.  delet  ocfxy')  eTTM^fr 

e ^M  Tif^ K;  i'livi'io  ,  -TTGci  0  ^HTof)'  Kuc^ov  s%sirof.£ue'/a  i<i 

ritr  CKHcHf ,  T«^  j'^iij  TH?  -Era/JE^CcAHC.  Ambtof.  ep.  63.  to.  2. 
col.  1047.  e.  his  alludens ,  ait ;  Moyfes  Joins ,  qui  Deum  -.'i- 
dehat ,  extra  cafh»  habebiit  labernacitlum  ,  quandi  loque- 
taiur  cum  Deo, 


LIBER     EXODI 


VULGATA     N  OVA. 

8.  Cfimque  egrederetur  Moyfes  ad  tabenia- 
Culum  ,  furgebat  uiiiverfa  plebs ,  &  ftabat  unul- 
«juifque  in  ortio  papilionis  fiii,  afpickbantque  tcr- 
gum  Moyfi  ,  donee  ingiedererur  tentorium. 

9.  Ingreflb  autein  illo  tabernacukim  fade- 
ris  ,  defcendebat  colunina  nubis ,  &  ftabat  ad 
cftium  ,  loquebatuique  cuin  Moyfe  , 

10.  cernentibus  univerlis  quod  colunina  nu- 
bis ftaiet  ad  oftium  tabernaculi.  Stabantque  ip- 
fi ,  &■  adorabant  per  fores  tabernaculorum  fuo- 
rum. 

1 1.  Loquebatur  autem  Dominus  ad  Moyfen 
facie  ad  faciem  ,  ficut  folet  loqui  homo  ad  ami- 
cum  fuum.  Cumque  ille  reverteretur  in  caftra  , 
minifter  ejus  Jofue  filius  Nun  ,  puer ,  non  rece- 
debat  de  tabernaculo. 

1 1.  Dixit  autem  Moyfes  ad  Dominum  :  Prs- 
cipis  ut  educam  populum  iftum  :  &  non  indicas 
mihi  quern  miflurus  es  mecum  ,  prsfertim  cijm 
dixeris  :  Novi  te  ex  nomine ,  &  invenifti  gra- 
tiam  coram  me. 

I ; .  Si  ergo  inveni  gratiam  in  confpeftu  tuo , 
oftende  raihi  faciem  tuam  ,  ut  fciam  te  ,  &  in- 
veiiiam  gratiam  ante  oculos  tuos  :  refpice  po- 
pulum tuum  gentem  banc. 

14.  Dixitque  Dominus  :  Facies  mea  pra;ce- 
det  te  ,  &  requiem  dabo  tibi. 

15.  £t  ait  Moyfes  :  Si  non  tu  ipfepraicedas, 
ne  educas  nos  de  loco  ifto. 

16.  In  quo  enim  fcire  poterimus  ego  &  po- 
pulus  tuus  inveniile  nos  gratiam  in  confpedu 
tuo,  nifi  ambulaveris  nobilcum,  ut  gloriticemur 
ab  omnibus  populis  qui  habitant  luper  terram  > 

17.  Dixit  autem  Dominus  ad  Moyfen  :  Et 
verbura  iftud  ,  quod  locutus  es  ,  faciam  :  inve- 
nifti  enim  gratiam  coram  me  ,  &  teipfum  novi 
ex  nomine. 


Cap.    XXXIII.  ao:^ 

Versio    antiqua. 

8.  Cum  autem  cgreJiebatur  foras  de  tabcrna- laf/.O'.  «*/>;-. 
culo  Moyfes,  ll.ilut  omnis  populus  fpeciilans 
unulquifquc  ad  oflium  tabernaculi  I'ui  ,  cciifi^  era- 
bant  cuntem  Moyfen,  ufque  dum  introiret  ta- 
bernacukim. 

9.  Mox  autem  cum  introi/Tet  in  tabernacu- 
kim Moyfes ,  defcendebat  columna  nubis ,  &  fta- 
bat in  janua  tabernaculi,  &  loquebatur  Moyli : 

10.  &  videbat  omnis  populus  columnam  nu- 
bis flantem  in  janua  tabernaculi.  Ft  flans  toius 
populus ,  adoravit  unufquifque  ad  oltium  taber- 
naculi. 

1 1 .  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  facie 
ad  ftciem ,  quemadmodum  quis  loquitur  ad  ami- 
cum  fuum.  Minifter  autem  Jefus  dlius  Nave,  ju- 
nior ,  non  exibat  de  tabernaculo. 

12.  Et  dixit  Moyfes  ad  Dominilm  :  Ecce  tu  ^/y.  y»,»/?.  i^r, 
mihi  dicis  :  Deduc  populum  hunc  :  Tu  autem  »«  Exci.  1.  3,  ^cd. 
non  demonftrafti  mibi  quem  fimul  mittas  me-  ''•^•j'M- 

cum  ;  Tu  autem  dixifti  mihi  :  Scio  te  prx  om- 
nibus ,  «Sc  gratiam  habes  apud  me. 

1 5.  Si  ergo  inveni  2;ratiam  in  confpeflu  tuo,  ^ 

oftende  mihi  temetipltim  ,  manifefte  ut  \ide \m 
te ,  ut  fim  inveniens  gratiam  ante  te ;  &  ut  iciam 
quia  populus  tuus  eft-  gens  hxc. 

14.  Lt  ait :  Ipi'e  ante^.edam  te  ,  &  requiem  ti-  llimpi.tji.  i^^, 
bi  dabo.  4^7-  '• 

15.  Et  ait  :  Si  non  tu  ipfe  fimul  veneris  nobif- 
cum  ,  ne  me  educas  hinc. 

16.  Et  quomodo  fcietur  vere ,  quia  inveni  gr.a-  Hypprgmfl.  1. 5. 
tiam  apud  te ,  ego  &  populus  tuus ,  nili  tu  pari-  "P-  ^"i-  '•  ^°-  '■i' 
ter  nobifcum  fueris  ?  &  gloriabimur  ego  &  po-  '•  ''• 

pukis  tuus  pra:  omnibus  gentibus  quxTui.i  fupec 
terram. 

17 Et  hoc  verbum  tibi,  quod  dixifti,  fa- 
ciam :  invenifti  enim  gratiam  in  confpedu  meo , 
&  fcio  te  prx  omnibus. 


Not*    ad    Versionem    antiquam. 


Tf,  8.  NonnuUa  didfimilia  in  Graeco  ,  en  verba  :  'HiUx 

( In  Mf.  Alex,  deell  i %'ji  t»;  c-af  E,«£o^^^'; )  £i'r«'/c?i  Ta;  o  ?.aj5 
OMTsi'oiTS?  =Ko!s-o5  -waftt,  rit^  ^k'qi,-  ni  «zii™?  dun'-  j,  kxTi- 
vcKOa.'  {  Mf.  Alex,  cum  edit.   Aid.  nxTiyinr  )  axiw?cc  Mmi/- 

if.  9.  Gr.    Qi  A'  ir  £/im^;  Mcoumi  I'l;  tot ^  "r«7i> 

ewiTiw  0:;^/,  &c.  ut fup. edit. Compl.  i-n}  rv;  ^'^&i; t  Aid. 
cum  Mf.  Alex.  sV!  rSy  lupxv.  Ambrof  in  Pf  45.  col.  899. 
c.  Cf(m  :ple  tiitraret  in  tahernactd-im  jtium  ,  dejciiidebat  ad 
eiim  colnmnti  units  ,  jj  ftaltat  in  ojtio  tabernaculi. 

Tf.  10.  ItidemGrzce,  praiter  poftrema ,  K«  s-w/e;  xa; 

at  in  edit.  Compl.   iic  :  k.  ra; '^"j^Qs/ww^sy  cctto  ,  &c. 

Apud  Ambrof  in  Pf  45.  899.  c.  £f  jlans  tattii  piptilus  , 
adoiaveritnt  itnufquifque  ad  ojiium  tabernaculi  fiti. 

If.  II.  InGr.  loco  ijtiemadmodum  quis  ,  &c.  legitur  an; 
illt<;  hXK.^Qxt  isf^o^  Tof  ixvT^  iptMv'  cum  feq.  h..  cc-7rs^v's?o  f/5 
TW  'TTccfff/.C^Mv  y  ^  revertebatnr  ad  cajira  ,  quod  omictit  Lu- 
cif.  reliqua  quadrant ,  nili  quod  pro  minifter  ,  fcriptum  ,9^;- 
fx-wm ,  &  pro  junior  ,  I'oi;.  Vet.  Iren.  Interp.  1.  4.  c.  10. 
zjy.  b.  c.  Et  'jirbmn  quidem,  inquit ,  loquebatur  Moyji , 
apparens  in  confpedu  ,  qilemadmodttm  Ji  qua  loqitatur  ad 
amicumfiium.  Tertul.  adverf  Prax.  8yo.  b.  ait ,  Dominum 
ad  JSioyfen  locittum  coram  ,  velutji  qnis  loquatnr  ad  amtcum 
(num.  Aug.  vero  1.  2.  deTrin.  to.  8.  787.  g.  788.  b.  uc 
fup.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  facie  ad  faciem  ,  /i- 
cut  quis  loquitur  ad  amicnm  faum.  Similiter  ep.  147.  to.  i, 
478.  c. 

If.  12  Vix  melius  e  GraNro.  Eadem  rurfus  leguntur  in 
Hypognoft.  1.  5.  apud  Aug.  to.  10.  25.  b.  exceptis  his; 
Qiiem/imul  dnnittas  mecum  ;  g,  dixifti  mihi. 

t.  15.  lia  rurfum  legit  Aug.  1.  2.  de  Trin.  to.  8.  787. 
g.feqq.  excepto  uno  ante  te  ,  pro  in  confpedu  tuo.  Iteml. 
I2.de  Gen.  ad  lict.  to.  5.  pi.  col.  517.  b.  uique  ad  «(//«j  , 
&c.  cum  hoc  in  confpeiln  tuo.  In  Grjeco  circa  fincm  deell  , 
eft ,  additurque  to  ^£7«  ,  port  gens  ,  quod  lamen  dclet  ed. 
Aid,  reliqua  qu.idiant  ad  verbum.  Qjtod d.\i\im habet  Gns- 
Tom.    I. 


cus  ,  7rara'5  ,  inquit  Aug.  in  qu.ert.  hoe  quidam  Latini  in." 
terpreiati  fftut  >  mauifelle  ,  cirm  Scriptu^a  non  dixcrit ,   ,pa- 

yep:^;  :  potuit  ergo  fortajfe  aptius  diet  :  Si  invent  gr.itiam « 

oftaiiie  mib;  tenmipjum  yjnentcr  u^  videam  te .,  Qcc.  Items 
qua:(l:.  9.  in  Deut.  to.  5.  jyS.  f  fciibii  ;  Si  imein  graiiam 
ante  te  ,  oftende  mihi  temetipjnm  ,  ut  fcienter  vide.im  te  :  ac 
trail.  5.  in  Joh.  to.  3.  p.  2.  5 10.  d.  ut  fup.  Si  invent gr.ttianr 

in  confpedu tifo  ,  oftende manifefte  nt videamte.  Similiter 

ep.  147.  ad  Paulin.  to.  2.  481.  d.  excepto  uno  ante  te  : 
Item  quxft.  IS'4.  in  Exod.  col.  465.  f.  led  cum  duplici ,  in 
confpedu  tuo  ,  initio  ,  &  iufia.  Tertul.  1.  advd  I.  Prax.  8  JO. 
a.  i\<: :  Si  ergo  inveni  gratiam  coram  te  .,  manijlfta  mihi  te  ^ 
ut  cognofcemer  videam  te.  Itidem  1.  4.  adverl.  Mate.  717« 
a.  Nuta  in  Gr.  loco  m.tnijefta  ,  fcribi  fft-p  liCoy ,  al.  jVsScf. 
Apud  Ambrof.  in  Pf  45.  to.  i.  924.  f.  Demonft'-a  te  mihi., 
Apud  Hieron.  in  Ilai.  65.  to.  5.  479.  g.  Si  inveni  gratiant 
apud  te ,  oftende  te  mihi  manifefte  .,  utziJe.im  te.  Ir.Hvpo- 
gnofl.  1.  ^.  apud  Augufl.to.  10.  2  5.b.  c.  Nunc  ergo  ji  in- 
veni gratiam  .&CZ.  ut  intextu  piimo  ,  niiiquoJ  deletur  ^  , 
ante  hoc  ,  ut  fciam;  Sc  poll ;««;  ,  adduntur  'eqq.  ^  g'^ns 
hxc habeat gratiam  apud  Dcnm  ,  qua:  abfuat  ab  al.  He  Gr. 

If.  14.  similiter  in  Gra:co. 

if.  I  J.  InGr.  primum,  i,  tiyii  isfli  iftiy'  re'iqua  uc 
in  Lat.  excepto  imo  nobifcum,  quod  deeft  ;  led  in  M(^ 
Alex.  additur|«t3-'v/<£..  Apud  Hilar,  in  Pf  124.  404.  e. 
fie  :  Clim  ei  Dominui  dixtJJ'ei :  Ecce  angelw  mens  antecede:  :e  : 
{^  ille  re,pondit  :  Niji  tu  mecum  ambuiaturus  ft  ,  ne  me  ex- 
pellashinc.  In  Hypognoft.  1.  5.  apud  Aug.  to.  10.  p.  23. 
c.  Ni/i  tpfe  exeas  nobifcum  ,  ne  me  educas  hinc. 

t.  1(5.  InGr.lic  ,  Kal  c»?  yy^-^it  hxi  aA«.^i~?,  oti.....' 
E7W te  x,  0  ntcg  en ,  «'m' li  iui.iiT!>piu!i/4iy\i  «B  |Ue6'  xciu'  ;  ^  f'-^~ 
?a,3«'(5i«ai  E7UTS  K,  0 irxfi.  -nwilx  t«  eOi-h  iw  eVi'   tJs 

7H?  eVi. 

t.   17.  Grsec.  pra;fert  ;  Ka!  iiTE  KteiJ;  3-f:;  MiH/cai- , 

reliqua  ut  in  Lat.  Tertul.  1.  4.  adverf  Maic.  hahct .- Hkwc 
jermonem  quem  dixifti  ,  f.uiam  tibi.  Auguft.quajft.  IJ4.in 

Exod.  to.  3.  467.  cur  fup.  Et  hoc  tibi  zeibum  q:iod  dixifti  , 
faciam :  &  1.  I2.  de  Gen,  ad  liti,  to.  5.  p.  i.  J17.  b.  addit : 

Cc  ij 


204 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXXIII. 


■Aug.  ijiixft. 
in  Excd.  t,  J. 


IJ4. 

467. 


Versio    antiqua. 

18 Oftende  mihi  gloiiam  tuam. 

1  q Fro  tranfibo  ante  te  gloria  mea ,  &  vo- 


«.  8.  788.  </. », 


Trin. 


VULGATA    NOVA." 

18.  Qui  ait  :  Oftende  mihi  gloriam  tuam. 

19.  Refpondit :  Ego  oftendam  omne  bonum 
tibi ,  &  vocabo  in  nomine  Domini  coram  te  :  & 
miferebor  cui  volueio  ,  &  clemens  ero  in  quern 
mihi  placuerit. 

10.  Rurfumque  ait  :  Non  poteris  videre  fa- 
ciem  meam  :  non  enim  videbit  me  homo  ,  & 
vivet. 

i  I .  Et  iteram  :  Ecce  ,  inquit ,  eft  locus  apud 
me  ,  &  ftabis  fupia  petram. 

21.  Cunique  tranlibit  gloria  mea,  ponam  te 


cabo  nomine  Domini  in  conlpedu  tiio  :  &  mi' 
fciebor  ciii  mifertiis  ero ,  &  mifericordiam  prxf- 
tabo  cui  milericordiam  prxllitero. 

:lo.  Et  ait  :  Non  poteris  videre  faciem  meam, 
«Sc  vivere  :  non  enim  videbit  liomo  faciem  meam, 
&  vi\  et. 

21.  Et  ait  Dominus  :  Ecce  locus  penes  me 
eft ,  &  ftabis  fuper  petram. 

zz.  Statim  ut  traniiet  mea  majeftas  ,  &  po- 
nam te  in  fpecula  petrx  ,  &  tegam  manu   mea     In  foramine  petra; ,  &  protegam  dextera  mea  , 
fuper  te,  donee  tranlbam  :  donee  tranfeam  : 

i  3 .  &  auferam  manum  meam ,  &  tunc  vide-  i  j .  toUamque  manum  meam ,  &  videbis  pof- 
bis  pofteriora  mea  :  nam  facies  mea  non  appa-  teriora  mea  :  Faciem  autem  meam  videre  non 
rebit  tibi.  poteris. 

N  o  T  jE    ad    Versionem 

InvenifH enim gratiam ,   &c.utfup. 

*■.  18.  SimilitechabetTettul.l.4.adverf.  Marc.  717.0. 
Gr.  prjeponit  hoc  ,  X«i  h'ni  >  &  loco  ghritim  tuam ,  iim- 
pliciter  habet  aavrn  ■,  teij/Jiim.  At  in  Ml.  Alex,  nee  non 
edict.  Compl.  &  Aid.  lie  :  Aiti'jt  fic:  tHi  <j=aiTK  A^^oik  . 
efleride  mihi  tiii  ipjiii!  glonmi.  Nota  in  cod.  Vat.  fcribi,  ifj,- 
<pix/id>  ;«oi ,  fatejac  mihi ,  ut  fup.  T^.  I  3.  non  /ftjn'.  Rurfus 
Aug.  I.  li.  de  Gen.  ad  lit.  to.  3.  p.  I.  317.  b.  Kefpomlit  ei  : 
Ojiende  mihi  cLtyitatem  tiinm;  all.  1.  de  Trin.  to.  8.  788. 
c.  &  feqq-  Ojiende  mihi  majejtatem  tuam. 

Tf.  19.  Adde  primiim  e  Gracco  :  Kal  s'nri  >  pro  quo  Aug. 
ibid.  Re/pondit  ei  Domtnas  ;  fubinde  pro  ante  te  ,  Graece  , 
•apo'iefiq  m ,  pritr  te  :  &  pro,  nomine  Domini  in  confpedii  tuc, 
•TU  ii3fix.Tl  /xv  ,  KvC'i  sViiTio»  m  ,  nomine  meo  ,  Dominus 
coram  te ;  in  Mf.  tamen' Alex.  &  Aid.  edit,  lie  ;  tw  oVo^ce"; 
Kt/p.i;  fVxKTiw  CK  ,  in  Oxon.  Iv  -tu  jVoyUUTi'  ^ii;  KvC'v  »  in 
Compl.  sVI  TW  Ivo/LictTl  i^v  ,  Ku&i:(.  Tertul.  1.  4.  adverf. 
Marc.717.  a.  hab.  Ego pr-tcedam  in  gloria  mea.  Ambrof.  I. 
de  Spir.  S.  to.  z.  6x7.  f.  Egoantecedam  te  in  nomine  meo  , 
^  zwc.tbo  in  nomine  meo  Domimim  in  confpeiln  meo  :  vel  ut 
in  quibufdam  Mfs.  invocabo  te ,  nomine  meo,  Damine  :  Sc 
in  Pf.  1 18.  to.  I .  ilio.  f.  addit  :  Miferebor  cui  mifertiis  ero. 
Fulg.  1. 1.  de  verit.prsd.  c.  J.  p.  461.  Miferebor  cut  mife- 
reor  ,  0  mifericordi.mi  pruflabo  ciijiis  miferebor.  Ad  h;ec  au- 
tem ultima  verba  Auguft.  qusft.  I J4.  in  Exod.  468.  a.  b. 
dicit  :  Uiriim  hoc  idem  rcpetere  voltierit  ciim  addtdit :  Miferi- 
cordiam praellabo  ,  cui  mifericordiam  prxfUtero  ,  lel  Ji- 
cm  alii  inierpretati  fiint  ,  cui  mifericors  fuero  :  an  aliqmd 
interjit  ,  nefcio.  Qnoi enim  Grsci  lingua  diioblis  ■verbis  dic- 
tum ejl ,  eMWu  ,  f^  o/nTEif  liodi ,  quod  tiatim  atqlle  idem  vide- 
tiir  Jignifitare  ,  non  potiiil  Latinus  diverfis  -jerbis  dicere  ,  i^ 
di-jerfis  modis  eandem  mifericordiam  repetiiiit :  J!  atitim  dice- 
retur  ,  Miferebor  cui  mifercor  ,  &  miferebor  cui  mifertus 
ero,  nonfuis  commode  did  videretur.  Et  tamen  fortius  Hit 
ipfe  tbi  fenfus  eft ,  quod  ant  ipfius  mifericordi^Ju.e  firmitatem 
Veus  ifta  repetitions  monftravit ,  Jicitt  amen  amen  ,  ficut 
fiat  fiat  ,  {5t. 

■t.  20.  Refte  e  Grsco  ,  nili  quod  in  ipfo  deell,  iS  ''■''- 
vere  ,  &  pro  videbit ,  iiab.  "/11 ,  videril :  non  etiam  fibi  conl- 
tare  videtur  Aug.  nam  in  Pf.  1 58.  to.  4.  i|;8.  b.  legit  : 
Nu»  pnes  viderefaciem  meam  :  nemo  enim  vidit  faciem  meam , 
{51  vixii  ;  at  quaclK  J4.  in  Jud.  to.  3.  (J12.  c.  Nemo  poteft fa- 
ciem meam  videre-,  i^  vivere ;  quxd.  veto  1J4.  in  Exod. 
to.  3. 468.d.  Non  poteris  videre ftcie?n  meam  i  non  enim  vi- 
debit homo ^  vivet :  at  1.  li.  deGen.  ad  lit.  to.  3.  p.  i. 

517.  b.C.  Non  poteris  viderefaciem  meam,  ^  vivere  :  non 

euimvidebit ^  vivet.  Tertul.  adverf.  Prax.  8yo.  a.  fie  : 

Non  potes  viderefaciem  meam  :  non  enim  videbit  homo  faciem 
meam  ,  ^  vivet ;  iterum  ibid.  Deiint  enim  nemo  videbit ,  ^ 
vivet.  Similiter  infra  p.  851.  b.  856.  a.  fed  abfque  enim  ; 
item  1. 1. adverf.  Marc.  6jy.  a.  &  1.  y.  801.  b.  at  lib.  4. 
717.  :i.C<xteriimDei  faciem,  nemo  homo  videbit  me ,  ^vivet. 
Vet.  Iren.  Imerp.  1.  i.  c.  19.  p.po.d.  91.1.  &  1.  4.C.  zo. 
i  J4.  d.  Nemo  videbit  Deum  ,  (5  vivet ;  at  infra  p.  256.  c. 
Nemo  videt ,  Sec.  &  p.  IJJ.  c.  Non  enim  videi  homo  faciem 
meam,  ^vivet.  Ambrof.  in  Pf.43.  to.  1.924.  b.  fie  :  Nun 
potes  viderefaciem  meam :  non  enim  videbit  faciem  meam  homo, 
^OTOTti&inPf.  118.  1061.C.  Nemo  videbit  faciem  meam, 
i^  vivet  i  &  infra  1053.  d.  Nemo  hominnm  videbit,  &c. 
y  t  1.  5".  de  fide  ,  to.  2.  594.  f.  Sed  nemo  videre  poteft  faciem 
meam  ,  (^  vivit ;  &  1.  de  bon.  mor.  c.  1 1 .  to.  i .  4 1  o.  b.  Quis 
enim  videbit  vultiim  meum  ,  ^  vivet  ?  Hilar,  in  Pf.  118. 
289.  b.  Nemo  hominnm  videbit  faciem  meam  ,  ^  vivet  ;  & 
ia  Pf.  T  39,  p.  ^35.  c.  Nemo  videbit  hominnm  ,  &c.  at  in 
PI.  I  38.  p.  514,  a.  Onis  eft  homo  qui  videbit  faciem  meam  , 
^  vivet  >  Hieron.  1,  3.  contra  Pelag.  to.  4.  p.  541,  d,  N»» 


Horn.  5, 

'5- 


ANTIQUA  M. 

potes  videre  faciem  meam  ;  non  enim  z'idehit  hemo  facie»}  meayn, 
^  vtvet.  Victorin.  Atric.l.  4.  adverf.  Arium  ,  zgz.  g.  la- 
ciem  meam  non  videhtts  :  qttis  enim  faciem  7ueam  vidit  ,  ^ 
■^/«;r?  Phoebad.  Agin.comra  Arian.  505.  h.  Hemo  pot  ejl  fa- 
ciem meam  videre  ,  quia  nemo  qui  earn  viderit ,  vivet,  Ma- 
xim. Taurin.  5".  d.  Tu  autem  7ion  poteris  viderefaciem  meam» 
Denique  Au6t.  lib,  de  fid.  orthod.  ap.  Ambrof.  to.  2.  354, 
d.  l^on poteris  videre  ,  &c.  ut  lup.  in  lextu  ,  omitfo  uno  ^ 
vivere.  Audi.  op.  imp.  in  Match,  horn.  35.  p.  i  35.  c,  N*- 
m8  Videbit  faciem  meayn  ,  ^  vivet, 

I?-,  z  I .  In  Gr^co  deeft,  efi ,  cum  feq.  ^ ;  Mf.  veto  Aler, 
cum  edit.  Aid.  retinec  ^.  Similiter  apud  ipfum  AugiiH.  q, 
154.  in  Exod.  to.  3.468.  d.6c  1.  deGen.  ad  lit.  to." 3.  col, 
317. b.C.  Ecce  locus  penes  me  y  ^  flabis  fttpet:  petram.  Apud 
Ambrof.  in  Pf.43.  to.  1.914.  d,  Ecce  locus  apud  ttie  ^  fiahis 
in  petra. 

■>?■,  iz,  Eadem  rurfus  haber  Aug.  1.  iz.  de  Gen.  ad  li'r. 
to.  5. p.  I.  317.6.  excepta  xqcc  fpeluma  ^  pro  fpecula  ;  in. 
editt.  paritcr  legebatur  in^.fpelunca  ,  fed  hoc  folum  loco  : 
nam  in  aliis  inferius  locis  ,  licut  in  vet.  plcrifquccodd.  le- 
gitur  fpecidla  ;  unde  Augufl.  ibid.  p.  789.  d.  ait  :  In  foltda 
fdeifundamento  fiantes  ,  quod  Jignijicat petra  ;  ^  earn  de  tali 
tutiffima  fpecula  intuentes ,  &c.  forte  in  quibufdam  Graecis 
tunc  fcriptum  erat ,  e/;  okottjic  ,  non  e/;  oVi'c ,  ut  nunc  legi* 
tur  in  edict.  Rom.  &  Aid.  Attamen  idem  Auguft.  qusefl, 
154.  in  Exod.  to.  5.  468.  e.  f.  469.  a.  lie  leg.  Statim  ut 
tranjiet gloria  mea  ,  ^  ponam  te  in  caverna  petra  ,  ^  tegam  , 
&c.  ut  fupra  ;  tum  addit  :  Caverna  petra  munimen  firmxjji- 
mumfigntfcat ;  alii  autem  ,  inquit ,  interpretati funt ,  in  fpe- 
cula petrdc  ;  JedGracus  habet,  oVhV  y  hoc  autem  foramen  vel 
cavernam  redzus  iwffr/jrefrtWKr /foramen  autem  ,  t/jdVh/^oe, 
Atciy»cti  ,  quidamditlum  volunt ,  quud  per  iUud  tran feat 
vifu5.  Demum  Auguft.  quxfl.  164.  col.  471,  b.  ait  :  J?> 
fermonihfts  Dei  non  ji'nt  ad  proprietatnn  opcrum  omnia  revo- 
canda  ,  ficitt  nee  tllud  de  petra  ,  ^  caverna  eJH<  :  &c  in  Pf, 
I  38.  to.  4.  1538.  b.  hab.  Scd ponam  te  in  fpclftnca petra  t  ^ 
tranfibo  ,  ^  ponam  fuper  te  manum  tueatn.  Graece  :  HtUx 
J'  ccy  tsctfi}S:>)  «Va'^a  ^If,  ^  ^vQu)  Gs  5/5  '^irw  t^";  ct/ t^«;  , 
Kj  ozfTocw  T)?  X^ip^ P->:  sVJ  ce  ,  so.%  dv  'mccfs^i:^,'.  Statim  ut  * 
ante?»  tranfterit  gloria  mea  ,  &c.  Ac  Auguft.  conftanter  tol- 
lit  antem  ,  jungitque  ifta  cum  ancecedentibus  \Qhm  jam 
di.xijjet ,  inquit ,  Stabisjuper  petram  ,  jlatitn  ut  tranfet  gloria 
mea  ;  ubi  imelltgitur  pofl  tranftttm  Juitm  promif.jje  fuper  pe- 
tram jiabiUtatem.  Vet.  Ir^n.  huerp.  1.  4.  c.  zo.  zyj.  c.  ait; 
Moyjes  cup:vit  manjfjie  videre  eum  y  qui  Jecum  loqneretur  ^ 
^  diilnm  ej}  ei :  Sta  i7i  loco  alto  petra  ,  ^  manu  mea  contegam 
fuper  te  :  quando  vera  tranferit  claritas  mea  ,  (  Feuard.  5c 
Voif.  gloria  )  tunc  videbis  qua  funt  pofleriora  mea  ;  quae 
ultima  pertinent  ad  'f.  feq.  Item  infra  addit :  In  novijjimis 
temporibtts  ,  vtdebit  eum  homo  in  altitudiue  petra.  Ambrof, 
in  Pf.  43.  9Z4.  d.  Et  chm  tranferit  gloria  mea  ,  ponam  te  in 
cavernam  petra  ,  ^  operiam  te  manu  mea  ,  donee  tranjeam  : 
at  1.  3.  deSpir.  S.  to.  1.671.  c.  Ponam  te  in  foramine  petra  ^ 
^protegam  manum  meamjuper  te  ;  mox  i[a  :  Pofui  manum 
meam  fttb  tegument 0  petra.  Hieron.  in  Eccleiiafl.  to.  2,  783, 
b.  Ponam  te  in  foramine  petra. 

t'  13.  Gr.Vat.  delec  meam;  fed  editt.  Compl.  &  Aid. 
addunt/<y  ,  in  omnibus  autem  legicur,  A=,  pro  nam  ^  &c 
pro  apparebit,  op&H^sTot; ,  videbitur.  Auguft.  utramque  fcrip- 
turam  tuetur  ;  nempe  t.  iz.  de  Gen.  ad  hit.  to.  3.  p.  i. 
317,  b.  c.  ubi  eadem  funt  quae  fupra  ,  detratSta  tanciim  voc« 
meam  :  at  quxft.  1 54.  in  Exod.  to.  5.  468.  f.  g-  prater  vo- 
cem  meam,  quam  deler ,  infuper  legit :  Fades  autem  mea  non 
videbitnr  tibi,  ui  in  Grxco.  Item  Vet.  Iren.  incerp.  I.  4.  c. 
zo.  ijf .  c.  Tunc  videbis  qua  funt pofieriora  mea  :  jacies  au- 
19m  mea  nm  videbiti4r  tih ;  fed  addit ;  New  enim  iftdet  hsm» 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXXIV. 


aoj 


NoTA     AD    VersIONEM     ANTiquAM. 

fiicUm  mttm  ,  ^  'jivtt :  qua  pertinent  ad  it.  10.  fup.  Ter-  Pofterganea  mea  videbn.  Ambrof.  denique  in  Pf.  45.  to.  i. 

tul.  1. 4.  adverf.  Marc. /ly.a.hab.  Et  tunc  videbis  pojlerio-  pi4.d.  Et  lollam  nmiiiim  tiuam  ,  ^  ■videbis  (ofieriora  mta  : 

ra  mea.  Hieron.  in  Ecclefiaft.  to.  I.  78  5.  b.  Etjicjiofleriora  Jliciim  autem  meam  -jidne  uta  ptieris, 
meiviJibis.  Viftorin.  Afr.  1. 4.  contra  Arium  ,  p.  zE3.  a. 


Tliut. 
10.  I. 


Dtiit.  $. 
10. 

J«i-.  31 
18. 

Pf.  141, 
1. 
Deaf.  J. 

9- 

]er.  52, 
18. 


Bent,  y, 

2. 

7fi-.  32 
4°- 


CAPUT     XXXIV. 

VULGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

I.AC  deinceps :  Pracide ,  ait ,  tibi  duas  ta-     i .  TH»  T  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Exdde  ribi  ^"i-  ?"*^-  'J- '» 
JTjL  bulas  lapideas  inftar  piiorum,  &  fcri-        HI  duas  tabulas  lapideas ,  (icut  &  priores ,  6c  ^""'  '■  ^"  ■'**•  ** 
bam  fuper  eas  verba ,  qu«  habuerunc  tabulx    adfcende  ad  me  in  montem  5  &  fcrib.^m  in  ta- 
quas  Fiegifti.  biilis  verba  ,  qux  erant  in  tabulis  prioribus  quas 

tu  contrivifti. 

z.  Efto  paratus  manS  ,  ut  afcendas  ftatim  in  2. tU  autem  fta  hiC  mecum hilar. inPf.  ijj, 

montem  Sinai ,  ftabifquc  mecura  fuper  verticem  465.  t. 

tiiOntis. 

Vuigata     nova. 

^.  Nullus  afcendat  tecum,  nee  videatur   quif-  tea  fuerant :  &  de  nofte  confurgens  afcendit  In  mon- 

plam  per  totiim  montem  :  boves  quoque  &  oves  non  tern  Sinai ,  ficut  praceperat  ei  Dominus  ,  portans  fe- 

pafcantur  e  contra.  cum  tabulas. 

4.  Excidit  ergo  duas  tabulas  lapideas ,  quales  an- 

VULGATA     NOVA.  V  E  R  S  I  O     ANTIQUA. 

5.  Cfimque  defcendilTet  Dominus  pernubem ,     _     5.....  deHrendit  Dominus  in  nilbe  ,  &   aftitit      Hiercn.initect. 
ftetit  Moyfes  cum  eo  invocans  nomen  Domini,      jiixta  Moyfen ,  &  invocavit  Moyfes  nomen  Do-  '^-  '•  5'  815-  /. 

mini.  814./. 

6.  Quo  tranfeunte  coram  eo ,  ait :  Domina-  6.  Et  tranfiit  Dominus  ante  faciem  ejus ,  & 
tor  Domine  Deus ,  mifericors  &  clemens ,  pa-  invocavit  eum ,  dicens :  Domine  Deus ,  mifeia- 
tiens  &  mults  miferationis ,  ac  verax ,  tor  &  mifericors ,  patiens  &  multa:  mifericor- 

diar ,  &  verax  , 

7.  qui  cuftodis  mifericordiam  in  mlllia  :  qui  7.  &  juftitiam  fervans ,  &  mifericotdiam  in 
aufers  iniquitatem ,  &  fcelera ,  atque  peccata  ,  millia ,  auferens  iniquitates ,  &  injulHtias ,  &  pec- 
nullufque  apud  tc  per  fe  innocens  eft  :  qui  red-  cata  :  &  non  emundabit  teum ,  reddens  iniquita- 
dis  iniquitatem  patrum  filiis  ac  nepotibus ,  in  ter-    tes  patrum  fuper  filios ,  &  fuper  filios  filiorum , 

'  tiam  CM  q'lartam  progeniem.  in  tertiam  &  quartam  generationem. 

8.  Feliinufque  Moyfes  ,  curvatus  eft  pronus 
in  terram  ,  Sc  adorans 

9.  ait  :  Si  inveni  gratiam  in  confpeitu  tuo        9 Si  inveni  gratiam  in  confpeiSu  tUO,  fi-    .'*»?•  Z»"".  1 34, 

Domine  ,  obfecro  ut  gradiaris  nobifcum  (  po-  mul  ambulet  Dominus  meus  nobilcum ;  populus  '■  ^'.  '/°"    „ 

pulus  enim  dur.e  cervicis  eft  )  oc  auteras  miqui-  llic  dura  cervice  ett oSo./; 

tares  noftras  atque  peccata  ,  nofque  poflideas. 

10.  Refpondit  Dominus  :  Ego  inibo  paftum  10 COram  Omtli  populo  tllO  ,  faciam  glo-     .Aug.quxft.  ijfl. 

videntibus  cunftis  ,  figna  faciam   qua  nunquam     riofa Omnis  populuS  ill  quibus  eS »»£*,».  5.  469.4. 

'  vifa  funt  fuper  terram  ,  nee  in  uUis  gentibus  :  ut 
cemat  populus  ifte  ,  in  cujus  es  medio  ,  opus 
Domini  terribile  quod  fafturus  fum. 

VuiGATA       NOVA. 

1 1.  Obferva  cnnfta  qua  hodie  mando  tibi :  ego  nanxum  ,  &  Hethsum  ,  Pherezjeum  quoque  ,  &  Hs' 
jpfe  ejiciam  ante  faciem  tuam  Amorrha;um ,  &  Cha-     v.cum  ,  &  Jebufsum. 

NoT;E     AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 

T^.  I.  Apte  ad  Grac.  nifi  excipiantur  voces  iftae  pr/jr;;  8c  qWix.  .,  in  Exodt  didum  efl  lertii  ,  Domine,  Domine  ,  Do- 

frioriiii!  ,  pro  quibus  ,  -rfijoti  &  -irfJilctif.  Idem  Aug.  be-  mine  Deus  miferator  ,    &  mifeiicors  ?  &  pauIo  poU  :  Qjta' 

ne  Locut.  141.  to.  3.  col.  350.  e.  Excide  tibi  diiai  tabular-  re  ,  dam  ter  Domine  diceret ,  ppfiea  mifericors  Jingnlariter 

Jiciit  (5  pritnx  ;  turn  addit  ;  jubaudititr  ,  fuerunt ;  iinde  hoc  dicit  ?  &c.  qus  lectio  confirmatur  Mf.  Alex,  nee  non  edd. 

■uerhnm  ,  inquit  ,  nofiri  Interpretes  eti.^m  addendum  prirazie-  Aid.  &  Compl.  ubi  non  ter  quidem  ,  fed  bis  repeciia  vox  , 

runt ,  quoniam  imijitaia  eji  tn  lingua  Latiua  talis  elljp/t!  :  KieAK  ,  KJec;  ,  0  ©so; ,  al.  Ki'pie  ,  Kupie. 

at  q.  1 J4.  in  Exod.  to.  3.  469.  e.  f.  legit  :  Ei  dixit £.v-  if-.  7.  Mire  conveniunt  omnia  cum  Grxco  ,  fi  excipias 

tide  ttbi  duas  tabulas  lapideas  Jicttt  ^  primas ;  fed  in  Grsec.  unum  reddens  ,  pro  quo  ^-narioiv ,  itidiicens  ;  item  fup.  pro 
«r  -TTpZlxi.  Hieron.  ep.  ad  bun.  &  Fret,  ad  verbum  ,  ex-  (ervans ,  Aialt<f.Z' ,  at  in  ed.  Aid.  thpm'.  Vet.  Iren.  Interp. 
«Wc  ,  pro  quo  GrjECe  >.ii,ivQor ,  a\t ,  >,ahv'vipr,y  ,  dclattriam  1.  4.  c.  20.  2JJ.  b.  [esit:  Juftitiam  fervans  ,  (3  mifertcor- 
dici  poffe hai^wiii ,  prcptie  ,  lapides  polio.  d:am  in  millia  ;  auferens  injitftittas  ,  (^  neijuttias ,  {5  fec- 
it. 2.  Gr.  K«l  rn'cn  fj.:i  cxe" ,  g;  ftabis  mihi  tllic.  cata.  Fulg.  I.  i .  de  remif.  pecc.  364.  f  Juftiti.im  cuftudienSt 
"tf.  5.  Gr.  habet  ,  iuTU  ixd,  ei  tllic  ,  loco^wit.»  Moyfen;  {J  mijerico-diam  in  miliia  ;  auferem  tmquitates  ,  U  injufti- 
&  pro  tnvocavtt  nomen  ,  sV.a-ECe  t«  ^ro/xx^t ,  vocavtt  notntne^  tias  ,  '^  peccita.  Et  nnn  purifcabit  reum  ,  addltcens  pecc.Utt 
ablque  Moyies  ;  cxteta  ut  In  Lat.  pa'rum  tn  filios  filiorum  ,  in  tertiam  t5  qu.v  tarn  progeniem. 
It.  6.  Graece  limpliciter  ,  f'xaxEOf  ,  vocavit ,  pro  imieca-  bimilifer  Aug.  q.  i  j  j.  in  Exod.  to.  3.  465».  f.  E'  reum  nor» 
■vit  eum  ,  dicens :  deinde  lucu  Domine  Deus ,  &c.  lie  :  Kti-  purificibit  ,  <:  Gr.  j,  v  y.xtcipi(T  to»  si-X-»- 
eio;  0  ©£o;  ■inT.pn.jit,  «,  i>.tv/.ii!v ,  na.y.fihvfi'.r,  ,  &c.  Domi-  if.  9.  In  Grxco  ptimum  ,  Kai  s'mi ,  K?  dixit :  fequen- 
niis  Deus  mijericors  ,  JJ  mi  erator  ,  longanimis ,  &c.  ut  lup.  tia  ut  in  Lat.  fup.  prjcter  unum  ,  tcif  ,  pro  A/c  ,  ante  duri. 
Vet.  Iren.  Interpr.  1.  4.  c.  20.  255.  b.  legit  :  Dominus  t.  10.  In  Gr.  antecedunt  ifla  :  Ka)  tiVf  Kt'pr.;  irpoi 
Deus  mijericors  ,  ^  pius  ,  JJ  magnanimus  ,  y  magnx  mife-  Miii/SKK-  Hi  iii  rXitpci  001  AiatEn'ti'?-  Et  dixit  Dominus  ad 
ratioiiis,  2?  'vr.ix.  fulg.  1.  1.  de  rem.  pecc.  364.  f.  Domi-  Muyi'en  :  Ecce  ego  pono  tibi  teftamenium  :  deinde  ut  fup.  uf- 
nus  Deus  indulgens  ,  '^^  mifericors  ,  patiens  ,  fj  m'stta:  mife-  que  ad  vocem  glorioft  :  turn  lequuniur  in  Gr.  i  t  -liiiy^t 
ricordix,ti  'jerax.  Vigil.  Tapf. contr.  Vatim.  Quare  ,  in-  eV  irafn  tX  7»,  ;;,  it  vti,tTt  s'6»er  j,  H^?*»  ?«•*  non  junt 


2o6  LIBER     EXODI. 

Versio    antiqua. 

Aug.juxfl.iij^,      12.  Adtende  tibi  nequando  ponat  teftamen- 

47°- «•  turn  his  qui  ledent  fuper  tcrram 

Phihflr.  E)ix.       13 templa  eoi-Lim  dclti-iietis ,  idola  frangc- 

y»?-"-  as 

Aiig.f/Hxii.i^i.      14 Dominus  enim  Dcus,  zclans  nomen  , 

io  ixed,  470.  *.  c  Dens  zelator  eft. 

15.  Ne  forte  ponas  teftamentiim  liis  qui  fe- 
dent  fuper  terram  ,  &  foniicentur  poft  deos  eo- 
rum 


Cap.    XXXIV. 


'Aug.  J-ccui.  ij£. 
1.3.  5J0.f. 


17.  Et  deos  fufiles  ne  feceris  tibi. 


Uid.Ucut.ii7.     19.  Omne  adaperiens  vulvam  mafculina., 


Hid. Local.  lit.     io primitiuim  fubjugalis  redimes  ove. 

Aug.qusft.  159.  non  videberis  in  confpeciu  meo  inoius. 

»»  £.«(/.  470.  d. 


ihid.quxii.  160.     21 fationc  &  mclTe  requiefces. 


V  U  L  G  A  T  A      NOVA. 

1 1.  Cave  ne  unquam  cum  habitatoiibus  terr.-c" 
illius  jungas  amicitias ,  qua;  lint  tibi  in  ruinam : 

15.  fed  aras  eoium  dcftrue  ,  confdnge  fta- 
tuas ,  lucofque  fuccide  : 

14.  noli  adorare  deum  alienum  :  Dominus 
zelotes  nomen  ejus  ,  Deus  eft  emulator. 

I  s .  Ne  ineas  paftum  cum  hominibus  illaium 
regionum  :  ne  ,  cum  fornicati  fuerint  cum  diis 
fuis  ,  &  adoraveiint  fimulaclira  eorum  ,  vocet 
te  quifpiam  ut  comedas  de  imniolatis. 

J  6.  Nee  uxorem  de  tiliabus  eorum  accipies 
filiis  tuis  :  ne  ,  poftquam  ipfce  tiiennt  foinicatx  , 
fornicaii  faciant  &  tilios  tuos  in  deos  fuos. 

17.  Deos  conflatiles  non  facies  tibi. 

18.  Solemnitatem  azymorum  cuftodies.  Sep- 
tem  diebus  vefceris  azymis  ,  ficut  prcecepi  tibi , 
in  tempore  menfis  novorum  :  menfe  enim  verni 
temporis  egredus  es  de  .'Egypto. 

1 9.  Omne  quod  aperit  vulvam  generis  maf- 
culini ,  meum  erit  :  de  cundlis  animantibus  ,  tam 
de  bobus ,  quam  de  ovibus ,  meum  erit. 

'  20.  Primogenitum  afini  redimes  ove  :  fin  au- 
tem  nee  pretium  pro  eo  dederis ,  occidetur.  Pri- 
mogenitum fihorum  tuorum  redimes :  nee  appa- 
rebis  in  confpeftu  meo  vacuus. 

i  I.  Sex  diebus  operaberis ,  die  feptimo  cef- 
fabis  arare  &  metere. 


32. 

Deut.  7. 
1. 

3.  Reg. 
II.  2. 
Deut.  7. 

3- 


Slip.  1 5, 
2. 12.  c5 

22.  29. 


VUIGATA       NOVA. 


<y«;.  23, 15. 


2  2.  Solemnitatem  hebdomadarum  facies  tibi  in 
primitiis  frugum  meffis  tus  triticea  ,  &  folemnita- 
tem  ,  quando  redeunte  anni  tempore  cunda  con- 
duntur. 


2  5 .  Tribus  temporibus  anni  apparebit  omne  maf- 
culinum  tuum  in  confpeftu  omnipotentis  Domim  Dei 
Ifrael. 


5«;.  15. 
'7- 

Deut. 
16.  16. 


Versio   a  n  t  i  qu  A. 

Aug.  ijHxft.  161.     ^^ j^Qj^  concupifcet  quifquam  de  terra  tua, 

M  X,  t,  3. 470./.  ^^^  afcendes  viden  in  confpedu  Dei  tui  tria 
tempora  anni. 


Uemqitxji.iCi.  -5-  Non  occidcs  fupet  fermentum  ftnguincm 
iS  16  J.  470.  5.  immolatorum  meorum  :  6:  non  dormict  in  ma- 
471- «•  ne  immolatio  folemnitatis  Palchx. 

Amir.  tf.  ;j.  /.  2.6.  Initia  primitiarum  tuarum  inferes  in  do- 
».926./.  mum  Domini  Dei  tui.  Non  coques  agnum  in 

Idem  I.  de  i,,liu.  ^^Q^q  tmms  fuX. 

"Z^I'yK^r';. ;«     ^7-  Et  «ii-''"  Dominus  ad  Moyfen  :  Scribe  tibi 

D™t.(.   5.  J(5l.f.  NoT;E     AD     VerSI 

/i5u  in  omni  terra,  C? '"  ">""'  g""^  ■  2?  '•J'-'tehit ,  &c.  ut  fup. 

y^.  II.  Mox  Aug.  ibid.  Nii«  emm  habet  Gr.eciis  ,  Nt- 
qttatido  ponas  ,  fed  nequando  ponat ;  attamen  in  cod.  Vat.  Sc 
Aid.  ed.  nunc  legitur  ,  ^11  -jro's  6k!  ,  vel  ut  in  Cotnpl.  Sia- 
6>T5.  Item  apud  Auguft.  infra  ,t.  15.  ne  forte  ponas  :  at  in 
Mf.  Alex,  exftac  <fi«9iT,  al.  ^-j  :  reliqua  concordant  ad 
verbum. 

■t.  1  5.  In  Gr.  lii  ^^'/ji;  avlZy  hx.^h^s'ti  ,  i,  ras  ra^ai 
aviuv  cv/1  fl-i/sl ^ ,  Sec.  Aras  eorum  dejiyuetis  ,  ^  ftatuas  eo- 
rum conteretis. 

Tt.  14.  In  Gr.  primiim  ,  OJ  7«f  ;u:i  ■TrfMx.vviQ'/'i^  5'"i'? 
ilifiii'  Nob  enim  adoralitis  deos  alienos  :  deinde  uc  fup. 
ex  Aui^uft.  qui  addit :  Id  eft  ,  ipfiim  nomen  quod  Dominus 
Deus  dicitiir ,  x.elans  efl  ,  qu:a  Deus  teUtar  efl  ;  item  contr. 
Adim.  to.  8.  121.  g.  122.  b.  Deus  vejier  telans  appellatiir  ; 
Kelans  enim  X.elaz'it. 

*•.  I  J.  Ita  in  Grsco  ad  verbuin  ;  in  Mf.  tamen  Alex. 
aon ponas  ,  (ed  difponat ,  fcilicet  Az-ibT  ,  ut  fup.  apud  Aug. 
t.  12.  at  hic  Augufl.  conflanter  legit ,  ponas ,  iicut  locut. 
155.  de  Exod.  col.  jjo.  b.  ubi  iterum  :  nequando  ponas 
ujlam.  lis  qui  fedent  ,  Sec. 

Tf.  17.  Gr.  Kal  Ss»;  x'"''"''^^  "'  '"'"I'^C-"'  ff-^'iS. 

t.  19.  Ita  in  Gtxc.  nifi  quod  poft  vulvam  ,  additur , 
sfioi,  mihi  :  unde  Aug.  ibid.  Id  efl  ,  inquit  ,  omne  adape- 
riens vulvam  mihi  erit  ,  ex  its  quit  funt  mafculina.  At  in 
Mf.  Alex,  nee  non  in  edit.  Compl.  deeft  ,  s'^ci.  Ambr.  ve- 
16  1.  de  Noi:  ,  c.  12.  to.  i.  242.  e.  legit  :  Mafculus  ada- 
feriens  vulvam  ,  fanitus  Domino  vocahitur.  Item  Hieron. 
I.  2,  contr.  Pelaa;.  to.  4.  p.  512.  c.  Oinnis  qui  aperit  inil- 
vam  ,  fanilus  Domiiio  lotal/iiur,  V'id.  fup.  c,  15.^.  12. 


V  0  L  G  A  T  A     NOVA. 

14.  Cum  enim  tulero  gentes  i  facie  tua ,  & 
dilatavero  terminos  tuos  ,  nullus  infidiabitur  ter- 
ra? tua; ,  afcendente  te  ,  &  apparente  in  confpec- 
tu  Domini  Dei  tui  ter  in  anno. 

15.  Non  immolabis  fuper  fermento  fangui- 
nem  hofti^  mex  :  neque  refidebit  nianfe  de  vic- 
tima  folemnitatis  Phafe. 

16.  Primitias  frugum  terr.T  tus  otFeres  in 
domo  Domini  Dei  tui.  Ison  coques  hcEdum  in 
lafte  niatris  fua:. 

17.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen  :  Scribe 

ONEM     ANTIQUAM. 

20.  Ad  verbum  e  Gracco.  Rurfum  Augud.  infra  in 


.'>:(^.  2J. 
18. 


Sup.  11, 

Deut. 
14.21. 


qujelh  col.  470.  f.  lei^it  :  Ncn  apparel/is  in  confpedu  Domini 
Dei  tui  inams.  Vid.  fup.  c.  25.  I  J.  &  Deut.  i<5.  i<S. 

^.  21.  Gr.  Tw  fsircftoi t  Kj  t^  .'',wj:/w  ■/.aJa.irxiiQi"  At  in 
Mf.  Alex.  )itcla.iTxvC.'.ii ,  ut  fupra.  Mfs.  tamen  duo  ap, 
Auguft.  ferunt  reqiiies  ;  fed  Auguft.  infra  ait  :  Jtiffiim  cjl 
in  etiam  tempore  fationis  ^  meJPis  ,  quando  multiim  nrgct 
operatic  ,  requiefcatlir  in  f^bbato  ,  &c. 

if.  24.  Ita  inGrsco  ,  nili  quod  loco  ,  de  terra  tua  ,  le- 
gitur ,  T«i  yni  K ,  quod  idem  valet  ;  &  poft  pauca ,  Kv- 

Tf.  2y.  Eadem  rurfum  habet  Auguft.  locut.  1 39.  & 
140.  de  Exod.  to.  5.  col.  350.  d.  prjrter  unum  ,  nfque  in 
mane,  pro  in  mine.  In  Graeco  nonnulla  diffimilia  :  Oy 
&faS!i5  5V1  ^u/^n  crJfM  rv/.uc!y.tijyr  fiH'  i  t  v.invkvQiTxi  I'i 
■70  TCfui  iL'Ux'.cc  f'of/J;  rf  0«%«.  i.  e.  Non  mailuhts  fuper 
ferment,  fang,  incenfornm  meorum;  2?  »"«  dormiem  in  mane 
facrificia  folemnit.  Pajcb.r.  At  in  Mf.  Alex,  loco  ivftix/ici- 
Toir ,  legitur  ,  ^vQia<iy.:cio>y  ,  in  ed.  Compl.  .^vQia'j/act.'joi  , 
in  al.  ^vfialcit.  Item  infia  pro  .'^vna'iei ,  in  Ml.  Alex.  e£l , 
,9-i,«i'a,ua,in  Oxon.  &  Aid.  ed.  ,5-u,ua: ,  in  ed.  Compl.  ^v- 
C.iiiij.it'ia..  Auguft  in  quacft.  col.  471.  a.  ait  :  dortmet ,  dic- 
tum elfe  ,  pro  pianebit. 

\*.  z6.  Gr.  Tx  Tf  DTc7;w«'^a'a  tk;  7i7.;  cv  C»;^£/5  £'<  to» 
cue;  ,  Sec.  Primitias  terrx  tux  pones  in  domum  ,  &c.  ut  fup- 
Similiter  iterum  addit  Ambruf.  1.  de  parad.  to.  i.  155.  e. 
Now  coques  agnum  ,  &c.  Item  Aug.  q.  164.  in  Exod.  to.  5. 
471.  a.  ^on  coques  agnum  ,  &c.  ut  lup. 

t.  27.  Ita  in  Gri-co.  Vid.  etiam  Auguft.  quitft.  i6C. 
in  Exod<  col,  471,  d. 


Sup.: 

14. 

i8. 

Diiit. 

9- 

5.18. 

Dent, 

,4, 

H' 

LIBER     EXODI.     Cap.    XX XIV.  207, 

VULGATANOVA.  VersIQANXIQUA, 

tibi  verba  hxc ,  quibus  &  tecum  &  cum  Ifiael  Verba  hxc  ,  etenim  in  verbis  his  pofui  teftamen-     ^^.  „n  ji,f^ 

.  pepigi  fcedus.  turn  tibi ,  &  Ilrael. 

iS.  Fuk  ergo  ibi  cum  Domino  quadraginta        ^8.  Et  erat  ibi  Moyfes  in  confpedu  Domini 

•  dies  &  quadraginta  noaes  :  panem  non  come-  quadraginta  diebus  &.  quadraginta  noc  ibus  :  pa- 

dit,  &  aquam  non  bibit ,  &  fcriplit  in  tabulis  nem  non  manducavit ,  &  aquam  noi.  bibit ,  & 

.  verba  fcederis  decern.  fcripfit  in  tabulis  verba  teltamenti ,  decern  \  erba. 

Vulgata     nova. 

J 9.  Cumque  defcenderetMoyfes  de  monteSinsi,  quibus  pr.Tceplt  cunfta  qui  audierat  i  Domino  in 

tenebat  duas  tabulas  teftimonii ,  &  ignorabat  quod  monte  Sinai. 

cornuta  eflet  facies  fua  ex  confortio  lermonis  Do-  3 ).  Jmpledfque  fermonibus ,  pofuic  velamen  fu-     z.Cor,  J.  ij. 

mini.  per  facjem  fuam  :  --^i.  .*        * 

30.   Videntes  autem  Aaron  &  filii  Ifrael  cornu-  34.  quod  ,  ingreflus  ad  Dominum  ,  &  loquens  cum 

tarn  Moyli  faciem  ,  rimuerunt  prope  accedere.  eo  ,  auferebat  donee  exiret ,  &  tunc  loquebatur  ad 

51.  Vocatique  ab  eo  ,   reverli   funt  tam  Aaron  filios  Urael  omnia  qut  libi  fiierant  imperata. 
quim  principes  fynagogf.  Et  poftquam  locutus  eft  35.  Qui  videbant  faciem  egredientis  Moyfi   efTe 

ad  eos  ,  cornutam  ,  fed  operiebat  ille  rurfus  faciem  iuam  ,  fi 

3i.  venerunt  ad  eum  etiam  omnes  filii  Ifragl  :  quando  loquebatur  ad  eos. 

NotaadVersionemantiquam. 

T^.  z8.  Ad  verbum  e  Gf .  nili  quod  in  fine  ibi  additur  ,  471.  c.d.  Au&A.  de  XLii.miniion'ih.  S.  d.  Cic  :  Bt  firip- 

T«i/7a  I  pod  I.  verba  ,  prieterquam  in  Mf.  Oxon.  loco  ve-  _/><  Mojjes  -verba  h^c  daem  >n  tabulis  Jxderis,    Vid.  Not, 

ro  ,  decern  verba  ,  lie  ,  tj?;  J ix.x  ^07^5.  Eadem  conttanter  luf.  ad  Deut,  10.  z. 
leg.  Aug.  qu£  fupra  ,  qiueft.  165.  &  166.  in  Exod.  to.  5. 


CAPUT     XXXV. 


L 


Vulgata    nova. 

i.TGitur  congregata  omni  turba  filiorum  If- 
A  raei ,  dixit  ad  eos  :   Hac  lunt  qua;  juflut 
Dominus  fieri. 

I.  Sex  diebus  facietis  opus  :  (eptimus  dies 
crit  vobis  fanftus  ,  fabbatum  ,  &  requies  Domi- 
ni :  qui  fecerit  opus  in  eo  ,  occidetur. 

3.  Non  fuccendetis  ignera  in  omnibus  habi- 
taculis  veftris  per  diem  fabbati. 

4.  Et  ait  Moyfes  ad  omnem  catervam  filio- 
rum Ifrael  :  Ifte  eft  fcrmo  quern  prscepit  Do- 
minus ,  dicens : 

V  U  I  G  A  T  A 

Sup.  If.      '  •  Separate  apud  vos  primitias  Domino.  Omnis 
2.  voluntarius  &  prono  animo  offerat  eas  Domino  :  au- 

rum  &  argentum  ,  &  ss , 

6.  hyacinthum  &  purpuram  ,  coccumque  bis  tinc- 
tura  ,  &  byflum  ,  pilos  caprarum  , 

7.  peilefque  arietum  rubricacas  &  ianthinas  ,  li- 
gna  fetim  , 

8.  &  oleum  ad  luminaria  concinnanda  ,  &  ut 
conficiatur  unguentum  ,  &  thymiama  ("uaviflimum  , 

9.  lapides  onychinos ,  &  gemmas  ad  ornatum  fu- 
perhumetalis  &   rationalis. 

10.  Quifquis  veftium  fapiens  eft,  veniat ,  &  fa- 
ciat  quod  Dominus  iraperavit : 

I I.  Tabernaculum  fcilicet ,  &  tedum  ejus  ,  at- 
que  operimentum  ,  annulos ,  &  tabulata  cum  veiti- 
bus ,  pa.xillo3  &  bafes  : 

11.  Arcam  &  veftes ,  propitiatorium  ,  &  velum 
quod  ante  illud  oppanditiir  : 

Vulgata    nova. 


Versio    antiqua. 
I Hkc  verba  qux  dixit  Dominus  facere  ea. 


Aug.  jriitj!.  j66, 
inEx,  I.  5.472,^". 


fabbatum,  requies  fanda  Domino., 


Idemqnsjl.  1 71, 
474..».' 


4.  Et  ait  Mo3-res  ad  omnem  fynagogam  filio-    Ang.lccm.  143, 
rum  Ifrael ,  dicens t.  5.  };o.  a 


z  I.  obtulerunt  mente  promptilTima  atque  de- 
TOta  primitias  Domino  ,  ad  faciendum  opus  ta- 
bernaculi  teftimonii.  Quidquid  ad  cultum  &  ad 
veftes  fanftas  neceflarium  erat , 

11.  viri  cum  mulieribus  prsbuerunt ,  armil- 
las  &  inaures ,  annulos  &  dextralia  :  omne  vas 
aureura  in  donaria  Domini  feparatum  eft. 


NOVA. 

1 5 .  Menfam  cum  veftibus  &  vafis ,  &  propofi- 
tionis  panibus  : 

14.  Candelabrum  ad  luminaria  fuftentanda  ,  vafa 
illius  &  lucernas ,  &  oleum  ad  nunimenta  ignmm  : 

15.  Altare  thymiamatis ,  &  veftes,  &  oleum 
unftionis  &  thymiama  ex  aromatiLus  :  Tentorium 
ad  oftium  tabernaculi  : 

16.  Altare  holocaufti ,  &  craticulam  ejus  .-cneam 
cum  veftibus  &  vafis  fuis  :  labrum  cSc  balim  ejus  : 

17.  Cortinas  atrii  cum  columnis  &  balibus,  ten- 
torium in  foribus  -veftibuli, 

18.  paxillos  tabernaculi  &  atrii  cum  funiculis 
fuis : 

19.  Veftimenta  ,  quorum  ufus  eft  in  minifterio 
fanftuarii  ,  veftes  Aaron  pontificis  ac  filiorum  ejus, 
ut  facerdotio  funganiur  mihi. 

io.  Egreftaque  omnis  multitudo  filiorum  Ifrael 
de  confpeftu  Moyfi  , 

Versio    antiqua. 

ii.  Et  atrulerunt  unufquifque  quod  afFerebat    Aug.Ucut.i^^ 
cor  eorum  ,  &  quibus  vifum  ell  anims  eorum ,  ^  Hi-  ii°-f' 
attulerunt  demtionem  Domino 


NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 


1^.  I.  Gr.  OuToi  01  ),o'75/ ,  oi';  ,  &c.  ut  in  Lat. 

t.  1.  In  Gr.  "A7/0!  OK'/5/5i7a-    ivi-rr 0,11(^0,  Kvflu.  Saiiila 
fahbata  ;  reqiiia^  Domino,  At  in  Ml .  Alex,  nee  non  in  ed.t. 


T^.  4.  Ad  verbum  e  Graeco.  ^ 

If-,  zi.  In  Gr.  Kai  iinyxar  s'zare;  «>■  "ipffir  h  xafl'a.  eat- 

find  Kvfia ,   &c.  Mox  Augurt,    ibid,  i'eterat  ujuatiut 


Aug-  tcctitj 


JM.  Lecut, 
Ibid,  Lociit. 

Ibid,  Lacut 
351.». 

Ibul.  Locut 


Ibid,  Ltiat. 


7bid,  Lccut, 
f.lil.c. 


Suf.  J  I. 


JUd.  lecai. 


Ibid.  Icmt. 
S51.*. 


ao3  LIBER     EXODI.     Cap.    XXXV. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

t4«.      25 &  omnis  cui  inventum  eft  apud   eiim  ij.  Si  quis  habebat  hyacimhum  ,  &  purpa- 

COria  aiietmn  lubricata ram,  coccumque  bis  tinaum  ,  byllum  &  pilos 

caprarum  ,  pelles  arietuin  rubricatas  ,  oc  ian- 
thinas  , 
147'     z^.  Omnis  afferens  demtionem ,  argennim  &        14.  argentl  arifque  metalla ,  obtulerunt  Do- 
143-  ses  attulerunt  demtiones  Domino  ;  &  apud  quos    mino ,  lignaque  fetim  in  varies  ulus, 
in/enti  I'unt  apud  eos  ligna  impunibilia 

149.  25.  Et  omnis  mulier  lapicns  mente ,  manibus        15.  Sed  &  mulieres  dofts ,  qua?  neverant , 
nere  ,  attulerunt dederunt  hyacinthum  ,  purpufam  ,  &  vermicu- 

lum  ,  ac  byifum  , 

150.  26.   Et  omnes  muliere<; ,  quibus  vifum  eft  fen-  1.6,  &  pilos  caprarum  ,  fponte  propria  cunc- 
fu  fuo ,  in  fapientia  netunt  pilos  caprinos.             ta  tribuentes. 

17.  Principes  veio  obtulerunt  lapides  ony- 
cbinos ,  &  geinmas  ad  fuperhumerale  &  ratio- 
nale , 
ijr.      28.  &  COmpofirioneS  ,  &  oleum   unftionis,  2.8.  aromataque  &  oleum  ad  luminaria  con- 

&  COmpofltionem  invenfi.  cinnanda  ,  &  ad  pr-eparandum  unguenrum  ,  ac 

thymiama  odoris  fuaviflimi  componendum. 
iji.       29.   Et  omnis  vir  5c  mulier  ,  quorum  afferebat  19-   Omnes  viri&  mulieres  mente  devotaob- 

fenfus   eorum  ,    Ut   intrarent    &    facevent    omne     tulerunt  donaria  ,  ut  fierent  opera  qua;  jullerac 
opus  ,  quod:unque  ptarcepir  Dominr.s  fieri  illud     Dominus  per  manum  Moyfi.   Cuniti  filii  Ifrael 
per  Moylen  ,  attulerunt  tilii  iirael  demtionem    voluntaria  Domino  deaicaverunt. 
Domino. 

VULGATA        NOVA. 

z.  50.   Dixitque  Moyfes         30 P'ide  Nit,  Hur  de  tribu  Juda. 

ad  rilios  ifr .icl :  Ecce,  vo-  5  i.   Implevitque  eum  fpiritu  Dei ,  fapientia  &  in- 

cavit  Dominus  ex  nomine  Befeleel  filium  Uri   filii     telligentia  ,  &  fcientiu  &  omni  doftrina  , 

Versio    antiqoa.  Vulgata    nova. 

ijj,       32 ficere  aurum  ,  &  argentum  ,  &  XS.  31.   ad  excogirandum  ,&  faciendum  opus  In 

auro  &  argento  ,  &  xre  , 

33 5c  operari  ligna J3.  fculpendifque  lapidibus,   &  opere  car- 

pentario  :  quidquid  fabre  adinvemri  poteft  , 

34.  dedic  in  corde  ejus  :  Ooliab  quoque  fi- 
lium Achifamech  de  tribu  Dan  : 

jfj,     3') facere  omnia  opera  fanfti  textilia  ,  &:        j?.  ambos erudivit fapientia,  utfaciantope- 

Varia  ,  texere  COCCO  iSc  byilo  ,  facere  omne  opus     ra  abietarii ,  polymitarii ,  ac  plumarii ,  de  hya- 
arciliteClOllicum  varietatis.  cintlio  ac  purpura ,  coccoque  bis  tinfto  ,  &  byffo , 

&  texant  omnia  ,  ac  nova  qusque  reperiant. 

NoTjE    ad    Versionem    antiquam. 

did  :  Tt  adfilit  unnf'cjui'qiic  ijtitd  affetfbat  cor  ejus.  Item  Tir.  28.  In  Gr.  iimiiiter  ,  praeter  hoc  ,  5  5/5  to   I'taict ; 

ad  (eqq.  Ef  qmbus  vi  tim  eft  ;  addic ;  Non  d:xit ;  Et/ictit  ^  ad  oleum  :  fed  in  edit.  Compl.  deeft  ,  e/;  ,  ut  in  Lat. 

vifnm  eft  ammx  eorum,  fupra.                            «,        ^           .v    „ 

"t.  zi.   Aug.  addit  :  'Diccretnr  ujitat\' Omtie^  npnd  quos  ^.  29.  Gr.  Kal  -rae  ttn-f oiv  It^ffiv  y   J'lavoicc  v.vlZf 

inventa  fnnt  coriaariciiimruhricaia.   In  Gr.  pauliim  diver-      tiQehiorjai;  vomt  -wculx.  -ri.   spya  ,  oca ■^roivQai   ivli  , 

se    :    Ksi  -a/i"  w    ivfi^.v   fi'nr;?'  5  i^spf^xla  va/.i-S-iix,  i,      &c.  ut  in  Lat.  1.  e.  £t  omnis  vir quorum  ferehat  mens 

A'lWxlx  Xfiui/  «pf^rrj civji/^fya.  miTmr  i.  e.  £«  apnd  qmm      eorum  ,  ut  inirnntes  fiicerent  omnia  opera  quxcnnque fa- 

inventa  eft  b;lpis  ;  2;  pflles  hyacwthinas  ,  gj  pelles  ariettim  cere  ea  per  ,  &c. 

THbrzca:as  ati'i'ilernnt.    In  Ml.  vero  Alex.   Kxl  yrSii^S  (vfi-  tt-   ?o 5  J.    Horum  Tex    verficulorum  pauca  tan- 

ixirap' auTS  Jkx.k^-.k;  ,  &c.  in  Aid.  ed.  Kttl  ^«5  iii'fidi  tum  referuntur  ab  Auguftino  in  Locut.  qua;  omnia  conve- 

arccf  vjIu  Asi.na.lci,tifiiir  vfv^(!iisut>inim,i>i-)Ka.v ,  &c.  ut  niunt  cum  Graeco.  Cetera  veto  prstermilla  memorantur 

Au<7.  fupra,  tum  ab  Ambrolio  ,  tum  ab  Auguft.  ipfo  in  quaeft.  Ambro- 

t.  24.  In   Graeco  (ic  :  Kcti  Ta;  0  ifxifvv    ipx'.i,'nx  ,  (ius  enim  in  Pf.  118.  to.  I.  col.  1000.  b.  c.  lie  narrat  :  Lfl 

vvilM/  ipyufin  ,  i  x»'*^'  >  t«  ifxififtx'"-  >  &e.  ut  in  Lat.  etiam  artificum  fpiritus  ,  Jicut  y'  Bejeleel  ,  y  Oliab  ,  quos 

praeter  hoc  ,  apriX  eos  ,  quod  deeft.  In  Mf  tamen  Alex,  imphvit  Dominus  Iptrtiu  divino  fipientix  ,   ^  fcieiiiis  ,  {^ 

ac  ed.  Compl.  verba  invertuntur  ut  fup.  j/pxififix  ,  apij-  omnis  artis  ,  ut  facerem  amiilum  {r;  tabern.uulum  ,  atque 

fio  ,  i  x«>'«»'  iiiiyixy ,  pauloque  poft  in  Ml.  Oxon.  xotf'  cf;  altare  ,  fecundiim  fenjum  ,  qnem  dedit  his  Deus  :  Jed  eii.im 

«t/f  e'6m  Tap'  m'cli  ,  ut  apud  Augull.  fup.  Priora  etiara  rur-  ceteris  pipiemihus  imeliigere  ,  J5;  f.tcere  omnia  opera  Jecun- 

fus  habet  Aug.  q.  i68.  in  Exod.  to.  ?.  472.  g.  Omms  af-  dlim  omnia  qua  Dominus   imperahat  :  itaque  Jeceruni  qux 

ferens  demtionem  ,  argemnm  55  £s  attulerunt  d'emtionem  Do-  non  dtdtcerant ,  nee  viderani ,  fecundhm  ea  qux  his  fpiritus 

mino  :  tanquam  dicmt ,  inquit ,  Omnis  qui  attulit ,  attiilit  demonftrab.u.  Similiter  Aug.  qusft.  169.  m  Exod.  to.   3. 

illud  atque  Mud  ;  &  infra  ;  Demtionem  fane  interpretati  furit  473.  a.  N.irranie  Mojfe  ,  inquit  ,  commemoratum  eft  quod 

Latini  ,  quod  Grxcus  habet  dixlf^nx  :  appellata   eft  autem  ei  dixit  Deus  de  Bejtleel  eifdem  verbis  ac  toiidcm  ,  quid  eum 

demtio  ,  ei  qnud  fihi  demeret  qui  Domino  afferret,  impleverit  fpiritu  di-jino  fapientue  ,  ^  imellechis  ,  2?  ./""'- 

t.  2y.  Itidem  Grsce  ,  additis  his  :  vtmitarx  ,  thk  tjiiut-  tij:  ,  ad  labcrnaculi  opera  facienda  ,  qua  pertinent  ad  artes 

^ir  ,  &c.  neta  ,  hyactnthum  ,  &c.  opificum  ;  *c  infra  :  Novo  more  hie  ars  architcilonica  pcrhi- 

It-  26.  Ita  e  Graeco  ad  verbum  ,  nifi  hoc  excipias  ,fen-  bettir  ,  opificum  ex  auro  g;  argento  ,  f^  quocunque  metalla  , 

fit  fuo  ,  pro  quo  ,  T)7  i^iottaa.  du'im  ,  mel.  menti  eariim  ,  clim  ilia  did  Joleat  architechmi»  ,  ^»»  pertintt  ad  Jahricar 

cum  Nobilio.  adifciorum. 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXXVI. 


209 


CAPUT     XXXVI. 


5»/.  iS. 


I.  Par. 
»1.29. 


VULGATA      NOVA. 

i.l^Ecit  ergo  Befeleel ,   &Ooliab,  &  om- 

X?  nis  vir  fapiens  ,  quibus  dedit  Dominus  fa- 
pientiam  &  intelleftum  ,  ut  fcircnt  fabre  operari 
tjuii;  in  ufus  fanftuarii  neceffaria  funt,  &  qux 
piscepit  Dominus. 

J.  Cumque  vocaffet  eos  Moyfes ,  &  omiiem 
eruditum  virum  ,  cui  dederat  Dominus  fapien-     ra 
tiam ,  &  qui  fponte  fua  obtulerant  fe  ad  facien- 
dum opus, 

}.  tradiditeisuniverfadonaria  filiorum  Ifrael.  5. 

Qui  cum  inftaient  operi  ,  quotidie  man^  vota     nes 

populus  of&rebat. 

VULGATA       NOVA. 

4.  Unde  artifices  ve-         4 7.  Fide  Not. 

nire  compulfi  , 

5.  dixerunt  Moyfi  :  Plus  ofFert  populus  quJm  ne- 
ceflaiium  eft. 

6.  JulTit  ergo  Moyfes  pra:conis  voce  cantari :  Nee 
vir  nee  mulier  quidquam  oferat  ultra  in  opere  fanc- 
tuarii.   Sicque  ceflatum  eft  k  muneribus  ofFerendis , 


Versio    anxic^ua. 


&  omnes  qui  fponte  vellent  ire  ad  ope» 

lit  confummarent  ca. 


Et  acceperunt  i  Moyfe  onines  demtio* 


Aug.  quitfl.  170, 
in  lixod.  475.  *• 


7.  eoquod  obiata  fufficerent,&  fuperabundarent, 

8.  Feceruntque  omnes  8 Z''??-   P  tile  Not. 

corde    fapientes  ad    ex- 

plendum  opus  taberuaculi ,  cortinas  decern  de  byflb 
retorta  ,  &  hyacintho ,  &  purpura  ,  coccoque  bis 
tinfto  ,  opere  vario  ,  ik  arte  polyraita  : 

9.  quarum  una  habebat  in  longitudine  viginti  oito 


NoTiE     AD    VerSIONEM     A  N  T  I  Q  U  A  M. 


Ij-.  1,  Ira  in  Grsco  ;  addit  Auguft.  ubi  fup.  In  notitiam 
tantiim  Moyfel  pertutit  qux  Dommiis  opera  fieri  pmceperit  , 
Taheriiaciihim  fiiicet  cum  omnibm  qux  iii  co  effent  ,  i5  vij- 
tes  Cicerdotaler,  Commemoravit  arttem  qnafdam  ,  qttibui  di- 
xit fpiritum  diviniuis  datum  ijuo  ilia  ejjicere  pnjjint  :  JJ  ta- 
men  mullt  imellzgimtttr  fponte  ad  eadem  opera  veniffe  ,  ijtd- 
ias  neqne  imperatiim  eft  ,  iitc  eorum  nomtna  comme- 
morata  flint  X  Domtno  dt3.a  Moy/i.  ISou  ergo  llli  Jcli  hoc 
muiiiis  diviiiitns  hahueriiiit  ,  qui  nommatim  commemoran- 
tur  ,  fed  fortaffi  prxctpue  aique  excellcmtiis. 

't.  5.  Itidem  Grxce.  In  editt.  autem  Auguft.  (icut  in 
vet.  Mfs.  fLiipium  erat  ,  Hemtum  as  ,  loco  demtiones  ,  icd 
viciose  ;  nam  in  Gr,  -rrxvlx  -ret  ccpaipe/^xiet. 

Ttlf.^.  ieqq.  Not.irtdiim  ,  inquitAug.q.  171.  in  Exod. 
to.  5.  475.  d.  quad  ill:  qui  fapiente!  appellantar  ,  effetlo- 
res  ciperitm  fanili  ,  etiam  inortbns  tales  erant  ,  ut  cum  ipfi 
I'ufaperem  omnia  qu.e  populus  offcrebat ,  extjiimans  neceffa- 
ria ex  quibus  ilia  omnia  complercmiir  ,  viderum  plus  of- 
ferri  qu.hn  erat  necejfe  ,  JJ  dixerunt  Moy/i  ;  atque  tile  per 
prxconem  ultra  populum  offerre  prohibuit  :  qu£  omnia  licet 
fummatim  relata  ,  Gracco  fatis  lelpondent. 

t.  8.  Quae  hlc  leguntur  in  Grxco  ,  funt  de  veftibus 
facerdotalibus  :  ipfa  autcm  ilia  tarn  in  Vulgata  ,  quam  in 
edit.  Compl.  transi"eruntur  in  caput  ^9.  &  eorum  loco  po- 
nitiu:  defcripiio  Tabernaculi.  Huic  oidini  prima  fronte  re- 
pugnare  videtur  veriio  ipfa  LXX.  in  cujus  capitibus  i6.  k 
27.  fupra  ,  memorantur  quidem  ea  quae  ad  Tabernaculum 
fpeftanc  ,  cum  facerdotum  veftes  non  defcribantur  nili  in 
confequentibus.  Huic  etiam  poftremo  ordini  favere  vi- 
detur Auguft.  quseft.  171.  in  Exod.  to.  5.  p.  475.  e.  ciim 
dicat  :  Poftcaquatn  defcendit  Moyfes  de  monte  ,  opera  com- 
mendanttir  Tabernacitli  cotifiruendi  ,  C?  veftis  facerdotalis :  & 
infra  ,  de  poftremis  ,  quas  mover  ,  quaeftionibus ,  nulla  de 
vefle  facerdotali  ,  omnes  de  Tabernaculo  agitantur  ab 
ipfo  :  aitamen  duo  impediunt  quominus  id  aperte  etuatur 
ex  Auguftino  ;  i".  quod  ait  q.  177.  al.  174.  de  Tabernac. 
Qjtoniam  liber  qui  Exodus  dicitur  ,  in  conftttutiotie  Taberna- 
culi fitmit  termmum  ,  de  quo  Tabernaculo  etiam  per  fuperio- 

ra  ejufdem  libri  tmilta  dicuntilr vifum  eft  de  toto  ipfo 

Tabernaculo  feparatim  dicere.  Porro  fi  Exodi  terminus,  con- 
ftitntio  ipfius  Tabernaculi  eft  ,  ergo  veftium  defcripiio 
antecedere  debet.  Alterum  colligitur  ex  libro  Locut.  ubi 
poft  locutionem  fumptam  ex  if.  5J.  c.  55.  proxime  fe- 
quuntur  alije  quatuor  ;  quarum  prima  ,  de  humeralibus , 
fumirur  ex  cap.  56.  Gr.  ed.  Rom.  licet  in  Compl.  &  Vulg. 
lit  59.  Huic  fuccedunt  ali.e  ires  petitae  ex  capitibus  57. 
vel  ;8.  J9.  &  40.  Profei5t6  (i  Aug.  defcriptionem  vef- 
tium pciftpofuiilet  dejcriptioni  Tabernaculi  ,  quaeftionem 
de  humeralibus  non  practulilfet ,  nili  illi  ]qu«  petiiur  ex  c, 
40,  Sed  quia  ponimr  proxime  puft  caput  35.  &  poft  ipfam 
fequuntur  ali«  perils  ex  capp.  ^7.  j8.  &  59.  luce  meri- 
diana  darius  eft  Auguftinum  legili'e  juxta  ordinem  edit. 
Rom.  non  veto  fecundiim  ordinem  editiunis  Complut.  & 
Vulgatx.  Vide  infra  Not.  in  cap.  39.  ubi  non  pauca  fub- 
jecimus  quae  pertinent  ad  piaefens  c.  3^.  fee.  LXX.  qu.e 
ideo  illuc  rejetimus  ,  iicut  Si.  liniilia  deinceps ,  nc  fcilicet 

7"»;«.  /. 


verfio  vetus  a  nova  fcjunfta  prodiret.  Quod  fpeftat  jam 
ad  defcriptionem  Tabernaculi  ,  qu«  legitiu-  in  Vulgata  a 
t.  8.  hujus  caplt.  uique  ad  c.  39.  vix  alia  fuperfunt  ex 
Patribus  Latinis ,  praeter  pauca  fubjundta  infra  ex  Auguf- 
tino  capui  38.  At  imprimis  legendum  eft  quidquid  S.  Do" 
ftor  (cripfrt  de  Tabernaculo  quaeft.  ultima  in  Exod.  to.  J. 
col.  475.  maxime  veto  a  num.  18.  uique  ad  num.  13.  quae 
poftrema  hlc  fubjicienda  ducimus. 

Quuaiam  ,  inquit ,  fatis  dilputatum  eft  ,  quomodo  ilia  '< 
omnia  intelligenda  lint ,  qus  in  Tabernaculi  confticutione  " 
videbantur  oblcura  ,  brevuer  (i  polfumus ,  enitamur  often-  " 
dere  ,  quid  lit  eadem  difpolitione  confedum.  " 

Ab  occidente  igitur  intiabatur  ,  &  prima  erat  ingre-  '* 
diendi  porta  airii  ,  quae  patebat  viginti  cubitis  ,  &  liabe-  <« 
bat  quatuor  columnas  ,  quibus  dependebat  velum  viginti  " 
cubitis  extentum  ,  eteclum  autem  cubitis  quinque  ,  qua-  '• 
tuor  illis  faepe  commemoratis  colotibus  acu  piilo  opere  va-  »< 
riato.  Hac  potta  ingrediens  excipiebatiu  atrio ,  cujus  la-  <t 
tera  dextera  laevaque  quindenis  cubitis  Sc  ternis  columnis  « 
porrigebantur  introrfus  ;  ut  in  medio  ponetent  oftium  ta-  '^ 
bernaculi  interioris ,  in  ea  parre  quo  perveniebant  ,  Iicut  « 
in  medio  poncbant  portam  atiii  ,  ab  ea  parte  unde  incipie-  'c 
bant.  Hoc  itaque  atrium  latius  erat  quam  longius.  Nam  « 
longitude  ejus  erat  a  porta  iplius  ufque  ad  oftium  Taber-  *c 
naculi  interioris  ,  in  cubitis  ferme  quindccim  ;  latitudo  au-  *t 
tem  ciica  portam  in  cubitis  viginti ,  circa  oftium  vero  in  'c 
cubitis  triginta.  Unde  obliqua  ilia  latera  fuilfe  intelligun-  « 
tur  ,  quae  dextera  laevaque  in  columnis  ternis  &  quindenis  « 
cubitis  eiant.  In  hoc  atrio  erat  altare  facrificiorum  quadra- '« 
tum  ,  quinque  fcilicet  cubitis  longum  ,  &  totidem  latum.  « 
Inter  portam  &  altare  fpatium  erat ,  ubi  verfabantiu  qui  *e 
facrificia  imponebant  altari  :  introrfus  vero  inter  altare  &  « 
oftium  Tabernaculi ,  locus  eratcineris  ante  altare,  &  dein-  " 
de  labrum  xneum  ubi  manus  6c  pedes  facerdotes  lavabant,  « 
vel  altari  in  atrio  fervituii ,  vel  Tabernaculum  interius  in-  " 
grelfuri.  Tentoria  porro  hujus  anii  in  lateribus  ternarum  'c 
columnarum  byffina  erant  ,  extenta  cubitis  quindenis ,  'c 
erefla  cubitis  quinis.  « 

Ab  hoc  ergo  atrio  intrabatur  oftium  Tabernaculi  ciim  <c 
tranliffes  altare  ,  &  labrum  aeneum.  Intrabatur  autem  aper-  <c 
tis  aulaeis  ,  quibus  decern  ,  quinque  hinc  &  quinque  inde  <c 
ex  adverfo  libimet  conftitutis  ,  totum  iplum  interius  Ta-  « 
bernaculum  cingebamr.  Quod  oftium  ingreil'o  occurrebat  « 
velum  ,  quod  ad  oftium  fuerat  oppolitum  ,  in  quinque  co-  « 
lumnis  extentum  ,  variatum  illis  quatuor  ccloribus  :  quod  <c 
velum  cum  faciendiun  ptxcipetet ,  adduclcrium  vocavit  ,  <c 
credo  quod  curreret  ,  ducendo  &  reducendo  ,  cum  operi-  <c 
ret  atque  apeiiret  ingrellum.  Tranlito  ifto  velo  ,  excipie-  « 
bat  pars  Tabernaculi'media  inter  hoc  velum  &  illud  alte-  « 
rum  interius  ,  quod  columnis  quatuor  fuerat  impolitura  ,  « 
ex  illis  quatuor  coloribus  faftum  ,  &  feparabat  inter  fanfta  <c 
quae  forinfecus  erant ,  &  fanCla  fanftorum  interius  polita.  « 
In  hoc  itaque  medio  fpatio  inter  ifta  duo  vela  ,  menfa  erat  « 
aurea  ,  quae  habebat  panes  propolitionis  in  patte  Aquilo-  « 
nis  ;  &  contra  eam  candelabrum  aureum  leptem  lucerna-  <c 
rum  in  parte  auftri.    Hue  ufque  fecundis  facetdotibiu  lice-  « 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXXVI. 


2IO 

V  U   L  G  A  X 

cubitos ,  &  in  latltudine  quatuor  :  una  menfura  erat 
omnium  cortinarum. 

1  o.  Conjuiixitque  cortinas  quinque ,  alteram  altc- 
ri ,  &  alias  quinque  fibi  inviceni  copulavit. 

II.  Fecit  &  anfas  hyacinthiiias  in  oia  cortini 
un'us  ex  utroque  latere  ,  &  in  ora  corcbse  alterius 
fimiliter  , 

II.  ut  contra  fe  invicem  venirent  anfie,  &  mu- 
tuo  jungerentur  : 

i;.  unde  &  quinquaginta  fudit  circulos  aureos , 
qui  morderent  cortmaium  anfas ,  &  fieret  unum  ta- 
bernaculum. 

14.  Fecit  &  faga  undecim  de  pilis  caprarum  ad 
fiperiendum  teftum  tabernaculi  : 

1 5 .  unum  fagum  in  longitudine  habebat  cubitos 
triginta ,  &  in  latitudine  cubitos  quatuor  :  unius  men- 
furx  erant  omnia  fnga  : 

16.  quorum  quinque  junxit  feorfum  ,  &  fex  alia 
feparatim. 

17.  Fccitque  anfas  quinquaginta  in  ora  fagi 
unius  ,  &  qumquaginta  in  ora  fagi  alterius  ,  ut  libi 
invicem  jungerentur. 

18.  Et  fibula»  apneas  quinquaginta,  quibus  nefte- 
retur  te£tum  ,  ut  unum  pallium  ex  omnibus  fagis 
fieret. 

19.  Fecit  &  opertorium  tabernaculi  dc  pellibus 
arietum  rubricatis  :  aliudque  defuper  velamentum  de 
pellibus  ianthinis. 

10.  Fecit  &  tabulas  tabernaculi  de  lignis  fetiai 
ftantes. 

1 1 .  Decern  cubitorum  erat  longitudo  tabula 
unius  :  &  unum  ac  femis  cubitum  latitude  retinebat. 

2  I.  Bin*  incaftratura;  erant  per  lingulas  tabulas, 
ut  altera  alteri  jungeretur.  Sic  fecit  in  omnibus  taber- 
naculi tabulis. 

NotjE    ad    Versi 

»)  bat  inrrare. 

»>  liueriui  autem  ,  id  eft ,  in  fanfto  faniflorum  ultra  velum 
*>  qiutiior  coiumaaium  ,  area  erat  teftimonii  deaurata  ,  in 
»>  qua  eiant  tabulae  lapideac  Icgis  ,  Sc  virga  Aaron  ,  &  urna 
»>  aurea  cum  manna  ,  &  propitiatorium  deluper  aureum  , 
J>  ubi  (lahant  duo  Cherubim  ,  alis  obumbrantes  propiiiato- 
"  rium  ,  &  iiuuemes  invicem  &  ipium.  Ante  arcam  vero  , 
»  ill  eft  inter  arcam  &  velum  ,  politum  erat  altare  incenfi  , 
»  quod  aliquando  aureum  dicit  Scriptura  ,  aliquando  deau- 
»  ratum  ,  aiueum  utique  appellans ,  quia  erat  inauratum. 
»  Ad  hi:c  fan6la  fanctorum  nili  iummo  faceidoti  non  lice- 
»  bat  intrare  quotidie  propter  interendum  inceiifum  ,  femel 
J»  autem  in  anno  cum  ianguine  ad  purificandum  altare  ,  & 
»  li  quando  forte  exigebat  r.ecefTitas  pro  peccato  facerdotis , 
3>  aut  univerfje  fynagogje ,  iicut  in  Levitico  fcripmm  eft. 
»  Sic  intrabatur  Tabernaculum  ab  occidente  ,  id  eft  a  porta 
»  atrii  ul'que  ad  latus  orientate  introrlus  ubi  erat  area  tefti- 
»  monii. 

»>  Hoc  autem  interius  Tabernaculum ,  quod  incipiebat  non 
»  a  pona  atrii ,  fed  ab  oftio  quod  appe'.labamr  oftium  Ta- 
J>  bernaculi ,  &  finiebatur  in  tongum  latere  orientis  ubi  erat 
5>  area  teftimonii  ,  decern  auliieis  concludebatur ,  quorum 
»  erant  lingula  viginti  06I0  cubitorum  ,  quinque  fiinc  & 
»  quinque  inde  ,  libimet  connexa  anfulis  &  circutis ,  &  ex 
31  adverfo  libimet  conftituta  ;  &  columnii  vicenis  in  lateribus 
i»  longioribus  aquilouii  atque  auftri  ,  &  columnis  oClo  a  la- 
i>  tere  occidentis  ,  a  latere  autem  orientis  nuUis  columnis  , 
3>  fed  folis  aulxis.  Qux  auUa  decern  erigebantur  in  cubitis 
«  quatuor,  Sc  per  totura  circuitum  tendebanturin  cubitis  du- 
5)  centis  otloginta  :  quormn  centena  in  lateribus  erant  lon- 
j)  gioribus  auftri  &  aquilonis  per  vicenas  columnas  ;  qua- 
>i  dragena  vero  cubita  in  reliquis  duobus  lateribus  bieviori- 
3>  bus  ;  uno  occidentis  per  columnas  odlo  ;  altero  orientis , 
>'  ubi  columns  non  erant  ,  led  fola  tendebantur  aulxa  de 
«  folis  duabus  angularibus  columnis ,  mediis  autem  nullis  : 
»  &  erant  hjec  aul^a  decern  de  quatuor  coloribus  lexta.  Hoc 
J)  ergo  interius  Tabernaculum  circumdabatur  atrio  ab  auf- 
3>  tto  viginti  columnis ,  &  ab  aquilone  viginti.  Qu,e  duo 
«  atrii  latera  sequalem  habebanc  longicudinemcum  lateribus 
3>  interioris  Tabernaculi ;  quia  &  ipfa  vicenis  columnis  por- 
»  rigebantur  in  cubitis  totidem  ,  id  eft  ,  centenis.  A  latere 
i>  autem  orientis  atrium  concludebatur  columnis  decern  ,  cu- 
)>  bitts  quinquaginta  :  qui  orda  columnaruia  leftus  erat ,  Si 


A      NOVA. 

z  5.  E  quibus  viginti  ad  plagam  meridianara  erant 
contra  auftruni , 

Z4.  cum  quadraginta  bafibus  argenteis.  Dua  ba- 
fes  fub  una  tabula  ponebantur  ex  utraque  parte  angu- 
lorum  ,  ubi  incaftraturx  laterum  in  angulis  termi- 
nantur. 

1 S  •  Ad  plagam  quoque  tabernaculi ,  qua;  refpicit 
ad  aquilonem  ,  fecit  viginti  tabulas, 

16.  cum  quadraginta  bafibus  argenteis,  duasba- 
fes  per  fingulas  tabulas. 

iy.  Contra  occidentem  vero ,  id  eft,  ad  earn  par- 
tem tabernaculi ,  qure  mare  refpicit ,  fecit  fex  tabulas  , 

18.  Sc  duas  alias  per  fmgulos  angulos  tabernaculi 
retro  : 

ig.  qax  junfta;  erant  &  deorfum  ufque  furfum  i 
&  in  unam  compaginem  pariter  ferebantur.  Ita  fecit 
e.x  utraque  parte  per  angulos  ; 

5  0.  ut  ofto  elfent  fimul  tabuL-e ,  &  haberent  bafes 
argenteas  fedecim  ,  binas  fcilicet  bafes  fub  fingulis 
tabulis. 

5 1.  Fecit  &  veftes  de  lignis  fetim  ,  quinque  ad 
continendas  tabulas  unius  lateris  tabernaculi , 

51.  &  quinque  alios  ad  alterius  lateris  coaptan- 
das  tabulas  :  &  extra  lios,  quinque  alios  veifJres  ad  occi- 
dentalem  plagam  tabernaculi  contra  mare. 

5  5 .  Fecit  quoque  vedrem  alium  ,  qui  per  medias 
tabulas  ab  angulo  ufque  ad  angulum  perveniret. 

34.  Ipfa  autem  tabulata  deauravit,  fufis  bafibu» 
earum  argenteis.  Et  circulos  eorum  fecit  aureos ,  per 
quos  vedtes  induci  poflent :  quos&  ipfos  laminis  aureis 
operuit. 

J  5.  Fecit  &  velum  de  hyacintho  ,  &  purpura, 
vermiculo,  ac  byflb  retorta ,  opere  polymitario  ,  va- 
rium  atque  diftinftum  : 

)6.  Et  quatuor  columnas  de  lignis  fctlm ,  quas 

ONEMANTiqOAM. 

incurtebat  in  illas  duas  angulares  interioris  Tabernaculi  ,  « 
quas  lolas  orientis  pars  habebat  ;  proindc  cum  iplis  com-  « 
plebantur  decern.  A  latere  autem  occidentis  habebat  qui-  « 
dem  allium  decern  columnas  ,  non  tamen  leCto  ordine  «  tc 
fed  iicut  jam  ollendimus  ,  tanquam  triporticum  ,  quatuor  <« 
a  porta  ,  &  ternas  a  lateribus.  « 

Univerfum  autem  atrium  in  circuitu  Tabernaculi  ten-  « 
toriis  byftinis  cingebatur  ,  quse  erigebantur  cubitis  quin-  u 
que  ;  his  fuperveniebant  vela  capillacia  undecim  ,  ex  una  <c 
parte  quinque  libimet  connexa  ,  ex  alia  fex.  In  connexio-  <€ 
ne  ergo  quinque  velorum ,  cubita  erant  centum  quinqua-  «c 
ginta  'i  ex  alia  vero  parte  in  connexione  fex  velorum,  cu-  tc 
bita  erant  centum  ottoginta  :  quoniam  vela  fingula  trice-  cc 
norumfuerunt  cubitorum.  Sed  ut  alia  pars  alteii  coaequa-  « 
recur  ,  duplicatum  eft  unum  velum  a  facie  Tabernaculi  ,  « 
id  eft  ab  oriente ;  &  fubteilum  eft  dimidium  velum  a  par-  <t 
te  pofteriore  ,  id  eft  ab  occidente  :  atque  ita  fubtratla  funt  cc 
cubita  triginta ,  quanta  erat  veli  unius  longiiudo  ;  &  re-  't 
manferunr  centum  quinquaginta  ,  quot  etiam  ex  parte  al-  « 
tera  fuerunt.  Circuitus  itaque  velorum  capiliaeiorum  ,  (c 
quo  cingebatur  atrium  Tabernaculi  ,  trecentis  cubitis  ten-  *c 
debatur  ,  iicut  circuitus  decem  aulaeorum  interioris  Taber-  «c 
naculi  cubitis  ducentis  octoginta.  Aulasa  quippe  lingula  ha-  *c 
bebant  cubita  vicena  &  odlona  in  longitudine,  capillacia  «< 
vero  vela  tricenis  cubitis  longa  erant.  Quapropter  ex  am-  <c 
bitu  aularurum  interioris  Tabernaculi ,  qui  erat  in  cubitis  *c 
ducentis  ocloginta  ,  centena  cubita  in  lateribus  longiori-  « 
bus  erant  aullii  &  aquilonis  ,  &  quadragena  in  duobus  *c 
brevioribus  orientis  &  occidentis  :  ex  ambitu  autem  ca-  <c 
pillaciorum  velorum  ,  quo  atrium  exterius  regebatur ,  quia  <c 
ambitus  erat  in  cubitis  trecentis ,  centena  erant  in  lateribus  « 
longioribus  auftri  Sc  aquilonis  ,  quoniam  squalia  erant  « 
lareiibus  Tabernaculi  interioris  ,  quinquagena  autem  in  <c 
duabus  reliquis  partibus  orientis  &  occideniis.  Ac  per  hoc  <c 
duo  ilia  cubita  ,  quibus  longius  erac  aulaeo  velum  capilla-  <c 
cium  ,  non  lateribus  auftri  &  aquilonis  ,  qua:  paria  erant  <c 
ami  extetiotis  &  Tabernaculi  interioris  ,  fed  lateribus  « 
orientis  Sc  occidentis  proficiebanr.  In  eis  enim  laieiibus  cc 
creverat  Tabernaculi  latitudo  ,  circumpolito  extrinlecus  <c 
atrio  :  fed  quinqua?inra  cubita  velorum  capillaciorum  a  <c 
parte  orientis  per  decern  columnarum  retlum  ordinem  <c 
tendebantur ,  eifque  proficiebat  unum  cubitum  ex  duobus  <c 
ilUs ,  ^uibu»  eoiumdem  velorum  major  fuerat  longitudo  :  (C 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXXVII. 


an 


V  U  L  G  A  T 

sum  capltibus  deauravit ,  fiifis  bafibus  earum  argen- 
teis. 

37.   Fecit  &  tentorium  in  introitu  tabcrnaculi  ex 
hyacintlio,  purpura,  vermiculo,  bylibijuc  retorta, 

NotjE    ad    Versi 

»  alia  vero  culiita  quinquaginta  ,  qujc  occiileniali  lateri  c\e- 
»  bi-baiiiur  ,  qiiilms  alccium  ex  duulms  illis  cubiuim  profi- 
»  cicbar ,  noii  teiuicliantur  per  ciilumi'.arum  cirdiiicm  rechim. 
5>  Ibi  enini  crac  ilia  taiiquam  triporMciis  ,  qua;  ccjucludcbac 
5>  fpatium  atiii  ,  ulii  cll'ec  alrarc  lacrificioruni ,  quatuor  cu- 
«  luranis  a  porta  &  lernis  a  lateribus  :  ac  per  liuc  non  poie- 
3)  rant  eiiain  purtam  ciiigcrc  iUa  cubira  quinquaginta  ,  leA 
J>  lifque  ad  coopeticnda  obliqua  ilia  bteta  tendebantur  ,  qua: 
3>  in  columnis  ternis  &  quindenis  ciihitis  cranr.  Erigebantur 
J>  autem  capillatia  vela  ciibitis  quatuor  ,  eiique  legebantur 


NOVA. 


opercplumarii : 

)!j.  Sccolumnas  fjuinquc  cum  c.ipitibusfuis,  (juad 
Operuit  auro  ,  bafcfqui;  caium  tudit  iuicas, 

ONEM     ANTIQUAM, 

aiiii  tentoria  byflina  ,  quoruin  crat  eredlio  in  cubiiis  quiii-  tt 
que.  ...  « 

Pellcs  vero  rubricatat  fupcr  capillacia  vela  venicbant.  ic 
Deluper  autem  ,  id  ert  ,  a  parte  tccli  ,  vice  caincijc  la-  ■( 
beniaculum  pellibus  liyaciiithinis  tegebatur  :  utrum  cum  <c 
atriu  &  Ipatiuni  illud  intciiu'. ,  nun  apparct  :  fed  credibi-  <t 
lius  c(t ,  atiii  fpa  ia  qux-  inter  cxteriorei  &  inteiiorci  co-  «c 
lumnas  erant ,  cieluni  apcTtum  hubui.le  ,  maxime  illud  ut-  11 
cidentis ,  ubi  erat  aliare  lactificiorum.  Haclcnui  Au'ul-  « 
tinus. 


CAPUT     XXXVII. 


V   U  L  C  A  T 

«.   |_J  Ec!t  autem  Befeleel  &  arcam  de  lignis  fetim, 
X/  habentem  duos  femis  cubitos  in  longitudiiie , 

&  cubituni  ac  femillemin  latitudine,  altitude  quoque 

unius  cubiti  ftiit  iS:  dimidii  :  veftivitque  earn  auro  pu- 

riiTimo  intus  ac  foris. 

i.  Et  fecit  Jli  coronam  am'eam  per  gyrum  , 

5 .  cotiflans  quatuor  annulos  aureos  per  quatuor  an- 
gulos  ejus  :  duos  aiuiulos  in  latere  uno  ,  &  duos  in 
altero. 

4.  Ve&es  quoque  fecit  de  lignis  fetim ,  quos  vefti- 
vit  auro, 

{ .  &  quos  mifit  in  annulos ,  qui  erant  in  lateribus 
arcs  ad  portandum  earn. 

6.  Fecit  &  propitiatorium  ,  id  eft,  oraculum  ,  de 
auro  mundilVimo  ,  duorum  cubitorum  &  dimidii  in 
loagitudine ,  &  cubiti  ac  femis  in  latitudine. 

7.  Duos  etiam  Clierubim  ex  auro  duftili  ,  quos 
pofuit  ex  utraque  parte  propitiatorii  : 

8.  Cherub  unum  in  fummitate  unius  partis ,  & 
Cherub  alterum  in  fummitate  partis  aiterius  :  duos 
Cherubim  in  lingulis  fumniitatibus  propitiatorii, 

g.  extendentes  alas  ,  &  tegentes  propitiatorium , 
feque  mutuo  &  illud  refpicientes. 

I  o .  Fecit  &  menfam  de  lig:iis  fetim  in  longitudine 
duorum  cubitorum ,  &  in  latitudine  unius  cubiti ,  qua 
habebat  in  altitudine  cubitum  ac  femiflem  : 

11.  circumdeditque  eam  auroraundillimo  ,  &  fe- 
cit illi  labium  aureum  per  gyrum  , 

12.  iplique  labio  coronam  auream  interrafilem 
quatuor  digitorum  ,  &  fuper  eandem  ,  alteram  co- 
ronam auream. 

1 5.  Fudit  &  quatuor  circulos  aureos  ,  quos  po- 
fuit in  quatuor  angulis  per  lingulos  pedes  menla 

14.  contra  coronam  ;  militque  in  eos  vedes ,  ut 
polTit  menfa  portari. 

1 5 .  Ipfos  quoque  vedes  fecit  de  lignis  fetim  ,  & 
circumdedit  eos  auro. 

16.  Et  val'a  ad  diverfos  ufus  menfe,  acetabula  , 


A        NOVA. 

phialas  ,  &  cyathos  ,  &  thuribula ,  ex  auro  puro  ,  in 

quibus  o  ferenda  funt  libaniina. 

I  7.  Fecit  &  candelabrum  duftile  de  auro  mundif- 
fimo.  Ue  cu)us  vecire  calami ,-  fcyphi ,  Iphsrulajquc 
ac  lilia  piocedebant  : 

18.  fex  in  utroquc  latere  ,  tres  calami  ex  parte 
una ,  &  tre»  ex  altera  : 

19.  tres  Icyphi  in  nucis  modum  per  caJamos  fm- 
gulos  ,  fphcErulceque  fimul  &  lilia  :  &  tres  fcyphi  inf- 
tar  nucis  in  calamo  altero,  fphsrulaque  limul  &  li- 
lia. ^.quurn  erat  opus  lex  calamorum  ,  qui  procede- 
bant  de  itipite  candelabri. 

io.  In  ipfo  autem  veSte  erant  quatuor  fcyphi  in 
nucis  modum  ,  fpha;rula:que  per  finguloi  limul  iSc 
lilia  : 

1 1 .  &  fphsrulse  fub  duobus  calamis  per  loca  tria , 
qui  limul  fex  Hunt  calami  procedentes  de  vede  una : 

ii.  &  Ipha-ruL-E  igitur  &  calami  ex  ipfo  erant, 
univerfa  dudilia  ex  auro  puriflimo. 

1 5 .  Fecit  &  lucernas  feptem  cum  emundoriis  fuis  , 
&  vafa  ubi  ea  qus  emuufta  funt  extinguantur ,  de 
auro  mundiflimo. 

14.  Talentum  auri  appendebat  candelabrum  cum 
omnibus  vafis  fuis. 

15.  Fecit  &  altare  thymiamatis  de  lignis  fetim  , 
per  quadrum  lingulos  habens  cubitos ,  &  in  altitudi- 
ne duos  ;  k  cujus  angulis  procedebant  cornua, 

i6.  Veftivirque  illud  auio  puriflimo ,  cum  crati» 
cula  ac  parietibus  &  cornibus. 

1 7.  Fecitque  ei  coronam  aureolam  per  gvrum  , 
&  duos  annulos  aureos  fub  corona  per  lingula  late- 
ra  ,  ut  mittantur  in  eos  vedes ,  &  poUit  altare  portari. 

i8.  Ipfos  autem  vedes  fecit  de  lignis  fetim  ,  & 
operuit  laminis  aureis. 

19.  Compofuit  &  oleum  ad  fandificationis  un- 
guentuiii  ,  &  thymiama  de  aromatibus  mundilVimis  , 
opere  pigmentarii. 


CAPUT     XXXVIII.* 

VULGATA        NOVA. 


♦  Sfc.  LXX. 
xzxvu. 


I.  P.ir. 
I.  J. 


I.  I  .''  Ecit  &  altare  holocaufti  de  lignis  fetim ,  quin- 


5.  fulls  quatuor  annulis  per  totidem  rctiaculi  fum- 

que  cubitorum  per  quadrum  ,  &  trium  in  aU  mitates ,  ad  immittendos  vedes  ad  portandum  : 
titudine  :  6.  quos  &  ipfos  fecit  de  lignis  fetim,  &  operuit 

1.   cujus  cornua  de  angulis  procedebant ,  operuit-  laminis  «neis  : 
que  illud  laminis  .-eneis.  7.   induxitque  in  circulos,  qui  in  lateribus  altaris    S«f .  17.  8. 

j.  Et  in  ufus  e|us  paravit  ex  a?re  vafa  diverfa  ,  le-  eminebant.   Ipfum  autem   altare  non  erat  folidum  , 

betes  ,  forcipes  ,  fufcinulas ,  uiitinos ,  &  ignium  re-  fed  cavum  ex  tabulis  ,  &  intus  vacuum, 
ceptacnla.  8.   Fecit  &  labrum  .-cneum  cum  bali  fua  de  fpecu- 

4.  Craticulamque ejus  in  modum  retis  fecit  jeneam,  lis  mulierum  ,  qux- e.xcubabant  m  oftio  tabernaculi, 
Sc  fubter  eam  in  altaris  medio  arulam , 

Tom.  I.  Dd  i) 


212 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXXVIII. 


de  TahrtuK. 


177- 


Versio    antiqua. 
9.   Et  feceiunt  atrium  ,  quod  eft  ad  auftrum , 


'•  5-  tentoria  atrii  de  byflb  torta ,  cenaim  per  cen 
turn  ; 

10.  &  columnx  eorura  viginti ,  &  bafes  ea* 
rum  vigino  xrex. 

11.  Et  latus,  quod  ad  aquilonem ,  centum 
per  centum  ;  &  columnx  eorum  viginti ,  &  ba- 
les earum  viginti  xrear. 

11.  Et  latus,  quod  eft  ad  mare,  aulxa  quin- 
quaginta  cubitoium  ;  columnx  eorum  decern  , 
&  bafes  earum  decern. 


1 3.  Et  latus ,  quod  eft  ad  orientem ,  quinqua- 
ginta  cubitorum  tentoria : 
litd.^Zi.a.i.       14.  quindecim  cubitorum,  quod  eft  a  dorfo; 
&  columnx  eorum  tres ,  &  bafes  earum  tres : 

15.  &  a  dorfo  fecundo  hinc  &  hinc,  fecun- 
dum  portam  atrii ,  aulxa  quindecim  cubitorum , 

/  cokunnx  eorum  tres ,  &  bafes  earum  tres. 

1 6.  Omnia  aulxa  atrii  de  byffo  torta. 

1 7.  Et  bafes  columnarum  xrex  ,  &  anfx  ea- 
rum argentex  ,  &  capita  earum  inargentata  ar- 
gento  :  &  columnx  inargentatx  argento ,  orR- 
nes  columnx  atrii. 

18.  Et  vela  memorati  atrii,  opus  variatoris , 
de  hyacintho  ,  &  purpura  ,  &  cocco  neto  ,  & 
byfib  torta  ,  viginti  cubitorum  longitudinem  , 
&  altitutiinem ,  &  latitudinem  quinque  cubito- 
rum  


VULGATA     NOVA. 

g.  Fecit  &  atrium  ,  in  cujus  auftrali  plaga 
eraiit  tentoria  de  byfl'o  retorta,  cubitorum  cen- 
tum , 

I  0.  columna;  znex  viginti  cum  bafibus  fuis , 
capita  columnarum  ,  &  tota  operis  cslatura, 
argentea. 

1  I .  Mqah  ad  feptentrionalera  plagam  tento- 
ria, columns,  bafefque  &  capita  columnarum 
ejufdem  menfurs  ,  &  operis  ac  metalli ,  erant. 

II.  In  ea  vero  plaga ,  qua  ad  occidentem 
refpicit ,  fuerunt  tentoria  cubitorum  quinquaginta, 
columnoE  decem  cum  bafibus  fuis  snea;  ,  &  ca- 
pita columnarum  ,  &  tota  operis  calatura ,  ar- 
gentea. 

1 5 .  Porro  ccmtra  orientem  quinquaginta  cu- 
bitorum paravit  tentoria : 

14.  &  quibus  ,  quindecim  cubitos  columna- 
rum trium ,  cum  bafibus  fuis ,  unum  tenebat  la- 
tus : 

15.  &  in  parte  altera  (  quia  inter  utraque  in» 
troitum  tabernaculi  fecit )  quindecim  xqne  cubi- 
torum erant  tentoria  ,  columnsque  tres ,  &  ba- 
fes totidem. 

16.  Cunda  atrii  tentoria  byflus  retorta  te« 
xuerat. 

1  7.  Bafes  columnarum  fuere  anea  ,  capita 
autem  earum  cum  cunftis  cslaturis  fuis  argentea; 
fed  &  ipfas  columnas  atrii  veftivit  argento. 

18.  Et  in  introitu  ejus  opera  nlumario  fecit 
tentorium  ex  hyacintho  ,  purpura  ,  vermiculo  , 
ac  byflo  retorta ,  quod  habebat  viginti  cubitos  in 
Jongitudine  ,  altitudo  vero  quinque  cubitorum 
erat  juxta  menfuram  ,  quam  cunflra  atrii  tento- 
ria babcbant. 


V  U  I  C  A  T  A 

[  9 .  Columns  autem  in  ingrelTu  fuere  quatuor  cum 


Aug.  tacti! 
t.  3.  JJi.  b- 


.  iji5 


bafibus  sneis ,  capitaque  earum  6c  cslaturs  argentea. 

10.  PaxiUos  quoque  tabernaculi  &  atrii  per  gy- 
rum  fecit  sneos. 

2.1.  Hsc  funt  inflrumenta  tabernaculi  teftimonii , 

Versio    antiqua. 

^3.  &  Eliab  filius  Achifamach  de  tribu  Dan  , 
qui  arcliitedonatus  eft  textilia ,  &  confutilia ,  & 
diverlicoloria ,  texere  de  cocco  &  byifo. 


NOVA. 

qui  enumerata  funt  juxta  praceptum  MoyfiJncs- 
remoniis  Levitarum  per  raanum  Ithamar  filii  Aaron 
facerdotis  : 

11.  qus  Befeleel  filius  Uri  filii  Hur  de  tribu  Ju- 
da  ,  Domino  per  Moyfen  jubente ,  compleveiat , 

VulGATA    nova. 


1 5.  junfto  fibi  focio  Ooliab  filio  Achifamech 
de  tribu  Dan  :  qui  &  ipfe  artifex  lignorum  egre- 
CTius  fuit ,  &  poiymitarius  atque  pluraarius  ex 
hyacintho  ,  purpura ,  vermiculo  &  byfl» 


V  U  L  G  A  T  A 

14.  Omne  aurum  quod  expenfum  eft  in  opere 
fanftuarii ,  &  quod  oblatum  eft  in  donariis ,  viginti 
novem  talentorum  fuit ,  &  feptingentorum  triginta  fi- 

NoT^    AD   Versionem 


NOVA, 
clorum  ,  ad  menfuram  fanftuarii. 

I  f .  Oblatum  eft  autem  ab  his  qui  tranfierunt  a^ 
numerum  k  viginti  annis  &  fupra  ,  de  fexcentis  tribus 


A  D 

V.  9.  Ita  in  Graeco  ,  pratter  hoc  ,  t«  Tr/)»;  Ai'Sa  ,  qnit 
«d  nfticiim ,  loco  quod  tft  ad  nujirum  ;  at  in  Aid.  edit,  ri 
TfiiHilor,  uc  fupra.  Auguft.  ibid.  Crnium  per  ctnuim  ,  id 
tfl ,  centttm  cuhita  tentortorttm  per  centum  cubitafpntii ,  quod 
tenebant  viginti  cclunma. 

it.  10.  In Grscco  deeft ultima  vox,  «m,  quam rctinenc 
Mf.  Alex,  ac  Aid.  edit,  in  qiubus  iixen  ytchm!.  cxteta  con- 
cordant ad  verbum. 

*■.  II.  Port  hoc,  per  centum  ,  Grxc.  addit:  Kotl  to  )t>i7«5 
TO  ^fos  No'/M,  j'na^s»  ep'hxray,  U  l.tliis  quod  ad  aujirum, 
centum  per  centum  ,  quae  in  Mf.  Alex.  &  Aid.  edit,  defunt : 
Contra  edit.  Rom.  delet  in  fine  vocem  *rf.« ,  quam  Mf. 
Alex,  fervat  cum  edit.  Aid.  cjcteta  optime  quadrant. 

If-jJ-.    II ij.  Hi  quatuor  verliculi  totidem  verbis  ha- 

bentur  Grace.  Obfervat  Aug.  ibid,  dorfmn  appellati ,  quia 
pdfieriora  tabernaculi  erant ,  id  eft  i  parte  occidentis ;  &  port 
paiica  '.  Manifeftam  eft ,  inquit  ,  eadem  duo  dorfa  did  hn 
loco  ,  chm  conimetnorantur  omnia  quemadmodttm  faila  Jint , 
f  «.I  latera  dicehamnr ,  quatido prxcipiehatur  tit f  event :  Uter.i 
Jciliict ,  quia  hinc  arqne  tnde  conjunda  y  porta  occidentalts 
Atrii  fpatijtnt  concUtdebant ;  dorfa  vero ,  qnod  n  tergo  t.tbnna^ 
ftili  erat  h.u  pars  atrii-,  id  eft  i  parte  eecidinlali. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Tf.  l5.  InGrseco  loco  atrii-,  legitur  ey-wvi,  tabernaculi; 
at  in  Mf.  Alex,  lie  :  Ojoai  «.'  xu'^a/  ai  -ry.i  «fA ,  eV  /S^'ar», 
omneiportxqttx  Jtint  atrii -,  ex  byjfo. 

t.  17.  Ita  in  GraEco  verbum  pro  verbo  ,  nifi  quod  ad- 
dimr  vox  outui  ,  poft  hanc  coltmmvrnm  ;  at  in  Mf.  Alex. 

deed  «.utZv.  _  ,  ~      / 

Tt.  18.  In  Gra:co  legitur ,  j,  to  xa7«T£Taf^i«  th?  ttujh;  ,' 
^  velamtn  porta  ,  loco  55  veta^r^amorati  ,  quod  ultimum  vi- 
tiose  a  librario  fubftitutum  fuill'e  valdefufpicor.  Item  apud 
Aug.  legitur  in  editt.  J5  latitudinem  ,  cujus  loco  repolui ,  £S 
altitndinem  .,  juxta  Gracc.j-Ts  v-Stoc,-  Auguftinus  enim  fub- 
dit :  Ayparet  eandem  dulam  Juperiiis  ahitndinem  ,  qiix  au- 
Uorum  extentorum  Juerat  hngundo  ,  turn  ifta  ;  Demqtie  ad- 
dit :  Et  latitudinem  quinque  cubitorum.  Jet  enim  cubitis  la-- 
titiidims  erigebantm  tentoria  exterimis  atrii  ,  Jiciit  imertoris 
cubiiis quatuor.  Unde  rurfiis  in  fufpicionem  venit  mendum 
huchreplide  in  editt.  Auguft.  incuria  editoris  vel  typogra- 
phi,  qui  pofuit  Ittitudinem  pro  aititudme;  lecus,  ut  quid  in- 
fta  repeteret  Auouft.  'J  l.ttitudmetn  .,  maximc  cum  in  Gr. 
tres  diftii-Hilim  dimenlioues  ita expijmantur :  t« ,«iijcc; ,  j,  j» 
i.'4t; ,  ^ Ti  ft; z->i  ■='-''^=  iruxi-.^r  ii^Qifimi  ^«i  i;'m  t«  «1/;.«, 
il.  !%•  '^d  yirbumcGrsco, 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXXIX. 


zx 


Sup.  18, 


VULGATA        NOVA. 


mUlibus  ,  &  qulngentis  quinquaginta  ,  armatorum. 
■  z6.  Fuerunt  priterea  centum  talenta  argenti ,  e 
quibus  conflate  funt  bafes  fanftuarii,  &  intioitus  ubi 
velum  peiidet. 

1 7.  Centum  bafes  (aA^  funt  de  talcntis  centum  , 
fingulis  talentis  per  bafes  fmgulas  fupputatis. 

ig.  De  mille  autem  feptingentis  &  feptuaginta 
quinque  ,  fecit  capita  columnarum  ,  quas  &  ipfas  vef- 


tivit  argento. 

1;.  /Eris  quoque  oblata  furt  talenta  feptuaginta 
duo  millia  ,  &  quadiingenti  fi.pra  ficli , 

jQ.  ex  quibus  fufc  funt  bafe  in  intioitu  taberna- 
culi  teftimonii ,  &  altare  ,-cneum  cum  craticula  fua  , 
omniaque  vafa  qua;  ad  ufum  ejus  pertinent , 

5  I .  &  bafes  atrii  tam  in  circuitu  oukm  in  ingref- 
iu  ejus  ,  &  paxilli  tabernaculi  atque  atiii  per  gyrum. 


CAPUT     XXXIX.  * 


♦  Sec.  IXX. 
XXXVI. 


Versio    antiqua. 

i.pT  fecit  omnis  fapiens  in  operibiis  floL\s 
HL  fanftorum  ,  qux  funt  Aaron  facerdotis , 
licut  Dominus  pra:cepit  Moyli. 


VULCATA     NOVA. 

I.  Tr\E  hyacintho  vei')  &  purpura  ,  vcrmi- 

J_V  culo  ac  byflo  ,  fecit  veftes ,  quibus  in- 
dueretur  Aaron  quando  miniftrabac  in  fanftis , 
ficuc  pra;cepit  Dominus  Moyfi. 

1.  Fecit  is^itur  fupcrhumerale  de  auro  ,  hya-  _  i.  Et  fecetunt  fuperhumerale  de  autO ,  &  hya- 
cintho ,  &  pu'rpura ,  coccoque  bis  tinfto ,  &  byf-  clntho ,  &  purpura ,  &  cocco ,  &  bylio  retorta , 
lb  retorta  , 

5 .  opere  polymitario  ;  inciditque  brafteas  au- 
reas ,  &  extenuavit  in  fila  ,  ut  poffent  torqueri 
cum  priorum  colorum  fubtegmine  , 

4.  duafque  oras  fibi  invicem  copulatas  in 
utroque  latere  fummitatura , 

VuLGATA       NOVA. 

&  balteum  ex  eifdem  coloribus  ,  ficut  prsce-     eminebant. 


Uk-cn.  epiji.  ad 
MiintU.t,  2,  £14. 


4.  humeralia  continentia  ex  utrifque  partibus 
ejus. 


Aug.  Louit,  TJJ. 
lit  hx.  t.  J.   352. 


i- 


perat  Dominus  Nfoyli. 

6.  Paravit  &  duos  lapides  onychinos,  aftriaos  & 
inclufos  auro  ,  &  fculptos  arte  gemmaria  nominibus 

filiorum  Ifrael  : 

7.  pofuitque  eos  in  lateribus  fuperhumeralis  ,  in 
monimentum  tjliorum  Ifrael ,  ficut  pr.ECeperat  Domi- 
nus Moyfi. 

8.  Fecit  &  rationale  opere  polymito  juxta  opus 
fuperhumeralis  ,  ex  auro,  hyacintho  ,  purpura,  coc- 
coque bis  tmAo  ,  &  bylTo  retorta  : 

9.  quadranguium  ,  dupieic  ,  menfurs  palmi. 

10.  Et  pofuit  in  eo  gemmaium  omines  quatuor. 
In  primo  verfu  erat  fardius ,  topazius ,  fmaragdus. 

1 1.  In  fecundo  ,  cai->;unculus ,  fapphirus  ,  &  jaf- 

pis. 

1 1 .  In  tertio  ,  ligurlus ,  achates ,  &  amethyftus. 

1 5.  In  quarto,  chrvfolithus,  onychinus  ,  &  beryl- 
lus ,  circumdati  &  inclufi  auro  per  ordines  fuos. 

14.  Ipfique  lapides  duodecim ,  fculpti  erant  no- 
Minibus  duodecim  tribuum  Ifrael ,  llnguii  per  nomina 
fingulorum. 

I  s .  Fecerunt  in  rational!  &  catenulas  fibi  invicem 
cohcerentes ,  de  auro  puriflimo  : 

16.  &  duos  uncinos,  totidemque  .annulos  aureos. 
Porro  annulos  pofuerunt  in  utroque  latere  rationalis, 

1 7.  i  quibus  penderent  dux  catena;  aureje  ,  quas 
inferuerunt  uncinis  ,   qui  in  fuperhumeralis   angulis 


18.  Ha;c  &  ante  &  retro  ita  conveniebant  fibi, 
ut  fuperhumerale  &  rationale  mutuo  neclerentur , 

19.  ftridla  ad  balteum,  &  annulis  fortius  copu- 
lata  ,  quos  jungebat  vitta  hyacinthina  ,  ne  laxa  flue- 
rent  ySckCc  invicem  raoverentur  ,  ficut  pr.Ecepit  Do- 
minus Moyfi. 

10.  Fecerunt  quoque  tunicam  fuperhumeralis  to- 
tam  hyacinthinara , 

2  1 .  &  capitiurn  in  fuperiori  parte  contra  medium , 
oramque  per  gyrum  capitii'textilem  : 

21.  deorfum  j.utem  ad  pedes  ruaS  punica  ex  hya- 
cintho ,  purpura  ,  venniculo  ,  ac  bylfo  retorta  : 

25.  &  tintinnabula  de  auro  puriflimo ,  qn.-e  po- 
fuerunt inter  malogranata  in  extrema  parte  tunice 
per  gyrum  : 

24.  tintinnabulum  autem  aureum  ,  &  malum  pu- 
nicum ,  quibus  ornatus  incedebat  pontifex  quando 
minifterio  fungebatur  ,  ficut  prsceperat  Dominus 
Moyfi. 

2  5 .  Fecerunt  &  tunicas  byfllnas  opere  textili  Aa- 
ron &  filiis  ejus  : 

26.  &  mJcras  cum  coronulis  fuis  ex  byffo  : 

27.  feminalia  quoque  linea  ,  byifina  : 

28.  cingulum  vero  de  byflb  retorta,  hyacintho  , 
purpura,  ac  verroiculo  bis  tinfto  arte  plumaria,  fi- 
cut pra:ceperat  Dominus  Moyli. 


Ve 


SIO    ANTIQUA. 


VuLGATA     NOVA. 

29.  Fecerunt  &  laminam  facra;  venerationis  2().  Et  fecit  laminam  auream ,  &  fcripfit  in  ea 

de  auro  purilTimo  ,  fcripferuntque  in  ea  opere  littcras   deformatas   figillo    fandihcationis  Do- 

gemmario  ,  Sandtum  Domini  :  mini  : 

50.  &  ftrinxerunt  eam  cum  mitra  vitta  hya-  50.  &  pofuit  fuper  caput  Aaron, 
cmthina  ,  ficut  prjeceperat  Dominus  Moyfi. 

NotjC    ad    Versionem 


i6.«.  5.  750./. 


AD 

1. 1.  Paucaifta  quae  htc  fubjicimus  ex  PP.  Lat.  h.->ben- 
turfupracap.  56.  ad  tI^.  8.  apud  LXX.  In  edit.  tamenCom- 
plut.  referuntur  ad  cap.  xg.  licut  in  Viilg.  Qua  autem  pro- 
feruntur  hie  ex  Hieron.  Ei  fecit  ommi  fapiens ,  &c.  ita  le- 
guniur  Graecc  ,  nil!  quod  pro  opertbiis  fcript.  av  ts?;  f^va^c- 
/U3kci^  >  in  iis  qnt  operahtintur  ;  &  locoJ.ueyJtrtis  ,  tw  ispu  » 
facerdoti.  Lege  lis  haiicepift.  ad  Marcell. 

t.  2.  Gtxc.  Kal  sVoi'hc:!',  ^  fecit ;  reliqua  utin  Latino  , 
practer  unum  ^s^-vj^/j-v,  neto  ^  addimm  voci  coccti. 

t.  4.  In  Gracco  deert:  ejus,  in  fine  i  at  in  Mf,  Alen.  & 
Aid,  edit,  fie  ;  /itpSi  itfTf. 


ANTIQUA  M. 
fr.  29.  Grxc.  habet :  Kai  iWixeav  ,  ^fecerunt  1  fubinde 
port  vocem  iiure.^jn  ,  addit :  ctr^ic^ctcct.  t^  a'yiv  ,  XF^^'^  xaSa- 
fS  ,  fepitr.Jtio'iem  fiath  ,  auri  puri  ;  pauloque  pofl ,  loco 
fanilijiciltiom!  Dotmtii  ,  ' h-/'.it.'.fxci  Klflai  ,  f.ii'dificat:oTiem 
Demino  :  reliqua  ccncordant.  Hefych  1.  2.  in  Levit.  c.  8. 
col.  8  J.  a.  lie  legit  ex  LXX.  Et  fecit  lamiti.vn  .1:11  cim  ,  df 
duHionem  auu  puri  ,  redcmptionem  fatiiii ;  eJ  injculpjit  lint' 
rasdejormatcisjigni!  ^fnrtiiitaHmpomiM^ 

■Jf.    50.    GiSC.     Kctl  STTf'.HZ»!'  =V1  TO    ?M/JI    JoXwElW ,    Oi^t 

e^a  TM    MaKtii.  Et  impfuirunt  fuptr  tnargintm  hjittimhi- 


214 


LIBER     EXODI.     Cap.    XXXIX. 


Versio    antiqua. 


Ang.  Uetii.  1 J7,      5 1 Et  fecerunt  filii  Ifrael  ficiit  prxcepit  Do^ 

di  Excd.  iji.  c.     minus  Moyfi ,  ita  fecerunt 


51' 


VULGATA     NOVA. 

Perfeftum  eft  igitur  omneopus  taberna- 


V  U   L  G  A  T  A 

31.  Et  obtulertint  tabernnculum  &  te£l:uin  & 
univerfam  fupelleilUem  ,  annulos ,  tabulas,  vcites, 
columnas  ac  bafes , 

5  5 .  opertorium  de  pellibus  arletum  rubricatis  ,  & 
aliud  operimenrum  de  ianthinis  pellibus  , 

34.  velum  :  arcam  ,  veites,  propitiatorium  , 

3  f .  menfam  cum  valis  fuis  &  piopofitionls  pa- 
ni'ous  : 

3  6.  candelabrum  ,  lucernas ,  &  utenfilia  earum 
cura  oleo  : 

3  7.  altare  aureum  ,  &  unguentum  ,  &  thymiama 
ex  aromatibus  : 

38.   &  tentorium  in  introitu  tabernaculi  : 

NoTiE     AD     VeRSIONEM 


cull  &   tefti  teftimonii  :  fecerantque  filii  Ifrael 
cunfta  qu£  priceperat  Dominus  Moyfi, 

NOVA. 

39.  altaie  aneum  ,  retiaculum  ,  veftes ,  &  vafa 
ejus  omnia  :  labrum  cum  ball  fiia  :  tentoria  atrii ,  & 
columnas  cum  balibus  fuis  : 

40.  tentorium  in  intioitu  atrii,  ftiniculofque  ill!u9 
&  paxillos.  Nihil  ex  vafis  defuit,  qu.t  in  minifterium 
tabernaculi ,  &  in  teftum  fccderis  )ulla  funt  fieiL 

41.  Velles  quoque  ,  quilus  facerdotes  utuntur  in 
fanftuario  ,  Aaron  fjilicet  &  fibi  e,us  , 

41.  obtulerunt  tilii  ifrael,  ficut  pra;ceperat  Do- 
minus. 

4  3 .  Que  poftquam  Moyfes  cunda  vidit  compic* 
ta  ,  benedi.-iit  eis. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


Hiim  ,   tit  f'.fercaierei  fufir   mitram  Jejupct 
dum  pr/tcpp:t  Dominus   Mo^Ji. 


quemadino-  ^.      V.?r.  Grarc.  Kal  hc«v  ^e^o/t{)(o7f?  du'^'ci  cv  Tp^-proy  cv^i- 


CAPUT      XL. 


V  U  L  G  A  T  A 

Ocutufque    eft   Dominus   ad   Moyfen  ,    dl 


Aug.  teciil,  Ij8. 
tal,  5J1.  <■. 


Nam.  7.  I, 


T 

M-d  cens  : 

i.  Menfe  primo  ,  prima  die  menfis ,  eriges  ta- 
bernaculum  teftimonii , 

3 .  &  pones  in  eo  arcam  ,  demittefque  ante  illam 
velum  : 

4.  &  illata  mensa  ,  pones  fuper  earn  qu.T  rite 
pr.^cepta  funt.  Candelabrum  ftabitcum  kicern  s  luis, 

5.  &  altare  aureum  in  quo  adoletui  incenium  , 
coram  area  teftimonii.  Tenturium  in  introitu  taber- 
naculi pones  , 

6.  &  ante  illud  altare  holocaufti  : 

7.  labrum  inter  altare  &  tabernaculum  ,  quod  im- 

VeRSIO     ANTIQUA. 

T4..  Et  fecit  Moyfes  omnia  qua:  pr3ecepit  ei  Do 
minus ,  ita  fecit. 

V  U  L  G  A  T  A 


NOVA. 

plebis  aqua. 

8.  Circumdabifque  atrium  tentoriis ,  &  ingreflum 
ejus. 

9.  Et  aflumpto  unftionis  oleo  unges  tabernacu- 
lum cum  vafis  fuis  ,  ut  fanftificentur  : 

10.  altare  holocaufti  &  omnia  vafa  ejus  : 

1 1 .  labrum  cum  bafi  fua  :  omnia  unilionis  oleo 
confecrabis ,  ut  fmt  fanfta  f::nil:orum. 

1 1.   Applicabifque  Aaron  &  filios  ejus  ad  fore» 
tabernaculi  teftimonii ,  &  lotos  aqua 

■  1 3.  indues  fanitis  veftihus  ,  ut  miniftrent  mihi ,  &      P'  *?" 
unitio  eorum  in  facerdotium  fempiternum  proriciat.     '^*,   0 


a. 


VuLGATA    NOVA. 

14.  Fecitque  Moyfes  omnia  qui  prjEceperat 
Dominus. 

N  O  V  A. 


Idem,  qttxjl.  174. 
in  Ex,  t.    3.  474. 


1 5 .  Igitur  menfe  primo  anni  fecundi ,  prima  die 
menfis ,  collocatum  eft  tabernaculum. 

16.  Erexitque  Moyfes  illud  ,  &  pofuit  tabulas  ac 
bafes  &  veiies ,  ftatuitque  columnas  , 

1 7.  &  expandit  te£tum  fuper  tabernaculum  ,  im- 

VerSIO     ANTIQUA. 

p.  Extendit  aulia  fuper  tabernaculum 


V  U  1  G  A  T 

20.  Pofuit  &  menfam  In  tabernaculo  teftimonii 
ad  plagam  feptentrionalem  extra  velum  , 

i  I .  ordinatis  coram  propofitionis  panibus  ,  ficut 
prt-Ecepcrat  Dominus  Moyfi. 

zi.  Pofuit  &  candelabrum  in  tabernaculo  tefti- 
monii h  regione  menft  in  parte  auftrali , 

13.  locitis  per  ordincm  lucernis  ,  juxta  pr^cep- 
tum  Domini. 

14.  Pofuit  &  altare  aureum  fub  teflo  teftimonii 
contra  velum  , 

2  5.  &  adolevit  fuper  eo  incenfum  aromatum  ,  fi- 
sut  julferat  Dominus  Moyfi. 

NotjE    ad    Versi 

tf.  14.  Itidem  in  Gtxco, 

y.  19.  Addic  Auguft.  ibid.  H^on  utique  dcfufer  ttHum  , 


pofito  defuper  operimento ,  ficut  Dominus  impera- 
verat. 

18.  Pofuit  &  teftimonium  in  area,  fubditis  infra 
veftibus ,  &  oraculum  defuper. 

VuiCATA     NOVA. 
19.  Cumque  intulifiet  arcam  in   tabernaca- 
!um  ,  appendit  ante  earn  velum,  ut  expleret  Do^ 
mini  jufllonem. 

A       NOVA. 

2.6.  Pofuit  &  tentorium  in  introitu  tabernaculi 
teftimonii  , 

27.  &  altare  holocaufti  in  veftibulo  teftimonii,' 
offerens  in  eo  holocauftum  ,  &  facrificia  ,  ut  Domi« 
nus  imperaverat. 

18.  Labrum  quoque  ftatuit  inter  tabernaculum 
teftimonii  &  altare  ,  implens  illud  aqua. 

29.  Laveruntque  Moyfes  &  Aaron  ac  filii  ejus 
manus  fuas  &  pedes  , 

30.  cum  ingrederentiir  teftum  foederis,  &  acce- 
derent  ad  altare ,  ficut  prsceperat  Dominus  Moyli. 


ONEM     ANTIQUA  M. 

fed  csngcTit  coUimihis ,  quia  de  cilumnii  dixerat  quod flaluerit 
tabcrnatutHiii, 


5 


LIBER     EXODI.     Cap.    XL.  21 

VutCATA     NOVA.  V  E  R  S  I  O     A  N  T  I  Q  U  A. 

'.'•  Erexit^fic  atrium  per  gyrum  tabcrnaculi     ^  31.....  &  fiiper  atrium  in  circuiru  tabcinaculi   M- <!«''?■  17T' 


54.   Si  <]uando  nubes  tabernaculum  deferebat 
oficifcebantur  hlii  Ihai.1  per  turmas  fuas  • 


:.  10. 


&  altaris  ,  dufto  in  introitu  ejus  tentorio.  Poft-     &  altaris uh  Ju'v. 

quam  omnia  perfefta  funt , 

VULGATA       NOVA 

Uum.^,       ji.  operuit  nubes  ta-         32.....  fide  Not. 

I  J-  bernaculum  teftimonii ,  &  proficilcebantur  hlii  lliacl  per  turmas  luas 

Vn  '^'  S'°"*  ^°'"'"'  iniplevit  illud.  ,  5 .  (i  pendebat  defuper ,  manebant  in  eodem  loco 

5  3.  Nee  poterat  Moyfes  ingredi  teftum  foederis,  ,^.  Nubes  quippe  Domini  incubabat  per  diem  ta- 

nube  operiente  omnia  ,  &  majeftate  Domini  coruf-  bernaculo ,  &  ignis  in  node  ,  videntibus  cunftis  po- 

cante ,  quia  cunda  nubes  operuerat.  pulis  Kiael  per  cunftas  manliones  fuas. 
NoT^    AD    Versionem    anxiquam. 

TT.  51.  Grace.   Kai  c^mstw  auw ,  Et  p.uuil  atrium:  !(■.  51.  Hue  redeunt  qu«   Auguft.   ait  quseSl.   1-76    in 

Tcliqua  ut  in  Lat.  mox  Auguft.  Maaifcftat ,  inquit ,  aliart  Exod.  co.  3.  47^  f.  Q,,i,d  „„i,  defiendeme  (j  impUme  ta- 

holacanjiomatum  ad  ojtiitm  laiermicult  Jormfecns  fmp  ,  in  bernaculum  ,  qux  y„„en  glorta  Damtiii  dicttur  ,   ticn  poterat 

atrio  latum  amhtretur ,  ^  altare  effet  mjra  atrium  inter  for-  Mnyjes  tntrarc  tahernaudutn  i  quae  lelpondent  Griecis. 
lam  atrii  ,  ^  ojitum  tabernaculi. 

ROMAN.  CORRECTIONUM  AD  EDIT.  VULGATAM  L-v.LeCTUS, 

Auftore  Francisco  Luca  Brugenfi. 
EXODUS. 


CAP.  I.  Tf,  6.  Omnique  cognatione  ilia.  Cave  mutes 
f-momen  demonfirattvum  ilia  ,  cum  poffejji-jii  iua. 

T^.  I  3.  lUudentes  eis.  Q^od  fubjungitur  a  qutbufdam 
iibris  &  invidentes  ,  /uperj/utt. 

Cap.  II.  t.  18.  Ad  Raguel  patrem  fuum.  No»  efi  mu- 
JaHdam  nomen  Ra2;uel  cum  twmirie  Jethro. 

]^.  zz.  Eripuit  me.  ^en  prxponas  ic  corijutiHimem. 

Tf".!^.  Et  cognovit  eos.  Komani  Corrcdores  meruit  fcrip" 
/frawf  cognovit ,  pro  eo  quod  in  aliis  iibris  efl ,   libera  vit. 

Cap.  III.  Tf".  I.  lethro  fuceri  lui.  Now  judicarunt  Re- 
mani  Patres pro  /uceti ,  Juijittuendum  tjfe  cugnati ,  quod  ejl 
in  multii  Ubrt-,  idemuccurritiufra  4.  if".  18. 

^.6,  Leui  iiaac.  M.eritoomiffaefi  conjunBioSCt  qua  ab 
«his prxpomtur ,  Idcmlicumhabet wjra  ff  •  IJ.  16.  ice.  4. 

■f.Z.  Et  Hevsei  &  Jebufati.  Nan  imerponasicGagtixiy 
quod  qnidam. 

Tf.  14.  Dixit  Deus  ad  Moyfen.  Confulto  mutatum  eji 
■  nomen  Domiiius  ,  q'tod  eji  in  multts  iibrts  ,  cujn  nomine 
Deus. 

1^.  I  J.  In  generarionem  8t  generationem.  Uno  eodemqne 
ffl'w  accitjandt ,  L-g'int  Sixtina  Biblia  nomcn  generationis  rC' 
fetitum  ,  cum  aha  exemplaria  priori  locojere  jcribant  Jextiim 
tajtim. 

Cap.  IV.  Tf.  J.  Dominus  Deus  patrum  fuorum.  Pro 
fronomine  fectinda  perjona  tuorutn  ,  rede  fubfiitutum  efl  pro- 
ftomen  tenia  perlcna  fuorum. 

*■.  14.  Ecce  ipfe  egreditur  in  occurfum  mum.  Et  hic  in 
locum  futtiri  egredietur ,  rede  fubrogatum  ejl  prafens  egre- 
ditur. 

If-.  Ii5.  Ipfeloqueciu-pro  te.  Hie  omiffii  tficonjundioii, 
qua  a  quibufdam  praponebattir. 

T^.  1(5.  Poftquam  dixerat  :  Sponfus  fanguinum.  Quod 
fubjicitur  in  nonnullis  exemplaribus,  tu  mihi  es  ,  non  ejl  hujus 
•verjiculi  ,  (edprtucedemis, 

ftr.  28.  Verba  Dorainf  quibus  miferat  eum.  Alii  codices 
mddunt  frapojitionem  ,    pro  ,  quibus  ,  qua  conjultd  omijja 

Caj.  V.  *•.  14.  Quare  non  impletis  menfuram  laterum. 
Frafens  impletis ,  efl  in'melioribits  Mattujcriptis  ,  pro  prate- 
rito  impleftis. 

If.  19.  Videhantque  fe  prajpofiti  filiorum  Ifrael  in  malo. 
Alii  lihri  minus  rede  legunt  quartum  cafum  malum  ,  projexto 
malo. 

t-  10.  Egredientibus  a  Pharaone.  Nob  mutes  tertium 
tnfum  egredientibus  ,  «(m /jr/mo  egredientes. 

Cap.  VI.  ir.^o.  Quae  peperitei  Aaron  &Moyfen. No» 
jkbjungas  St  Mariam  ,  quod  non  eft  huju!  loci. 

Cap.  VII.  If .  9.  Ac  verteiur  in  colubrum.  Alii  codices  ■, 
pro  future  indicativt  veitctur  ,  babent  prajens  imperativi  ver- 
taiur ,  miniis  bene. 

Cap.  VIII.  If. 9.  Et  a  fervis  mis ,  &  a  populo  mo.  Hoc 
non  omitlitur  aSixtini!  Bihliis  ,  ut  ab  altis  quibufdam. 

Jf.  19.  Digitus  Dei  eft  liic.  Non  mutes  mafculiniim  hie  , 
turn  neutro  hoc. 

If.  i6.  Abominationes  enim  jEgyptiorum  immolabimus 
Domino  Deo  nofiro.  Prudemer  omijja  eft  nota  interrogatio- 
Tiis  ,  qua  eftinaliis  libris. 

Cap.  IX.  If.  9.  Ulcsia  &  vefica:.  Judicarunt  Romani 


Patres  legendumpotilis  ulcera  ,  idefl^tj^nK,  qnim  ,  i 
quod  eft  tn  nniltis  mamijcrtfiis  ,  tarn  hic  quam  datbus      p 
culis  proxtmi  fequentibtii,  ■*'* 

t.  17.  Dummus  juftus :  ego  &  populus  meus  impii,  M^ 
rito  deleta  eft  conjundio  &  ,  ante pronomen  ego. 

Cap.X.  t.  3.  Utlacrificet  mihi.  Hoc  loco  non  addas  it^ 
defeito. 

If .  1 2.  Ut  afcendat  fuper  earn.  Alii  legunt  amecedeas  ter- 
ram  ,  loco  relativi  cam. 

If.  ij.  Nihilque omnino  virens  reliftum  eft.  Mate  qui- 
ditmpro  que  ,  /(■^«niquoque  ;  nihil  quoque  omnino. 

t-  18.  Egrclfufque  Moyfes  de  confpettu  Pharaonis , 
oravit  Dominum.  Alii  libri  interfecant  ham  fementiam  , 
additis  verbo  jubftantivo  eft  ,  ^  coiijundione  ccfrilativa  Sc. 

Cap.  XI.  )f .  z.  Val'a  argentea  &  aurca.  Non  addas  it 
veftem. 

If.  4.  Media  nofteegrediar  in  jEgyptum.  Pro  efrediar 
quod  eft  exibo  ,  alii  miniis  rede  fcrtbunt  ingrediar  ,  quod  eft 
intrabo, 

t.y.  jEgyptios  &  Ifrael.  Non  eft  addenda  vox  fihos  ,  no- 
mini  Ifrael. 

If.  8.  Et  adorabunt  me.  Nan  mutes  compojitum  wirbum 
adorabunt ,  cumjimplici  orabunt. 

if.  10.  Omnia  oftenta  (\ux  fcripta  funt.  Ouod  quidam 
libri  addnnt  ligna  Sc  (omnia  ligna  iSc  oftenta  )  fuperftuum 
(ft. 

Cap.  XII.  If.  I  J.  Quicunque  comederit  fermentatum. 
Legendum  eft participium  fermentatimi ,  non  nomen  fermen- 
tum. 

Tf.  19.  Septem  diebus  fermenmm  non  invenietur  in  do- 
mibus  veftris.  Hic  contra  legendum  eft  nomen  fermenmm, 
non  participium  feimentatum. 

If.  3 1.  Ite  ,  immolate.  No»  eft  inttrjicienda  conjundit 
&. 

t.  3  J.  Sicut  praeceperat  MoyCes.  Male  alii  plerique  libri, 
pro  uno  nomine  Moyfes  ,fcribunt  duo  Dominus  Moyli. 

if.  37.  Abfque  parvuUs.  Meritit  canfoditur  ut  !kperfluum, 
quod  in  quibufdam  antigraphis  fequitur  ,  &  mulienbus. 

If.  39.  Neque  enim  poterant  fermentari.  fuppl.  panes. 
Alii fcribunt numero /ingulari  ipozer^t,  fuppl.  farina. 

Ibidem.  Nee  pulmenti  quidquam  occurrerat  prsparare. 
Pi-o  occiurerat ,  quid,tmexpoJiticnis  giati,i  fcrtbunt  curave- 
rant. 

Cap.  XIII.  If.  y.  Ciimque  introduxerit  te  Dominus  in 
terram  ,  (5  c.  eelebrabis  hune  morem  facrorum  menfe  ifto. 
Non  mutes  nnmerumjingularim  te  ,  eelebrabis  ,  cumplurati 
vos ,  celebrabitis. 

If.  16.  Inter  oculos  mos. Non  fubftiiuatur prapo^tiointe , 
pro  ea  quajignijicantior  eft  t  inter,  <y,  d.  inter  ittrttmque  octt- 
lum. 

Cap.  XIV.  if.  19.  ToUenfque  fe  angelus  Dei.  Non  eft 
attferendum  pronomen  fe  ,  nee  mutandtim  Dei  ,  cum  Do* 
mini. 

Cap.  XV.  if .  7.  Depofuiftiadverfarios  tuos.  Pronomen 
fecunda  perfona  tuos  fervandtim  eft  ,  pro  eo  quod  alti  codues 
habent  ,  pronomine  prima  perjona  meos. 

If.  II.  Faciens  mirabilia.  NoK /Jcj-^xin.M  &  ««;K/;/?;o«fn;. 

If.  1(5.  Ego  enim  Dominus  fanator  mus.  No»  augeas 
trationem  ,  lit  alii  >  boc  medo  :  Ego  enim  fum  Dominu* 


2l6 


Romanarum  Correclionum  deledlus. 


Dcus  fanator  mus. 

Cap.  XVI.  ■J^.  ?■  Cur  eduxiftis  nos  in  defertum  iftud? 
'iHtn  redi  ijtiid.im  «jKMirinl  cduxiiHs ,  c«w  induxiflis. 

>*.  y.  Audivit  cnim  murmur  veftrum.  Terti.i  frjina  an- 
divii «  ficftej}  mutafitiA  ca:}i  i>rimi%  audivi. 

t.  8.  Quibus  murmuraii  ellis  comra  eum  :  nos  enim 
quid  I'umus  ?  'Sec  hu  miitandiim  efi  promine»  urtix  fiijonx 
eum  ,   cum  prim.t  nos ,  niqne  ccnjii'nlto  enira  ,  cum  autem. 

Ti^.  5  J.  Ingenerationes  veflras.  Merita  ilelemm  efi  fuia- 
ras  retro  ,  ijucd  <i  qaibttjdam  exempUrihis  addittn. 

Sequititr:  Sicui  praecepit  Dominus  Moyfi.  In  altts  lib'is  , 
pro  ferje(lc,ejlpltifqndmferfecliim^ixce^ti3.l. 

Cap.  XVil.  t.  8.  Veuit  autem  Araalec.  N«n  ai-i>as  ad 
pugnam.  .  .     „  c  v 

■f.  1(5.  Quia  manus  folii  Dommi.  Cave  niites  loin  , 
qiiod  efi  ,  tiron»  ,  cum  foUus. 

Cap.  XVIII.  •!!■.  19.  Et  erit  Deus  tecuir.  ^on  Jubroges 
Dominus  ,  m  tecum  nominif  Deus. 

f.  II.  Virus  potentes  &  timences  Oeum.  Frudenter 
Cerre,%re<  Komani  texm  expulernm  Gpientes  ,  ^  admije- 
runt  potentes ,  quod  efi  ,  fortes  ,  /}--"'«.  ccnfiames 

Cap.  XIX.  t-  J.  Moyfes  a.-em  alcendit  ad  Deum. 
NsM  ji/iis  in  moniem. 

f .  13.  Manus  non  ta'^i"  eum.  A««  f/f  mKM«-i«J  »k- 
merus  Jmgularts  tangr;  ,"'  ?/'"■.■/""  tangent. 

Cap   )&  *•    ig.  'lueo^t  voces  &  lampades.   JNi;  Jub- 

»,(«.i/audiebat,/^".'*'''i/''^'-  .,       ... 

t  IX  Non  '-Jtii^t's  deos  argenteos.  Aon  juitcirunt 
■Rommt  addrd"'"  mecum  ,  tameij.  leg.xtur  Hebr.ztce. 


t.  IS 


enim  levaveris  culirum  fuper  eo.  (nppl.  altari. 


n    „      '1  el}  teiendum  eum  ttttnltique  miniii  iiloi,  quod  ad 
v^uctre  r     J      ^,       t  ' 

itDide  "'"   rejerunt. 

piP.  XXI.  t.  ly.  Qui  percufferit  patrem  ,  &c.  5!'.  16. 
fui  furatus  fuerit  hominem  ,  &c.  t.  17.  Qui  maledixe- 
•  It  patri  ,  &c.  Uic  efi  orde  -jiTJiium  in  SixiimsBibhts ,  He- 
hrxo  coiijhitaneus :  n.tm  in  alia  plerifquc  codtcibns  ,  cmjun- 
guntlir  ex  leges  ,  qux  in  eos  ferumnr  ,  qui  p.trentes  iujurii 
ajficiunt ,  efique  decimus  fcxius  'jerfus  ,  qui  decimusjeptimus. 

Cap.  XXII.  t.  6.  Si  ingrelFus  ignis  invenerit  fpinas. 
igregia  ccrreilio  ,  pro  fpicas  ,  quibus  jriimemi  grana  conti- 
fieKtmr  ,fcrtpfi(fe  fpinas  ,  quid  efi  ,  vepres. 

T.  9.  Et  qiiidquid  damnum  inferre  poteft.  Non  mutes 
ftcctifativum  damnum  ,  cum  geiittivo  damni. 

Cap.  XXIIl.  t-  J.  Pauperis  quoque  non  mifereberis  in 
judicio.  No»  efi  viff.m  Ccrreiloribus  ,  judicio  mutare  cum 
negotio  ,  quamvis  hoc  a  multis  legatur  ,  nan  fine  fimilitu- 
dine  tjeri, 

t.  6.  Non  declinabis  in  judicium  pauperis.  Alii  fcri- 
hint  fextum  cifum  judicio  ,  pro  quarto  judicium. 

t.  ly.  Septem  diebus  comedes  azyma.  Hon  corrigas 
fingulare  comedes  ,  per  plurale  comedetis. 

1^.  16.  Et  folemnitatem  metTis  primitivorum.  Cave  »e 
iegas  menfis  ,  pro  mefiis ,  quod  eft  J^iC'Cl^-?- 

t-  18.  Non  immolabis  fuper  fermento  fanguinem  vic- 
lima:  mese.  Non  commutes  pronomen  primx  perfonx  mejc  , 
cum  fecund.t  tU3c. 

t.  z6.  Non  erit  infecunda  necfterilis  in  terra  tua.  Per- 
feutm  omittum  quidam  prxpofitionem  in. 

Cap.  XXIV.  t.  S-  Vitulos.  Merito  omiffus  efi  numerus 
duodecim  ,  qui  in  multis  Ithris  feqitehatur. 

If-.  II.  Nee  fuper  eos  qui  procul  recefferanr.  Non  addas 
alteram  negationem  :  Necnon  fuper  eos ;  neque  /f^/ij,propius 
accelTerant ,  pro  eo  quod  contrarium  efi ,  ptocul  recelfeiant. 

Cap.  XXV.  t.  J.  Pellefque  ianthinas.  Pro  ianihlnas  , 
alii  legunt  hyacinthinas  :  ^  quanqu.tm  idemfortaffe  utroque 
vocabuloJignificelur,illud  tamen  potiiis  ah  Inlerprete  datum, 
alias  docuimiis.  Hoc  annotatio  plmibus  aliis  Jequentikus  lo- 
cis  jervit, 

Tf.  J  5.  Sphasrulaque  fimul  &  lilium.  }Ioc  bis  Icclum  sfio 
verfit  ,  minus  rede  alii  libri  plitraliter  fcribunt ,  SphsruU- 
que  fimul  &  lilia. 
1^.58.  Fiant  de  auro  piuiflimo.  Non omittatur prxpofitio  de. 


Cap.  XXVI.  if.  54.  In  fan(5to  fanflorum.  Non  muiiS 
fingulare  fanclo  ,  in  plurale  fanfla. 

Cap.  XXVII.  if.  ii.  A  filiis  Ifrael.  Non  efi  nmtand» 
prxpofiiio  a  ,  prxpofitione  coram. 

Cap.  XXVIII.  jf .  14.  Et  duas  catenulas  ex  auro  purif- 
fimo.  Alii  ,  onnj^a  prxpofitione  ,  Jcribunt  fecundo  cafu  ,  aiui 
purinimi. 

If.  55.  Et  cocco  bis  tin6to.  Qitod fequitur  in  quibufdam 
antigraphis  ,  &  bylfo  retorta  ,  mertii  hk  omittitur. 

Cap.  XXX.  t-  15.  Omnis  qui  tranfit  ad  nomen.  Pro 
nomen  ,  quidam  legunt  numcriun  '.fed  prior  efigermana  ver~ 
fio  veteris  Interprets. 

t.  i3.  Facies  &  labrum  a:neum.  Prxfisu  \ihrum  fcriberr 
dijjyitabum  ,  r  mediii  litter j  ,  quim  labium  trijfyllaium  ,  i 
media  ,  hoc  ^^  aliis  fimtlibus  locis. 

Cap.  XXXI.  if.  ly.  Sex  diebus  fecietis  opus.  No»  m«- 
tes  numermm  plitralem  in  fingttlarem  facies. 

If.  17.  Et  in  feptimo  ab  opere  ceffavit.  Non  addas 
omni. 

Cap.  XXXIII.  if.  ;.  Quia  populus  duras  cervicis  es. 
Non  commutes  perfonam  Jecundam  es  ,  citm  tenia  eft. 

If.  9.  Et  ftabat  ad  oftium.  Non  efi  addenda  vox  taber- 
naculi  (tametfi  Hehaice  exprimatur )  ut  neque  mox  Domi- 
nus ,  ubi  fequitur  loquebanuque  cum  Moyfe. 

t.  I?.  Oftende  mihi  faciem  ruam.  Non  judicarunt'Ro- 
mani  CorreHores ,  pro  hciem  ,  fubftitteendum  viam. 

t.  19.  Et  vocabo  in  nomine  Domini  coram  te.  Cave 
ne  Jcrtbas  pajjtvum  vocabor  ,  pro  adivo  vocabo. 

Cap.  XXXIV.  if.  4.  Portans  fecum  tabulas.  Now  addas 
duas  ,  reliqttil  enitn  interpres  e  fuperioribtts  intelligendum, 

ir.  II.  Qua:  hodie  mando  tibi.  Non  fnhfiituendum prx- 
tori/Km  mandavi ,  pro  pr*£/fn/j  mando. 

Ibidem.  Et  Hevaeum  &  Jebufseum.  No»  eportet  adder* 
&  Gergefsum. 

If.  ly.  De  victima  folemnitatis  Phafe.  In  locum  Hume- 
ri fingularis  vitlima  ,  non  efi  fibrogandiis  pbiralis  viclimis. 

If.  34.  Quod  ingreffus.  Nonnnlli  libri  babent  qui  ,  tiiaf- 
culinum  ,  pro  neutro  quod. 

If.  3y.  Sed  operiebat  ille  rurfus.  Seqtiitttr  in  quibufdam 
codicibus  velamine  y  fed  facile  inielligitur  etiam  non  additum^ 

Cap.  XXXV.  if.  16.  Labrum  &  balim  ejus.  Retineudus 
efi  fingularis  numerus  balim  ,  pro  plitrali  bafes. 

If.  24.  Argenti  asrifque  raeialla.  Aleriti  deletiim  efi  quo.i 
quid.im  addunt  &  auri. 

ir.  54.  Dedit  in  corde  ejus,  Pt  hic  merito  omijfa  efi  vox 
Dominus. 

Cap.  XXXVII,  Tf.  19,  Et  thymiama,  Servandus  efi  na- 
merus  finguLtrjs  thymiama. 

Cap.  XXXVIII.  If .  14,  Unum  tenebat  laius.  Pth'tcfer- 
vandus  efi  numerus  fingularis  tenebat  :  nam  alii  legunt  plit- 
ralem tenebant, 

ft.  I  J.  Quia  inter  utraque  introitum  tabernaculi  fecit. 
No»  omittas  prxpo/itionem  inter  ,  nee  mutes  prxteritum  fecit , 
in  prxjens  facit, 

5!^.  28.  Et  feptuaginta  quinque.  Non  addas  ficlis  1  quod 
fubdititr  in  quibujdam  exemplaribus. 

Cap.  XXXIX.  if.  6.  Nominibus  filiorum  Ifrael.  Seqni- 
tur  in  quibufdam  m.tnufcriptis ;  Sex  nomina  in  lapide  uno  , 
&  fex  in  akero  ,  juxta  ordinem  nativitatis  eorum  :fed  non 
efi  bitjus  loci  ,  veriim  capitis  z8.  fuperioris  if.  10, 

If.  i8.  Ac  vermiculo  bis  tinfto  ,  arte  plumaria.  Infi- 
gnis  locus  ,  quo  pro  una  i^oce  diftindlum  ,  qux  ii  plerijque 
legitur  ,  (^  refertur  ad  cingulum  ,  prudenter  fubfiitutxfunt 
dux  bis  tinilo  ,  jungendx  cum  vermiculo  ,  Hehrxo  fuffra- 
gante. 

Cap,  XL,  "t.  3.  Demittefque  ante  earn  velum.  7»  J?o- 
mana  anni  I J93.  editione  efi  dimlttes  ,  quod  efi  ,  reltnques  , 
pro  demittes ,  quod  efi  expandes  :  fed  lapfus  eft  Pypographus 
Romanus  ,  dans  tllud  pro  hoc  ,  vocalem  tertiam  projecunda. 

If,  y.  Tentorium  in  introitu  tabernaculi  pones.  No» 
efi  hic  addenda  vox  teftimonii ,  voci  tabernaculi ,  ui  nee  in- 
fra If,  19. 


Variae  Lediones  Vulgate,  rurfum  ab  eodem  Francisco  Luca  obfervatoc. 


EXODUS. 


CAP.  II.  If.  16.  Greges  parris  fui.  Videatur  prxferri 
pojjefingulare  grcgem  ,  plurali  greges. 
If.  22.  Alterum  vero  peperit ,  quem  vocavir  Eliezer , 
dicdns  :  Deus  enim  pattis  mei  adjutor  mens ,  eripuit  me  de 
manu  Pharaonis.  Hitnc  verficulum  quam-jis  abfit  a  quibuf- 
dam Latinis  Mfs.  ab  Hebrxis ,  ^^  Cbaldaicis  libris ,  qitin 
etiam  a  Grxca  Sixti  editione  ,  adeoque  repetatur  ab  omnibus 
infra  1 8.  V.  4.  non  tamen  omiferunt  hoc  loco  CorreSores ,  for- 
te quod  m  nonnullis  Grxcis  Itbris  legatur. 

Cap.  XII.  if.  25.  Tranfcendet  oftium  domus.  Manu- 
fcripta  quxdam  at)utti4nl  voculeim  domus. 


Cap.  XV.  if.  19.  Ingreffus  eft  enim  eques  Pharao.  Alii 
legere  malunt  equus  fecundx  declinationis ,  pro  equitatus  » 
quam  eques  tertix.   Vide  notationes  nofiras. 

t-  27.  Venerunt  aurem  in  Elim  filii  Ifrael.  Non  temeri 
libri  quidam  omittunt  filii  Ifrael. 

Cap.  XXI.  if.  14.  Ab  altarimeo  evelleseum.  Alii  boni 
libri  legunt  avelles  ,  primam  nempe  vocalem  ,  loco  fecunda» 

Cap.  XXIII.  if.  20.  Ecce  ego  mittam  angelum  meum. 
Mulia  bona  Mfs.  omittunt  pronornen  meum. 

Cap.  XXIX.  t.  1.  Quxconfperfa  fit  oleo.  QMidam  Ii; 
In  legunt  plurali  numert  lint. 


21' 


y.  i8.  Odor  fuavifTimus  vi(5limjc  Domini.  Ousdam 
iotM  Mp.  pro  gemtiva  viclimae  ,  babetit  nominativnm  vic- 
tima. 

Cap.  XXXII.  t^.  z8.  Cecideiuntque  ia  die  ilia  ,  quafi 
viginti  iria  millia  hominum.  Vro  viginii  cria  ,  ^ucd  ej}  in 
aui/jujdtm  libris  i  in  'juibufdam  legitur  {implitts  ,  riempe  tri- 
^iatatiia,  inqnibHJdam  minrta ^  nenipe  uid.,  Jiii  pojlremii 
favem  liebrxa  ,  Gr^tc.t  ^  Chaldxa  i  ^^  tmer  auitores  ,    Ra~ 


ianiK  rliferle  iiii cii.vr.it  hiinc  locum  ,  Amirirjim epifttlj  jg, 
Itimias  iti  jiimnui  z.  2.  ijii.:fl.  14.  art.  5.  i^  y.  97.  nx.  4. 
pmter  alio<. 

Cap.  XXXVI.  t.  29.  Ft  in  unam  compaginem.  Alii 
Latiiic  firihiim  compagem. 

t.  54.  Fufis  balibus  eaium  argentcis.  Uxc  pcricepe ,  ut 
«««  letritrir  Hehr.iici  ,  «fa  ?;fc  Latitie  ,  ab  ariiujuis  bmis 
libris  tnannjiriptts. 


*CAPITULA'  LIBRI   LEVITICI. 

Ex  Mfs.  codd.   S.   Pauli,  Orat.  B.  VI.  &  VII.  S.  Petri,  21.  Vatic. 

4220.  edita  a  Jolepho  Maria  Caro  presb.  Roniae  1688. 

&  to.  I.  nov.  edit.  Hieron. 


I.  T  Ocutus  efi  Bomtnus  *d  Moyfen  de  Tal/er- 
I  I  n.ir-jjn   teJlimotlH  ,    cr  ^  de  fuirificiis.  c.  i. 

*.    I. 

II.  ^«(rf  oferatiir  pro  deliifo  ignomntii:  a  facer- 
dote  ',  vet  populo  ,  '  dicit  Aioyj't.  c.  4.  t.  i. 

III.  ^uid  pro  ^  uegitgemU.  c.  5.  ■».  1. 

IV.  "^  Ve  commend itto  ,  o~  invento  ,  ft  mentiatur  , 
Atit  juret  injiifte.  c.  6.  t.  1. 

V.  De  holocaiifio.  c.  6.  t.  8. 

VI.  Ve  facerdote  unclo  i  '  &  quid  offer  ant,  c.  6. 

*.  19- 

VII.  S  De  hofila  pro  deliclo.  c.  6.  t.  14. 

VIII.  Jdipem  ,  (^  fangniiiem  ,  cif  ^ycr^  comefium, 
non  mavducandum.  c.  7.  t.  ii. 

IX.  De  facrifcio  falutari.  c.  7.  t!'.  17. 

X.  i,^^■^^  Moyfes  Aaron  ,  &  filios  ejus  ;  (ir  induit 
eum  vejlem  facerdotalem.  c.  8.  t.  7. 

XI.  Unxit  Aaron  ir  filios  ejus  ,  (^  vefiivit ;  cir  ob- 
'    tiderunt  holocaujia  ,  &  facrificia  :  c^  defcendit 

ignis,  '■  (^  confmipfit omnia,  c.  8.  t-fr.  7.  10.  &c. 

XII.  Nadab  cir  '  Abiud  offerentes  ignem  alienum, 
igni  cxlcjli  confumpti  funt.  c.  10.  «-.  i. 

XIII.  Jubet  facerdotes ,  ciim  accedunt^  ad  altare  , 
vinum  non  bibere.  c.  10.  ii-.  9. 

XIV.  De  facrifcio  quod  '  remanferit ,  facerdotes 
cum  fuis  prjicepic  mandi(care.  c.  10.  f.  n. 

XV.  De  pecoribus  manducaudis.  c.  11.  k-.  i. 

XVI.  De  pifcibiis'"  quxmanducentur.  c.ii.t.g. 

XVII.  De  volatilibus   non   manducandis.   c.    11. 
if.  I ). 

XVIII.  De  pecoribus    non  manducandis.    c,    n. 
ir.  io. 

XIX.  De  reptilibus  immundis    c.  11.  t.  41. 

XX.  De  muitere  ,   qtu  mafculum  "  pepererit,    c. 
I z.   *.    I. 

XXI.  Df  ea  ,  ^««  puellam  pepererit.  c.  12..  ic.  f. 

XXII.  Df  °  f.ic7H  /f/>M.  c.  M.  t.  i. 

XXIII.  Mundatum  a  lepra  oftendi  facerdoti  ,  (^ 
fii  intrare  in  cajlra.  c.  14.  *■.  i. 

XXIV.  De  macula  leprx  indomo.  c.  14.  t.  ;;. 

No 

*  Capitula  ida  olcnt  veterem  Italicam  ;  id  probat  ma- 
gna iptis  cum  Gr«co  llmilitudo  ,  in  his  prascipue  quibus 
Vulgata  dirtert  a  Gr. 

^  Al.  iti  libro. 

^  Al.  de  J'acftfictis  ejus, 

*•  Ed.  nov.  Hierctn.  to.   I.  col.  lOp.    dicit  Deris  Moji, 

^  Ed,  Hieron.  addit  ,  offerettdnm  Jit. 

^  Similiter  apud  Aug.   inf.  c.  6.   Tf.  2.   5.  Qjticttthjite 

mentttits  fiierit  tjltx  Innt  ad  proxtmttm  de  commejuiutunte 

ant  invetierit  perditioficin  ,  '^  uienttttts  fiierit  de  eo  ,  ^  jitra^ 
verit  tujffjle  t  &c.  In  Vul^.  pro  comniendatierte  leg.  depoji- 
tum  ,  fie  pro  jiira-jerit  tujrtfi^ ,  iic  ,  pejeraverit, 

'  Edit.  Hieron.  undo  ,  cjitid  offerat. 

8  Edit.  Hieron. /;ry?/a7H  ^rtf. 

^  Al.  '^  combujfit.  Edit.  Hieron.  ignis  cmfumensciiiriia. 

'  Edit.  Hieton.  Abi» igne. 

''  Edit.  Hieron.  ad  Deiim.  Auguft.  infra,  c.  10.  't.  9.  ad 
altare  ,  juxta  Gr.  Neutrum  in  Vulg. 

'  Al.  remanjerat prxcipit.  Edit,  Hieron.  (imiliicr  , 

Tom.  J. 


XXV.  De  viro  ,  cuifuerit  fluxus  ex  corpore,  c.  i  {,' 
*.  I. 

XXVI.  De  niuliere ,  qud  fuerit  in  fluxu  fanguinis, 

C.   15.    TC.    19. 

XXVII.  Non  debere  Aaron  ingredi  ajjidiie  interiits 
in  V  fintta.  c.  i6.t.  1. 

XXVIII.  Septimo  menfe  ,  decimo  die  mcnfts  jejii- 
nandum.  c.  16.  *.  19. 

XXIX.  1  Sacrificia  per  Dei  facerdotes  offerenda. 
c.  17.  ii.  I. 

XXX.  Sanguinem  ,'  (^perfe  mortuum  ,  non  man- 
ducandmn.  c.  17.  it.  10. 

XXXI.  f  Morticinum  ,  ^  afera  captum  non  man- 
ducandum.  c.  17.  t.  15. 

XXXII.  Cum  omni  domejiica  generis  non  dormiett' 
dum.  c.  18.  ir.  7. 

XXXIII.  Non  adiilterandum.  c.  18.  5!-.  2.1. 

XXXIV.  Sanclos  ejfe  debere  ,  qui  ad  Deum  ■  per- 
tineant  i  (^  parentes  diligere.   c.  19.  v*'.  1.  5. 

XXXV.  Reliquias  mejfis  pauperibus  dimittendas. 
c.  19.  ft.  9.  10. 

XXXVI.  Non  ftirandum  ;  nee  mentiendum  ;  nee 
pcrjurandum  ;  neque  del  at  ur  am  f.uiendam.  c.  1  9. 
*.  1 1. 

XXXVII.  Proximum  non  Udcndum    c.  19,1;'.  15. 

XXXVIII.  Mercedem  mercenarii  non  detinen- 
dam.  c.  19.  *•.  15. 

XXXIX.  "  Non  maledices  furdo.  c.   19.  t.  14. 
XL.  Ante  cscum  non  pones  otFendiculum.  c.   1 9, 

*.   H. 
XLI.  Dominum  Deunn  tuum  dmebis.  c.  19.  t.  14. 
XLII.   Non  judicabis  in|ufte.   c.  19.  t.   15. 
XLIII.  Peifonai  non  accipies.   c.   19.  t.  15. 
XLIV.   "  Non  ambulabis  dolose,   c.   19.  t.   16. 
XLV.  V  Non  inliftes  in  fanguinem  proximi  tui.   c. 

19.  t.  16. 
XL  VI.  Non  oderis  fratrem  tuum  ;  nee  vindicabis  te- 

ipfum.  c.  19.  *-.   I  7. 
XLVII.  Diliges  proximum  tuum  ^  tanquam  te.  c. 

19.  *.  18. 


pracipit. 

™  Edit.  Hieron.  yHf. 

"  A\.peperii ,  ut  etiam  cap.  feq. 

°  Ita  Auguft.  infra  ,  c.  15.  2.  Vulg.  fl.'g.t  leprx,  CrjEd 

P  M.infanHo. 

'i  A\.DeJ,xcrificiis offerendis. 

^  Al.  Jive  mortuttj}!. 

'  Grjcc.  fa  vet  inf.  c.  17.  i  J.  ubi  fie  :  «V;;  fdyiTXi  .9-rn- 
Q.^c'ior  if  ,5HeJK^cu7cl'.  Ed.  Hieron.  add.  non  comedendiim. 

^  Edit.  Hieron.  accednnt. 

"  Hoc  capitu'ium  &  duo  feqq.  totidem  pene  verbis  Grse- 
ce  exftant  inf.  c.  19.  ir.  14.  O^'  zoizm;  ifui  y.i.jci' ,  j,  aV/- 

Qir'v  m  ,  &c. 

"  Ita  Lucifer  e  Gr.  ubi  fie ,  k'  «jo/jeJcji  As'Ma,  Vulg.  N«J!» 
o;J  criminatcr  ,  «ff  jiijmro  in  populo. 

y   ItaGritc.  fV.  .'Vis-ii'on  ep' a^«ot  t?,  &c. 

2  Al.  Jicitt  teipjum, 

Ee 


2l8 

XLVIII.  Jumenta  tua  non  fines  coire  diverfo  ■>  ge- 

neri.   c.  19.  t.  19. 
XLIX.  Vefte,  qua;  •>  ex  difcoloribus  eft,  non  in- 

dueris.  c.  19.  t,  19. 
I.  Si  quls  dorm'terit  cum  ancilLi  '  dcfpoJifua  viro. 

C.     19.   *'.    iO. 

LI.  ^  Non  AUgurUndmn  ,  vel  tiiifpicandiim.  c.  19. 

*•.  »6. 
LII.  Non   profanabis  tiliam   tuam  '  in  moechiam. 

c.  19.  fr.  19. 
LIU.  f  Ventriloquos ,  ej-  incantatores  non  atidiendos. 

c.  19.  *.   J  I. 

LIV.  I  Seniores  ,  ^  presb)teros  honor andos.  c.  19. 

IV.  Advenam  diligendum.  c.  19.  j'.  ?;• 

LVI.  Pondera  ,  ^  menfuras  h  dqiias  hakndas.  c. 

19.  ■*-.  55- 
LVII.  ^dcunque  deder'tt  filiam  fudin  •  priiicipi 

Moloch  ,  morte  morutur.  c.  io.  ir.  z. 
LVII  I.  ^  ^iiicunqiie  fecutus  fuerit  ventriloquos  , 

nut  prMixntAtores , '  perire  de  fopiilo  Dei.  c.  io. 

>^.  6. 
LIX.  ^iii  inakdixerit  pant  aiit  matri ,  "  morte 

moriatur.  c.  io.  *•.  9. 
LX.  "  Adiilleri  pariter  mori^ntiir.  c.  20.  f.  10, 
LXI.  °  Cum  tixore  p.itris  qui  dormierit ,  arnbo  mo' 

ri.tntur.  c.  zo.  %■.  11. 
LXII.  Si  qiiis  manferit  cum  niiru  fnn  ,  ambo  mo- 

riantitr.  c.  zo.  t.  1  z. 
IXIII.  ^uicunque  manferit  cum  mafculo ,  P  con- 

cubito  miiliebri  ,  ambo  moriantur.  c.  zo.  t.  1  u 
LXIV.  •!  ^^uicunquc  accepcrit  mulierem  ^  matrem 

ejus  ,  igni  cremabuntur.  c.  10.  '•».  14. 
tXV.  ■■  Quicunque  dederit  concubitum  in  quadru- 

pede  moriatur  ;   &  quadrupedem  occidetis.     c. 

zo.  t.    15. 
LXVI.  ^Qu£cunque  mtilier  ad  aliqttod  peciis  accef- 

ferit ,  causa  coitus ,  f  occidantur.  c.  lo.  t.  16. 
LXVII.  ^licunque  acceperit  fororem  fuam  ,  ^  ex- 

tirpabuntur  de  populo.  c.  10.  f.  17. 
IXVIII.  "  Si  qutfquam  cum  menjiruata  coierit , 

No 

*  Al.  geniri. 

^  Al.  de  colorihus. 

<=  Grzc.  J'M7!ifv>\«.yft!Hi  aV9pBTW  ,  refervata  homini; 
Vulg.  nubilis. 

^  Edit.  Hieron.  Non  augurandum.  Gr.  bene  ,  i/.  oicmuc- 
5-£ ,  it/e  ofiiiemi-ynciQs.  Vulg.  Now  migiirabimim  ,  nee 
obferViibitis  fffrnfiia. 

^  K\.  ad  meechnndtim  ;  al.  in  miecham  :  Grace,  ad  ver- 

Vuli^.  fimpliciter  ,  Ne  proflituas  Jiliam  tuam. 

*^"Optime  de  Graeco  ,  ubi  lie  :  hfa^CfJJ^^i  >  »*i  toT? 
EwaeiAors ,  &c.  In  Vulg.  magi  &  arioli. 

%  Ita  Aug.  infta  ,  19.  Ji. 

'■  Edit.  Hieron.  aque  habendas. 

»  In  Gr.  fimpliciter  ,  «/>xw7i »  abfque  Moloch  ;  in  Vulg. 
»Jtf/o  Moloch. 

*^  Sic  Anon,  infra  apud  Ambrof.  cum  Gr.  zo.  6.  Vulg. 
magos  ,  &  ariolos  ut  fup.  not.  f.  &  infra  x. 

'  Edit.  Hieron.  fireat  dr populo ,  abfque  Dei, 

^  Edit.  Hieron.  delet  morte, 

D  Al.   Adulter  item  moriatur. 

^  Optime  e  Gr,  ubi  fie  :  yHsra  ^i/fouxos  im  «ja?/»?  o.VT't. 
Vulg.  cum  novercafua  ,  &c. 

P  Edit.  Hieron.  coitti  femiueo ,  juxta  Vulg.  Gr,  "'Os  «r 

9  Gr.  limiliter  :'0;  if  M^niviMx  i/  w  jUHTe©e  «V- 


iv/  fHW  uxore  patriti ,  vel  aviinculi,  vel  cum  k.v«- 

refratris  fui.c.  10.  -fry.  18.  10. 
LXIX.  ••<  Ventriloqiium  ,  d^  incantatorem  lapidan- 

dos.  c.  10.  t.  27. 
LXX.  Sacerdotes  in  nulla  inqiiinari ,  fed  effe  faiiC' 

tOS.   C.   II.   f.    1. 
LXXI.   filia  viri  j'acerdotis  ,fi  profiituatiir  adfoT' 

nicandum,  igne  1  cremabitur.  c.  u.  f-,.  9. 
LXXI  I.  Homo  ,  in  quo  fuerit  macula  ,  non  accedet 

offcrre  dona  Deo.  c.  n.  -i.  17. 
LXXIII.  ^  Sacerdotem  ,  in  quo  fuerit  immiinditia , 

<ir  fi(  accejferit  ad  fancla  ,  exterminari  a  Deo  : 

(^  ie  [anclis  extraneus  non  manducet.    c.   zi, 

irt.    J.    10. 

LXXIV.  Maciilofa^vitiofamnoferenda.  c.ii, 

LXXV.  Defacrificio  orationis.  c.  u.  t.  19. 
LXX VI.  De jabbato  obfervando.  c.  zj.  ft.  i. 
LXXVII.   De  pafcha  ,  (jr  "^  az.)ma.  c.  25.  *v-4. 
LXXVIII.  De  primitiis  mejfis  offerendis.   c.  zj, 

*.   9- 
LXXIX.  Df  tnenfe  feptimo.  c.  23.  #■.  13. 
LXXX.  Ad  lumen  lucermc,   oleum  ^^  inferendum. 

c.  24.  ir.  I. 
LXXXI.  Eum  ,  qui  blafphemaverit ,  lapidandum. 

c.  24.  ir.  10. 
LXXXII.  Eum  ,  qui  occiderit ,  occidendum  ;  (^ 

de  JubiUo.    c.   24.  ir.  17. 
LXXXIII.  Defratre  paupere.  c.  2j.  if.  25. 
LXXXIV.  Df  fratre  venundato  ,  (ir  comparata, 

C.  25.   7C.   59. 

LXXXV.  Idola  nonfacienda.  c.  26.  y.  i. 
LXXXVI.  Sabbata  '=<' fervanda.  c.  26.  ir.  z. 
LXXX VII.  Bellum^^  afuturum  ,ftmandata  cufio- 

diantur.  c.  26.  :»•.  5. 
LXXX VIII.  In  tribulationibus  ,  cj- fame  ,  d- pla- 

gis  malis  cafiigandos,  ft  prticepta  non  ^'  ferven- 

tur.  c.  26.  ir.  14. 
LXXXIX.  Votum  mafculi  ,  vel  femins.  pretio  of- 

ferendum  ;  in  peciidibus  verb  mil  mutandiim.  c. 

T11; w 'Crtipl  iCxJxiCavQvciv  civrov  ^  ofra^.  VlJg.  Qjtijii- 

pr.t  uxorim  fili.tm,  duxertt  mairem  ejus....  -mvus  ardebii  cum 
eis. 

'  Ita  Gr.  penc  ad  verbum ,  ut  notavimus  inf.  20.  15". 
Vulg.  Qui  cum  jumento  i^  peeore  coierit  ,  Tttorte  moriatur  i 
pecut  quotjue  occidite. 

'  Al.  occidamur  ambo  «  al.  eccidetnr, 

^   Al.  extirpatur. 

"  Edit.  Hieron.  hab.  Si  qui! ,  &  infra  ,  patris ,  loco  pii~ 
Irui ;  item  omiffo  ifto  ,  cum  uxore  ,  addit  in  fine  ,  mortc 
moriatur.  In  Gr.  non  uxor  patris^  attt  patrtii  ,  tcI  ai'uncuii  y 
ut  in  Vulg.  fed  fimpliciter  cogitata  ,  /tsra  tJ?   ci/^fsif;. 

^  Ita  Gr.  conftanter  cum  Aug.  infra  ,  xo.  17.  Vulg.  Vir 
in  quo  pyihoiiicus ,  «/  divinationis  fpiritus.  Vide  fup.  nor, 
f  &  k. 

y  Al.cremaiuntHr.  In  Graeco  fie  .' Kal  5'''*/*^"f  «'.Jp»''* 

hfiuq  iiy  ^eCv.^u'^"^ TV  suTrtf^ysvcati s'-sjI  iri'po;  xa^axof^H- 

(^f?«j  ,  ut  fup.  Vulg.  zi.  9.  Sacndotis  filiaji  deprebeiifi 
fuerit  tn  fltipyo fiammii  exuretur. 

^  Ita  fere  Grace,  cum  Aug.  infra ,  c.  zz.  J. 

^^  Edit.  Hieron.  atymis. 

^^   Al.  offtrendum. 

"^  Edit.  Hieron.  obfervatida. 

^•^  Edit.  Hieron.  bene ,  abfiiiunim  ,i\.  affiiliirtim  ,  fed 
male, 

?."•'  M.fervantiir. 


*iS 


^■.tS^.T/:^^^^ 


v.-,,^ 


/Ci 


■'  ''':-Y"  r4.;[, 


^U^^;r 


L  I  B  E  R 

LEVITICUS. 


CAPUT     P  R  I  M  U  M. 


V  U   I,  G  A  T  A      NOVA. 

O  c  A  V  I  T  aiitcm  Moy- 
fcn  ,  &  lociinis  cfl:  ei  Do- 
niiniis  de  tabernaculo  tef- 
timonii ,  dicen<;  : 

i.  Loquere  tiliis  Ifrael, 
•Sc  dices  ad  eos  :  Homo  , 
qui  obtulerit  ex  vobis  liof- 

tiara  Domino  de  pecoribus  ,  id  eft  ,  de  bobus 

&  ovibua  oifercns  viaiuuis  j 

V   U    L  C. 

Fxod.       j.  fi  holocauftum  fue-         3 Vide  Not. 

29.  10.     rit  ejus  oblacio  ,  ac  de  ar- 

tnento  -,  malculuni  immaculatum  ofFeret  ad  oftium  ta- 
beinaculi  tcllimonii ,  ad  placandum  fibi  Dominum  : 

^.  ponetque  manum  ftipei'  caput  lioftia-  ,  &  ac- 
ceptabilis  erit ,  atque  in  expiatioin^in  eius  proficiens  : 

5.  immolabitque  vitulum  coram  Domino,  &  of- 
ferent  tilii  Aaron  facerdotcs  fniv^uinem  e)us  ,  funden- 
tes  pei'  altaris  ciicuitum  ,  quod  el^  ante  oilium  ta- 
beinaculi : 

6.  detraftaque  pelle  hofti;r,  artus  in  Fiufta  con- 
cident , 

-.  &  fubjicient  in  altari  ignem  ,  fliue  lignorum 
ante  compolita  : 

8.  &  membra  qu.T  funt  8 9.   f  'dc  Not. 

cxfa ,  dclujicr  ordinantes, 

caput  videlicet ,  &  cunfta  qux  adhatrent  jecori , 

NoT/E    AD    Versi 

if.  I.  Plura  mutuamur  infra  ab  Hefychio  presbyt.  Salo- 
nitano  ,  al.  Hieiofoly tni:.  qui  CDmmcmanum  iii  Levit.  cdi- 
dii,nonGr.eccquiJem,  leJ  Laciiic.ui  prnbatum  efllup.in 
pratfat.  gcn.  Sclc^euti  cuique  ubviumcrit.  Porro  hic  Auc- 
tor  in  Lcvit.  I.e.  i.col.  55.  h.oblervat ,  f^xordiumined::. 
LXX.  duci  ,ib  e.j  p.irit  cr.U:on:s ,  qu.t  efi  ccnjiiiidio :  &  iiilia  , 
col.  54.  b.  i';.i7crf.i  ,  inquit  ,  Jecttitdiim  LX\.  ttoftvccart , 
ftd  mocttri  Mfyjrn  Jcriftiim  efl.  Nunc  eiiam  Grsccc  ,  Kai 
arsxa^m  M:i't/'.H.  ,  al.  lanien  ,  K«i  f/a'>fC£, 

f.  1.  Addit  Auguft.  ibid.  Hm  eft  .y/j  peicritns  tffereiis, 
i  bffbtMS  ,  alt  oi-ibui ,  cjffretis.  Grjcc. '  A^bfWTC?  (^  ujum.  iar 

vt^Q^ldyil   Aa>e^  TW Jt.T»  J^  KTVi^r  ,  i  chco  xwr  ^oxr  , 

&C.  ut  lup. 

<•.  5.  Hefych.  Salonit.in  hunc  loc.  col.  54.  f.  Sicundiim 
Jom.   I. 


V  E  R  S  l  O 

Vide  Not. 


A  N  T  I  Q  U  A. 


2 Homo  ex  vobis,  fi  obtiilerir  Jon.i  Do-    Aiig.l:tut.-i.di 

mino  a  pecoribus,  a  bobiis  &  ab  ovibus  otfe-  if-d.j.f.  55:. i- 
rciis 


ATA       N   O  V   A. 

9.  inteftinis  &  pedibus  lotis  aqua  :  adolebitque  ej 
facerdos  fuper  altare  in  iiolocaul^um  &  fuavem  odo- 
rcni  Domino. 

10.  Quud  fi  de  pecoribus  oblatio  eft  ,  de  ovibus 
five  de  capris  holocauftum  ,  mafculum  abfquc  macu- 
la olVeret : 

I  I.  immolabitque  ad  laws  altaris,  quod  refpicit 
.id  aquiloiiem  ,  coram  Domino  :  fanguinem  veto  il- 
lius  hindent  fuper  altare  tilii  .Aaron  per  circuitum  : 

I  ;.  dividentque  membra,  caput,  &  omnia  quae 
adharrent  jecori :  &  ponent  fuper  ligna  ,  quibus  fub- 
jiciendus  eft  ignis  : 

I  ;.  inteftina  vero  &  pedes  lavabunt  aqua.  Et 
oblata  omnia  adolebit  facerdos  fuper  altare  ,  lu  bolo- 
caullum  &  odorem  fuaviflimum  Domino. 

14.   Si  autcm  de  avi-  \a Vid.  Not. 

bus  ,    hoiocaufti  oblatio 

ONEM     ANTIQUAM. 

LXX.  inquic  ,  ad  t.ilrtrriaciiliim  teftimfnii  jitffil  mnnus  tfftf 
ri.  Attamen  Grjrce  nunc  legitur  :  rif:';  Tiir  .$■:  £^  t»;  cx>.»i 
T?  iMfluf'-i  ,  ad  cftium  t.iinnacuti  ii/hnuaii ,  ut  in  Vulg. 
loco  veto  hujus  ,  quod  Vulg.  adJii ,  ad  fUcamdmm/th  Dt- 
mitinm,  Hefych.  monetdici  ,  ejji  btc  i^  asceftmrn.  In  Gr. 
n^o^^iii  1  tivTi  AfXTSf  </*rri9f  K:f.tf. 

V.  8.  Hefych.  ad  hunc  Vulg.  loc.  lafui  l£  cinila  qn» 
adhtrem  yctri  ,  2iiik  co\.  jy.'f.  I  r/ >»»  i.U.  caput  & 
adipcs  ,  Grarc.  lir   i.;fa\y>  k,  to  Sfxf. 

t.  9.  Hefych.  limiliter  col.  j5.  a.  ad  hrc  Vulg.  ver- 
ba. Inteftinis  iS  fedtbns  lni>  .f/na  ,  ait:  LXX.edmni.Ez 
qux  lunt  in  Tcntic,  *c  pcdej  aqua  lavent ,  Grxc.  T«  A» 

jf.  14.'E6  fpeilaut  qu*  Auguft.  ait ,  quzll.  4.  in  tcv. 
Ee  ij 


220 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    II. 


VULGATA       NOVA. 


fiierit  Domino  ,  de  turturibus ,  aut  pullis  columba; ,  prope  altare  ad  orientalem  plagam  ,  in  loco  In  quo 

15.  offeret  earn  facer-         15 fide  Not.  cineres  elfundi  folent , 

dos  ad  altare  :  &  retorto  i  7.   confringetque  afcellas  ejus  ,  &  non  fecabit  , 

ad  collum  capite,  ac  rupto  vulneris  loco ,  decurrere  neque  ferro  dividet  earn  ,  &  adolebit  fuper  altare  , 

faciet  fanguinem  fuper  crepidinem  altaris  :  iignis  igne  fuppofito.  Holocauftum  eft  &  oblatio  fua- 

16.  veficulam  vero  gutturis ,  &  plumas  projiciet  viifimi  odoris  Domino. 

NoT.c    AD    Versionem    antiquam. 

y.7.  Ciitn  prills  (t.  \^.)fi<»fnm  ds  hohcanjiis  hqtieretiir  ,  Hf.l^.  Hefych.  in  liunc  loc.  col.  J7.  b.  ubi  Vulgari  ha- 

cammcmiiTavit  tmiiirem  ,  ^  titri  iticit  Jiios ,  ut  infra  J.  7.  bet :  ac  rupto  'Jiilntns  loco  ,  ait  :  LXX.  ediiiit ;  reftiillone 

In  Grseco  ,  I\q^Q^\<^^  ktt»  twi'  T^uyo^u/ 1  «  «Vo  rv^  -wsc^re-  capius.  Gr«c.  Jt,  d-roKiiQu  tyv  k^xaht, 
fat  TO  ASg^r  KL'TK. 


'•  A- 


CAPUT      II. 

VuLGATA      NOVA. 

Nima  cum  obtulerlt  oblationem  facrificii  Do-  Aaron  &  filiorum  ejus ,  fanitum  fandorum  de  obla- 

.  mino  ,  fimila  erit  ejus  oblatio  :  fundetque  fu-  tionibus  Doniiiii. 
per  earn  oleum  ,  &  ponet  thus ,  4.  Cum  autem  obtuleris  facrificium  coftum  in  cli- 

i.  ac  deferet  ad  filios  Aaron  facerdotes  :  quorum  bano  :  de  fimila  ,  panes  fcilicet  abfque  fermento ,  conf- 

unus  toilet  pugillum  plenum  fimila:  &  olei ,  ac  totura  perfos  oleo  ,  &  lagana  azyma  oleo  lita. 
thus ,  &  ponet  memoriale  fuper  altare  in  odorem  fua-  5.  Si  oblatio  tua  fuerit  de  fartagine ,  fimilz  conf- 

vifilmum  Domino  :  perfs  oleo  &  abfque  fermento , 
Eccli.  7.  14,            3 .  quod  autem  reliquum  fuerit  de  facrificio  ,  erit 

VeRSIOANTIQUA.  VuiGATANOVA. 

Aur  Uc  i  xuJ-      ^-  ^^  confringes  ea  frngmenta  ,  &:  fiindes  fu-        6.  divides  earn  minutatim,  &  fundes  fuper 
lirfid.  in  uiii.  per  earn  oleum ;  lacriliciiun  eft  Domino.  earn  oleum. 

*'^^"'*  V  U  l  G  A  T  A       N  O  V  A. 

7.  Sin  autem  de  craticula  fuerit  facrificium  ,  xque     &  filiorum  ejus,  fanftum  fanftorum  de  oblationibug 
fimila  oleo  confpergetur  : 


8.  quam  offerens  Domino  ,  trades  manibus  facer- 
dotis. 

g.  Qui  cum  obtulerit  eam ,  toilet  memoriale  de 
facrificio ,  &  adolebit  fuper  altare  in  odorem  fuavi- 
tatis  Domino  ; 

10,    quidquid  autem  reliquum  eft,  erit  Aaron, 

Versio    antiqua. 


Hiers».  in  Eiech. 
16.1.  J.  73j.  .>. 


Domini. 

1 1.  Omnis  oblatio  ,  qui  ofFertur  Domino  ,  abfque 
fermento  fiet ,  nee  quidquam  fermenti  ac  mellis  ado- 
lebitur  in  facrificio  Domino. 

I  i .  Primitias  tantilm  eorum  ofFeretis  ac  munera  ; 
fuper  altare  vero  non  imponentur  in  odorem  fuavi' 
tatis. 

Vulgata   nova. 

I'.   Omne   facrificium   veftrum   file   falietur  ;  i;.   Quidquid  obtuleris  facrificii  ,  fale  con-       Maro^ 

non  ceflabit  fal  teftamcnti  Domini  de  facrificiis     dies ,  nee  auferes  fal  foederis  Dei  tui  de  facrifi-  9-  48- 
veflxis.  In  cundis  muneribus  veftris  fal  offeretis.     cio  tuo.  In  omni  oblatione  tua  ofFercs  fal. 

VULGATANOVA. 

14.  Si  autem  obtuleris  munus  primarum  frugum  15.  fundens  fupra  oleum  ,&  thus  imponens,  quia 

tiiarum  Domino  de  fpicis  adhuc  virentibus,  torrebis  oblatio  Domini  eft  : 

igni ,  &  confringes  in  morem  farris ,  &  fic  offcres  pri-  1 6.  de  qua  adolebit  facerdos  in  memoriam  mune- 

mitias  tuas  Domino  ,  ris ,  partem  farris  frafti ,  &  olei ,  ac  totum  thus. 

NoTjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

f.6.  Auguft.  ibid.  Et  ctnfringts  ea  fragmentit ,  id  efi  ,  aMSvCirctr  i  Aix-7rauQx.%  iV«?  cfUa^-MK  KffiV  aVo  {»- 

gfffjfi ir;^efido  {.tcies  e.x  Jragmenta:  icWqutLdcHcfychio  ;  qui  Q,:tifia.lm  v/xuf'  etI  ^raK/c;  Au^k  I'.w&i- ^/^iJo/5;7e  Ku^/w  tw* 

etiam  ad  hoc  Vultjat*  ,  {jj  fundts  fuper  mm  oletim  ;  ait  :  ©ew  I'lUa»  i^^;.  Nota  in  Aid.  edit.  &  Compl.  fcribi ,  v  Aia- 

LXX.  additnt :  S.icrificiiim  ef>  Domino.  In  Grjeco  fimiliter  :  iravQ'.-ra.: ,  non  drjifltt ,  pro   s?  J\.i«-aJoa7f  ,  »0«  drftittritis 

Kal  JViaBfu^Ei;  aw«  nhiinxia ,  5  i'-Tr^x'-''^  ■'^'  «"■^»  £^«ioi'-  fupp.  oflisrre.  Item  in  Mf.  Alex.  «?,«,  Jhkm ,  loco  «V«5. 

S-uiia  i;'i  Ktfi'ffl.  ..       ..  ..     .  /"'"• 

■3^.  I  5,  In  Grxco  fic  :  Kal  wxt  A:t)^v  t^vi!cc^  v/^wy  e.M 


CAPUT      III. 

VulGATA       NOVA. 


I .  A^  U6d  fi  hoftia  pacificorum  fuerit  ejus  oblatio ,     qui  immolabitur  in  introitu  tabernaculi  teftlmonii , 
V  ■(__  &  de  bobus  voluerit  ofrerre ,  marem  five  fe-     fundentque  filii  Aaron  facerdotes  fanguinem  per  alta- 


tninam  ,  immaculata  olferet  coram  Domino.  lis  circuitum. 

1.  Ponetque  manuin  fuper  caput  viitims  fui, 
Versio    antiqua. 
H.fich.  Sah„i,.i„    „5 a'-^ip^m  qui  operit  ventrem  ,  &  omnem 


Vu  I  G  AT  A     NOVA. 

5 .  Et  ofFerent  de  hoftia  pacificorum  in  obla- 
tionem Domino ,  adipem  qui  operit  vitalia ,  &       Txod. 
quidquid  pinguedinis  eft  intrinfecus ;  29.  13. 

NoTA    AD  Versionem    anxiquam. 


nriycfj.  ^aioii:i.in        y  i  .  *  *    ,-, 

irJii.  i.p.Ci.i'.    adipem  qui  in  ventre  elt : 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    III. 


221 


VULGATA       NOVA. 


4,  duos  renes  cum  adipc  quo  teguntur  ilia ,  &  re-     trcin  ntiue  uiiiverfa  vitalia  ,  8c  iitriimque  renunculum 

cum  adipc  qui  eft  juxta  ilia ,  reticulunuiue  jecoris  cum 
reiiunculis  : 

1 1.  &  adolebit  ea  facerdos  fuper  altare  in  pabu- 
lum ignis  &  oblationis  Domini. 

I  i.  Si  capra  tuciit  ejus  oblatio  ,  Sc  obtulerit  cam 
Domino  , 

I  ?.  ponet  manum  fuam  fuper  caput  ejus :  immo- 
iabitque  earn  in  inrroitu  tabernaculi  teftiraonii.  £t 
fundent  filii  Aaron  fanguinem  ejus  per  akaris  ciicui- 
tum.  , 

14.  Tollentque  ex  ea  in  paftum  ignis  Dominici , 
adipem  qui  operit  ventrem ,  &  qui  tegit  univerla  vi- 
lla : 

1 5.  duos  renunculos  cum  reticulo,  quod  eft  fuper 
eos  juxta  ilia ,  &  arvinam  jeSaris  cum  renunculis : 

Versio    ant: 


ticulum  jecoris  cum  renunculis 

5.  adolebuntque  ea  fuper  altare  in  liolocauftuni , 
lignis  igne  fuppolito  :  in  oblationem  fuaviflimi  odo- 
ris  Domino. 

6.  Si  vero  de  ovibus  fuerit  ejus  oblatio  &  paciti- 
corum  lioftia  ,  five  mafculum  obtulerit  ,  live  fcmi- 
nam ,  imniaculata  erunt. 

7.  Si  agnum  obtulerit  coram  Domino  , 

8.  ponet  manum  fuam  fuper  caput  vidim;E  fu.t  : 
qua;  immolabitur  in  veilibulo  tabernaculi  teftimonii  : 
fundentque  filii  Aaron  fanguinem  ejus  per  circuitura 
akaris. 

9.  Et  oficrent  de  pacificorum  hoftia  facrificium 
Domino  :  adipem  &  caudam  totam 

I  o.  cum  renibus,  &  pinguedinem  qux  operit  ven- 

VuiGATA      NOVA. 


QUA. 

16.  ofFeretillud  facerdos  ad  altare,  exta.odo-   ^'fy''-'"  ^'•'-  j. 
~  ^      •      •      -       •       .  ~        •  t.6i.f. 

Aug.  qHxjl.  11.  in 
Ltv,  499.  a. 


16.  adolebitque  ea  fuper  altare  facerdos,  in 

alimoniam  ignis ,  &  fuaviU'imi  odoris.   Omnis    rem  fuivitaris.  Omnis  adeps ,  Domiiio. 

adeps ,  Domini  erif 

I  7.  jure  perpetuo  in  generationibus ,  &  cunc- 
tis  habitaculis  veftris  :  nee  fanguinem  nee  adipem 
omnino  comedetis. 

NoTA  AD  Versionem  antiquam. 


CAPUT     IV. 


Vu  L  G  AT  A     NOVA. 


'  T 


Veksio    antiqua. 


Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  di- 

'  cens  : 
I.   Loquere  filiis  Ifrael  :  'Agima  ,  qua;  pecca- 
verit  per  ignorantiam ,  &  de  univerfis  mandatis 
Domini ,  qu.B  prscepic  ut  non  fierent,  quippiam 
fecerit  : 


2.....  Anima,  fi  peccaverit  in  confpeflu  Do-   H:>««./.  i.r,i.-)!r. 
mini  non  Iponte  ,  ex  omnibus  prscepris  Domi-  ■'"«''•'£•  '•  -i-  5'^i-  '• 
ni ,  qux  non  oportet  lieri ,  feceritque  uniim  e.\ 
eis ; 

V  U  L  G  AT  A 


5.    fi  facerdos  ,  qui         5 Fide  Not. 

vtnStas  eft  ,   peccaverit , 

delinquere  faciens  populum  ,  offerer  pro  peccato  fuo 

vitulum  immaculatum  Domino  : 

4.  &  adducet  ilium  ad  oftium  tabernaculi   tefti- 


monii coram  Domino ,  ponetque  manum  fuper  caput 
ejus  ,  &  immolabit  eum  Domino. 

5.  Hauriet  quoque  de         5..,  6...  7.  Vide  Not. 
fanguine  vituli,   inferens 
ilium  in  tabernaculum  teftimonii. 

6.  Cumque  intinxerit  dlgitum  in  fanguine ,  afper- 
get  eo  fepties  coram  Domino  contra  velum  fanc- 
Cuarii  : 

7.  ponetque  de  eodem  fanguine  fuper  cornua  al- 
taris  thymiamatis  gratilfmii  Domino  ,  quod  eft  in  ta- 
bernaculo  teftimonii :  omnem  autem  reliquum  fangui- 

NoTiE    AD   Versionem 


NOVA. 

nem  fundet  in  bafim  altaris  holocaufti  in  introitu  ta- 
bernaculi. 

8.  Et  adipem  vituli  auferet  pro  peccato  ,  tarn  eum 
qui  vitalia  operit ,  quam  omnia  qua;  intrinfecus  funt  : 

9.  duos  renunculos,  &         5...  10...  Fide  Not. 
reticulum  quod  eft  fuper 
eos  juxta  ilia  ,  &  adipem  jecoris  cum  renunculis , 

10.  ficut  aufertur  de  vitulo  lioftis  pacidcorum  : 
&  adolebit  ea  fuper  altare  holocaufti. 

1 1 .  Pellem  vero  &  omnes  carnes ,  cum  capite  & 
pedibus  &  inteftinis  &  fimo  , 

1 1.  &  reliquo  corpore ,  efferet  extra  caftra  in  lo- 
cum mundum  ,  iibi  cineres  efFundi  folent  :  incendet- 
que  ea  fuper  lignorum  ftruem ,  qua  in  loco  elFulb- 
rum  cinerum  cremabuntur. 


AD 

f.  2.  Ita  primumiiiGrarco.  Aiwxcv  vrfii  tk  fw? 'Ic£«i!a , 
m>^y'j)r.  Loquere  ad  fiUos  ifrael  ,  diceni  :  reliqua  ut  in  Lar, 
liip.  praitcr  hoc,  inuutifacere,  pro  fieri ,  &Vk  ti  «V  auTaTr , 
utitim  illiquid  de  eis ,  loco  ttmtmex  eis. 

If.  3.  Ill  Gr3eco  fie  :  'i-oU  t^h  d  a^^ispev^  I  K£;»^eic^/»'o5 
ctf/.aipTi]  ,Ty  Toy  ^afl^'  lX^X'Osh  ,  ^  ra^is^Sf  -Treol  th^  a/^xfllci'; 
aVTii  y  y^  \\fj.xpli  t  ^o'X^i'  -'t  joow/  et.fA:£y.iv  tw  Kupiu  yrsfl 
th;  x^XfTia;.  Unde  Auguft.  quaeft.  25.  in  Lcvit.  to.  5. 
499.  d.  dicit  :  Cum  J.icr:fiei.%  pro  pecc.jtis  priits  eonwiemora- 
ret ,  z'ilulum  dixit  pjj'ere:idum  pro  pecc.Jto  jacerdotii ,  qui 
jecijfet  populum  pecc.zre. 

^.  J.  lea  Gra:c.  hab.  deficiente  Latino.  Ka)  AoiSa*  0 
Ufiu';  0  ^ifh  0  TfTiMiai/^'!vii  Tx;  X-^S"?  «""^  '^?  x'l'/ixTci  n 
A(o%K,  -tj  siQ-.iinduTi  iiiTyrctmmn  fixf.Tvpii.  Eadem  ref- 
picieni  Auguft.  quseft.  25.  in  Levit.  to.  3.  459.  e.  dicit  : 
Ge/ieraltter  prxcipiehat  ,  Ji  fucerdos  peccajpt ,  ipj'utn  facerdp- 
tern  Hnilum  '^  cori/umma!um  ,  quern  viilt  inicitigi  Jummum 
Jacerdoiem  ,J,urifiiia  ifta  jiiffit  offirre. 


A  N  T  I  QUA  M. 


tt-6 7.  Auguft.  quift.  23.  inLcvit.  to.  5.499.  e. 

haec  habet :  De  fangmne  vituli  cornua  tangi  pr.seepit  alt.iris 
incenji  ,  afpcrgendiim  etiam  ex  ipjo  f.inguitie  contra  -velum 
JajtHum  ,  reliquum  zero  /anguiriem/iirrdtfidum  ad  ba/im  al- 
taris holocauflomatum  ^qixx  latis  lexium  Grjecumreterunt  , 

ubi  iic  :  O  hp£v; t^^z^^eT  x'o  i^  ai/<aTc; y.x-x  to 

y.x'iaTSTXCf^XTo  xyrA.  Kxl  e-TTtUt^si  o  isp^ui  «to  T?a(>4aTS5 
T?  pi^%,ii  f'l^i  to;  ai^Tz  r^  icQiX^iffiv  t!?  itju:aMxr:;.,..» 
j(  '/7«/  TO  xljux  T^  ,«o'%v  £/.x^-i  '^xpx  ri-.r  ^x'tr  tV  .^uuxi" 
^ivpi^  Tcoy   o>.c>y.xvTj.'fj.xixv ,  &c. 

tt.  9 10.  E6  Ipedani  qua  fcribit  Aug.  qu^d.  22. 

in  Levit.  to.  5.  499.  d.  Loquens  de  Jacrtfctts  i.ilatans  ,  f/«- 
nam  jocineris  ,  cum  adipe  zenlris  ,  {^  renum  ,  J5  lumborum  , 
cfflrri  Domino pracepit,  Kec  longc  Gnc.  abell  in  quo  iic  : 
Kai  tii  J^t/o  tifpie,,  «.  TO  $-!xp  to  s-t'  dtiia/  ,  0  sVi'  sVi  T»r 
livp'.-jiv,  i)  -rlv  mCiy  to/  fVi  t?  v^xj'-i  cvt  to??  r£f^Ti  crsfil- 
Ml  ia'70 ioux/ejio'  lifsCi  sVi  ts  ^limsvC'-'  >  &c. 


222 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    IV. 


Versioantiqua.  VulgatanovA." 

Attg.qtujl.io.in        f».    Si  autcm  omnis  fynagOga   filiomm   Ifraiil  15.   Quod  fi  omnis  turba  Ifragl  ignoraverit,' 

levit.  I.  J. 498.  .1.  ignol•,^^•el■it ,  &  latuerit  \crbum  ab  oculis  fynago-     &  per  imperitiam  fecerit  quod  contra  manda- 


g.r  ,  &:  fecerit  uniim  ab  omnibus  mandatis  Do- 
mini quod  non  fiet ,  &  deliquerint , 

1 4.  &  cognitum  illis  fuciit  peccatiim  ,  quod 
peccaverunc  in  eo 


turn  Domini  eft  , 

14.  &  poftea  intellexerit  peccatum  fuum  , 
ofFeret  pro  peccato  fuo  vitulum  ,  adducetque 
eum  ad  oftium  tabernaculi. 


VULGATA       NOVA. 

1 5 .  Et  poiient  feniores  popull  manus  fuper  caput     culi  teftimonii. 


ejus  coram  Domino.    Immolatoque  vitulo  in  conf- 
pedu  Domini  ,        ' 

16.  inferet  facerdos ,  qui  unftus  eft  ,  de  fanguinc 
ejus  in  tabernaculum  teftimonii , 

I  7.  tinfto  digito  afpergens  fepties  contra  velum  : 
18.  ponetque  de  eod^m  fanguine  in  cornibus  al- 
taris  ,  quod  eft  coram  Domino  in  tabernaculo  tefti- 
monii :  reliquum  autem  fanguinem  fundet  juxta  ba- 
fim  altaris  holocauftorum  ,  quod  eft  in  oftio  taberna- 

Versio    antiqua. 


19.  Omnemque  ejus  adipem  toilet,  &  adolebit 
fuper  altarc  : 

2.0.  fie  faciens  &  de  hoc  vitulo  quomodo  fecit  & 
prius  :  &  rogante  pro  eis  facerdote  ,  propitius  eri« 
eis  Domlnus. 

1 1 .  Ipfum  autem  vitu-         21 Fide  Not. 

lum  efferet  extra  caftra  , 

atque  comburet  ficut  &  priorem  vitulum  :  quia  eft 

pro  peccato  multicudinis. 

Vulgata    nova. 


An^.  ui:  Jiif. 


Aug.  Locut.  5. 1, 
3.  551.  t. 
Hieron,  I,  i.contr, 
ftlag.  t.  4.  J05.  e. 


12.  Si  antem  princeps  peccaverit ,  &  fecerit  2.1.  Si  peccaverit  princeps,  &  fecerit  unum 

Unum   ab    omnibus    prxceptis    Domini   Dei  iui  6  pluribus  per  ignorantiam  ,  quod  Domini  lege 

quod  non  fiet ,  nolens,  &  deliquerit ,  prohibctur , 

25.  &  cognitum  ci  flierit   peccatum  ,   quod  2  5 .  &  poftea  intellexerit  peccatum  fuum  ; 

peccavit  in  eo offeretmunus ,  iiiixum  de  ca- 


pris ,  mal'culum  Lmmaculatum. 

24.  Et  ponet  manus  fuas  luper  caput  ejus , 
interlicietque  ilium  in  loco  ,  ubi  maftantur  ho- 
locaufta  coram  Domino ,  quia  pro  peccato  eft. 


Vulgata 

15.  tinget  facerdos  digitum  in  fanguine  hoftijc  pro 
peccato  ,  tangens  cornua  altaris  liolocaufti ,  &  reli- 
quum fundens  ad  bafim  ejus. 

Versio    antiqua. 

Aug.  qiixjl.  10.  in     2.7.  Si  autem  anima  una  peccaverit  nolens  de 
1(K(.  t.  3. 498.  h.  populo  tcrr.-E  ,  in  eo  quod  ficit  ab  omnibus  prx- 
ceptis  Domini  quod  non  fiet ,  &  deliquerit , 

28.   5c  cognitum  fuerit  ei  peccatum  ,  quod 
peccavit  in  ipfo 


^Urfych.Saimii.!»      ;o.  Et  toUct  ,  &  ponct  facctdos  (Imguinem 
ievit.p.66.j:        peccati  digito  fuper  cornua  altaris  holocaufto- 
matis. 


Vulgata 
3 1.  Omnem  autem  adipem  auferens ,  ficut  aufer^ 
I'i  folet  de  vidimis  paciticorum  ,  adolebit  fuper  alta 

N  o  T  jE 


offeret  hoftiam  Domino  ,  hircum  de  capris  lm- 
maculatum. 

14.  Ponetque  manum  fuam  fuper  caput  ejus: 
cumque  immolaverit  eum  in  loco  ubi  folet  mac- 
tari  holocauftam  coram  Domino ,  quia  pro  pec- 
cato eft  , 

nova. 

16.  Adipem  vero  adolebit  fupra  ,  ficut  in  vifti- 
mis  pacificorura  fieri  folet  t  rogabitque  pro  eo  facer- 
dos ,  &  pro  peccato  ejus ,  &  dimittetur  ei. 
Vulgata    nova. 

17.  Quod  fi  peccaverit  anima  per  ignoran- 
tiam ,  de  populo  terrs ,  ut  faciat  quidquam  de 
his  qurc  Domini  lege  prohibentur  ,  atque  delin- 
quat , 

i8.  &  cognoverit  peccatum  fuum,  ofFere» 
capram  immaculatam. 

29.  Ponetque  manum  fuper  caput  hoftia  quae 
pro  peccato  ell ,  &  immolabit  earn  in  loco  ho- 
locaufti. 

)o.  Tolletque  facerdos  de  fanguine  in  digito 
fuo  :  &  tangens  cornua  altaris  holocaufti ,  re- 
liquum fundet  ad  bafim  ejus. 

NOVA. 

re  in  odorem  fuavitatis  Domino  :  rogabitque  pro  eo  j 
&  dimittetur  ei. 


AD    Versionem 


I?.  I ;.  Similiter  in  Grscco  ,  prxter  vocem  fitioriim  ,  quse 
abeft  ;  in  Mf.  tamen  Oxon.ac  edit.  Aid.  legitur,  -ruy  vioit 
'JopaviA.  Gr.addit  dy.^^iu^  ^fion  Jporite  ^  verl>o  igtir/az'cr:t , 
quod  deeft  in  edit.  Aid.  &  apud  Origen.  fubinde  conftan- 
ler  -TTonQatci ,  fecerint ,  pro  jectrit.  Vide  infra  Not.  ad  ir. 
37.cap.  6.  ut  &  Auguft.  ipfum  qusft.  7.  491.  f.  493.  b. 

If.  14.  Grsc.  Ko-i  'iiaifr,  av-rCii  i ,  &c.utfup. 

i!.  II.  Eo  fpedlat  quod  ait  Aug.  q.  id.4^6.d.  Hoc  cnim 
JHJjit  fnijuferihs  de  vitulo  quern  fro  peccato  Juo facerdos  offer- 
ret  y  ^  de  vitulo  quern  pro  peccato  ttniverja  jynagogx  ,  ut  car- 
ties  quit  remanfmnt ,  Jons  extra  cajira  comlurantur. 

Tgr,  21.  In  Gr.  pro  nolens,  legiiur  xKHioii ,  nonfpoitte-,  ad- 
diturque  k,  dficif>ri)  ,  ^  '!3AM^^f?>He«  ,  ^peccaverit ,  'i^  deli- 
querit. Sed  in  Mf.  Oxon.  &  Aid.  edit,  deefl  i,  x/xzf'in  ,  ut 
fup.  reliqua  quadrant.  Vide  Aug.  inf.  Not.  in  ■f.  37.  c.  6. 
de  differentia  delicti  &  peccati;  itemfup.q.  7.  493.  b. 

1^.25.  Prima  pars  quse  ex  Auguftino  eft  ,  congruir  cum 
Gr.  nee  differ!  etiam  pofterior  ex  Hieronymo  ,  nili  quod 
pr.cponitur  -u  ,  verbo  offeret ;  additurque  «t/r? ,  pofl  mjtujcs. 
Sic  autem  priora  ipfa  reddidit  Hieron,  Et  pofiea  dtdicerii 
peccatum  juum  quod  peccavit  per  ignorantiam  ,  offeret  ,  &c. 
Hefjch.  1,  I.  in  Levit.  c.  4.  col,  66.  b.  addit ;  Uoi,  autem 


A  N  T  I  Q  U  A  M . 

XXX.  in  Grxcojic  editnt ,  ut  yjij.ct^v  ^  %'^a/^4v  dicafit  of- 
ferri  debere  ,  qrtod  Latini  ex  eadem  editione  interpretntijl'.n% 
bcBdum  ex  capris  jnafculum  ,  (3  capram  de  hatdis  femtllam  s 
%i'^o!/^c;  autem ,  ^  ^iuaipa ,  fetus  caprarum  fitnt  ^a^ipii/ci  » 
idejl,  qui  circa  tempus  hiemis  najcuntur  ;  &  infra  ;  Twwa 
enim  princeps  hircum  ,  five  xlfJ^a.^/  ,  is  autem  qui  de  tjtrh^t 
eft ,  cfferat  capram  ,  Jive  ^ificiipcijf  ,  immactilata  autem  uira- 
que ,   &c. 

If.  14.  Vix  differt  Hieron.  a  Grsco  ,  ubi  fie  :  Kcd  jVi- 
fiwcer  iy,v^yj~C5i  sVi  tw  xepa>Hi'  tit  y^ificcfn'  jt,  c^a^vo/f  kvtqv  h/ 
Tc^&) ,  I?  c^a^yci  Tce  QhQv.aivr:ij^a.lx  ivoi'Jrtzi/  Kt-piir'  a^ctp,:ee 
eVj'.  Ineditt.  Aid.  &Compl.additur«t7?,  ad  ;^:r£,« ,  &  in 
Mf.  Oxon.  habetur  in  fine  ayua^7ta$;V/. 

f.  27.  Similia  Grjecnm  habet ,  exceptis  liis,  diUCi'x^y  nstt 
fponte  ,  pro  nolens ;  &  cV  tw  7r:iH^(^ai  ^/«y ,  inf.iciendo  unum  » 
pro  in  en  qttodfacit. 

Tf".  28.  Grjcc.  Kal  -pain  «'tm  h",  &c.  ut  in  Lat.  Vide 
Augull.  fup.  quseft.  8.  in  Levit.  001.493.  d.  &  Not.  ad  J-. 
23.  fup. 

If.  30.  Graec.  Kai  Mi'-j'STa/  0  Up^v%  aVo  tv  cCi^cOck;  au- 

Tat  iMy-cwlu/iinu:. 


LIBER     LEVITIC.     Cap.  V. 


225 


VuLGATA       NOVA. 

■}i.  Sinautemdepecoribus  obtuleritviftimam  pro  3^.   Sumetque  facerdos  de  fanguine  ejus  digito 

peccato  ,  ovem  fcilicet  immaculatam  ;  fuo  ,  &  tangens  cornua  altaris  hoiocaulti ,  reliqiiua» 

)  J.  ppnet  manum  fuper  caput  ejus ,  &  immolabit  fundet  ad  bafini  ejus, 
earn  in  loco  ubi  folent  ca:di  holocauftoium  hoIli^B, 


Versio    antiqua. 
35 &  fuperponet  illiid  facerdos  fuper  alta-   -<'<?.  yK«y?.  17. /» 


Vulgata   nova. 
5  5 .  Omnem  cjuoque  adipem  auferens  ,  ficut 
aufeni  folet  adeps  arietis ,  qui  immolatur  pro  pa-    re  ,  fuper  hoiocauftoma  Domini  :  &  exorabit  ^''•"'-  '•  i-  JO*-  i 
citicis  ;  cremabit  fuper  altare  in  incenfum  Domi-     pro  eo  (acerdos  pro  peCCatO  qiiod  peccavit  ,  iSc 
ni  :  rogabitque  pro  eo ,  &  pro  peccato  ejus ,  &     dimittetur  illi. 
diniittetur  ei. 

NoTA  AD  Version  EM  antiqua  m. 

y.  Jf.  Grace.  Km  citiSmse/  auli  i  Ufsi'i; ,  &c.  utin  Lar.  cnbiim  ,  flacabii.  Vide  Augull.  quelt.  4,  in  Levit.  col. 
nifi  excipias  veibiun  ,  ii.i^xQs'iai ,  pro  quo  Auguft.  habet,  492.  c.  ubi  legit  ,  Et  iwfoiiet  fitpo  holocaiijloma.  Item  inf. 
rsorabit ,fio^t\i,iliprvfiUahit,  utAugull.  i\ifiA.,i.e.  defre-      col.  49J.  d. 


CAPUT      V. 


V  U  1  G  at  A     NOVA. 


Versio   antiqua. 


I .  O  I  peccaverit  aniraa  ,  &  audierit  vocem  ju- 
O  rautis  ,  teftiique  fiierit  quod  aut  ipfe  vidit, 
aut  confcius  eft  :  nili  indicaverit  ,  portabit  ini- 
quitatem  fuam. 

i.  An^rua  ,  qus  tetlgerit  aliquid  immundum  , 
live  quod  occifura  k  beftia  eft  ,  aut  per  fe  mor- 
tuum ,  aut  quodlibet  aliud  reptile  :  &  oblita  tue- 
lit  immunditix  fu^  ,  rea  eft  ,  &  deliquit : 

5.  &  fi  tetigerit  quidquam  de  immunditia  ho- 
minis  ,  juxta  omnem  impuritatem  qua  pollui  fo- 
iet ,  oblitaque  cognoverit  poftea  ,  fubjacebit  de- 
lido. 

Anima  ,  qus  juraverit ,  &  protulerit  labiis 


I .  Q  I  aurem  anima  pecca\'erit ,  &  audierit  vo- 
O  cem  jurationis ,  &  ipfe  teftis  fuerit ,  aut  vi-  3.  sp 


Aug.  Lecm.  4. «, 

dent ,  aut  confcius  ftierit  :  11  non  nunciaverit , 
&  accipiet  peccatum. 

z.  Anima ,  quxcunque  tetigerit  omnem  rem     Aug.  q««jt.  i.  ?. 
immundam ,  aut  morticini ,  aut  a  fera  capti  im-  tiJ    4-   "'  if-». 
mundi,  aut  eorum  qux  funt  morticina  abomi-  'i9°-'^-'-Jm- 
natjonum  immundarum ,  morticinum  jumento- 
riun  immundorum , 

3.  aut  tetigerit  ab  immunditia  hominis,  ab 
omni  immunditia  ejus ,  quam  fi  tetigerit ,  inqui- 
nabitur  ;  &  latuerit  eum ,  poll  hoc  autem  cogno- 
verit ,  &  deliquerit. 
_  4.  Anima ,  quxcunque  juraverit  dillinguens  la- 
fuis  ut  vel  male  quid  faceret ,  vel  bene ,  &  idip-  biis  malefacere ,  aut  benefacere ,  fecundiim  cm- 
fmn  (uramento ,  &  fermone  firmaverit ,  oblita-  nia  quxcunque  diftinxerit  homo  cum  jurejuran- 
que  poftea  intellexeric  deliaum  fuum ,  do  ,  &  latuerit  eum ,  &  id  cognoverit ,  &  pecca- 

verit unum  ex  his, 

N  O  T  .E     AD     V  E  R  S  I  O  N  E  M 


A  D 

Tf.  I.  Eadem  rurfus  legit  Aug.  ad  veibum ,  qusfl.  i.in 
Levit.  to.  }.  489.  d.  excepto  uno  aut ,  loco  J5  ,  ante  au- 
dinit:3X  Locut.  J.  conftanter  retinet  ^  ,  immo  notatg?. 
ibi  poiitum  elFe  pro  id  eft.  In  Grxco  ,  f^  ax'^cr\ ,  reliqua 
llmiliter  concinunt ,  nili  quod  detracto  vtrbo  j'lurit  ,  ha- 
betur  .  M  iu'^Kii'  ii  QuvotJ  sv -,  aut  vidit  aut  conftitts  fitit  ^ 
abique  ^,  poft  nttnctaverit ,  quod  tamen  Aid.  edit,  retinet. 
UndeAuguft.  in  Locut.  Plus  ,  inquit,  videtur  habere  &  ; 
itam  ,  eo  demto  ,  ttitegre  fequitur  ;  Accipiet  peccatum :  &  q. 
I.in  Levit.  col. 489.  d.  Hoc  eft  ,  inquit ,  Ji non  ntiijne  tittn- 
(iaverit ,  accipiet  peccatum.  Quod  emm  additum  eft,  &  ,  iocit- 
tionis  eft  ujitaix  in  Scripturis ;  turn  addit :  Verhm  iftc  fenjtti 
quia  objcurus  eft  ,  exponendas  videtur  ;  hoc  enim  videtur  di- 
cere  ,  peccare  hominem  ,  (jtio  audiente  jurat  aUijuis  falfnm  , 
%^  fctt  eitmf.tljnmjurare  ,  ^  tacet.  Tunc  .tutem  fiit ,  Ji  ei  ret 
de  qua  juraiur  ,  teftis  fuerit ,  ant  'vidit ,  .tut  confcius  juit, 

f.  1,  Vix  aGrsco  dilfert  Auguft.  nili  quod  Grsece  ad- 
ditur  ?'jteiVH  ,  voci  amma  »  qu«  tamen  vox  c-A.en'»  deeft  in 
Mf.  Alex.  Subinde  loco  eorum  qu£  jrtnt  morticina  ,  legitur 
limpliciter  -cccv  ^"''H'^i/uai'^J'  1  8c  loco  morticinum  jumentorum, 
iimilicer  ,  it  Tjav  ^vv^tf4cti:iiv  -aIw^  >  vet  morticinorum  pecorum  : 
at  AuguH.  infia  ,  491.  a.  &  491.  a.  conftanter  legit  mor- 
ricinum  jume7itorum.  Ea  autem,  inquit,  (col.  491.  a.  ) 
qttit  Grxce  xthj-h  appellantttr  ,  pterique  ntftrorum  jumenta 
inlerpretati  Jitnt ,  quod  nomen  in  Lattna  confuetudine  eorum 
anititalium  eft  ,   quorum  Ltbortbtts  adjuvamttr  ,   m.txitno  tn 

portandis  onertbus  ,  Jtcut  fitnt  equi  ,  ajini ,  miili Oux 

'vero  Qraci  kthVh  vacant,  tarn  iateintelli^untur  ,  ut  omnia  , 
autprnpe  omnia  pecora  tfto  nomine  concludantur.  Et  ides  novo 
ginere  locuttoms  ,  velttt  •or^jcvai^w  ,  additum  eft  jn  Gr.uo  , 
immmidorum  ,  cwm  ^rcfrf(«r  jumentorum  i  qttontam  jttut 
el:am  munda  pecora  ,  qux  rCiin  appelLtmur.  Quxautcm\\l- 
menta  ujus  L.it!nus  appellat ,  fecundiim  Legis  diftinclionem  , 
nonntjt  immundafuni. 

■t.  ?.  Similiter  habet  iterum  Auouft.  Locut.  6.  to.  5. 
jyt.  f.  duobus  exceptis  ,  inquinetur  ,  pro  inquinabiinr  , 
&  l.ttuit ,  pro  l.ttueiit.  In  Grdcco  ,  J;  at  a.!fi.uitK  Hiat^n  , 
J;  f^a^fK  «OTcf  ,  quam  tn^r^endo  pollutus  fueiit ,  ^  l.ituit 
turn  i  teliqua  ut  in  Latino  ad  vetbum.  Similiter  Hefych. 


A  N  T  I  QU  A  M. 

in  hunc  loc.  68.  a.  hab.  ex  LXX.  At  omni  immunditia  ejus., 
quam  tangent, pollutus  fuerit.  Hicron.  vero  I.  i.  contra  Pe- 
lag.  to.  4.  JOJ.  d.  lie  :  Si  tetigerit  aliquid  immundum  ,  quoit 
non  liceat  tangere  ,  'i^  fectrit  per  ignorantiam  ,  ^  poftea  dtdi- 
ccrit  ,  Jive  promijerit  aliquid  ,^Jitertt  obtilus  ,  tec.  Qufrit 
hie  Augurt.  Quid  Jit  quod  affidue  dtcit :  Port  hoc  autem  co- 
gnoverit ,  &  deliquerit ,  qunji  tuncfi.u  deliilum  ,  ciimfue- 
rit  cognitum:  an  poiiiis  quia  niji  pro  cognito  fatisfieri  non  po- 
teft  .'fed  non  ait :  Poll  hoc  autem  cognoverit ,  &  pojnituerit 
eiun  :  quid  ergo  eft  ,  Poft  hoc  autem  cognoverit ,  &  delique- 
rit \  iliji poft  cognnionem  deliquerit  ,  ut  fi  fciens  fecerit  qiioi 
faciendum  non  ejjet  ,  tunc  dcliHo  purgatio  debeatur  :  fed  non 
ita  prxlocutus  eft.  Ea  quippe  videtur  exfequi peccata  ,  qux  ab 
ignoranlibus  ,  ZS  p'f  l>oc  «  nolentibus  commitluntur.  Fortajjis 
ergo aliquo genere  locutionis,  deliquerit,  ditlum  eft ,  deiiftura 
clle  didiccrit.  An  potiiis  converfo  ordine  dicliim  eft  ,  (  quia  ^ 
talia  genera  locutionis  h.tbet  Scriptnra  )  quod  per  alia  loca  Ji' 
milta  redo  ordine  diceiatur  ?  tiam  ciim  alibi  totiesfcriptumfit, 
Et  deliquerit  ,  &  cognitum  fuerit  ei ;  hk  tantiim  converfo  , 
lit  dixi  ,  ordine  ,  prtus  didum  eft  cognoverit ,  deinde  &  de- 
liquerit. Ordine  autem  fuo  ita  did  pojpt :  Anima  qu.zcunque 

tetigerit quam  Ji  tetigerit ,  inquinetur  ;  'i^Ji  latuerit  eum  ^ 

y  deliquerit  ,  poft  hoc  autem  cognoverit.  Eadem  obfervat  , 
Locut.  6.  to.  5.  5p.  f. 

t.  4.  Grscc.  ipfo  initio  habet ,  v!  4''X"  "'  ''''f'^ '  anima 
iniqua  ,  pro  anima  quxcunque  juraverit.  Edit,  vero  Compl- 
M  •'I'^X^  "  ^^  o^o'oij ,  cum  Augufl:.  Item  poft  latuerit  eum  « 
Gr.  addit  ,  mfo  o'p^ct.>.ij.Sv  ,ante  oailos  ,  quod  pariter  de- 
lent  editt.  Aid.  &  Compl.  cum  Auguft.  Mox  in  Grsco  ,  ^ 
^7o;  7»'6),  ^  hie  cognoverit ,  ^ro  id  cognoverit  ,i\c\ii  \\i^{im 
ipfe  legit  infra  ,quaeft.  20.  498.  c.  ubi  eadem  rurlus  habec 
qu.t  fupra  ad  verbum  ;  demum  in  Grjec.  lie  :  ^k  t.-  t^tuv  , 
iinum  quiddam  horum  ,  loco  unum  ex  his  ;  cetera  ut  In  Lat. 
fup.  Non  pr«termittendum  etiam  quod  oblervat  Aug.  q. 
3.  49 I.e.  de  hac  voce  diftmguens  :  Nam  ,  inquit  ,  ajfduc 
hoc  verhum  ponit  Scrlptura  ,    undc  eft  j//k,/.- Reddam  VOta 

mea  ,  qua:  dillinxerunt  labia  mea  ,  i^c I  idetur  ergo  ifta 

diftindio  quaji  definitio  effe  ,  qujjecernitur  aliquid  a  cxteris  , 
quxfolo  dido  no/I  leneiitur.  Sic  ergo  accipiatiir ,  tanqutm  die- 


224 


LIBER     LEVITIC.     Cap.   V. 


VeP.  SIO     ANTIQUA. 

Aii^.  ulifup.         5.  &  confeflus  flierit  peccatum ,  pro  quo  pec- 
cavit  a<.l\  crsiis  ipllini , 

6.  &  offerer  pro  iis  qiije  deliquit  Domino , 
pro  peccato  quo  peccavit ,  feminam  ab  o\ibus 
agnam ,  aut  capram  tie  capris  pro  peccato ,  & 
exorabit  pro  eo  facerdos  pro  peccato ,  6c  remit- 
tetur  illi  peccatum  : 

7.  fi  autem  non  valet  manus  ejus  quod  fatis  eft 
in  ovem  ,  otFeret  pro  peccato  luo  quod  pecca- 
vit ,  duos  turtures ,  aut  duos  puUos  columbinos  , 
Domino ,  unum  pro  peccato ,  &  unum  in  ho- 
locauiloma , 

8.  &  portabit  ea  ad  facerdotem  :  &  offerer 
Pf/.ii;.(.  4. 505.^.  facerdos  id  i-juod  pro  peccato  eft  primum ,  & 

Hijycb.  inUvit.  gj-^nipet  faccrdos  caput  ejus  a  fphondylo..... 
6Z.g. 


Wtrm.  Hhi  flip.      10 &  in  ipfo  reconciliabitur  pro  peccato 

quod  peccavit ,  iSc  dimittetur  ei. 


s 


VuLGATA      NOVA, 

agat  pcenitentiam  pro  peccato , 


6.  &  offerat  de  gregibus  agnam  five  capram  j 
oiabitque  pro  ea  facerdos  &  pro  peccato  ejus : 


lh:d,  491.  b. 


Hieioti.  I.  I.  ctitiir. 


in  holocauftum , 


7.  fin  autem  non  potuerit  ofFerre  pecus ,  of- 
ferat duos  turtures ,  vel  duos  puUos  columba-    Inf. 
rum  ,  Domino  ,  unum  pro  peccato  >  &  alterura  ^- 

14. 

8.  dabitque  eos  facerdoti  :  qui  primum  offe- 
rens  pro  peccato  ,  retorquebit  caput  ejus  ad  pen- 
nulas ,  ita  ut  coUo  hireat ,  &  non  penitus  ab- 
rumpatur. 

9.  Et  afperget  de  fanguine  ejus  parietem  al- 
taris  :  quidquid  autem  reliquum  fuent,  faciet  dif- 
tillare  ad  fundamentum  ejus  ,  quia  pro  pecca- 
to eft. 

10.  Alterum  veto  adolebit  in  liolocauftum  , 
ut  fieri  folet :  rogabitque  pro  eo  facerdos  &  pro 
peccato  ejus ,  &  dimittetur  ei. 


Hefych,  in  Ltvit, 
69.  g. 


Aug.  qiiejl.  10.  in 
Livit.'i'j'i.e.d. 


V  U  X  G  AT 

1 1 .  Quod  fi  non  qu'.verit  manus  ejus  duos  ofFerre 
turtures ,  aut  duos  puUos  columbarum  ,  ofFeret  pro 
peccato  i'uo  fimil^e  partem  ephi  decimam  :  non  mit- 
tet  in  eam  oleum,  nee  tliuris  aliquid  imponet ,  quia* 

VeRSIO     ANTIQUA. 

1 3 .  Et  orabit  pro  eo  facerdos  &  pro  peccato 
ejus  quod  peccavit,  &  dimittetur  ei  5  quod  au- 
tem reliquum  fuerit ,  fit  iacerdotis 

1 4.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 
cens : 

1 5.  Anima ,  fi  latuerit  eum  oblivione ,  &  pec- 
caverit  nolens  a  lanflis  Domini  ,  offerer  delifti 
fui  Domino  arietem  line  macula  de  ovibus ,  pre- 
tio  argenti  ficlorum ,  Iklo  lando , 


NOVA, 
pro  peccato  eft  : 

1 2 .  tradetque  eam  facerdoti  :  qui  plenum  ex  ea 
pugillum  hauriens  ,  creraabit  fuper  altare  ,  in  moni- 
raentum  ejus  qui  obtulerit , 

VuLGATA     NOVA. 

1 5.  rogans  pro  ilio  &  expians,  reliquam  verc 
partem  ipfe  habebit  in  munere. 


1 4.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 
cens: 

1 5 .  Anima  fi  pr.tvaricans  c^remonias  ,  per 
errorem  ,  in  his  qu^  Domino  funt  fanftificata  , 
peccaverit ,  ofFeret  pro  delicto  iuo  arietem  im- 
rnaculatum  de  gregibus ,  qui  emi  poteft  duobus 
fidis ,  juxta  pondus  fanituarii : 


NoTjE    ad    Versionem    antiquam. 


turn  fit :  Aiiima  qtin  jtirifjerit ,  Jefiniens  l.ibiis  male  ficne , 
aut  bene  fuete  ,  fcciindhm  omnia  qux  defriierit  homo  cum 
jtirejurando  ,  ^  latney  it  eum  ;  id  eft  ,  tiejciensjaciendiim  cjfe  , 
vel  non  faciendum  ,  juraverit  jacere  ;  ^  id  cognoverit  ,  ^ 
peccaverit  unum  ex  his  ijive  quia  jttravit  lUtteqiiam  ccgnojce- 
ret  ,  Jtve  quia  fiit  quod  juravit  ,  ^  cognovit  pojlea  quia  non 
fuit  faciendum  ,  mqne  jurandum.  Helych.  in  hunc  loc.  col. 
68.  pro  diftingiiens  labia  ,  v^ertit  jeparans  labrii. 

■f.  J.  Eadem  iterum  leg.  Aug.  infri  ,  491.  e.  &  qusft. 
10.  498.  c.  In  Gra^c.  K;  'i:,eiyofiuQsi ,  ^  revelabit  ^  vg\  con- 
ftebitur  ;  in  Ml.  vero  Alex.  j.  e^otyof  euoji ,  confejjits  fuerit  , 
uc  fup.  Subinde  -21?^ i  we ,  pro  qtitbus ,  non  pro  quo  ;  In  Mf. 
aucem  Sar.  nee  non  in  edict.  Aid.  &  Compl.  irifi  «;■  Hier. 
1.  I .  contra  Pelag.  to.  4.  50  J.  d.  fie  legit :  fronuntiahit  pec- 
(atumjiiitm  ,  in  quo  peccajfe  fe  perfpicit.  Augnft.  fup.  491. 
c  Peccatutn  •,  pro  quo  peccavit  ^  inquit  ,  id  eft  ,  peccatum 
quod  peccavit  :locut;o  eft  enim.  Quod  autem  addidit ,  adver- 
5US  ipfum  ,  quid  iiitclligitur  ,  iiiji  adi'erstis  ipfitm  peccatum 
confe^us  fuerit  ,  id  eft  ^  confitendo  peccatum  accufaverit  ? 

f.  6.  Opiime  e  Grjcco  ,  li  exdpias  unum  aut  alteram  , 
nempe  loco  qrto  pecca  vit ,  hab.  m^;  M,uap7e ,  quod  peccavit  ; 
Auguft.  etiam  ipfe  infra  quxd.  10.  498.  c.  habet  -pro  eo 
feccato  quod  peccavit  i  at  lup.  491.  e.  conftanter  ,  peccato 
quo  peccavit :  item  infra  ,  peccato  additur  ivri ,  m5  «nxprs , 
Jap  ,  quod  peccavit ;  quod  lamen  MI.  Oxon.  &  Compl.  de- 
lent  cum  Auguft.  In  Aid.  limpliciter ,  «j  lif^xpTs ,  abfque 
KPT?.  Nota  infuper  in  omnibus  Mfs.  Anguftini  non  legi 
fup.  offeret  ,  fed  ajferet  ,  licut  &  intra  conftanter  ;  in  Or. 
iimpliciter  c/csi  ,feret.  Hieron.  1.  i.  contra  Pelag.  to.  4. 
505,  d.  fie  habet  :  Et  offeret  Domino  pro  bis  qua  peccavit , 
agnam  ^  Jive  capram^  pro  peccato  jjto  quod  peccavit  :  i^  preca- 
bitur  pro  eo  facerdos  juper  peccato  y  ^  dimittetur  ei  peccatum. 
Obfervat  autem  Aug.  fup.  491.  e.  u/itata  hcutione  agnam 
feminam  dici  *  quaji  pojjit  ejje  non  femina  ;  aut  capram  de 
capris  .  Jicitt  agnam  de  ovibus  ,  qiiaji  poJJit  eJJe  ,  aut  agna  niji 
itovibas ,  aut  capra  niJi  ds  caprn.  Vide  etiam  fup.  qujeft. 


7.  &8.49i.f.g.495.d.  e. 

■)?'.  7.  Redf e  e  Graeco  ,  nifi  quod  pro  valet ,  hab.  /%i.'il , 
valeat,  in  Mf.  Alex.  i%vi  ■  fubinde  pro  columbinos ,  lie: 
•aiZ'^ifSt ,  columbarum ;  Auguft.  tamen  infra  quaeft.  8.  coU 
495.  d.  conftanter  habet  columbinos.  Hefych.  in  hunc  loc. 
col.  68.  e.  lie  :  Si  autem  non  valuerit  manus  ejus  ad  ovem. 
Hieron.  1.  i.  contra  Pelag.  to.  4.  505.  d.  Sin  autem  non 
pr,xvaluerit  manus  ejus  ,  ut  offerat  ovem  pro peccatis  fuis  qui- 
bus  peccavit  ,  duos  turtures  ,  aut  duos  pullos  columbarum  of- 
feret Domino  i  unum  pro  peccato  ,  ^  unum  in  holocauftitm. 
Ideo  autem  ,  inquit  Auguft.  fup.  videtur  dicere  ,  imum  pro 
peccato  ,  alterum  in  holocauftoma  ,  qtioniam  non  offereba- 
tur  facrtfcium  pro  peccato  ,  niJi  cum  bolocaufto  :  8c  infra  q, 
I  5.  495.  d.  pro  holocauftoma  ,  leg,  helocauflum.  Vide  etiam 
ibid.q.8.495.d.e. 

Tt.  3.  Ita  in  Gr.  excepto  uno  ,  is^m^ii  ,  odducet ,  pro 
offeret. 

■#.  10.  Grace.  K«i  i^huQiTCU  0  Isfdi;  -Trspi  nf  afiapTiK 
«UT?  ifS,   &c.  ut  fup. 

1>.  15.  Graec.  iaLs^iMJCf/ai ,  J^  «i;rfli«;  reliqua  con- 
cordant ,  nifi  quod  poft  vocem  Jacerdos ,  deeft  y  ;  addi- 
tur autem  hoc,  dp'  iy^^  Ti-V^'j',  de  unohoritm  ,  ^oik. peccavit i 
&in  fine  fie,  ha-i  tw  hfii ,  erit  Jacerdoii. 

Tf".  14,  ItaGr^cead  vcrbum. 

It.  I  J.  Ita  in  Gr.ad  verbum,  his  tantiim  exceptis  :  4''- 
X'<  «  »■  >'i^  cti/nv  mJCm  ,  anima  quxcunque  latuerit  eum 
cblivio ;  forte  Interp.  Lat.  leg.  Mb).  Item  Grsce  habetur 
conftanter  ,  ozto/i;,  non  fponte  ,  pro  nolens  ,  &  pro  /ich 
fando  ,  Tw  ci'k>w  T&ji-  cQ/ajf ,  /iclo  fanilorum.  Auguft.  qusft. 
5.  492.  c.  conftanter  legit ;  Anima  Ji  latuerit  eum  obliz'ione  > 
^c.  additque  ,  id  eft  ^  Si  oblivione  fidum  fuerit  -,  ut  latent 
eum  ,  I'f/  eam  ,//  ad  animam  refers  ,  quoniam  eum  dicerido^ 
ad  homtnem  retulit.  Animam  quippe  bic  hominem  dicit  ;  in 
Grsc.  iwTo'f.  Siiniliter  Locut.  7.  to.  5.  jji.  f.  552.  d,  e. 
Konait,  inquit.  Si  latuerit  eam  ,  quoniam  animam  pro  ho- 
mineponit,„„kd  ,  Anima^ lament  eum  :  turn  addit ;  Hxe 


LIBER     LEVITIC.     Cm.   V. 


Ve 


2,25 


RSIO      ANTIOUA. 


VUIGATA      NOVA. 

16.  ipfunique  quod  intulit  damni  reftituet  , 
&  quintam  partem  ponet  fiipra  ,  tradens  Inccr- 
doti  ,  qui  rogabit  pro  eo  offcrens  arieteni ,  &  di- 
mittetur  ei. 

1 7.  Anima  fi  peccaverit  per  ignorantiam  , 
feceritque  unum  ex  his  qu^  Domini  lege  prohi- 
bentur,  &  peccati  rea  intellexerit  iniquitatem 
fuam , 

18.  ofFeret  arietem  immaculatum  de  gregi- 
bus  facerdoti ,  juxta  meniuram  .Tftimadonemque 

peccati :  qui  orabit  pro  eo ,  quia  nelciens  fecerit :    (Jicerdos  pro  ignoiuntia  ejus  qu.im  ignoravit ,  & 
&:  dimittetur  ei ,  ipfe  non  fcivit :  &  rcmirtetiir  illi  , 

19.  quia  per  errorem  deliquit  in  Dominum.  19.  delicjuit  enim  dclifto  delictum  ante  Do- 

miiium. 

NoT.c    AD   Versionem 


16.  pro  quo  deliquit,  &  pro  quo  pcccnvit  a 
fandis ,  reihtuer,  &  quint.is  adiicict  fuper  illud  , 
&  dabit  illud  facerdoti ;  &  lai^erdos  exorabit  pro 
eo  in  arietc  delicti ,  &  remittetur  illi. 

1 7.  Et  anima  quxciinque  pecca\  erit ,  &  fece- 
rit unum  ab  omnibus  prxceptis  Domini  qua:  r.on 
oportet  fieri ,  &  non  cogno\erit ,  &  deliquerit , 
&  acceperit  peccatum  fuum  , 

1 8.  &:  afieret  arietem  de  ovibus  pretio  arjienti 
in  deliftum  ad  ficerdotem  :  exorabitque  pro  eo 


bcutio  tcrri'.it  Interpretes  Latinos  ,  J5  nolxerniii  earn  trans- 
ferrt ,  fed  ita  psfumiiit :  Anima  ii  qua  latueric ,  &  peccaverit 
non  volens  ;  ciim  atind  Jit  utique  Ji  ariiin.t  latejt .  almd  Ji 
antmam  lt%te.it.  Hoc  atttent  Scriptrtr^i  dicit ,  Ji  lateat  cam  ,  tjim  , 
Ji  ipfa  Ijtsat,  In  Gr^co  aittem  alto  tnvetittntts :  Animam  Jila- 
tucrit  ea  obli-jione ;  in  Compl.  etiamnum ,  £a/  Aa6>i  aVrnV 
>h'Gm.  Ad  hoc  vero  ;  Ef  peccaverit  nolens  a  jattdii  Domini  ,  ira 
dillerit  idem  Auguil.  quaefl.  6. 491.  d.  49  j.  b.  Videtur  obf- 
iure  pojitam  hoc  peccati  genus  ,  jed  zn  confeijnentihus  aperttur  , 
uhi  dicit :  Reftituet  illud  ,  &  quintas  adjiciet :  ihi  enim  in- 
telltgitttr  ^  hoc  ejfe  aj'andis  oblivionepeccare  ,  aliquid  per  obli- 
•vionem  lifurpare  ,  qticd  debetf.r  faniiis  ,  Jive  Jacerdotibtts  , 
Jive  oblatior.ibtis  ,  vel primitiantm  »  vel  quidquid  hitjiifmodi. 
Demum  infra  qu«ft.  9.  p.  494.  d.  additum  elTe  ait ,  non 
Joium  pretirtm  ,  ut  emptii^  aries  offcrrettlr  ,  z'eriim  etiam  ,  _//- 
clorum  fandorrtm  :  ita  enim  dtctt :  Pretio  argenri  iiclorum 
flclo  fandto  :  aliqjtot  Jiclis  jtt  ematnr  aries ,  non  iino  Jiclo  , 
•voluit*  Norant  hie  noftri  BB.  in  editt.  Auc;.  lie  legi,  argenti 
Jiclornm  faniloritm  ;  fed  contra  fidem  Mis.  qui  ferunt,  «r- 
gentijiclortim Jiclo  fanclo.  In  Gtxco  etiamnum  ita  ,  xpyupiH  ci- 
K^tnv  ru  cUhu  to"/  a/i'&j/  ,  in  Mf.  Alex,  cun^'jiv  li  ciah^  toiv 
tcytaiy  at  in  editt.  Aid.  &  Compl.  <ii/.><^^  ro>  crx^.w  tw  a'71'ci) , 
Ut  fup.  apud  Auguft.  Hefych.  in  Levit.  col.  70.  d.  pro  diio- 
htis Jiclis  ,  quod  legitiu  in  Vulg.  ait  ,  LXX.  pofuille,  argen- 
ti quinqitagtnta  Jiclis  .  ^ch  jantluarii, 

>^.  16.  In  Gr.  nonlegitut  fecundo,  pro  qito-,^ti.  0,  qttod ; 
item  pro  refttttiet  ^  «Tr&T.Vfi  dvTo  yrependet  illttd ;  in  Aid. 
lamen  edit.  &  Compl.  deefl  duri'  demiun  pro  qiiintas,  i'lc  , 
TO  s~'.'7riurv''.cv^fefqittqtiintitm;i:£i?t2.  concordant  ad  ver- 
bum.  Augull.  quieft.  J.  492.  c.  retinet  illud  port  reflitiiet , 
&  cotdlanter  leg.  quintas :  &  Locut.  7.  to.  5.551.  e.  In  con- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

feqttentibus  ,  inquit  ,  mafcuttnum  inlulit ,  dicens  :  SacerdoS 
exorabit  pro  eo  ,  &  dimitretur  illi;  quod  ibi  habct  iknZ, 
itnde  apparet  Jcriptorem  tinntiffe  folcvcif'HUTn  .  nee  ttvnen  per^ 
feverare  potuijje  tn  geitcrc Jemintno  vidtim  evtdentiti  jcriptttrA 
hujusconjequer.tis.   Vide  etiam  Aug.  qua^f^.  7.  495.  a. 

J?.  17.  Eodem  modo  iterum  legit  Augufl.  flip,  quzfl.  7. 
49Z.  e.  prajter  unum  ,  non  cognoverit ,  ruifus  poiitum  ,  loco 
acceperit  ;  at  in  Gr.  ?.a'^ji  ,  abfque  pronomine  y7f/?m  ,  poft 
peccatum  i  in  Mf.  tamen  Oxon.  ac  editt.  Aid.  &  Compl. 
oivlv*  In  Grjeco  etiam  fup.  non  Icgituryt-t^r/f  ,  icd  -rcjvicfi , 
faciei i  at  in  Mf.  Alex. -B-cMCii.  Item  infra  conftanter  habe- 
tur  ,iTm!',t,facere,  pro  Jieri.  Eadem  tetdo  legit  Aug.  iirfra 
49  5.  a.  hoc  modo  :  Auima  qnxcunque  deliquerit ,  '^  J'ccerit 
«niim  ,  &c.  at  in  Gr.  Kxl  li  •ji'X''  "  «»  dfiifit ,  &c.  Vide 
feqq.  apud  Aug. 

If.  18.  Sic  iterum  legit  Augufl:.  fup.  q.  7.  col.  492.  e. 
nili  quod  ad  arietem  ,  addityi'af  macula  ,  juxta  Gr.  ct^.u;/.i'.r , 
&  uilra  loco  pro  ignorantia  ,  hab.  propter  ignov.tjitiam  :  in 
Gr.  mif\  TiT?  etyyueci  ,  in  caeteris  libi  coiiftat  Augufl.  nee  a 
Gr.  dift'ert.  Vide  feqq.  ibid. 

t.  19.  Optime  Augufl.  juxta  Mf.  Grsc.  Sar.  &  edit. 
Aid.  m  quibus ,  '2r>i*^^=;  £ia  Tt^ttz-t/Ui^nrjiy  ,  deliilo  delidiim  s 
nam  a  Gr. Vat.  abed  -zM/^/jhiKir ,  ui  ab  Alex.  -sTM^miF^f/a. 
Compl.  habet  •3■^H^/us'A£(a(  7rA(t^/i;',^Hs;i'.  Aug.  fup.  quacft- 
7.  49Z.  e.  omittii  vocem  deltilo  ;  pauIo  verb  pod  ,  49  5.  b. 
rcponit  ,  delido  delidum  ;  turn  addii  ;  Uoc  quod  alt  ,anie 
Dominum  ,  i?i  his  volnit  delidr.m  imclligi ,  qnx  fiunt  ante 
Doiiitnnm  •,  id  ejl  ^  quibns  Domino  in  tabernac:ilo  drjerviturt 
&c.  Hefych.  in  Levit.  5.  col.  71.  a.  lAX  in.^uit ,  habent : 
£t  dimittetiir  ei  1  deliquit  enim  deliiliim  ante  Dominum. 


Jlug.  itlifnp. 


CAPUT     VI. 


Versio    antiqua. 
T  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 


VuiGATA    nova. 

LOcutus  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  dicens  :      i .  1~J* 
XJ/  cens  :  i 

i.  Anima,  qui  peccaverit,  &  contempto  -.  Anima  quxcunquc  peccaverit,  &  defpiciens 
Domino,  negaverit proximo fuodepolitum  quod  defpexerit  prxcepta  Domini,  &  mentitus  fuerit 
,-j_:         .^-j        r  T.     1     ■,  qux  llint  ad  proximum  de  commendatione ,  aut 

de  focietate ,  aut  de  rapina ,  aut  injuriam  fecerit 
aliquam  proximo , 

5 .  aut  in\'enerit  perditionem ,  &  mentitus  fiie- 
rit  de  eo ,  &  juraverit  injufte  de  uno  ab  omni- 
bus qua;cunque  fecerit  homo  ,  ita  ut  peccet  in 


Afg 


qti.tjl.  10.  in 
.  5-«8-'-/- 


fidei  ejus  creditum  fuerat ,  vel  vi  aliquid  extor- 
ferit,  aut  calumniam  fecerit, 

J.  five  rem  perditam  invenerit,  &  inficians 
infuper  pejeraverit ,  &  quodlibet  aliud  ex  pluri- 
bus  fecerit ,  in  quibus  folent  peccare  homines  , 


4.  convifta  deliai ,  redder 

?.  omnia  qu.-E  per  fraudem  voluit  obtinere  , 
Jv«m.  y.  Integra  ,  &  quintam  infuper  partem  domino  cui 
7"  damnum  intulerat. 


erit  cum  peccaverit ,  &  deliquerit ,  & 


his : 

4.  & 
redder 

5.  rapinam  quam  rapuit,  aut  injurimi  quam 
nocuit ,  aut  commendatum  quod  depolitiim  eft 
apud  eum  ,  aut  perditionem  quam  invenit ,  ab 


NotjE    AD    Versionem 


V.  I.  Ita  in  Gratco. 

■f.l.  Ad  verbum  c  Gr.  (\  unum  cxcipias ,  de  commen- 
datione  ,  pro  quo  Gr^c.  habet  :  tV  ■:rei^iv:'.r\  ,  in  dcpojito. 
Auguftino  favet  Capitul.  iv.  fup.  ubi  fie  :  de  Commendato  , 
^invento,  &c.  Hefych.  in  Levit. d.  col.  71.  e.  eadem  lie 
rcddit  :  Anima  quxciinque  peccazeril  ,  t3  prxterieril prxcep- 
ta  Domini  ,  J5;  mentiatm  in  proximum  in  depojito  ,  aut  de 
focietate  ,  aut  de  rapina  nocuit  proximum.  Gra:c.'  riS^ix-Ws  ri 
tIv  ir/>vQi'A' ,  noctttt  altquid  proximum. 

if.  3.  In  Gracco ,  non  invenerit ,  fed  tlfiv  ,  invenit ,  Sc 
Tom.  I. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

pro  de  eo  ,  irs^l  ctjjTv,^  ,  de  ea  ;  reliqua  concordant.  Apud 
Hefych.  in  Levit.  6.  col.  71.  e.  lie  :  Et  invenerit  perditionem , 
^  rnentietnr  in  ea  ,    i^  juraverit  injrtjle. 

ir.  4.  Similiter  Grsce  ,  excepto  mio  kttoJ'u,  rcddijerit, 
pro  reddat. 

■sf.  J.  Eadem  funt  in  GrSECo  ,  prceter  hoc  ,  irx^^rnvir , 
depojitum  ^  loco  cemtnendatnm  ;  additur  etiam- xf>a'>afcf, 
caput  ,  ad  hoc,  rcjiituet  ipfiim  ,  tolliturque  ejus  ,  port  quin- 
tas ;  in  Mf  tamen  Sar.  ac  editt.  Aid.  3c  Compl.  legitur  , 
iiriit^uitlir  kVt?. 

Ff 


LIBER     LEVITIC.     Cap.   VI. 


Auf.  ul/i  filf. 


216 

Versio    antiqua. 

omni  re ,  quam  juravit  pro  ex  injufte  ;  &  refti- 
tiiet  ipliim ,  &  quintas  ejus  adjiciet  ad  illud ,  cujiis 
elt ,  ipli  reddec ,  qua  die  convidus  fliei'it. 

6.  Et  delifti  fui  ofteret  Domino  arietem  ab 
ovibus  fine  macula ,  pretio  in  quod  deliquit : 


VULGATA     NOVAi 


7.  &  exorabit  pro  eo  facerdos  ante  Domi- 
num ,  &  rcmittetur  illi  de  uno  ab  omnibus  quae 
fecit ,  &  deliquit  in  eo. 


Jag.  ilid.  quxjt. 
10.  494./; 


9 Ifta  lex  holocaufti :  Ifta  holocauftofis  fu- 

per  incenfionem  ejus  fuper  altare  totam  noftem 
ufque  in  mane :  «5c  ignis  altaris  ardebit  fuper  il- 
lud 5  non  extingiietur : 

li/.i.  j«*y?.  9. 494.      10 &  auferet  holocarpoma  ,  quod  con- 

'•  fumpferit  ignis ,  illam  holocauftofim  ab  altari , 


Uii.  qusjl.  II. 
49;.  a. 


II &  induet  ftolam  aliam ,  &  abjiciet  ho- 
locarpoma extra  caftra  in  locum  mundum. 


Uid.  qiitji.  II.  y      1 2.  Et  ignis  fuper  altare  Temper  ardebit  ab  eo , 
«}-49;-*.  &  non  extinguetur  ;  &  cxuret  fuper  illud  facer- 

dos ligna  mane  ,  mane  ,  &  llipabit  fuper  illud 
holocauftum ,  &  fuperponet  fuper  illud  adipem 
falutaris. 

I ;.  Et  ignis  femper  ardebit  fuper  altare  ;  non 
extinguetur. 
Aii«.tocni.^.t.      14^  Ifta  lex  ficrificii ,  quod  ofFerent  illud  filii 
i-  iV-f-  Aaron  facerdotes  ante  Domintun 

V  U  L  G  A  T  A 

1 5 .  Toilet  facerdos  pugillum  fimll^  ,  qus  conf- 
peifa  eft  oleo ,  &  totum  thus  ,  quod  fuper  fimilam 
po'.itum  eft  -.  adolebitque  illud  in  altari ,  in  monimen- 
tum  odoris  fuavifTuni  Domino  : 

Versio    antiqua. 
Aug.tcM.  10...     17 SanOa  fandorum  eft 


Aug.qusfl.  14.  in 


19.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen,  di- 


■Itvit.  t.  5.  495. 
/i- 


e.  cens 


6.  Pro  peccato  autem  fuo  otFeret  arietem  im» 
macuiatum  de  grege  ,  &  dabit  eura  facerdoti , 
juxta  .-eftimationem  menfuramque  delidi  : 

7.  qui  rogabit  pro  eo  coram  Domino,  & 
dimittetur  illi  pro  fingulis  qua:  faciendo  peccavit, 

S.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,' 
dicens : 

9.  Prsclpe  Aaron  &  filiis  ejus  :  Hxc  eft  lex 
holocaufti :  Cremabitur  in  altari  tota  node  ufquc 
mane  :  ignis  e.x  eodera  altari  erit : 

10.  veftietur  tunica  facerdos  &  feminalibn» 
lineis  :  toUetque  cineres  ,  quos  vorans  ignis  exuf- 
fit ,  &  ponens  juxta  altare  , 

11.  Ipoiiabitur  prioribus  veftimentis ,  indu- 
tufque  aliis ,  efferet  eos  extra  caftra ,  &  in  loco 
mundiflirao  ufque  ad  favillam  confumi  faciet. 

II.  Ignis  autem  in  altari  femper  ardebit, 
quem  nutriet  facerdos  fubjiciens  ligna  mane  per 
fmgulos  dies ,  &  impofito  holocaufto  ,  defupee 
adolebit  adipes  pacidcorum. 

1 3 .  Ignis  eft  ifte  perpetuus  ,  qui  nunquam 
deSciet  in  altari. 

14.  HiEC  eft  lex  facrificii  &  Lbamentorum  , 
qua:  ofFerent  filii  Aaron  coram  Domino  ,  &  co- 
ram altari. 

NOVA. 

16.  reliquam  autem  partem  fimilx  comedet  Aa- 
ron cum  filiis  fuis ,  abfque  fermento  :  &  comedet  1» 
loco  fando  atrii  tabernaculi. 

VULGATA     NOVA. 

1 7.  Ideo  autem  non  fermentabitur ,  quia  par» 
«jus  in  Domini  offertur  incenfum.  Sanitura  fane- 
torum  erit,  ficut  pro  peccato  atque  deliAo. 

18.  Mares  tantum  flirpis  Aaron  comcdent  il- 
lud. Legitimum  ac  fempiternum  erit  in  genera- 
tionibus  veftris  de  facriticiis  Domini  :  omnis,  qui 
tetigerit  ilia ,  fandificabitur. 

19.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 
cens : 


NoT^    AD    Versionem 


ir.6.  Sic  iterum  habet  Auguft.  qusft.  9.  p.  494.  c.  d. 
necaliter  in  Gra!CO.  Addit  Auguft.  'Son  iia  dijiingitetidttm 
efl  ,  qiiaji  pretio  in  qttod  dcliqiter:t  ,  id  eft  ,  in  quod  prelium 
deliquit  i  fidji  offeret  arietem  ■>  pretio  offerat ,  td  eft  ^  emp- 
ttim  \  &  infta  :  In  qitod  deliquit ,  inquit ,  inteliigendnm  eft  , 
In  id  offeret  tn  quod  dcltqutl ,  id  eft  ,  in  earn  rem  ,  propter 
earn  rem, 

■f.  7.  Itidem  Grace. 

■})■.  9.  Grace,  ipfo  initio  Iiabet  :  "Ekte/>.«/  tw  'Ax^mi  ,  ^ 
coT?  vio^^  a.vn ,  ^=7i^t'  O^/o^  0  j-o.uo?  tii;  (tMii.ctVTayriiu:^.  Pr.t- 
cipe  Aaron  ,  i^  filiis  ejus ,  dicens :  Ifta  lex  holocaufti :  deinde 
iic  ,  auTTi  M  o?>y/.xuTuii^  ,  flee,  ut  in  Lar.  fup.  I  lanius  ta- 
nien  ejfet  ,  inquit  Augult.  ibid,  fecumlitm  jirfftrx  cotijitetttdi- 
flis  locutionem  ,  Ji  non  haheret  ^  8c  ;  nam  ifta  conju»[lione  de- 
trail  a  ,  iiajenjies  contexitur  .'Ifta  holocauftofis ufque  in 

mane  :  ignis  altaris  ardebit  fuper  illnd  ;  td  eft  ,  fuper  altare  , 
&c.  Idem  obfcrvat  Locut.  8.  to.  j.  5 ji.  f.  ubi  cadein  refcrt 
qua  fupra. 

Tf.  10.  Ita  in  Grjcco  ,  prarter  unum  holocarpoma  ,  pro 
quo ,  Kct?cc)ccc*7rc»jcj^'  mox  Auguft.  ibid,  Outd  auferet  ^  in- 
quit  ,  /;  confitmptum  eft  .'  juffit  enim  jacerdotem  aufeire  poft 
totiits  noilis  ignem  holocarpoma  ,  td  eft  ,  holoc.tuftum  ,  quod 
ignis  confumpjerit.  Turn  fubjungit :  Chiidfthi  vult  etiam  illud 
quod  addidit  ,  illam  holocauftolim  .  chm  hoc  tntellig,uur  ho- 
lutarpoma  ,  qft,)d  holocauftolis  ?  niji forte  illud  eft  veriim  , 
quodin  qttodam  Gritco  invenitnus  :  7ion  enim  ait  ^  auferet  lio- 
locarpolira  ,  fed  auferet  catacarpolim  ,  hoc  eft  ,  reliqmas 
holocaufti  ,    ptad  ignis  confiimpfit,    iUs  amsm  reliquias  , 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

veluti  eft  cinis  ^  carbo ,  appellavit  ilUtm  hohcauftojim ,  ejtt9 
ret  nomine  ,  qua  cenfumpta  eft  ,  reliquias  ipjius  conjumptionis 
nppcllans. 

jf.  II.  Antecedunt  ifta  in  Gr.  Kal  h/v'Qf'^xi tw  roji!» 
aVry  ,  ^  exiiet  ft^lam  ejus ;  deinde  ut  in  Lai.  fup.  praeter 
vocem  ,  Ka'azapTTtucii' ,  loco  hohcarpoma  :  ad  quod  Auguft. 
ibid.  Hoc  appelLu  ,  inquir ,  holocarpoma,  quod  jam  con- 
crematum  eft  :  hoc  autem  in  illo  Gr.zco  ,  y.x.:t%ir-zeti:,.^  ,  legitur, 
Qjiidam'jei-o-,  inquit,  Latin;  .tddiderutit^  quod  conctcmatum 
eft  ,  ^  ita  interpretati  Jf'.nt ;  Et  abjiciet  holocarpoma  ,  quoi 
concrematum  eft  extra  caftra  in  loctitn  mundum.  In  Gricco, 
li.'jl'ssi  ,  elferet ,  feu  exportabit ,  pro  abjiciet ,  qu«  idem 
fonant. 

if.  li.  Gr.tc.  tollit  adverb.  yti;)/>fr;  loco  vero  hcUcauf- 
tum  ,  habet  oMy.xvruc.r  csetera  quad. ant.  Turn  Auguft. 
ibid.  Vidcndum  eft  ,  inquit ,  ntritm  raane  ,  mane  ,  quutl- 
die  volitei-it  intellig;  ,  ut  nutlus  dies  pr.'iterr.::tteyctHr  ,  qua 
non  inventretitr  holocauftum  ^  adepsjaltttarts :  an  mane,  ma- 
ne ,  ut  quocur.qite  die  impcneretur  ,  itoti  niji  mane  impons^ 
rciur.   Vide  plura  lis  ibid. 

tf.  15.  lia  e  Gr.  verbum  e  verbo. 

if.  14-  Grjece  pro  offerent  ^  legi:ur -nrpcca^b -'K  ,  a^(/«f^/>f , 
abfque  voce  j'aierdotcs  ;  edit,  tamen  Aid.  liabet  :  «V  tt^^- 
^oj^i'Oif  at/Tui'  ot o'ici 'Aae/Ji'»-  c'lsfut;,  cum  Auguft. 

li".  17.  Sic  habet  GntcHS  ,  tefte  Auguftino  , /f^  Gr.ci-a  fo- 
cutio  eft ,  inquit ,  quam  noftri  qnidam  trausfeire  noUtites  » 
dtxerunt  .-Sancla  lanftorum  lunt. 

T^,  19 JO.  Ita  in  Graeco ,  prsetcr  feqq.  ■azj'.a'.Qai.i , 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    VI. 


227 


VULCATA      NOVA. 

io.  Ha:c  eft oblatio  Aaron,  &  filiorumejus. 


Versio     ANTIQUA. 

20.  Iftiid  doniim   Aaron ,  &  filiorum  ejus , 


Alt^.  ubifiip. 


ejus  velpere  : 

2.1.  qu£  in  fartagine  oleo  confpeiia  frigetiir. 
OfFeret  autem  earn  cahdam  ,  in  odorem  luavifl'i- 
mura  Domino , 

1  i.  facerdos  qui  jure  patri  fuccefTerit ,  &  to- 
la cremabitur  in  altari. 

i  5 .  Omne  enim  facrificium  facerdotum  ,  igne 
confumetur  ,  nee  quifquam  comedet  ex  eo. 


14.  Locutus  eft  autem  Dominus  ad  Moyfen,  dl 
cens  : 


^uam  offerre  debent  Domino  in  die  unftionis  fua:.  quod  ofifci-lint  Domino  in  die  Clliacunque_  Kll-^e- 
Decimam  partem  ephi  orterent  fmula:  in  lacnrt-  ris  eiun.  Decimam  partem  ocphi  fimilaginis  in 
cio  lempiterno ,  medium  ejus  mane ,  &  medium    facrificiiim  lempiterniim  ,  dimidiiim  ejus  mane  , 

&  dimidium  ejus  poll  meridiem  : 

^1.  in  fartagine  in  oleo  fiet.  Confperfam  of-    Jy^t-r'-^li-  ij.tf 
feret  eam  frefa  lacrificium  de  frao;mentis,  facri-  16.496.  a.  *. 
ficium  in  odorem  fuavitatis  Domino  , 

2.2.  facerdos  unftus  ,  qui  pro  eo  ex  filiis  ejus 
faciet  iliuci ;  lex  xterrla  ;  omne  confummabitur. 

23.  Et  omne  f.icrificium  tltccrdotis  holocauf-     iw. jh^/?.  17, 
tum  erit ,  &  non  edetiu\ 

VULGATA       NOVA. 

ti.i;  pro  peccato  :  In  loco  ubi  ofFertur  holocauftum  , 
immolabitur  coram  Domino.  Sandum  fanftorura  eft, 
i  J.  Loqiicre  Aaron  &  filiis  ejus :  Ilta  eft  lex  hof- 

VULGATA     NOVA.  VerSIO     ANTIQUA. 

i6.  Sacerdos  qui  oft-ert ,  comedet  earn  in  lo-          26.  Sacerdos  qui  Imponet  illud  ,  manducabit      Jfo/.  !?nf/!.  i8. 
CO  fando ,  in  atrio  tabernaculi.  illud 496-  '•  ''• 

Vulgata      nova. 

z  7.  Quidquid  tetigerit  carnes  ejus ,  fanftificabitur.     getur :  quod  fi  vas  sneum  fueiit,  defricabitur  ,  &  la- 

vabitur  aqua. 

29.   Omnis  mafculus  de  genere  facerdotali  vefcc- 
tur  de  carnibus  ejus ,  quia  fanfbum  faudotum  elt. 

Versio    antiqua. 

50.  Omnia  quce  pro  peccato  funt ,  ex  quibus 
illatum  fuerit  a  languine  eorum  in  tabernaciilum 
tellimonii  exorari  in  I'ando ,  non  edetiu:  ,  fed 
ifrni  concremabitur. 


Si  de  fanguine  illius  veftis  fiieric  afperfa ,  lavabitur  in 
loco  fando, 

i8.  Vas  autem  fidile ,  in  quo  coda  eft  ,  conftin- 

Vulgata    nova. 
JO.  Hoftia  enim  qua:  csditur  pro  peccato, 
Slip.  4.  cujus  fanguis  infertur  in  tabernaculum  teftimonii 
y.  ad  expiandum  in  fanduario ,  non  coraedetur , 

Bel.  1 3.  feci  comburetur  igni. 
II. 

NotjE    ad    Versionem    ant 


efferent ,  pro  offerunt  ,  &  AiaTrai-'o?  ,  fempe;- ,  loco  femfi- 
Urniim  :  Unde  Auguft.  ibid.  Oiixrhiir  ,  inquit ,  ijiumodo 
{lim^UcTnumtJi  illitd  ea  d:e  ojjerlitr  ^  quo  lin^i'.ititr  liimmtts 
facerdos.,  ah  illo  ijtii  unctii-:  eft  ,  ii>yt  ut  Jemper  hoc  offtrulrir  in 
die  ,  quo  uugHztur  Jitmmus  facerdos  ,  hoc  eft  per  i:'.ccej]iories 
facerdotjtm  ?  loco  vero  poft  meridiem  ,  obiervac  Auguft. 
Grjccum  habere  AsiMvcv ,   vejperi. 

f-  ii.  SimiliaGrac.  habet,  nil!  excipias  vocem  imhtcc, 
■pro frefa,  unde  Auguft.  ibid.  D<«f ,  tVefd  ,  /i  M»if«  ,  in- 
quic ,  hoc  rede  interpretattim  eft  ex  illo  ,  q!tod  Grtzcus  h.ihet 
iC^KTX'  ^  pluraliter  hoc  poOtit  genere  nentro  :  Hon  enim  ait 
iielam  ,  tattqitam  eandem  Jimzi.iginem  ,  qnnm  dixtra:  conf- 
ferfam.  Hxc  aittem  frefa  ,  jacrrfictnm  de  fngmentis  ejfe  di- 
(ittir ;  ntrhm  ergo  frefa  dicat  ip(a  fagmenta  ,  id  eft  commi- 
nuta ,  an  ipfa  minmijjima  Jimilagiftis  ,  frela  dixerit  ,  non 
eftevidens.  Porro  Gidjce  nunc  non  !cgi:ur  eci<y.Ta,  ut  apud 
Auguft.  fup.  fed  hty.'iA,  i.  e.  invotitta  ,  :ntorta  ,  licuc  etiam 
habetur  in  edirr.  Auguft.  at  in  Mf.  Corb.  e'e^iCTO! ,  cui  fa- 
vct  Mf.  Oxon.  al.f^:/x/a,  quumodo  fcribitur  apud  Suid. 
nee  non  apud  Interpret.  Aiiftoph.  &  Orig.  &  quidem  bene , 
ab  ipeinu  ,frcmgo.  In  Levic.  2.  14.  hab.  "xj^t^  --c.utc'.  ,  fpi- 
ex  nova,  feu  farra  commsnma.  Hefycli.  in  Levir.  6.  col. 
74.  d.  lie  reddit  :  Confperfavi  offeret  eam  bttcceltas  ,  jacri- 


Q  U  A  M. 

ficium  honi  odorzs  Domino  ;  &  infia  :  Pro  bucccllis  ,  inquit  , 
.!>r?BHjjcj&Hr,  dilatatam  edidit  ,  qiuednm  autem  avrt'i^rpky 
electa  ,  hahent.   Vide  Nobil.  in  hunc  loc. 

V'.  ii.  Similiter  in  Grdeco  ,  prxter  unum  'xz.vcst  dvlvv  » 
ftctii  ec.m  ,  \cicoJaciet  illitd.  Ad  iijec  Auguit.  Propter  hoc  ., 
inquit.  frtajjis  dir,etat ,  lempiternum  ,  ut  hoc  Jactat  ojmits 
Jttmmtts  jacerdcis  ,  qitandojaccedtt  morttio  ,  eo  die  ,  qttov.nc^ 
tits  fiierit ;  adjnnxit  enim  ,  ^  ait ;  lex  eccerna  ,  cum  jc^tt 
etiam  ,  internum  »  jeinndUm  id  intettigi  ,  quod  Jignif  cat  i 
tum  addit  :  Sequitiir  autem  ,  omne  confummabitur  ,  qtioi 
habet  Grxcns,  ■  r:;£>£S-«(2eTai  ,  JS  aUqui  Interpretes  dtxernm: 
omne  impouetur  ,  uhi  valt  intelhgt  ejje  holocauftum  ,  quia 
nihil  exinde  irinanet. 

1^.25.  5i^  Auguft.  e  Grsco. 

if.  2.6.  Gr.  O  Ufiuc.  J  «>ccf;piv  ctuTm ,  Sec.  ut  in  Lat.  i.  e. 
Sacerdos  rrferens  ,  feu  offerehs  ,  &c.  At  .\uguft.  ibid.  No» 
hoc  ,  inquit  ,  quod  imponet ,  manducabit  ;  nam  .llud  igni 
confumetur  ;  fed  quod  inde  remanjerit :  non  enim  holocauftum 
eft  y  ut  tctitm  ardeat  in  altari. 

t.  50.  Grsc.  initio  habct :  K.ti  tni'lct.,  ^  omnia  i  fubin- 
de  nro  ex  qttibus  ita,  av  ih ,  quorumcunque  ;  «ciubfinem,  or 
■jrvfl ,  in  igne,  loco  Jed  igni  1  cstera  conveniunt.  VideCs 
Auguft.  ibid. 


C  A  P  U  T     V  I  I. 

VUXGATA     NOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

I.  T  T  ^c  quoque  lex  hoftis  pro  delido ,     r.  "T?  T  ifta  eft  lex  arietis ,  qui  pro  delido  eft ,    Aug.q,i.tft.  ig. 

JLJL  fanda  fandorum  eft  :  Jj/ lanfta  fandorum  fuot  _:  496.  d. 

2.    idcirco  ubi   immolabitur    holocauftum,  2 Occident  arietcm  ,  qui  pro  dclido  eft  an-    UemUcm.ii, 

madabitur  &  vidima  pro  delido  :  fanguis  ejus     te  Dominum 3J3"»' 

per  gyrum  altaris  fundetur. 

VuiGATA     nova. 

J.  OfFerent  ex  ea  caudam  &  adipem  qui  operit     ilia  eft,  reticulumque  jecoris  cum  renunculis  : 
vitalia  :  5 .   &  adolebit  ea  facerdos  fuper  altare  :  incenfum 

4.  Duos  renunculos ,  &  pinguedinem  qua  juxta     eft  Domini  pro  delido. 

NoTiE    ad    Versionem    antiqua  m. 

*.  I.  In  Grrco  deeft  utrumque  eft  ;  reliqua  vero  uc  in  eft  ,  C^  dixerunt :  qui  pro  delicto  eft ,  quod  Grxciis  non 

Lat.  fup.  Auguft.  ibid.  Sanaajand.ftttt  ,  id  eft  ,  ad  facer-  habet:  nunc  etiam  legitur  ,   CfK%iti   n,  xei"  ni  wnftus- 

dotes  pertinent  rnanducand.i.  ?>e.'«5  sVaiTi  Kfpiif,  &<■", 

It.  1.  Ita  Latini  Interpetes ,  tefte  Aug.  «»»  «</</;(/erKnt  _^.. 

Tom.  I.  Ff  IJ 


'A«f.  ^utjf.  59.' 
Jo8.  J. 

Idem  JUtfl,  20« 


128  LIBER     LEVITIC. 

Versio    antiqua. 
6 in  loco  fan£to  edent  ea 


7.  Quomodo  quod  pro  peccato ,  ita  &  id  quod 
pro  delicto  :  lex  luu  eu  eorum. 


V  a  L  G  A  T  A 

8.  Sacerdos  qui  oftrt  holocauRi  vi£liniam ,  ha- 
bebit  pellein  e;us. 

9.  Et  omne  facrificium  fimils  ,  quod  coquitur  in 
clibano  ,  &  quidquid  in  ciaticula ,  vel  in  faitagine 
priparatur ,  ejus  erit  facerdotis  i  quo  offertur  ; 

Versio    antiqua. 

Kefjcb.intrjh,     12 &  fimilam  confperfam  oleo  ,  in  colly- 


Cap.    VIL 

VULGATA    MOV  a; 

C.  Omnis  mafculus  de  facerdotali  genere ,  m 
loco  fando  vefcecur  hi>  carnibus ,  quia  fanilura 
faniftorum  eft. 

7.  Sicut  pro  peccato  ofFertur  hoftia  ,  ita  & 
pro  dcliilo  :  utriufque  hoftii  lex  una  erir  :  ad 
facerdotera  ,  qui  earn  obculerit ,  pertinebit. 

NOVA. 

10.  five  oleo  confperfa  ,  five  arida  fuerint ,  cunc- 
tis  filiis  Aaron  ,  menfura  jequa  per  fingulos  dividetur, 

1 1 .  Hsc  eft  lex  hoftis  pacificpruin  qu^  oEfertut 
Domino. 


7.  77. 1,  h.  nidis  panum  azymorum  : 


Attf.'tt»it.  It, 
315- *• 


Cjpr.  Jtlapfp. 
18  J.  i. 


13.  ofFeret  munera  fuper  altare  laudationis  fa- 
lutaris : 

14.  &  offeret  de  omnibus  muneribus  fuislau- 
dationem  Deo  5  facerdoti  profundenti  Unguinem 
(alutaris  illius  erit  : 

15.  &  carnes  facrificii  laudis  falutaris  ipfi 
erunt ,  &  in  quacunque  die  donabit ,  comedetur  ; 
non  relinquent  ex  eo  ulque  mane. 

1 6.  Et  fi  votum ,  aut  voluntarium  f^crificave- 
rit  donum  fuiuri ,  quacunque  die  obtulerit  faai- 
ficium ,  edetur  craftina  die  : 

V  U  L  G  A  T  A 

17.  quidquid  autem  tertlus  invenerit  dies,  ignis 
abfumet : 

18.  fi  quis  de  carnibus  viftiras  pacificonim  die 

Versio    antiqua. 
19 omnis  mundus  manducabit  carnem, 


Vuigata    nova. 

II.  Si  pro  gratiarum  aftione  oblatio  fuerir^ 
ofFerent  panes  ablque  fermento  conlperfos  oleo, 
&  lagana  azyma  un£ta  oleo ,  coftamque  lirni» 
lam,&  collyridas  olei  adraiftione  conlperfas  : 

I  J.  panes  quoque  ferraentatos  ,  cum  hoftia 
gratiarum ,  qui  iramolatur  pro  pacificis  : 

14.  ex  quibus  unus  pro  primitiis  ofoetur 
Domino  ,  &  erit  facerdotis  qui  fundet  hoftia; 
fanguinem  : 

1 5 .  cujus  carnes  eadem  comedentur  die  ,  nee 
remanebit  ex  eis  quidquam  ufque  manfe. 

16.  Si  voto ,  vel  fponte  quirpiam  obtulerit 
hoftiam  ,  eadem  fimiliter  edetur  die  :  fed  &  (i 
quid  in  craftmum  remanferit ,  vefci  Ucinim  eft  : 

NOVA. 

tertio  comederit ,  irrita  fiet  oblatio  ,  nee  proderit  of- 
ferenti  :  quin  potius  quacunque  anima  tali  fe  edulia 
concaminaverit ,  pnvaricatioois  rea  erit. 

VULGATA     NOVA. 

19.  Caro  ,  qua  aliquid  tetigerit  immundura  i 
non  comedetur  ,  fed  comburetur  igni :  qui  fiierit 
mundus ,  vefcetur  ex  ea. 

io.  Anima  poUuta  qua  ederit  de  carnibus 
hoftia  pacificorum  ,  qux  oblata  eft  Domino ,  pe-; 


20.  Et  anima  quicunque  manducaverit  ex  car- 
ne  facrificii  falutaris,  quod  eil  Domini,  &  im- 
munditia  ipfius  fuper  iplum  eft  ,  peribit  anima    ribit  de  populis  fuis. 
ilia  de  populo  fuo. 

Vuigata     nova. 

II .  Et  qua  tetigerit  immunditiam  hominis ,  vel     pulis  fuis. 
Jumenti ,  live  omnis  rei  qu.e  poUuere  poteft  ,  &  co-  zi.    Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  di* 

mederic  de  hujufcemodi  carnibus ,  inter ibit  de  popu-     cens  : 

NotjG    ad    Versionem    antiquam. 

V.  6.  Gr. 'Ek  t''tm  «>:'«    tS:r'xt  duri.  hiiai.  i.e.  it  offeret  fufer  facrificiitm  laudationis  paaes  em 

V.  7-  Eadem  refeit  Auguft.  infra ,  &  col.  497.  e.  prarter     JimiiafaAos  in  oleo  ,  ^  lagana  atyma  uticia  ia  oleo  ,  ^Jimi' 

Unum  id ,  quod  dclet.  Item  infra  ,   col.  498.   g.  legit :      lam  confferfam  in  oleo 


SicHi  quod  fro  peccato ,  ita  2?  ijuod  pro  detiilo.  Sic  ctiam  in 
GrsECO,  prxtet  hoc  ultim.  s? t^  j.  tc  tJ;  •7^^HM;^f^E.a; ,  ita  J^ 
quod  dettHi  ^  ncc  additur  f/? ,  poll  ««rf.  Quaeric  hlc  Aug. 
Inter  peccaium  '^^  deliclum  qinjn  differentia  ;  qucniam  ,  in- 
quit  ,  Ji  nulla  rffet ,  nrtllo  mado  dtcerettir  :  Quomodo  quod 
pro  peccato  >  ita  &  pro  dclidlo  :  &  pod  pauca :  Forta£is , 
mquh  ,  peccatum  efl perpetratio  mali  :,  deltdum  atttem  defer- 
tio  bont  i  ut ,  quemadmodum  attitd  eft  declinare  a  malo  ,  aliud 

facere  bontim ita  alittd  Jit  decltnare  a  bono  ^  almd  facere 

malum  ;  ^  tllttd  deliclum  ,  hoc  peccatumjit :  &  infra  :  Gra- 
ci  ,  inquit .  duo  ngtnina  ttjitata  haic  pefii  tmpofuerunt  :  nam 
delidum  apud  eos  ,   ^  trxfXTr'io.'HX  dicitur  ^    ^  «fwi^^£>e;a. 

Ijlo  ipjo    qiiifpe  loco  Levitici  ,  Trtyft/ihl^x  ejl irwufii- 

raa.  autem  Jimile  nonien  ejl  negligentix  ,  nam  Grace  negli- 
gentia  ,  d^uhsiCt  dicttur  ,  quia  ciiyjt  non  ejl ,  quod  negligi- 

tttr &  T;j'/<^fAEias  ,  c{\x2iil  pr£ttr  curam htnc  ^  qiti- 

dam  nojlri  ,  inquit  ,  T^v/^/^E.a/  ,  non  delidum  ,  fid  negli- 

gentiam  interpretari  maltterum Peccatum  vera  ttnde  Jit 

diBurn  ,  quod  Grace  a.^zf^lia  dtcitiir  ,  in  fteutra  lingua 
tnibi  interim  occurrit.  Potejl  etiam  vtderi  illud  effe  deUdum  » 

^ttod  imprltdenter  ,  id  e]}  ignoranter  ;  Ulud  peccatum  ,  quod      dxs  matidnc,  carnes. 

ahfeienre  ctmmtttttur  ,  &c.  -f.  10.  Sic  iterum  liabet  Cypr.  1.  ?.  Teflim.  p.  326.   c. 

Tt.  II.  Grxc.  Katl  ^o^Qcieei  «Vi  tm;  €t/Cia?  tm;  a.'f/isa';      c-cepto  uno ,  an;ma  aKI^m  ,  \oco^  anima,  InGrzcoeaata 

«cfTt;  eV  <i£/^i/a,\Ei,;  aa-emitifi^'m  ai  hala ,  i.}~i-,a.>x  iify-      'H  JVj  -ifV/r.  ,  in  edit,  tamen  Aid.  Kai  «'  ■i'X"  '   GiJtc. 


If.  15.  Gr.  'Eir'af/oi;  t,v/ii'cui;  vscymiQu  t«  At'Or  a'l/Tv 
eVl  ivQ'.it  a^tsQixi  cui'vfLi.  i.  e.  Stiper  panes  fernuntatoi 
offerit  munera  jua  fuper  Jacrifcis  laudationis  falutaris. 

"t.  14.  Gr.  Ka)  ^z^Qx'^i  Si'  aVo  -^rtf^fuf  to.'^  o^u^o:r  awns  , 
ipK^fsfta  Kt/fi'si ,  T«  lEf £?,  &c.  ut  in  Lat.  excepto  uno ,  «/- 
Tffi,  tin ,  loco  ilUtis  ,  ante  e-:t :  vox  autem  Ltudatianem,  quae 
legitur  fup.  erratum  forte  libtarii  eft  impetiti  ,  qui  fcripfit 
laudationem  ,  loco  demtionim  ,  qija  nuniiimi  Auguft.  jed- 
dere  folet  Grace.  «jai'pE/uct. 

■t.  ly.  Eadem  le^untur  Grasce  ,  nifi  ezcipias  unum, 
S^'jifUTXi ,  doazim  offertur  .  loco  dcn.ibit. 

t.  l6.  Gr.  Kal  e'»  ei^'x^  « > «  5«»'«'"'  ^^C-^K?  y'  /^gj» 

t~\  kiifizi.  i.e.  Etji  voturnfuerit  ,  aut  ■voluntarium  facrifi- 
eet  milnusfuum  ,  qiiacunqtie  die  obtulerit  facrifcir.m  fuiim  , 
edetur  y  crafiina  die  :  addit  Auguft.  ibid.  Crajhnadit ,  prt 
eo  quod  ejl  poftera  die;  iinde  alii,  altera  die,  interpretali 
jiint. 

t'.  19.  Similiter  habet  S.  Pacian.  par.-En.  ad  poenic.  col. 
316.  a.  In  Grxco  ,  n«5  xaCctf a;  fz/E/*  itfsa.  Omnis  mun- 


LIBER 

V  0  I  G  AT  A 


LEVITIC.     Cap.    VIL 


NOVA. 

1?.  Loquere  filiis  Ifrael  :  Adlpem  ovis  ,  & 
bovis ,  &  caprx  ,  non  comedetis. 

2.4.  Adipem  cadaveris  morticini ,  iSc  e\us  aiii- 
jnalis  quod  a  beftia  captum  eft  ,  habebitis  ip  va- 
ries ul'ns. 

•  J.  Si  quis  adipem  ,  qui  ofFeiii  debet  in  in- 


ip.     V  11,  229 

Versio     ANTIQUA. 

^3 Omnem  adipem  boiim  ,  &  ovium  ,  &   Aug.qu^ft.iuM 

capiarum  ,  non  edetis.  Levii.  <}j8.^, 

^4.  Et  adeps  monicinornm ,  &  a  fera  capto- 
rum ,  fiet  in  omne  opus ,  &  cibo  non  edetur. 


:i  S-  Omnis  qui  ederit  adipem  a  pecoribus ,  quj^ 
cenfum  Domini ,  comederit ,  peiibit  dc  popuio  offeretis  ab  eis  holliam  Domino ,  peribit  anima 
fuo.  ilia  de  popiilo  fuo. 

VULGATA       NOVA. 

i6.  Sanguinem  quoque  omnis  animalis  non  fume-     bit  de  populis  fuis. 
tis  in  cibo,  tarn  de  avibus  quim  de  pecoribus.  18.  Locutulque  eft  Dominus  ad  Ikloyfen  ,    dl<. 

2  7.  Omnis  anima  ,  qu«  ederit  fanguinem  ,  peri-     cens  : 

Ve  rsio    antiqua. 

59^  Et  filiis  Ifrael  loqueris,  dicens  :  Offerens  Vfefid.inttviu^t 
faciiticiiim falutaie  Domino, ofteiet  munus  fuum  80.  «.i.c» 
Domino  de  iacriiicio  falurari  ejus  : 


VULSATA     NOVA. 

19.  Loquere  filiis  Ifrael ,  dicens  :  Qui  ofFert 
>iiflimam  paciiicorum  Domino  ,  offcrat  fimul  & 
facrificium  ,  id  eft  ,  libamenta  ejus  : 

5  o.  tenebit  manibus  adipem  lioftia; ,  &  pec- 
tufculum  :  cumque  ambo  oblata  Domino  conl'e- 
eraverit ,  tradet  facerdoti , 


manns  ejus  offerent  exta  Domino  ;  ofFe- 
ret  adipem  qui  eft  fupcr  pedufculum ,  &  pinnam 
jecoris  :  &  ofFeiet  ea ,  ut  imponatur  in  confpec* 
tu  Domini. 


V   U   L  G   A  T  A 

31.  qui  adolebit  adipem  fuper  altare  ,  pedufcu- 
lum autem  erit  Aaron  ,  &  filiorum  ejus  : 

ji.  armus  quoque  dexter  de  pacihcorum  hoftiis 
cedet  in  primitias  facerdotis. 

j }.  Qui  obtulerit  fanguinem  &  adipem  ,  filiorum 
Aaron  ,  ipfe  habebit  &  armum  dextrum  in  portione 
fua. 

34.  Peftufculum  enim  elevationis ,  &  armum  fe- 
parationis  tuli  a.  filiis  Ifrael  de  hoftiis  eorum  pacifi- 
cis ,  &  dedi  Aaron  lacerdoti ,  &  filiis  ejus  lege  per- 
petua  ,  ab  omni  popuio  liVael. 


NOVA. 

3  5 .  Hsc  eft  unftio  Aaron  &  filiorum  ejus  in  cx~ 
remoniis  Domini  ,  die  qua  obtulit  eos  Moyfes  ,  ut 
facerdotio  fungerentur , 

36.  &  qu.^;  prscepit  eis  dari  Dominus  &  filiis  If- 
rael reDgione  perpetua  in  generationibus  fuis. 

3  7.  Ifta  eft  lex  holocaufti  ,  &  facrificii  pro  pec- 
cato  atque  delido ,  &  pro  confecrationc  &  pacihco- 
rum viitimis  : 

5  8.  quam  conftituit  Dominus  Moyfi  in  monte 
Sinai,  quando  mandavit  filiis  Ifrael  ut  ofFerrentobla- 
tiones  fuas  Domino  in  deferto  Sinai. 


NoT^C      AD     VerSIONEM      ANTIQUA  M. 


lib.  de  aleat.  apud  Cypr.  p.  494.  (ic  legit  ;  Omnii  vir  man- 
ducans  cartiem  Jacrific:i  ,  £j  tmnmnditiil  tjus  frfir  iffmn  , 
f  mat  anima  ilia  dt  fofiilo  meo.  S.  Pacian.  parasn.  ad  paenit. 
col.  516.  d.  Et  anima  qitacunqne  comigerit  de  came  facrificii 
fhltttaris  y  ^  immtindttia  fuper  ilia  ejl  ^  pereat  anima  ilia  de 
papula,  Grafc.  ci-7ro>UTcci  vi  "^ux^  eVsiVm  sk  tv  ^ow  at/TH$. 

If.  23.  Iddem  Grscce. 

Tf.  24.  Similiter  in  Grsco  ,  ni(i  excipias  unum  ,  e/?  ^fa- 
«;f ,  in  efcam  ,  pro  cibo  ;  at  in  edit.Compl.  legitur  ^pw'.su 
Augufl.  infra  col.  499.  a.  ait :  Qrtje/ieramja  qmd  de  adipe 
fieret ,  qitem  i-ffKn  i«  f/c.*m -E/fwiir.  Vide  Capitul.  8.  fup. 

]?•.  2y.  GrKc.  no?  0  fiSaf  (  editt.  Aid.  &  Compl.  £,&.'«?) 
reap  flc^a  Tuv  XTMr^K  ,  Ctf  -TTpQijcc^i  (  cdit.  Aid.  -crj^ccx^s^E  )  «tt* 
«ifTiuc  y-dfiTT  ■j.'ij.cx.  Kt/f'w  ,  elitahurau  ,  £cc.UE  In  Lat. 

5^.29.  Similia  in  Graeco ,  exceptiilevibus  his ,  0M7npfe  , 

tici K;  «TO  Tr5  Syfli'a?  T?ca)7i^piir ,  jalritaris  ,  ajferet ^ 

de  facrificto  /altttaris  ^  \oco  fnlutare  Domino  ^  offeret de 

facrificio falmmis  ejus.  Augull.  qu£ft.  26.  in  Levit.  col. 


yoz.a.  hxc  huhez :  Si  qiiifijue  obtulerit  faciifciutii  falutaris 
f:ii.  Vide  Not.  feq. 

•t.  30.  Eadem  funt  in  Grxco  ,  nifi  excipias  vocem  exta, 
pro  qua  ,  rk  iCctpTcuifixia.  ,  quod  Nobilius  venit  hofltam.  In 
Grsco  non  reponitur  offeret  ,  poft  Domino  ,  nee  etiam  ^  , 
^oti  jecoris  ;  loco  vero  ut  imponatur,  habetur,  ir;  fV/7i6jVai 
^i/xx  ,  ita  ut  imponatur  doniim.  His  &  feqq.  alludit  Aut^. 
qusft.  22.  in  Levit.  col.  499.  c.  dicens  :  De  furificiis  faltt- 
taris  iteriim  admonet ,  ^  duit  ettm  ,  i/m  ojfen  doniim  fieri- 
ficiifilutarisfui  ,  pedufculum  ,  JJ  hachium  facerdoiibus  dare 
debere  ,  ita  tamen  ut  adeps  peSitfcult  offi  ratur  Domino  cunt 
pinna  Jocineris.  In  Gratco  etiam  fequuntur  ifta  :  Ka!  ir:,'<ii 
o/;fsi/;To  j-!«p  eVl  TU  ^uQiccsupii-  j,  ?S"a/  to  rnCrV/cK 'A«- 
ftt»  ,  J,  Ts?;  tjmi  ivT?.  Kai  ^iy  l:^ixX''vx  rii'  JVfSjji'  A-J-.i'e 
itaifftti  TM  lifii: ,  Sec.  i.  e.  5J  offeret  facerdot  adipem fiper 
alixre :  5^  erit  pedufculum  Aaron  2?  fittis  ejust  Et  brachium 
dextrum  dabitis  demtionemfacerdottj  &c. 


CAPUT      V  I  I  I, 

VuLGATA      NOVA. 
Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens  :     bernaculi. 


L 


t5  40 


txed,         1  /      1.   Tolle  Aaron  cum  filiis  fuis,  yeftes  eo- 
i9-   5J.   rum,  &  unftioiiis  oleum,  vitulum  pro  peccato,  duos 
arietes ,  caniftrum  cum  azymis , 

3.  &  congregabis  omnem  coetum  ad  oftium  ta- 

VULGATA     NOVA. 

6.  Statimque  obtulit  Aaron  &  filios  ejus. 
Chmque  lavilfet  eos , 

7.  veftivit  pontificem  fubuculii  lines,  accin- 
gens  eum  balteo  ,  &  induens  eiuu  tunica  hya- 
cinthina ,  &  defuper  humerale  impoluit , 

NoT.«    AD    Ve 


4.  Fecit  Moyfes  ut  Dominus  imperaveiat.    Con- 
gregataque  omni  turba  ante  fores  tabernaculi , 
J.  ait  :  Ifte  eft  fermo  ,  quern  jufilt  Dominus  fieri, 

Versio    antiqua. 

6.  Et  applicuit  Moyfes  Aaion  &  filios  ejus  j     Uieron. 
&;  la\'it  eos  aqua  :  Marceii. 

7.  &  veftivit  eum  tunica  ,  &  cinxit  eum  zo-  6i^.b. 
na  ,  &  veftivit  eum  fubtunicali ,  &  impofuit  ei 
fuperhumerale  : 


epiji. 

t,  1. 


't.  6.  Itidem  Gracce ,  nifi  quod  pro  applicuit ,  legitur 
«r(^-vV£7y.f ,  quafi  obtitlit.  In  edit.  Aid.  &  Compl.  habetur  , 
«C?'H'/a/g  ,  admrfit ,  adduxit.  Vide  lup.  Capirul.  x. 

v.  7.  Sunilitet   ezilac  in  Gtxcu  ,  niii  excip ias  vocem 


RSIONEM      ANTIQUAM. 

Cnr-./i^TW  ,  cujus  loco  pofuimus  ,  fut/tnnicali  ,  ex  hoc 
nempe  quod  Hieron.addii  ibid.  Etz'epivit  eum  rVfc/t'-i./, 
qffcd  K(7f  fubtunicalem,yi"i'f  tunicam  ,  iju.i  fubttis  veflttus 
cfi  ,  prjjamus  ititerpretari.  Loco   veto  sVsi- J  t/rn/  ,   qUoj 


z^c 


LIBER     LEVITIC.     Cap.   VIII. 


Versio    antiqua. 
Vimn.iilifuf.       8.  &  cinxit  eum  feciindum  fadiiram  fuperhu- 
Hf/>.A.;»it^7«.8.  mer'ili*»  &  conllrinxit  earn  in  iplb &  impo- 


Zz.g.K 


iccli.  45.  18. 


Sefich.  in  Ltvit, 


S^t 


Aitg.  Zecut.  T^, 
itLevit,  JJJ.i, 


fiiit  lliper  logiiim  Oftenfionem  &;  Veritatem. 
9.  Et  pofuit  luper  caput  ejus  mitram. 


VULGATA      NOVA. 

8.  quod  aftringens  cingulo  aptavit  ratIona« 
li ,  in  quo  erat  Dodrina  &  Veritas. 

9.  Cidari  quoque  texit  caput :  &  fuper  earn  ; 
contra  frontem  ,  pofuit  laminam  auream  conle- 
cratam  in  landificationc ,  ficut  prsceperat  ei  Do? 
minus. 


V  U   I  G  A 

10.  Tulit  &  unftionii  oleum  ,  quo  linivit  taber- 
Daculum  cum  omni  fupelleftili  fua. 

1 1.  Curaque  fanftificans  afperfiflet  altare  feptem 
vicibus ,  unxic  illud  ,  &  omnia  vafa  ejus ,  labrumque 
cum  bafi  fua  fanditicavit  oleo. 

1 1.  Quod  fundens  fuper  caput  Aaron,  unxit  eum , 
&  confecravit  : 

i;.  filios  quoque  ejus  I  3...14...  I  5.  F/rff  A^of. 
oblatos  veflivit  tunicis  li- 

neis,  &  cinxit  balteis,  impofuitque  mitras,  ut  jutTe- 
rat  Dominus. 

14.  ObtuUt  &  vitulum  pro  peccato  :  cumque  fu- 
per caput  ejus  pofuilTent  Aaron  ,  &  tilu  ejus  ,  manus 
fuas , 

1 5 .  immolavit  eum  ,  hauriens  fanguinem  ,  &  tinc- 
to  digito ,  tetigit  cornua  alraris  per  gyrum  :  quo  ex- 
piato  &  fanditicato ,  fudit  reliquum  fanguinem  ad 

Versio    antiqua. 
2.2..  Obtulit  Moyfes  arietem  fecundum  explica- 
tionis...„ 


V  U  L  G  A  T  A 

1 5 .  quern  cum  immolaffet  Moyfes ,  fumens  de 
fanguine  eius ,  tetigit  extremum  auricula  dextr.-e  Aa- 
ron ,  &  pollicem  manus  ejijs  dextrs  ,  limiliter  & 
pedis. 

24.  Obtulit  &  filios  Aaron  :  cumque  de  fanguine 
arietis  immolati  tetigilTet  extremum  auricula  lingu- 
lorum  dextr;E  ,  &  pollices  manus  ac  pedis  dextri , 
reliquum  fudit  fuper  altare  per  circuitum  : 

If.  adipem  vero  ,  &         ^5 z6.  Vide  Not. 

caudam  ,  omnemque  pin- 

guedinem  qu.-B  operit  inteftina ,  reticuluraqne  jecoris , 

&  duos  renes  cum  adipibus  fuis  &  armo  dextro  fe- 

paravit. 

16.  Tollens  autem  de  caniftro  azymorum  ,  quod 
erat  coram  Domino  ,  panem  abfque  fermento  ,  &  col- 

VerSIO     ANTIQUA. 

51 Coqiiite  carnes  in  atrio  tabernaciili  tef- 

timonii  in  loco  lando ,  5c  ibi  edetis  eas :  &  pa- 


T  A       NOVA. 

fundamenta  ejus. 

16.  Adipem  vero  qui  erat  fuper  vitalia,  &  reti- 
culum jecoris  ,  duoique  renunculos  cum  arvinulis 
fuis  ,  adolevit  fuper  altare  : 

I  7.  vitulum  cum  pelle  &  carnibus  ,  &  fimo ,  cre- 
mans  extra  caftra ,  ficut  prxccperat  Dominus. 

18.  Obtulit  &  arietem  in  holocauftum  :  fuper  cu- 
jus  caput  cum  impofuilFent  Aaron  &  filu  ejus  ma- 
nus fuas , 

1 9.  immolavit  eum  ,  &  fudit  fanguinem  ejus  per 
circuitum  altaris. 

10.  Ipfumque  arietem  in  frufta  concidans ,  ca- 
put ejus  ,  &  arms ,  &  adipem  adolevit  igni , 

1 1,  lotis  prius  inteftinis  &  pedibus  :  tommque  fi- 
mul  arietem  incendit  luper  altare  ,  eo  quod  eiiet  ho- 
locauftum  fuaviffimi  odoris  Domino  ,  ficut  prscepe- 
rat  ei. 

VuLGATA      NOVA. 

1 1.  Obtulit  &  arietem  fecundum  ,  in  confe- 
cratione  facerdotum  :  pofueruntque  fuper  caput 
eius  Aaron  &  filii  ejus  manus  fuas : 

NOVA. 

lyridam  confperfam  oleo ,   laganumque  pofuit  fuper 
adipe:> ,  &  armum  dextrum  , 

17.  tradeos  limul  omnia  Aaron  &  Cliis  ejus.  Qui 
poilquam  levaverunt  ea  coram  Domino  , 

18.  rurfum  fufcepca  de  manibus  eorum  ,  adolevit 
fuper  altare  holocaulli ,  eo  quod  confecrationis  eflee 
oblatlo  ,  in  odorem  fuavitatis  ,  facriticii  Domino. 

19.  Tulitque  peduf-         2.t) P'ideKot. 

culum  ,  elevans  illud  co- 
ram  Domino  ,   de  ariete  confecrationis  in   partem 
fuam  ,  i'lcut  pra?ceperat  ei  Dominus. 

30.  AlTumenfque  unguentum  ,  &  fanguinem  qui 
erat  in  altari  ,  afperfit  fuper  Aaron  &  veltimenta 
ejus ,  &  fuper  filios  illius  ac  veftes  eorum. 

VuLGATA     NOVA. 

J  I.  Cvimque  fanftificaffet  eos  in  veftitu  fuo^ 
prxcepit  eis  ,  dicens  :  Coquite  carnes  ante  fores 


NoT£    AD    Versionem 


Martianajus  nofler  affirmat  in  quindecim  Mfs.  codd.  legi , 
Grjccum  nunc  habec ,  i/Vc^  jTi-k-,  cum  feqq.  k;  eV/^m/.e/  sV 
dvTiv,  Ac  in  Mf.  Alex.  s-Tr^'^/vTv.v  ,  ^  sTriJ^vy.^?  duru'  j  ut 
fup. apud  Hieron.  Hefychius  in  Levir.  8.col.8i.h.eadem 
He  reddit ;  Et  induit  ettm  titnicam ,  ^  pr,xcinxit  nonam  ,  ^ 
veflivit  tllnm  hypodjttn  ,  ^  pojrtit  ptper  ilium  epomtdem, 

■Sf".  8.  Priora  ifta  ,  55  '>"^'t  >  &c.  ufque  ad  lioc  ,  J5  '>"- 
fdfnii  ,  fumptafuntex  Hieronymo,  quorum  loco  Hefych. 
habec  :  Et  cinxit  illitm  feitttidhm  adititm  epamidts  ,  ^  conf- 
trinxit  ilium  ad  earn  ,  ^  impirftfit ,  &c.  ut  fup.  Gra:c.  Kai 

Of ToV  cf  ayrn.  Kai  «TE^HXEf  e V'  at-Twj'  to  A37Eroi'  j  ^  eVe^mxek 

Tt.  9.  Grjec.  K«!  sVe'Sii/Ce  ni  ^/tQi)  eVJ  nr  KifSMr  dv- 

TV  ,    &C. 

tt-  13 14 IJ-  His  alludicAuguft.  quart.  23.  in 

Lev.  col.  499.  e.  dicens :  Oii.tndo  narraz'it  Scriptitra  qttem- 
admodiim  ea  qttx  pracepit  Dcmtnus  ,  gefia  jitnt  erg.i  Aaron  ^ 
jtlioi  ejus  ,  dicitttr  eblatus  vitulus  pro  peccato.  One.  Kcc'i 

»«; Kal    ^s^cCH'/a'/e    MaffOn;    tc/   ^i^cK     roe    7rEt.J   tm5 

«V<apTi'a;.  Subindc  Auguft.  Poflea  -jero  qiiando  fanli:ficatur 
Aaron  ,  de  afperjione  fangitinis  contra  velum  nihtl  didmn  ejl  i 
ie  cormbus  aiitem  altaris  diciiim  efl ,  fed  nan  additmn  efl ,  in- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

cenji  :  additum  efl  autem  ,  rffnndendiim  fanguinem  ad  hafem 
altaris  ;  non  dixit  ,  ad  bajem  ejus  ,  tanqu^m  necejp  fuijjet 
illud  altare  accipere  ,  cujus  cornua  fanguine  letigijjet ,  &c. 
Similiter  in  Grarco  :  Kal  i'Trs^vasr  'Azp'^y  ^  01  I'lci  ap-i  tx^ 

^EK  oiJTo'v*  i  e^a^E  Ma-foi^;  «770  TV  a()u«7o; ,  k  s~s':y/.:r  sVt 

T*  y.s^lx  T?  ^vQittsvc^lv  yjjv.>,ui  ra  AazTU/w j?  '^^  a;/iflc 

s%iyjr/  sVr  -n't  f otci'  tv  ^vuHivf.^  ,    &c. 

Tt.  21.  Grace.  Kai  •xpon-iaye  Mvfeii'?  rir  nf^'y  t"  J'lo- 
T£«j/  Ke«V  te,\eim;ev5.  i.  e.  Et  adduxit  Moffis  arietem ,  arie- 
tem illttmfecundum  conjummationis . 

t.  2y.  Hefych.  in  Levit.  8.  col.  Sy.  a.  ad  hxc  Vulgatx 
verba  ;  adipem  vero  ^  caudam.  Sec.  ait  pro  cauda  ,  LXX, 
lumbum  ,  (  Gr.  5:^^'.  )  J5  pro  mteflmis  ,  ventricKlum  (  Gr. 
xo^i'a»  )  ^  pre  reticulo  jecoris  ,  pinnam  hepatis ,  (  ror  m£o» 
T?  ii-^x'c;  )  edidilfe. 

V.  z6.  Hefych.  ibid,  fie  pergit  :  Pro  caniflro  atfmornm, 
quod  habet  Vulg.  LXX.  canifirum  conjummationis  ,  edide- 
runt.  Gr.   a^ra^  rif  xoxir-  th;  TsMrjy:ioi^, 

t.  29.  Hefych.  ubi  fup.  ad  hoc  Vulgatac  :  de  ariete  con- 
fecrationis ,  ait ,  LXX.  edidiife  ,  conjummationis  in  partem 
fuam  :  attamen  Grxce  nunc  legitur  limpliciter ,  0.770  t«" 
xea  Ti7;  TEJSii'oEi'?,  abfque  hoc,  m  partem  lu.im. 

t.  31.  Eadem  leguntui  Gr«cc  ad  yeibum  ,  prster  ult. 


LIBER     LEVI  TIC.     Cap.    VIIL 


31 


ip.     51. 

ef  so- 
40.9.  c; 

ifij.    14. 
9- 


V  E  K  S  I  O     A  N  T  I  Q  U  A. 

ncs,  qui  flint  in  cAniilroconrummationis ,  qiio- 
modo  prx^eptum  eft  inihi  ,  diccni  :  Aaion  & 
filii  ejus  edent  earn ; 


VutGATA     NOVA. 

tabernamli ,  &  ibi  comedite  eas  :  panes  quoquc 
confecrationis  edite ,  qui  politi  funt  in  canilho  , 
ficuc  prxcepit  mihi  Dominus ,  dicciis  :  Aaron  & 
filii  e)us  comedent  eos  : 

3 1.  quidquid  autem  reliquum  fueric  de  carne 
8c  panibus ,  ignis  abfumet. 

5  J.  De  oftio  quoque  tabernaculi  non  exibj- 
tis  feptem  diebus ,  ufque  ad  diem  quo  comple- 
bitur  tempus  confecrationis  veftra;  ;  feptem  enim 
diebus  finitur  confecratio  : 

54.  ficut  &  imprxfentiarura  faftum  eft  ,  ut 
ritus  facrificii  compleretur. 

3  J .  Die  ac  nofte  mangbitis  in  tabernaculo  ob- 
fervantes  cuftodias  Domini ,  ne  moriamini  :  fic 
cnLm  mihi  pr^eceptum  efl. 

j6.  Feceruntque  Aaron  &  filii  ejus  cunfta 
qu2  locutus  eft  Dominus  per  manum  Moyll. 

NoTiC    AD    Versionem    antiquam 

ff'i/T«,  vel  ut  inMf.  PiXex.-rcuJra ,  loco  cum.  Ad  hoc  au- 

rem  :  QjiomaJo  prxctftum  eft  mihi ,  dtccm  ,  obfcrvat  Aug  uft. 
ibid.  Hanc  Itcutionem  quoidam  Usiiirfcrre  nchntes  ,  dixille: 
O'totnodo  prxcepit  mihi  ,  dictns :  quia  hoc  videtrtr  conjenrtett^  : 
illr  anirm  ,  inquit  ,  in  nojirir  tocmitnis  cmfnetadiMe  jJcectf- 
mm  f/f.  Gr.  cf  rpoVo'  CLnrsrMTa/ /K^i.  HefjTch.  in  Levir. 
8.  col.  86.  b.  ad  hoc  Vulg.  £;  lii  cmudne  ens ,  ait ,  LXX. 
addidiire ,  in  loco  fanllo  ;  deinde  lie  ,  i^  panes  ,  qui  funt  in 
eaniftro  confummationis  ,  edite. 

■Jp".  55.  Gr. ■  Eij?  »'y='^  x^npojfin,  H^eC^f  nhiicei^oii;  v^uiv* 
al.  veto  fij;  ^fjii^^  iTMipcasiw;  ^/xipcaf  TsAfMCsw?  ufiSr'  dein- 
de lie  :  iTr'/i  7«/»  ini&',  teae(co'«;i  th;  X-'S'S  vfixv. 

T^.  34.  Gr^c.  fic  pergic  ;  KahxTsf)  'ir^imsy  a/  th  Hy«Ef« 


Aif^.  ubi  fup. 


3  5 iifque  ad  diem  completionis  quinqua-  Uefich.inLez-u.s. 

ginca  diemm SiS.i.^. 


■!4.  in  die  hoc  fic  pixcepit  Dominus  facere , 
ut  detis  pro  vobis. 

35.  Etad  oftium  tabernaculi  tcftimonii  fede-  Aag.qH.1ft.14.in 

bitis  leptem  dies ,  die  &  node uc  moriami- i««.  joo./. 

ni 


f  1  i!f.iuir.  i.  e.  Sicat  fecit  in  die  hac ,  qii^  prxcepit  Dominus  ad 

faciendum  ,  ad  depropitiandnm  pro  vobis. 

t.  55.  Similitei- habet  Hefj'ch.  in  Levit.  8.  col.  8(5.  h. 
Ad  januam  tahern.uiili  teftimonit  fedebitis  ,  leptem  diebus  » 
die  ac  node.  Augufl.  vero  locut.  14.  de  Levit,  col.  555.  b. 
conftanter  ut  lup.  Ut  ad  oftmm  tahernac.  ttftiin.  Jedebitts 

feptem  dies ,  Sec.  pro  eo  quod  eft  ,  inquit,  hahitabiiit.  Idem 
obfervat  quJefl.  14.  fup.  &  voci  node  proxime  addic  ,  ne 
moriamini  ;  Gi*cc  vero,  hoc  haberur  intermedium  ,  if,v>i.- 
i.tSsc  Tx  fu!yiyf!.aTx  KffiV  ,  cuftodittis  cuftudias  Domini; 
deinde  lie  ;  iVa  /<«  «Vodn'm/E ,  «r  non  moriamini. 


CAPUT     IX. 


VULGATA    NOVA. 


.1.  T^  Ado  autem  oitavo  die  ,  vocavit  Moy- 

X?  its  Aaron  &  filios  ejus ,  ac  majores  natu 

Ifrael ,  dixitque  ad  Aaron  : 

EiW.       1.  ToUe  de  armento  vitulum  pro  peccato  , 

*?•  !•      &  arietem  in  holocauftum  ,  utrumque  immacu- 

latum  ,  &  offer  illos  coram  Donimo. 

5.  Et  ad  filios  Ifrael  loqueris :  Tollite  hircum 


Versio    antiqua. 

I  •  P  T  fadum  eft  die  octavo ,  vocavit  Moyfes  Aug.  guxft.  ly.  i,t 
1—/ Aaron  &  filios  ejus ,  &  fenatum  Ifrael ,  J^e-Jt.  t.  3. 501.  a. 
&  di.xjt  ad  Aaron  (  Moyfes :  )  u-.eron.i.  i.contr. 

1.  Tolle  vitulum  de  bobus  pro  peccatis,  &  ^' "-'i'- '•  4-  Jo;-/- 
arietem  in  holocauftum  immaculatum ,  &  offeies 
eos  in  confpedu  Domini. 

3.  Etfenatui  Ifrael  loquere ,  dicens  :  Accipite  Aug.quxft.i6.in 
pro  peccato ,  &  vitulum  atque  agnum  anniculos  hircum  ex  capris  unum  pro  peccr.to  ,  &  arietem,  Le..it.t.  j.  jci.  b. 
&  fine  macula ,  m  holocauftum ,  &  vitulnm,  &  agnum  anniculum ,  in  holoc.irpo-  '• 

fim,  iine  macula, 

4.  bovem  &  arietem  pro  pacificis  :  &  immo-  4.  &  vitulum  a  bobus  ,  &  arietem  in  iacrifi- 
late  eos  coram  Domino,  in  facrificio  fingulorum  cium  lalutaris  ante  Dominum ,  &  (imil.im  conf- 
fimilam  confperfam  oleo  o  Jerentes  :  hodie  enim  perfam  in  oleo  :  quoniam  hcdie  \'idebitur  Do- 
Dominus  apparebit  vobis.                                            minus  in  Vobis. 

5.  Tulerunt  ergo  cunfta  qua;  jufTerat  Moyfes  5 ante  tabcrnaculum  teftimonii Hr;;(i. »>;  Ifcf. 

ad  oftium  tabernaculi  :  ubi  ciim  omnis  mulcitudo  ,    87./. 

aftarec , 

6.  ait  Moyfes  :  Ifte  eft  ferrao  ,  quern  prsce- 
pit  Dominus  :  facite  ,  &  apparebit  vobis  gloria 
ejus. 

7.  Et  dixit  ad  Aaron  :  Accede  ad  aitare ,  &  7.  Et  ait  Moyfes  ad  Aaron  :  Accede  ad  altare , 
Jmmola  pro  peccato  tuo  :  offer  holocauftum ,  &     &  fac  quod  pro  peccato  tuo  ,  &  holocauftum  ;  t. 

NoT.E    ad    Versionem    antiquam. 

V.  I.  Ita  Graece  verbum  pro  verbo.  Addit  Aug.  ibid.  t-  ?.  Ita  Gr.  hab.  ad  verbum  ,  prater  hoc ,  i^  arietem  , 

quod  omittit;  Tola  edit.  Aid.  addit :  j.  «<;"'''•  Hieron.  I.  i. 
contra  Pclag.  to.  4.  J05.  f.  lie  legit  :  Et  ftnioribus  Ifrael 
loquere ,  dicens  :  Tollite  hircum  de  c.tpris  unum  pro  peic.u»  , 
^  vitulum  immacuLttum  anniculum  in  holocauftum. 

•ir.  4.  Similiaprorlusin  Grjeco  ,  excepto  uno  ,  a  hohuSt 
quod  deed  ;  in  edit,  tamen  Ald.legitur  i^  /<o%j'  £*  ^-.^t' 
vide  lis  Aug.  ibid. 

71'^   OXM-K  IV  ,    flee. 

t.  7.  Sic  iterum  leg.  Auguft.  quacft.  zj.  in  Levit.  to.  j. 
JO»,  e.  ufque  ad  hoc ,  domo  ttia  ,  nili  quod  addit  ,  »««1» 
ad  holocauftum;  GixQt  etiain  addiiur  ■.i-  cstera  ut  in  Lai. 
fup.  Hier.  1.  I.  cont.  Pelag.  to.  4.  505.  f.  lie  habet :  Dixit- 
que Mojjes  ad  A^^ton  :  Accede  ad  ali.ire,  i^fic  pro  peccato  tuo  ; 
et  in  Gr.  Kc?! '=t;ih:ok  ToTrep;  t»;  auc^pr.a;  :}-.  ^iuoiude  apud 
Httlj  ch.  in  Lev.  87.  h.  LXX.  inquit ,  pi»  le  ipjo  ,  S^  pro  domi 


Aug.  locut.  ij. 


Quern  quidam  noftri  fetiatum  interpret.tti  funt  ,  7?pKCiat' 
Gr.tcus  habet :  hoc  eft  ergo  fecutus  Inifpres ,  quia  tf  fenatus 
i  Jenio  -Jidetitr  dicius.  Non  autem  apt,-  in  Latino  diceretur  , 
vocavic  feneclutem  Ifrael  ,  pro  fenibus ,  -mI  fenioribus  ; 
quam-jis  eadem  locutio  ejjet ,  Ji  diceretur  ,  vocavit  juventu- 
tem  Ilrael,;iro  juvenibus  fed  hoc  ufttatum  eft  in  Laiina  lin- 
gua ,  illud  autem  non  eft  :  nam  hoc  preprie  diceretur  ,  /t  di- 
ceretur ,  vocavit  fenedtutem  Urael.  Unde  quid.im  injolen- 
ter  pntantes  etiam  fenatum  dici  ,  imerptetati  Jiint  ordinem 
feniorum.  Compendia  tartien  forjiian  melius  diceremr  ,  vo- 
cavit feniores  llrael.  Sic  etiam  legit  Hieron.  1.  I.  contra 
Pelag.  to.  4.  JO  J.  f.  falhim  eft  qttojue  die  octavo  ,  JJ  Voca- 
liit  Moyfes  Aaron  '^filios  ejus  ,    tfj  omnes  feniores  Ifrael. 

ir.z.  Ita  in  Gr-aeco  ,  prater  feqq.  «tQ's  ssai/rw,  fume 
tibi  ,  pro  tolle  ;  item  Tr'pt  «««/jt/k;  ,  pro  peccato  .  non  pro 
peccatis ,   8c  •acs'.enyKtf  durx  ,  offer  ea  ,  pro  offtres  eos. 


LIBER.     LEVITIC.     Cap.    IX. 


232 

Versio    antiqua. 
Jai,  uiifrp.     &  exoiM  pro  te  &  domo  tua ,  &  fic  dona  popu- 
li ,  &  exora  pro  eis ,  quomodo  prxcepit  Domi- 
niis  iMoyli. 

V  U  L  G  A  T  A 

8.  Statimque  Aaron  accedens  ad  altare  ,  immo- 
Uvit  vitulum  pro  peccato  I'uo  : 

9.  cujus  languiiiem  obtuleruiit  ei  filii  fui  :  in  quo 
tingens  digitum  ,  tetigit  cornua  alcaris,  &  fudit  re- 
fiduum  ad  balim  ejus. 

10.  Adipemque  &  renunculos ,  ac  reticulum  je- 
coris ,  quE  funt  pro  peccato ,  adolevit  fuper  altare  , 
ficut  pra:ceperat  Dominus  Moyfi  : 

1 1.  carnes  vero  &  pelletn  ejus  extra  caflra  com- 
bufilt  igni. 

1 1.  Immolavit  &  holocaufti  viftimam  ;  obtule- 
Tuntque  ei  filii  fui  fanguinem  ejus ,  quem   tudit  per 

Versio    antiqua. 
Jiig.ijii.tp.iy.w      t8.  Et  occidit  vituliim  ,  &  arietem  facrificii 
^'•■"•5°5-<'-y!7- falutaris  populi  :  &  obtulerunt  filii  Aaron  lan- 
guinem  ad  eiun ,  &c  adfudir  ad  alrare  in  circuitu. 

1 9.  Et  adipeni  qui  a  vitulo  &  ab  ariete ,  lum- 
biim  ,  &  adipem  regentem  fuper  ventrem  ,  & 
duos  renes ,  &  adipem  qui  fuper  iplbs  eft ,  & 
pinnam  qux  eft  in  )ocinere  ; 

zo.  &  pofuit  adipes  fuper  peftufcula ,  &  im- 
pofuit  adipes  fuper  altare ; 

21 .  &  peclulculum,  &  brachium  dextrum  abf- 
tulir  Aaron  ablationem  ante  DominLun,  quomo- 
do prxcepit  Dominus  Moyfi. 

zz.  Ciim  extulillet  Aaron  manus  fuper  po- 
pulum  ,  benedixit  eos.  Et  defcendit  cum  fecilTet 
quod  pro  peccato  ,  &  holocauftomata  ,  &  quae 
falutaris. 


i8.  joj.f. 


'Aag.ijti.tjl. 11).  ij  2^.  &  exiit  ignis  a  Domino  ,&  devoravit  quae 
30.  >n  Uvtt.  J04.  e[._j,-,t  fuper  altare ,  holocauftomata  ,  &  adipes. 
*'  ■  Et  vidit  omnis  popiilus ,  &  amens  fadus  eft 


Vulgata    nova. 
deprecare  pro  te  &  pro  populo  :  ciimque  mafta- 
veris  hoftiam  populi ,  era  pro  eo  j  licut  prxcepit 
Dominus. 

nova. 

altaris  circuitum  : 

I J .  ipfam  etiam  hoftiam  in  frurta  concifam ,  cum 
capite  &  membris  fingulis  obtulerunt  :  quae  omnia  fu- 
per altare  cremavit  igni , 

14.  lotis  aqua  prius  inteftinis  &  pedibus. 

15.  Et  pro  peccato         15 x6.  Fide  Not. 

populi  ofterens ,  madavit 
hircum  :  expiatoque  altari , 

J  6.  fecit  holocauflum  , 

17.  addens  in  facrilicio  libamenta  ,  qus  paritea 
offeruntur  ,  &  adolens  ea  fuper  altare  ,  abfque  CK- 
remoniis  holocaufti  matutini. 

Vulgata    nova. 

I  8.  Immolavit  &  bovem  atque  arietein  ,  liof- 
tias  pacificas  populi  :  obtulerantque  ei  lilii  fui 
fanguinem  ,  quem  fudit  fuper  altare  in  circuitum. 

1 9.  Adipem  autem  bovis ,  &  caudam  arietis, 
renunculolque  cum  adipibus  fuis ,  &  reticulum 
jecoris 

10.  pofuerunt  fuper  peftora  :  cumque  crema- 

ti  ellent  adipes  fuper  altare  , 

1 1 .  peftora  eorum  ,  &  armos  dextros  fepa- 
ravit  Aaron ,  elevans  coram  Domino ,  licut  prat- 
ceperat  Moyfes. 

i2.  Et  extendens  manus  ad  populum  ,  be- 
nedixit ei.  Sicque  completis  hoftiis  pro  pecca- 
to ,  &  holocauftis ,  &  paciticis ,  defcendit. 


13.   Ingrefli   autem  Moyfes  &  Aaron  in  ta- 
bernaculum  teftimonii ,  &  deinceps  egreffi  bene- 
dixerunt  populo.    Apparuitque  gloria  Domini    2.  Af«.' 
omni  multitudini  :  *•  ^''* 

24.  &  ecce  egrelTus  ignis  a  Domino,  devo- 
ravit  holocauftum  ,  &  adipes  qui  erant  iuper 
altare.  Quod  cum  vidiffent  turb;E  ,  laudaverunB 
Dominum  ,  ruentes  in  facies  fuas. 


NoT;E     AD     VeRSIONEM 


ttia  ,  e.hJniint.  Vide  fis  Auguft.  ubi  fup. 

■f^-^.  If 16.  His   duobus  verliculis  refpondent   ifta 

Augufliiii  ,  quaeft.  i/.  in  Levit.  to.  5.  JOJ.b.  Ci:m  jnceret 
A.^ron  iana  populi  ,  1ii.e  fupr.t  commtmornvit  ,  non  cmni.z 
fcmmemoyatajitnt  immol.ltn  ,  qit£  j:tcr.intprxdiBa  ;  Jed  t.%n- 
s'um  hirclis  pro  pecaito  ,  i^  hotccauflum  ,  ubi  tamen  ilium 
Agnnm  tion  exprejjlt  :  duo  vfro  ali.x  qitx  ad  (.icrtjict.x  pro  pec- 
tiito  pottiis  quam  ad  holoc.iuflitm  pertinrre  dixivms  ,  tacuit , 
id  cfl  ,  arietem  ,  ^  z-itnlitm  ;  niji  forte  a  p.irte  fotrtm  in- 
telligi  volnit  ,  lit  folo  capro  commemerato  ,  etiam  ilia  fiihfeciita 
ticeiperemiis.  In  Grxco  lie  :  Ka!  isdimnyni  to  S^oSfy»  t? 
>a^'  K.  eVctCe  701*  yj^a.f'ov  ilv  irsp}  th^  «,ua/)Ti«5  ry  ^ay 
^  fGtx^sv  citjrov li  OT«^5nre7)tf  T3  oXD;cauTa;^a  ,  &c. 

Tf.  18.  Similiter  in  Gracco ,  prater  vocem ,  popKli ,  pro 
qua  ,  TM5  T?  >a?,  i.  e.  ejus  qui  populi, 

Tf.  19.  Eadem  quoque  in  Graeco. 

If'.  10.  Grac.  Kal  eVe'Shks  t« j,  iiy.i^yx!  tx,  &c. 


A  N  T  I  <J  U  a  M. 

ut  in  Latino.  Auguftinus  ibid,  femel  legit ,  adipem.  Vide 
feqq.  apud  ipfum. 

if.zi.  Optirae  e  Grxco. 

Tf.  ii.  Iia  in  Grxco  ,  iiifi  quod  loco,  chm  extiilijfet , 
liabetur  ,  j,  £^o:0«5.  Hieron.  I.  1.  adverf.  Pelag.  to.  4. 
J05.  f.  fic  hab.  Rurfumqiie  elevavit  Aaron  m,%>ins  fuas  fn- 
pn  populum  ,  ^  beiiedixtt  eis  i  dejcendttque  ,  ctim  fectjjet 
pro  peccato  ,  C*  holocaujio  ,  ^  Jalutari.  Vide  feqq.  apud 
Aug.  fup. 

1^.  24.  Vix  melius  e  Grxco  ,  nifi  hoc  excipias ,  s; /wiifHj 
f.iHus  eji ,  pro  quo  j,  j'SsVii.  Unde  Auguft.  ibid.  Alii  In- 
terpretes  ,  inquit ,  dixeritnt  expavir  ,  coti.intes  Iransjerre  dt 
Gr.tco  quod  ditlum  efl  s'JiV»  ,  unde  Exra:/?  dicilur  ,  qui  fa- 
pe  in  Scripturis  Lalinis  legitnr ,  mentis  exceffus.  Ambrof. 
1.  3.  offic.  to.  2.  153.  a.  lixc  hab.  Quia  exi-jit  ignis  i 
Domino  ,  ^  conjumpjit  univerja  ,  qua  erant  Juper  altare  « 
holocaiipa. 


CAPUT     X. 


I,     A    Rreptifque  Na- 
x\  dab  &  Abiu  filii 


V    U    L    G    A   T 

1 2.  fide  Not. 


N«m.5.  4.  t^  i6.  Aaron  thuribulis,  pofuerunt  ignem,  &  incenfum  de- 

6i-  fuper,  oft'erentes  coram  Domino  ignem  alienum :  quod 

i.JCar,  24.1. 


A       NOVA. 

eis  pnceptum  non  erat. 

I.  Egrelfufque  ignis  k  Domino,  devoravit  eos j 
&  mortui  funt  coram  Domino. 


NoT;E      AD      VeRSIONEM      ANTIQUAM. 

•jf-T^.  1 1.  E6  fpedtant  qux  narrat   Auguft.  quxft.  Domino;  quod  ideo  non   licehiit .,  quia  ex  illo  igne  ^  qui  d:~ 

51.  to.    5.  5'04.  b.    Poftcaquatn  ,   inquit  ,   exeitnte  igne  a  'vinitus  in  altare   'vener.u  ,  deinceps  cuflodito  ,  omnia  er.int 

Domino  .,   incenji  ^  mortui  funt  flti  Aaron.,  qui  aiiji  funt  accendenda  ^  qu.t  in  tahern.iculo  accendi  oportebat  :  mortuis 

in  balilHs  fuis  ,  adbibito  i^ne   aliem  ,  incenfum   imponere  irgo  illis  ait  Moyfes :  Crxc,  K«i  AdCoVys;  0!  At»  wgi  'Aoi^ 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    X. 


23^ 


VutCATA     NOVA. 

t  '5,  Dixltque  Moyfes  ad  Aaron  :  Hoc  eft  quod 
locutus  eft  Dominus  :  Sanftificabor  in  iis  qui  ap- 
propinquant  mihi ,  &  in  confpeftu  omnis  popu- 
li  glorificabor.  Quod  audiens  tacuit  Aaion. 

V  U   L  G   A  T  A 


Versio    ANTIQUA. 

3.  Ait  Moyfes:  Hoc  eftcjuod  dixit  Dominus, 
diccns:  Incisqui  mihi  appropinqiiant  fanftitica- 
bor ,  &  in  omni  fynago^a  glorificabor.  tt  com- 
piincius  eft  Aaron. 

NOVA. 


Lt-uii.  I.  J.  J04.  i. 
Uejych,  in  Livit, 


4.  Vocatis  autera  Moyfes  Mifaele  &  Elifaphan  5.  Confeftimque  pergentes ,  tulemnt  eos  ficut  ja- 


filiis  Oziel  ,  patrui  Aaion  ,  ait  ad  eos  :  Ite  &  toll 
te  fraties  veftros  de  confpeau  fanftuaiii ,  &  afpor 
tate  extra  caftra. 

VuLGATA     NOVA. 

6.  Locutufque  eft  Moyfes  &  Aaron  ,  &  ad 
Eteazar  ,  &  Ithamar  ,  lilios  ejus  :  Capita  veftra 
nolitc  nudare  ,  &  veftimenta  nolite  fcindere  ,  ne 
forte  moriamini ,  &  fuper  omnem  coetum  oria- 
tur  iudignatio.  Fratres  veftri ,  &  omnis  domus 
Ifrael  ,  plangant  incendium  quod  Dominus  fuf- 
citavit  : 

7.  vos  autem  non  egrediemini  fores  taberna- 
culi  ,  alioquin  pcribitis  :  oleum  quippe  fanite 
unitionis  eft  fuper  vos.  Qui  fecerunt  omnia  jux- 
ta  prsceptum  Moyli. 

8.  Dixit  quoque  Dominus  ad  Aaron  : 

9.  Vinum  ,  &  omne  quod  inebriare  poteft  , 
non  bibetis  tu  &  filii  tui  ,  quando  intratis  in  ta- 


cebant ,  veftitos  Uneis  tunicis ,  &  ejecerunt  foras ,  uc 
fibi  fuerat  imperatuni. 

Versio    antiqua. 

6.  Et  dixit  Moyfes  ad  Aaron ,  &  Eleazar ,  & 
Ithamar  filios  ejus  qui  relidi  erant  :  Caput  vei- 
trum  non  denudabitis ,  &  \'eftimenta  veltra  non 
fcindetis ,  ne  moriamini ,  &  fuper  omnem  fyna- 
gogam  veniat  ira.  Fratres  autem  veftri ,  omnis 
domus  Iftael  plorabunt  incendium ,  quo  incenfi 
funt  a  Domino  : 

7.  &  ab  oftio  tabernaculi  teftimonii  non  exi- 
bitis  ,  ne  moriamini  :  oleum  enim  untlionis , 
quod  eft  a  Domino ,  fuper  vos  eft 

8.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Aaron ,  dicens : 

9.  Vinum ,  &  ficeram  non  biberis ,  tu  &  filii 
tui  tecum ,  cum  intr.ibitis  in  tabernaculum  tef 


Bitron.  epifl.  tt, 
ad  Paulatn,  t,   4, 


Aug.  qutfl.  ii.trt 
Levit.jO/^.g,  JO  J, 
(I, 


Aug.  ijiixjl.  5  ? .  1» 
Le.il.  J05.  a,  i.e. 


bernaculum  teftimonii ,  ne  moriamini :  quia  prx-    timonii ,  aut  cum  accedetis  ad  altare ,  &  non  mo- 


ceptum  fempiternum  eft  in  generationes  veftras 

10.  £t  ut  habeatis  fcientiam  difcernentii  in- 
ter faniStum  &  profanum  ,  inter  poflutum  & 
mundum : 

11.  doceatifque  filios  Ifrae!  omnia  legitima 
mea  qua  locutus  eft  Dominus  ad  eos  per  ma- 
num  Moyfi. 


II.    Locutufque   eft 
Moyfes  ad  Aaron ,  &  ad 

Eleazar ,  &  Ithamar ,  tilios  ejus  ,  qui  erant  refidui  ; 
Tollite  facriticium  ,  quod  remanfit  de  oolatione  Do- 
mini ,  &  comedite  illud  abfque  fermento  juxta  alta- 

V  u  LG  AT  A 


riemini :  legitimum  xternum  in  progenies  veftras. 

10.  Diftinguere  inter  medium  fmftorum  & 
contaminatorum ,  &c  inter  medium  mundorum 
&  immundorum  : 

1 1 .  &;  inftruere  filios  Ifrael  omnia  legitima 
qux  locutus  eft  Dominus  ad  eos  per  manum 
Moyfi. 

VULGATA       NOVA. 

12 Vide  Not.  re,  quia  fanftum  fanftorum  eft. 

I  ; .  'Comedetis  autem  in  loco  fanfto  :  quod  da« 
turn  eft  tibi  &  hiiis  tuis  de  oblationibus  Domini ,  fi- 
cut pra;ceptum  eft  mihi. 


NOVA. 
14.   Peftufculum  quoque  quod  oblatum  eft, 


Versio   antiqua. 

14 peftuf:ulum  fegregationis ,  &  brachium     Aug.  quxji.  34- 

&  armum  qui  feparatus  eft,  edetis  in  loco  mun-    ablationis ,  manciucabitis  in  loco  fanfto a  la-  Joj./. 

Notje    ad    Versionem    antiqua  m. 

dt  fimiliter  collat.  Cartliag.  p.  48(1.  b. 

f.  10.  Ita  Grsce  ,  «iii  quod  vox  immnnilitriim  ,  po- 
nitur  ante  munilomm  :  Aid.  veio  edit.  Auouftinu  faver. 
Idem  Aiig.Locut.  17.  to.  3.  ?y5.c.  [egif.Dijhngueic  inter 
medium  mundorum  ^  conutminatorum  /at  I.  z.  contra  ep. 
Parmen.  to.  9.  J4,  e.  habet  :  Dividerc  in  medio  fmtlorum 
^  irreligioferum  ,  {^  in  medio  mundorum  ^  imnmndorum. 
In  collat.  Carthag.  ex  parte  Donati  :  Dividere  inter  fmc- 
tos  ^  profanos  ,  i/iter  tnitndoi  ^  immundoi  ;  nee  male , 
nam  in  Gracco  eft  ,  ^i^v^o^v ,  quod  pruprie  impurum  ,  ieu 
profanum   fignificat.     Mox    Auguft.    qu«ft.    35.    addit  ; 

Hoc  quoijue  ambigue  pojitum  ejl utriim  ab  ea  qui'd  funt 

Janiia  ^  munda  ,  vet  mquinata  ^  uttmunda  ;  an  ab  ea  quod 
flint  Janfii  "^  mundi  ,  vel  inqumati  ^  immutidi  ;  id  ejl  , 
Htriim  inter  ilia  ipfa  facra  ,  qua  rite  vel  non  rite  fierent  » 
diflinguere  voluit  jacerdotes  ;  an  inter  ipfos  homines  proban^ 
dos  vel  improbandoi  ;  an  potiits  ad  ulritniqne  referendum 
efl ,  Jive  homines  ^  Jive  facra, 

t.  II.  Ad  verbum  e  Grseco.  Vide  etiam  Locut.  16. 
51?.  c.  nbi  eadem  leg. 

if.  iz.   In  Grsco.   Ka)  iiin   Mcoi/ob;  xfo;    'Aufcar  ,  K) 

0;V7as  >  «cc.  Unde  Auguft.  locut.  i8.  de  Levit.  col.  555. 
d.  ait :  Moyfes  loquens  ad  Aaron  ,  Eleatar  ,  ($  Itlmma-  fi- 
lios ejus ,  &c.  ' 

1^.  14.  Ita  ill  Gr«co ,  ufque  ad  vocem  ,  jaiiHo ;  unde 
Auguft.  ibid.  Ouamvis  ,  inquit ,  Jingula  Jingulis  data  Jim  , 
tamen  utrtimqnc  poffet  did  fegregationis  ,  quia  mrumque 
facerdoli  feparatur  ;  &  utrumque  ablationis  ,  Jive  demtio- 
nis  ,  quod  Gr.ece  dicitur  dixiffux  ,  quia  utrumque  dem  - 
lur  ,  y  aufertur  eis  ,  pro  quibus  offertur  ,  ut  detur  fleet  - 
doti.  Pedufculum  fane  impojitionis  Juperiiis  legimus  ,  Jj  bra- 
chium Mationis ,  qiiui  dt  l/ratbit  nihil  imponebatitr  ultarig 


fwi'.....  TO  TVftiloy eV/.^H/ac  eV  avro   -Tivpy  Jt,  eV=£a^oc 

g'V  duTo  hvi.lla.y.a.  ,  »^  •;r^^iiJ'e7itai'  ivxvlt  Kvpia  'rrup  «Mo- 
Tpior  ,  0  s/  Tpo^i^ToJ^e  KuCt°i  ai^To?;.  Kal  ;^ii/Ge  wup  'uiapcc. 
KffiV  ,  ^  iCa.T=(pcc/sv    af7t5,  ^  cc-7r5^avov  i  &c. 

]f .  5.  Grsc.  Kal  ewf  Mcai^CNi  irpoi  'AafM*  rcliqua  ut 
in  Lat.  fup. 

T^.  6.  Hjec  omnia  apte  conveniunt  cum  Gra;co ,  fi  ex- 
cipias  unum  aut  alterum ,  nempe  hoc  ,  «0«  denudabitis  , 
pro  quo,  yV  «TToK^/ap'y^cE/f,  8c  iftud  ,  I'rniat  ira  ^  pro  quo, 
isi.'  .;}i-'M'S '  erit tndignatto.  Auguft.  Locut.  18.  to.  3.  ;J3. 
d.  hsc.  hab.  Moyfes  loquens  ad  Aaron ,  Eleatar  ,  ^  Itha- 
mar  filios  ejus  ,  an.  Sec.  &  qujeft.  31.  in  Levit.  Aaron, 
0  reliquos  filios  ejus  mortem  illoyum  duorum  lugere  prohi- 
betts  ,  dicit  :  Capittvejlrilm  cid.tra  non  denudabitis,   5cc. 

If'.  7.  In  Gr.  deeft  fub  finem  duplex  ejl,  Mf.  Oxon.  cum 
editt.  Aid.  &Compl.  ultimum  addit ;  c«tera  concordant 
ad  verbum. 

)f If.  8 9.  Ita  in  Graeco  ,  nili  forte  excipias  iftud  ,  i 

^  /^H  otTTo^afHTe,  loco  ,  (^  non  moriemtni,  Tcrtul.  adverf. 
Pfych.  985.  c.  lie  habet  :  Vinum  ,  i^  ficeram  non  btbetis,  tu. 
(^  filii  tui  pojl  te  ,  Ji  quando  ingrediemini  tabernaculum  , 
I/el  afcendetis  ad  altare  ,  ^  non  moriemini.  Hieron.  in  Ilai. 
y.  to.  3.  col.  51.  a.  lie  :  Vinum  ,  ^  ficer.lm  non  bibetis  tu 
^  filii  tui  ,  quando  ingredimini  in  tabernaculum  tejlim.  aut 
acceditis  ad  altare.  Hoc  autem  ,  legitimrem  xternum  ,  5cc. 
ait  Angull:.  quasft.  33.  505.  d.  Ambiguum  elfe,  utriim 
fuperiori  jenfui  connetiatur  ,  id  ejl  ,  ad  vinum  non  bihen- 
dum  pertmeat ,  an  inferiori  ,  ubi  jequitur  ,  Diflinguere  inter 
medium  ,  ^c,  ut  hoc  Jit  officio  facerdotuni  legitimum  ater- 
num  in  progenies  eorum.  Id  pofteriori  adjuugcre  videtur 
Auguft.  cum  Locut.  17.  to.  5.  5J;.  c.  turn  1.  2.  contra 
epift.  Parmen.  to.  9.  5'4.  e.  ubi  lie  habet  :  .*;/(  vobis  le- 
gitimum xternnm  in  progenies  vejlras  divtdere  ,  &c,  adnec- 

TQtn.  I. 


GS 


254 


LIBER     LEVITIC.     Gap.    X. 


Aug.  Lciui,  I 


Versio  antiqua 
8.  crificiis  falutariiim  filiorum  Ilracl. 


Amb-,  tp.  (57. 


VuLGATA     No  V  A. 

diflimo  tu  &  filii  tui ,  &  fili.-E  vax  tecum  :  tibl 
enim  ac  liberis  tuis  repofita  Tunc  de  hoftiis  falu- 
■    taribus  filiorum  IlVaei  :  • 

15.   Biuchium  ablationis  ,  &  peflufcillum  fe-  m.  e6  quod  armum  &  peftus  ,   &  adipes' 

gresationis  fliper  llofti.XS  adipiim  otiercnt ,  fegre-  qui  cremantur  in  altari ,  elevaveiunt  coram  Do- 
gationem  fe^et;are  ante  Dcum  ;  &  erit  nbi,  6c  mino,  &  pertmeant  ad  te,  &  ad  filios  tuos , 
hliis  tuis  ,  &;  tiliabus  tuis  tecum  legitimum  Xter-     lege  perpetua ,  licut  pra;cepit  Dominus. 

num 

16 &  iranis  eft  Moyfes  ad  filios  Aaron 

Eleazar  &  Itliamar ,  qui  iupeifuerant ,  dicens  : 


Aug.  ijaejl.  55, 
levit.  I.  3.  J06. 
JO/-". 


16.  Inter  Ii.tc  ,  hircum  ,   qui  oblatus  fiierat    i.Maci 
pro  peccato,  cfim  qu^-ereret  Moyfes  ,  exut^um  ^- 1* 
reperit  :  iratufque  contra  Eleazar  &  Ithamar  fi- 
lios Aaron  ,  qui  remanferant ,  ait  : 

I  7.  Cur  non  comediftis  hoftiam  pro  peccato 
in  loco  fando ,  qux-  fanda  fandorum  eft  ,  & 
data  vobis  ut  portetis  iniquitatem  mukitudinis  , 


Aug,  iju.tfl,  16 
tevtl,  I.  J.  Jofi. 


18.  prafertim  cum  de  fanguine  illius  noil  fit 
iilatum  intra  fandra  ,  &  comedere  debueritis  earn 
in  fanftuario  ,  llcut  pra:ceptura  eft  mihi  ? 

1 9.  Refpondit  Aaron  ;  Oblata  ei^  hodie  tic* 


"•      '7-  QU'ii'e  non  comediftis  illud  quod  fait  pro 
s-  peccato  in  loco  fando  ?  quoniam  enim  fanda 

lanftorum  lunt ,  hoc  \  obis  dedit  edere ,  ut  aufe- 

ratis  peccatum  Tynagogx ,  &  exoretis  pro  eo  an-    &  rogetis  pro  ea  in  confpesftu  Domini , 

te  Dominnm ; 

I S.  non  enim  iilatum  eft  a  fanguine  ejus  in 

fandum  ante  faciem  intus ;  ederis  illud  in  loco 

Cmdo ,  quomodo  milu  conftituit  Dominus. 

in      19 Si  hodie  obtulerunt  ea  qux  pro  peccato 

^-  illorum  funt ,  &  holocaufta  I'ua  ante  Dominum,    tima  pro  peccato ,  &  holocauftum  coram  Do- 

&  COnti2,erunt  mihi  talia  ,  &  COmedam  quod  eft     mino  :  mihi  autem  accidit  quod  vides  :  quomo- 

pro  peccato  hodie  ,   nunquid  placitum  erit  Do-     do  potui  comedere  eara  ,  aut  placere  Domino 

mino  ?  in  CiEremoniis  mente  lugubri  ? 

io.  Et  audivit  Moyfes,  &  placuit  illi.  2.0.  Quod  cum  audiHet  Moyfes,  lecepit  fa- 

tisfaftionem. 

NoTiE     AD     VerSIONEM     ANTIQUAM. 

»deps  tttilim  dt  piUnfculo  imponebntur.  Grsc.  fie  pergit : 
2 J  ,  ^  oi  vol  cy,  j(,  0  o7y.o';  Ob  ^sTa  CB*  yojui,u:fV  yap  act ,  j^ 
nfi'mv  TC?;  ijio'i  OS  sVo'^h,  &c.  utin  Lat.  nifi  quod  loco 
Jalaiarium  ,  hab.  n  cwTHf.V  ,  frlutitrif ;  in  editt.  tamen 
Aid.  &  Compl.  To:t  fMiwflm.  Apud  Auguft.  conftaiiter  Jh- 
littArinm.  Q^id  eji  ,  inquit ,  quod  dicit ,  de  facrificiis  fa- 


deiiide  qua;  in  Lar.  Tup.  hicc  eu'am  concordant  cum  Gr. 
nifi  quod  loco  ad  ,  Grace,  hab.  "Vi  >  &  hoc ,  ts;  J.s  ;  "Aa- 
f'Jir ,  poftponit  nomini  Ith.im.w  :  haber  eriam  tv;  xa/tt??- 
Msfij^iy^i; ,  derelidoi ,  loco  qui  fnperfuErant  ,  qujc  ambo  idem 
fonant.  Eadem  memorat  Augull.  qua;ft.  56.  \a  Levic.  to, 
3.  ^06.  g.  dicens  :  Uac  emm  /utn  "jerha  hnjcentii  yicy- 
iuiaiium,  ctim  ea  dic'^r ,  ^«.e  .j/;/'i  ii/jcxf ,  facrificia  faluta-  Ji  ad  jiUol  fratrts  fjti ,  chm  htrcum  pro  piccate  qu/tjitum  ncTt 
taris  ;  ^  cum  JingnLiri  numero  id  dixit  y  lacrificiuni  Talu-      tnvenij^er  ^  qnta  fuirat  totui  incenjus. 


tans  ,  cifm  de  eadem  re  diceretur  ?  an  forte  hoc  loco  ,  ubi  att: 
a  facrificiis  falurarium  ,  faiiitatum  diet  debuit  ?  Nam  in  ilto 
Pf.  uhi  diilitm  ejl  :  Exaudi  nos  ,  Dcus  fanitanjm  noftra- 
rum ,  hoc  verbltm  habet  Gr^xcus  ,  quod  etiam  hoc  toco  ,  id 
fji  d'/lvifil^ji/  ,  qm  gentti'jtii  ptr.ralts  in  Grjita  lingua  amhi- 
£uus  eft  t  utri^m  a  falute  ,  .!?>  .i  lalutari  nomen  deiUnatum 
Jit ,  quoniam  3w?w/>.'«  dicitjir  falus  ,  "jel  fanitas  ,  unde  Jit  ge- 
fiitivus  pluralis  ,  raJv  owth^/o;^.  Saluiaie  autem  cwri'^op 
diiitur  y  i^  inde  gt?ittivtii  pluralts  idem  ipje  ejl.  Si  ergo 
rede  poteji  inielligi  etiam  facrificium  falutis  ,  quod  eji  facri- 
ficium  falutaris ,  quoniam  a  Jalmari  falu!  datur  ,  y  il- 
lud eji  Jalul.jre  ,  unde  falus  acetpitiir  ,  non  ejl  neceJJ'e  ut 
tanquam  mnltornm  falularinm  Jacrificia  h'tc  intelligamus  , 
ubi  diilum  efl  ,  facrificiis  falutariura  ,  fed  multarumforji- 
tan  fanitatum  ,  qux  tamen  ab  ttno  jahitari  accipiuntur. 

T^.  ly.  Hjec  omnia  concinunc  cum  Gr«co  ,  fi  duo  ex- 
cipias  >  nempe  fegregare  ,  pro  quo  ,  ipcpicxi ,  ad  jegregan- 
dtim  ,  ac  Dciim  ,  loco  Kif.V.  Auguft.  qu-uft.  16.  in  Lev. 
col.  yo6.  c.  fimiliter  hab.  -Et  erit  tibi  ^  filiis  tuis ,  {J  f- 
liabus  tuis  legitimum  fempiternum,  Grace,  tti'^m. 

•f.  16.  Anteceduiit  ifla  in  Gr.  Ka)  tm  X'f^'"[9'  >    'r»' 

'xvpi^ti.  Et  caprum  ,  qui  pro  peccato  ,  quarens  exqui/i-vie 
Moyfes  ;  ille  veto  incenjtts  fuerat  :  quorum  loco  Ambiof. 
Iiab.  Imtnolattts  erat  hircus  pro  peccato ,  ^  oblatus  tn  holo- 
taufltim.  Quxjivit  eum  pojlea  Moyj'es  y  ^  combufius  ftterat ; 


t.  17.  Siimiliter  in  Gr,sco ,  priter  unum  -jtifi  oivrui  , 
pro  cis  y  loco  pro  to  ,  port  exoretis.  Ambrof.  epift.  Cj*  to. 
2.  1057.  d.  lie  habec  :  Qriare  ncrt  manducajlis ,  quod  prt 
ps££at9  tmmohtitm  ejl  in  toco  fittiiio  ,  quoniam  quidemjanc-' 
/.»  Jantiorttm  junt  ?  hoc  volts  deii  manducare  ,  ttt  aujer»" 
Its  peccatum  jynag.:?a. 

V-  1 8.  Graece  iimpiiciter  habetur  ,  tv  aificmi; ,  fubaud. 
prxpofitione  .-  fola  Cumpl.addic  :  airo  -r?,  &c.  item  scm 
&  fx-,cSr!  ,conjunguntur ,  ibfque  interpunflione  media, 
fecus  apud  Auguft,  fupia ,  ubi  divelluntiir  ;  cetera  con- 
cordant ad  verbuni.  Ambrof.  epift.  67.  p.  1057.  d.  poll 
voccm  jyna^.-<g^  y  I'ubdit  :  ^  intus  raanditcandum  ejfe  ,  Ji- 
cut  mihi  pr^ceptum  ejl.  In  edit.  Rom.  mandncandum  ejl 
in  loco  jando. 

't.  19.  In  Graeco  primiim  ,  Kal  fVaVi'^ff  'Actf^uv  wpo^ 
Mait/ciu'  ,  ?,s'7^'^ )  pro  quibus  habet  .^ugull.  ibid.  Refpou" 
dit  illi  Aaron  y  Q  a/V .- reliqua  Gr.>rco  vix  dilTimilia ,  nili 
quod  hab.  tx  y  pro  quod  y  puft  verbum  comedam  :  in  Mf. 
tamen  Oxon.  nee  nor.  in  editt.  Aid.  &  Compi.  legvtur  ts. 
Ambr.  epift.  6j.  to.  i.  10  J7.  e.  haec.  hab.  Chm  ergo  iratitm 
ettm  lidijjet  Aaron  ,  placide  rtfpondzt  ci  :  Si  hodte  cbtulertHt 
pro  peccato  juo  holocaujia  fua  contra  Dimiinttm  ,  ^  acci^ 
derint  mihi  talia  ,  mandttcabo  quod  pro  peccato  obtulerunt 
hodie :  nunquid  placehit  Domino  ?  Vide  fis  Aug.  ubi  fup. 

Tt.  20.  Similiter  habet  Ambrof.  epifl.  6y.  col.  1057.  e, 
una  cum  Graeco. 


CAPUT       XI. 


V  U  1  G  A  T  A 

Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  &  Aa- 


■L 

i.  Dicite  filiis  Ifrael  :         2 fide  Not. 

Deut.  14.  J.      Ha;c  funt  animalia  qu,^ 

comedere  debctis  de  cunftis  animantibus  terrs  : 
^.  Omne  quod  habet  divifam  ungulam,  &  ru 


NOVA. 

minat  in  pecoriuus  ,  comedetls. 

4.  Quidquid  autem  ruminat  quldem  ,  &  liabec 
ungulam  ,  fed  non  dividit  earn  ,  ficut  camelus  &  ce- 
tera ,  non  comedetis  illud ,  &  inter  immunda  repu- 
tabitis. 

J .  ChcErogryllus  qui  ruminat  ,  ungulamque  noa 


NoTA    AD    Versionem    antiquam. 

t.  2.  In  Mf  S.  Germ.  n.  10.  annor.  circiterpoo.  hxc     Junt ,  Sec.  ut  in  Vulgata.  In  Gr*co  fimplicitei ;  Aii>.\nixU 
tguniur  codem  characlere  :  D/ciK  ^/m  Ijrael  :  Cujlodite      toF?  u^t'ii'lifx-h,  MyorUi;. 
jimia  qujjcripfi  vobis  ,  m Jim  Ve»s  vejlcr  ;  deinde  .hxt 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XL 


a^5 


VulGATA       NOVA, 
minat  : 


I.  Mac, 
<.i8. 


tfivldit ,  immundus  eft. 

6.  Lepus  quoque  :  nam  &  ipfe  runiinat,  fed  un- 
gulam  non  dividit. 

7.  Et  fus  ;  qui  c^m  ungulam   dlvidat ,  noa  lu 

VuLGATA      NOVA. 

■    9.  H.TC  funt  qua;  gignuntur  in  aquis  ,  &  vef- 
ci  licitum  eft.     Omne  quod    habet   pinnulas   &      buS., 
fquamas  ,  tarn  in  mari  quam  in  flumiHibus  & 
ftagnis ,  comedetis. 

V  u  L  G 


8.  horum  carnibus  non  vefcemini ,  nee  cadavcia 
contingetis ,  quia  immunda  lunt  vobis. 

Versio    antiqua. 
9 in  aquis  ,  &  in  mari ,  &  in  torrenti- 


Aiig,  Leciit.  19.  f, 
3-  I5i-J- 


to.    Quidquid    autem  10. 

pinnulas  &  fquamas  non 

liabet  eorum  qua:  in  aquis  moventur  &  vivunt,  abo- 
minabile  vobis  , 

•     1 1,  exfecrandumque  erit ,  carnes  eorum  non  co- 
medetis ,  &  morticina  vitabitis. 


ATA       NOVA. 

20.  Fide  Not.  15.    &  omne  corvini   generis   in   fimilitudinem 

fuam  , 

16.  ftruthionem  ,  &  noftuam  ,  &  larum ,  &  ac- 
cipitrem  juxta  genus  fuum  : 

17.  bubonem  ,  &  mergulum  ,  &  ibin  , 

18.  6c  cygnum  ,  &  onocrotalufli ,  &  porphyrio- 
II.  Cunfta  quje  non  habent  pinnulas  &  fquamas     nem  , 

in  aquis,  poUuta  erunt.  19.  herodionem  &  charadrion  juxta  genus  fuum, 

I ;.  Hic  iunt  quje  de  avibus  comedere  non  de-     upupam  quoque,  & vcfpertiiionem. 
betis  ,&  vitanda  funt  vobis  :  Aquilam  ,&  gryphem ,  lo.  Omne  de   voluaibus    quud    graditur    fuper 

&  haliceetum  ,  quatuor  pedes  ,  aboniiuabile  erit  vobis. 

14.  &  milvum  ac  vulturem  juxta  genus  fuum  , 

VulcatanoVa.  Versio    antiqua. 

Quidquid  autem  ambulat  quidem  fuper        21.  Sed  hasc  edetis  a  repentibus  volatilibus ,     Ang.locut.  20. 

qua;  ambulant  lliper  quatuor,  qua;  habent  crma  354-  '• 
fuperiora  pedum  ejus 


quatuor  pedes ,  fed  habet  longiora  retro  crura , 
per  qus  falit  fuper  terram , 


Vulgata     no 


r 


ii.  comedere  debetis  ,  ut  eft  bruchus  in  genere 
fuo  ,  &  attacus  atque  ophiomachus  ,  ac  locufta  ,  fm- 
gula  juxta  genus  fuum. 

i}.  Quidquid  autem  ex  volucribus  quatuor  tan- 
tum  habet  pedes  ,  exfecrabile  erit  vobis : 

14.  &  quicunque  morticina  eorum  tetigerit ,  pol- 
luetur ,  &  erit  immundus  ufque  ad  vefpcrr.m  : 

15.  &  fi  necelTe  fucrit  ut  portet  quippiam  horum 
mortuum  ,  lavabit  veftimenta  fua ,  &  immundus  erit 
ufque  ad  occafuni  fobs. 

16.  Omne  animal  quod  habet  quidem  ungulam  , 
fed  non  dividit  eam  ,  nee  ruminat  ,  immundura  erit : 
/&c  qui  tetigerit  illud  ,  contaminabitur. 

L7.  Quod  ambulat  fuper  manus  ,  ex  eunftis  anl- 


ad  vefperum. 

i8.  Et  qui  portaverit  hujufcemodi  cadavera ,  la- 
vabir  veftimeiita  fua  ,  &  immundus  ent  ufque  ad 
velperum  :  quia  omnia  ha?e  inirriunda  lunt  vobis. 

ig.  Ha;e  quoque  inter  polluta  reputabuntur  de 
his  qnx  moventur  in  terra ,  muftela  &  mus  &  cro- 
codiJus  ,  iingula  juxta  genus  fuum  , 

30.  mygale,  &  chamc»leon  ,  &  ftellio  ,  &  later- 
ta ,  &  talpa  : 

5 1,  omnia  hsc  immunda  funt.  Qui  tetigerit  mor- 
ticina eori'm  ,  immunc'js  erit  ulque  ad  vefperum  : 

31.  &  fuper  quod  cecident  quidquam  de  morti- 
cinis  eorum  ,  poUuetur  tarn  vas  ligneum  &  veftimen- 
tum  ,  quam  pelles  &  cilicia  :  &  in  quocunque  fie 
opus  ,  tingencur  aqua  ,   &  polluta  erunt  ufque  ad 


niantibus  qua;   incedunt   quadrupedia  ,    immundum 

erit  :  qui  tetigerit  morticina  eorum  ,  poUuetur  ufque     vefperum  ,  &  lie  poftea  mundabuntur. 

Vulgata    NOVA.  Versio    antiqua. 

33.  Vas  autem  liiftile ,  in  quod  horum  quid-  55.  Et  omne  vas  fiftile  ,  in  quo  cecitierit  ex  Atig.qtiitfl.  \'j.in 
quam  intro  ceciderit ,  pollaetur ,  &  idcirco  fran-  eis  intus ,  qua:cunque  funt  intus,  immunda  erunt,  i^"'-  '•  3-  5°2.  •'• 
gendum  eft, 

34.  Omnis  cibus  ,  quem  comedetis,  fi  fufa 
fiierit  fuper  eum  aqua  ,  immundus  erit  :  &  om- 
ne hquens  quod  bibitur  de  univerfo  vafe ,  im- 
mundum erit. 

Vulgata     nova. 

35.  Et  quidquid  de  morticinis  hujufcemodi  ceci-     chytropodes,  deftruentur,  &  immundi  erunt. 
derit  fuper  illud ,  immundum  erit  :  five  clibani ,  five 

NoTiE    ad    Versionem    antiqua  m. 


&  illud  conteretur. 

34.  Et  omnis  cibus  qui  manducatur ,  in  quem- 
cunque  venerit  fuper  ilium  aqua ,  immiuidus  erit 
vobis 


Tt.  9.  Supple  primiim  de  Gt«eco  :  K«l  tomtci,,  i.  rpiyiSn 

jix  Hj  ^exiVe;  ,  &c.  ff  hxc  funt  ,  qtt£  comtdeiis  ex  cmni- 
bns  qu.-z  in  aijllif  :  omnia  quibufcuniiue Jitju  eii  atx  ^  fqita- 
?K.e ,  &.C,  ut  in  Lat.  fup.  excepto  uno  ,  ,^a.>xoT^t:;  ma- 
ribiii ,  pro  mari  i  ad  quod  Auo  ufL  ibid.  Ciirn  tie  avitnan- 
tibui  ,  inquit ,  qum  in  aquis  Jitnt ,  priUciperet ,  qttx  Jim  eo- 
rum nw.nda  vel  immi'.uda  ,  in  aquis ,  inqitit ,  &  in  mari , 
&  in  torrentibus  :  (ed  in  mari  Laitni  codices  habent ,  quia 
tlvnti  injotens  fmt  fhiralem  nitjneritm  tr.^nsferre  de  Graco  y 
^  nm  duere  ,  in  mari  ,  fed  ,  in  maribus  ,  niaxime  prop- 
ter ambigiiitatem  ,  ne  non  maria  ,  Jed  mare>  ttiteltigeremar-, 
id  eft  ,  mafculi.  Nee  ita  multo  port  :  Torrentes  ,  inquic , 
jflo  loco  pro  fJitmintbrts  pojiitt  Scriptura  ,  ciim  torrentes  pro- 
frii  dicitmur  byemaies  fiuvti  t  qui Jiccantur  aftate ,  ^  idea 

Tom.  I. 


pifies  habere  non  pcjpint  ,  unde  norinull:  Inierpretes  noftri 
non-,  torrentes,  inierprerari ,  Jed  iiumiivi  malnerutit, 

If't.  10 zo.  Abfunt :  nonnulla  tanien  ex  his  legun- 

tur  apud  Auguft.  ve!ut  rummatim  relata  ab  Adimamo  , 
fciUcet  1.  contra  ipfum  ,  c.  15.  to.  8.  col.  131.  b.  In  Le- 
vitico  (criptiim  eft  ;  Separate  a  mitndo  immnnditm  ;  ^  ne~ 
mo  mandttcet  carnem  camelt ,  ajint  ,  J^  icporis  ,  ^  porci  , 
J^  aqtiiU ,  i5  nuhi ,  ^  corvi  ,  ^  vulturis ,  £?  reliquo- 
rum. 

't.  21.  Grsec.  'Ajaxtxvtci  ipxys^e  ciTroTuv  E/JTrfrai' twit 

(M(.  Oxon.  dvuTi^)  T&Tv  ^i./o-r  xi^r^r  &c. 

1^.  35.  Grace.   K«!  ^xr  «xfT;?  os'fM'ioi  ,    sk  i' ;a>  rrsat 
a,iro  tJtoiv  ivJ a  f  oQx  sw  ivJci^rir  Sic.  ut  In   Lat. 

■!*•.  34.  It»  ill  Gtaeco  ,  prater  unum ,  voin  ,  quod  d.«- 
Gg  ij 


Cap.  xri 

V  U  L  G  A  T  A 


Netjch.  in  Levit, 
II.  $•/.  a. 


*55  LIBER     LEVITIC. 

Vhrsioantiqua.  vulgatanova; 

36....  Qui  veio  tetigerit  omncm  imrrtunditi.im         ;6.  Pontes  ver6  &  cirtenirE,  &  omnis  aqnai 

Animx  morticinorum  ipfoilim  ,  immundus  crit.     rum  congregatio  munda  erit.    Qui  inorticinura 

eoruiii  tetigerit ,  poUuetur. 
VULGATA       nova. 

)7.  Si   ceciderit   fuper   fementem  ,   non  polluet     ufque  ad  vefperum. 


J  8.  Si  autem  quifpiam  aqua  fementem  perfude- 
rit,&  poftea  morticinis  tafta  fuerit ,  illico  poUuetur. 

;  9.  Si  inortuum  fuerit  animal  ,  quod  licet  vobis 
comedere  ,  qui  cadaver  ejus  tetigerit ,  immundus 
erit  ufque  ad  vefperum  : 

40.  &  qui  comederit  ex  eo  quippiam  ,  five  por- 
taverit ;  lavabit  veftimenta  fua  ,   &  iminundus  erit 


4 1 .  Omne  quod  reptat  fuper  terratn  ,  abomin»< 
bile  erit ,  nee  ali'umetur  in  cibum. 

4i.  Quidquid  fuper  peftus  quadrupes  graditur, 
&  multos  habet  pedes,  five  per  humum  trahitur» 
non  comedetis ,  quia  abominabile  eft. 

4  ) .  Nolite  contaminate  animas  veftras ,  nee  tan« 
gatis  quidquam  eorum  ,  ne  immundi  fitis. 


hwdcettl,  I.  ep, 
I 

i7ji 


Versio    antiqua. 
44 fanfti  eftote ,  quoniam  &  ego  fandus 


7Si.b%9i.  I'.  '''  ^^™  £>ominus  Deus  vefter, 


Optat.  I.  2.  coiitr, 
Vinai.  40,  t. 


4) Saniti  eritis,  quia  ego  fandus  fum 


Atrg.pixp.^j.in     47.  inftruere  filios  Ifl-ael inter  vivifican- 

l*M».t.  5.  ;o8.  i.  tia  qiix  manducantur,  &  inter  vivificanria  quae 
non  manducantur. 

N  O  TiE 


eft  in  fine. 

V.  56.  InCrsco  (impliciter  :'0  Jt  i-TT'c/^sui  rear  S^y«- 
Qifixmv  aV-r.vi' ,  ccKa6afT05  55-«/. 

"t.  44.  Grajc.  "Av.'o;  ece^s  tri  aiyio';  i]u/  iyta  Kvcao^  »  , 
«cc.  Auguft.  Locut.  zi.  10.  5.  p.  554.  a.  Et  eriiisf.intii , 
■qactiiayH  fatiUiis  ego  ;  turn  addic  :  fiiiaiiditiir  fum  ;  unde 
•fliriqiie  noflrt  hiterfrttnii  frint  ,  Quoniam  fanftus  fum 
€go  :  &  1.  2.  contra  epift.  Parmen.  cap.  17.  to.  9.  col. 
J'o.  e.  legit :  Saritl!  ejlote  ,  qktit  ega  fanilu!  fum.  Tert.  ex- 
hort, cart.  942.  c.  fic  hab.  Sitntl:  erimtts ,  quia  iS>  Deasfanc- 
tiis  :  item  de  Monog.  p.  9J2.  b.  Eflatt  fanSi  ,  Jlcut  ^ 
illr  J.miliis  fint.  Hilar,  in  Pf.  1 34.  477.  f.  Epote  faniti , 
fuoni.trti  !gi  finBas  fum. 

If.  4J.  In  Gratco  verba  fnnt  eadem  ,  fed  ordo  diver- 


Vulgata    nova. 
44.  Ego  enim   fum   Dominus  Deus  vefter  ; 

faniti  eftote  ,  quia  ego  fanftus  fum.  Nc  poilua- 
tis  animas  veftras  in  omni  reptili  quod  movetur 
fuper  terram. 

4?.  Ego  enim  fum  Dominus,  qui  eduxi  vo9 
de  terra  yfgypti  ,  ut  ellem  vobis  in  Deum. 
Sanfti  eritis  ,  quia  ego  fanfhis  lum. 

46.  Ifta  eft  lex  animantium  ac  volucrum ," 
&  omnis  animx  viventis ,  qua;  movetur  in  aqua, 
&  reptat  in  terra  , 

47.  ut  diifercntias  noveritis  mundi  &  im- 
mundi ,  &  fciatis  quid  comedere  &  quid  xeC- 
puere  debeacis. 

AD   Versionem    antiqua  m. 

fus ,  ita  fcilicet  :  "EocSe  aym  ,  tri  ayio'i  t.'fti  '71J  Ki/'eiss,' 
Optat.  addit ;  No«  dixit ,  ianfti  eftis  ,  fed  ,  fanifti  eritis. 
t.47.  Grsc.  Aixs-uMi  iixnimv  rur  a)i(Acif'io.v  j,  ar«- 
H!Uv  Tat  iLx^afZi ,  detnde  lie  :  j.  lia^Uai  tco»  lxt,r^ntTur , 
&c.  Mf  vero  Oxon.  cum  edit.  Aid.  port  vocem  xaSaf  J», 
addit  ,  J,  ti,u£.£a^;ii'  t»;  vds^  'l^.fxv^  dtxniat  tZv  ^o:eyc- 
titlav  ■,  &c.  ut  in  Lat.  fup.  Mox  Auguft.  ibid.  OitttGrs- 
lus  hnbet  ^T^uoymt'ln  ,  m'jhi  quidam ,  vivificantia  ,  intn-- 
fretari  tmililernnt ,  ijiiLi  uliillique  hoc  verbiim  nofter  tifiis 
recepn  ,  qii,tm  j.uere  novum  irfclitam  ,  Ji  did  pojjel  vivi- 
gignentia  ;  tioneiiim  qnx  virifir.jnt ,  id  eft  ,  -jiveit jMiunt  , 
Jed  qu.t  'jtvos  feiui  gignunt ,  td  eft  ,  non  ova  ,  fed  pulles, 
dicufitur  ^on'/oyiir'/ct. 


I.  Pet, 
I.  i5. 


CAPUT     XII. 


Versio    antiqua. 

'p.  I  •  "O  T  locunis  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 
H/  cens : 


Sedul.  Scot,  in 
vid  Rom.  501.  c 

Aug.  Locat.  11.     2.  Loquere  filiis  Ifrael ,  &  dices  ad  eos :  Mu 

Aug.  quxft.  40 

lft;t,  t.  5.  Jo2 
P. 


VuLGATA     NOVA. 

1 .  1"    Ocutufquc  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  dl- 
■  ■>  cens  : 

Loquere  filiis  Ifrael ,  &  dices  ad  eos  :  Mu- 


lier  quxcunque  femen  receperit ,  &  pepererit  maf-    lier ,  fi  fufcepto  femine  pepererit  mafcuium , 
in  CLllum  ,  &  irnmunda  ei-it  leptem  dies  ,  fecundum     immunda  erit  feptem  diebus  ,  juxta  dies  fepa- 
.  </.  dies  fecellionis  purgationis  ejus ,  immunda  erit.      rationis  menftru*. 

3.  Er  in  die  odavo  circumcidet  carnem  prx-         3.  Et  die  odavo  circumcidetur  infantulus: 
putii  ejus  : 

NoT^    AD    Versionem    antiqua  m. 


T^.  I.  Augufl.  ibid.  Locut.  12.  col.  554.  b.  H«f  tiji- 
taiiffima  locuiio  eft  ,  inquit  ,  y  aeberrima  in  Scriptmu  , 
Locutus  eft ,  dicens. 

If.  z,  Aug.  ibid.  Hjec  locutio  ranus  rrperitiir,  ^  Latini 
fermonii  coariiat  inopiam :  Gr.uus  enim  habet :  Kcc\  sfu;  ■^f^o<; 
itu^TVi,  ^E7M» ,  quod  I  Mine  exprimi  pofjct .,  Et  dices  ad  cos, 
dicens ;  mimn  aritem  offerulii  ^Ji  dicmiir  :  Et  inquies  ad  eos , 
-dicens  ;  y  Jimilins  eft  Gr.eco ,  quia  ^  Hie  non  dixit ,  ^J'- 
gei;  OTfj;  iv%i;,  Mym  ,  fed  sf-r?  Tfo;  wtv;,  >,iyM.  Nunc 
in  Gr.  non  additur  Myc^'t ,  nee  admifit  hoc  verbiim  Sedu- 
liSs,  fed  illud  retinent  editr.  Aid.  &  Compl.  retiqua  ex 
■  Aug.  nil  differunt  a  Gracco.  .-^uguft.  infra,  J08.  f.  loco 
JeceJJioHis  pmgntionis  ejus ,  legit ,  fcfffionis  pnrgjtioni!  fiiit , 
tjuod ,  inquit  ,  dtcit  alio  toco  (  Levit.  15.  19.  )  immundi- 
tiam  feminx  ,  qnx  menftruit  pnrgatm ,  feptem  dierum  ejp  ; 
Gr.  T»  vcigM^it"  Ti7;  afiifv  dvTti;.  Item  fupia  Locut.  15, 
oblervat  Aiiguft.  Latinos  Interpretes  non  leddidilfe  g? , 
infeitum  in  Gr.  port  m;j/i/;/ww;  No/Pr/  plenque  ,  inquit, 
tioiaerunt  tramfrrre  ,  fed  ita  diserunt :  Mulier  quxcunque 
'  jeperetit  anafciulam  ,  immunda  erit ,  ^c,  lllti  ergo  hcti- 


2Z. 


Eiic.  I. 
21. 
Joan.  7, 


tio ,  quoniam  ^  Gyicco  eloqrtio  initjitata  eft  ,  poffet  net  in 
Graco  transferrt :  quia  vero  e.im  Grxcos  iranf'erre  non  pi' 
guit ,  cur  Latinos  piguerit ,  ignore.  Advene  tamen  iftud 
J.  etiamnum  deelie  in  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Compl.  nee  re- 
tinuit  illud  HIeion.  contra  Helvid.  to.  4.  p.  2.  ijy.  b. 
ubi  He  :  Mulier  quxcunqne  concepit  ,  ^  pepcrit  nufculttm  » 
immunda  erit  feptem  diebus  ;  fecundum  dies  (ecefjionis  ^ 
purg.nicnis  fua  immunda  erit.  Delet  paiiter  Sedul.  Scot, 
in  epift.  ad  Rom.  Joi.  c.  ita  legendo  :  Mulier  qiixcun- 
que  juj  eperit  Jemen  ,  ^  pepererit  nt.xjculliin  ,  immunda  erit 
Jeptem  diebus  i  fecundum  dies  purgationis  ejus  immunda  erit, 
Immo  &  Auguft.  iple  omifilfe  videtur  hanc  conjunclio- 
nem  ^  ,  qusft.  40.  in  Levit.  to.  ;.  J08.  d.  cum  qusrit : 
Qjtid  eft  quod  dicit :  Si  mafcuium  pepereiit  mulier  ,  immun.. 
da   erit.,  &c.  Vide  feq.  ibid.  &  fup.Capitul.  xxii. 

Tf.  3.  Gr.  Kai  ^n  r/.ifpx  rn  07/0»  -miCijifiiT ,  &c.  ut  fup. 
Kt£ii  Hieron.  contra  Helvid.  to.  4.  p.  z.  ijy.  b.  it 
Oilavo  die  circumcidet  ,  &c.  Sedul.  vero  Scot,  in  epift. 
ad  Rom.  JO  I.  c.  it  die  oUava  eircumciditur  caro  prxpmii 
ejus. 


LIBER 

VULGATA     Nova. 


LEVITIC:     Cap.    XII. 


tp.   All.  ^57 

V  E  K  S  I  (J     A  N  T  1  Q  U  A .  •     -       _ 

4.  i^  ri-igiiir.i  6c  trcs  dies  fukbit  in  fanguine 
fiio  muncio.  (Jmne  ^iiiod  ftiidum  c(l  non  tori- 
vingct,  di  in  randiiamim  non  intioibit 


5 fexaginta  fex  dlcbus  ftdcbit  in  fanguine 

mundc)  fiio. 


'4.  ipfa  veio  triginta  tribus  diebus  manebit 
in  fanguine  purilicationis  fu.-e.  Omne  fanftuni 
non  tangec .,  nee  ingredietur  in  fanftuarjuni , 
donee  impleanuir  dies  puriticadonis  fua;. 

f .  Sin  autem  feminam pcpeierit,  immunda  crit 
diiabus  hebdomadibus  ,  juxta  ritum  fluxus  nitn- 
ftrui ,  &  fexaginta  fcx  dicbus  manebit  in  fan- 
guine purilicationis  fua:. 

6.  Cumque  expleti  fuerint  dies  purificaticnis 
fu:t,  pro  filio  ,  live  pro  filia ,  dereret  agnuni 
anniculum  in  holocauftum ,  &  pullura  colunib^ 
five  turturem  pro  peccato,  ad  oftium  tabenia- 
euli  teftimonii ,  &  tradet  faccrdoti , 

7.  qui  oifefct  ilia  coram  Domino  ,  &  orabit 
pro  ca,  &  fie  mundabitnr  a  profliu  io  fangui-    bit  pro  ea  facerdds  ,  &  purgabiteam'a  fonte"  f'.u- 


Aiig.  iih  ftifi 


Aii9^.  l.oiai,  z^ 

554.  c.  d. 


6.  Et  cum  adimpleti  fiK-iint  dies  piirgationis    Aux.q,,^.^.^ 
ejus ,  luper  hlio  ,  aut  fiiper  filia ,  oiferet  agnum  i«"«-  509.  n^ 
anniculum  fine  macula  in  holocaullum ,  &  pul- 
lum  columbinum  aut  turtui-cm  pro  peccato ,  ad 
oftium  tabernaculi  teftimonii  ad  la^erdotcm ; 

7.  &  offerer  cum  ante  Dominum ,  &  exora- 


nis  fui  :  ifta  eft  lex  parientis  malculum  aut  fe- 
minam. 

8.   Quod  fi  non   invenerit   nianus  ejus ,  nee 

%if.  J.  potuerit  oifeire  agnum  ,   fumet   duos    turtures 

7.  II.      ve!    duos  pullos  colwnibarum  ,  unum  in  holo- 

tuc.  a 


guinis  ejus  :  ifta  lex  ejus  qua;  peperit  mafculr.m 
aut  feminam. 

8.  .Si  autem  non  invenerit  m.anus  ejus  quod 
fatis  eft  in  agnum ,  &  accipiet  duc.s  turtures  aut 
duos  puUos  coltimbinos ,  unum  in  holocaulltim , 


•  cauftum,  &  alterum  pro  peccato  :  orab.tquepro     &  unum  pro  peccato  :  &  exorabit  pro  ea  lacerl 


ea  facerdos  ,  &  fie  mundabitur, 

N  o  T  jE 

1^.  4.  Eadem  leguntur  Grxcc ,  uno  exccpto  ,  »  til^nTi 
■tVata^/w  oiVT^%  ,  in  jiingmne  immundu  Jtto  :  Et  vero  Alta, 
ibid,  obfervat ,  at:tj7ios  cotizcss  Grxcos  n^n  habere  ^  \\\  fan- 
guine mundo  fuo  ,  fti  in  fanguine  immuiido  fuo  ,  (icut 
etiam  haber  Mf.  Alex,  nifi  quod  pro  ai/;;«;. ,  fcribit ,  i'^«- 
7/w  ,  'jrflimentu  ;  at  Mf.  Sar.  &  Aid.  edit,  ferunt,  w  «"- 
fixli  y.xixpS  »th;.  Oxon.  &  Compl.  nxQ-xcxc/^S  dvTii(  , 
fHrifici%tici:ii  ejtis.  Auguft.  Locut.  24.  354.  c.  d.  optime 
conllat  libi ,  diccns :  Tri^inta  iS  ""fs  dies  fedcbit  in  fan- 
giiir.e  mu'ido  J:to :  item  ,  Et  de  ilia  ,  inquit ,  nu.e  femin.mt 
peperit ,  didfttn  ejl :  Sedebit  in  fangnine  nittmio  fito.  Similiter 
Hieron.  contra  Helvid.  to.  4.  p.'i.  i  jj.  b.  Et  trigiuta  tri- 
ht!  diebnsfedebit  in  fangttine  pttro.  At  Sedul.  Scot,  inepifl, 
ad  Rom.  Jot.  c.  legit :  Et  triginta  ditbus  fedebit  in  fanguine 
ftio  inimftnda  ;  ubi  obiter  noiandum ,  pro  triginta  diebia  , 
Tel  ut  fup.  trigintu  tribus  ,  in  Mf.  Alex,  fcribi  ,  Tefaxor- 

Ta K,   Asux,  tri^inta  ^  decern  ;  at  in  Vat.  flc  al.  conf- 

tanter  TeiiMoZ/a  j,  Tf«r;  ,  ut  apud  Augufl,  qui  tamen  Aug. 
Locut.  24,  (i  habeatur  fides  Mfs,  fciiplit  trigintu  ^  fex  ;  at 
error  cerce  librariorum  eft  :  prjjterquam  quod  enim  fupra 
qua:(l,  40,  leg,  trigim.i  ires  ,  hic  eiiam  euadem  numeruni 
tuetur  ,  diccns ;  Similiter  ^  de  ilLi  qnjifer.tmam  pepenty  d:t- 

tumeji fed  dllplicatis  eijdem  diebus ,  id  cj}  ,fex,tgii;ta  Jex. 

Porro  fi  ex  eifdem  duphcaris  diebus  emerpit  mimerus  66. 
qui  (labit  dimidius  num.  56.  Notandum  reiiit  pro  his  quae 
fcquunmr  ;  0-n»e  qnod  laniirtm  ejl  non  continget  ;  in  Gr.  leoi 
•my.trii  xi'iM  n'x  a-^f'ai ,  mel.  Auguft,  fup.  cmne  fanihtm 
non  tanget  ,  &c.  Sic  etiam  Hieron.  1,  contra  Helvid,  to.  4. 
p.z.  i^J.b. 

If.  J.  Pnora  fie  habentur  Gracce  :  'Eac/E  Wm'  rsuri ,  k, 
'C'-ir'^dfls-i  hxl  /15  sT^a  ifiifjci  ,  xx-ri  nr  ip;Jiyr  xuTii^- 
J,  i'^u-urla  v/nipc;  «,  jg  ,  reliqua  ut  in  Lat.  ni!i  quod  pro 
mundo,  riurfus  hab.  a.i«Caf7«  ,  iminmido.  Apud  Augufl, 
vero  conftanter  miindo  ,  fcilicei  qusft.  40.  in  Levit,  to,  5, 
yo8.  f-  ubi  fie  :  Hos  d:es  imntttnditia:  ejus ^ji  feminam  parevet, 
hex  ditfiicabat ,  C?  qnittuordeiim  faciebat :  rcliquos  autem  , 
jH/ins  jedeiat  in  fanguine  mundo  fuo  ,  etiam  iyfo!  duplices 
jujftrat  obfervari  ,  id  efl  .,  fexaginta  fex  ,  ut  cmms  ejpnt  in 
fartu  ntaftili  quadraginta  ,  in  feminx  oiloginta.  Noia  in 
Ml.  Alex,  pro y«  legi  fi'.xr-  &  in  Sar,  nee  non  in  edit. 
Aid,  r.x^xf'J ,  pro  ,  aictfxsTW  quam  ultimam  leClionem 
monuit  fup.  Aug.  habuilfe  nonnullos  codd.  Grscos. 

^.  6.  Vix  melius  e  Gr.  nili  quod  loco  columbinum  ,  eft 
«ESd'EfS; ,  columbx.  Hieron.  1.  i.  contra  Pelag.  to.  4.  jo<J. 
a.  lie  habet :  Ciniique  dies  piirgationis  ejus  completi  fuerint 
Jliper filio  ,  aut  jiipn  filia  ,  offeret  agnum  anniculum  im- 
tnaculaium  ,  JJ  pullum  columbarum  ,  (J  turturem  pro  pec- 
cato ,  ad  aflium  tabernaculi  teftimonii  yftcerdoti.  Nota  Gra- 
ce non  fcribi  5^  turturem  ,  fed  »  rfv/orct ,  aut  turturem  ,  ut 
apud  Auguft.  fupra  ,  vcl  ut  in  Mf,  Alex,  m  jv'ca  TfLjivctq. 
Obfervant  noftii  BB.  ad  hunc  Auguft.  locum  edict,  cum 


dos ,  &  piu-g.tbitur. 
AD    Versions  M 


A  N   T  I  (^  U  A  M. 

pluribus  Mfs.  hiC  &:  infia  tertio  loco  ;  hihSre  f^  iariiitemt 
in  Corb,  vero  cod.  &  uno  Vat.  legi ,  ant  iarUmm.  Au- 
guft, etiam  ibid,  ex  verfu  feq,  8,  coiiciudic ,  hic  non  n-di 
legi  ;  Am  pullum  columbinum  ,  aut  turturem  pro  peccam  , 
/tcut ,  inquit ,  nonnulli  codices  habent ,  fed  jicut  didum  ill  ; 
Et  pullum  cotulnbiniiHi  ,   ant  turturem  p,o  pcc.ata  ;  undfc 
maie  aiiecutu?  eil  Auguftini  mentem  Nubilius ,  quafi  di- 
xiffct  S,  Dodlor  nonnuUos  codices  minus  recle  habere  ,  aitt 
titrturtm;  putalfcique  leg^ndum  eile  ,  (Qturtunm.   Enim- 
ve,6  non  codd.  illos  reprehendit  S.  Doctor  ,  quia  aut  tur- 
turem, fed  quod  am  pnllum  coliimliniim  forebant ,  cum 
reddetc  debuilient ,  ^  pullrim  columbinum ,  aut  tiirtu-em  , 
licut  fup,  a  fe  divilum   fuilfe  monet  ,  paterque  ex  y.  8. 
quem  videre  eft  iufia,  Pra;rerei  addit  Ausjuft',  n.  4,  Or.-»,/ 
/i  quifqnam  ria  difiingiiere  co'naiitur  ,  ut  dicat  mn  cjjfrin- 
gendum:  fuper  filio  aut  fuper  filia  offerre  agnum  annicu- 
lum fine  macula  in  holocauftum  ,  &  pullum  columbinum 
pro  peccato  -.fid  ita  pottus  legendum  :  Er  cum  adunpleii 
tuetint  dies  purgationis  ejus  fupet  fiHo  ,  aut  fuper  fiiia  j 
id  ejl ,  dies purgiitionis  impletifuerimfuper  tils  out  fipir  illj, 
film  fcilicet  vel  fiiia  ,  ut  deinde  ab  alio  finfii  fequaiiir  :  offe- 
rer agnum  anniculum  fine  macula  in  holocauftum,  &  pul- 
lum columbinum  pro  peccato  ,  id  ejl ,  pro  peccato  ;uo  ,  chm 
completi  jUerint  dies  purg.xtioms  cjusfuper  filia  aut  fuper  filia. 
Qjiijqnis  ergo  ita  dijliiiguenduni  pmavent ,  ex  Eva:jcl:i>  con- 
tiincetur  ,  ubi  cum  tale  .xliqiiid  ,  nato  ex  virgine  Domino  ,fa- 
cerent  ,  nutgis  propter  confuetudinem  Legis ,  qua;» propter  ne- 
cejjitatem  alicujus  in  eoexpiandi  purgandique  peccati  ,  lie  le- 

giiur  (  Luc,  1,  17.  )  Et  ciira  inducerent pro   eo,  X«» 

diclum  ejl  pro  matre  ejus  ,  fed  pro  eo  ;  quamvis  ea  fierent 
quif  hoc  loco  prxceptafant  de  duobus  tartiirtbus  ,  ant  dr.abas 

pullis  coliimbinis Merttingo,  inquit,  quidam  nojlri  ita 

interpret.iti J'unt etiam  ijlum  in  Lezitico  locum  ,  ut  non  dice- 
rent ,  iuper  filio,  aut  fuper  filia  ,  fed  pro  filio  ,  aut  pro  filia. 
Hij?;f  enim  vim  hujus  prjipojiiionis  cffe  intellexeraut  hoc  loco  , 
nii  Grxcus  an  ,  ir  via  ii  sVl  !^vyxlfi. 

t.  7.  Ita  in  GraEco  ,  nili  excipias  unum  ,  tm;  ■ml^'.n^ 
parientis  ,  loco  ,  ejus  qua  peperit.  Hieron.  1.  i.  concra  Pe- 
lag, to.  4.  505,  a.  fie  legit.  Qui  offeret  ea  in  corsjji.ju  D»- 
mini ,  ^  expiabit  pro  eajacerdos. 

^.  8,  Ha;c  omnia  apte  conveniunt  cum  Grscco.  Ex  his 
etiam  Auguftinus  colligendum  putac  non  red;e  in  quibuf- 
dam  codd.  fcriptum  iupra  :  aut  pullum  columbinum  ,  aut 
turturem  ,  fed  legendum  elTe  ,  Jicut  eiiara  ,  inquit  ,  dic- 
tum ejl  ,  &  pullum  columbinum  ,  aut  turturem  pro  peccato: 
qtiandoquijem  pojiea  dicit;  Si  non  invenerit  manus  ejus, quod 
(atis  eft  ,  ad  agnum  ,  &  accipiet  duos  turtures  :  ubi  eiiam, 
inquit ,  plus  videlur  habere  Sc  ;  nam  ea  conjunikone  detraii» 
iniegri  feqititur  :  Accipiet  duos  turtures  ,  aut  duos  pullos 
columbines  ;  unam  avcm  fcilicet  ia  holocaullum  ,  alte- 
ram pro  peccMo. 


25^ 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XIII. 


CAPUT     XIII. 


Versio    antiqua. 

jufych.in  tevit.  I  •  T7  T  locutLis  cft  Dominus  ad  Moyfen  &  Aa- 
»3. 100. il.  X2/  ron  ,  dicens  : 

^«5.y«.e/(.4i./»      2.  Homini ,  fi  ciii  fafta  fueiit  in  cute  corpo- 
l,'jii.  510.  i.        ris  ejus  cicatrix  figni  lucida ,  &  fueiit  in  cute  co- 

Briych.mLrvii.  lotis  cjus  taftus  Icptx ,  &  vcneiit  ad  Aaron  fa- 
«00.  *.  cerdotem ,  aut  unum  tiliorum  ejus  facerdotem ; 


Vulgata    nova. 

I.  T     Ocutufque  eft  Dominus  ad   Moyfen  Si 

M-J  Aaron  ,  dicens  : 

1.  Homo,  in  aijus  cute  &  carne  ortus  fue- 
rit  diverfus  color  five  puftula ,  aut  quafi  luccns 
quippiam  ,  id  eft  plaga  lepra  ,  adducetur  ad 
Aaron  facerdotem ,  vel  ad  unum  quemlibet  fi- 
liorum  ejus. 

3 .  Qui  ctim  viderit  lepram  in  cute ,  &  pilos 


Jnf.  (jHxjI.  41;.       4 
yio./£5;./.45.js  ris  e)iis , 


3.  &  viderit    facerdos  maculam  in  pellicula 

corporis ,  &  pilum  in  macula  mutaverit  album ,  in  album  mutatos  colorem ,  ipfamque  fpeciem 

&:  alpeclus   macul.T  humilior  d  pellicula  corpo-  lepra  humiliorem  cute  &  came  reliqua  ;  plaga 

ris,  macula  leprx  eft  ;  &  videbit  lacerdos  ,  &  con-  lepra  eft  ,  &  ad  arbitrium  ejus  feparabitur. 
taminabit  cum. 

Si  autem  lucidus  albus  flierit  in  cute  Colo-  4.   Sin   autem  lucens  candor  fuent  in  cute,- 

&   humilis   non    fuerit   afpeftuS  ejus  a  nee  humilior  came  reliqua,   &  pUi  coloris  prif- 


46.  jii. «.*.(. ''.  cute ,  &  piius  non  erit  converfus  in  album ,  ip-    tini ,  recludet  eum  facerdos  feptem  diebus 


fe  autem'  eft  obfcurus  ,  &  fegregabit  facerdos 
taftum  feptem  dies: 

5.  &  videbit  facerdos  ta£ium  die  feptimo  :  & 
ecce  taftus  manet  ante  eum  ,  non  commutatus 
eft  tacUis  in  cute ,  &  fegregabit  ilkun  facerdos 


leptem  dies  in  fecundo. 

6.  tt  videbit  ilium  facerdos  die  feptimo  in  fe- 
cundo :  &  ecce  obfcurus  taftus ,  non  eft  mutatus 
taftus  in  cute ,  &  purgabit  eum  farerdos,  lignum 
I  ft  enim  :  lavabit  veilimenta  fua ,  &:  mundiis  erit. 

7.  Si  autem  converfa  mutata  fiierit  lignificatio 
in  cute ,  porteaquam  vidit  ilium  lacerdos  ut  pur- 
gatet  ilium ,  &  \'ifus  fuerit  in  fecundo  lacercioti , 

8.  &  viderit  eum  lacerdos ,  &  ecce  commu- 

NotjE   ad    Versionem    antiqu  a'm. 

y    I.  ItiiAem  Gricc.  lusejtn  ncti  commuiains  fuerit  in  alhtm  pilum 

t.  2.  Eadcm  nir/us  habet  Aug.  Loc.  2  J.  &  16.  5f4.  d. 

ix  dilTimilia.  Ob- 


5 .  &  confiderabit  die  feptimo  :  &  fi  quidem 
lepra  ultra  non  creverit  ,  nee  tranfierit  in  cute 
priores  terminos ,  rurfum  recludet  eum  feptem 
diebus  aliis. 

6.  Et  die  feptimo  contemplabitur :  fi  obfcu- 
rior  fuerit  lepra ,  &  non  creverit  in  cute ,  mun- 
dabit  eum  ,  quia  fcabies  eft  :  lavabitque  homo 
veftimenra  fua  ,  &  mundus  erit. 

7.  Quod  fi  poftquam  a  facerdote  vifus  eft, 
&  redditus  munditia  ,  iterum  lepra  creverit; 
adducetur  ad  eum  , 

8.  &  immunditia  condemnabitur. 


ufquead  verbum  z'cmrit ,  eaque  Gr^co  v 
fervat  etiam  ibid.  S.  Dottor,  cicatricim  dici ,  non  -viilncris  , 
fed  etiam  foUiis  eoloris  tiotam  :  iircili:er  ,  inquit  ,  Tailiim 
Jicit  ipfam  maciil.vn  ,  ijiiad  :f^'e  heme  lefrk  Jit  tailui  :  Sc  q. 
41.  in  Levii.  col.  yio.  d.  i^omntlH  r.ojiri  non  tartum  ,  fed 
maciihm  interp-ei.it:  junt ;  quo  aamtue  qnidciii  plnniiis  'ji- 
Heretitr  fonare  quod  legitur  ;  fed  pstiiit  ^  Gi.icits  non  dicere 

irpv,;,  idefl,  t3i\um  ,  fed /.ixi^ot ,  id  eft  ,  maculam pof- 

fet  (^  qrtcd  ad  folnm  coiorem  attinet ,  <j7r~^M'j  dicere  ,  qtto  'Ver- 
io ujiii  eft  Apsft.  ("Ephef.  J.  17.)  tuc  fiju'.y  tttitem , 

nee  «tTNok  dixit ,  fed  afw  ,  id  eft  ,  tndtim  ,  quod  iS  in^  Gtiita 
iingiin  iniijittui  dicitur  in  colorihns  ;  J^  tnmen  hoc  LXX.  In- 
terpretes  non  pigtiit  Grsce  dicere  ;  air  ergo  Latinos  pigiierit  ? 
Noia  in  Gtxco  ,  loco  colorii ,  fctibi  ,  xpunoi ,  mel.  cor- 
pora i  mm  color,  Graece  xpi>^^'»  1  vel  xpi'«'t-  Mox.^uguft. 
ibid.  ;  Q^nod  autem  dtcitur  cicatiix  figni ,  vel  ideo  dicitur  , 
quid  Jignifcet  aliquid  ,  vel  ideo  pottlis  quid  ipfiim  bomiuem 
Jigna  quodam  difcernit  /i  ceteris  ,  hoc  eft ,  notahilem  reddit. 
In  Grxco  ,  \oco  figni  ,  legirur  ««/iae/a;  ,  ad  verbum  ,  Ji- 
gnificatitmis  iieWnun  addita  ex  Hefyc.  fie  habentuf  Gr«ce: 
*AYG»'r^e7«'  "^fh  'Axpu'ifTov  ie^£a  ,  m  sta  TM^'  vi'jiy  xvn  Tcttv 
Ufim.  i.  e.  Duceiur  ad  Aaron  facerdotem  ,  vel  iintimfilio- 
riim  ejus  facerdotum.  Priora  vero  fie  reddit  Helycli.  Ho- 
mtni  cuifaHa  fuerit  in  pellicula  corporis  ejus  cicatrix  ftgni- 
fcalionis  ,  ivthoLu-ivi  ,  aut  af/ac^ot  ,  "-^  fa'da  fuerit  in  pelli- 
cula corporis  ejus  cicatrix  ad  maculam  Itprx. 

t.  5.  Apud  Auguft.  locut.  18.  de  Levit.  col.  554.  e. 
intermedia  folum  leguntur  :  Ei  filus  qui  eft  in  tailu  con- 
vertaiiir  albus  ,  id"  ert:  ,  inquit ,  convertatur  in  album  : 
at  fup.  Locut.  ly.  addit  ;  Et  videbit  eum  facerdos ,  jj  in- 
quinahit  eum  ;  pro  eo  quod  eft  ,  inquit ,  inquinatum  pro- 
iiuntiabit:  fimiliter  habet  quid.  42.  in  Levit.  col.  yio.  f. 
niii  quod  delct  eum  ,  port  videbit.  ]a  Gracco  fie  :  Kai  o+£- 

ill  Tjf  ccifTt  nslaCiMj  >tL'Xii ,  J)  «  H'?  ■^"5  T''5  ■^" 
•j-s  j'.piiaio!,  T?  xf'"''''"'  >  "f"  ""■6*5  sri  > 
Mf.  Oxon.  pro  niinZim  >ii»m  ,  habet,  ij.il a.Qi^-n  er,  mv- 
nit ,  edit.  Compl.  ,U£'a£a»ii  Mun-W  ,  Aid.  ^s/aSoMii  asmh" 
i.  e.  Et  videbit  facerdos  laclttm  in  cute  carnis  ejus ,  (^  pilus 
in  tatht  raittatiis  fnerit  albus ,  C?  afpcSus  ipjitis  taiVis  humi- 
lis a  cute  carnis ;  tadus  leprx  eft  ,  &c. 

t.  4.  Hefych.  in  Levit.  1 5.  col.  100.  d.  eadem  fie  red- 
dit :  Sin  autem  cwyxc/jx  album  fuerit  in  pellicula  corporis 
rjttS  t  J5  humilior  ntn  fuerit  afpeihts  ejus  d  pellicula  i  ^  pi- 


tpfa  eft  oif- 
cura  ,  ^  feparabit  jacerdos  maculam  feptem  diebus.  Grscc. 


Sec.  ut  in  Lat. 


£kK  cf  =  «  TtlMtt/-/!!?  MI'XH  n  "■  T6>  Aif/UZjl  Tt  Xf'jlTOf  Ctt'T»  9 
a    TaTTSlfit^ii  «   M    O'jl?  dvTKi    «TO    T?  J  Sf^a/C? .   J,    1)     6fl^  OUTV 

a'  ^STe'CaAE  Tpi'x*^  >;f;tiV ,  at-/»  /s  iS'iy  Kfjaupy.  ,  x^  dtpcpnX  o 
lEfji/;  TOT  «j)«.  i-ir'i  tifcsfxi.  In  Mf.  Alex,  ac  edit.  Compl. 
deefi:,  >i  ,  ante  vocem  ,  TM^ai^/i'^  ,  ut  in  Lat.  fupra. 

Tf.  J.  Ita  inGtaeco  ,  excepro  uno  ,  y  ^s/sVecs ,  non  de- 
cidit ,  vel  effuxit ,  loco  ,  non  eft  commutatus  ,  feu  ut  ait 
Auguft.  No«  eft  difcolor  ,  ^  diffimilis  inventus  i  cute.  He- 
fych. in  Levit.  15.  col.  100.  d.  fie  pergit:  Et  vtdehit  fa- 
cerdos feptima  die  :  i^  ecce  macula  permanet  contra  eum  ,  nott 
dec-idet  macula  in  pellicula,  ^^  jep.irabit  eum  facerdos  feptem 
dicbiis  fecundo  ;  Gtxc.toJii'ho^v  ,  denuo  .  Auguft.  conf- 
tanter  ,  in  fecundo  ,  id  eft: ,  inquit  ,  feptem  alios  dies. 

•f.  6.  Rutins  habetur  Grtce  ,  tcJ  ii^';(^i',  pro  in  fe- 
cundo ,  ut  if'  /<s7»Vec£ ,  pro  non  eft  mutatus  ;  item  conf- 
tanter ,  muctiix  ,  loco  /ignum  ;  at  pro  lavabit ,  fie ,  i,  ttm;- 
yciftsy.i ,  ii  l.tvans  ;  cactera  fimilia.  Eadem  iteium  refert 
Auguii.  fup.  quxd.  44.  col.  yio.g.ad  hoc  iifque,  yi^n^^nj 
eft  enim ;  led  loco  mutatus  ,  ponit  converfus  ,  hoc  eft  , 
ut  ipfe  ail  infra  ,  «0«  eft  diffimilis  a  cxtera  cute  i  fequen- 
tia  etiam  ,  Ef  purgabit  eum  facerdos  ,  &c.  ita  exponit  ibid. 
Hoc  eft  ,  inquit ,  purg.ttum  eum  pronuntiahit ,  non  enim  efi 
lepra  ,  fed  Jigttum  :  idem  etiam  ait,  locut.  29.  de  Levit. 
col.  5y4.  f.  Hefych.  in  Levit.  13.  col.  100.  e.  eundem 
locum  fie  reddit  :  Et  videbit  facerdos  feptima  die  fecundo  : 
e;  ecce  obfcura  macula  lepra:  non  decidit  in  pellicula  ,  ^ 
mnndabit  eum  facerdos ,  Jignificatio  enim  eft;  j<;  lavans  vefe, 
timcnta   ejus  mundus  erit. 

Tf-.  7.  Sic  etiam  iterum  legit  Auguft.  ibid,  quaeft.  4y. 
col.  Jil.a.  duobus  exceptis  ,  ui  purget ,  loco  tit  purga' 
ret  ilium ,  &  denuo  ,  loco  tn  fecundo  :  fimiliter  locut.  50. 
de  Lev.  col.  354.  f.  item  qusft.  44.  fup.  col.  yio.  g.  ait: 
Hanc  dicit  lignificauonem ,  quod  fuperiiis  lignum  m  La' 
tino  Icgitur  i  nam  Gnecns  ^  fupra  ,  i$  hie  ,  uno  eodemqu» 
verba  tifus  eft  ,  onwac'ctf  dicens.  Vide  etiam  port  pauca  , 
col.  Jii.  b.  f.  ubi  hacc  omnia  conatur  explicate.  Gra;cc 
ita  :  'Eac  /s  ^s?a£«>?o«  ^=7«xec>i  «  CMjuao/a  a  rw  /e/j- 
)L(Ct7(  ,  fiila.  TO  iS'uv  ctv7oy  tok  Upect  Ty  xaGapi'cai  ai-hy ,  ^ 
ij:J^»Qeh.,  nJeuli^i  tm  ispEt-  quse  Hefych.  in  Levit.  13. 
col.  100.  e.  fie  reddit  :  Si  autem  eommutata  decidit  jigntfe- 
cario  in  pellicula  ,  poftquam  viderit  eum  facerdos  ,  at  emun- 
det  ilium  ;  ^  videbitur  fecundo  facerdoti. 

■t.  8.  Grace.  K-cti  o'4e7«'  o"'»'  »'  i^p^^i  »  «1  ifv  lide-rt- 
«£»  n'  on^(t«i'« ,  &c.  Ut  in  Lat.  Optime  Cbi  conllat  Auguft, 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XIII. 


?9 


VUIGATA      NOVA. 


9.  Plaga  leprs  fi  fuerit  in  homine,  addu- 
cctur  ad  facerdotem, 

I  o.  &  videbit  eum.  Cilmque  color  albus  in 
cute  fuerit,  &  capillorum  nnutaverit  afpeftum, 
ipfa  quoque  caro  viva  apparuerit: 

1 1,  lepra  vetuftiffima  ]udicabitur  ,  atque  ino- 
lita  cuti.  Contaminabit  itaque  eum  facerdos  ,  & 
non  recludet ,  quia  perfpicue  immunditii  eft. 
■  li.  Sin  autem  efflorueric  difcurrens  lepra  in 
cute,  &  operuerit  oninein  cutem  k  capite  uf- 
que  ad  pedes,  quidquid  Tub  afpeihim  oculorum 
cadit , 

1 ; .  confiderabit  eum  facerdos ,  &  teneri  le- 
pra mundiffmia  judicabit  :  eo  quod  omnis  in 
candorem  verfa  lit ,  &  idcirco  homo  mundus 
crit. 

14.  Quando  vero  caro  vivens  in  eo  appa- 
ruerit , 

1 5.  tunc  facerdotis  judlcio  poliuetur  ,  &  in- 
ter immundos  reputabitvir :  caro  enim  viva,  fi 
lepra  afpergitar,  immunda  ell. 

16.  Quod  fi  rurfum  verfa  fuerit  in  alborem, 
&  totum  hominem  operuerit , 

17.  confiderabit  eum  facerdos,  &  mundura 
effe  decernet. 


yflt^.  qnxjl.  47. 


Tertitl.  dt  pudsc^ 


VersIO     ANTIQUA." 

tata  eft  fignificatio  in  cute ,  &  inqiiinabit  ilium 
lacerdos  :  lepra  eft. 

9.  tt  tadus  leprae  fi  fuerit  in  homine,  venict 
ad  facerdotem , 

10.  6c  videbit  facerdos.  Et  ecce  cicatrix  alba 
in  cute  ,  &  haec  mutavit  capillum  album  ,  &  k 
fano  carnis  \i\'3e  in  cicatrice : 

1 1 .  lepra  veterafcens  elt  in  cute  coloris  ejus. 
Et  inquinabit  eum  facerdos ;  non  fegregabit  eum, 
quia  immundus  eft. 

1 2.  Si  autem  varietas  effloruerit  in  cutem  ,  & 
totam  cutem  texerit  a.  capite  ufque  ad  pedes ,  per  'ci  j-  *^ 
omnem  confpeftum , 

1 5 .  &  ficerdos  cum  vidcrit ,  emundabit  eum  :. 
quoniam  convertit  in  album ,  mundus. 


14.  Et  qiiacunque  die  vifus  flierit  in  eo  color   Ang.quxji.^j.m 
vivus ,  inquinabitur  ,  Ii-j"-  f  i  1.  f. 

1 5.  &  videbit  lacerdos  corpus  faniun ,  immun-     Ucfjch.  m  Le-.n. 
dus  eft ,  lepra  eft.  100. 

16.  Si  autem  reftinitus  flierit  color  fanus,  <?c    Aug.ijHift.^j.in 
converfus  fuerit  albus ,  &  veniet  ad  facerdotem,  i'^"- 5' ^•''. 

17.  &  videbit  fi^ados ;  &  ecce  converlus  tac- 
tus  in  album . 
mundus  eft. 


Ik.  purgabit   iacerdos  tactum  j 


V  U  I  G  A  T 

18.  Caro  autem  &  cutis  in  qua  ulcus  natum  eft 
&  fanatum , 


NOVA. 

19.   &  in  loco  ulceris  cicatrix  alba  apparuerit^ 
five  fubrufa  ,  adducetur  homo  ad  facerdotem  : 


NOT^     AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 


ciim  ibid.  col.  Jli.».  ubi  eadem  refert,  excepto  uno  eji  , 
quod  delet  port  commtitaia  ,  turn  locut.  50.  de  Levit. 
col.  5J4.  f.  ubi  iafuper  monet  redundare  y  '  ao'e  inqui- 
nabit :  cnimvero  ,  inqiiit  ,  ea  corijiiiuhone  detraiia  ,  tnte- 
gir  feaj'is  efl  :  item  qu^eft.  4J.  col.  Ji  i.  a.  Hit  ,  inquina- 
bit ,  dixit  ,  hoc  eft  ,  inquinMnm  f.onunti.ibit ;  &  ,  aiitctH 
plus  haht ,  ex  mere  loctttionis  Scr:ptura.  Hefych.  in  Lev. 
1 5.  col,  100.  e.  eadem  reddit  hoc  mode  :  £(  videbit  ft' 
cerdos  y''i^  ecce  decidit  Jigtiificatio  in  pelle  ,  ^  cofitaminabit 
earn  facerdos  ,  lepra  efl  i  quje  c^mnia  ita  explicate  tenrat 
Auguft.  fupra  »  dicens  :  Hoe  videtur  admontujje  ,  ut  cum 
vifits  ftteyit  folits  color  albus  ^  lucidus  ,  dijcolor  fano  co- 
lon ,  adhtic  probetttr  a  facerdote  ,  ut  Ji  Z'iderit  etiam  pilum 
mittatitm  in  album  colarem  ,  ^  bumiliorem  faliura  cutis 
halm  ,  in  quo  efl  albus  color  ,  tunc  pronuntiet  lepram  ,  id 
efi  ,  inquiiiet  hominem  pronuntiando  lep>  ojum, 

f.  9.  Similiter  idem  Auguft.  locut.  jr.  de  Levit.  col. 
J  54.  f.  In  Graeco  fie  ;  Kai  ajpi  x/t£«;  ='0*  -/fttOa-i  tV  «V5fj)'- 
TTw  ,  jc,  vi^u  'TTi'l^  ih  hp':0(..  Apud  Hefych.  in  Levit.  i  j. 
col.  100.  c,  Et  macula  leprae  Ji  fuerit ,  ad  Aaron  facerdo- 
tem (  fuppl.  veniet.  ) 

■f.  10.  Siciterum  hahet  Auguft.  locut.  51.  de  Lev.  col. 
554.  f.  prjEtet  \xn\xm  pilumy  loco  capillum  iia  Grseco  rpi- 
^et,  cum  caeteris  ad  veibum.ut  fupra.  Obfervat  Auguft. 
qufft.  47.  col.  J 1 2.  a.  denuo  Mc  redundare  ,  ^  ,  poft  al- 
lium ;  More  enim  ,  inquii ,  locutionis  Scripturarum  pojiium 
tft.  Re£U  Hefych.  in  Levit.  15.  col.  100.  e.  Et  videbit  fa- 
cerdos ,  ^  ecce  cicatrix  alba  in  pelle  ;  ^  h.ec  mutabtt  {  Gr. 
fiiiiCcx.>i')  pilum  album  a  fano  carnis  viva  \  led  addit  : 
Ji  fuerit  cicatrix  ,  quod  jungere  videtur  cum  feqq.  lepra 
inveterata  efl  ■,  &c.  at  in  Graeco  urfup.  fimpiiciter  ,  cv  tJT 
l/^JT,  in  cicatrice  ;  deinde,  interpofita  diftincHone  ,  ^f-w^ 
«jMai!^^;'m  isir ,  &c.  unde  Auguft.  qua:ft.  47.  in  Levit. 
Ordo  efl ,  inquit  ,  Mutavit  capillum  album  in  cicatrice  a 
fano  carnis  vivx  ,  id  efl  .,  cum  caro  viva  ^  fina  habeat  ca- 
pillum obfcurum  ,  vel  nigrum  ,  h.ec  cicatrix  album  babet : 
&  Locut.  5 1 .  fup.  Id  efl  ,  Mutavit  pilum  in  album  colorem 
in  cicatricem  :  mutavit  autem  a  fano  carnis  viva  ,  idej}  ,  quia 
non  talem  pilum  babet ,  quod  Janum  efl  in  came  viva. 

!?■.  II.  bimiliter  in  Grseco  ,  praeier  haec  duo,  t?  p^fw- 
%;  ,  carnis,  loco  coloris  ejus,  &  i,  ifoejiu,  ^  fegregabit, 
pro  ficu  fegregabit.  In  editt.  etiam  Aid.  &  Compl.  addi- 
lur  ,  «fTlf  i  ad  '^f>-/ii^  ',  fed  in  fola  Compl.  legitur  yV  o/^o- 
eAsi,  (i  Nobilio  fides.  Hanc  leftionem  ,  non  fegregabit  , 
confirmat  Auguft.  in  confequentibus  ,  dicens :  Hoc  videtur 
dicere  ,  quia  ubi  inventus  fuerit  piltts  in  album  mutatm  , 
tsncolor  albo  vino  cutis  jam  non  jegregatur  ,   ut  probetur  i 


nee  exfpellatur  utriim  etiam  bumilior  flat  locus  ,  fed  ex  hoc 
tantiim  quod  alba  efl  cutis  difcolor  cetera  ,  ^  album  babet 
pilum  dijcolorem  cMeris ,  qui  junt  in  came  viva  ^  fana  , 
lepra  veterajcens  pronuntiatur.  Hefych.  veio  ubi  lup.  hunc 
locum  lie  reddit  ;  S:  fuerit  cicatrix  ,  lepra  inveterata  efl  in 
pelle  corporis  ejus  ;  JJ  contaminabit  eum  facerdos  ,  ^  Jepa- 
rabit  eum  ,  qui  immundus  eft. 

9«>;s  jw?  'mcJ  aiv ,  za6'  o^n^  tm^  o(^«oji'  rtr  .'f^/&5*  quae  He- 
fych. in  Levit.  i  j.  col,  100.  e.  fie  verrii ;  Si  autem  ft,,;  ens 
efflornoit  in  pelle  lepra  ,  ^  operuerit  omnem  pcUem  tnacuU , 
A  capite  ufque  ad  pedes  ,  per  totum  vijum  fuerdotis, 

"t.  1 5.  Grjcc.  Kai  o-|-'*'  ^  /s/ie^5  ,  ^  I'Sif  ;K-i^f^sf  h  a/- 
irpce  vSy  to  As'ffia  rS  yj(i:li<;'  J,  /«.Jctefsr  aurit  0  hfti^ 
Tn\  «flic,  'on  leS./  «f'/Ef.'!  h'.M'^v  ,  xa^-a/j.' fVi.  Hefych. 
in  Levit.  ubi  fup.  fie  reddcre  pergit ;  Et  videbit  fuerdoi  , 
^  ecce  cooperutt  lepra  omnem  pellem  corpmis  ,  J5  mnndahit 
eum  facerdos  a  macula  ,  quia  totam  commut.ivit  m  albo  , 
mundus  efl. 

t.  14.  Itidem  Gra:ee  ,  nifi  excipiatur  vox,  j-f  ~;,quae 
mcl.  verterecur  ,  caro,  quam  crlor.  Icriul.  tamen  1.  de 
pudic.  p.  1015.  b.  cum  Auguftino  legit  :  Oua  vera  die 
vifis  fuerit  in  ejiifmedi  color  vivus ,  inquinatus  eft.  He- 


fych. autem  in  Levit.  15.  col.  100.  f.  fie:  Ft 


qtiacunqu 


die  apparuerit  in  eo  corpus  vivum  ,  contaminabit. 

"t.  15'  Grace.  Kai  i-^flat   0  ispiue,  tqv  xp^''^  '^'"'  '^'/'^  > 

I.  e.  Et  videbit  facerdos  carnem  finam  ,  ^  inquinabit  eum 

caro  (ana  ,  quontam  immundus  efl ,  lepra  eft. 

V*.  16.  Graec.  'Eca  f}  aViyta'as-iT  0  yj'^^^  °  "'"/'''iC  >  ^  f^s* 
"iccCiirvi  yivny  ,  &c.  ut  in  Lat.  He.'ych.  in  Levit.  col.  lOO. 
f.  lie  :  Si  autem  reflitutumjtterit  cm  put  fmum  ,  ^J  commu- 
tatum  fuerit  in  album  ,  ^  veniet  ad  Jacerdotem.  Auguft- 
ubi  iup.  haec  addit  :  Keftitutum  cplnyem  fanum  ,  nt.n  de- 
bemus  accipere  ,  ut  color  fanus  ejjtt :  etenim  iff-  er.it  ,  per 
quern  tamen  febat  immundus  prrpter  va'-ieratem.  Reflitu- 
tum  ergo  dixit  colorem  jitnm  ,  ut  illitd  ejjet  quad  fuerat,  id 

efl  ,  albus  ,  Jano  pereunte Jed  reflitutum  ,  pro  pereunte 

accipere  ,  nimis  innjitata  locutio  eft  :  m.igis  enim  videtnr  di.» 
cere  dcbuijje :  Si  autem  reftimtus  flieiit  color  albus :  nunc 
vera  ait ,  Keftitutus  fanus  ,  &  converlus  fuerit  albus  ■,tan- 
quam  diceret  :  Saniis  color  ,  Ji  reftilutus  fuerit  m  album. 

't.  17.  Itidem  Graece  ,  excepto  verbo  /uu'  txn  .  pro 
converfus  Hefych.  in  Levit.  col.  100.  f.  (\c  veitic :  Et  -ji- 
debit  eum  facerdat  ,  ^  ecce  comtnutata  eft  macul.i  e^us  in 
album ,  mundabit  facerdos  maculam ,  ^  mtindns  ent^ 


s.^o 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XIII. 


Vu 


Aug.leciil.  }».». 
3-554'S-5J5-'»- 


10.  qui  cum  viderit  locum  leprs  humlliorem  car- 
ne  reliqua ,  &  pilos  verfos  in  candorem  ,  cor.tami- 
nabit  eum  :  plaga  enim  lepra  orta  ell  in  ulcere. 

1 1 .  Quod  fi  pilus  coloris  eft  priftini ,  &  cicatrix 
fnbobfcura  ,  &  vicina  carne  non  eft  humilior  ,  re- 
dudec  eum  feptem  diebus  : 

2  1.   &  li  quidem  creverit,  adjudicabit  eum  leprx  : 
i ) .  fm  autem  fteterit  in  loco  luo  ,  ulceris  eft  ci- 
catrix ,  &  homo  mundus  erit. 

14.  Caro  autem  &  cutis  quam  ignis  exuflerit , 
&  fanata  albam  live  rufam  habuerit  cicatricem, 

1 5 .  conliderabit  earn  facerdos ,  &  ecce  verfa  eft 
in  alborem  ,  &  locus  ejus  reliqua  cute  eft  humilior; 
contaminabit  eum  ,  quia  plaga  leprae  in  cicatrice  or- 
u  eft. 

i6.  Quod  fi  pllorum  color  non  fiicrit  immutatus , 
nee  humilior  plaga  carne  reliqua ,  &  ipia  leprsfpe- 
cies  fuerit  fubobfcura ,  recludet  eum  feptem  diebus , 

17.  &  die  feptimo  contemplabitur  :fi  creverit  in 
cute  lepra  ,  contaminabit  eum  : 

28.  fin  autem  in  loco  luo  candor  fteterit  non 
fatis  clarus,  plaga  combuftionis  eft  ,  &  idcirco  mun- 
dabitur,  quia  cicatrix  eft  combuftur^. 

29.  Vir  ,  live  mulier ,  in  cu|us  capite  vel  barba 
germinaverit  lepra  ,  videbit  eos  facerdos  : 

5^3.  &  liquidem  humi-         30 Vide  Not. 

lior  fuerit  locus  carne  re- 
liqua ,  &  capiUus  flavus ,  folitoque  fubtilior  ;  conta- 
minabit eos  ,  quia  lepra  capitis  ac  barbs  eft. 

31.  Sin  autem  viderit  locum  macule  aqualem  vi- 
eins  carni ,  &  capillum  nigrum  :  recludet  eum  fep- 
tem jdiebus , 

Versio    antiqua. 

45 &immundus,  immiindus  vocabitiir. 


46 cum  fit  immundus ,  immundus  erit., 


47.  Et  veftimento  fi  fuerit  in  eo  taftus  leprae , 
aut  in  veftimento  laneo  ,  aut  in  veftimento  ftup- 


A       NOVA. 

52.  &  die  feptimo  intuebitur.  Si  non  creverit 
macula ,  &  capillus  fui  coloris  eft ,  &  locus  plag» 
carni  reliqua  aqualis  : 

5 ) .  radetur  homo  abfque  loco  macula  ,  &  in- 
cludetur  feptem  diebus  aliis. 

54.  Si  die  feptimo  vifa  fuerit  ftetilTe  plaga  in 
loco  fuo  ,  nee  humilior  carne  reliqua  ,  mundabit 
eum ,  lotifque  veftibus  fuis  mundus  erit. 

55.  Sin  autem  port  emundationera  rurfus  creve- 
rit macula  in  cute , 

)6.  non  quaret  ampliJls  utriiin  capillus  in  flavum 
colorem  lit  immutatus  ,  quia  apertfe  immundus  eft. 

3  7.  Porro  li  fteterit  macula  ,  &  capilli  nigri  flie- 
rint ,  noverit  hominem  fanatum  effe ,  &  confiden-. 
ter  eum  pronuntiet  mundum. 

58.  Vir ,  live  mulier,  in  cujus  cute  candor  ap» 
paruerit , 

39.  intuebitur  eos  facerdos  :  fi  deprehenderit  fub- 
obfcurum  alborcm  lucere  in  cute,  fciat  non  effe  Ic- 
pram  ,  fed  maculam  coloris  candidi  ,  &  hominem 
mundum. 

40.  Vir ,  de  cujus  capite  capilli  fluunt ,  calvus  & 
mundus  eft  : 

41.  &  li  b.  ftonte  ceciderint  pili ,  recalvafter  & 
mundus  eft. 

41.  Sin  autem  in  calvitio  live  in  recalvatione  al- 
bus  vel  ruftis  color  fuerit  exortus  , 

4).    &   hoc  facerdos         43 Vide  Not. 

viderit     ,      condemnabit 

eum  baud  dubie  lepr;i;  ,  qua  orta  eft  in  calvitio, 

44.  Quicunque  ergo  maculatus  fiierit  lepra  ,  & 
feparatus  eft  ad  arbitrium  lacerdotis  , 

VuLGATA     NOVA. 

4  5 .  habebit  veftimenta  difTuta  ,  caput  nu- 
dum ,  OS  vefte  conteftum ,  contaminatum  ac  for- 
didum  fe  clamabit. 

46.  Omni  tempore,  quo  leprofus  eft  &  im- 
mundus ,  folus  habitabit  extra  caftra. 

47.  Veflis  lanea  five  linea  ,  qua  lepram  ha- 
buerit 


Aug.  Ltcitt.  55 

/".'"?"''^-/9-"'peo, 

x««..  511./.  48.  autinftamine,  autinlana,  autin  hneis,  c  a,       a 

aut  in  laneis in  omni  operaria  pelle m    pellis ,  vel  quidquid  ex  pelle  confeitum  eft , 

hrmqn):j}.  yi.r»  omni  valc  opctario  pellis 

^"■'■J'?'"'  VUIGATA       NOVA 


J 8.  in  ftamine  atque  fubtegnilne ,  aut  certS 


U  I  G  A  T  A 

49.  fi  alba  vel  rufa  macula  fuerit  infefta ,   lepra 
ceputabitur  ,  oftendeturque  facerdoti  : 


5^ 


.  qui  confideratam  recludet  feptem  diebus  : 


NoT.c    AD    Versionem    antiquam. 


If.  30.  E6  fpeclant  qus  ait  Auguft.  qusft.  48.  in  Lev. 
to.  3.  512.  e.  OujJ  efl  qttod  ciim  de  lepra  capitis  loijtiere- 
tUT  ,  earn  mam  ipiajfuionem  appellavit ,  ciim  in  filo  colore 
fiat ,  vel  ciitti  ,  vel  capillorum  ,  Jff  quod  humilior  nffediis 
ejus  a  cxtera  cute  appareat  ,  Jine  dolors  tamin  55  fine  tilla 
1'exatione  ?  An  hoc  quod  immitndlim  efl  ,  qitajfationem  z'jlint 
appellare ,  pro  plaga  ,  '^elul  hac  immlinditia  homo  perciiffus 
Jit  ?  Porro  pro  quaffaticne  ,  in  Grjeco  eft  i£!tucfii  ,  quod 
■pro^nefragmeiititm,  \el  Jrnjlum  ,  bic  ■^inlnits  ,h  ifxvw  , 
vulitero  ,  collide. 

V.  45.  Pro  his  quae  legebat  in  Vulg.  Qttia  hand  du- 
Ue  Icpa  orta  eft  in  cahitto ,  Hefych.  in  Levit.  col.  Io5. 
e.  ait  ,  LXX.  habere  ,  Qtiia  in  capite  ejus  macula  ejus  ; 
Gr.  'El  TJi  Mifix.>.n  ainS  v  afi  m~i  ,  i.  e.  hi  capite  ejus  tac- 
tus  ejus. 

Tf:  45.  Iti  Auguft.  ibid.  De  leprofo  ,  inquit ,  ctim  lo- 
queretur  ,  ait :  Et  immundus ,  immundus  vocabiiur  ;  qtia- 
Ji  non  fans  effet  femet  dicere ,  immundus  vocabitur  ,  qiiatt- 
qitam  nonnidli  codices  ita  habeatit :  in  alio  Graco  ita  inve- 
nimits  lemtl  diciitm  ,  Immundus  'jocahitur  ;  nunc  etiam  le- 
mel  Gti-ci  ,  Kj  dx.i^a.f'iai  x^y.yvQilxi. 

f.  46.  Mox  Auguft.  ibid.  Hoc  in  Latinum  de  Crxco  , 
}>on  Jicltt pojitum  eft  ,  exprimi  potiiit  :  ait  enim  Grxcns  ,  iii- 
5"«  7'«  !»'  1  axataf'c;  srai ,  quaji  dicerei ;  Immundus  exif- 
tens  J  immundus  erit  '-Jed  non  hoc  eft  ,  exillens ,  ijuod  Gre- 


ats dixit  iv 

ab  eo  quod 

t.47 


,  fed  dici  popteSen^,  ai  es  qufJ  eft  eSe ,  no* 

■ft  eniftere.  ^  ^      ,  ^   ,     ,     ..    , 

Gr3EC.  Kai    iftcc'iu  iiy  ysiv'ai  a;i(  cV  «itu  >/- 

■!r&ti,  ciAn'.ti,   «cc.utinUt.i.  e.  It  zeftimento  Jifiaiis 

fuerit  laclus  in  eo  liprx ,  in  veftim.  &c.  in  Mf.  tamen  Aier. 

ut  fup.  »  w:J  dy^    «Ve«,-.  Mox  Auguft.  ibid.    Poiiiit 

uftate  ita  dtcere:  Et  in  veftimento  fi  fuent  tactus  leprs. 

t.  48.  Ad  veibum  e  Gtacco  ,  excepto  uno  ,  aut  m  la- 

i  «.  xf  I'xji ,  id  eft ,  aut  in  fubtegmine  :  Mox 


Auguft.  ibid.   Ousriiur  ,  inquit  ,   quid  dixerit :  in  omni 


pro  quo  1 

ibid,  uuxriiur  ,  Hiuuii  ,  »y«-"  ...At/..  .  _•"  v...^.. 
operatia  pelle  T^quod  nonnuUi  interpretati  funt  ,^  in  omn» 
confecla  p«lle  ;  jei  non  ait  Grxcus  ,ii.-/:>.:nita  A/f,uaT.-  ait 

autem  if-t'C'.""  '  1'""'  '-"'"""  """'  '"  Kfi""'""  '*» 
(  I.  20.  19.  )  p'oftum  eft  ,  ubi  Jonathan  loquitur  ad  Da: id: 
Efto  in  agro  in  die  operaria  ,  id  eft  ,  in  die  qua  fit  opus. 
Ac  per  hoc  etiam  hie  pelhm  operariam  m  qua  fit  opus  ,  debe- 
mus  accipeie  ,  id  eft  ,  alictii  operi  accommodaiam.  Sunt  enim 
felles  qua  lantummodo  ad  crnamentum  habeniur  ,  non  ad 
Item  quaciit  ibid.  col.  Ji  ;.  b.  Qtiid  eft  quod  ait .-  la 
omni  vafe  operttio  pellis  ;  nif  quod  eft  ex  pelle  fadum  , 
hoc  eft  ,  in  mini  vafe  pelliceo  ?  hoc  autem  ifto  loco  va;  dicit 
quod  Gr^ci  appellant  cxiuc;  ,  hoc  enim  nomen  gtnerale  eft 
omnium  utenflium.  Aliud  eft  autem  quod  appellant  a.-,- 
U-.:»,  nam  15  hoc,  Latini  lingua,  vas  dicitur  :  fed  i-,- 
U?./  illtid  inagis  intelUgitur  vas ,  quod  liqutrem  eafit. 


ffpi 


LIBER     LEVITIC.     Cap.   XIII. 


VUIGATA     NOVA. 

5  I.  &  die  feptitno  rurfus  afpiciens  fi  depre- 
henderit  creviffe  ,  lepra  perfeverans  eft  :  pollu- 
tum  judicabit  veftimentum  ,  &  omne  in  quo  fue- 
rit  inventa  : 

V  U  L  G  A  T  A 

5i.  &  idcirco  comburetur  flammis. 
J  j .  Quod  li  earn  vidcrit  non  cievifl'e  , 

VuLGATA     NOVA. 

Et  cum  viderit  faciem  quidem  priftinain 


Versio    antiqua. 

51 ant  in  omni  vafe  pellicco ,  in  quociin- 

que  fucrit  in  eo  taclus 


■/4"?.  lean.  %J^. 

3Ji-  >>• 


55. 


non  reverfam  ,  nee  tamen  crevilie  lepram  ,  im 
mundum  judicabit ,  &  igne  conibuiet  ,  eo  quod 
infula  fit  in  luperficie  veftimenti  vel  per  totum  , 
iepra, 

V  u  L  G  ATA 


NOVA. 

54.  pra:cipiet ,  &  lavabunt  id  in  quo  lepra  eft  , 
recludctque  illud  leptem  diebus  alus. 

Versio    antiqua. 

55 &  ecce  non  commutavit  tadus  adfpec- 

tiim  Ilium 


555- *• 


y6.  Sin  aatem  obfcurior  fuerit  locus  lepra  ,  poft- 
quam  veftis  eft  Iota ,  abrumpet  eum  ,  &  k  folido  di- 
videt. 

J  7.  Quud  fi  ultra  apparuerit  in  his  locis  ,  qua: 
prifis  immaculata  erant ,  lepra  volatilis  &  vaga  ;  de- 
bet ime  comburi  : 


NOVA. 

58.fi  ceffaverit,  lavabit  aqua  ea  ,  qu£e  pura  funt  > 
fecundo  ,  &  munda  erunt. 

59.  Ifta  eft  lex  lepra;  veftimenti  lanei  &  line!  j 
ftaminis  ,  atque  fubtegminis ,  omnil'que  lupelleftilis 
pellice*  ,  quomodo  mundari  deDeat ,  vel  contami- 
nari. 


NoT-c    AD    Versionem    antiquam 


H'.  yi.  Iddem  GrsEce. 

t.  5f.  Grjcc.  toUic  yKK»)  ,  pofl:  afpiBiim  ;   edirt.  vero 
Compl.  &  Aid.  ferunt  c^ir  av7^  ,  mux  Augiift.  ibid.  Jj- 


qv 

petlinn  funm  ,  ait  ,  id  eft  ,  cohrem  ,  in  qiteni  afpicitttr  i 
fion  ftiwi  afpeilitm  ,  quo  tpje  afpicit  ;  taihtni  quippe  ,  ipjarn 
tn.xcttlam  tizcit. 


CAPUT      XIV. 


«4 


'«.  T    Ocutufque  eft  Domlnus  ad  Moyfen  ,  dicens : 
JL/      1.   Hie  eft  ritus  leprofi  ,  quando  mundan- 
M.Mth,  dus  eft  :  Adducetur  ad  facerdotem  ; 
8.4.  J.  qui  egreflus  dc  caftris  ,  cum  invenerit  lepram 

efle  mundatam  , 
Marc.       4.  pracipiet  ei  qui  purificatur  ,  ut  ofFerat  duos 
I- 44-       pafli^res  vivos  pro  fe  ,  quibus  vefci  licitum  eft,  & 
■  lignum  cedrinum  ,  vermiculumque  Sc  hyflbpum  : 

5 .  &  unum  ex  palTeribus  imraolari  jubebit  in  vafe 
fiftili  fuper  aquas  viventes  : 

6.  alium  autera  vivum  cum  ligno  cedrino  ,  & 
cocco  &  hyflbpo  ,  tinget  in  fangmne  pafleris  im- 
molati  , 

7.  quo  afperget  ilium  ,  qui  mundandus  eft  ,  fep- 
ties  ,  ut  jure  purgetur  :  &  dimittet  pafTerem  vivum , 
ut  in  agrum  avolet. 

8.  Cumque  laverit  homo  veftimenta  fua  ,  radet 
omnes  pilos  corporis ,  &  lavabitur  aqua  :  puriticatuf- 
que  ingredietur  caftra  ,  ita  duntaxat  ut  maneat  ex- 
tra tabernaculum  fiium  feptem  diebus , 

V  u  1  c  a  T  a 


NOVA. 

15.  &   de   olei  fextario   mlttet  in    mam 
fuam  finiftram , 

V  u  I  G  A  T  A 

i6.  tingetque  digitum  dextrum  in  eo ,  &  afper- 
get coram  Domino  fepties  : 

I  7.  quod  autem  reliquum  eft  olei  in  la;va  manu  , 
fiindet  fuper  extremum  auricuLc  dextra  ejus  qui 
mundatur ,  &  fuper  pollices  manus  ac  pedis  dextri , 
&  fuper  fanguinem  qui  effufus  eft  pro  delifto, 

18.  &  fuper  caput  ejus. 

1 9.  Rogabitque  pro  eo  coram  Domino  ,  &  fa- 
ciet  facriticium  pro  peccato  ;  tunc  immolabit  holo- 
cauftum  , 

2.0.  &  ponet  illud  in  altari  cum  libamentis  fuis  , 
&  homo  rite  mundabitur. 

i  I .  Quod  fi  pauper  eft  ,   &  non  poteft  manus 


VuLGATA       NOVA. 

9.  &  die  feptimo  radet  capillos  capitis  ,  barbam- 
que  &  fupercilia  ,  ac  totius  corporis  pilos.  £r  lotis 
rurfum  veftibus  &  corpore  , 

10.  die  oftavo  affumet  duos  agnos  immaculatos, 
&  ovem  anniculam  abfque  macula ,  &  tres  decimas 
fimils  in  facrificium  ,  qua  confperfa  fit  oleo  ,  &  feor- 
fum  olei  fextarium. 

11.  Cumque  facerdos  purificans  hominem  ,  fta- 
tuerit  eum  ,  &  hac  omnia  coram  Domino  in  oftio 
tabernaculi  teftimonii , 

li.  toilet  agnum ,  &  ofFeret  eum  pro  delilo  , 
oleique  fextarium  :  &  oblatis  ante  Dominum  omnibus  , 

1  i .  immolabit  agnum  ,  ubi  folet  immolari  hoftia 
pro  peccato  ,  &  holocauftum  ,  id  eft ,  in  loco 
fanfto.  Sicut  enim  pro  peccato  ,  ita  &  pro  delldo 
ad  facerdotem  pertinet  hoftia  :  fanfta  fanclorum  eft. 

14.  Aftumenfque  facerdos  de  fanguine  hoftia, 
qui  immolata  eft  pro  delifto  ,  ponet  fuper  extre- 
mum auriculas  dextrs  ejus  qui  mundatur ,  &  fuper 
pollices  manus  dextra  &  pedis  ; 

Versio 


ANTIQUA. 

1 5.  Et  accipiens  facerdos  de  hemina  olei ,  fu-     j„<;.  Umt.  jiS. 
pcifundet  in  manum  facerdotis  liniitram.  i"  i----:.  555- '• 

N   O  V   A. 

ejus  invenire  qua  difta  funt  ,  pro  delii^o  affumet 
agnum  ad  oblationem  ,  ut  rogct  pro  eo  IccenJos  , 
decimamque  partem  fimila  confperii  oleo  in  facri- 
ficium  ,  &  olei  lextarium  , 

1  i.  duofque  turtures  five  duos  pullos  columba,     Snp.  J.  7.  11.  (j 
quorum  unus  fit  pro  peccato,  &  alter  in  holocacf-  12.  3. 
tum  :  ^"^-  *•  H' 

ij.  offeretque  ea  die  oftavo  purificationis  fu.-E 
facerdoti  ,  ad  oftium  tabernaculi  teftimonii  coram 
Domino  : 

24.  qui  fufcipiens  agnum  pro  deliflo  &  fexta- 
rium olei  ,  levabit  fimul  : 

i  J.  immolatoque  agno  ,  de  fanguine  ejus  pone< 


NoTA    AD    Versionem    antii^uam. 


Tf,  I  J.  Similiter  in  Grscco .  ubiMTi/«(,  pro  hemina, 

Tom.  1. 


^h 


242r 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XIV: 


V  U  L  G  A  T 

fuper  extremum  aurlcul.-e  dextrae  illius  qui  inunda- 
tur  ,  &  fujiei'  poll  ices  manus  ejus  ac  pejis  dextii  : 

t6.  olei  vero  partem  mittet  in  manum  fuam  li- 
niftram , 

27.  In  quo  tingens  digitum  dextrx  manus ,  afpei'- 
get  fepties  coram  Domino  : 

iS.  tangetque  extremum  dextr,-E  auricul.T  illius 
<{m  mundatur  ,  &  pollices  manus  ac  pedis  dextri  , 
in  loco  fanguinis  qui  efFufus  eft  pro  delicto  : 

19.  reliquam  autem  partem  olei  ,  qua  eft  in  fi- 
nlftra  manu  ,  mittet  fuper  caput  purificati ,  ut  pla- 
cet pro  eo  Dominum  : 

30.  &  turturem  five  pullum  columb.-c  offerer, 
}i.  unum  pro  delifto  ,  &  alterum  in  holocauf- 

tum  cum  libamentis  fuis. 

31.  Hoc  eft  facrihcium  leprofi  ,  qui  habere  non 
poteft  omnia  in  emundationem  fui. 

5  3 .  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  &  Aa- 
ron ,  dicens  : 

34.  Cum  ingreffi  fueritis  terram  Chanaan  ,  quam 
ego  dabo  vobis  in  poireflTionem  ,  fi  fuerit  plaga  le- 
pra in  sdibus , 

5  5.  ibit  cujus  eft  do-        3  5 42.  Fide  Not. 

mus ,  nuntians  facerdoti , 

&  dicet  :  Quad  plaga  lepra:  videtur   mihi  effe  in 

domo  mea, 

36.  At  ille  pr.-Ecipiet  ut  efferant  univerfa  de  do- 
mo, priufquam  ingrediatur  cam,  &  videat  utrum 
leprofa  (it  ,  ne  immunda  iiant  omnia  qux  in  domo 
funt.  Intrabitque  poftea  ut  confideret  lepram  do- 
mus  : 

37.  &  cum  viderit  in  parietibus  illius  quafi  val- 
liculas  pallore  five  rubore  deformes ,  &  humiliores 
fuperficie  reliqua  , 

3  8.  egredietur  oftium  domus ,  &  ftatim  claudet 
iJlam  feptem  diebus. 

39.  Reverfufque  die  feptimo  ,  confiderabit  earn  : 
fi  invenerit  creville  lepram  , 

40.  jubebic  erui  lapides  in  quibus  lepra  eft  ,  & 
projici  eos  extra  civitatem  in  locum  immundum  : 


A       NOV  A. 

4 1.,  domum  autem  ipfam  radi  intrlnfecus  per  cir- 
cuitum  ,  &  fpargi  pulverera  rafurx  extra  urbem  iij 
locum  immundum  , 

41.  lapidefque  alios  reponi  pro  his  qui  ablati 
tuerint ,  &  luto  alio  liniri  domum. 

4 ; .  Sin  autem  poftquam  eruti  funt  lapides ,  & 
pulvis  erafus ,  &  alia  terra  lita  , 

44.  ingreftus  facerdos  viderit  reverfam  lepram, 
&  parietes  refperfos  maculis  ,  lepra  eft  perfeverans , 
&  immunda  domus  : 

4  5 .  quam  ftatim  deftruent  ,  &  lapides  ejus  ac  li- 
gna  ,  atque  univerfum  pulverem  projicient  extra  op-« 
pidum  in  locum  immundum. 

46.  Qui  intraverit  domum  quando  claula  eft  ,  iin» 
mundus  erit  ufque  ad  vefperum  : 

47.  &  qui  dorraierit  in  ea  ,  &  comederit  quip- 
piam  ,  lavabit  veftimenta  iua. 

48.  Quod  fi  introiens  facerdos  viderit  lepram  non 
crevifle  in  domo  ,  poftquam  denuo  lita  fuerit ,  puri- 
ficabit  earn  reddita  fanicate  : 

49.  &  in  purificationem  ejus  fumet  duos  paffe- 
res ,  lignumque  cedrinura  ,  &  vermiculum  atque  hyf- 
fopura  : 

50.  &  immolato  uno  paflere  in  vafe  fidili  fupcp 
aquas  vivas , 

5 1 .  toilet  lignum  cedrinum  ,  &  hyflbpum  ,  6c 
coccum ,  &  paflerem  vivum  ,  &  tinget  omnia  in  ian- 
guine  palTeris  immolati ,  atque  in  aquis  vivcntibus  , 
&  afperget  domum  fepties  , 

5i.  purificabitque  earn  tarn  in  fanguine  pafTeris 
quAm  in  aquis  viventibus  ,  &  in  pafterc  vivo  ,  ligno- 
que  cedrino  &  hyffopo ,  atque  vermiculo. 

5  3.  Cumque  dimiferit  pafferem  avolarc  in  agrun» 
orabit  pro  domo ,  &  jure  mundabitur. 
Ifta  eft  lex  omnis  lepra;  &  percuffurx  , 
lepr.-e  veftium  &  domorum  , 
cicatricis  &  erumpentium  papularum  ,  lucen- 

tis  macula; ,  &  in  varias  fpecies ,  coloribus  immutatis , 
57.  ut  pod'it  fciri  quo  tempore   mundum  quid, 
vel  immundum  fit. 


libere , 
54- 

56. 


NotjE    ad    Version  em    antiqjjam. 


tt.  ;y 4Z.  Tcrtul.  1.   de  pudic.   1015.  b.  horum 

mulca  memorat ,  dicens  :  Si  qux  macuU  ,  ^  civojitaiis 
anmtmiutx  in  farietihui  facerdoti  filijput  ,  frinfqu.xm  in- 
troiret  ad  infpciend.vn  earn  ,  jitbet  anferri  dc  domo  omrsta  , 
i'a  immitKd.i  non  jutnra  ,  (]ua  domits  ejfem.  Item  ibiil.  De- 
him  !::trogreff:ts  ,  inquit  ,  fattrdos  ,  Ji  zmenijjet  lavr^Jh.lU! 
viridicantis  ,  ■vet  rubefcentes  ,  ^  afietllim  eariim  humilio- 
rem  cirrx  parieiinam  formnm  ,  exiret  ad  jatmam  ,  ^  fecer- 
neret  domum  iltjim  fepttm  diebus  ;  dehinc  die  feptinu  re~ 
greljits  ,  Ji  antmadveitiffft  d:^ufum  in  pa^:etib»i  taci:nn  il- 
ium ,  impcraret  exirahi  eos  lapides ,  in  quibus  lepra  juiffet, 
2,  .ibjic!  extra  civitatem  in  locum  iinmnndiim  ,  g  fmni 
alios  lapides  politcs  ^  folitos ,  ^  reponi  loco  priflinornm  , 
^  pulvere  alio  inliniri  domttm  :  quibus  omnibus  lie  rcf- 
pondcnt  Graeca :  jy.  Kai  m^e/  t/k;  aV-rv  :i  oijci'a  ,  ^«''«7- 


E;'j^£^3■oV'at  rii  !ip!x  I'S^f't  nr  af w  ,  i.  m  ni  ixxixp'x  -fi- 
r/TXt  ofioc  aV  >]  cV  t;^  CiV.'a*  Jo  /hsJxtccutx  f.'Q£A£t'(^e/a/  a  /f- 
fsOi  >utlaf^xQ-iy>  Tw  e/x.!iu.  37.  Ka)  o-^e'ai  tot  eupri  ,  j, 
I'JQ  »  ifH  CV  To7?  To.'x»'?  ■<■"?  "'>"«?  x-cif-ifxi;  X>'="e'^'''C*5  '  " 
■7rvfi>:il,lsQccg  ,  i.  »  o^i?  tlurui  -rxTrii/ciis^  -rut  Tclyjui.  38, 
Ktti  E^SACcsr  0  isfiii  eV.  Til's  c'Wtt?  fVI  tot  ^v&> -rwi  c/xi'us  , 
J,  ififisi  0  Uffii  TOT  oiV/a'  1  eV7«  vftf'fxu   39.  Kai  eV«»h- 


Upivq  TOT-  dKiXy  ,  ET/as  y/n^fx 


i,i:  0  /sfEu;  T?  lijKsV?  ■r?  e'S/oiK)!  ,  «.  i-^s'iai  -ri/  cUixr  ,  ij 
Hi  i^iiX^^v  «  ipa  «  Tor?  tci'x»'?  thS  o/xia;.  40.  Kai-Tfo«- 
TttJ;;  0  lifiii-,  J.  iifW'  -rii  ?.£k?  m-  of;  ifi'  «  ijn" .  j  e'z- 
Cxticiv  xvlii  li,^  ly;  m^^ax;  £/;  to'ttsj'  xv.x^xfi-ji.  41.  Kaf 
TOT  ci'zi'a»  xivi^i,ij(j:'i«  ESooBsi'  /.i/'xAw  .  J,  i^i-xiia  ts»  x-"'  '''" 
x-7rii,vSfii>oi  ii,^  th;  •eoVei'?  £i'«  toVoi'  a.^.i^xf'a.  42.  Kai 
M-!fitlxi  J.i'^-f?  i'ciii.v'suhii  sV/f!;;  _,    i,  ^ca'fi.yQmr  at'l  lit 


Versio   ant 


CAPUT 

QUA. 


iUy.-h.  in  Levii.      ^ Viro ,  fi  fuerit  profluvium  feminis  ex  cor- 


X  V. 

VuLGATA     NOVA. 
i.T    Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  & 

1  J  Aaron  ,  dicens  : 

1.  Loquimini  filiis  Ifrael ,  &  dicite  eis  :  Virj 
qui  patitur  fluxum  feminis  ,  imraundus  erit. 


114.rt.rf.  pore  ejus,  ex  quo  confillit  corpus  ejus,  legre- 

gandum  elt. 

5.  Omnes  dies  proflmii  corporis  ejus ,  in  qui- 
bus conliftit  corpus  ejus ,  in  proflu\  ium  immun- 
diiia  ejus  eft. 

NotjE   AD   Versionem    antiquam. 

Sr.  z.  Auguft.  iocur.    ;.  de  Levic.  col.  355.  c.  fie  ha-       "05  ivn  ,    h   fv^'f   xun    lUx^aplk  tVi-  «*  corpore  tJHS  i 
btf.Viro  ziro  cniciinijiie  ftierit  fiuor.  Simi\her  ia  Gixco:      fiior  ejus  immundiis  ejl.      ^     ^  „      ,     „     _,        ... 

•A»/fi  f^/fi,  £  a, 'iiivflM  f i.'ej; ,  deinde  fie  :  sV.  T»  cw'fia-  t.  J.  Grst.  Kttl  Jrs;  i  n>|«os  t»5   mUKUf^wi  ««*• 


3 .  Et  tunc  judicabitur  huic  vitio  fubjacere  ,' 
cum  per  fingula  momenta  adh^ferit  carni  ejus » 
atque  concreverit  foedus  humor. 


LIBER     LEVITIC.     Cap.   XV. 


24? 


VUXGATA      NOVA. 


ir  Omne  ftratum ,  In  quo  dormierlt ,  immundum     vefperum. 
erit ,  &  ubicunque  federit.  8.    Si  falivam   hujufcemodi  homo   jeceiit   fuper 

5.   Si  quis  liominum  tetigerit  leftum  ejus ,  lavabit     eum  qui  mundus  eft  ,  lavabit  velHmcnta  fua  :  &  lo- 


veftimenta  fua  ;  &  ipfe  lotus  aqua  ,  immuudus  eiit 
ufque  ad  velperum. 

C.  Si  federit  ubi  ille  federal ,  &  ipfe  lavabit  vcf- 
timenta  fua  :  &  lotus  aqua ,  immundus  eric  ufque  ad 
yefperum. 

7.  Qui  tetigerit  carnem  ejus ,  lavabit  veftimenta 
fua  :  &  ipfe  lotus  aqua  ,  imr.iundus  erit  ufque  ad 

VuiGATA     NOVA. 
Omnis ,  quem  tetigerit  qui  talis  eft  ,  non 


tus  aqua  ,  immundus  erit  ufque  ad  vefperum. 
9.   Sagma  ,  fuper  quo  federit,  immundum  erit  : 
I  o.   &  quidquid  fub  eo  fuerit  qui  fluxum  feminis 
patitur ,  poliutum  erit  ufjue  ad  vefperum.  Qui  por- 
taverit  horum  aiiquid  ,  lavabit  veftimenta  fua  :  &  ip- 
fe lotus  aqua ,  immundus  erit  ufque  ad  vefperum. 


lotis  ante  manibus  ,  lavabit  veftimenta  fua  :  & 
lotus  aqua ,  immundus  erit  ufque  ad  vefperum. 


Versio    antiqua. 

II.  Et  quemcunque  tetigerit,  qui  fluorem  fe-   j^Kg.yn*;?. ji.i^ 
minis  patitur ,  &  manus  fuas  non  lavit  aqi;a ,  la-  ■'-«'•'»•  J»  j.*- 
vabit  veftimenta ,  &  lavabit  corpus  lliiun  aqua , 
&  immundus  erit  ufque  in  vefperam. 


ULGATA       NOVA. 


12.  Vas  fi&ile  quod  tetigerit,  coiifringetur  :  vas     duos  pullos  columb»,  &  veniet  in  confpeftum  Do- 


autem  ligneum  lavabitur  aqua 

15.  Si  fanatus  fuerit  qui  hujufcemodi  fuftinetpaf- 
lionem  ,  numerabit  fepteni  dies  poft  emundationem 
fui ,  &  lotis  veftibus  &  toto  corpore  in  aquis  viven- 
libus  ,  erit  mundus. 

14.  Die  autem  oftavo  fumet  duos  turtures  ,  aut 

VulSATA     NOVA. 


mini  ad  oftium  tabernaculi  teftimonii ,  dabitque  eos 
facer  doti : 

15.  qui  faciet  unum  pro  peccato ,  &  alterum  in 
holocauftum  :  rogabitque  pro  eo  coram  Domino  ,  ut 
emundetur  h.  fluxu  feminis  fui. 


Vers: 


16,  Vir  de  quo  egreditur  femen  coitus,  la- 
vabit aqua  omne  corpus  fuum  :  &  unmundus 
erit  ufque  ad  vefperum. 

V  u  L  G  A  T  A 


ANTIQUA. 

16.  Et  homo ,  cuicunque  exierit  ex  eo  concu-     Mg.  Ucut.  5? 
bitus  feminis it  Uiit.  55;."^. 


17.  Veftem   &  pellem  ,  quam  habuerit,  lavabit 
aqua ,  &  immunda  erit  ufque  ad  vefperum. 

18.  Mulier,  cum  qua  coierit,  lavabitur  aqua,  & 
immunda  erit  ufque  ad  vefperum. 

VuLGATA     NOVA. 

2  1.  &  in  quo  dormierit  vel  federit  diebus 
feparationis  fus ,  polluetur. 


NOVA. 

19.  Mulier  ,  qua;  redeunte  menfe  patitur  fluxum 
fanguinis ,  feptem  diebus  feparabitur.  ' 

10.  Omnis  qui  tetigerit  earn  ,  immundus  eric  uf- 
que ad  vefperum  : 

Versio   antiqua. 

21.  &  omne  fuper  quodcunque  dormit  fuper  lhU,UcM.\^. 

illud &  omne  iiiper  quod  I'ederit  lliper  illud, 

immundiun  erit. 

VuLGATA     nova. 


Qui  tetigerit  leftum  ejus ,  lavabit  veftimenta     pollutus  erit  ufque  ad  vefperum. 


1 4.  Si  coierit  cum  ea  vir  tempore  fanguinis  menf- 
trualis ,  unmundus  erit  feptem  diebus :  &  omne  ftra- 
tum ,  in  quo  dormieric ,  polluetur. 


"S- 


Versio    antiqua. 
Mulier ,  fi  fluat  profluvium  fsngiiinis  dies 


fua  :  &  ipfe  lotus  aqwa  ,  immundus  erit  ufque  ad 
vefperum. 

i  ; .  Omne  vas  ,  fuper  quo  ilia  federit  ,  quifquis 
attigerit ,  lavabit  veftimenta  fua  :  &  ipfe  lotus  aqua , 

VuXGATA      nova. 

2?.  Mulier,  qu£  patitur  multis  diebus  flu- 
xum fanguinis  non  in  tempore  menftruali ,  vel     COmpllurCS 
qua;  poft  menftruum  fanguinem  fluere  non  cef- 
fat ,    quandiu   fubjacet  huic  paflloni ,  immunda 
erit  quafi  fit  in  tempore  menftruo  : 

z6.  omne  ftratum  in  quo  dormierit ,  &  vas       26 immundum  erit  fecundum  dies  proflu» 

in  quo  federit ,  poliutum  erit ;  vii  ejus. 

VUIGATA       MOV  A. 
27.  quicunque  tetigerit  ea  ,    lavabit  veftimenta  28.   Si  fteterit  fanguis ,  &  fluere  ceflaverk  ,  nu« 

fua  :  &  ipfe  lotus  aqua  ,  immundus  erit  ufque  ad     merabit  feptem  dies  purificationis  fu.t  : 
vefperum.  -  iy.  &  die  odavo  otfcret  pro  fe  facerdoti  duo» 

NoTjE     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 
fEM»  liioi  U  o4"«7(!;  au-n,  U  t«;  pi/«£w;  ,  «;  cuvUmi  to       limemx  :  ubi  conftanter  Aug.  leg.  qutmcunqut  ,■  fortaflc 


Hefych.  inLf.it. 

116.  f. 


tturuj'  -siacaf  ai'  vf^spxi  fvQ£^<;  C£^,«a7o;  nurv  ,  yi  Cfj-Zs-Mxe 
TO  coifix  d.UTi  J'la  T115  fimiti'i; ,  mxiafcix  dvlv  i^i.  Pofte- 
iiora  autem  ab  his  ,  xaoa/  a.1  ynicsci ,  ad  finem  ufque , 
ahlunt  ab  edic.  Compl.  licut  a  Vulgati. 

If .  II.  In  Graced,  000/  eV/ ,  (juacunque ,  non  quemcttn- 
que  ,  editt.  Aid.  6c  Compl.  fefuut  ooit  Su  ,  adduntque 
Ki/Tv' ,  poll  mamis  ,  &  pofl  corpus  ,  fed  utrumque  decft 
in  aliis;  caetera  quadrant  ad  verbum.  Mox  Auguft.ibid. 
Jimhtgue  pofitnm  efl  ,  inquit ,  quod  ait  ,  Maims  fuas  non 
lavtt  aqua  ,  (  Grice  ra;  x^'&^i  ^  timrlai  iiJali  )  whit 
pojleaquam  teiigntt  ;  fed  intelhgendrim  eft  :  Quemcunque 
mn  Ictis  mambus  tetigerit ,  ipje  quem  tetigerit  ,  lavabit  -ueC- 

Ttm,  i. 


mpeiiria  librariorum  ,  'in  mutatum  eft  in  'am. 

t.  16.  Hxz  (imiliter  habcmur  GriKce. 

Tt.zi.  In  Gtfco  ,  pro  dormit  ,  legitiu  xoiIi^kIxi,  f«« 
bet  ,  feu  cubuerit  ,  &  poft  tllud  ,  additur,  cV  7«  ati'Spi» 
ofTH;  ,  axa.9-a6p7o)'  ssxi'  in  purgatu>fte  Jtta  ,  immandtttn 
erit  ;  reliqua  ut  in  Lat.   fupra. 

If.  2J.  Grasc.  Kal  jm><  ,  iii  f/ii  pVos/  miiCL^i  vfiioci 
•7^^£lV«,  &c.  Et  mulier  ,  Ji  fiuat  fiuxit  fanguinis  dies  fla- 
res ,  &c. 

it.  16.  It»  Hefych.  ibid.  De  ftrato  ^  vafc  dixit  ficitn- 
diim  LXX.  Immundum  erit,  &c.  ut  fup.  In  Grseco  He: 
'A^a.ha.p,cv  £r«/  xa?»  riif  v'xa.3-a/:oiai'  Tw;  «Y-'^fl^'  hjtmun^ 
ditm  erit  I'eciindiim  immunditiant  purgaiimts, 

Hhij 


244 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XVI. 

VULGATA       NOVA. 

turtures  ,  aut  duos  pullos  columbarum  ,  ad  oftiura     holocauflum  ,  rogabitque  pro  ea  coram  Domino-,  & 
tabernaculi  tcftiraonii  ;  pro  fluxu  immunditix  ejus. 

J  3.  qui  unum  faciei  pro  peccato  ,  &  alterum  in 

VersioanxiQua.  Vulgatanova. 

Bitnn.i.i.cmtr.      3 1.  Timoratos  ficitc  filios  Ifrael  ab  immiin-         31.  Docebitis  ergo  filios  Ifrael  ut  caveant 
P«/dj.  «.4.506.  *•  ditiis  Ibis,  &  non  morientui:  pro  peccato  lilO  ,     immunditiam  ,  &  non  monantur  in  fordibus  fuis  , 
li  contaminavcrint  tabernaculum  teftamenti.  cum  polluermt  ubernaculum  raeum  qaod  eft  in- 

ter eos. 

VuLGATA       NOVA. 

5Z.   Ifta  eft  lex  ejus ,  qui  padtur  fluxum  feminis,     qus  jugi  fluit  fanguine  ,  &  hominis,  qui  dormieri» 
&  qui  polluitur  coltu  ,  cum  ea. 

33.  &  qua;  menftruis  temporibus  feparatur  ,  vel 

NoTA    AD    Versionem    antiquam. 

?f.  21,  NonnuJla  diflfimilia  in  Graeco ,  ubi  fie:  Ka/ cj-      lios proptei-  immunditiam  eorum-,  in  to  quod  inquinent 

>««£??  '^cmC'i'ii  TK   f'jv;  "lopaM^  d.-nl  t^v  cii.cc~xfiii-^v  -mjtuv,  ipji  tabcrnaatUtm  meitm  ,    quod  in   eif.  Hieron.  1.   5.  ia 

i.  sr'x  «Tro^-aw^a' J'i  T>i'  aj.a.'-.a.fQ'ta.a  iuT-iy ,  It  tS  nialui  ep.  ad  Gal.  to.  4.  501.  b.  leg.  Verecundos  ,vcl  revtrcnttt 

«its;  tv.y  cxvTii» /kv  t«»  cp  iur:";.  Et  verecundos  f.tciitis  fi-  facite  flios   Ijrail  ab  omni  immtinditia. 


CAPUT     XVI. 


Wcfych.  in  Ltvtt. 
11^.  a,  b. 


Hieriii.l.  I.  coiitr. 
telag.  t.  4.  jofi.  b. 


}iieron.  ibid. 


Versio    ANTIQUA. 


2 non  ingrediatur  omni  in  tempore  in 

fanctiun  interius  velaminis ,  coram  facie  propi- 
tiatorii 


3 OfFerat  \itulum  pro  peccato  ,  &  arietem 

.  in  holocaultum. 

V  U  L  G  A  T  A 

4.  Tunica  linea  veftietur  ,  feminalibus  lineis  ve-     iniponet  capiti  :  hsc  enim  veftimenta  funt  fanfta  : 
renda  celabic :  accingetur  zona  linea  ,  cidarim  lineam     quibus  cundis ,  cum  lotus  fuerit ,  induetur. 

Vulgatanova. 

5.  Sufcipietque  ab  univerfa  multitudine  filio» 
rum  Ifrael  duos  hircos  pro  peccato  ,  &  unuia 
arietem  in  holocauflum. 


Vulgata    nova. 

I.  T    Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  poft 
J_i  mortem  duorum  filiorum  Aaron  ,  quan- 
do  offerentes  ignem  alienum  interfedi  funt :         Sup.  le» 

i.  &  prscepit  ei,  dicens  :  Loquere  ad  Aa-  i. 
ron  fratrem  tuum  ,  ne  omni  tempore  ingrediatur       Exei, 
fanduarium  ,  quod  eft  intra  velum  coram  propi-  30. 10. 
tiatorio  quo  tegitur  area ,  ut  non  moriatur  (  quia     -H**.  9« 
in  nube  apparebo  fuper  oraculum  )  7« 

3.  nili  hsc  ante  fecerit  :  Vitulum  pro  pec- 
cato ofFeret ,  &  arietem  in  holocauftum. 

NOVA. 


Versio    antiqua. 
5.  Duos  hircos  accipiat  ab  univerfo  populo; 


unum  ex  eis  offerat  pro  peccato  liio ,  &  unum 
pro  peccato  populi ,  «Sc  arietem  in  iioiocaullum. 


Vulgata 


Uefych.inLtvit. 


NOVA. 

9.  cujus  exierit  fors  Domino  ,  offeret  ilium  pr» 
peccato  : 

10.  cujus  autem  in  caprum  emiflarium  ,  ftatuet 
eum  vivum  coram  Domino  ,  ut  fundat  preces  fuper 
eo  ,  &  emittat  eum  in  folitudinem. 

1 1.  His  rite  celebratis  ,  ofFeret  vitulum  ,  &  ro- 
gans  pro  fe  &  pro  domo  fua  ,  immolabit  eum  : 

VuLGATA     NOVA. 

&  implebit  manus   fuas  thymiamate  ,  n.  aflumptoque  thuribulo ,  quod  de  prunls 

compolitionis  iubtilis ;  &;  ofFeret  interius  in  in-    altaris  impleverit ,  &  hauriens  manu  compofi- 

NoT/E    AD    Versionem    antiquam. 

veri  in  quo  fors  trnnfmiffionis  ,  dimitii  in  defirtum  ,  c» 
accipiat  populi  iniquilatts  ,  vel  aliciijus  peccaioris  :  &  1.  de 
Tob.  c.  io.  to.  I.  col.  616.  f.  Vnam  T)eo  Jacies  ,  alterant 


6.  Cumque  obtulerit  vitulum  ,  &  oraverit  pro  fe 
&  pro  domo  fua  , 

7.  duos  hircos  ftare  faciet  coram  Domino  in  of- 
tio  tabernaculi  teftimonii : 

8.  mittenfque     fuper         8 10.  Vide  Not. 

utrumque  fortem  ,  unam 

Domino ,  &  alteram  capro  emiifario : 

Versio    antiqua. 


\i. 


■ff.  z.  Gr.  Kal  IM   s'cTopEt/sSi'  ■aofixi  ^■gsa  e.';  ti  cf/m 

&c. 

if.  5.  Sic  apud  Hieron.  primo  ,  Cumque  volueril  inirare, 
deinde  ,  ojf.iat  -jtiulum,  &c.  ut  fup.  Heiych.  in  Levit. 
l6.  coU  lio.  a.  habet  ,  de  vitulo  ex  hitbus  illis  operato- 
riisjnflitix.  Grxc.  OiVj:i  itQi>^iviiliu' Kzfan  (:(;  to  «>/«• 

Sic  imrabit  Aaron  in  fandum  :  in  -jitulo  ex  bobus  pio  pec- 
otto  ,  f5  arietem  in  holjcauflum. 

■(■.  y.  Hjec  tnemoriter  relata  videnmr  ab  Hieronymo  , 
jiam  Grace  ita  :  K«I  ^afi  tx;  wrxyc^yiti;  fZr  viui'Upait>~ 

t;;  cf.'.itt.jTUfi't-  >•  e.  Et  a  finagoga  filiorum  Ijrdel  accipiet 
duos  hircos  ex  capris  pro  peccato  ,  J5  arietem  unum  in  ho- 
locaujium. 

tt.  8 10.  Tres  verficulos  iftos  narrando  fie  reddic 

Ambrof.  epifl.  67.  to.  1.  col.  10J9.  e.  legis  duos  hircos  : 
Knum  Til  quo  fors  Domini ,  alterum  traiijmiffianis  :  ilium  m 
quo  fors  Damiai ,  offst  ri  atqtii  immoUri  pro  peccato  i  ilium 


tranfmijfori.  Auguft.  locut.  40.  de  Levit.  col.  jjy.  d. 
loquitur  de  eodem  hirco  ,  quern  emiffarium  yocar.  Vide 
infra,  ad  If.  II.  Hefychius  in  Lev.  16.  col.  ill.  a.  pro 
eo  quod  legitur  in  Vulg.  (If.  10.)  Et  emittet  eum  in  Joli- 
ludinem  ,  ail  LXX.  liabere  :  Poriabit  hircus  fuper  fe  ncmina 
eorum  in  terram  fohtariam.  His  omnibus  ita  refpondenc 
GtJEca  :  Ka/  iirAiisn  'Axfii  sVI  -rii  i^'a  X'M'^FOi  x.t'ypH' 

TfococS^'  'Aapir  TM  -xifixpai  s'f'ir  /•jth^^-!/  iw  «Vtm  0  iD'ti- 
^;  TW  Kty>i'w  ,  i.  Trfc^c/os/  -nsfl  a^ctflia^.  Kai  to/  X^fioL^r 
i(phy  i-^TVf^^u  iiT  CLVTitr  0  itMl^.";  TV  aVoTD/^-^a/s,  si^^^^t  a.v~ 
Tor  ^iVr»  irarli  Kl'pi'tr  >  tJ  sJ»tKa<3ai  eV  out»  ,  ose  i-TmS' 
^l'i?.ai  tu/ToV  £.';  tot  iisoTcoji-Trm ,  j,  «f  n(^£'  ou/'o/  e.'s  rw  sf  n- 

5f.  II.  Gr.cc.  Kal   Trtvc^t  ra;  j^rff  a;  ^-f/to^ua/i;  ,  ei/i'- 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XV h 


H$' 


VULGATA     NOVA. 

turn  thymiama  in  incenfum  ,  ultra  velum  intra- 
bit  in  lancta  : 

I  ;.  ut  pofitis  fuper  ignem  aromatibus  ,  ne- 
bula eorum  &  vapor  operiat  oraculuni  ,  quod 
ell  lupra  teftimonium  ,  &  non  moriatur. 

14.   Toilet  quoque  de  fanguine  vitvili ,  &  af- 


V  E  R  s  I  o 
tcriora  velaminis  : 


A  N  T  I  Q  U  A. 


14 afperget  digito  fiio fuper  propitiatoiium    Hef/ch.  iti.  a,  1. 


perget  digito  fepties  contra  propitiatorium  ad    ad  oiientem ,  ante  faciem  propitiatoiii  afperget 
orientem.  fepties  digito  fuo. 

I  J.  Cumque  maftaverit  hircum  pro  peccato 
populi ,  inferet  fanguinem  ejus  intra  velum  ,  fi- 
cut  prsceptuin  eft  de  fanguine  vituli ,  ut  afper- 
gat  k  regione  oraculi , 

16.  &  expiet  fanftuarium  ab  immunditiis  fi- 
liorum  Ifrael  ,  &  a  pra;varicationibus  eorum  , 
cunflifque  peccatis.  Juxta  hunc  ritum  faciet  ta- 
bernaculo  teftimonii ,  quod  fixum  eft  inter  eos 
in  medio  fordium  habitationis  eorum. 

V  U  L  G  A  T  A 

Xac.  I,       "7'  Nullus  hominum  fit  in  tabernaculo ,  quando 
10.         pontifex  fanihiarium  ingreditur ,  ut  roget  pro  fe  & 
pro  domo  fua ,  &  pro  univerlb  coetu  Ifrael ,  donee 
cgredianar. 

VuiGATA     NOVA. 


16.  &  exorabit  pro  fandis  ab  immunditiis  fi-   Aug.^uxii.fi./n 
liorum  Ifrael ,  &  ab  injullitiis  eorum ,  &  de  om-  if'"'-  J15.  (.  J, 
nibus  peccatis  eorum  :  &  ira  faciet  tabernaculo  JH-'- 
teftimonii ,  quod  creatum  eft  in  eis  in  medio  im- 
munditis  eorum. 

NOVA. 

1 8 .  Cum  autem  exierit  ad  altare  quod  coram 
Domino  eft  ,  oret  pro  fe  ,  &  fumptum  fanguinem  vi- 
tuli atque  hkci  Fundat  fuper  cornua  ejus  per  gytum  : 


V  E  R  s  I 


A  N  T  I  Q  U  A. 

19.  &  afperget  fuper  illud  de  fan2;uine &: 

mundabit  illud ,  &  lanc^iticabit  ab  immunditiis 
liliorum  Ifrael. 

20.  pefinietque  cxorans  fandum ,  &  taberna- 
culum  teftimonii ,  &  altarium ,  &  pro  facerdo- 
tibus  purgabit : 

ii &  emittet  in  m.anu  hominis  para  tr  in  ere- 

mum. 


19.  afpergenfque  digito  fepties,  expiet,  & 
fanftificet  illud  ab  immunditiis  tiliorum  Ifrael. 

20.  Poftquam  emundaverit  fanftuarium  ,  & 
tabernaculum  ,  &  altare  ,  tunc  ofterat  hircum 
viventem  : 

i  I .  &  pofita  utraque  manu  fuper  caput  ejus , 
confiteatui-  omnes  iniquitates  tiliorum  Ifrael ,  & 
univerfa  delida  atque  peccata  eorum  :  qu;E  im- 
precans  capiti  ejus ,  emittet  ilium  per  homineni 
paratum ,  in  defertum, 

VuLGATA      NOVA. 

11.  Cumque  portaverit  hircus  omnes  iniquitates  25.  revertetur  Aaron  in  tabernaculum  teftimo» 

eorum  in  terrain  folitariam  ,  &  dimiJlus  fuerit  in  de-     nii ,  &  depolitis  veftibus ,  quibus  priii»  indutus  erat 
ferto ,  cum  intraret  fanftuarium  ,  reliitifquc  ibi , 

NOT^      AD     VerSIONEM 


Ali£.  ihiila 


Hefyih.  in  Levitt 
114.  <•./. 


Aug.  lecut.  4O1 
de  Levit,  SJJ.r. 


A  D 

■jf .  14.  Eadem  funt  in  Graeco  ,  deleto  fiic  ,  poft  utriim:- 
que  iligim  ,  &  addito  «-iro  tk  aijua^oj ,  de  Jangutne ,  ad 
vocem  jetties. 

Tf.  16.  Similia  Grxcum  hahet ,  prscter  duo  ,  fcilicet , 
TO  cc'/iw  >  fxjidum  ,  loco  pro  findts  ,  &  rr'^pl  Trac^i/  ,  pro 
omriihts ,  loco  ^  de  omnibus.  At  in  Mf.  Oxon.  iegirur , 
'jTSfi  T^v  a>iW  ,  pro  lanclis ,  ut  fup.  non  to  x'/i:v  ,  &  apud 
Augiift.  infra  conftanter  ,  de  omnibus  >  non,  ^  de  07nri:b/(S ; 
de  his  aucem  i:a  dilferit  S.  Doctor  loco  cit.  Q^:id  eft  quod, 
dim  py.cciperet  qjiomodo  ititrare  deberet  facerdi'S  Jrtnti/iits  iu 
Jitndnm  ,  quod  eft  i;nra  velitm  ,  Liit  inter  extern  :  Et  exo- 
rabit  pro  (anftis ,  Sec.  Oiiomodo  ergo  pro  fanftis ,_//  ab 
immmidiiiis  filiorum  Iliael  ,  &  ab  injuftitiis  eorum  de 
omnibus  peccatis  eorum ?Yln  qui.t  non  nil,  pro  immun- 
ditiis filiorum  Ifrael  ,fed  ab  immunditiis  ,  &c.  &  infra: 
De  omnibns  peccatis  eorum  ,  id  eft  ,  qu£  injuftili^z  venie- 
bAtlt  de  omnibns  pecc.ttis  eorttm.  Et  port  pauca  '■  Exorabzt, 
non  poteft  accipi  ,  niji  quod  alio  -jerbo  dicitttr  ,  propitia- 
bit.  Unde  ^  propitiatorium  vocatitr  ,  quod  alii  exorato- 
lium  interpret.tti  funt  ;  Grxce  atttem  dtcitur  j'>ar;fe^cr,  Et 
quod  hoc  loco  L.uinus  ait  ,  exorabit  pro  fantli; ,  Grxcus 
babet  c^;>X'''^e7aj  ,  quod  non  intelhgitur  ,  niji  pro  peccatis. 
Item  infra  :  In  quodam  Grxco  invenimits  ,  5c  exorabit 
ijnctum  ,  »0«  pro  fanclis  ,  Jg  'll'<d  qnid/m  fanclum  ,  ge- 
nere  nentro ,  id  eft,  to  aym'  nam  pojjet  intetligi ,  exora- 
bit fanc^um  Deura  ,  ^  nulla  ejjet  qu.zftio  :  quomodo  autem 
po{p.t  intelltgi ,  exorabit  hoc  lanC^um  ,  diddle  eft  dtcere  ; 
niji  forte  tltud  fanclum  ,  qutdqiud  eft  quod  Dens  eft  ;  quia 
^ Spiritus fantias  ,  qui  utique Dens  eft,  nentro  genere  Gra- 
ce dicitnr ,  Ts  Trv^ujua  to  ct'/.a-.  Et  forte  hoc  eft ,  Ji  tamen 
Hie  codex  verior  eft  ,  qui  emendatior  videbatur  ,  e^.?.xQe- 
Tat  to  c/.yi'.y ,  hoc  eft  ,  to  •jrvef^ai  to  oiyioy  ,  quod  Latine  ge- 
nere netttro  did  non  poteft.  Ottamvis  ^  tn  trtbns  aliis  co- 
dicibus  ,  uno  Grato  ,  ^  duobus  Latinis  non  invenerimus  , 
niji  quod  fttpra  diximns ,  exorabit  pro  fanClis ,  qitod  poteft 
^  Jic  accipi ,  ut  non  pro  JanSis  homimbus  ,  fed  pro  iis  qnx 
fanila  funt ,  intellig.itur , 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

t-  19.  Hunc  verflculum  ita  confecimiis  ex  ipfifmetAu- 
guftini  verbis  ,  qui  ait  loco  cit.  hoc  dicit  de  altari  ,  quod 
afperjione  fanguinis  mundaret  illud  /acerdos  ,  ^5  J.tndijica- 
ret  ab  immnnditiis  fhorum  Ijrael.  In  Graeco  iic  ;  Kc<;  ax- 
rsT  STT  uuTo  ot-TTo  Tif  «(jWoiTo?  TW  Aa/Ju^oi  /'.ivot/.i; ,  ^  x«9a- 
pisT  cluTO  ,  jt,  ayia.'j^i  «i/to  cctto  ,  &c.  ut  fup. 

t.  10.  Auguft.  quasft.  54.  in  Levit.  col.  J14.  d.  le- 
git :  Et  perjiciet  exorans  jaudum.  Csxc.  K.-ti  evflihsiii  i^- 
}'CtrjKo/u'='',i;  ri  ayizv ,  reliqua  ut  in   Lat.  lup. 

^.  zi.  Hscukima  veiba  limiliterhabeniur  Gricce.  Ea- 
dem etiam  &  feqq.  refpiciebat  Teriullian.  1.  contra  Jud. 
c.  14.  p.  148.  b.  cum  dicebat  :  Duorum  hircornm  ,  qni  je- 

junio  ojferebantttr  ,  factam  interpretationem Pares  qui- 

dem  ^  conjimiles  ,    propter  eundem  Domini  confpedum 

Uznts  eorum  ctrcumdatus  coccino  ,  malcdidns  ^  cjnjput.t- 
tus ,  J5  con'julfus ,  ^  compunUns  a  populo  ,  extra  ai'Ha- 

tem   abjiciebatnr  in  perditionem Alter    vero  pro  deltclis 

oblatus  ,  ^  Jacerdottbus  tanti'.m  templi  in  pabulum  datus. 
Similiter  Augiift.  qusit.  yj.  to.  5.  514.  d.  feq.  De  duo- 
bus  hircis  ,  inquit  ,  iino  immolando  ,  ^  alto  :n  d'fertum 
dimittendo  ,  quern  a-sjoTrcjU— aTo^  vacant  ,  Jolet  ejje  difcep- 
tatio ,  i£  a  qnzbufdam  tile  imrnoLlndus  in  bono  accipitur  f 
ille  autem  dtmrttendus  in  malo.  Non  tamen  ifte  fenjus  ideit 
confivmandns  eft  ,  quia  homo  in  cujus  m.inu  in  eremum 
hircus  dimittitnr  ,  ciim  redierit  ,  lavare  j:;Jpis  eft  z'cftnnfn' 
ta  fna  ,  ^  corpus  fnum  aqua  ,  ^  Jic  ingrcdi  in  caftra  , 
tanqnam  ^  hoc  Jit  indicium  cur  in  m.th  Jit  tile  hircus  ac- 
cipiendus  ,  a  cujus  contagione  homo  abluendus  eft  :  Jic  enim 
d:cit  ablnendum  ,  i^  qui  altertus  hirci  ,  -Jitulique  acceperit 
c.trnes  ,  '^  extra  caftra  combuJJ'erit  i  quia  :ta  de  itlo  (^  dt 
'jitulo  fieri  jubet ,  de  quorum  immolatorum  janguine  fit  af- 

perjto  ,  <^  funt  pro  peccata hem  ciim  confiiiuijpt   diem 

decimum  jeptimi  men/is  fabhato  J.ibhatorum  ,  quo  fieret  fu- 
praJida  purgatio  a  Jaccrdote  ilia  uno  ,  qui  pairi  Juccedit  , 
loqitens  de  eadem  facet  dote ,  ait :  ExotSibh  fanclum  fan£li  , 
&c.  Vide  etiam  Ambrof.  ep.  67.  to.  i,  10^9,  e.  &  fupi 
Capicul.  xxviii. 


2^6 


LIBER     LEVITIC.     Cap.   XVI. 


VUXGATA       NOVA. 

14,  lavabit  camem  fuam  in  loco  faiiLlio  ,  indue-     carnes  eonim  ac  fimum  : 


IIcKlJ.  II. 


turque  vellibus  fuis.  Et  poftquam  egrellus  obtulerit 
holocaufhim  fuum  ac  plebis  ,  rogabic  tarn  pro  le 
quam  pro  populo  : 

i5.  &  adipem  ,  qui  oblatus  eft  pro  peccatis  , 
adolebit  fuper  altare. 

2.6.  lUe  vero  ,  qui  dlmiferit  caprum  emifTarium  , 
lavabit  veftimenta  fua  &  corpus  aqua  ,  &  iic  ingre- 
dietur  in  caftra. 

1 7.  Vitulum  autem  &  hircum  ,  qui  pro  peccato 
fuerant  immoiati  ,  &  quorum  fanguis  illacus  eft  in 
fanftuarium  ut  expiatio  compleretur ,  afportabunt 
foras  caftra  ,  &  comburent  igni   cam  pelles  quira 


18.  &  quicunque  combufierit  ea  ,  lavabit  vefti- 
menta  fua ,  &  camem  aqua  ,  &  lie  ingredietur  in 
caftra. 

29.  Eritque  vobis  hoc  legltimum  fempicernum  : 
Menfe  ieptimo  ,  decima  die  menfis ,  affligetis  animas    Inf.  ij, 
veftras  ,  nuUumque  opus  facietis ,  live  indigena ,  five  *7*  *8» 
advena  qui  peregrinatur  inter  vos. 

}o.  In  hac  die  expiatio  erit  veftri ,  atque  mun- 
datio  ab  omnibus  peccatis  veftris  :  coram  Domino 
mundabimini  : 

5 1 .  fabbatum  enim  requietionis  eft  ,  &  afBigeti» 
animas  veftras  religione  perpetua. 

VuLGATA     NOVA. 


Versio    ANTIQUA. 

Kefiih.-.n  tevit.       ^  ,_  Dcprecabitur  facerdos  qnXClinque  unxerit,  5 1.  Expiabit  autem  facerdos  ,  qui  undus  fue- 

f  ij.  e,  g,   qui,;i„-,qLie    conflimniatllS   flierit    manUS   fuas     rit ,  &  cujus  manus  initiate  funt  ut  facerdotio 


conlecrare  ad  patrem  luiim., 


Au^. quxp.  ^^.in  3  5.  &  cxorabit  nindum  fandi,  &  tabernaculum 
l«-j«.  J14./.  jij.  telcunonii,  &  altare  exorabit,  &  pro  lacerdoti- 
*'  bus ,  &  pro  omni  I'ynagoga  exorabit. 

V  U  L  G  AT  A 


fungatur  pro    patre  fuo  :  indueturque  ftola  li» 
nea  &  veftibus  fanftis  , 

5  3 .  &  expiabit  fanftuarium  &  tabernaculum 
teftimonii  atque  altare ,  lacerdotes  quoque  6c 
univerfum  populum. 

NOVA. 


3  4.   Eritque  vobis  hoc  legitimum  fempirernum  ,  rum  femel  in  anno.  Fecit  igidir  ficut  prsceperat  Do» 

ut  oretis  pro  filiis  Ifracl ,  &  pro  cundis  peccatis  eo-  minus  Moyfi. 

NoT^     AD    VerSIONEM     ANTIQUA  M. 

f.  51.  Grxc.  'E5l^«^^E^al  »'  Uf.ii  it 'ir  xp'C""-"  «""'.  Tf-  ??•  In  Gracce  ad  verbum.  Axisytd. zddu  :  It hfc gt* 

i.  it   iv  Tsxj/i'oae/  -rki   X'~C-«?  ""^*  •   '^f»'-"-"  Msi"«^»'  "f'  neiitro  in  Gtxco  fojiium  eft  ,   11  ayia   n  ar/iM.    An 

•Btnifo.  isrn-  i.  e.  Exorabit  fuerdus  ,  quern  tinxerint  euni  ,  forte  Spiritum  faniiitm  jaiiili  Dei  ,  hue  efl  ,  to  '  A7»»-  Uhv' 

^  quern  conftinmuiveri'it  mitniis   ejus  ad fiingendum ficer-  fix  n  i-/ii  Q.=»  i  an  f otitis  exorabit  didtim  eft.,  txeran- 

dotio  poji  patrem  ejus.  Vide  Auguft.  lup.  dopurgabit) 


CAPUT     XVII. 


Versio    antiqua. 
I.T7T  locutus  eft  Dominiis  ad  Moyfen ,  di- 

.  .077 V'''*"''        ^<^^^^--  . 

'    '''  '               j2.  Loquere  ad  Aaron ,  &:  ad  filios  ejus ,  &  ad 
omnes  filios  Ifiael ,  &  dices  ad  eos 

3 .  Homo  homo  a  filiis  Ifrael  ,  &  a  profely- 
'^«|,  yn*/?.  y6.  ifl  tis  qui  Hint  appofiti  vobis  ;  qiiicunque  occide- 

Lr^n.t. }.  J 15.  h.  rit  vitulum  ,  aut  ovem ,  aut  capram  in  caftris ,  & 
quicunque  occiderit  extra  caftra  , 

4.  &  ad  oftium  tabernacuii  teltimonii  non  ad- 
tulerit 


E 


T  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dl- 


1.  Loquere  Aaron,  &  filiis  ejus ,  &  cunfti» 
filiis  Ifrael ,  dicens  ad  eos  :  Ifte  eft  fermo  quenj 
mandavit  Dominus ,  dicens  : 

3 .  Homo  quilibet  de  domo  Ifrael ,  fi  occide- 
rit bovem  aut  ovem ,  five  capram ,  in  caftris  vel 
extra  caftra , 

4.  &  non  obtulerit  ad  oftium  tabernacuii 
oblationem  Domino  ,  fanguinis  reus  erit :  quafi  ft 
fanguinem  fuderit ,  iic  peribit  de  medio  populi  fui. 

NOVA. 

6.  Fundetque   facerdos    fanguinem   fuper   altar* 


V  U  I.  G  A  T  A 

5.  Ideo  facerdoti  offerre  debent  filii  Ifrael  hof- 
tlas  fuas ,   quas  Occident   in  agro ,  ut  fandificentur     Domini  ad  oftium  tabernacuii  teftimonii  ,  &  adok- 
Domino  ante  oftium  tabernacuii  teftimonii ,  &  ira-     bit  adipem  in  odorem  fuavitatis  Domino  : 
«nolent  eas  hoftias  pacificas  Domino. 

Versio    ANTIQUA.  Vuigatakova. 

Beffcb.inlevH,      7.  &  non  immolabunt  ultra  facrificia  fiia  fu-  7.  &  nequaquam  ultra  immolabunt  hoftias 

ti6.  a.  pervacuis fuas  dimonibus ,  cum  quibus  fornicati  funt.  Le- 

gitimum fempitemum  erit  illis  &  pofteris  eorum, 

VuiGATA      NOVA. 
8.  Et  ad  ipfos  dices  :  Homo  de  domo  Ifrael,  &  9.  &  ad  oftium  tabernacuii  teftimonii  non  addu- 

ce advenis  qui  peregrinantur  apud  vos  ,  qui  obtule-     xerit  earn ,  ut  ofleratur  Domino ,  interibi:  de  popu- 
rit  holocauftum  five  viftimam  ,  lo  fuo. 

NoT;E     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

V-  I.  Ira  in  Gracco.  lihet  hominem  videttir  Jignificare,  id  eji  ,   ille  ant  Hit,  In 

V.  i.  Sic  Ambfof.  de  Graco  ,  verbum  e  verbo  ;  fe-      Grxco   tic  :  'Ai>9-pai7ro;  cuSfoiTro?  ice'  viuly  'Ufxii>~,  v  rSt 
Cuuncur  ilia  '.  T^tc  to  pii^a  o  snleUan  KvCt'i  ,   ?h/wv'       ns^w^vluv  tmv  ts^^Oistfisyajy  Iv  vfiiy  ,  o?  ear  c^a£);  ^£:%;^. 


iloc  verhrtm  quod  mandavit  Dominrts  ,  dicens :  qu«  Ambr, 
omittit ,  continuo  ncmpe  addic ;  Honio  homo ,  &c. 

t.  3.  Prior»  verba  de  Ambrolio  Tunt,  ufque  ad  hoc, 
quicunque  ;  reliqua  ex  Augullino  ,  qui  etiam  Locut.  41. 
'"•  ?•  5TJ-  '^-  'fg't  ■  Hon"  I'omo  fliortim  Ifrael  ;  fed 
addic  -.id  efl,  e.\-  filiis  IJriul,  Ifi»  ,  inquit ,  refeiitit  quem» 


tec.  ut  in  Lat.  Ambr.  ep.  71.  to.  1.  1077.  ^-  h^tiet : 
Quicunque  fecerit  holocauflam, 

T.  4.   Retle  e  Gra:co. 

Tf-.  7.  GrjEc.  K«i  If  ii/Qmt  eV(  T««  ^iffiai  wtw  Tt'J 
fiitlaiiti,  Sk, 


Sup 


i6. 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XVII. 


247 


Versio    antiqua. 
10.  Et  homo  homo  filioriim  Ifrael,  aiit  4e  ^*;- ?««/?.  jy. 


VULGATA      NOVA. 

10.  Homo  quilibet  dc  dome  IllacI ,  &  de 
advenis  qui  peregrinantur  inter  eos ,  11  comede-     prolclytis  qui  appoiiti  (lint  in  vobis  ,  quicunqiie  i'^-'-J-  J'5-  '■/• 
tit  fanguinem  ,  obtirmabo  faciem  meam  contra     edciit   omnem   languinem  ,    &   ftatium    facicm 
animain illius ,  &  difperdam  earn  de  populo  I'uo,    meam  lupef  animam  qiix  mandiicat  fanguinem, 

&  perdam  iliam  de  populo  fiio ;  •' 

1 1,  anima  enim  omnis  carnis  ninguis  ejus  eft : 
&  ego  dcdi  illud  vobis ,  exoiare  pro  animabus  vef- 
tiis ;  languis  enim  ejits  pro  anima  exorabit. 


1 1 .  quia  anima  carnis  in  (anguine  eft  :  &  ego 
dedi  ilium  vobis ,  ut  fuper  altare  in  eo  expietis 
pro  animabus  veftris ,  &  fanguis  pro  anima;  pia- 
cnlo  fit. 

1 1 .  Idcirco  dixi  filiis  Ifrael  :  Omnis  anima 
ex  vobis  non  comedet  fanguinem  ,  nee  ex  ad- 
venis  qui  peregrinantur  apud  vos. 


12.  Propterea  dixi  filiis  Ifiael  :  Omnis  anima 
ex  vobis  non  edet  fanguinem  ;  &  prolclytus  qui 
appolltus  eft  in  vobis ,  non  edet  fanguine^n. 


VULGATA       NOVA. 


1 5.  Homo  quicunque  de  filiis  Ifrael  ,  &  de  ad- 
venis  qui  peregrinantur  apud  vos  ,  fi  venatione  at- 
que  aucupio  ceperit  feram  vel  avem  ,  quibus  veici 

VuLGATA     NOVA. 

14.  Anima  enim  omnis  carnis  in   fanguine 


licitum  eft  ,  fundat  -fanguinem  ejus ,  &  opcriat  ilium 
terra. 


14. 


eft  :  unde  dixi  filiis  Ifrael  :  Sanguinem  univer- 
fa;  carnis  non  comedetis ,  quia  anima  carnis  in 
fanguine  eft  :  &  quicunque  comederit  ilium  ,  in- 
teribit. 

V  U  L  G  ATA 
1 5 .  Anima  qus  comederit  morticinum  ,  vel  cap- 
turn  a  beftia  ,  tarn  de  indigents  .  quim  de  advenis , 
lavabit  vertimenta  fua  &  femetipfum  aqua  ,  &  con- 
Mininatus  erit  ufque  ad  vefperum  :  &  hoc  ordine 

N  o  T/E     AD    V 


Versio    antiqua. 
Anima  omnis  carnis  fanguis  ejus... 


Ainh)-,  in  ItiC 
I,  I.  I^Zl.c. 


17. 


nova. 
mundus  net. 

16.  Quod  fi  non  laverit  veftimenta  fua  &  cor- 
pus ,  portabit  iniquitatem  fuam. 


*•.  10,  Ii-«  de  Grxco  ,  ad  verbum.  Vide  fup.  Not.  ad 

!?•.  II.  Sic  eft  inGrjcco  ,  hoc  excepto  ,  =— J  th  ,^viixi- 
TKf.V  ,  addico  port  voiis ,  quod  omilit  Auguft.  at  paulo 
infra,  J 16.  b.  id  ipfum  exprimit ,  dicens :  (hiiJ  eflijuoi 
Mt :  Dedi  vobis  aim  ad  altare  Dei  ,  exorare  pre  auiina 
veftra  .'  Ibi  eiiam  melius  reddit ,  eiim  ,  quam  illttd  ,  licet 
ID  Gricco  fit ,  m/,-0 ,  per  relationem  ad  a'/^x  ,  quod  La- 


ERSIONEM      ANTIQUA  M. 

tine  mafculinum  eft  :  a  Grseco  etiam  abeft  vox  ,  Dfi  ,  & 
habetur  ,  TSf i  T»»  ^vx'^'  v/nat  ■,  in  plurali,  Ambrof.  1.  de 
Noe,c.  zj.  to.  I.  266.  c.  li^c  legit  :  Anima  totuis  carnis 
fangiiis  eft  :  de  qua  fententia  Augtift.  pluribus  dili'erit 
fup. 

if.  12.  Ita  quoque  in  Grsco.  Vide  Auguft.  ibid.  aJ 
finem  ufque  Qusftionis  5:7. 

Tt.  14.  Itidem  Gracce. 


CAPUT     XVIII. 


VUIGATA     NOVA. 

I.  T    Ocutus  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  dicens : 
1_<     1.    Loquere  filiis  Ifrael  ,  &  dices  ad 

eos  :  Ego  Dominus  Deus  vefter  : 

j .  juxta  confuetudinem  terre  itgypti ,  in  qua 

habitaftis  ,  non  facietis  :  &  juxta  morem  regionis 


Versio    antiqua. 

2.  Loquere  filiis  Ifrael ,  &  dices  ad  eos :  Ego 
Dominus  Deus  vefter : 

5.  fecundum  ftudia  terrx  .^Igypri,  in  qua  in- 
habitaftis  in  ea ,  non  facietis :  &  fecundum  ftudia 


litcif.Cal.l.u 

fioS.Atij.  183.  f. 


Chanaan,  ad  quam  ego  introdufturus  fum  vos,    terrs  Chaiianxorum ,  in  quam  ego  induxero  vos 
'■    ----i---.-  1   .  1^         j[jj  ^  j^Qi^  facietis,  &  in  legitima  eorum  non 

ambulabiris. 

4.  Judicia  mea  facietis ,  &  prxccpta  mea  cuf- 
todite ,  &  ambulate  in  eis :  ego  Dominus  Deus 
vefter. 

5.  Cuftodite  omnia  prxcepta  mea,  &  omnia 
jiidicia  mea ,  &  facietis  ea  ;  qui  tecerit  ea  homo , 
vi\et  in  ipfis  :  Ego  Dominus  Deus  \erter. 


non  agetis ,  Dec  in  legitimis  eorum  ambulabitis 

4.  Facietis  judicia   mea  ,    &  prscepta  mea 
fervabitis  ,  &  ambulabitis  in  eis  :  ego  Dominus 
Deus  vefter. 
Itech.       S  •  Cuftodite  leges  meas  atque  judicia  ,  quse 
10.  II.    faciens  homo ,  vivet  in  eis  :  ego  Dominus. 

Rom. 
10.  f 


Gal. 
tx. 


6.  Omnis  homo  ad  proximam  fanguinis  fui 
non  accedet ,  ut  reveler  turpitudinem  ejus  :  ego 
Dominus. 

7.  Turpitudinem  patris  tui  &  turpitudinem 
matris  tux  non  difcooperies  :  mater  tua  eft  :  non 
revelabis  turpitudinem  ejus. 

NoT.E    AD    Versione 

Jf.  z.  lia  e  Gra:co  ad  verbum. 

*.  ;.  Sirnilia  Grace,  habet ,  praeterlisec  levia  ,  nempe 


7.  Turpitudinem  patris  tui  &  turpitudinem 
matris  tux  non  revelabis  :  tiupitudo  enim  eorum 
eft 


Atig.jiufl.  j2.»o 

Leiil.t,  J.  J 17.*. 


M 


Aoi/V'if ,  yi^gypii ,  ablque  voce  ,  tiirs  ,  fed  in  Mf.  Oxon. 
ac  edd.  Aid.  «cCompl.  additur  ,  tJ;  7?;.  hem  loco  Cha- 
nanttorum  ,  legitur  ,  XamaV,  &  pro  indtixiro  ,  ii'Qxju  , 
induco ,  fc  pro  in  legitima  ,  mq  ro^i^oj?  ,  rel  cum  Mf. 
Alex.  Be  Compl.  cV  roi;  vof^!/^oic,  in  legitimis, 

Tf.  4.^  Ita  in  Graeco  ,  exceptis  duobus  his  ,  (pv^iiiSa  , 
i)  Ttspwi^!  ,  ciiftodietis  ig  amhulahiiis  ,  pro  euftodiie  i^ 
smMatei  ia  Mf.  A\ex,  faofiijQi^i. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

If.  5:.  Grscc.  Kal  levM^iSs  ,  Jjf  ciifloJieiit ;  reliqua  uc 
in  Lat.  Ii  lioc  excipias  ,  a  Trcrn'oa?  ,  qu^  ji  ftctrit  i  at  ia 
edit.  Compl.  0  TTc/Hda?  ,   qui  fecerit  ,    ut  iup. 

't-  7.  Eadem  funt  in  Gra:co  ,  excepto  hoc  ult.  tnrpitu- 
da  enim  eorum  eft  ,  quod  abeft.  Notant  BB.  noftri ,  hujus 
fcntentiae  loco ,  legi  in  Mfs.  Auguft.  turpitudinem  eonimi 
fed  addunt  neutram  leftionem  convenire  cum  Scripture 
textu  ,  ubi  port  hoc  ,  «0»  rc'elabis  ,   proxime  fequitur  , 

muter  tnimtu»  efti  am  teveMis  tttrpitndinem  y»«,  Prio« 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XVIII. 


Aug.  uhi  fuf. 
Idem  qtt.tjl.  J'J. 


U,<l.  d.  f. 


248 

VeRSIOANTIQUA.  VuiG  ATA      nova.' 

_  8.   TlUpitudinem  UXOlis  patris  tui  non  revela-  8.   Tuipitudlnem  uxoris  patris  tui  non  difco- 

bis  :  tiu-pitudo  enim  patris  tlli  ell.  operies  :  tiupitudo  emm  patris  tui  eft. 

9.  Tiirpitudincm  ioroiis  tuxexpatre  tiio,  aut  9.  Turpitudmem  Ibioris  tus  ex  patre,  five 

ex  matre  tua,  qux  domi  eft  nata,  vel  qux  foris  ex  matre,  qus  domi  vel  foris  genita  eft,  non 
nata  eft ,  non  resclabis  tiupitudinem  carum. 


1 1 .  Turpitudinem  filia:  uxoris  patris  tui  non 
re\'elabis ;  ex  eodem  patre  Ibror  tua  eft ,  non  re- 
velabis  turpitudinem  ejus. 

Vu 


revelabis. 

10.  Turpitudinem  filis  filii  tui  vel  neptis  es 
filia  non  revelabis  :  quia  turpitodo  tua  eft. 

I  I .  Turpitudinem  filia  uxoris  patris  tui  , 
quam  pepent  patri  tuo  ,  &  eft  foror  tua ,  non 
revelabis. 


L  c  A  T  A 
1 1.  Turpitudinem  fororis  patris  tui  non  difcoope- 


licm  Lociit.  45c 


J  Jem  qtiafl.  6x, 
SI7-/- 

Idem  iu.:fl.  6z. 
%lZ.c. 


Jhid.qiix[l.6l. 


Jhid.  quxji.  64. 

Idem  qiixjl.  6j, 
J19.  a. 

Ihd.  qusfl.  66, 


ries  ;  quia  caro  cil  patris  tui. 

Versio    antiqua. 

T4.  Turpitudinem  fratris  patris  tui  non  re\'e 
labis ,  &  ad  uxorem  ejus  non  introibis  :  propin 
qua  enim  tua  eft. 


16.  Turpitudinem  uxoris  fratris  tui  non  reve- 
labis :  turpitude  tiatris  tui  eft. 

17.  Turpitudinem  mulieris  &  filix  ejus  non 
revelabis.    filiam   lilii  ejus  ,   Sx.   filiam  filix  ejus     non  revelabis.    Filiam  filii  ejus  ,  &  filiam  riiia; 


nova. 

I ).  Turpitudinem  fororis  matris  tax  non  revelar 
bis  ,  eo  quod  caro  lit  matris  tu^. 

Vulgata    nova. 

14.  Turpitudinem  patrui  tui  non  revelabis  J 
nee  accedes  ad  uxorem  ejus ,  qua  tibi  affinitate 
conjungitur. 

1 5 .  Turpitudinem  nurus  tua;  non  revelabis  , 
quia  uxor  filii  tui  eft ,  nee  difcooperies  ignomi- 
niam  ejus. 

16.  Turpitudinem  uxoris  fratris  tui  non  re- 
velabis :  quia  turpitudo  fratris  tui  eft. 

17.  Turpitudinem  uxoris  taz  &  fiii^  ejus 


non  accipies., 


18.  Uxorem  fuper  fororem  ejus  non  accipies 
in  zelum 


illius  non  fumes  ,  ut   reveles  ignomimam  ejus  : 
quia  caro  illius  funt ,  &  talis  coitus  inceftus  eft. 

18.  Sororem  uxoris  tu.-E  in  pellicatum  illius 
non  accipies  ,  nee  revelabis  turpitudinem  ejus 
adhuc  ilia  vivente. 

1 9.  Ad  mulierem  qus  patitur  menftrua ,  non 


19.  Et  ad  mulierem  in  fegregatione  immun 
diti.^  ejus ,  non  accedes  revelai'e  turpitudinem    accedes ,  nee  revelabis  foeditatem  ejus, 
ejus. 

20.  Et  ad  uxorem  proximi  tui  non  dabis  con 
cubiumi  feminis  tui ,  inquinari  ad  eam. 

21.  Et  a  femine  tuo  non  dabis  fervire  princi 
pi ,  &  non  profanabis  nomen  iandum 
Dominus. 


Ego 


10.  Cum  uxore  proximi  tui  non  coibis ,  nec 
feminis  commiftione  maculaberis. 

i  I .  De  femine  tuo  non  dabis  ut  confecretur    Jnf.  to» 
idolo  Moloch ,  nec  poUues  nomen  Dei  tui.  Ego  2. 
Dominus. 


Inf.  xo.  i5. 


Aug.  quxjl,  6"]. 
119.  r/. 


V  U  I.  G  A  T 

21.  Cum  mafculo  non  commifcearis  coitu  ftmi- 
neo ,  quia  abominatio  eft. 

2. 5 .  Cum  omni  pecore  non  coibis  ,  nec  macula- 
beris cum  eo.    Mulier  non  fuccumbet  juraento  ,  nec 

Versio    antiqua. 


i.     nova. 

mifcebitur  ei  :  quia  fcelus  eft. 

2.4.  Nec  polluamini  in  omnibus  his ,  qulbus  con- 
taminate funt  univerfe  gentes ,  quas  ego  ejiciam  ante 
confpeitum  veftrum , 

Vulgata 


nova 

25 &  exliorruit  terra  eos,  qui  infident  fu-         25.  &  quibus  polluta  eft  terra 

NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 


cujus  ego 


rem  fcripturam  confirmsre  vidctur  Auguftin.  in  confeq. 
dicens  ;  I'rohibn  cnm  matre  concitmbere  \  :hi  efl  enim  tnr- 
fitiido  patris  i^  mains.  Vide  Not.  feq.  Eadem  rurfus  ha- 
bet  Auguft.  qu;e  fupra  ,  locut.  42.de  Levit.  col.  5jy.  d. 
ufque  ad  verbum  revelabis  ,  additque  limiliier  ,  Hac  lo- 
ciitione  conciihitiim  veiitum  fuiU'e  cum  his  perfonis. 

Tf".  8.  Sic  ctiam  Gr;rct; ,  printer  unum  enim,  quod  de- 
eft  ante  vocem;>.ii»7J.  Mox  Aug.  ibid.  Ibi  expofiiii  qua- 
modo  in  matre,  ntrtiifqtle  Jit  tHrpitiido  ,  id  eft  ,  patris  g  ma- 
tr/s  ,  in  noverea  emm ,  tantiim  patris  i  qux  etiam  confir- 
mam  letlionem  versus  fup. 

Tl^.  9.  Ad  verbum  e  Grscco.  Obfervat  Auguftin.  ibid, 
natam  domi  ,  intelligi  ex  patre  ,  foris  autem  natam  ,  intel- 
ligi  ex  matre  ;  Ji  forte  ,  inquii ,  de  prime  ziro  eam  mater 


o.^'i^lJ.ocijvwv  o-vtZv  ,  o/xf/ot/  7«/)  ca  i'lslr'  etc; C»/««  £ r/  nd  re' 
velanditm  turpittidinem  earitm  ;  domefticx  emm  ttia  funt ; 
impietas  eft.  Id  eft  ,  iiiquit  Aug.  ibid.  Nf  ptitei  qtiifqaam 
lieere  Jibi  drtcere  fliam  itxoris  fiix  ijimtil  enim  mtt'.teris  , 
^  fUx  ejits ,  non  iicet  reveiare  titrpttttdinem  ,  id  eft  ,  am- 
habtis  mi/'ceri  ,  j;^  matri  ^  filix. 

1^.  18.  Ita  in  Gracco.  Mox  Aug.  ibid.  Hfc  noti  prohi- 
Init  fitperdttcere  ,  quod  licebat  antiqttis  ,  propter  ahtindan- 
tiani  prop.igationis  i  Jed  jororemforori  noltttt  frtperdttei  ,  quod 
videtiir  fet:(Je  Jaiob  :  &  port  pauca  :  Hoc  autem  quod  ait  , 
in  zelum,  iilriim  ideo  pcjitum  eft  ,  nefttleltis  inter  Jerorel, 
qui  inter  illas ,  qux  forr ores  non  ejfent ,  contemnendus  filit ; 
an  :deo  pottiis  ,  tie  propter  hoc  fiat  ,  id  eft  ,  ne  hoc  nnimo 
fi.tt ,   ttt  in   sielum  jororis  (oror  juperducatiir  ?  Gr.  hab.  av- 


«» 


fufceperat  ■■,  &   poll  ^a.ucn  :  H'lc  ■nidetnr  non  prohibuijfe Ti't^vxer ,  quod  Nobil.  vertit ,  pc/tofm. 

concubilum  cum  fcrore  de  nlroque  parente  nata  :  non  enim 
dic:t :  Turpitudinem  non  revelabis  fororis  rua;  ex  patre  Sc 
maire  ;  fed  ex  patre  aut  ex  raatie.  Verhm  quis  non  lidrat 
ttiam  iltud  ejje  prohibitum  ? 

ir.  II.  Apte  ad  Griec. 

If.  14.  Similiter  inGra:co.  Addit  Aug.  ibid.  J^  ,  pofi- 
nim  clTe  pro  id  eft  :  &  Qu«ft.  jp.  p.  517.  e.  Expojuit , 
inquit  ,  quid  dixerit:  Turpitudinem  fratris  patris  tui  ,  id 
eft,  patrtii  tui  ,  non  revelabis  ,  hoc  eft  emm.  Ad  uxorem 
ejus  non  introibis.  In  uxore  quippe  pairu: ,  ■voluil  intelligi 
turpitudinem  patrui  ;  Jictit  in  uxore  patris  ,  turpitudmem 
patris. 

t.i6.  Vix  melius  de  Gra;co.  Vid.  Augiift.  ibid. 

tr.  17.  Ita  Gisc.  habet  ,  additque  ,   «•3-««i/4«'  "^i» 


t.  19.  sic  eft  in  Grseco.  Addit  Aug.  Jd  eft ,  Ad  jnenf- 
triiatam  mulierem  non  accedes.  Vide  feq. 

y.  20.  Ita  Gi3;ce:  Vnde  apparct ,  inquit  Aug.  ilia  ita 
prohib:ta  ,  ut  etiam  mortuis  iirisjitis ,  non  ducantur  uxo-' 
res  ,  quarttm  prohibet  turpitudinem   revcLlri. 

■)('.  21.  Ita  de  Gricco  ad  verbum  :  turn  Auguft.  ibid. 
Htf  non  video  quid  mtelhgatitr  ,  niji  priniipi ,  qui  pro  Deo 
colttitr  :  non  emm  ait ,  JVtrAsJed'  ,  fed  j^ot/^susiv  in  Grxco  , 
quod  Latintts  non  folet  interpretari  ,  niji  ut  dicat ,  fcrvi- 
rc  :  plurimum  autem  diftat  ;  nam  fervire  hominibus  Jicut 
fervi  fervittnt  ,  quod  non  eft  7.xjfivuv  ,fd  /tAst^fjc  ,  Scrip' 
tnra  non  prohibet  ;  jervire  autem  Jecundiim  id  quod  eft  ,\«- 
rfiuur  ,  non  ptbelltr  homimbus  ,    v:ji  unt  vero  Deo  ,   &c- 

t-  ij.  Sic  itcium  legit  Aug.  Lotui,  44.  to.  3.  Jjj.  e. 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XIX. 


149 


VULGATA     NOVA. 

fcelei'a  vifitaho ,  iit  cvomat  habitatoies  fuos.         per  cam. 

VuLCATA       NOVA 

vos. 


VliKSIO     AHTIQUA. 


irt.  Cudoilite  Icgitima  men  ntquc  jiiclicia  ,  Si  non 
faciatis  ex  omnibus  abomiiiationibiis  iflis ,  tarn  indi- 
gcTia  quim  coloii'is  qui  pcrcgiiiiantui"  apud  vos. 

17.  Omnes  caim  exfccrationcs  iftas  fcceiunt  ac- 
col  K  tcnx- ,  qui  t'uciuiit  ante  vos  ,  &  pollucruiit  e;:m. 

18.  C:ive:e  ergo  ne  &  vos  llmiliter  cvomat ,  cuin     in  eis.   Ego  Domiiius  Deus  veller, 
paiia  fcceiitis ,  ficut  cvomuit  gentcin  ,  qux-  fuit  ante 

NoTA      AD      VURSIONEM     ANTIQUAM. 
In  Gr«cofic:K«!  ■nrJJcwJ^C/Cfi'  h  7h  tcTs,  &c.  ut  in   Lat.    £t  nhomiiiata  rft  terra  tos  ,  &c. 


Z9.  Oninis  anima  ,  qua:  fcccrit  dc  ahominatiotu- 
bus  his  quippiam  ,  pcribit  dc  medio  populi  fui, 

50.  Cuftoditc  mandata  mea.  Nolitc  facere  qui 
fcccrunt  lii  qui  fucrunt  ante  vos ,  &  nc  polluamini 


CAPUT     XIX. 


f'li.  1 1. 

I.  Vet. 
I.  16. 


I 


VULGATA     NOVA. 

I.  T    Ocutus  eft  Dominus  ad  Moyfen,  dicens: 
I  J     i.  Loquere  ad  oninem  coetum  filioruni 
IfraCi,  &  dices  ad  eos  :  San&i  eftote,  quia  ego 
f.mdus  fum  ,  Dominus  Deus  vefter. 

;.  Unufquilque  patrem  fuum  ,  &  matrem 
fuam  timcat.  Saubata  mea  cullodite  :  ego  Do- 
minus Deus  vefter. 

4,  Nolite  converti  ad  idola ,  nee  decs  con- 
flatiles  faciatis  vobis :  ego  Dominus  Deus  vefter. 

V  u  L  G  A  T  A 


Versio    antiqua. 

z Sanif^i  eftote,  qiioniam  ego  fandus  fum,   jtmkepft.  zSt, 

Dominus  Deus  \cllcr.  «. 


^.  Nonrequemini  idola,  &  deos  flifiles  non  Tenui.adv.Cmii. 
facistis  vobis  :  ego  Dominus  Deus  vefter.  8ij.  '• 


hif.iy 
11. 


f.  Si  immolaventis  lioftiam  pacificorum  Domino, 
ut  lit  plncabilis  , 

6.  eo  die  quo  fuei'lt  immolata  ,  coniedetis  earn  , 
&  die  altero  :  quidquid  autem  rcliduum  Ifuerit  in 
diero  tertium  ,  igne  comburetis  : 

VULGATA      NOVA, 

9.  Ciim   melTueris  fegetes   tena:   tus  ,  non 


» 


'Exoit. 
ao.7. 

Hccti. 
10.  6. 

Dtfti. 
24.   14. 
Tob,  4. 

15- 


tondebis  ufque  ad  folum  fuperticiem  ten<E  :  nee 
renianentes  fpicas  colliges. 

10.  Neque  in  vinea  tua  racemos  &  grana  de- 
cidentia  congiegabis  ,  fed  pauperibus  &  pere- 
grinis  carpenda  dimittes  ;  ego  Dom.nus  Deus 
vefter. 

1 1 .  Non  facietis  furtum.  Non  mcntieniini , 
nee  decipiet  unufquifque  proximum  fuum. 

1 1.  Non  peijurabis  in  nomine  meo  ,  nee 
poliues  nomen  Dei  tui  :  ego  Dominus. 

I  ?.  Non  facies  calumniam  proximo  tuo  ,  nee 
vi  opprimes  eum.  Non  morabicur  opus  merce- 
narii  tui  apud  te  ufque  manj. 

14.  Non  maiedices  furdo ,  nee  coram  cico 
po'ies  Oifendiculum  :  fed  timebis  DominumDcum 
tuum  ,  quia  ego  fum  Dominus. 

1 5 .  Non  facies  quod  iniquum  eft ,   nee   in- 

NoTvE    AD    Versionem 


7.  fi  quis  poft  biduum  comederit  ex  ea  ,  profa- 
nus  erit ,  &  impietatis  reus : 

8.  portabitque  iniquitatem  fuam  ,   quia  fanftum 
Domini  polluit ,  &  peribit  anima  ilia  de  populo  fuo. 

Versio    antiqua. 
g.  Et  permetentibus  ^obis  meflem  terra;  vef- 


j4h^.  tociit,  4J.  f, 

trx  ,  non  perticietis  meflem  vellramagri  tui  per-  3-  iii-'- 


metere.. 


1 1 .  Non  furtum  facietis ,  neque  mentiemini , 
neque  calumniam  fadet  unufquilque  proximo. 

12 &  non   prof.inabitis   nomen  Domini 

Dei  veftri  :  ego  llim  Dominus  Deus  vefter. 

1 5.  Non  nocebis  proximo  •■.  non  rapies.  Non 
dormiet  merces  mercenarii  tui  apud  te  ufque  in 
mane. 

14 ^  timebis  Dominum  Deum  :cgo  fum 

Dominus  Deus  tuus. 


Aug.ju/tjl.SS.it 
Lmit.  J 19.  r. 

L  net/.  CjI.  I.  prt 
S.  Atl.vi.  18  J./. 

C)pr.  I.  5.  Irjlim, 
525.  <•. 

luaf.Cil.l.fTC 
S.AtllMl,  iZyf' 


A  D 

t.  1.  Sic  iterum  Iiabei  Ambroliaft.  col.  246.  f.  excep- 
to  uno  ,  yiV«t  ^  fg'J ,  ^To  ijiiotttam  ego.  Grxc.'A^.oj  ^c=s- 
tf,  o7(  «7.0;  i~iJi  Kti'cics  J  &c.  Aug.  I.  1.  contr»  cpift. 
Parmen.  c.  4.  to.  9.  51.  c.  Siniiii  triiii  ,  qniiiiam  {5  igo 
fvitl'is  f<m.  Ambrof.  1.  de  Iiicarn.  to.  1.  727.  f.  728.  a. 
ifiott  jlmil:  ,  qnotiiam  ^'  eg)  fiaihis  fry.t.  Similiier  1.  j.  de 
Sacram.  to.  2.  577.  e.  deniio  ^" ;  at  1.  2.  de  fide,  491.  a. 
tjuiii  ipfe  iMidm  fum.  Cypr.  ep.  70.  I2V.  .S.iridi  ef- 
iote  ,  qttia  (^  ego  jaritlHS  ium  ,  ti:i.:t  Dommua.  S.  Leo  , 
fei.  44.  no.  b.  omittit  'i^.  Ciiiomac.  Aquil.  in  Match. 
986.  li.  Saudi  ejiote  ,  Jicnt  ^  ego  ,  Sec,  ut  lupts  ,  apud 
Cypr. 

Tf.  4.  Ad  verbum  de  Grsco. 

1^.  9.  Vix  melius  e  Gr,ecQ  ;  turn  Aug.  ibid.  Hoc  quod 
a  ptitralt  ca-pit  ,  ^  ad  JitigHlarevt  UHmerttm  termin.ii-it , 
■plertque  hattrit  taterpretart  tioltterttut  ,  fed  dtxerttm  ,  a^rri 
vell.i  ,  kW  dmum  eft  ,  agri  tui  ,  qtiaji  Gr^teiis  hoc  iiori po  - 
fit  dUere  :  m.i^ii  ergo  tocutto  riotartda  j';tit  ,  qitam  einettd.iti- 
da.  Vide  lup.  Capiiui.   xxxv. 

V.  11.  In  Grjeco  ,  >,■ »  »o:t  ,  poil  fa:ie!i^  ,  pro  neq-te  ;  at 
in  edit.  Aid.  «  ^ ,  in  Compl.  nJi ,  reliqua  cojicotduit  ad 
Tout.  I. 


1 5.  Non  facies  iniquum  in  judicioj  non  acci- 

ANTIQUAM. 


verbum.  Lucifer  Calar.  1.  pro  S.  Athan.  185.  f.  le^it :  Son 
metitieinini .,  neque  c.iltimt;iam  facietis  proximo  i  at  lup.  Ko- 
Itte  me/idacio  petere  ,  neqrie  e.ilumniemtnt  itniijquijque  pre 
ximum.   Vide  iup.  Capitul.  xxxvi. 

t.  12.  Grd;ce  antecedum  idi  ■  Km'  ir'n  l/inT&f  tu  oti/ixll 
fiV  evj'  xJiaat  ,  Et  non  jnrabttis  nomine  meo  fttper  injure: 
reliqua  ut  in  Lat.  lup.  it  excipias  unum  ,  to  a^/cr  i  Jant- 
tttm ,  loco    Domini. 

If.  15.  Gr.tce,  poll  \-ozes  proximo  ,  &  rapies.,  addicur 
Jt. ,  pro  r.ipies  veto  habetur  ,  et^-^i  ,  in  Ml.  Alex.  &  .Aid. 
edit,  xf-n^iii  ,  in  Compl.  av-^ni'-.i  ,  ca:teia  limilia.  Lu- 
cifer Calar.  pro  S.  Athan.  col.  18;.  f.  legit  :  X»n  mcebis 
proximo  ttio  ,  omiflilque  aliis  ,  coniinuo  addit :  C  timeUsy 
&c.  ut  infra.  Vide  lup.  Capitul.  xxxyn.  xxxyiii. 

1?.  14.  In  Grxco  habetur  primo  :  Ou  xaxas  :><"4  xi-rsr, 
i  aV/.ai'i  Tiirf  »  -JTO^&Mi^i  tKct;Ja>5r  ,  unde  Capitulo 
XXXIX.  fup.  Hon  m.Uedices  Inrdo:  item  xi.  Ante etcnm  tu» 
pone!  offcndiiiilnm  ;  reliqua  deGr.  textui  Lai.  ccngruunr, 
nil!  quod  illic  addituc  <S ,  poll  Deum  ,  &  loco  »■«;  ,  po- 
lliiur  I'uJ,  ,  '.-ellcr. 

)f.  ij.  Aptc  ad  Grxcumi  exceptij  hh  :  mn'Qs7i ,  fi' 

li 


a?o 


-5 


LIBER     L  E  V  I  T  I  C.     C. 

VeRSIO     ANTIQUA. 


p.    XIX. 

VULGATA    NOVA. 


Imi/.  Cat.  ubifiip.  pias  perfonam  pauperis ,  neque  miratus  fiaeris  ad    juftJ  judicabis.   Non  confideres  perfonam  pau-  Tieui.  j 


peris  ,  nee  honores  vultum  potentis.  Julie  judi-  '7-  tf 
ca  proximo  tuo.  '    u'^' 

,      XT  ...  r  r  ■  I'rov. 

1 6.  Non  ens  cnminator  ,  nee  liilurro  in  po-  ^.   ^, 
pulo.  Non  ftabis  contra  fanguinem  pro.\inii  tui :        hccli, 
ego  Dominus.  4^-  '• 

■  -     Non  oderis  fratrem  tuiim  in  corde  tuo  ,      -''"'•  *• 


perfonam  potentis.    In  juftitia  judicabis  pro.xi 
mum  tuum. 

1 6.  Non  ambiilabis  in  dolo  in  gcnte  tua.  Non 
confenties  in  ianauinem  proximi  tui  :  ego  ium 
Dominus  Deus  \  efter. 
Aug.ijiiJtji-yo-'"      17.  Non  odio  liabebis  fratrem  tuum  in  animo 
Itjst.i.  }.  $10./.  tiio;  arguendo  argues  proximum  tuum,  &  non     fed  publice  argue  eum  ,  ne  habeas  fuper  illo    j  j^ 
£•  accipies  propter  ipfum  peccatum. 

18.  Et  non  vindicatur  manus  tua  :  non  iraf- 
lucif.  Cai.  I.  pre  ceris  filiis  populi  tui.  Et  diliges  proximum  mum 

S.Athan,  iZi.f.    ficut  tcipfum  :  ego  Dominus  Deus  vefter, 

19.  Legem  meam  cuftodite 


V  U   I,  G   A  T  A 

10.  Homo  fi  dormie-        20 Fide  Not. 

*  fit  cum  muUere  coitu  fe- 

niinii  ,  qu.E  fit  ancilla  etiam  nubilis ,  &  tamen  pre- 
tio  non  redempta  ,  nee  libertate  donata  :  vapulabunt 
ambo  ,  &  non  morientur  ,  quia  non  fuit  libera  : 

VeRSIO     ANTIQUA. 

■'  Anm.ap.Amhr.      5- fruftus  terrx  tres  annos  erit  vobis  im- 

t.  X.  J.  a.  mundus ;  non  comedetis  ex  eo. 


24.  At  anno  quarto  erit  omnis  firudus  ejus 
fanctus  ,  &  laudabilis  Domino. 

V  U  L  G  A  T  A 


peccatum.  1.  II.  {^ 

iS.  Non  quxras  ultionem  ,  nee  memor  eris  3.  14. 

injuri.-c  civium  tuorum.    Diliges  amicum  tuum       £«'»« 

ficut  teipfum  ;  ego  Dominus.  ^^Mtt 

19.  Leges  meas  cuftodite.    Jumentum  tuum  jg_  j-_ 

non  faeies  coire  cum  alterius  generis  animantibus.    Luc.iy. 

Agrum  tuum  non  feres  diverfo  femine.    Vefte ,  3. 

qua;  ex  duobus  texta  eft  ,  non  indueris.  Mattb, 

^  y-45- 

N   O  V  A.  22.  39. 

2  1.  pro  delifto  autem   fuo  ofTeret  Domino   ad  ^ 
oftium  tabernaeuli  teftimonii  arietem  :  ^^,„^ 

2.1.  orabitque  pro  eo  facerdos  ,  &  pro  peccato  13.9. 
ejus  coram  Domino ,  &  repropitiabitur  ei ,  dimitte- 
turque  peccatum. 


VuLGATA     NOVA. 

2  5 .  Quando  ingrelTi  fucritis  terram  ,  &  plan- 
taveritis  in  ea  ligna  pomifera  ,  auferetis  pripu- 
tia  eorum  :  poma  ,  qua:  germinant ,  immunda 
erunt  vobis ,  nee  edetis  ex  eis. 

24.  Quarto  autem  anno  omnis  fruftus  eorutni 
fanititicabitur  laudabilis  Domino. 


NOVA. 

26.    Non    comedetis 


26 Vide  Not, 


2  5 .  Quinto  autem  anno  comedetis  fruftus ,  con- 
gregantes  poma  qua:  proferunt :  ego  Dominus  Deus     cum  fanguine.    Non  au- 
ygflgj.^  gurabimini ,  nee  obfervabitis  fomnia. 

VuLGATA     NOVA. 

27.  Neque  in  rotundum  attondebitis  comam  : 
nee  radetis  barbam. 

28.  Et  fuper  mortuo  non  incidetis  carnem 
veftram ,  neque  figuras  aljquas  aut  ftigmata  fa- 
cictis  vobis  :  ego  Dominus. 

29.  Non  profinabis  filiam  mam  in  moechan- 
dum  (  al.  in  moecliiam  ) 

NoTiE   AD  Versionem    antiquam. 


VerSIO     ANTIQUA. 

STi!'  '■^'^"'''      27.  Non  frcieris  cirrum  ex  coma  capitis  vef- 
^'dc'hpf.  191. b.  tri :  non  corrumpetis  effigiem  barba;  veftra-. 
Aug.q':4. 71. in      ^"i-  Et  inciliones  fupcr  animam  non  facietis 
ttvit.  521.«.        in  corpore  veltro 

,  C»litul,  uu/up. 


2  5.  Ne  proftituas  filiam  tuam ,  ne  contaml- 
netur  terra  ,  &  impleatur  piaculo. 


Ihlis  ,  pro  ficies  ,  M)'|>i  ,  accipies  ,  pro  accipiai ,  bifque  wf  3'- 
Qca^st ,  faciem  ,  loco  perfonam ,  abfque  ad  ,  port  ^«i//iit- 
cii;  ,  miraiu!  fiieris. 
'  t.  16.  Similiier  apud  Hefych.  in  Levic.  col.  134.  c. 
Non  amhuLtbis  in  dolo  in  gime  tua.  Gr.  delet  in  ,  ante 
voccm  dolo;  loco  veto  confenties  ,  poiiic  iTtts'^v.i]  t  injlabis  ; 
Capit.  flip.  xLV.won  injifles ;  reliqua  concordant  ad  ver- 
bum.  Vide  fup.  Capitul.  XLiv.  xtv. 

Tir.  17.  InGraeco  omittitur  in  ,  antevocem  animo ,  pro 
qua  Aixioix  ,  cogitatione  .item  pro  arguendo  ,  eft  iny^iS , 
redargutioni ,  quod  idem  valet ;  cjetera  concinunt  ad  ver- 
bum.  Au2;.  infra,  loco  yj-iiii  «n  ,  habei  proximum;  Gixc. 
•veto  conftanter,  tov  aJi^ip'^y.  Tertul.  I.  4.  contra  Marc. 
p.  728.  b.  legit  :  Non  odies  fratrem  tuitm  in  animo  tito  : 
tradiitlione  traduces  p-.oximum  tuum  ,  utiijite  ^  fratrem , 
^  non  fumes  propter  ilium  deltilum,  Lucif.  Cal.  1.  pro  S. 
Athan.  col.  185.1*.  iic  ;  Non  odies  fratrem  tuum  fenfu  tuo; 
torripifns  corripies  proximum  tuum  ;  deinde  ,  omifTis  me- 
diis  ,  fubjungit ,  2?  dtliges  ,  &c.  Vide  Capitiilum  XLVI. 
lup. 

"Jf".  18.  Aui^.ibid.ad  hoc  ,  ^t  non  vindicatur  manus  tua-y 

addit :  ittrinn  pro  eo  ijttod   ej}  ^  non  punitur an  t  Non 

vindicCLtxxr  raanu^  iu&  t  hoc  potiiis  admenet  ■,  Ne  ijitxras  ■vin- 
dicart  manum  tuam  ;  Sc  poll  pauca  ;  Qitidam  vera  codices 
habem  :  Et  nor  vindicabitur  mantis  tua  ,  id  rj} ,  Nf  arguen- 
do ■vindicare  te  velis,  Gr.  Kal  M  fV/ixaTai'  n  11  X'h'  dein- 
de ,  It,  V  /JtwtHi  ,  &c.  ut  in  Lat.  ni(i  quod  in  fine  iinipiici- 
ter  habec  ,  /-/m  t/></  Ku'ei»! ,  fg'  J'"»  Dominus  ;  editt.  ve- 
to Ald.ScCompl.  lyu  (ifM  Ki'bh?  0  ©ssc  I'u-rf ,  ut  fup. 
Tertul.  1.  2.  contra  Marc.  p.  6 J i.  a.  &  Hcfych.  in  Lev. 
col.  I  34.  f.  fimilicer  legunt  :  DJ/y«i  ^ro.i-""w;(in  tuum  ficut 
teipfum  i  TeniU,  ycrg  1,  contra  Jud.  c.  z.  p.  156.  a. 


fie  :  Diliges  pmximtim  tibi  tanquam  te :  fed  monet  Pamel. 
in  Mis.  legi  tutcttt. 

!?■.  ip.  Grarce,  Tov  yo/uoy /an  pvj^n^sSts ^  ctej}odietis  ;  Ae'in" 
de  iic  ■•  T«  k7m»h  n  v  aa'c^fucsa  iTigy^uiia  ,  unde  CapitiJ. 
XLVIII.  [up.  Jumenta  tua  non  ^nes   coire  diverfo  generi, 

if.  20.  Hue  redeuat  qu«  Tertul.  hab.  1.  de  pudic.  p. 
IO13.  c.  yro'pjcietur  Hit  t  ^  non  morietttr  ;  quia  non-' 
dum  eft  mauumijja  ,  cui  fervabatttr  :  Grxce  ita  :  '£7r«- 
jto^il  fraf  ai'TO?;,  yV  ew"o6«i tr i'7ai  ,  oV/  ij-V  a7ni>eL',9"f/J:^Gn  ,  i.  e. 
Infpeilio  erit  eis  ,  non  morientur ,  quia  in  libertatem  vindi- 
cata  non  eft. 

Tf.  1 3.  Grace,  habet  dvrS,  ejus  ,  loco  tern  ,  &  pro  ne» 
comedetis  ex  eo  ,  ita  ,  if  lifMQilett ,  non  comedetur  ;  caetera 
Jimilia. 

'fi.  24.  Optime  de  Gra:co  ,  nifi  quod  pro  at  ,  habecur 
ij ,  deleturque  gj  ,   pofl:  vocem  Jamlus. 

'fi.  16.  Hie  verllc.  recle  exprimitur  fup.  Capitulo  li. 
ubi  lie  :  Non  auguriandum  ,  vel  aufpicandum.  Graece ,  ^a 

"fi.  27.  Grace,  habet ,  Qtciw  ,  loco  cirrum  ,  ut  !?V;  ,  ne- 
que ,  pro  non  ,  Sc  loco  ejfigtem  ,  oiI^ik  ,  afpeilum  ;  caetcra  (i- 
milia  :  dehac  autem  voce ,  aoixy ,  vide  Flamin,  Nobil.  in 
hunc  locum. 

fi.  18.  Similiter  in  Graeco.  Augufl.  ibid.  Super  animam, 
dixit ,  fuper  funus  mortui  ;  de  anima  quippe  dolor  eft  ,  qnte 
receffit  :  ad  hunc  atttem  dolorem  pertinet  luCttts  ,  in  quo  luilti 
nonnullx  getites  habent  conjuetudtnem  Jecare  corpora  Jua  : 
hoc  feri  Deus  prohibet. 

1^.29.  Sic  etiam  Grxce  ,  prajter  hoc,  i)L-jto^v^ufiXt  du- 
ivy  y  proftituendo  earn  :  pro  ptaculo  autem  ,  quod  hab.Vut- 
gata  ,  Hefych.  in  Levit.  col.  157.  c.  air ,  apud  LXX.  le- 
si  ,  adulterio  ,  nunc  an/^iai  ,  iniqaitate. 


LIBER     LEVITIC.     C: 


XIX. 


2'TI 


VULGATA     NOVA. 

jo.  Sabbata  niea  cullodite ,  &  fanduarium 
meum  nietuite  :  ego  Domiiius. 

j  I.  Noil  declinetis  ad  niapos  ,  nee  ab  ario- 
lis  aliquid  feifcitemiiii  ,  ut  polluamiiii  pei-  cos  : 
ego  Uominus  Deus  veflei-. 

'?  1.  Coram  caiio  capite  confurge  ,  &  honoia 
perfonam  fenis :  &  time  Dominum  Deuiu  tuuni ; 
ego  fuin  Dorainus. 


V  E  R  s  I  <)    A  \  T  I  Q  u  A, 
30 Hincta  mc.i  tirriL-bitis 

31.  Non  feqiicmiiii  vcnrriloquos ,  &  vcnefi- 
cis  non  adjiing.imiiii ,  ut  poUiumini  in  cis 

3i.  A  facie  fenioris  exfiirges  ,  &  honorabis 
pcifoTiam  prcsliyreri  :  &  rimcbis  Oominum 
Dcum  tuiim  :  ego  liim  Dominiis  Dcus  tuns. 


VULGATA       NOVA. 


liffych.  in  Lnif, 
1 57. 7. 


Cyjir.  I.  3.  Tiliim. 
525.  c. 

l.HciJ.  Cal.  fro  S. 
Alhiiri.  l2  J.  r. 


E.vo</.       n  •  Si  habitaverit  advena  in  terra  veftra ,  &  mo- 
*2.  zi.     ratiis  fuerit  inter  vos ,  non  exprobretis  ei  : 

5^.  fed  fit  inter  vos  quafi  indigena  :  &  diligetis 

VuLGATA     NOVA. 

3  5 .  Nolite  facere  iniquum  aliquid  in  judicio , 
in  regula  ,  in  pondere  ,  in  menfura. 

36.  Statcra  jufta  ,  &  a.'qua  lint  pondera  ,  juf- 
tiis  modijs  ,  a:quufqiie  fextarrus  :  ego  Doiiiinus 
Deus  vefter ,  qui  eduxi  vos  de  terra  ytgypti. 

5  7.  Cuflodite  omnia  pr.-Ecepta  mea  ,  &  uni- 
verfa  judicia ,  &  facite  ea  :  ego  Dominus. 


eum  quad  vofmetipfos  ;  fuitlij  enim  &  vos  advena: 
in  terra  Agypti  :  ego  Dominus  Deus  vefter. 


Versio    Antiqua. 

35.  Non  facietis  injiiftc  iti  judicio,  in  menfu- 
ra, «5c  in  penfo ,  &  in  ftateris. 

36.  Statcra  jufta  pcnfabitis 


Notje    ad   Versionem    antiqua  m. 


Tf.  50.  Grxc.  K«i  ttTTO  to!'»  a'lim  fus  }!o£i(,9-.i^£5c ,  £t 
i  jltaHis  men   timcbttis. 

Tf.  ;i.  Gr.  Oui  sTnttiiMvi^Qih  E^^arpiyWi/Soi?  >  j,  toT? 
iTixoiJ c'i^  H  'srpc^y.oMn^vQi^e  y  eVw/af&nva:;  cV  «i/toj;.  Vide 
Auguft.  inf.  c.  20.  yf.  27.  ubi  veiitrihijfii  &  imantntoris 
voces  adhibet.  Item  flip.  CajHtul.  Lin.  Ventrilaqnos  ^ 
ittcantiitorei  non  audieudos, 

t.  52.  Eadfm  funt  in  Grxco  ,  praeter  levia  ifta ,  -ja- 
7\i^ ,  t".)«;  ,  loco  jetiioris  ,  -njpscwTr&f  ,  ficiem  ,  locu  perjo- 
nam  ,  d  vjjtcy  ,  Ttjier  ,  in  fine  ,  non  tUHS,  Poll  timebis 
vero  Grsec.  non  addit  Dominum, 


I'i'f.Cal.iiii, 


"f-  35'  Grace,  Ot;  -TromQii^  aS'ia^v  «■  y.p'cfi  ,  cv  /^/r^ff.'^^ 
K,  a'  s'cc^f^iOiq ,  ka  i/  7vy^l.^.  \.  C.  N(7«  faaetii  ijijitjlitm  in 
judicio  ,  in  menjitris  »  ^  in  ponrienhtis  ,  ^  in  jltutrii. 

Tt.  16,  Graec.  Zuyx  i^Um^.  ,  <^  raO^/a  <JV')(«i«  ,  k.  ^y<; 
Aiitaici;  srai  cv  v^7r  ■,  8cc.  i.  e.  Statera  ptjliU  ,  ^  pondera 
Jrffhi  ,  ^  congiui  jnflits  erit  in  vobis  ;  quibus  alludens 
Hieron.  in  Ezcch.  45-.  to.  3.  col.  1039.  f.  aic :  Kon  erit 
tn  marjupio  tito  meiijitra  grandts  ,  ^  minor:  flatera  vera 
^  jufla  ertt  vobis  ,  ^  meujiira  vera  ^  jtifia  'erit  vobis» 
Vide  lup,  Capiml.  lvi. 


CAPUT      XX. 

VuLGATANOVA. 

i.T    Ocutufque   eft  Dominus  ad    Moyfen  ,   di-     bit  eum. 

A-/  cens  :  .  5 .  Et  ego  ponam  faciem   meam  contra  ilium  : 

„      /  ,j  fuccidamque  eum  de  medio  populi  fui ,  eo  auud  de- 

VbRSIO    ANTlqUA.  VULGATA    NOVA.  .      ■      .      r      ■        ,-        »,    i      .        o'  "' >  ^"  qunu  uc 

dent  de  lemine  luo  Moloch  ,  &  contaminaverit  fanc- 
Hefych.       2..  Et  filiis  Ifracl  lo-  i.   H^c  loqueris  filiis     tuarium  meum  ,  ac  polluerit  nomen  fanftum  meum, 

in  Le-jit.  quere Ifrael  :  Homo  de  tiliis  If-  ^.  Quod  li  negligens  populus  terrs  ,  &  quafi  par- 

'5°-I-  racl ,  &  de   advenis  qui     vipendens  imperium  meum,  dimiferit  hominem  qui 

Sup.  18.  habitant  in  Ifrael  ,  fi  quis  dederit  de  femine  fuo  ido-     dedit  de  femine  fuo  Moloch  ,  nee  voluerit  eum  oc- 
21.         lo  Moloch  ,  morte  moriatur  :  populus  terra:  lapida-     cidere  : 

VuiGATA    NOVA.  Versio   antiqua. 

J.  ponam  faciem  meam  fuper  hominem  il-  5..,..  ita  Ut  fornicentur  in  principeS  de  popu-    Aug.nusfl.fi.in 

lum  ,  &  fuper  cognationem  ejus ,  fuccidamque  lo  flio.  Intt.t.  j.  jii.a. 

&  ipfum  ,  &  omnes  qui  confenferunt  ei  ut  for- 
nicaretur  cum  Moloch  ,  de  medio  populi  fui. 

6.  Anima  ,  qua:   declinaverit   ad   magos  &  6.....   Anima  ,  qux  feCUta  fuerit  ventliloqilOS ,    A„,„.d,xl.manf, 

ariolos  ,  &  fornicata  hierit  cum  eis  ,  ponam  fa-  vel  incantatoies  ,  Ut  foinicetur  poll  COS  ,  obfir-  .7;.  Amir.  \Z..u 

ciem  meam  contra  earn ,  &  interficiam  illam  de  mabo  faciem  meam  contra  ammam  illam  ,  & 

medio  populi  fui.  pcrdam  illam  de  populo  fuo. 

t.Tet.       7.  Sanftiticamini  &  eftote  fanfti ,   quia  ego  7 Sanfti  eftote  ,  quoniam  &  egO  fanclus     Vigil. T-jpfintr^ 

1. 16.       fum  Dominus    Deus  vefter.  fum ,  DominuS  DcUS  Vefter.  Vjrim.  y^C.c, 

8.  Cuftodite  pra'cepta  mea,  &  facite  ea  : 
ego  Dominus  qui  fanftifico  vos. 

NotjE    AD    Versionem    ANTIQUA  M. 

t-  2.   Grxc.  ^a>«(!£/?  ,  Icquhis.  pe  principes  villi  h'n  inielligi  ,  qui  pro  diis  colihilntllr  ,  /tcut 

it.  5.  Gracce  ,  ci^i  it.7r!,f.viim  dnty  £1;  t»;  a'fysv?»;  s'x  Apojl.  dtcit :  Seiiiudiim  principen:  potefl.itis  aerii  ;  &   vero 

T?  Mti  ai/To^i'  ,    lit  forniciretur  ipje   in  principes,  tec.  ut  fup.  Capitul.    LVII.  liab.   Ouiaiiiqut  dederit  fili.im  fliiim 

fup.  ac  in  Ml.  Oxon.  nee  non  in   edict.  Aid.  &  Compl.  piincipi  Moloch  ,  niorii  moriatur. 

legicur  ,  oi-s  «Wopffi'sj.   iv-rii ,  uc  apud  Aug.  fup.  Ob-  J^.  6.  Similia  quxque  in  Grjcco  ,  nili  excipias  verbum 

fervant  noflri  BB.  prjep.  in,  ante  principes  ,  excidillc  de  sViri'Vi' ,  jl.Muam ,   vel  iii/ift.mi ,  ^10  obfirmnbo.   Vid.  iup. 

edicc.  Aug.  reftitutam  vero  fuilfccx  MI'>.codd.&  ex  Grx-  Capitul.  lviii.  ubi  prxcim.iteres  noniinantur  ,   in  Grjeco 

CO  ,  nee  niaiti  ;  Augufl.  enim  proxime  addic :  Nam  de  po-  eV:tc.'/or^. 

fulo  fuo  principes  A\i\  ,  fed  de  fopulo  jue  fornicentur  ;  ^O!-  It.  7.  Iia  Siric.  PP.  epift.  I,  to.  I.  p.  650.  c,  Ita  quo- 

ro  11  tollatur  pt^pof.  in  ,  vix  alius  fenfus  admitti  potefl ,  que  Cypr.  de  orat.  Dom.  207.  b.  ufqiie  ad  vccem  Ds- 

prxter  ilium  quern  exhibent  verba  if\i  ,  principes  de  popult  minus.  Gr.  K.ti  ecf<&.=  «•)':(  ,  in   0:10;  «vi!  Ki/'e^j;,  fcc^ 

yw»,  cui  contradicere  videiur  Auguft.  ciim  addit ;  £w  J»//-  Et  eritii  fitiiii ,  quia  fmiliis  ego  DominiK  ,  &c. 
Jm.  I.  li  ij 


Ca/itul.  flip' 


252  LIBER     LEVITIC.     Cap.   XX. 

VeRSIO      ANTIQUA.  VlTLGATA 

9.  Qui  maleuixerit  patri,  aiu  matri  ,  morte 


Ci/;(«/.  LUl.fuf. 
C.ifitul.  LXir. 
Ca/itul.  LXIir. 
Qfifitul.   LXIV. 

Citfitnl.  IXV. 
Arig.  qnxfi.  74.  »■« 

ifl/J«.  J2I.  rf. 

Hieron,  contr.  hel- 
^id,  t.  4.  ^i?r/,  2. 
140.  c. 


zi.  17. 

20.  20. 

Manh, 
,  ,  .  .  .  .     .  ■  ^     'J-4- 

proximi  fui ,  morte  moriantiu:  qui  adulteravit ,  &c     pioximi  fui ,  morte  moriantur  &  moecbus  &      Marc, 
'  '  "  '  '  7. 10. 

Drat, 

22.22. 

M.8. 
5. 


monatur 

Aiig.qHxjl.7%.in       10.    Homo   homo   quicunque    adulteraveiit 
Ire«t.  t.  $.  J2I.  <:.  iixcrem  viri ,  aut  quicuuqiic  adulteraveiit  uxorem 


NOVA. 

9.  Qui  raaledixerit  patri  fuo  ,  aut  fflatri  , 
moite  moiiatur  :  patri ,  matrique  maledixit ,  fan- 
guis  ejus  fit  fuper  eum. 

10.  Si  moechatus  quis  fuerit  cum  uxore  alte- 
rius  ,  &  adulteiium  perpetraverit  cum  conjuge 


qua:  adultetata  elL 

1 1.  Cum  uxore  patris  qui  dormierit ambo 

moriantur 


Aug.  junfl.  76.  in 
tfWM.  3.J21.5. 


adulteia. 

1 1 .  Qui  dormierit  cum  noverca  fua  ,  &  re- 
velavciit  ignominiam  patris  fui ,  morte  morian- 
tur ambo  :  faiiguis  eorum  fit  fuper  eos. 

1 1.  Si  quis  dormierit  cum  nuru  fua  ,  uterque 
moriatur ,  quia  fcelus  operati  funt  :  fanguis  eo- 
rum fit  fuper  eos. 

I  ; .  Qui  dormierit  cum  mafculo  coitu  feml- 
neo  ,  uterque  operatus  eft  nefas ,  morte  morian- 
tur :  fit  fanguis  eorum  fuper  eos. 

14.  Qui  fupra  uxorem  filiam  ,  duxerit  ma- 
trem  ejus  ,  fcelus  operatus  eft  :  vivus  ardebit  cum 
eis ,  nee  perraanebit  tantum  nefas  in  medio  veftri. 

I  s .  Qui  cum  jumento  &  pecore  coierit ,  mor- 
te moriatur  :  pecus  quoque  occidite. 

16.   Mulier  quse  fuccubuerit  cuilibet  jumen-   Sup.  ij, 
to,  fimul  interficietur  cum  eo  :  fanguis  eorum  ^i- 
fit  fuper  eos. 

I  7.  Qui  acceperit  fororem  fuam  ,  filiam  pa-  Sup.  iSj 
tris  fui ,  vel  filiam  matris  fus  ,  &  viderit  turpi-  6, 
tudinem  ejus ,  illaque  confpexerit  fratris  ignomi- 
jjvii^iij  .^.i  ,      niam  ;  nefariam  rem  operati  funt  :  occidentur  in 
turpitudinem  iororis  fux  dete.\it  ,  peccatlim  luum     confpeftu  populi  fui ,  e6  quod  turpitudinem  fuam 
recipiet,  mutuo  revelaverint  ,   &  portabunt  iniquitatem 

fuam. 

V  U  L  0  A  T  A 

18.  Qui  coierit  cum  muliere  in  fluxu  menftruo  , 
&  revelaverit  turpitudinem  ejus  ,  ipfaque  aperuerit 
fontem  fanguinis  iui ,  interticientur  ambo  de  medio 
populi  Iui. 

V  E  R  s  I  o    A  N  T  I  qu  A. 

20.  Quicunque  dormierit  cum  co^ata  fua , 
turpitu;.iinem  cognationis  lux  revelavit :  fine  fi- 
liis  morientur. 


1 2.  Si  quis  manferit  cum  nuru  fua ,  ambo  mo- 
riantur  

13.  Quicunque  manferit  cum  mafculo  concu- 
bito  muliebri ambo  morianair 

1 4.  Quicunque  acceperit  mulierem  &  matrem 
ejus igni  cremabuntur 

1 5.  Quicunque  dederit  concubitum  in  quadru- 
pede ,  moriatur  :  &  quadriipedem  occidetis. 

16.  Et  mulier  qux  accefferit  ad  omne  pecus, 
afcendi  ab  eo  ,  interticieris  mulierem  &  pecus : 
morte  moriantur ,  rci  lunr. 

1 7.  Qui  acceperit  fororem  fuam  de  patre  fuo , 
vel  de  matre  fua  ,  &  viderit  turpitudinem  ejus , 
&  ipfa  viderit  turpitudinem  illius ;  opprobrium 
eft :  &  exterminabuntur  coram  tiliis  generis  Iui ; 


NOVA. 


19.  Turpitudinem  matertera  &  amitje  tua  non 
difcooperies ;  qui  hoc  fecerit ,  ignominiam  carnis  fua: 
nudavit ,  portabunt  ambo  iniquitatem  fuam. 


VULGATA     NOVA. 

20.  Qui  coierit  (um  uxore  patrui ,  yel  avun- 
culi  fui  ,  &  revelaverit  ignominiam  cognationis 
fua; ,  portabunt  ambo  peccatum  fuura  :  abfque 
liberis  morientur. 


NoT£  AD    Versionem   aniiquam. 


if.  9.  Grrc 05  ay  v-ay-oT^  e1V)i  toi'  tsttli^  >  &c.  Si- 
militer Hilar.  inPf.  118.  550.3.  Dsminus ,  inquit ,  ini- 
mkss  diligi  jii£ft ,  ■'^  mahdicentcs  p.jtrem  aut  matrem  rem 
ejje  mortis  cnnfiitmt. 

ir.  10.  Ita  in  Gtjeco  edit.  Aid.  praeter  unum  ^-arari/o- 
5-M.  Ill  Mf.  Vatican.  Sc  al.  edd.  bene  quidera  {««Tif'S'M- 
«ar,  moriantur-,  fed  non  geminatur  vox  aiSfca'irc;,  dele- 
turque  fui  ,  poft  vcicem  proximi  ;  edit,  tamen  Compl. 
cum  Aid.  addit  ,  ivn  ,  ficnt  omnes  in  fine  ,  »  ixctx^vui 
k  V  fi:rx_'.vi>fiim.  Similiter  habet  Auguil.  ibid,  cum  pro- 
xime  addat  :  Plurahter  dixit ,  morte  moriantur  ,  hoc  efl  , 
qui  aduhera'uit  ,  ^  /]hx  adulterata  efl  :  attamen  in  Mf. 
Oxon.  ut  in  edit.  Aid.  lei^itur  CwaTsi'tSi',  non  ^cj/enm- 
Ciooar.  Turn  Auguft.  ibid .  Aliquid  dij}.ire  'joluit  inter  qnem- 
libet  virum  ,  ^  proximum ,  qnamvit  mtUtts  Iccis  proximum 
fro  emiii  homine  poiiat :  fed  qu.t  ejl  ijla  Ijciitio  ,  ut  ciim  jam 
dixsjjet  de  viro  ,  hoc  idem  repctierit  dc  proximo  ,  cttm  Jit 
coiifequens  ut  multo  m,\gis  ah  uxore  proximi  abfUnetidum 
Jit  ,  Ji  ah  uxore  cujusiibet  ziri  abjtinendum  efl  ?  Vide  Ca- 
piiul.  LX.  fup. 

TC.   II.  Graec.  K«i  fiiv  ^li  Ktii/jvfiri fielaT/vrxixSin'Jra- 

fff.^M  ^x/aliQi^iai ,  &c. 

"t.  12.  Gr.  Kal  EKf  Tj;  Minv^n  finci  ruftpni  ivn  ,  ^ci- 

\k-r'^  ,^avC.T^S^Ct:6IX.V  4«^o7£y/,   &c, 

Tf.  15.  Gr.  Kttl  05  iv  xo:/<«6i7  fiili  «fSsvo;  xtiVw'  yvtcci- 
xo;....  iayiroi  ^cii'y.i-i;&-jicxr  ,  &c. 

T!'.  14.  Similiter  in  Grxco.  ''O5  at  ^afin  yuyitiKX ,  J  thi' 
u.vliCS^  a.vt~K  »  aro/ix/^x  i;ii ,  It  irufi  nalanavQum  auTo/  i, 
civia^ )  &c. 

y/.  I  y.  Ita  in  Graeco :  nifi  quod  additur  si't?  <  poit 
concubitum ,  8c  ^cf.vaV^  ,  morte  >  ante  moriatur. 

It.  16.  Iiidem  Grjzcc,  practer  hoc  ,  iItk  qspoa-hivQilffj ^ 
quxciinque  aciedei  ,  loco  ,  quit  accefferit ;  item  poft  ajceit- 


di ,  additur  avrit.  Vide  fup.  Capitii!.  Lxvi. 

■)?■.  17.  HxQ  omnia  apte  conveniunt  cum  Gra;co  ,  ei- 
ceptib  his  levibus  ,  oe  ^t- ,  quicunque  ,  pro  qui ,  &  xo/UjyV- 
1x.i  in  plurali ,  pro  recipiet ,  deletur  etiam  fuum  ,  port  pec- 
catum; fed  in  edit.  Compl.  habetur  ■.aucip'/iav  oi^t»"  Mf4.£- 
1x1  ,  in  Aid.  veto  afiXfjlai  ainSt  Mri/iy'lai  ,  in  Mf.  Oxon. 
afiafVai  kutSi  nafJi^tTai.  Auguft.  locut.  46.  de  Levit. 
jyy.  f.  ita  legit :  Quicunque  acceperit  fororem  fuam  ex  pa- 
tre fit  ,  aut  ex  matre  fua  ,  ^  'jidtrit  turpitudinem  ejus  , 
fj  ipfa  viderit  turpitudinem  ejus  .,  turpitudinem  fcroris  fu« 
revelavit :  peccatum  J'umn  accipient  :  &  quxft.  75.  in  Lev. 
col.  J2I.  f.  Quicunque  acceperit  fororem  fuam  ex  patre  fut, 
aut 55  viderit  turpitudinem  ejus  :  improperinm  efi  ;  ex- 
terminabuntur in  canjpedu  generis  fui  :  turpitudinem  fororis 
Ju.!  revelavit ;  peccatum  accipient  ,  editt.  hie  addunty««in. 
Hefych.  in  Levit.  col.  140.  g.  legit  ex  LXX.  In  confpeilit 
filiorum  generis  fui.  Auguft.  ubi  fup.  addit  :  Qiiid  ait  in 
hoc  hco  ,  viderit ,  nifi  concumbendo  cognoverit  1  Juut  in  Le- 
ge dicitur  ,  cognovit  uxorem  fuam,  pro  eo  quod  efl ,  mix- 
tus  efl  ei.  Vide  fup.  Capitul.  LXvii.  ubi  extirpahuntur  , 
pro  exterminabuntur  i  Gr.  f^oTicB^sf^-ii^^oK/a/. 

f.  20.  Ad  verbum  c  Gr.£Co.  Capitul.  Lxvni.   fupra 

hab.  Si  quifquam  coierit cum  uxore  patrui  ,  vel  aviincu- 

li  ,  al.  patris  :  ad  quod  Aug.  ubi  fup.  Qjixritur  ,  inquir  , 
quoufque  Jit  intelUgenda  ifla  cognatio  ,  dim  ex  longo  gradit 
liceat  utiqiie  accipue  uxorem  ,  femperque  licutril ;  Jed  lu- 
telligendnm  efl  ex  his  gradibus  ,  quos  prohibuit  ,  non  liccre  , 
£5  fcundtim  ipfos  ditlum  :  Quicunque  dormierit  cum  co- 
gnata  fua  ,  ubi  ^  alujuas  non  commemoratas  intelltgen- 
das  dimifit ,  Jicut  fororem  de  utroque  parente  {ir.  19.  )  Ji- 
cut  tixorem  fratris  matris  ,  id  efl  ,  avunculi :  nam  de  uxore 
patrui  primiim  prohibuit  ,  quamvis  hac  ,  nen  cognalis ,  fed 
ajjhiitiis  ftrhibelur ,  &c. 


LIBER 

V  U  I G  AT  A 


LEVI  TIC.     Cap.    XX. 


253 


NOVA. 


ip, 

Versio    antiqua. 

It.  Qui  duxerit  uxorem  fratris  fui ,  rem  fa-  11.  Quiciinque  lumpfeiit  frati'is  uxorem  ,  im- 
cit  illicitam  ,  turpitudinem  fratris  fui  revclavit :  miinditia  eft ,  tiiipitudo  :  line  liberis  moiicntiir. 
abfque  liberis  erunt. 

VULGATA       NOVA. 

is.  Cuflodite  leges  meas  ,  atcjue  judicia  ,  &  fa-     cerunt ,  &  abomiiiatus  fum  eas. 


Term!,  lit  Msni>2 


2.4.  Vobis  aiuem  loquor  :  PolTidete  terram  eo- 
rum  ,  quain  dabo  vobis  in  ha;reditatem  ,  terram  fiuen- 
teni  lade  &  melle  :  ego  Dominus  Deus  veller  ,  qui 
feparavi  vos  a  cajteris  populis. 

Versio 


cite  ea  :  ne  &  vos  evomat  terra  quam  intraturi  cftis 
&  habitaturi. 

•  ; .   Nolite  ambulare  in  legitimis  nationum  ,  quas 
ego  expulfurus  fum  ante  vos.    Omnia  enira  ha;c  fe- 

VULGATANOVA.  VERSIOANTIQUA 

25.  Separate  ergo  &  vos  jumentum mundum  25.  Et  fegregabitis  vofmetipfos  inter  medium 
ab  immundo ,  &  avem  mundam  ab  immunda  :  pecoiiim  mundoriim  ,  tSc  inter  medium  pecoriim 
ne  poUuatis  animas  veftras  in  pecore ,  &  avi-  immundorum ,  &  inter  medium  volucrum  mun- 
bus ,  &  cunftis  qu--E  moventur  in  terra ,  &  qus  datum ,  &  immundarum  :  &  non  exfecrabiles  ta- 
vobis  oftendi  efle  polluta.  cietis  animas ,  &  in  pecoribus ,  &  in  volucribus , 

&  in  omnibus  ferpentibus  terrs ,  quae  ego  fegre- 
gavi  vobis  in  immunditiam. 
r.Fit.      ^6.  Eritis  mihi  fanfti ,  quia  fanftus  fum  ego        26.  Eritis  mihi  fanfti ,  quia  ego  fanftus  fum 
1. 16.     Dominus ,  &  feparavi  vos  k  ceteris  populis ,  ut     Dominus  Deus  vefter ,  qui  fegregavi  vos  ab  om- 


elTetis  mei. 

2  7.  Vir  ,  five  mulier  ,  in  quibus  pythonicus , 


I 


Deat 
j8.  II.    vel  divinationis  fuerit  fpiritus  ,  morte  morian- 
I-  ^'S-  tur  :  lapidibus  obruent  eos  :  fanguis  eorum  fit 
fuper  illos. 

NotjE    ad    Versione 


»8.7. 


nibus  gentibus ,  efle  mihi 

27.  Et  vir ,  aut  mulier ,  fi  forte  flierit  illi  ven- 
triloquus ,  aut  incantator ,  m.orte  moriantiir  am- 
bo  :  lapidibus  lapidabitis  eos  :  rei  Hint. 


3-  5jy-^. 


hirr»  ijuirjl.  yC.  in 
Lev:!.  511.  i. 


Aud.l.  l.de-jof. 
gcnt.np.  S,  lemi.  c, 
S.p.  I./. 

Aug.  qiLtfi.  77.  in 
Livit,  t,  3,  }zi.  >, 


ANTIQUA  M. 


V,  21.  Similiter  in  Grxco,  exceptis  his  :  O;  s«.y  xx^ri 
•'/v/x~<ct  T?  xJ  f  A^v  xuri'  fubinde  loco  titrpttrtJo  ,  lie  »  «c- 
^Mjuocvyyy  t?  a.j'sxji^  dura  ec-TrijcoM/^^  >  turpitudinem  Jra- 
trii  fiti  rri'elavit. 

Tf.  zy.  Hj:c  omnia  concinunt  cum  Graco  ,  paiicis  ex- 
ceptis »  nempe  loco  vofmetipfos  ,  legitur  «l^t!^?  ,  fed  alibi 
socfTv?  ,  item  ufi^v  additur  poft  atmnas  ,  detrahimrque 
feq.  2)  ;  &  in  fine  habecur  ,  «■  oxaSaf  o/a ,  i»  immuridi- 
tia  ,  non  itt  immunditiam. 


It.  26.  Grjsc.  ipfo  inido  habet  ,  y 
ad  verbum. 


reliqua  quadrant 


*•.  27.  Optime  e  Gr.  nifi  quod  \oco  /i forte  fuerit  illi  , 
habetur  ,  0;  rjy  7?'vH7a/  xv-r^v ,  ijuicunque  fuerit  eoritm  :  mox 
Auguft.ibid,  Utr.'im  vir^miilter  ,  a/i 'jir  ^  "Jentriliqims, 
aut  mulier  2?  ■vemriloqttu!  ,  five  iiicaiitator  ?  fid  he  magis 
^  qui  habet ,  ^j  quem  hahet.  (  Mfs.  prope  omnes  ,  2<  ?«« 
habet  ,  non  (v?  qtiem.  )  Vide  Capicul.  LIX.  fup. 


CAPUT     XXI. 


VUXGATA     NOVA. 

I.  X'X  Ixit  quoque  Dominus  ad  Moyfen  :  Lo- 
J__y  quere  ad  facerdotes  filios  Aaron ,  &  di- 
ces ad  eos  ;  Ne  contaminetur  facerdos  im  mor- 
tibus  civium  fuorum  , 

2.  nifi  tantum  in  confanguineis ,  ac  propin- 
sfais  ,  id  eft  ,  fuper  patre ,  &  matre  ,  &  filio  , 
&  filia  ,  Fratre  quoque  , 

3 .  &  forore  virgine  qus  non  eft  nupta  viro  : 


Sup.  19. 
»7. 

Euch. 
44.20, 


Sup.  15. 


4,  fed  nee  in  principe  populi  fui  contamina- 
bitur. 

Non  radent  caput ,  nee  barbam  ,  neque 


in  carnibus  fuis  facient  incifuras. 

6.  Sanfti  erunt  Deo  fuo ,  &  non  polluent 
nomen  ejus  :  incenfum  enim  Domini ,  &  panes 
Dei  fui  otl'erunt ,  &  ideo  fandi  erunt. 

7.  Scortum  &  vile  proftibulum  non  ducent 
uxorem ,  nee  eam  qu^  repudiata  eft  k  marito  : 

N  O  T  iE 


Versio    antiqua. 

r.  ■pj*  T  ait  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens  :  Die     ffiwm.  «  Agg, 

X2/ facerdotibus  filiis  Aaron  ,  &  dices  ad  eos :  ^.t.  3.  le^y.d. 
In  animabu^  non  contaminabuntur  in  gente  fua  > 

z.  fed  in  cognatis ,  qui  appropinquant  eis ,  fu- 
per  matre ,  &  fuper  patre ,  &  luper  filiis ,  &  li- 
liabus ,  &  fuper  fratre , 

3 .  &  forore  fua  virgine ,  qux  appropinquat 
ei ,  &  non  eft  tradita  viro ;  fuper  Ms  contami- 
nabitur : 

4.  &  non  poUuetur  repente  in  populo  fuo 
in  contaminationem  fui. 

5.  Et  calvitium  non   rademini    fuper  mor-  Aug.Ucut.^^.t. 

tuum &  fuper  carnes  fuas  non  fecabunt  kc-  3.  ae.b. 

tiones. 

6 dona  Domini  veftri  ipfe  offerer ihfych.tnLevit, 

7.    Mulierem  fornicariam  &  profinam   non  Aug.quxjt.yZ.ia 
accipient ,  &  mulierem  ejedam  a  viro  fuo  :  quo-  ie^H.  f.  3. 522. «. 

VERSIONEM     ANTIQUA  M. 


V.  I.  Itae  Gracco,  verbum  de  verbo.  Similiter  Auguft. 
Locur.  48.  to.  3.  356.  a.  Die  facerdottbus  filiis  Aaron  ;  ^ 
dices  ad  eos:  In  animabus  n»n  inquinabuntur  in  gente  eorum, 

Gr.  Ot/'  fiictt'.tiQ'.v'jxi  ir durajt  ,  Capitul.  Lxx.   utitur 

criam  verbo  inquinart. 

Tt.  2.  Ita  primum  Graece  '  'Am'  iS  ^  tw  oi\.;'(a  tw  eVHra 
avrSr  ,  Augiill.  bene  Locut.  48.  to.  }.  5J6.  a.  Niji  in 
pr/opinquo  qui  proximus  eft  eis.  Mox  in  Gr.  e'-j-J  inxifl  i. 
fitiTfi  ,  C  Mf.  Alex.  J,  e'xi  /iituf'i  )  J,  umi  ,  k,  ^uyaTpicii , 
e'tt'k'/ex?!».  Ml'.  Alex,  cum  Aid.  edit,  g,  e'tj-j  umi.  Compl. 
xa(  ET  xJ sf^'poi, 

'ir,  3.  Grace.  K«l  iitxfmp^  tuxp.'^Bi'Cii  tk  iyfi!'J'iy<  "vISt 
■n/j.i  hJiJ  i/nhn  xrjfi ,  &c,  ut  in  Lat.  fup.  In  e'ditt.Ald. 


&  Compl.  Kat  s-tt'  (xJi>fr]   xvtv  TapSsKW. 

Tt.  4.  GrjEce  ,  ipfo  initio  deefl  J5  <  loco  veto  in  conta- 
minationem Jui  ,  habetur,  e.*;  /^eSuV-^i^ji'  xvt^  ,  in  profanatio' 
nem  juam;  caetera  ut  in  Lat.  lup.  Hefych.  in  Levit.  col. 
142.  e.  h.  lie  habet  :  No«  polluetur  exjubito  in  populo  fuo  , 
ad  projanationcm  Juam  ,  inf.  ejus, 

Tt.  J.  Gr«c.  addit ,  jur  KepxMt ,  caput ,  verbo  rademi- 
ni^ 8c  poll  mortitum  ,  feq.  Kxi  rny  o'^iv  Tt/  iruyaivc^  sf 
'i^ufiQitlai  ,  fff  afpetium  barbx  non  radent  ;  caetera  con- 
cordant ad  verbum. 

Tlr.  6.  Grace.  Tat  yi-f  Gi/sfa;  Ki/fiV  Ac?©:  t?  Se»  «i/tiHi 

t,  7,  Totidem  verba  in  Cisco.  Eadem  ruifus  habet 


»54 


LIBER     LEVITIC.     Cap.   XXI. 


Versio    antiqua. 

Auj.  ali/uf.    niam  fanclus  eft  Domino  Deo  fuo  ,  &  landifi- 

cabis  cum. 

8.  Dona  Domini  Dei  veftri  ifte  offerer :  fanc- 

tus  eft  ,  qiioniam  landiis  ego  ,  Dominus ,  qui 

fanctilico  eos. 
Ctfitnl.  ixxi.      9.  Filia  viri  facerdoris  fi  proftituatiir  ad  for- 

nicandum igne  aemabitur. 


f''P 

Lc::t.  Jiz.  r. 

Ibid.quifl.Zo, 

Itim  qaxfi,  81. 


10.  Et  (acerdos  magnus  e  fratribus  fuis ,  cui 
fufum  eft  liiper  caput  ex  oleo  chrifto  ,  &  con- 
fummatus  manus  induere  veftimenta ,  caput  non 
reteget  cidari ,  &  veftimenta  Ilia  non  Icindet : 


liid.^li.J. 


7]ifTon.  ip.  di 


1 1 .  &  fuper  omncm  animam  mortuam  non 
introibit :  fuper  pattern  fuum ,  &  fuper  matrem 
fuam  non  inquinabitur. 

I  i.  Et  de  landis  non  exiet ,  &:  non  contami- 
nabitur  fanftificatio  Dei  ejus  ,  quia  fanftum 
oleum  unftionis  a  Deo  fuper  eum  eft 

15.  Uxorem  virginem  accipiet : 

14.  Viduam  autem  &  ejedam,  &  meretri- 
cem  non  accipiet ,  fed  virginem  de  genere  fuo 

15.  &  non  contaminabit  femen  fuum  in  po- 
pulo  :  ego  Dominus  qui  fandifico  eum. 


Xyjr.tf.iZ,  117.      17 Homo  in  quo  fuerit  macula  &  vitium, 

non  accedet  ofFerre  dona  Deo. 

V  U  I  G  A  T  A 

18.  nee  accedet  ad  minlfteiiam  ejus  :  fi  crecus 
fuerit  ,  fi  claudus  ,  fi  parvo  vel  grandi  vel  torto 
saTo , 

No  T^ 


VuLGATA     nova; 

quia  confecrati  funt  Deo  fuo , 

8 .  &  panes  propofitionis  ofFerunt.  Slnt  ergo 
fanfti ,  quia  &  ego  fanftus  fum  ,  Dominus  ,  qui 
faiiftitico  eos. 

9.  Sacerdotis  filia  fi  deprehenfa  fuerit  in  ftu- 
pTO  ,  &  vio!»verit  nomen  patris  fui ,  flmnmis 
exuretur. 

JO.  Pontifex,  id  eft,  facerdos  maximus  in- 
ter fratres  fuos ,  fuper  cujus  caput  fufum  eft 
unftionis  okuni ,  &  cujus  manus  in  facerdotio 
confecratcE  funt,  veftitufque  eft  fanftis  veftibus, 
caput  fuum  non  difcooperiet ,  veftimenta  noa 
fcindet : 

II.  &  ad  omnem  mortuum  non  ingredietur 
omnino  :  fuper  patre  quoque  fuo  &  matre  non 
contaminabitur. 

li.  Nee  egrcdietur  de  fanflis ,  ne  pclluat 
faniluarium  Domini ,  quia  oleum  fanftje  undio- 
nis  Dei  fui  fuper  eum  eft  :  ego  Dominus. 

1 5 .   Virginem  ducet  uxorem  :  iijcbi 

14.  Viduam  autem  &  repudiatam  ,  &  (br-44-*** 
didam  ,   atque   meretricem   non  accipiet ,   fed 
puellam  de  populo  fuo  : 

1 5 .  ne  commifceat  ftirpem  generis  fui  vul- 
go  gentis  fus  :  quia  ego  Dominus  qui  fandifi- 
co  eum. 

16.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  di» 
cens  : 

17.  loqnerc  ad  Aaron  :  Homo  de  femine 
tuo  per  familias  qui  habuerit  maculam ,  non  of- 
feree panes  Deo  fuo , 

NOVA. 

19.  fi  frafto  pede  ,  fi  manu  ," 

io.  fi  gibbus ,  fi  lippus ,  fi  albuglnem  habens  In 


Auguft.  locut.  Jo.  de  Levir.  col.  }J6.  b.  excepto  uno , 
fimclificabit ;  at  in  Grsco  conftanter ,  ay.iQui;  ,  farditfi- 
eahts  ,  ut  fup.  in  Quid.  Notat  Auguft.  in  Locut.  non  di- 
xilfe  :  Qjtontam  Jan^i  Junt  ;  fed  tamjrtam  tie  uno  loijneretttr^ 
film  cirperit  a  ptttridi  ,  deinde  jeqttuiir  JiugtUartter  :  &c  (up. 
Quacft.  72.  Df  plurihiis ,  inquit  ,  qui  uno  funt  temjtarefj- 
eerdotibui  loquebatur  ,  i^  de  una  quoqne  eoritm  dixit :  Quo- 
niam  fan£lus  eft  ,  lociitione  qun  filet  uii  Scrifturn  ;  nam 
tonum  iUum  fiimmum  pojlea  comtnemorat ,  qut  iutrabat  .id 
fanSa  fandornm.  Hefych.  in  Levit.  col.  145.  g.  limiliter 
habec  ;  Mulierem  meretricem  ^  profanam  non  accipient. 

y.  8.  Sic  eft  in  Graeco  ad_  vcrbum.  Auguft.  infra  leg. 
ipfe  ,  non  ijie ;  in  Gr.  Vatic,  ^to?  ,  at  in  Ml.  Oxon.  «Vto?. 
Eadem  iterum  qua:  iupra  refert  Auguft.  Locut.  yo.  556. 
b.  Apud  Hefych.  in  Levit.  col.  145.  h.  fie  :  S^milits  erit  , 
auia  /Itmlus  fum  ego  Dominus  ,  qut  jauilificB  eos, 

7^.9.  Similiter  Gr.  Kal  ^uydlvp  drhpaTrit  'npiu^  soif  fe- 

Ch^c-'.S-JT  t?  eV^cp^etca/ eV]  'zvpc^  y.xla,jta,vhvQilcr.t. 

■f.  10.  Similiter  in  Grsco,niii  quud  ibi  deeft  vox  ma- 
ntis •,  ncc  non  pronomcn  yK.i ,  poll  vefltmentai  fed  Aid. 
ed.  &Compl.  hie  addunt  ivn,  iicut  Ml.  Oxon.  &  Compl. 
/up.  T»;  X'^fi.*?  >  P°'^  vetbum  confiimm.uns ,  pro  quo  rt- 
*lsMtai/x^vV  syS'uQa^ai  -rci  ,&c.  qtii  cofijummatits  eji  ad  in- 
Jutnday  &c.  at  loco  Xf'^f  >  Mf.  Oxon.  habet  ;  XF'"'^^ ' 
ftnUionis  ,  Compl.  ;^f/c;wa?c5'  Auguft.  ait ,  ipjnm  ehmn 
conftanter  appellari  in  Scriptura  chnfliim.  Leo  M.  ferm. 
jy.  1x5.  d.  poftrema  fic  leg.  De  c.ipite  fuo  cidnrim  non 
deponet  >  ^  vejlimentii  fuel  non  d'.frumpet.  Gr.  T\\r  Xf^aAHf 
vx  «JTM/Jlafa's;! ,  &c.  Hieron.  epift.  ad  FabioJ.  to.  2.  col. 
<76.  C.  Ca^ut  jitutn  non  difcooperiet, 

■)?•.  II.  Ad  verbum  e  Grasco  ,  excepto  uno  ^  ,  poft 
fuum  ,  pro  quo  srV  £  ;  fed  al.  pcnitur  j..  Auguft.  addit : 
Ordo  eft  verborum  :  Super  pcitrem  juum  not*  inquinabitur, 
nee  fuper  matrem  juam.  Similiter  habet  Tertul.  de  Monog, 
p.  ^^4.  b.  Sttper  omnem  animam  defunilam  jacodos  non 
introibit  i  ^  Jitper  patrem  ftum  ,  ^  fuper  matrem  ptam  non 
tontaminahitur ;  item  I.  4.  adveri.  Marc.  717.  c.  nili  quud 
delet  ibi  jttper  matrem  fuam.  Hefych.  in  Levit.  col.  144. 
h.  legit ;  Super  omnem  iinimam  mortuam  non  ingredietur, 
Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  to.  2.  J76.  c.  addit;  Super  pa- 
t/i  fiu ,  55  matri  fna  nin  inquir.nhinr.  Vii.  Aug.  qu*ft. 


oculo  ,  fi  jugem  fcabiem  ,  fi  irapetiginem  in  corpore, 

AD  Versionem    antiqua  m. 
85.  y2?.  g. 

1^.  12.  Idem  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  to.  ».  p.  jf7t. 
f.  legit  :  £t  de  janilis  non  egrcdietur.  Auguft.  qusft.  8i. 
in  Levit.  52  J.  d.  £j  de  fantlis  non  «jfot.- Hieron.  addit 
fup.  ft  non  foUuit  fintlificationem  Dei  fui,  Grace.  Kal 
EX  Tiujv  cfjiwK  yV  s\^^ivQi'ia.t  ,  ^  y  jS£oH;\w&e(  to  n-/i«cfi^yof 
rv  0ey  oi^tv  ,  olt  tq  Kyicr  t^aio/  to  xpi^oy  Ttf  ©£y  c^r  «u- 
TM'  iyi   Ki;'ei=5- 

Tf.  1 5.  Gratcc  prarponitur  t res ,  hie  : item  poft ■zirginem, 
adduur  sV  rvysv^i;  opt^  ,  de  genere  fuo,  Sificius  PP.  ep.  I. 
to.  I.  p.  750.  a.  habet  :  Saceidos  ttxorem  virginem  accipiat^ 
non  vtdttam  %  non  ejeilam,  feu  cum  Mfs.  duob.  nee  relic- 
tam.  Hilarus  PP.  ep.  2.  Cone.  to.  4.  p.  1056.  c.  Sa- 
eerdos  virginem  uxorem  accipiat  ,  non  viduam  ,  non  reptl~ 
diatam.  Innoc.  I.  ep.  5.  to.  i.  p.  770.  c.  Uxorem  virgi- 
nem acapiat  facerdos  :  &  epift.  59.  col.  911.  c.  non  vi- 
duam, noa  abjeliam;  &  fup.  ep.  17.  col.  851.  b.  nonejec- 
tam, 

Tt,  14.  Grace,  poft  ejeilam  ,  addit  .  i,  jBsttH^w/if^nv ,  ^ 
frofanatam  ;  item  Titurac,  has ,  poft  meretricem  ,  &  loco  dt 
genere  fuo  ,  fic  :  =V  t?  M«y  auT? ,  de  populo  fuo.  Hefych, 
veto  in  Levit.  col.  145.  b.  legit:  de  genere  fuo.  Vide  fl; 

15.  fup- 

Tt.  15.  Gtacc.  Ka(  y  iseSn^wCE;  to  e7r4p/.isc  cc'-'ra  Iv  toi 
>.aw  ofTy*  £7ai  Kij'e^o;  0'  a7jaP&ji'  «l/tck.  Unde  Hefych.  ia 
Levit.  col.  145.  d.  Et  non  prnfanabit  femen  in  populo  fuo» 
Auguft.  quaeft.  84.  in  Levit.  col.  J24.  b.  addit :  Ego  Do- 
minus qui  (andifico  eum. 

T^.  17.  Graec.  BJiroy  'Actpaov'  "Av^p^airc^  ex  tk  ysyh^  tftf 
{li;  T«e  7:»'Ea;  v'/n^'y  ,  Tifl  eVv  «  cf  otf tw  ^a^c?  ,  y  irfcQif'Su- 
Ci'itti  tsdfjap^pEiy  ri  AZ^  Ty  ©sy  «i/Ty.  Die  Aaron  ; 
Homo  de  genere  tuo  in  generasiones  veftras ,  cuicunque  fue- 
rit in  eo  macula  ,  non  accedet  ad  efferendum  munera  Dei 
fui.  At  Cypr.  conllanier  legit  ut  Iupra  in  textu  ,  turn  cp. 
71.  p.  128.  turn  ep.  64.  p.  1 1 1.  b.  Similiter  hab.  Capitul. 
Lxxii.  fup.  fed  abfque  vttium.  Item  Hieron,  in  Soph.  5, 
to,  3.  1672.  a.  Et  facerdos  in  quo  fuerit  macula  .,  n on  ac- 
cedet o^'erre  oblationes  Domino.  Aug.  1.  2.  contia  epift, 
Parmen.  c.  7.  col.  52.  e.  55.  a.  homo  qui  habuerit  macu- 
lam ^  vttium  >  non  accedet  dona  offerre  Deo.  Hefych.  in 
Levit,  col,  14J.  h.  ]n  jut  fuerit  niactila  ,  ntn  ettedit. 


LIBEP».     LEVITIC.     Cap.    XXI  I. 


ye\  hernlofus. 

II.  Omnis  qui  habuerit  maculam  de  femine  Aa- 
ron facerdotis ,  non  accedet  offerre  hoftias  Domino , 
nee  panes  Deo  fuo  : 

li.  vefcecur  tamen  panibus  qui  otTeruntur  in 
fanAuaiio  , 

2.  ;.  ita  duntaxat  ,  ut  intra  velum  non  ingredia- 


I,GATA       NOVA. 

tui" ,  nec  accedat  ad  altare  ,  quia  niaculam  habct , 
&  concaminare  non  debet  faniluarium  mcuni.  Kgo 
Dominus  qui  fanftifico  eos. 

•  .|.  Locutus  eft  ergo  Moyfes  ad  Aaron,  &  ad 
filios  ejus ,  &  ad  oranem  Ifrael ,  cunfta  qu.E  fuerant 
iibi  imperata. 


Bxod, 

»2.  51. 

Sup.  17. 

Dent. 
14.21. 

Etnh. 

44-  51- 


CAPUT     XXII. 

VULG  ATA     NOVA.  VerSIOANTIQOA. 

i.T     Ocutus  quoque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  1 .  T]*  T  locutUS  eft  DominuS   ad   Moyfen  ,  di-    Aii^.ijtu/f.^^.in 
1^  dicens  :  HL  cens  :  ^    _  i.;v(.  j2^./.^. 

1.  Loquere  ad  Aaron  &  ad  filios  ejus,  ut        2.  Die  Aaron  &  filiis  ejus,  &:  adtend.;nt  i 

caveant  ab  liis  qua?  conlecrata  funt  filiorum  If-  fandis  filiorum  Iluacl  ,  &  non  profm.lbunt  no- 

rael  ,  &  non  contarainent  nomen  fan£tificatorum  men    fancllim   meum  ,    quanta    ipil    ianctificant 

mihi ,  qu.-B  ipfi  offer^int  :  ego  Dominus.  mihi  :  egO   Dominus. 

5.  Die  ad  eos,  &  ad  pofteros  eorum  :  Om-         3.  Et  dices  iUis  :  In  progenies  veftras  omnis 

nis  homo  ,  qui  acceflerit  de  ftirpe  veftra  ad  ea  homo  ,  qiiicunque  acceirerit  ab  omni  lemine 

qu^  conieerata  funt ,  &  qua;  obtulerunt  filii  If-  veftro  ad  lantta ,  quxcunque  fandifi^averint  ti- 

rael  Domino,  in  quo  eft  immunditia,  peribit  CO-  lii  Ifr.iel  Domino  ,  6^  erit  immunditii  ejus  in 

ram  Domino  :  ego  fum  Dominus.  illo  ,  exterminabitur  anima  ilia  a  me  :  ego  Do- 
minus Deus  vefter. 

4.  Homo  de  femine  Aaron  ,  qui  foerit  lepro-  4 &    qui   tetigerit   omnem   immunditiam      Hcniquip.ii. 

fus  ,  aut  patiens  fluxum  feminis ,  non  vefcetur  de  animCE Jij.i. 

his  qui  fanitificata  funt  mihi ,  donee  fanetur. 
Qui  tetigerit  immundum  luper  mortuo  ,  &  ex 
quo  egreditur  femen  quail  coitus , 

5.  &  qui  tangit  reptile  ,&  quodlibet  iramun-         5 aut  fupra  iiomincm ,  in  quo  inquinavir     V.eP/ch.inlsvit, 

dum ,  cujus  tadus  eft  fordidus ,  ilium,   lecundiim  omnem    immunditiam    ip- i47-^- 

fius 

VUXGATA       NOVA. 

6.  immundus  erit  ufque  ad  vefperum  ,  &  non  9.  Cuftodiant  prscepta  mea ,  ut  non  fubjaceant 
vefcetur  his  qu.B  fanftiticata  funt  :  fed  cum  laverit  peccato  ,  &  moriantur  in  fanfluario ,  cum  poUuerint 
carnem  fuam  aqua  ,  illud  :  ego  Dominus  qui  fanititico  eos. 

7.  &  occubuerit  lol  ,  tunc  mundatus  vefcetur  de  10.  Omnis  alienigena  non  comedet  de  fanftifica- 
fanftifieatis ,  quia  cibus  illius  eft.  tis ,  inquilinus  facerdotis  6c  mgrcenarius  non  vefcen- 

8.  Morticinum  &  captum  a  beftia  non  coraedent,  tur  ex  eis. 
nec  poUuentur  m  eis  :  ego  fum  Dominus. 

VULGATANOVA.  VeUSIOANTIQTJA. 

II.  Quem  autem  facerdos  emerit ,  &  qui         1 1 .    Si    autem    facerdos    poffederit    animam     ^ug-  Ikhi.^i. 

vernaculus  domus  ejus  fuerit ,  hi  comedent  ex  emptam  pecuriid  ,  tiic  edet  cle  panibus  ejus 556.  f. 

eis. 

n.   Si  filia  facerdotis  cuiiibet  ex  populo  nup-  12.   Et  filia   liominis  faCCfdotis   fi  fuerit   viro      UiJ.Laciit.  ^z, 

ta  fuerit:  de  his  qusE  fanitificata  funt,  &  de  alienigenx 

primitiis  non  vefcetur : 

Vulgata     nova. 

15.  fin  autem  vidua  ,         13 Fid.  Not.  tifico  eos. 

vel  repudiata  ,  &  abfque  i  7.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens ; 

liberis  reverfa  fuerit  ad  domum  patris  fui  ;  ficut  puel-  1  8.  Loquere  ad  Aaron  &  tilios  ejus  &  ad  omnes 

la  confueverat ,  aletur  cibis  patris  fui.  Omnis  aheni-  filios  Ifrael  ,  dicefque  ad  eos  :  Homo  de  domo  W- 

gena  comedendi  ex  eis  non  habet  poteftatem.  raci ,  &  de  advenis  qui  habitant  apud  vos ,  qui  ob- 

14.  Qui  comederit  de  fandbificatis  per  ignoran-  tulerit  oblationem  fuam ,  vel  vota  folvens ,  vel  I'pon- 
tiam  ,  addet  quintam  partem  cum  eo  quod  comedit ,  te  offerens  ,  quidquid  illud  obtulerit  in  holocauftura 
&  dabit  facerdoti  in  fanftuarium.  Domini , 

15.  Nec  contaminabunt  fandificata  filiorum  If-  19.  ut  offeratur  per  vos,  mafculus  immaculatus 
rael ,  qus  offerunt  Domino  :  erit  ex  bobus  ,  &  ovibus  ,  &  ex  capris  ; 

16.  ne  forte  luftineant  iniquitatem  delifti  fui,  io.  li  maculam  habuerit,  non  ofFeretis ,  neque 
cum  fanitificata  comederint :  ego  Dominus  qui  fane-  erit  acceptabile. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

'i"i'.  1 2.  similiter  in  Gr.  vetbum  pro  verbo.  1^.  j.  Itidem  Grsce ,  excepto  \zibo  ixicub!  ,i>iquiniibii, 

V.  5.  lea  deGrfCO  ad  verbum  ,   nili  quud  loco  f^  di-  pro  inqmnavit. 

cfs ,  hab.  fiTTo»  Cf.  siVo»  die)  Sc  pro  erit ,  >j' ,  fitertt.    Idem  if.  11.  Grdec.   loco  ,  emptam,   hab.  svurm»  ,   acquiji- 

Auguft.  infra  leg.  qine  fait^ltfiaint  ;  at  nicl.  fup.  fviilifi-  imi  ,  comparatam  ;  reliqua  qiiadrani. 

Mwnut  ;  nam  in  Gr.  tj^i^'^cuc;./ ,  in  Compl.  tamen  «-/ik'^k-  -s*-.  iz.  Ita   in  Grsco.   Helych.  in  Levit.  col.  148.   e, 

6/.   Vid.   fup.   Capitul.   Lxxur.  (iczciiiz:  Et  filia  fMtrdatistiupta  fnerit  hummi  .tluiiigeti.t. 

t.4.  Gr.  Kai  0  «TTo/iSKs?  ,    &c.  ut  in  Lat.  Similiter  5?.  IJ.  Greece ,  Kai  ^'''/«"'f  nfi-^iiar  -nnicu  X't&c  v 

Hefych.   in  Levit.  col.    147.  f.  Qjii  ieti;i^er:t  smtiem  im-  (V.£s£^n/4f™  ,    t-ir^f/ax  Ai  n«  n   avrn  ,  fVaraj-p'vJ,!;   sVi  to» 

mitnditiam  animx ;   id  eft,   ir.quit  Augnil.  fupra  ■  altqiiid  otnoi  -rcr  iTctlfniy  "-ari  tii»  KstTiiTa   aL-rv;-    oltto  rZi  afTj» 

morticinum  ,  mjits  Jecund'um  Legem  taHus  inquiiiat,  li  -mtlfh  iuni  fcQilai ,  fcc.  Qu«  Tertul.  1,  de  Moiiog. 


2<)6 


LIBER 


LEVI  TIC. 

VULGATA        NO 


Can.    XXIL 


Dtiit.  ij.ii. 

hccli.  5J.  14. 


ii.    Homo  qui  obtuierit  viftimam    pacificornm     de  bobus  quara  de  ovibus ,  immaculatum  oiFeiet    ut 
Domino  ,  vel  vo:a  folvens  ,  vel  fponte  oiftiens ,  tarn     acceptabile  lit  :  omnis  macula  non  erit  in  eo. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

lUfiih.mlti'it.     2.1 non  ofFeient  hxc  Domino,  &  fuper        ii.  Si  ca:cum  fuerit ,  fifraftum,  fi  cicatri- 

ijo.  b.  altaic  non  ciabitiu-  de  eis  lliper  altare  Domino.      cem  habens ,  fi  papulas ,  auc  fcabiem  ,  aut  im- 

petiginem  ;  non  offeretis  ea  Domino ,  nee  ado- 
lebitis  ex  eis  fuper  akare  Domini. 

V  U  L  C   A  T  A       NOVA. 

1 5 .   Bovem  &  ovem  ,  aure  &  cauda  aniputatii ,  niino  ,  &  in  terra  veftra  hoc  omnino  ne  faciatis, 
roluntarie  ofere  potes  ,  votum  autem  ex  eis  foKi  ij.   De  manu  alienigcnre  non  oS-'ereris  panes  Deo 

non  poteft.  veftro ,  &  quidquid  aliud   dare  voluerit  ,  quia  cor- 

14.  Omne  animal ,  quod  vel  contritis ,  vel  tufis ,  rupta  ,  &  maculata  tunc  omnia  :  non  I'ul'cipietis  ea. 
vel  feftis  ablatifque  teliiculis  c.1 ,  non  ofFerctis  Do- 


Aug.  lecut.  j;j 


IM.lQtin.  J4 


Versio    antiqua. 

z6.  Et  locutus  eft  Dominns  ad  Moyfen  ,  di-        16. 
cens  :  cens  : 

z-j.  Vitulum,aut  ovcm,  autcapram,  ciim  na-        17. 

turn  flierit ,  6c  erit  Teptem  dies  fub  matre  lua rint ,  feptem  diebus  erunt  fub  ubere  matris  fu?j  : 

die  autem  odavo  ,  &  deinceps  Oiterri  poteruut 
Domino. 

VUXGATA       NOVA. 


V  L'  L  G  A  T  A      NOVA, 

Locutufque  cfl  Dominus  ad  Moyfen  ,  di- 
Bos ,  ovis ,  &  capra  ,  cum  genita  fue- 


z8.  Sive  ilia  bos,  five  ovis ,  non  immolabuntur 
una  die  cum  fetibus  fuis. 

19.  Si  immolaveritis  hortiam  pro  gratiarum  ac- 
tione  Domino  ,  ut  poflit  elle  placabilis  , 

Versio    antiqua. 

;2 &  fanftiiicabor  in  medio  filiorum 

rael 


50.  eodem  die  comedetis  earn  ,  non  remanebit 
quidquam  in  man^  alterius  diei  :  ego  Dominus. 

51.  Cuftodite  mandata  mca  ,  &  facite  ea  :  ego 
Dominus. 


NoTjE    ad    Versi 

p.  9J4.  b.  optime  reddk  ,  dicens  :  S.uerdeiii  jiibtt  lidu.Mn 
vel  fjeil.wi  t  J:  (anen  uou  Jiterit  tlU  ,  in  domttm  pMris  fiti 
regredi  ^  ^   de  pane  ejus  al:, 

Tf.  zz,  Graec.  Ou  •jTp'^Q^oii.vci  txvtcc  t&T  Kl'/ji'w  ,  k,  ?."; 
yAp-7r'j:civ  oi*  S^utSilf  a.ir  kvt-^v  irr'i  t3  ,  &c.  ut  in  Lac.  ^an 
adducent  h.tc  Domino ,  C?  in  hofli.im  non  dahitis  de  eis  fu- 
fer,  &c. 


VuiCATA     NOVA. 

If-  51.  Ne  polluatis  nomen  meum  fanftum  ,  ut 

fanftiricer  in  medio  filiorum  Ifrael.  Ego  Domi- 
nus qui  fanitifico  vos  , 

5  5.  &  eduxi  de  terra  jEgypti ,  ut  effem  vo- 
bis  in  Deum  :  ego  Dominus. 

ON  EM     ANTIQUA  M. 

■t-  zfi.  Jtidem  Grxce. 

Tf .  27.  Vix  melius  e  Gracco ,  dttrafla  ultima  vocefii.i : 
adduni  lameti  editt.  Aid.  &  Compl,  uira  tvv  fivrs^  jjjt^. 
Auguit.  obfervat  fup.  hie  iterum  rcdundaie  ^  ,  ante  erit , 
Jecundiim  ujitatijjimas  locutisnes  in  Scripturis  ,  quas  ,  in- 
quit  ,  Latin:  plerique  transferre  noluertiut, 

f-  32.  Ita  etiam   in  Grsco. 


CAPUT     XXIII. 


Jiug.Loiui,  5 J. 

htvit.  3j6.  e. 


Versio   antiqua. 


de  2.  Loquere  ad  filios  Ifrae^ ,  &  dices  ad  cos : 
Solemnia  Domini ,  qnx  vocabitis  \ocata  ianc- 
ta  ,  ilia  llint  Iblemnia  mea. 


3.  Sex  diebus  facies  opera., 


Uejych. in  teti 
IS^.d.g. 


V.xod.  12.  i2. 


4.  Hx  vocati  fanfta: ,  qiias  vocabitis  eas  in 
fefti\'itatibus  veftris. 


V  U  L  G  A  T  A     nova. 

I.  T    Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 

.l_/cens  : 

1.  Loquerc  filiis  Ifrael ,  &  dices  ad  eos  :  Ux 
fuut  feria:  Domini ,  quas  vocabitis  fanftas. 

; .  Sex  diebus  facietis  opus  :  dies  feptinius  i 
quia  fabbati  requies  eft ,  vocabitur  fanftus  :  om- 
ne opus  non  facietis  in  eo  :  fabbatum  Domini 
eft  in  cunftis  habitationibus  veftris. 

4.  Hx  funt  ergo  feri.i;  Domini  fands ,  quas 
celebrare  debetis  temporibus  fuis. 


VUL 


GATA       NOVA. 


detis  : 


J.  Menfe  primo,  quartadecima  die  inenfis  ad  vef- 
perum  ,  Phafe  Domini  eft  : 

6.  &  quintadecima  die  menfis  hujus ,  folemnitas 
azymorum  Domini  eft.  Septem  diebus  azyma  come- 

NoT^      AD      VeRSIONEM 


7.  dies  primus  erit  vobis  celeberrlmus  ,  fanduf- 
que  :  omne  opus  fervile  non  facietis  in  eo  : 


A  D 

V .  2.  Rede  e  Gracco  ,   fi  addas  ea  ,  verbo  vocabitis ; 
nam  in  Graeco  iic  ;  «;  -/.xt^scsIs  vjtz^  XAHTa^ ,  (  fuppl.  sc/j- 

t.  ;.  Grace,  s'ijus'&ti  >  &c. 
-.  T^.4'  Gi-£c.  Ailrtti  «1'  icf]»!  tm  Kvp'a  xm)?«1  «'/.«h  >  «4 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

xaA/c£^=  ojjraj;  t*"  Tor;  xa;f  9??  «CT&'t*  I.  c.  Hx  funt  folenwi- 
tates  Dotnino  I'Ocatx  janiht ,  ijuas  vocabitis  eas  in  tempy,:- 
i'us  vejlris.  Legebat  Heiych.  cc  t»??  siolcti^  dvT^r  nam 
proxime  addit  ;  H.tc  noflra  iransliilit  {  Vulg.  )flaniiis  h.%~ 
hi  ,  temporibus  fuis. 


LIBER     LEVITIC.     Cap.   XXI 1 1. 


57 


VUIGATA     NOVA. 

fed   ofFeretis  facrificlum  in  igne  Domino 


feptem  diebus  :  dies  autem  feptimus  eiit  cele 
biior  &  fanftior  ;  nullumque  fervile  opus  facie 
tis  ill  CO. 

V  U   L  G   A  T  A 

5.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens  : 

10.  Loqucre  filiis  Ifrael  ,  &  dices  ad  eos  :  Cum 
ingrell'i  fueritis  terram  ,  quam  ego  dabo  vobis  ,  & 
meflueritis  fegetem  ,  feretis  manipulos  fpicaium ,  pii- 
mitias  meflTis  veftra? ,  ad  facerdotem  : 

1 1 .  qui  elevabit  fafciculuin  coram  Domino  ,  ut 
acceptabile  lit  pro  vobis ,  altero  die  fabbati ,  &  fanc- 
tificabit  ilium. 

Vu  LGATA     NOVA. 

14.  Panem  ,  &  polentam  ,  &  pukes  nonco- 
medetis  ex  fegete ,  ufque  ad  diem  qua  offeretis 
ex  ea  Deo  veltro.  Prsceptum  eft  fempiternum 
in  generationibus  ,  cun&ifque  habitaculis  veftris. 
Dntt.  1 5 .  Numerabitis  ergo  ab  alte.  a  die  fabbati , 
16.9.  in  quo  obtuiiftis  manipulum  primitiarum ,  feptem 
hebdomadas  plenas , 


V  E  p.  s  I  o    A  N  T  I  Q  U  A. 

S.  Offerctis  holocauftomata  Domino  feptem    hefydi.nUfri, 
diebus   :  dies  autem  feptimus  erit  cclebrior  & 
fandliot :  nullumque  opus  ieiN ile  facictis  in  eo. 


NOVA. 

1 1.  Atque  in  codcm  die  quo  manipulus  confecra- 
tur  ,  ca^detur  agnus  immaculatus  anniculus  in  holo- 
cauftum  Domini. 

i^.  tt  liDamenta  offerentur  cum  eo  ,  du.-e  deci- 
ms  limilre  confpcrfre  oleo  in  incenfum  Domini ,  odo- 
renique  fuaviflimum  :  liba  quoque  vini ,  quarta  pars 
bin. 


Versio    ANTIQUA. 

14.....  &:  frifta  cedrinea  non  manducabitis , 
ufque  in  illam  ipfam  diem  ,  quoufque  offereris 
munera  Deo  xellro.  Legitimum  itetnum  in 
progenies  veftras 

15.  Et  numerabitis  vobis  a  die  ctaftino  fab- 
bati ,  qua  obtulerit  gremium  luperpofitionis ; 
feptem  feptimanas  integias  numerabis. 


Idtm.   ly^.^i 


Ati^,  leciit.  y5, 
lie  Levit,  5j6.  t. 


VULGATA        NOVA. 


P 


16.  ufque  ad  alteram  diem  expletionis  hebdoma- 
dx  feptiuia; ,  id  eft  ,  qulnquaginta  dies  :  &  lie  orfe- 
retis  facrificium  novum  Domino 

17.  ex  omnibus  habitaculis  veftris,  panes  primi- 
tiarum duos  de  duabus  decimis  iimila;  fermentats , 
«juos  coquetis  in  primitias  Domini. 

VuiGATA      NOVA. 

io.  Cumque  elevaverit  eos  facerdos  cum 
panibus  primitiarum  coram  Domino ,  cedent  in 
ufum  ejus. 


18.  Offeretifque  cum  panibus  feptem  agnos  im- 
maculatos  anniculos  ,  &  vitiilum  de  armento  unum  , 
&  arietes  duos  ,  &  erunt  in  holocaiilhiiii  cum  liba- 
mentis  fuis  ,  in  odorem  luaviflimum  Domino. 

19.  Facietis  &  bircum  pro  peccato  ,  duofque 
agnos  anniculos  hoftias  paciticorum. 

Versio    antiqua. 

20.  Et  feparabit  ea  facerdos  feparatione  cum 
panibus  primitiarum  ante  Dominum  ,  cum  duo- 
bus  agnis cedentque  in  ulus  ejus  lacerdotis 

offerentis  ea. 

VULGATA       NOVA. 

Et  vocabitis  hunc  diem  celeberrimum  ,  atque     veftra? ,  non  fecabitis  earn  ufque  ad  folum  ■  nee  re- 


Uejch.in  Levil, 


* 


Sap.  19 
5- 

Nhib 
29.1. 


fanflriffimum  :  omne  opus  fervile  non  facietis  m  eo, 
Legitimum  fempiternum  erit  in  cundis  habitaculis  , 
&  generationibus  veftris. 

11,    Poftquam   autem  meflueritis  fegetem   terrcE 

VuLGATA     NOVA. 


manentes  (picas  colligetis  ,  fed  pauperibus  &  pere- 
grinis  dimittetis  eas.  Ego  fum  Don.inus  Deus  vefter. 
i  3.  Locutufque  elt  Dominus  aa  Moyfen  ,  drcens  : 


Slip.  16. 

Num, 
29.7. 


14.  Loquere  filiis  Ifrael  :  Menfe  feptimo  , 
prima  die  nienlls  ,  erit  vobis  fabbatnm  ,  memo- 
riale,  clangentibus  tubis  ,  &  vocabitiu'  fanftum  : 

ij.  omne  opus  lervile  non  facietis  in  eo  , 
&  ofFeretis  holocauftum  Domino. 

z6.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  di- 
cens ; 

1 7.  Decimo  die  menfis  hujus  feptimi  ,  dies 
expiationum   erit   ccleberrimus  ,    &    vocabitur 


Versio    antiqua. 

_  ^4.  Loquere  filiis  Ifrael ,  dicens  :  Menfe  fep- 
timo ,  una  menlis ,  erit  vobis  recuies  in  memo- 
riale  tubarum  5  vocata  fanda  erit  vobis : 

:i^.   omne  opus  fervile  non  facietis,  &  ac* 
cendetis  holocauftum  Domino. 


_  27.  Septlmi  rtienfis  dies  decimus ,  dies  propi- 
tiationis ;  fanda  erit  vobis  dies ,  &  vexabitis  ani- 


Amhof.  I.  di fiJe 
rtfiii .  t,  1.  rifii. 


NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

■fr.  8.  Gr3ec.  Kai  ■apaQaiire ,  Jg  addiicelis ,  loco  ojfere-      fup.  qui  etiam  ait  :  Noa  dixit 
deinde   ut  fup.  prjeter  ult.  ifta,  Ka.\  i  migfi  li  sC 


Amk.inPC  ng; 
1021.  ■/. 

Tertul.  com.  Fjjcb, 
982.  i. 


tis 

cTo'uH  K?>HTH  »7/«  frai  vf^h'  izx^  ff/of  ^«^psyTOf  i/  irot^Qil^ 
£t  dies  feplima  vacua  JatiHa  erit  vobis   :   omne  opus  fer- 
vile nan  facietis. 

Tf".  14.  Grxc.  Kal  a/>TOJ',  >'^ 'areppvyfisvx  yj^^  J'/«  ,  &c. 
El  p.tnem  ,  i^  fricla  chidra  nova,  &c.  ut  in  Lat.  fup.  nili 
excipias  verbum  ,  'af-'.Qciiy/.nTi,  obt:ileriiis  ,  pro  ojf'eretis. 
Quod  autem  legitur  I'up.  cedrinea  ,  vitiosc  videtur  fcrip- 
tum  a  fciolo  quodam  ,  vel  imperito  fcriba  ,  loco  cytra  no- 
va :  Hefychius  enim  paulo  fup.  loquens  de  Chrifto  ,  ait : 
Et  cibitm  nobis  nova  polentx  ,  l^  pnltiiim  ,  Jive  lit  LXX, 
cytrorum  ,  prxflitit  :  non  enim  nova  joUtm  ,  fed  ^  cytra 
Chrifii  pracepta  funt  ,  Jive  tit  moUia  ;  /ic  enim  cytra  atii 
Interprctes  edideritnt.  Vox  igitur  cedrinea  ,  male  reddita 
videtur  dcGrxco  ,  X'S^  >?a ,  quafi  unum  verbum  eifec 
■/jj(l«yia,  cum  iint  duo  ,  Sc  X'^ft   &  'i«- 

if.  15.  Grjcc.  Kai  «3<6^h{^£t£  tJ^r.-  ctiro  rv^  s-yrxvQ^ov  r^v 
c«C£«Twv  ,  d-TTo  TH5  M(«e^;  tti  o,v  >apoGsv{yiCv,%  to  ^^d'ifxx 
7>f  iiTi^ifiizlcf;,  s~^ici  ^CJo/nciT.f.^  of.o/.M^f.y^ .  IiiMf.  Oxun.  ac 
editt  Aid.  &  Compl.  hk  additm-  «.-ninnum  i  ut  apud  Aug. 

TQm.  I. 


.     .  numerabitis  ,  fed  numera- 

bis ,  dim  ad  pliiresfiiperilit  loqtterttur  .'  verfu  tanien  feq.  le- 
gitur ,  a.^^ixvQi%  ,  numerabitis. 

■#•.  20.  Patilum  diffimiliter  Gvacce  :  Kai  i-jriimii  «Vra  o 
Ufiuq,  /iira  TO»  afTiiii  TV  •df ai7i7£«i^Ma7a; ,  fV.'6E,ua  fytciitof 
Kt'pi}? ,  /<£Ta  Twi*  /I'o  tifivui/ 1  K'/iO.  ecoK/ai  rrj  Ki  p'w  tu  U- 
pr  T6)  inpocipsf^y/i  tivTtz  ou'TV  ££■«(.  1.  c.  Et  itnponet  e.t  fa~ 
cerdos  cum  panibus  p^imx  fi-ugis  ,  piperpojitionem  ante  Dif- 
tninitm  cum  duobus  agnis  ;  fanila  erunt  Domino  : ficerdoti 
(ifferemi  ilia  ,  et  erunt.  His  autem  pofterioribiis ,  yittiv/^f 
offerenti ,  &c.  refpondent  Hefychii  iflz  :  cedcntijuc  m  iijiis 
&c.  qux  luapcifp^^iya";    videntur  dicla, 

^.  24.  Optime  de  Gr«co  ,  nili  quod  pro  menfe  fepti- 
mo  ,  legitur  ibi  .  t?  ^hj-o^  xy  i^Sof^v  ,  menjis  feptimi  ,  abf- 
que  in  ,  ante  memoriale.  Eadem  memorat  idem  Ambrof. 
ill  Pf.  118. col.  lozi.  A.  dkens:  Dies  feflas  feptimi  menjis, 
neoment.t ,   ^   memoriale   tubarum. 

't.  25.  Sic  etiam  in  Gr.eco ,  prjster  unum  <2T/'«j'^it^f7?  » 
adducetts ,  pro  accenJetis  ;  forte  fcriplit  Ambrof.  accedetis; 
vide   etiam  eundem  in  Pf.  Ii8.  col.  lozi.  d. 

t.  i/-  Priora  verba  ufque  ad  hoc  ,  J'ancla  erit ,  de  Am- 


ajS  LIBER     LEVITIC 

Versio  antiqua. 


fnas  veftus., 


Tertul.  uUftif. 


K-'/vfA.  in  Lttiii. 


}JierifH.  in  Z.ich, 
14. t.  J.  1801.'/. 


Uefjeh,  in  Livit, 


;9.  Et  omnis  anima ,  qux  vexata  non  fiierit 
in  ilia  die ,  exterminabicur  de  populo  fuo. 

V  U  I.  G  A  T  A 

50.  &  qus  operis  quippiam  fecerit ,  delebo  earn 
de  populo  fuo. 

i  I ,  Niliil  ergo  operis  facletis  in  eo  :  legitimum 

Versio    antiqua. 
32.  fabbata  fabbatonim  erunt  vobis 


Cap.    XXIII. 

VULGATA     NOVA. 

fanftus  :  affligetifque  animas  veftras  in  eo  ,  & 
offeretis  holocauftum  Domino. 

i8.  Omne  opus  ferviie  non  facietis  in  tem- 
pore diei  hujus  :  quia  dies  propitiationis  eft ,  ut 
propitietur  vobis  Dominus  Deus  vefter. 

19.  Omnis  anima  ,  qu»  afflifta  non  fuerit 
die  hac  ,  peribit  de  populis  fuis : 

NOVA. 

fempiternum  erit  vobis  in  cunftis  generationibus ,  & 
habitationibus  veftris : 


Mifpil.  'Rem,  nd 
fcmmnn.  fahb,  IV, 
ttmpar,  Sep, 


54 MenFe  feptimo ,  quintadecima  die  men- 

fis,  tabernaculoriim  folemnitas 


35....  dies  oftavus  vocalis  fandus  erit....  egref- 
fus  eft 


V  U  Z  G  A  T  A 

37.  Hje  funt  feri^  Domini,  quas  vocabitis  cele- 
berrimas  atque  fanftiflimas  ,  ofFeretifque  in  eis  obla- 
tiones  Domino  ,  liolocaufta  &  libamcnta  juxta  ritum 
uniufcujufque  diei  : 

J  8.  excepds  fabbatis  Domini  ,  donifque  veftris , 
&  qux  offeretis  e.x  voto ,  vel  qux  fponte  tribuetis 
Domino. 

quintodecimo  ergo  die  menfis    feptimi , 

Versio    antiqua. 

Menfe  feptimo  fefta  celebrabitis , 


3  9- 


41. 


VuiGATA     NOVA. 

}i.  fabbatum  requietionis  eft,  &  affligetis 
animas  veftras  die  nono  menfu  :  A  vefpera  uf- 
que  ad  vefperam  celebrnbitis  labbata  veftra. 

J ) .  Et  iocutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  di- 
cens : 

34.  Loquere  fiiiis  Ifrael  :  A  quintodecimo 
die  menfis  hu|us  feptimi ,  erunt  ferix  taberna- 
culorum  leptem  diebus  Domino. 

3  5.  Dies  primus  vocabitur  celeberrimus  at-    /o.j) 
que  fanftiilimus  :  omne  opus  ferviie  non  facie-  57. 
tis  in  eo. 

36.  £t  feptem  diebus  offeretis  holocaufta 
Domino  :  dies  quoque  oftavus  erit  celeberrimus 
atque  fanitiflimus  ,  &  offeretis  holocauftum 
Domino  :  eft  enim  ccetus  atque  collefta;  :  om- 
ne opus  ferviie  non  facietis  in  eo. 

NOVA. 

quando  congregaveritis  omnes  fruftus  terrx  veftra  i 
celebrabitis  ferias  Domini  feptem  diebus  :  die  primo 
&  die  0(£bavo  erit  fabbatum  ,  id  eft  requies. 

40.  Sumetifque  vobis  die  primo  fru£tus  arboris 
pulcherrimx  ,  fpatulafque  palmarum  ,  &  ramos  li- 
gni  denfarum  frondium  ,  &  falices  de  torrente ,  & 
Istabimini  coram  Domino  Deo  veftro ; 

VuLGATA     NOVA. 

41.  celebrabitifque  folemnitatem  ejus  feptem 
diebus  per  annum  :  legitimum  fempiternum  erit 
in  generationibus  veftris.  Menfe  feptimo  fefta 
celebrabitis , 

&  habitabitis  in  umbraculis  feptem  die- 


45 ciim  in  tabernaculis  habitare  fecerim  fi- 

lios  llraiil ,  ciim  educerem  eosde  terra  iEgvpti : 
ego  Dominus  Dcus  vefter. 


bus  :  omnis ,  qui  de  genere  eft  Ifrael ,  manebit 
in  tabernaculis  ; 

43.  ut  difcant  pofteri  veftri  ,  quod  in  taber- 
naculis habitare  fecerim  filios  Ifrael  ,  cum  edu- 
cerem eos  de  terra  ^tgypti  :  ego  Dominus  Deus 
vefter. 

44.  Locutufque  eft  Moyfes  fuper  folemnita- 
tibus  Domini  ad  filios  Ifrael. 


NoTjE      AD     VeRSIONE 


brofio  funt  ,  reliqua  ex  TertuUiano.  Graece  iia  :  K«)  t? 

«Vict  isxi  v/Xiv'  ^  Tcf7r(i,caCi%  rw;  4i'X*'  ^M'^^'  ^^  deciniA 
menjis  feptimi  huJH!  ,  Jits  pmpitiationis ,  vecaiit  fanila  erit 
vobii  :  iS  humiUitbitii  animas  vejiras, 

ir.  19.  Graece  ,  11««  4^X''  >  "''^'5  i""  ■ra.TnnaiVtQilm  cV 
uv-rn  T>)  «V-V?  TctvT^  y  5cc.  ut  in  Lat. 

■i.  51.  Ita  primo  Graec.  liabet ;  fed  addit :  Kal  TctTTii- 
tuQile  rii  •it'X^i  v/iuy.  Similiter  Ambr.  in  Luc.  20.  col. 
lyil.  d,  Sahbato  hrimiliabis   ammatn   /«.uh  ;  lubiiide   in 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

unde  Tichon.  reg.  J.  col.  61.  c.  A  vefpera  in  vefperam 
objcuravi  (  1.  objervavi  )  diem  fabbatorutn . 

Tf",  ^4.  Grsec.  T»  xsK^EJtcti/ey.a'xjj  ry  /xwoi;  t?  eCJ^^/mt 
tVtv  ,  izplit  cam^r  £^tx  vf^^^^c;  Tw  Kvpta,  Apud  Anibrof, 
in  Pf.  Ii3.  to.  I. col.  loii.d.  dc:  Qjiimafdecimus  dies, 
dies  tixbernaculorttm  per  odo  dies. 

Tf".  %6.  GrsEC.    H  M,«;c^    n"  07/oH  x>htm   «7ta  £>«i  I'/^T»' 

1^.41.  Similiter  inGrseco. 

1^^.45.  Gijec.  'Oil  It  oziifaTs  x«t«'k««  t»5  viii  'Ufst^^t 
a  Tu  ii,»ya'jii>  /*e  di/ni ,  Sec,  ut  in  Lat. 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XXIV. 


59 


CAPUT       XXIV. 

VULGATA       NOVA. 
1.  T-^  T  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens  :      oleum  de  olivis  puridimum  ,  ac  lucidum,  ad  concin- 


nandas  lucernas  jugker , 

VePvSIO    antiqua. 

^ Incendent  eas  Aaron  ,  &  filii  ejus  ,  a 

vefpera  ufque  mane 


Pra;cipe  filiis   Ifrael  ,  ut  afFeranc   tibi 
VuLGATA     NOVA. 

}.  extra  velum  teftimonii  in  tabernaculo  foe- 
deris. Ponetque  eas  Aaron  a  vefpere  ufque  ad 
Biane  coram  Domino ,  cultu  rituque  perpetuo  in 
generationibus  veftris. 

4.  Super  candelabrum  mundilTiraum  ponen- 
tur  femper  in  confpeftu  Domini. 

VuLGATA       NOVA. 

no  fufcepti  a  filiis  Ifrael  foedere  fempiterno  : 

9.  eruntque  Aaron  &  filiorum  ejus  ,  uc  come- 
dant  eos  in  loco  fanfto  :    quia  lanftum    fanftorum 


Hefich. 

1J8.£. 


I  J-tviU 


4.  Incendent  lucernas  ante  Dominiim  ufque 
mane. 


159.  i. 


5.  Accipies  quoquc  fimilam  ,  &  coques  ex  ea 
duodecim  panes  ,  qui  fmguli  habebunt  duas  deci- 
mas  : 

6.  quorum  fenos  altrinfecus  fnper  menfam  purif- 
firaam  coram  Domino  ftatues  : 

7.  &  pones  fuper  eos  thus  lucidifTimum  ,  ut  fit 
panis  in  monimentum  oblationis  Domini. 

8.  Per  fingula  fabbata  mutabuntur  coram  Domi- 

VULGATA      NOVA. 


eft  de  facrificiis  Domini  jure  perpetuo. 

10.  Ecce  autem  egreflus  films  mulieris  IlVaeliti- 
dii,  quem  pepererat  de  viro  j£gyptio  inter  filios  If- 
raiil ,  jurgatus  eft  in  caftris  cum  viio  Ilraelita. 


ZI.  IZ. 


1 1.  Cimque  blafpheinafiet  nomen  ,  &  male- 
dixiffet  ei  ,  adduitus  eft  ad  Moyfen.  (  Vocaba- 
tur  autem  mater  ejus  Salumith  ,  filia  Dabri  de 
tribu  Dan.  ) 

II.  Miferuntque  eum  in  carcerem  ,  donee 
noffent  quid  juberet  Dominus. 

I  5.  Qui  locutus  eft  ad  Moyfen  , 

14.  dicens  :  Educ  blafphemum  extra  caftra, 
&  ponant  omnes  qui  audierunt ,  manus  fuas  fu- 
per caput  ejus ,  &  lapidet  eum  populus  uni- 
verfus. 

15.  Et  ad  filios  Ifrael  loqueiis  :  Homo  ,  qui 
maledixerit  Deo  fuo  ,  portabit  peccatum  fuum  : 

16.  &  qui  blafphemaverit  nomen  Domini, 
tnorte  moriatur  :  lapidibus  opprimet  eum  omnis 
raultitudo  ,  five  illc  civis  ,  five  peregrinus  fue- 
rit.  Qui  blafphemaverit  nomen  Domini ,  morte 
moriatur. 

17.  Qui  percufltrit,  &  occiderit  hominem  , 
morte  moriatur. 


Versio    antiqua. 

II.  TZt  cum  nominalTet  filius  mulieris  IHaeli- 
ridis  nomen ,  moledixit 


Aiig.LocHt.  y/.t. 
5-  356-/- 


15.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  Cypr.i.  ^.Xeftm, 
14.  dicens  :  Produceum  qui  m.iledixeiit ,  foras  508.'. 

extra  caftra ,  &  imponent  omnes  qui  audierunt , 
manus  ilias  fuper  caput  ejus  ,  &  lapidabit  eum 
omnis  1}  nagoga  filiorum  Ifrael. 

15 i-lomo  homo,  (i  maledixerit  Deum   Au<;.jii.ffl. 27.1a 

fuum ,  peccatum  accipiet :  if;«.  t.  3. 525.  e. 

16.  nominans  autem  nomen  Domini,  morte 
moriatur 


17.  Et  homo,  qui  percuflerit  omnem  ani-     JJem.gusp.Z2, 
mam  hominis ,  &  mortuus  flierit ,  morte  mo-  S^S-'^- 
rianir. 


V  U  J,  G  A  T  A 

18.  Qui  percuflerit  animal,  reddet  vicarium ,  id 
eft ,  animam  pro  anima. 

VuLGATA    NOVA. 


NOVA. 

19.  Qui  irrogaverit  maculam  cuilibet  civium  fuo- 
rum  :  ficut  fecit ,  fie  fiet  ei ; 


Ver 


S  I  o 


EW.       10.  frafturam  pro  fraLlura.oculuni  pro  ocu- 
lo ,  dentbm  pro  dente  reftituet  :  qualem  inflixe 
■  rit  maculam ,  talem  i'uftinere  cogetur, 

N  o  T  jE    ad    Versionem 


»1.14. 

Dent. 

19.  11. 
Mxtth. 

J.  58. 

antiqua. 

20.   contritionem  pro  contritione ,  oculum 
pro  oculo 


Uefych.  in  Levitt 


a  N  T  I  Q  U  A  M. 


Tfr.  5.  Grace.  Kii  v.xvtum  kvto  'Axpir ,  &c.  ut  in  Lat. 

If.  4.  Grsc.  Kaucih  rii  7.vX''"i  >  &c.  ut  in  Lat.  Ac- 
ietideits  iucerna! ,  &c. 

#■.11.  Ita  e  Gracco  ad  verburn.  Moy  Auguft.  ibid. 
Ciim  lite  nan  addidertt ,  Dei  ,  manijcflitin  ejl  tamefi  nonte» 
Dei  ,  ejje  inieUtgendiim  ,  ctti  mnUdiXtt, 

Tfir.  15.  14,  iimiJicer  in  Gi\Ecu  ell ,  nili  quod  loco  pr(7- 

dttc joras  ,  exftat  fimpliciter  ii,ot.-ia.-/i  ,  educ  ,  ejice  ;  & 

pro  t.ipidabit ,  ita ,  ?>/0o6oah j^ifc/ ,  lapidaiunt ,  abfque  his  , 
jUioriim  Ijrail. 

t.  ly.  Ita  Auguft.  ad  veibum  juxta  Mf.  Graec.  Sar. 
ac  edd.  Compl.  &  Aid.  nam  in  Ml".  Vat.  noii  geminaiur 
Vux'A^tpwir;?-  item  locoyf,  legitur  iiiir  ,  ncc  addicur 
pronomen  fieum  ad  Dcttm.  Eodem  modo  iterum  legitur 
apud  Auguft.  Locut.  y8.  to.  3.  5515.  f.  nili  quod  pronum. 
juHtn  y  quod  in  Quxft.  refertur  conftanter  ad  DcMm,  hie 
referri  videtur  ad  pecc.itiim  ,  pofita  diftindione  inter  Detim 
&  Jutitn  ,  nee  male  ;  nam  in  Mf.  Sar.  iterum  additur  , 
«tT? ,  fed  port  4uttf7i'(w'    verum  Augull,  tup.  Qujeft.  87, 

7"»»».  /. 


hanc  vocem  excludere  videmr  ,  cum  dicAZ '  Qtt.tjt  .tliud 
Jit  mjledicere  DettrnfrtuWy  alind  nomiuare  nomen  Oomtnii 
atqne  illiid Jit  peccMtim  ,  hoc  autem  tantnm  nejas  ,  tit  ettam 

morte  Jit  digniim qtttd  ergo  d:j}M  inter  tiind  peccatjtnt  y 

(t;  hoc  tiinti  Jielerii  crimen  1  Sec.  Dcraum  ad  hoc  ,  Horn» 
homo  y  obfervat  Auguft.  in  Locut.  idem  elle  ,  tamjii.tm  di- 
cit  ,  homo  Hie  ant  ille  ,  hoc  ejl ,  qtticitnqite  homo ,  &cc.  He- 
fych.  in  Levit.  col.  i6o.  d.  hab.  Homo  homo,  guicxnqtie 
maledtxertt  Deo  ,  peccatum  acciptet. 

ft.  l6.  Itidem  Gracce.  Hcfych.  in  Levit.  col.  160.  d. 
(Ic  :  Qrti  autem  nominal  nomen  Domini ,  Sec.  ut  fup. 

t.  17.  Grasc.  Kai  «i-Bfc.jTT-o;  i;  ir  iritiii,-!}  4i'X"''  a'S/xil- 
■n ,  K)  avj^itn  ,  tec.  ut  in  Lat.  Editio  Aid.  habet ,  ^itoaei' 
■^'''X'''' '  "^""^  Auguft.  Heiychius  veru  in  Levit.  col.  161. 
a.  lie  reddit  ■  Q^'i  percnjjirit  animam  hominis  ,  morte  nu- 
riatnr  :  &  Auguft.  in  Quj:ft.  fup.  Hon  ait :  Qniclinqne  (er- 
culjerit  hommem....  fed  .inimam  hammis. 

-^,  20.  Itidem  Grsece, 

K  k  i; 


26o 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XXV. 


V    U    1   G    A  T  A 


NOVA. 


II.  Qui  perculTerit  jumetitum ,  reddetaliud.  Qui  15.  Locutufque  eft  Moyfes  ad  filios  Ifrael  :  & 

perculfcrit  liominem  ,  punietiu'.  eduxciunt  eum  qui  blafphemaverat ,  extra  caftra,  ac 

2z.   .tquuni  judicium  fit  inter  vos ,  five  peregri-  iapidibus  oppreli'erunt.    Feceruntque  filii  Ifiael  ficuc 

nus  ,  five  civis  peccaverit  ;  quia  ego  lum  Doimnus  pra^ceperat  Dorainus  Moyli. 
Deus  vefter. 


CAPUT     XXV. 


Versio    antic^ua. 


'Attg.^it<iji.Zy.:n      z Cum  introieritis  interram  quamego  do 

Ltvit.t.  5.J25.5.  ^^)bis ,  &  requieverit  terra  quam  ego  do  vobis, 
jK5....i.  iabb.ua  Domini. 

3.  Sex  .innis  ieminabis  agnim  tuum  ,  &  fex 
annis  piitabis  vineam  mam ,  &  congiegabis  fruc- 
tum  ejus : 

4.  anno  autem  feptimo ,  fabbata ,  reqiiies  erit 
terrx ,  fabbata  Domino  :  agriim  tuum  non  Ie- 
minabis ,  &  vineam  tuam  non  putabis. 

5.  Qux  ab  le  furgiint  agrum  mum ,  non  me- 
tes :  iSc  u\'am  fanflificationis  tux  non  vindemia- 
bis  :  annus  requief:endi  erit  terras  : 

6.  &  erunt  fabbata  terra:  efca  tibi ,  &  puero 
tiio ,  &  piielia:  tux  ,  <k  mercenario  tuo ,  &  in- 
quilino  ,  qui  applicims  eft  ad  te  : 

7.  &  pecoribus  tuis ,  &  beftiis ,  qux  fiint  in 
terra  tua  ;  om.ne  quod  nalcetur  ex  eo ,  in  efcam. 

}Jtfjch.iaLev:t.      g.  Septcm  numcrabis  tibi  requies  annorum 

161.  t. 


mtm.  153.  <i.  i.      10 annus  remiffionis  erit  vobis &  unuf- 

quilijue  ad  patriam  fuam 


ViJ.iSi.c.         12 de  campis  comedetis  ,  qux  nafcuntur 

in  ea. 

13.  Anno  remiffionis  fignificationis 

I A fecundum  numerum  annorum  poft  fi- 

gnincationem  poffidebis  a  proximo. 

V  U   1  G   A  T  A 


VuLGATA     NOVA. 

I.  T    OcHtufijue   eft  Dominus  ad   Moyfcn  ia 
JL_/  monte  Sinai ,  dicens  : 

I.  Loquere  filiis  Ifrael  ,  &  dices  ad  eos  : 
Quando  ingrefli  fueritis  terrani  quam  ego  dabo 

vobis  ,  fabbatizcs  labbatum  Domino.  ^tJ. 

}.  Sex  annis  feres  agrum  tuum  ,  &  fex  annis  »3'  i". 
putabis  vineam  tuam ,  coUigefque  fruftus  ejus  ; 

4.  feptimo  autem  anno  fabbatum  erit  terrx, 
requietionis  Domini  :  agrum  non  feres  ,  &  vi- 
neam non  putabis. 

5 .  Qua:  fponte  gignet  humus ,  non  metes  :  & 
uvas  primitiarum  tuarum  non  colliges  quafi  vin- 
demiam  :  annus  enim  requietionis  terrs  eft  ; 

6.  led  eiunt  vobis  in  cibum  ,  tibi  &  fervo 
tuo  ,  ancillj;  &  mercenario  tuo  ,  &  advena: ,  qui 
peregrinantur  apud  te  : 

7.  jumentis  tuis  &  pecoribus  ,  omnia  qua» 
nafcuntur ,  prcebebunt  cibum. 

8.  Numerabis  quoque  tibi  feptem  hebdoma- 
das  annorum  ,  id  eft  ,  I'epties  feptem ,  qu^  Cmul 
faciunt  annos  quadraginta  novem  : 

9.  &  clanges  buccina  menfe  feptimo,  declma 
die  menfis ,  propitiationis  tempore  in  univerli 
terra  veftra. 

I  o.  Sanitificabifque  annum  quinquagefimum, 
&  vocabis  remiflionem  cunflris  habitatoribus  ter- 
tx  tus  :  ipfe  eft  enim  jubiL^us.  Revertetur  ho- 
mo ad  pollellionem  fuam ,  &  unufquifque  rediet 
ad  familiam  priftinam  : 

II.  quia  jubilsEUs  eft  &  quinquagefimus  an- 
nus. Non  feretis ,  neque  metetis  fponte  in  agro 
nafcentia,  &  primitias  vindemis  non  colligetis, 

li.  ob  fanftificationem  jubil^i ,  fed  llatini 
oblata  comedetis. 

1 5.  Anno  jubila:i  redient  omnes  ad  poffeflio- 
nes  fuas ; 

14.  quando  vendes  quippiam  civi  tuo ,  vel 
emes  ab  eo  ,  ne  contriftes  fratrem  tuum  ,  fed 
juxta  numerum  armorum  jubilai  emes  ab  eo , 


1 5.  &  juxta  fupputationem  frugum  vendet  tibi. 

16.  Quanto  plures  anni  remanferint  poft  jubi- 
laum  ,  tanto  crefcet  &  pretium  :  &  quanto  minus 
temporis  numeraveris  ,  tanto  minoris  &  emptio  conf- 
tabit  ;  tempus  enim  frugum  vendet  tibi. 

NoT.E      AD      VeRSI 

•t.  z.  similiter  in  Gr3cco,fi  excipias  duo  ,  arxvxi'Qi- 
7«' .  reqttiejiet ,  pro  reqiiteverit ,  5c  Kvf.iu>  ,  Domino  ,  loco 
Domini.  Vide  feq.  apud  Aug. 

•jflf.  5.  4.  Eadem  leguntur  in  Grseco,  verbum  pro 
verbo. 

"t.  5.  In  Gracco  primiim  :  Kai  tx  atjVo]«a/a  dvctCccLov^cc 
TV  a";p?  c^'  £'  1'^^  "^^ fi  l»^g^int  de  agro  tuo  ;  reliqua  uc 
in  La:,  nili  excipiatur  vox  rva^ajoso'? ,  reijuietis  ,  loco  re- 
jniefcetidi.  Similiter  Hefych.  in  Levit.  col.  i6z.  reddit , 
iivam  fanctiJiciUiiinii  ^  e  Gr:cco  ,  ^a.'pvMv  t^ xyiMjuxIci;. 

Tt.  6.  Concinit  Gr«c.  ni!i  quod  habet ,  ^fj/.ict7x ,  efcx, 
pro  efci ;  reclc  Ambrof.  turn  I.  de  fug.  Isc.  c.  8.  456.  a. 
turn  ep,  6j.  io6c.  b.  Et  erunt  J.Mata  terr.t  vobis  efcx, 
Icem  Hcfycli.  in  Levit.  i6i.  c.  LXX.  inquit ,  «0»  dixe- 
rttnt ,  inquibtios  ,  fed  ,  inqutitng  ndjacetiti  ltd  te, 

t-  7-  Siuiiiitei  ia  Gr«co  ,  nili  quod  ante  omni ,  poni- 


17.  Nolite  affligere  contribules  veftros,  fed  ti- 
meat  unufquifque  Deum  fuum  ,  quia  ego  Domlnu» 
Deus  veft;r. 

18.  Facite  pr^cepta  mea  ,  &  judicia  cuftodite, 
&  implete  ea  ,  ut  habitare  poflitis  in  terra  abfque 

ONEMANIIQUAM. 

tur ,  ?£■«(,«•»>,  &  pro  quad  ti,ifcetiir  ex  eo ,  legirur ,  1» 
'/{yvv/iix  aV7^  y  progenies  ,  vc[J}-ui:his  ejus, 

it.  8.  Grxc.  Kx't  £^«£(6^1(5;/;  csxuri^  i'jilci  drccTrauctii 
eruy.  i.  e.  Et  enumerabis  tibiipji Jeptem  reqitietes  atmoritm^ 

■jf.  10,  Graece.    Ec/afTo;   «p/oe:^;  »     cHjWatc/a   at/TH  i^cu 

/C5  e/?  THf  itet.^^k.'  oivm  «TTEAeyCfi&f.  Annus  remijjionif  ,  Ji~ 
gnijiciitio  hxc  erit  vobis :  ^  redtbit  ittmjqjiifque  in  pojje^o- 
mm  fuam ,  ''^unufquifque  in  patriam  Jti.im  redibitis, 

f.  li.  Gricc.  Iimiliter  habet  ,  prjcrer  hoc  ,  ra  isivti' 
fia'a  ivini  ,  Jruilus  ejus  ,  loco  qua  nafcuniter  in  ea  ;  quod 
idem  fonac. 

-t,  13.  Grxc.  'Ec  tw    eT£/  th^' a^effew?  Wficcsia;   ccutvs 

t.  14.  Ad  verbum  e  Gr«co  ,  nil!  extipias  iftud  ,  pojfi- 
debts  ,  pro  quo  xth'cii  ,  mel.   acquires,  ''■''  ■         ' 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XXV. 


1.6 1 


V  U   l  G   A  T 

ullo  pavore , 

'  19.  &  gignat  vobls  humus  fruftus  fuos ,  quibus 
Tefcamini  ufque  ad  faturitatem  ,  nullius  iinpetum  fui- 
Biidantes. 

io.  Quod  fi  dixeiitis  :  Quid  comedemus   anno 

VULGATA     NOVA. 

xi.  feretifque  anno  oftavo,  &  comedetis  ve- 
teres  fruges  ufque  ad  nonum  annum  :  donee  no- 
va nafcantur  ,  edetis  Vetera. 

z } .  Terra  quoque  non  vendetur  in  perpe- 
taum  :  quia  mea  ert  ,  &  vos  advenx  &  coloni 
mei  eftis  : 

14.  unde  cunfta  regie  pofleflionis  vcftrs  fub 
redemptionis  conditione  vendetur. 

V  U  I.  G 

H.  Si  attenuatus  frater  tuus  vendiderit  polTef- 
fiunculam  fuam  ,  &  voluerit  propinquus  ejus ,  potefl: 
redimere  quod  ille  vendiderat  : 

i6.  fin  autem  non  habuerit  proximutn  ,  &  ipfe 
pretium  ad  redimendum  potuerit  invenire  : 

17.  computabuntur  fruftus  ex  eo  tempore  quo 
vendidit  :  &  quod  reliquum  eft ,  reddet  emptori ,  fic- 
que  recipiet  pofleffionera  luam  : 

i8.  quod   li  non  invenerit  nianus  ejus  ut  reddat 

VuLGATA     NOVA. 

51.  Sin  autem  in  villa  fuerit  domus  ,  qure 
muros  non  habet  ,  agrorum  jure  vendetur  :  li 
ante  redempta  non  fijerit ,  in  jubi]a;o  revertetur 
ad  dominum. 

V  u  L  G  A  ■: 

}  1.  Mdes  Levltarum  ,  qua:  in  urbibus  funt ,  Tem- 
per poffunt  redimi  : 

5}.  fi  redemptsB  non  fuerint ,  in  jubilso  rever- 
tentur  ad  dominos ,  quia  domus  uibium  Levitarum 

VuLGATA     NOVA. 

55.  Si  attenuatus  fuerit  frater  tuus ,  &  infir- 
mus  manu ,  &  fufceperis  eura  quafi  advenam  & 
peregrinura  ,  &  vixerit  tecum  , 

5 6.  ne  accipias  ufuras  ab  eo  ,  nee  ampliis 
quSm  dedifti.  Time  Deum  tuum  ,  ut  vivere  pof- 
fit  frater  tuus  apud  te. 

}7.  Pecuniam  tuam  non  dabis  ei  ad  ufuram, 
&  frugum  fuperabundantiam  non  exiges. 


A       NOVA. 

feptimo  ,  fi  non  feverimus ,  ncque  collegerimus  fiu~ 
gc.^  nolhas  ? 

1 1 .   Dabo  benediftioneni  meam  vobii  anno  fcx- 
to  ,  &  faciet  frudus  trium  annorum  : 

VeRSIO     ANTIQlTA. 

Z2. comedetis  Vetera  veteiiim. 


16}.  t. 


in    Lev, 


Aug.  qii&fi.  ^o,iri 
Lczit.  I.  5.  ^16.  d. 


2;.  Et  terra  non  venundabitiir  in  prnf!inatio- 
nem  :  mea  enim  ell  terra  ,  propter  quod  profe- 
lyri  &  incolx  vos  eftis  ante  me  :  '• 

24.  &  per  omnem  terram  poireflionis  veftrac  .Uumqu^ji.gi.xS 
mercedem  dabitis  terrx.  91. 516./.  ^. 

ATA       NOVA. 

pretium  ,  habebit  emptor  quod  emerat  ,  ufque  ad 
annum  jubiLeum.  In  ipfo  enim  omnis  venditio  redi- 
bit  ad  dominum  ,  &  ad  pofleflbrem  priflinum. 

19.  Qui  vendiderit  domum  intra  urbis  lauros  , 
habebit  licentiam  redmiendi ,  donee  unus  implcatur 
annus  : 

50.  fi  non  redemerit ,  &  anni  circulus  fjerit  evo- 
lutus ,  emptor  poilidebit  eam  ,  &  pofteri  ejus  in  per- 
petuum  ,  &  redimi  non  poterit ,  etiam  in  jubilieo. 

V  E  R  s  I  o 


A  N  T  I  (^  U  A. 

31 ad  agriim  terrx  xftimabuntur. 


Ueffih.i 
l6j.  e. 


■■  Ltvit, 


A       NOVA. 

pro  poD'ellionibus  funt  inter  filios  Ifracl. 

;4.   Suburbana  autem  eorum  non  veneant  j 
pofieflio  fempitei'na  eft. 

Versio    antiqua. 
35 &  vivet  frater  tuus  tecum  : 


quia 


Amhr.  de  Toh.  i 
i;.t.  1.608./. 


37.  Pecuniam  tuam  non  dabis  illi  in  ufuram, 
&  in  amplius  recipiendum  non  dabis  illi  elcas 
tuas. 


V  U  L  G  A  T  A 

}8.  Ego  Dominus  Deus  vefter  ,  qui  eduxi  vos  de 
terra  j£gypti ,  ut  darem  vobis  terrara  Chanaan  ,  & 
clFem  vefter  Deus. 

39.  Si  paupertate  compulfus  vendiderit  fe  tibi 
frater  tuus  ,  non  eum  opprimes  fervitute  fimulorum  , 

40.  fed  quafi  mercenarius  &  colonus  erit  :  ufque 
ad  annum  jubilium  operabitur  apud  te , 

4 1 .  &  poftea  egredietur  cum  liberis  fuis  ,  &  re- 
vertetur ad  cognationem  &  ad  pofleffionem  patrum 
fuorura  ; 

NOT^     AD     VerSIONEM 


NOVA. 

41.  mei  enim  fervi  funt,  &  ego  eduxi  eos  de 
terra  .€gypti  :  non  veneant  conditione  fervorum  : 

4 ; .  ne  afBigas  eum  per  potentiani  ,  led  metuito 
Deum  tuum. 

44.  Servus  &  ancilla  fint  vobis  de  nationibus  qus 
in  circuitu  veftro  funt. 

45.  Et  de  advenis  qui  peregrinantur  apud  vos  , 
vel  qui  ex  his  nati  fuerint  in  terra  veftra  ,  lios  ha- 
bebitis  famulos  : 


A  D 

V-  21.  Itidem  Graece. 

t.  ZJ.  Optime  de  Gracco  ,  prater  hoc,  in  frofan.iiie- 
uem  ,  pro  quo  e/;  ^e£«i'we/v .  in  conjirmatwnem ;  at  in  ed. 
Aid.  legimr  ,  e/;  ^iZm-^at  ,  uc  (up.  Utramque  leclionem 
nocat  ipfe  Auguft.  ibid,  fed  priorem  magis  probare  vi- 
decur  :  Aiii  codices  ,  inquit  ,  habent  in  cunfirmacionem , 
quam  mendtijitatem  in  alterutris  priin  in  Grttco  accidtjje 
arbitror  ,  propter  -verbi  fimtlem  fanitm  :  ^?£ii^i^;j5  enim  pro- 
ihnaiio  diniiir  ;  HeCxiacn;  atinm  cunRrrr.ido  :  fed ille  Jen- 
Jus  apcrtiis  cfl  :  Et  terra  non  venundabitut  in  profanatio- 
ncm  ;  id  eft  ,  ne  qiiil  nuderet  terram  ,  tjititin  accepit  a  Deo  , 
'vendere  pri^fanii Ithtd  autem  fubobfcuyumcjl :  Non  ve- 
nundabitut tctra  in  confirmatiunem  \  quod  puto  non  intelli- 
geiidnm  ,  nif  ne  ita  venditio  confirmetur  ,  ut  eam  non  re- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

c!fi,tt  ■venditor  ,  tempore  remiJBonis  ,  /icttt  prxcepium  e/!, 
Qjtod  I'ert)  feqttitur  ,  tttrique  lenfui  potcji  con^ruere  ,  /:ve 
leg.uur  in  profanationem  ,  Jtvc  in  confirmationera.  Vi- 
de leqq.  quift.  91. 

Tf.  14.  Ita  in  Graico  ,  nil!  excipias  vocem  Mtgx ,  lo- 
co mercedem  ,  proptie  folutionif  pyttium:  unde  Aug.  ibid. 
Alii  autem  codices  habent  :  Redempticmm  dabitis  terrx  :  5c 
infra  q.  92.  527.  b.  utiumquc  exptanat  \  vide  (is. 

tr.  II.  Similiter  in  Gt.  ubi  ,  M>ic5i'ijir7st<  ,  pro  xflima.' 
buntitr  ,  niel.  computabttntnr, 

it.  5J.   Iridem  Gtjece. 

Tf .  57.  Gra;c.  To  ifivCi^v  cy  cu  Acose;^  ciutu  i-rri  to- 
y.(i  y  i.  eV(  -TT^^oiao^w  s  /ojoe.^  ,  &c.  ut  fup.  Argcntum  tttttm 
nan  dabis  ei  pro  ttjtira ,  ^  pro  excrejcemia  non  dabis ,  &c. 


Aug.  Lieut.  59 
JJ«-Jf- 


262  LIBER     LEVI  TIC.     Cap.    XXV. 

Versio    a  n  t  I  q  u  a.  Vulcata    nova. 

4.6 &  erunt  Vobis  in  poireflionem  in  aeter-  46.   &  ha;reditario  jure  tranfmittetis  ad  pof- 

num......  teros,  ac  poflfidebitis  in  xternum  :  fiatres  autem 

veftros  filios   Ifrael   ne  opprimatis  per  poten- 
tiam. 

V0I.GATA       NOVA. 

47.  Si  invaluerit  apud  vos  manus  adven^-E  atque  ex  fratribus  fuis ,  rcdimet  eum  , 

peregrini ,  &  attenuatus  frater  tuus  vsiididerit  fe  ei,  49.  &  patruus ,  &  patruelis,  &  confanguineus  ,' 

aut  cuiquam  de  ftirpe  ejus  :  &  affinis.  Sin  autem  &  ipfe  potuerit ,  redimet  fe  , 

4S.  poft  venditionem  poteft  redimi.  Qui  voluerit 

Versio    antiqua. 
Hifych.ia Itvit.      50 eiit  pecuiiia  venditionis  ejus,  anno  fi- 


VuLGATA    nova. 


171.«. 


cut  dies  meucenarii  erit  ciun  eo. 


;o.  fupputatis  duntaxat  annis  4  tempore 
venditionis  fus  ufque  ad  annum  jubil<eum  :  8c 
pecunia  ,  qua  venditus  fuerat  ,  juxta  annorum 
numerum  &  rationem  mercenarii  fupputata. 

VulGATA       NOVA. 

51.  Si  plures  fuerint  annl  qui  remanent  ufque  ad  55.  quibus  ante  fervlvit   mercedibus  imputatis  : 

jubila^um  ,  fecundiim  hos  reddet  &  pretium  :  non  afBiget  eum  violenter  in  confpe(£bu  tuo. 

?  1.   fi  pauci ,  ponet  rationem  cum  eo  juxta  anno-  54.  Quod  fi  per  ha:c  redimi  non  potuerit ,  anno 

rum  numerum  ,  &  reddet  emptori  quod  reliquum  ell:  jubilso  egredietur  cum  liberis  fuis. 
annorum  , 

Versio    antiqua.  Vulgata   nova. 

Tertnl.ndv.Giiefl.       S't Alii  iriaiil   flimuli  ,   pucfi  mei  hi  funt,  JJ-   Mei  enim  funt  fervi,  filii  Ifrael,  qu09 

*ij.  f.  quos  eduxi  de  terra  itgypti.  eduxi  de  terra  ^^gypti. 

NoT;E    ad    Versionem    antiquam. 

"t.  4^'  In poJJeOiiitiem  in  aterfirtm.  Gnece,  Kxrcx^l^'^'  £'*?  ^*  50.  In  Grsco  (ic  :  Kal  ?Va'  to   ctf/uCf^v  ry^  <izfac.-ws 

TCI-  et/wj-a  ,  pfjpjji  in  aternum  ;  ad  quod  Aug.  ibid.  Chm  oi/Ty  a'?  fn^iv    eVo?  f^  etvs  eVai  far    ccvrii.  i.  e.    Et   erit 

tie  fervis  ageret ,  tjitoi  liceret  habere  ifra'ehtis  i  Et  erunt  vo-  nrgemnm  venditionis  ejus  ,  tanqttam  mercenarii  :  annus  ex 

bis,  inijiiit,  in  poireffionem  in  sternum  :  a'.'m  utujtie  uter-  anim  erit  ciimei.zl,  ui  i/nii^x  j^:Siv  ■,  ieu /^liiaiTi'  Jictit  dies 

ni  tnirrtcndo  ejje  nen  ptijj'eiit  ,  vel  domijti  ,   vel  jcrvi  :  £ier-  mercenarii. 

iium  ergo  dt.xit  ,  tilpi  non  eji  temporis  pr.xjhtitttts  modus  t/tto-  -f.  yy.  Gr.  "Oil  sjuo]  u  vm  'I^/^aii^  aU^lcti  «/cl ,  'Tra.Uet; 

mjque  Jer'Jtani,  JicHt  conjtituius  cjl  ets ,   qiios  inremijjione  /x>i.  Sec.  Qtiia  mihifilti  IJrael  domeftici  Jiini ,  fiieri  mei ,  SiC, 

dinutti  juhet  libertati  fux,  ut  fup.  tuMf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  deeil  c/ci'. 


CAPUT     XXV L 


terlHl..idViGacif,  I-  11^  C 
f  IJ.  c.  J_/  V 


Versio    antiqua. 

Go  Dominiis  Deus  vefter  :  Non  facietis 
obis  manufoda  nee  Iculptile ,  nee  ftati- 
culiim  ftatuetis  vobis ,  nee  lapidem  feopum  po- 
netis  in  terra  velha  :  ego  Dominiis  Deus  velter. 


E 


Aug.  leiiit.  60.  t.     V  Si  in  pra;ceptis  meis  nmbulaveritis ,  &  man- 
3. 557.  a.  data  mea  obfervaveritis ,  &  feeeritis  ea ,  &  dabo 

pluviam  vobis  in  tempore  fuo  , 
Aug.conir.Adim.     4-  &  producct  terra  frudus  ilios,  &  arbores 
f.  8.  i4x.f.y.       poma. 

■; .  Et  vindemi.r  tux  mcffibus  fuccedent ,  & 
fatio  vindemiis  :  6c  faturabimini 


6.  Et  fedebitis  in  pace  in  terra  veftra  :  &  dor- 

NotjE    ad    Versionem 


Vulcata  nova. 

Go  Dominus  Deus  vefter  :  Non  facietis  Exoi, 
vobis  idolum  &  fculptiie  ,  nee  titulos  eri-  lo.  4. 

getis ,  nee  infignem  lapidem  ponetis   in   terra   Dcut.  y. 

veftra ,  ut  adoretis  eum  :  ego  enim  fum  Domi-  ^* 

nus  Deus  vefter.  ^J-9^' 

1.  Cuftodite  fabbata  mea  ,  &  pavete  ad  fane- 

tuarium  meum  :  ego  Dominus. 

3.  Si  in  pra"ceptis  meis  ambulaveritis  ,    &       Deut, 
mandata  mea  cuftodieritis ,  &  feeeritis  ea  ,  da-  z8.  i. 
bo  vobis  pluvias  temporibus  fuis , 

4.  &  terra  gignet  germen  fuum  ,  &  pomis 
arbores  replebuntur. 

5 .  Apprehendet  meflmm  tritura  vindemiam  , 
&  vindemia  occupabit  fementem  :  &  comedetis 
panem  veftrum  in  faturitate ,  &  abfque  pavore 
habitabitis  in  terra  veftra. 

6.  Dabo  pacem  in  finibus  veftris  :  dormietis. 


fr.  I.  Grxce  additiir  ai/Tcr? ,  pod:  CTi;j ,  quod  deeftin 
Mf.  Sar.  item  pro  jctilptHe  ,  hab.  ■i).u-7:li.,  fculpta  ;  in  Mfs. 
verb  Sar.  &  Oxon.  y^u■7r^■Jt  ,  ut  fup.  Item  loco  ftaticii- 
Itim  jlaiiie!:s ,  eft  ,  cwm  cux^tiQilt  ,  titiilum  erigetis ;  & 
poll  veflra ,  addiiur ,  'a^'S'/.vmQa.t  clvtc^  ,  ad  adorandum 
eum  ,  nee  non  ;/;«)  ,  port  ego  ,  quod  abell  a  Mf.  Sar, 
&  Compl.  caetera  concordant. 

V.  5-  Optime  de  Grseco  ,  nifi  quod  ^ro  el'fervaveritis  , 
eft  9i>Ktar«(3'e ,  cuftodieritis  ,  quod  idem  valet. 

V.  4.  Hoc,  &  defeqq.  multa  fenl'um  magis  reddunt 
quam  verba  i  ea  criam  ab  Augullino  non  videntur  ibi  ali- 
ter  prolata  ,  quam  ab  Adimanto  ipio  propulita  fuerant. 
Id  jam  obfervavimus  fupra  ad  Gen.  17.  9.  idemque  ma- 
gis conftabit  ex  his  quoe  infra  lubjicimus  ,  corundem  con- 
tentione  fafta  cum  Grxca  ,  quod  ita  fe  habet ;  Kai  y  7? 
i^cji^fi  ret  yivvvfteclff,  «fT»?,  K,  tcc  '^u^et  tuv  crsJ/a-i'  chrcj  u^n 
fi)  KKfTsh  tiinur,  Et  terra  dttUt  genimina  fua,  <§  ligna  titm- 


ANTIQUAM. 

fruilum  fuum.  Hefych. 


porum  redden!  fruBum  fuum.  Hefych.  in  Levit.  col.  172, 
ex  LXX.  Ligna  campi  d.-tlunt  fruthtm  Juum. 

V.  5.  Multo  plura  nunc  habentur  in  Giirco,  fcilicet : 
Kai  )t«7aMi4e7a/  u^'iy  0  ec^cr^ai;  ray  TpvynToy ^  k.  0  t^:;7htc5 
)totTa«i"4f  7a'  Tcf  CTTo'^v  Jc,  rpdys^ri  rov  apliv  iJ^Zy  =.';  ttai-c- 
fiVf-.iv'  Jj  KttltlitvQels  ^iik  oiirpa.hueo;  eVi  Tn;  71';  t'/^a^/  ,  i. 
7ro';.e/^c;  y  At^MvQ^lcti  A(a  tm5  7??  vfim.  Et  comprehendet 
Z'obis  trittiraiio  -vindemiam  ,  ^  I'indemia  comprehendet  Ja- 
Uonem  :  ^  mandttcabitis  panem  veftruiH  ad  jaturitatem  : 
^  habitabttis  cum  Jectmtate  fuper  terram  feftram  ,  ^ /r/- 
Ittin  non  pertranjtbit  per  terra?n  Z'cftram.  Nctandum  veto 
ultima  ifta,  j,  xo>£;«c4  ,  &c.  ufque  ad  finem  f.  delidera- 
ti  in  Mfs.  Sar.  &  Oxon.  in  Mf.  vero  Alex,  ac  edit. 
Compl.  ttansferii  infra,  port  beftias  malas  de  toraz'eftra. 
Hefych.  in  Levit.  col.  175.  a.  iimiliter  ait  legi  apud 
LXX,  Et  helium  non  pertranjibit  terram. 

t,6.  Magi«  concoidant  ilU  cum  Crscoilocs  camcQ 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    X  X  V  I. 


265 


V0LGATA      NOVA. 

&  non  erit  qui  exterreat.   AuKei'am  m;ilns  I'cf- 
tias  :  &  glajius  non  tranlibit  terminus  veftro.-;. 

7.  Perfequcmini'Jnimicos  vellros ,  &  conucnt 
coram  vobis  : 

8.  perllquentiir  quhiquc  de  veftris  centum 
alienos ,  &  centum  tie  vobis  decern  niiilia  :  ca- 
dent  inimici  vcllri  (jladio  in  conl'peilu  veftro. 

9.  Kel"ijici;ini  vos ,  &  crellere  Faciam  :  nin!- 
tiplicabimini ,  &  tirmabo  pactum  meum  vobif- 
cum. 

10.  Comedetis  vetuftifTima  veterura  ,  &  Ve- 
tera novis  fupervenientibus  projicietis. 

1 1 .  Ponam  tabernaculum  meum  in  medio 
veftri ,  &  non  abjiciet  vos  anima  mea. 

V  U  L  G 
12 Fide  Not. 


VnP.SlO      ANTIQUA. 

mictis,  &  non  crit  qui  vos  terrcat  :  &  perdam 
omncm  bellium  ex  icir.i  vclha. 

7.  tt  pcriequemini  inimicos  vcftros  ,  &  ca- 
dcnt  ante  vos  m  gladio  : 

8.  Sc  infeqiientur  quinqiic  ex  vobis  centum, 
&  centum  ex  \X'bis  perfcquentur  dcrem  miliia  : 
&  concident  inimici  \e(lri  ante  vos  in  y;ladio. 

9.  Et  veniam ,  &  benedicam  vos  :  &  niulti- 
plicabo  vos  ,  &  difponam  vos. 

10.  Manducabitis  \ctus  quod  inveteravit,  & 
projicietis  \etus  ante  novum. 

1 1 .  I A  ponam  tabernaculum  meum  in  vobis , 
&  non  abominabitur  anima  mea  vos. 


Au^.  uii  fxfi 


Levu.  I.  5,  J17.  i. 


ATA        NOVA. 


i.Cor.       II.    Ambulabo   inter 
6. 16,      vos ,  &  ero  Deus  vefter  , 

vofque  eritis  populus  meus. 

1 5 .  £go  Dominus  Deus  vefter  :  qui  eduxi  vos  de 
terra  ^Egyptiorum  ,  ne  ferviretis  eis  ,  &  qui  confiegi 
catenas  cervicura  veftrarum ,  ut  incederetis  eredti. 


i^.  Quod  fi  non  audieritis  me  ,  nee  feceritis  om- 
nia mandata  mea  , 

15.  li  fpreveritis  leges  meas ,  &  judicia  mea  con- 
templeritis ,  ut  non  faciatis  ea  qua;  a  me  conftituta 
funt ,  &  ad  irritum  perducatis  pactum  meum  : 


Deui.  x2.  ly, 

Th'u.  z.  17. 
Mitlaih,  1,  I. 


Ver 


S  T  O     A  N  T  I 


QUA. 


16 fcabiem  &  morbum  rcjium  confumen- 

tes  oculos  veftros obiirmabo  luper  vos, 


Uefich.  in  Lnit, 
174.  h. 


VULGATA     NOVA. 

1 6.  ego  quoque  ha;c  faciam  vobis  :  Vifitabo 
vos  velociter  in  egeftate ,  &  ardore ,  qui  con- 
liciat  oculos  veftros  ,  &  confumat  animas  vef- 
tras.  Fruftra  leretis  fementem  ,  qux  ab  hoftibus 
dcvorabitur. 

17.  Ponam  faciem  meam  contra  vos ,  &  cor- 
ruetis  coram  hoftibus  veftris  ,  &  fubjicieniini  liis 
qui  oderunt  vos  :  fugietis  ,  nemine  perlequente. 

18.  Sin  autem  nee  lie  obedieritis  mihi  ,  ad-  18.    Et  fi  ufque   adhuc  non  obedieritis   mihi  ,    Aug.locut.ii.t. 
dam  correptiones  veftras  feptuplum  propter  pec-     &  apponam  caltigare  VOS  lepties  in  peccatis  vel-  3-  358.  .1. 

cata  veftra  ,  tris  , 

&  conterara  fuperbiam   duritia;  veftra;.  19 Ponam  COclum  VObis  ferreum  ,  &  tcr-    Hitrm.inJfii.J. 

ram  xneam.  r.  5.48, «. 


19. 


Daboque  vobis  ccelum  defuper  ficut  ferrum ,  & 
terram  a;neam. 

Vu 


LGATA       NOVA. 


10.  Confumetur  incaffum  labor  vefter,  non  prc- 
feret  terra  germen  ,  nee  arbores  poma  pr^-cbebunt. 

i  I.  Si  ambulaveritis  ex  adverio  mihi  ,  nee  vohie- 
ritis  audire  me  ,  addam  plagas  veftras  in  feptuplum 
propter  peccata  veftra  : 

ii.  immittamque  in  vos  beftias  agri ,  qui  confu- 
mant  vos ,  &  pecora  veftra  ,  &  ad  paucitatem  ciinc- 
ta  redigant ,  defertaque  fiant  vis  veftra;. 

NOT/E      AD     VeRSI 

feJil/itis  in  pace  ,  nunc  legitur  ,  Ju-.v  i^p:im-  ,  d.tho  pa^em  ; 
&  loco  omnem  ht'lhtam  ,   ,9"WP''a  xoiiipx  ,   heflias  nuiLiS, 

f.  7-  Ita  Gr.iecc ,  eicepta  voce  ultima  •  •■pitu  ,  vel  cum 
Compl.  c»  yoV,.),   cede,   pro   in  gl.jilio. 

t'.i.  Apte  adGrjecum,  nifi  excipias  praEpofition. »'»  , 
qujc  deeft  ante  vocem  gladio  ;  item  legitur  fupva  ,  ;'?  r'tSr 
tar.ls  ^aaniv  ,  loco  fjuinque  ex  vohii  cevtitm  i  in  Ml.  Ox. 
«jfr7n'«ci'7«  ExaTo/.  Sic  etiam  vertiife  LXX.  auclor  e(l  He- 
fych,  qui  in  Levit.  col.  175.  a.  legit  :  Expellcn:  qiiiiiq:ia- 
^:?tta ,  centum  quinqtiaginta. 

Tf .  9.  In  Grjtco  fie  -.  Kal  sTiQ^^-io}  s®'  v/^^i  >  ^  ecv^x^u 

Bt  refpicinm  ftiper  'jos  ,  JJ  aageho  ,  JJ  nmltiplicaho  vos  , 
^  ji.uit.im  teflamentttm  meum  vobtjctwt.  Aid.  edit,  ante 
ai'^a-^  ,  ponit  <j  £w.c7iica>  J^a^  ,  ^  benedicam  vobis. 

if.  10.  Sequicur  Grxcc  :  Kai  fav^^e  -na^a.a  ,  jtj  Ta?>«/K 
«raxoCiM,  J,  CTa>at/a  ««  cj^o-^Vs;  r/ii'  fjui^f'/s.  Et  niindti- 
(abitii  Vetera  ,  ^  Vetera  veternm  ,  ^  Vetera  a  facie  no- 
vornmejicieti!.  InCompl.  deed  i.  7!-«?.aii.  Concinit  Ambr. 
I.  2.  de  Cain,  c.  6.  to.  i.  col.  11  j.  b.  ubi  lie  :  Mandii.-a- 
te  Vetera  veternm  ,  i^  vetera  a  fasie  novorum  anferte.  Si- 
militer habet  Helych.  in  Levit.  col.  17J.  c.  ex  LXX.  C«- 
medetts  vetera  veternm. 

t.  II.  Ita  in  Gtsco  ad  verbum  :  in  Mf.  tamen  Alex, 
ac  edit.  Aid.  Iej;itur,  K«i  hi'r-a  t\\.  /.aBiixm /<k  ,  unde  He- 
fych.  in  liunc  loc.  col.  175.  d.  LXX,  inquit,  Conjiitnam 
iejianieuffin  meum  vobifcitm, 

ir,  I  J.  Huic  verlicuio  refpoi.deiit  ifta  de  Ambrolio  in 


2. ; .  Quod  fi  nee  fie  volueritis  recipere  dlfcipli- 
nam  ,  fed  ambulaveritis  ex  adverfo  mihi  ; 

14.  ego  quoque  contra  vos  adverfus  incedam  , 
&  pereutiam  vos  fepcies  propter  peccata  veftra  : 

if.  inducamque  luper  vos  gladium  ukorem  foe- 
deris mei.  Cumque  confugeritis  in  urbes  ,  mittam 
peililentiam  in  medio  veftri ,  &  trademini  in  raani- 
bus  hoftium , 

ONEM      ANTIQUA  M, 

Pf.  118.  to.  I.  col.  1058.  b.  Et  inhabitabo  in  Hits  ;  item 
1.  de  Parad.  col.  176.  e.  &  1.  de  Spir.  S.  10.  i.  col.  6S;.  f. 
Et  inhabitabo  in  Hits  ,  i^  inter  eos  amtittlabo  ,  q  ero  lih* 
rtimDeiis,  J5  ip/i  erttrn  mihi  p.-ipiitris.  similiter  Hilai.  in 
Pf.  JT.  col.  448.  f.  H.ibitabo  in  hit  ,  jj  :«  ////;  autbulabo  % 
^  ero  illortim  Detis  ,  ^  ipji  erttnt  mihi  populus.  Item  Aug. 
1.  zz.  decivit.  Dei  ,  c.  29.  ro.  7.  col.  700.  c.  Ero  ilLrnm 
Dens  ,  (5  ipJi  eriint  mihi  plehs.  In  Gra:co  fie  :  Ki.  ifi-xs- 
Ci^aTHOi)  c'p  L'^Ti' ,  K-  eQc^cti  O^^t  ©ec;  ,  *:.  t/^fr?  -d'^-  '"*' 
^a;';.  Et  inambnlabo  in  vobis  ,  ^  ero  vejier  Deus  ,  ^  vos 
eritis  mihi  pepnltts, 

ii,  16,  Grjec.  Kai  fV.TMfl-M  ^fp  vuxi^  rvr  etTcp'x.^  y  tw/  tS 
■^-JC't  S  ™  "■T^iG'  «'?'«x=>'?'-i'7a  Tv;  oct<»jMir;  li/t^- ,  i  -nil 
•^vxi^^  i',u^y  sV.'^vtt'fiav ,  &c.  Et  obfrmah  'itper  vos  inopiam 
conjilii  ,  ^  fcabiem  ,  Sec,  Idem  He./eh.inf.  2i  a'do'em  ,yi'.t 
i'xTE2?K  ,  confcientem  actios  ecrum  ,  £5  .tnimas  eonjumtntcm. 

It.  18.  Optime  e  Groecu  ,  nil!  excipias  iHud  ,  obedieri- 
tis mihi ,  pio  quo  ,  viixy.yQxlsMt! ,  oba-idieriti:  me.  Heiych. 
in  Levit.  col.  i/J.a.  ex  LXX.  5/  «/?■«  "d  b-.c  non  jtiJie- 
r-.tis  me,  Incditt.  Aid.  &  Cimpl.  poft  hoc,  eafiig.tre  vos  , 
addirur  ,  -trMymi  ,  pl'gi'  ;  Capitul.  quoque  ixxxvm. 
(up.  hab.  In  tribiilationibiis  ,  S3  fame  .  i^  pi.igts  malis  caf. 
tigandos  (  eos  ,  )  Ji  prxcepta  non   lervemnr.  _ 

t,  19.  Ita  de  Gr«co  ,  pr.Tier  hoe  uliim.  (^  terram 
xne,tm  ,  pro  quo  ,  j.  tbi-  7vr  v,it7t  a'-<l  X*'''^'  'C5  tefam 
velh.mi  ijn.tfi  xre,im,  Ambrol.  I.  2.  He>:a.  col.  50.  d.  his 
alludeiis  ,  ait  :  Erit  iibi  ctclum  fnper  cafut  tuum  itntnm, 
g;  terra  tnajerrea. 


264 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XXVI. 


VULGATA        NOVA. 

2.6.   poflquam  confregero  baculum  panis  veftri  :      filiaium  veftrarum 
ita  lit  decern  mulieres  in  uno  clibano  cojuant  panes  , 
&  reddant  eos  ad  pondus  :  &  coraedetis ,  &  non  fa- 
turabimini. 

2.y.  Sin  autem  nee  per         zy ^8.  F'de  Not. 

hjEC   audieritis  me  ,    fed 
ambulaveritis  contra  me  : 

18.  &  ego  incedam  adversus  vos  in  furore  con- 
trario  ,  &  corripiain  vos  feptem  plagis  propter  pec- 
cata  veftra  , 

if),  ita  ut  comedatis  carnes  filiorum  veftrorum  & 

Versio    antiqua. 

.i<Hf .  f  «*y?.  94. 1«      ,, gj;  confumet  vos  perambulans  gladius , 

e-jit.  t,  J.  jiii.  .  ^  ^.g|.j^.^  veftra  delerta  ,  &  civitates  veftra  erunt 
delertse. 

34.  Tunc  bene  fentiet  terra  fabbata  fua  om- 
nes  dies  defolationis  liix  :  &  vos  eritis 

35.  m  terra  inimicorum  veftrorum 


50.  deftruani  excelfa  veftra  ,  &  fimulacra  con- 
fringam.  Cadetis  inter  ruinas  idolorum  veftrorum  , 
&  abominabitur  vos  anima  mea , 

5  I.  in  tantum  ut  urbes  veftras  redigam  in  folitu- 
dinem  ,  &  deferta  faciam  fan£kiaria  veftra ,  nee  re- 
cipiam  ultra  odorem  fuavidlmum. 

51.  Difperdamque  terram  veftram  ,  &  ftupebunt 
fuper  ea  inimici  veftri ,  ciira  habitatores  illius  fiie» 
rint  : 

Vulgata   nova. 


Aug.  qiixft.  94.  in 
l^iil,  jzZ,  c.  d. 


3  6.  Et  eis  qiu  refidui  funt  ex  vobis ,  fuperdu 

cam  formidinem  in  cor  eorum &.  perfeque 

tur  eos  Tonus  foiii  volantis 

Vulgata 
57.  &  corruent  finguli  fuper  fi-atres  fuos  quafi 

bella  fugientes ,  nemo  veftrum  inimicis  audebit  re- 

fiftere  : 

38.  peribitis  inter  gentes ,  &  hoftilis  vos  terra 

confumet. 

3  9.  Quod  fi  &  de  iis  aliqui  reraanferint ,  tabef- 

Versio    aniiqua. 

41 &  peccata  ftia  placita  habebunt. 


3  5.  vos  autem  difpergam  in  gentes ,  &  era» 
ginabo  port  vos  gladium  ,  eritque  terra  veftra 
deferta ,  &  civitates  veftra  diruta. 

34.  Tunc  placebunt  terr^  fabbata  fua  cunc- 
tis  diebus  folitudinis  fua;  :  quando  fueritis 

;  5 .  in  terra  hoftili ,  fabbatizabit ,  &  requief- 
cet  in  fabbatis  folitudinis  fua; ,  to  quud  non  re- 
quieverit  in  fabbatis  veftris  quando  habitabatis 
in  ea. 

36.  Et  qui  de  vobis  remanferint ,  dabo  pa- 
vorem  in  cordibus  eorum  in  regionibus  hoftium  , 
terrebit  eos  fonitus  folii  volantis  ,  &  ita  fugient 
quail  gladium  :  cadent ,  nuUo  perfe^uente , 

NOVA. 

cent  in  iniquitatibus  fuis ,  in  terra  inimicorum  fuo- 
runi,  &  propter  peccata  patrum  fuoium  &l'ua  affli- 
gentur : 

^o.  donee  confiteantur  iniquitates  fuas  ,  &  majo- 
riim  fuorum  ,  quibus  privaricati  funt  in  me  ,  &  am- 
bulaverunt  ex  adverfo  milii. 

Vulgata    nova. 


ftrfjch.inlivit,       41 &  pCCCata  fua  placita  habebunt.  41.   Ambulabo  igitur  &  ego  contra  eos,&" 

177.  '.yi  inducam  illos  in  terram  hoftilcm  ,  donee  erubef- 

cat   incircumcifa  mens    eorum  :   tunc    orabunt 
pro  impietatibus  fuis. 
42.   Et  recordabor  teftamentum  Jacob  ,  &  tef-  41.  £t  recordabor  foederis  mei  ,  quod  pepi- 

tamentlim  llaac  ,  &  teftamentum  Abraham gi  cum  Jacob  ,  &  Ifaac  ,  &  Abraham.   Terrat 

quoque  memor  ero  : 

Vulgata     nova. 


43,  qus  cum  relifta  fuerit  ab  eis  ,  complacebit 
fibi  in  fabbatis  fviis ,  patiens  folitudinem  propter  il- 
los. Ipfi  vero  rogabunt  pro  peccatis  fuis,  eo  quod 
abjecerint  judicia  mea  ,  &  leges  meas  defpexerint. 

44.  Et  tanien  etiam  cum  elfent  in  terra  hoftili  , 
tion  penitus  abjeci  eos ,  neque  fic  defpexi  ut  confu- 
merentur,  &  irritum  facerem  paftum  meum  cum  eis. 

N  o  T  jE 


Ego  enim  fum  Dominus  Deus  eorum  , 

4  5 .  &  recordabor  foederis  mei  priftini  ,  quando 
eduxi  eos  de  terra  jigypti  in  confpeftu  gentium  ,  uc 
effem  Deus  eorum  :  ego  Dominus.  Ha:c  funt  judicia 
atque  pra;cepta  &  leges  ,  quas  dedit  Dominus  inteB 
fe  &  lilios  Ifrael  in  monte  Sinai  per  manum  Moyfu 


A  D 

ft- 17.  iS.  E6  fpedtant  qu.E  refert  Hieron.  in  Ezech. 
14.  EO.  3.  col.  778.  c.  Si  ixmbnl.tvertnt  ad  me  perverfi  ,  ^ 
tgo  ambitUho  cDiitra  eoi  in  furore  perverfo  :  &  in  Ecclefiaft. 
10.  2.  col.  751.  b.  Si  ambtiliiveririt  ad  me  perver^ ,  ^  ego 

ambulabo  ad  eos  ttifitrore  meo  perverjits.  Grxc.  'Eay  jl 

7ro/3?i^"5e  TfK  ;ue  'TThx'^i^i  ,   jt,    «i/Tc;  'sropsu (2ti/.toci  fish'  vfiuv 


ar.  35.  Grace.  Knl  ■Jam>;i(2-'  "V"!  ewnroinuofisyti  li^cia 
yjii^ ,  Kj  efxi  V  7i7  f'jUwV  ,  &c.  uc  in  Lat. 

t.  34.  Ita  de  GrSECo  ,  nil!  excipias  verbum  beiieferiiiet 


Versionem    antiqua  m. 

pro  quo  (vS'oti.vQfi ,  i.  e.  grant  ,  vel  cara  haiehit. 
If.  5y.  Similiter  in  Grjeco.  > 

Tf.  56.  Grsec.  Kar  tcT?  y.nTxxnpUTcv  ii,  v/xav  ivcc^a  /tf» 

^£/a^'  e.'?  th^  y.afSl(r.v  dvToiy ij  JiaJ^f/cct  a^Tf?  ipu}'.'^  ^yA- 

?,8  if!fofihii  ,  &c.  Mf.  Alex,  loco  J'vt.smy  ,  fervitiitem  ,  ha- 
bet,  AiMciv  ,  Oxon.  &  Sar.  mei.  J^saMr  ,  timiditntem, 

if.  41.  Graec.  bene,  K«J  to'7s   wf^mcta  lii  cmafiiai 
ccuTi.iy. 

if.  41.  Ita  quoque  in  Grseco. 


CAPUT     XXVII. 

Vulgata     nova. 


J,  T    Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens : 
JL/      1.   Loquere  tiliis  Ifrael  ,  &  dices  ad  eos: 

Homo  qui  votum  fecerit  ,  &  fpoponderit  Deo  ani- 

mara  fuam  ,  fub  ^Eftimatione  dabit  pretium. 

3.  Si  fuerit  mafculus  4  vigefimo  anno  ufque  ad 

iexagellmum  annum  ,  dabit  quinquaginta  ficlos  ar- 


genti  ad  menfuram  fanftuarii ; 

4.  fi  mulier,  triginta. 

5 .  A   quinto  autem  anno  ufque  ad  vlgefimum  , 
mafculus  dabit  viginti  ficlos  :  femina  decern. 

6.  Abunomenfe  ufque  ad  annum  quintum  ,  pro 
mafculo  dabuntur  quinque  ficli:pro  femina,  tres. 


k 


I 


LIBER     LEVITIC.     Cap.    XXVII. 


165 


VuLGATA       NOVA. 


f 


7.  Sexagenarius  &  ultra  mafculus  dabit  quinde- 
cim  ficlos  :  femina  decern. 

8 .  Si  pauper  fuerit ,  &  iEftimationem  reddere  non 
v.alebit ,  ftabit  coram  facerdote  ;  &  quantum  ille  a:fti- 
maverit ,  &  viderit  eum  poiTe  reddeie ,  tantum  dabit. 

9.  Animal  autem  ,  quod  immolari  poteft  Domi- 
no ,  fi  quis  voverit ,   fanftum  eric , 

10.  &  mutari  non  poterit,  id  eft,  nee  melius  ma- 
lo ,  nee  pejus  bono  :  quod  fi  mutaverit  ;  &  ipfiim 
quod  mutatum  eft  ,  &  illud  pro  quo  mutatum  eft  , 
confecratum  erit  Domino. 

1 1 .  Animal  immundum,  quod  immolari  Domino 
non  poteft  ,  fi  quis  voverit ,  adducetur  ante  faccr- 
dotem : 

1  r.  qui  judicans  utrum  bonum  an  malum  fit,  (la- 
tuet  pretium  : 

1  i.  quod  f)  dare  voluerit  is  qui  otFert ,  addct  fu- 
pra  sftimationem  quintam  partem. 

14.  Homo  a  voverit  domum  fiaam  ,  &  fanftifi- 
caverit  Domino  ,  conliderabit  earn  facerdos  utrum 
bona  an  mala  lit ,  &  juxta  pretium  ,  quod  ab  eo 
fuerit  conftirutum  ,  venundabitur  : 

I  J.  fin  autem  ille  qui  voverat  ,   voluerit  redi- 

VULGATA     NOVA. 

1 5 .  fupputabit  facerdos  juxta  annorum  nu- 
nierum  ufque  ad  jubilsum  ,  pretium  :  &  dabit 
iile  qui  voverat  eum ,  Domino  : 

V  u  L  G 


mereeam,  dabit  quintam  partem  sftlmationis  fupra, 
&  habebit  domum. 

16.  Quod  fi  agrum  pofTeflionis  fua;  voverit,  6c 
confecraverit  Domino :  juxta  nienfuram  femencis  refti- 
mabitur  pretium  :  fi  triginta  modiis  liordei  feritur 
terra  ,  quinquaginta  ficlis  venundetur  ar^enti. 

17.  Si  ftatim  ab  anno  incipientis  |ubila.'i  voverle 
agrum  ,  quanto  valere  poteft ,  tanto  .-eftimabitur  : 

18.  fin  autem  poft  aliquantum  temporis  :  fuppu- 
tabit facerdos  pecuniam  juxta  annorum  ,  qui  reliqui 
funt ,  numerum  ufque  ad  jubila;um  ,  &  dctrahetur  ex 
pretio. 

1 9.  Quod  fi  voluerit  redimere  agrum  ille  qui  vo- 
verat ,  addet  quintam  partem  a;ftimata;  pecuniae ,  & 
poflldebit  eum. 

10.  Sin  autem  noluerit  redimere,  fed  alteri  cui- 
libet  fuerit  venundatus ,  ultra  eum  qui  voverat  redi- 
mere non  poterit : 

1 1,  quia  cum  jubllxi  venerit  dies,  fanftificatus  eric 
Domino ,  &  pofTedlo  confecrata  ad  jus  pertinet  fa- 
cerdotum. 

i  1.  Si  ager  emptus  eft ,  &  non  de  pofleffione  ma- 
jorum  fanftificatus  fuerit  Domino  , 

Versio    antiqua. 

25 &  reddet  pretium  in  die  illo  fandurri 

Domino, 


III  Levit, 


14. 


ATA       NOVA, 
in  jubiljeo  autem  revertetur  ad  priorem  domi-     obtulit ,  juxti 


NllDI. 

47- 

Eiech 

4y.  12. 


num  ,  qui  vendiderat  eum  ,  &  habuerat  in  forte  pof- 
fefllonis  fu^. 

ij.  Omnis  sftimatio  ficlo  fanftuarii  pondc-rabi- 
Txcd.  tur.    Siclus  viginti  obolos  habet. 
JO.  15.  16.    Primogenita  qui  ad  Domlnum   pertinent, 

?•  nemo  fanftificare  poterit  &  vovere  :  five  bos ,  five 
ovis  fuerit ,  Domini  funt. 

iy.  Qu6d  fi  immundum  eft  animal,  redimet  qui 

VULGATA      NOVA. 

J  o.  Omnes  decimx  tertx  ,  five  de  frugibus , 
five  de  pomis  arborum ,  Domini  funt ,  &  illi 
fanftihcantur. 

J I .  Si  quis  autem  voluerit  redimere  decimas 
fuas  ,  addet  quintam  partem  earum. 

52..  Omnium  decimamm  bovis  &  ovis  &  ca- 
pra; ,  qua;  lub  paftoris  virga  tranfeunt,  quidquid 
decimum  venerit ,  ianftiricabitur  Domino. 

5  ).  Noneligetur  nee  bonum  nee  malum  ,nec 
altero  eommutabitur  :  fi  quis  mutaverit  :  & 
quod  mutatum  eft ,  &  pro  quo  mutatum  eft , 
fanftificabitur  Domino,  &  non  redimetur. 

34.  H.EC  funt  pra;cepta  ,  qua;  mandavit  Do- 
minus  Moyfi  ad  filios  Ifrael ,  in  monte  Sinai. 

NoTiE    AD    Versionem 


ftimatlonetn  tu?tn  -  &  addet  onin« 
partem   pretii  :  n  redimere  nulutrit  ,  venilerur 


Slip.  6.  17. 2j^ 


alteri  quantocunque  i  te  fuerit  jeftiniatum. 

18.  Omne  quod  Domino  confecratur  ,  five  homo 
fuerit,  five  animal  ^  five  ager,  non  vendetur  ,  nee 
redimi  poterit.  Quidquid  femel  fuerit  confecratum  , 
fanftum  fanftorum  erit  Domino. 

ig.  £t  omnis  confecratio  ,  qua;  offertur  ab  ho« 
mine ,  non  redimetur  ,  fed  morte  morietur. 

Versio    antiqua. 

50.  Omnis  decima  terra: &  a  frudii  iigneo ,    ^i"".  ap. 

Domino  ell '•  ».  ^-  *. 


Amh, 


52.  Et  omnis  decima  bonm ,  &  ovium  ,  & 
omne  quod  venerit  in  numero  fub  virga ,  deci- 
ma erit  lanfta  Domino. 

55.  Non  mutabis  illud  bonum  malo  ,  neque  Mf.vimac.n.io, 
malum  bono 


"p.  25.  Nunc  etiam  ita  legitur  Grsece. 
if.  JO.  Ita  in  Grsco  eft. 

*■•  J2._Eadem  funt  in  Gr«co  ,  prjtter  hoc,T9  Aex»- 
Toy  £  rai   'iyia  ,  hoc  decimum  eritfaiidum  ,  loco  detinin  erit 


A  N  T  I  QU  A  M. 

fitn&.t.  In  Mf.  Floriac.  fie :  Omnis  decima  lomn  ^  eviiim  , 
^  omne  qttodcrtnqtte  tratijiet  fiih  virg,i  in  nrtme/nm  ,  deci- 
mum  quodcHntiue  ertt  Jandum  Domino, 

1?.  JJ.  Grace.  Oi/'x  ciMoS^iui  x«Mt  -Travfu  ,  &c.ut  fup. 


ROMAN.  CORRECTIONUM  AD  EDIT.  VULGATAM  DELECTUS, 

Auftore  Francisco  Luca  Brugenfi. 
LEVITICUS. 

CA  P.  I.  t.  4.  Ponerque  manum  fuper  caput  Iioftis.  Tf.  10.  Mafculum  abfque  macula  offerer.  Loco  itnins  'jo- 

Non  Jcril/as  plurale  manus ,  pro /ingtilitri  manum.  Idem  cis  mafculum  ,  aUi  legnnt  tres  ,  agiium    anniculum    &  ; 

»«/•;»,  c.  4.  *•.  29.  male. 

■t.  y.  Et  offerent  filii  Aaron  facerdotes.    Nominativus  t.  14.  Aut   pullis  columb».    Noa   mutes  disjunSivam 

fluralis  facerdotes  ,  non  efl  lommutcindHS  cum  genttivo  /in-  aut  ,  cum  coprilativa  Sc. 

guiari  facerdotis.  Cas.  II,  t.  i.  Ac  deferet  ad  filios  Aaron  facerdotes, 

Tom.  I.  L\                  ' 


266 


Romanarum  Corredionum  deledus. 


Itttm  judicium  qaeii  jtiprit ,  i.  V.  y. 

If.  II.  Ntc  quidquam  ferment!  ac  mellis  ado!ebitur  in 
facrificio  Domino,  iion  ejl  mupandus  tertius  cajns  Domi- 
no ,  fecitndo  Domini. 

Tf .  I  5.  In  cmni  oblauone  ma  offeres  fal.  AVn  miittas 
prontmen  tua. 

it.  14.  Si  autem  obtuleris  munus  primarum  frugura 
cuarum.  Plirique  ,  frs  nemiiic  adjeSixio  primarum  ,  Jcri- 
biint  Juhji^mrjum  primitiarum. 

Tt.  I  J.  f  uudens  I'upra  oleum.  Nob  funt  fcribendx  dic- 
tinriciit.t  dit^t  luper  ea  ,  loco  uriitis  fupra. 

Cap.  III.  t-  2.  Fundcntque  filii  Aaron  facerdotes.  N«- 
r^iinativns  facerdotes  cofifinnter  Jerv.uur  ,  expioji  genitivo 
iicerdods ,  ut  fapr.i ,    i.  Tt.  y.  <^  1.  f.  2. 

Cap.  IV.  1^.  2.  Anima  ,  qua:  peccaverit,  Fr»  qua: ,  ia 
attts  ejl  cum. 

t.  6.  Cumque  iniinxerit  digitum  in  fanguine  ,  afper- 
gec  eo  fepties.  Alii  pre  loaibuiii  cihl^tivi  caj'its  fanguine 
CJ  eo  ,  fcribum  vecnhtla  accujaiivi  ciftis  fanguinem  g 
cum  .■  «iim  pliirale  cos  fpnrinm  ejl  prorftis. 

ii.  8.  Et  adipem  viiuli  auferet.  Ctve  mines  auferet  , 
fned  ejl  lollei  ,  cum  offeret ,  quod  ejl  jacnficMt  ,  ut  ple- 
r:q!ie  f.uiuni . 

T.  10.  Sicut  aufertur  de  vitulo.  Idem  ejl  hic  cavendum, 
'Videlicet  ,  ne  pro  aufertur  ,  Jiibjlituatttr  offertur. 

*■.  I  J.  Quod  li  omiiis  turba  Ifrael  ignoraverit.  No» 
add.:s  filiorum. 

t.  2y.  Et  re'.iquum  fundens  ad  bafim  ejus.  Non  <ip:is 
efl  addere  fanguinem  ,  tameiji  legMiir  Hebraice  :  facile  enim 
mtelligiljir. 

f.  26.  Adipem  vero  adolebit  fupra.  Similiter  nee  hlc  opus 
ejl  addere  altare  ,  quod  fiibdiiur  .i  quibujdam  Miniiijcnf- 
l^s  ,  Hebr&o  c  on  for  miter . 

^"•.  5  J.  In  incenfum  Domini.  Nw;  eft  omittenda  prxpo- 
Jitio  in. 

Cap.  V'.  t.  19.  Quia  per  eiTorem  deliquit  in  Domi- 
num.  Ketimndtis  ejl  acciijiuivus  Ilominura  ,  rejeclo  abl.t- 
livo, 

"  Ckt.  VI.  t.  9.  Ignis  ex  eoaCm  altari  erii.   fUriqne 
legum  in ,  pro  ex. 

Tf.  16.  Et  coraedetin  loco  fanfto  attii  tabernaculi.  Pro 
Juabus  vocibus  ,  qti.ts  habent  Sixtina  Bibti.t  qiLim  optime  , 
fando  atrii  ;  j'eu  tribus  ,  qti.is  alia  quxdam  ,  fanclo  in 
atrio  :  vulgaris  tegnnt  itiiam  ,  lancluarii  ;  male. 

Cap.  VII.  t.  14.  Offeretur  Domino.  No»  mules  futu- 
rtim  oft'eretur  ,  prjfenti  offertur. 

Cap.  VIII.  ir.  5.  Ad  ofUum  tabernaculi.  No»  omittas 
vocem  tabernaculi. 

f.  22.  In  confecratione  faceidotum.  Non  ejl  matandus 
fextus  cafus  quarto  ,  confecrationem. 

If.  24.  Ec  pollices  manfls  ac  pedis  dextri.  Kfc  bic  mii- 
taridus  ejl  Humerus  pluratis  Jingulari ,  poUicem. 

If.  28.  In  odurem  fuavitatis  facrificii  Domino.  Pro 
genitivo  Domini  ,  qui  i  plerifque  iegitur  ,  Corretlcres  rede 
jubfliiueruiit  dati-jum  Domino. 

Cap.  IX.  If.  5.  Et  vitulum  atrjue  agnum  anniculos. 
f «  hie  recle  dedcriint  pluralem  immerum  anniculos  ,  pro 
/ingulari  anniculiim. 

If.  12.  Et  extendens  manus  ad  populiun.  In  aliis  li- 
bris  ejl  manum  ,  numero  Jingulari. 

Cap.  X.  t.  18.  Nou  lit  illatum  intra  6n(5ta.  Noa  ad- 
das  fandorum. 

Cap.  XI.  If.  I.  Dicite  filiis  Ifrael.  Omd  feqaitur  in 
quihujdam  exemplaribus  :  Cuftodite  omnia  qu«  fcripli  vo- 
bis  ,  ut  fim  Deus  vefter  :  fuprrfuit. 

If.  25.  Et  qui  tetigerit  illud  ,  contaminabitur.  Pro  maf- 
elllino  qui  ,  miniis  recle  fcrlbilur  a  libris  quibufdam  neli- 
tyum  quidquid. 

Cap.  XIII.  t.  II.  Et  operuerit  omnem  cutem.  Ouod 
alu  libri  fcribum  carnem  ,  hic  emendatum  ejl  cutem  ,  quod 
ejl  peilem  ,  conjentanee  Hebrxo. 

]f.  51.  Recludet  eum  feptem  diebus.  No»  mutes  nu- 
merum  Jingutarem  eum  plurali  eos. 

Cap.  XIV.  if.  45.  Et  pulvis  erafus.  'Sotariernm  te- 
nter itas  fuit  ,  q:iod  pro  eraius  ,  Jea  abrajus  ,  flerique  libri 
haieant ,  elatus  ,  quod  ejl  ,  exportatns. 

]f.  49.  Et  in  putificationem  ejus.  Qiiartus  cafus  pu- 
rificationem  ,  nori  ejl  commut.tndus  cum  fexto  purificatio- 
ne  ,  qui  in  viultis  ejl  libris. 

Cap.  XV.  if.  21.  Et  in  quo  dormierit  vel  federit.  Kon 
addas  nomen  locus  :  Et  locus  in  quo  ,  ^c. 

if.  27.  Quicunque  tetigerit  ea  ,  lavabit  veftimenta  fua. 
Confullo  j'ubjlitHtum  ejl  neutrum  plurale  ea  ,  in  locum  je- 
minini  Jingularis  earn  ,  quod  ejl  in  plerifque  Itbris. 

if.  51.  Ut  caveant  immunditiam.  Imerpres  dedit  Jin- 
giilare  immunditiam  ,  Ji  oftimis  libris  habetur  fides  ,  iton 
plitvale  immunditias. 

Cap.  XVII.  t.  Z.  Homo  de  domo  Uiaa.  Qjiidam  li- 
Ini  frt  domo  ,  fathtnt  filiis  i  male. 


f.  9.  Ut  ofTetatur  Domino.    PaJUvum  offeramr  dedit 
Interpres  ,  ncn  jclivum  ufierat. 

If.  10.  Qui  pcregrinarur  inter  eos.  Sic  g  Hehaice  le- 
gtlur  prcnotnen  I'erli^  perfcnx  eos  ,  pro    pronomine  Jecundit 
perfonx  vos  ,  quod  ejl  m  pleiijqiie  Lalinis  tibris  ,  hic  ut  fu- 
pra ,  t.  8. 

It.  1 1.  Ut  fuper  altare  in  eo  expietis.  Pro  duabus  w- 
culis  in  eo  ,  quidam  libri  habent  utiicam  meum  :  neutrum 
Hebra'ice  Iegitur  ,  prius  autem  ejl  congruentius. 

%'.  16.  Quod  fi  non  laveiit  veftimenta  fua  &  corpus. 
No«  mutes  conjun(li--jam  &  ,  cum  disjunittva  vel  c<^rpus. 

Cap.  XVIII.  if.  16.   Turpitudinem  uxotis  fratris  tui 
non  revelabis.  His  verbis  nun  ejl  prxmiiiendum  ,  &  uxo- 
rera  fratris  fui  nullus  accipiat  ,  uipote  illorum  intsrlinearis 
expojiiio. 

Cap.  XIX.  if.  8.  Et  peribit  anima  ilia  de  populo  fuo. 
No»  mutes  populo  fuo  ,  cum  medio  popidi  fui. 

If.  9.  dim  melfueris  fegetes  terra  iu<e.    Interpres  non 
addsdtt  copnlattvam  cumque. 

t".  19.  Jumenium  tuum  non  facies  coire  cum  alterius 
generis  animaniibus.  Alii  fcribunt numero  plurali  ,]umeii- 
ta  tua. 

If.  20.  Quae  fit  ancilla  ,  eiiam  nubilis.  Injigitis  loci  ref- 
tituiio  ,  qua  pro  nobilis  ,  hoc  ejl  ,  genere  clara  ,  quod  pri'us 
fere  legebatur  ,  repojitnm  ejl  ,  nubiiis  ,  quod  ejl  ,  ap:a  -jtro  , 
fell  polilis  promijfa  nuptui  :  nam  alii  ex  hebrxo  zertunt  def- 
ponfata  viro.  LXX.  fervata  homini. 

If.  26.  Non  comedetis  cum  fanguine.  Meriti  ablata  ejl 
Z'O^  carnem  ,  qux  a  quibufdam  additur. 

If.  28.  Non  incidetis  catnem  veftram.  Nrw  ejl  commu- 
tandits  numerus  Jingularis  ,  cum  pliirali  earner  \cftras. 

Cap.  XX.  V.  7.  Quia  ego  fum  Dominus  Deus  vefter. 
Non  ejl  addenda  vox  lanClus.  Quia  ego  lanclus  fum  ,  ^c. 
If.  9.  Patri  matrique  maledixit ,  fanguis  ejus  lit  luper 
eum.   Ita  legendum  ejl  maledixit ,  non  qui  maledixcrit. 

Cap.  XXI.  if.  2.  Super  patre  &  matre  ,  &  filio  &  fi- 
lia  ,  fratre  quoque  &  foiore  virgine.    Stxtum  cajum  ubi- 
qiie  dcdit  Interpres  ,  Ji  anttquis  libris  creditur  ,  non  qttar~ 
turn. 

If  If .  7.  8.  Scortum  &  vile  profiibulum  non  ducent  uxo- 
ren7......  quia  confecraii  funt  Deo  fuo  ,  «c  panes  propoli- 

tlonis  offerimt,  Sint  ergo  fandi.  Alii  libri  ,  numero  JiKgn- 
lari  habent  ,  duCft .  confecratus  eft ,  otfert ,  lit  ergo  fanc- 
tus.  Hebrxum  ^uxdsm  fliirali  ,  quadam  Jingulari  nutnert 
legit. 

If.  8.  Qui  fanftifico  eos.  H.ec  leflio  refpondet  Grxex  iit- 
terprelaltoni  LXX.  duorum  virorum  :  altera  ,  qua  ejl  plercy- 
rtimqae  Latinorum  tibrorum ,  pro  tertix  perfonx  pronomine 
eos  ,  fcribentiitm  fecitndx  vos  ,  refpondet  HebiXB. 

If.  2 J.  Quia  maculam  habet.  Retinenda  eft  conjunSia 
quia  ,  non  vertenda  in  pronemen  qui. 

Cap.  XXII.  t.6.  Sed  cum  laverit  carnem  fuam  aqua. 
Alii  pro  carnem  fuam  ,  Jubjlituaat  corpus  fuum  ,  miniis 
rcile. 

T.  25.  Voluntarie  offerre  potes.  Nsn  mutts  acliiiim 
cum  pajjivo  ,  nee  fecundam  perfonam  cum  tertia  ,  oft'erri 
poteft. 

If.  24.  Quod  vel  contritis  vel  tufis.  Male  fcriiBnl  pit- 
rique  tonfis  ,  quod  ejl  a  tondeo  ,  fecundx  conjitgaiionis  :  fcri- 
bendum  ejl  enim  lulis  ,  'jcl  certi  tunlis  ,  a  tundo  ,  ttrtix  coit- 
ptgationis. 

Cap.  XXIII.  if .  1 1.  Ut  acceptabile  lit.  'Neutrum  accepta- 
bile  ,  cum  mafculino  accepiabilis  ,  ne  commutetiir. 

if.  14.  Ufque  ad  diem  qua  offeretis  ex  ea  Deo  veftro. 
Fiitiirum  indicativi  offeretis  ,  non  ejl  corrigendum  per  prx- 
j'ens  coniuricliz'i  offetatis. 

Cap.  XXIV.  if.  11.  Cumque  blafphemaftet  nomen.  Ca- 
ve addas  Domini  ant  Dei ,  quod  confulto  omiffitm  a  Mofe  ejl. 
T.  i6.  Lapidibus  cbruei  eum  omnis  muliitudo.  Now  ejl 
addenda  vox  populi. 

Cap.  XXV.  f.  2.  Quando  ingreffi  fueritis  terram  quam 
ego  dabo  vobis  ,  fabbatizes  fabbatum  Domino.  Profeciin- 
da  perfona  fabbatizes  ,  in  aliis  libris  ejl  tertia  ,  fabbatizet  : 
cui  lit  darent  j'uppnfitum  ,  addidtrunt  quidam  populus.  Si 
addidijjent  terra  ,  JiiiJJet  verijimilius  :  id  enim  addunt  Jinii- 
liiet' Hebrxai  Chaldxa,  ^  Grxca.  Sed  videttir  Latinus  Inter- 
pres TO  terra  Hebraice  non  legijje  ,  iiaque  dedijfe  fecundam 
perfonam  fabbatizes  ,  pro  quo  quidam  fcripferuni  plurali  nu- 
mero fabbitizate  ,  ut  evitarent  duram  illam  niimeri  mutatio- 
ntm.  Quocunque  modo  legasf'ermo  de  terra  ejl  :  nam  quomo- 
do  implendiim  Jit  ,  quod  Latine  jubetur  ifrael  Jabbati-Lare 
fibbatiim  ,  explicant  verj'us  proxime  fequentes  :  Sex  amiis  fe- 
res agrum  tuum  ,  jjc.  ]am  tertius  cajns  Domino  ,  quern 
multi  vertunt  in  j'eclindiim  Domini ,  omnino  retinendns  ejl. 
t.  6.  Qui  peregrinantur  apud  te.  Oiiidam  mutarunt 
pluralem  numirum  peregtinantur  ,  cum  Jmgnl.ni  peregti- 
natiu- ,  perjuaji ,  hoc  verbi ,  non  ntji  ad  proximum  advenam, 
referendum  ejje  ;  male. 

t.  II.  N>;n  fereris  neque  meteiis.   Miror  quo  conjilii 


Romanarum  Corredionum  deledus. 


267 


^uiJ.tm  mHl.tviritit  neque  ,  in  atque. 

Cap.  XXVI.  1^.  40.  Donee  confiteamur  iniquitatei 
fuas  &  majorum  fuorum.  Talji  quidam  ,  pro  majorum  ^  fcii. 
fatrntn  fuorum  ,  fcripferunt  malorum  fuorum  recordeniur. 

Jf ,  45.  Ego  Dominu!.  No»  ty!  adjiciendi  vox  Deus. 

Tt.  46.  Inter  fe  &  filios  Ifracl.  Now  repetas  frxpo/itiontm 
inter. 

Cap.  XXVII.  #.  ij.  Adder  fupra  arftimationem  quin- 
tam  partem.  Melius  ejl  fupra  ,  quam  fuper  ;  getiitrims  ait- 
»TO)  iftimationit  ,  pofittis  i  quihufd.%mloco  accujativi  acfti- 
mationem  ,  won  ffiferettdtis. 

t.  16.  Primogenita  quae  ad  Dominum  pertinent.  Hon 
mutes  Dominum  ,  ium  Dcum. 

t- 17.  Redimet  qui  obtulic  juxta  a:(limatk>nem  tuam. 


Caue7ie  xn  locum  pronommis  fecuiidj:  perfintt  tuam  ,Jiil/;a- 
^es  protioinen  terti^i  (uam. 

Uidem.  Vendetur  aUeri  quantocunque  a  te  fuertt  sefti- 
matum.  V-ecli  Corredorrs  Kamani  ,  iinam  vtc-l.zin  ante  , 
ijris  a  plcrifqiie  legebalur  ,  dijir.ixeriint  in  diijs  a  te  :  rc- 
petimr  etiim  HebrAice  juxta  arftiir^  ionem  tuam. 

t.  28.  Non  vendetur  nee  ledimi  poteiir.  Sic  fcritunt 
antiqui  iodues  vendetur  ,  non  veniet. 

*■.  55.  Et  quod  mutatum  eft  ,  &  pro  quo  mutatum  eft  , 
fanclificabitur  Domino.  Antiqui  libri  ominuni  Sc  pro  quo 
mutatum  eft  ,  tanquam  ,  inquit  Ep.morthotes  ,  quod  fatis 
intelligntur  ,  vel  ex  addit.t  conpinJione  8t  ;  jid  QorreiU'rthus 
'jijum  ejl  reltnqnere  tiluii  ,  m,\ioris  cLvit.itis  giatu  ,  quem- 
admodum  Jupra  ,  "t.  10.  tttrumqne  exprimititr. 


Varix  Ledtiones  Vulgate,  rurfum  ab  eodem  Francisco  Luca  obfervatx. 

LEf^ITICUS. 

CAP.  XX.  t.  y.  Ut  fornicaretur  cum  Moloeh.    Jhi  Cap.  XXV.  -t.  11.  Sed  ftatim  oblata  comedetis.  Alii 

honi  Lihri  fcribum  numermn  pluraUm  fornicareniMr.  Liiri  legunt  ablata ,  id  eft  ,  primam  voc,\lem  ,  pro  quart.!. 


*CAPITULA   LIBRI   NUMERORUM. 

Ex  codd.  Mfs.  S.  Pauli  Orat.    B.  VI.  &  VII.  S.  Petri,  21.  &  Vatic. 
4220.  edita  a  Jofepho  Maria  Caro  presb.  Romae,  1688. 
*  &  to.  I.  nov.  edit.  Hieron. 


I.  ^  Ty  Bcognmo  duodecm  tribmim  facfa  a  Ado)- 

1\.  fe  o~  Aaron  ,crn^  duodeiim  prtncifibus  , 
a  vigiiiti  antiis  cir  fupra  ,  pneter  Levitas ,  DC. 
III.  mil.  (jr  DL.  c.  i.  tt.  i.  46. 

II.  Jiibet  Dominus  tribuin  Levi  non  ntimerari ,  ut 
ipfi  tabernaciilo  deferviant  ,  cjr  miniftrent.  c.   i. 

*•  49-  . 

III.  Jubet  Dominus  ut  ordinate  procedant  per  do- 
tnu!  paternas  ,  dr  per  '^  turmas.  c.  2..  t.  ^. 

IV.  De  progenie  ^  Afojfi  ,  cj-  Aaron  ,  cir  fliornm 
ejus  ,  qui  ad  facerdotium  uncli  funt.  c.  %.  t.  i. 

v.  Levitas  dicit  Dominus  adjungi  Aaron  ,  eh  quod 
fibi  acceperit  eos  pro  omnibus  primogenitis  Ifrael. 
c.  3.  *.  s- 

VI.  Levits.  dinumerantur  a  menfe  uno  ci-  fupra  , 
viginti  duo  millia  ducemi  '  feptuaginta  quatuor. 
c.   5.  ir.   14. 

VII.  Omne  primogenitum  filiorum  Ifrael  a  menfe 
uno  &  fupra,  jiijfit  Dominus  dinumerari.  c,  j. 
ir.  40. 

VIII.  Filios  Caatb  jubet  Dominus  portare  arcam, 
(^  menfam  ,  c?-  altare  ;  cjr  ut  non  tangant  ^  fanc- 
ta  ,  ne  moriantur.  c.  4.  t*.  i.  i  j. 

IX.  Filios  i  Gerfon  jubet  portare  tabernaculum  , 
(ir  lora.  c.  4.  t.  n. 

X.  Filios  Merari  ^  capita  tabernaculi ,  cjr  feras  , 
cJr  colimnas  ,  ^  bafes  :  omnes  port  antes  opus  ta- 
bernaculi ,  oito  millia  quingenti  ocluaginta.  c. 
4.  tt.  5 1.  48. 

XI.  Jubet  Dominus  ejici  de  cijlris  omnem  immun- 

N  o 

♦  HarcCapituta  Latinam  (apiunt  Verfionem  antiquam  , 
faltem  in  pluribus.  Idmaxime  apparet  exmagnaiplis  cum 
Graeco  vicinitate.  Non  negaverim  tameii  eadem  inmultis 
cum  Vulgata  convenire  ;  at  ne  illis  quidem  a  Grxco  valde 
difcrepare  videntur. 

*  In  Grxco  pafPm  tVi'owli;. 
"  AI.  duodecim  tribuurrj. 

'  Edit.  nov.  Hieron.  addit  funs.  Gr.  loco  turmas  hab. 
TEOUn.  \   ordmem  ,  Vul^.  titrmas. 

^  Ed.  Hieron.  Mo/iV  conftamer  hie  &  infra. 

'  Ed.  Hieron.  addit  af. 

f  Optime  c  Grsco  ,  in  quo  tSk  ayiuji ,  in  Vulg.  vaft 
Jaricluarti.  c.  4.   Sf'.   ly, 

£  Gr.  rf/oM/  ,  al.  tamen  Tifcir. 

•>  Vulg.   labulas  ,  Ci.m}«.}.Utii  tapitella  i  M  ^10  fens  ^ 

Tom.  /. 


dum.    c.  5.   ir.  I. 

XII.  De  muliere  qui  latenter  fuertt  ■  adulterata. 

C.    5.    T^.     II. 

XIII.  De  bis  qui  votum  voverint  caflitatis.  c.  6. 
*.  I. 

XIV.  ^omodo  benedicant  populum  ficerdotcs.  c. 
6.  t.  ii. 

XV.  Ungit  Mojfes  tabernaculum  ,  cr  principes  mu- 
nera  offerunt.  c.  7.  *•.  i, 

XVI.  Singuli  per  fingulos  dies  duodecim  principei 
munera  faa  Aioyft  offerunt.  c.  7.  f.  10. 

XVII.  De  cindelabro  ,  e,-  lucernis.  c.  Z.  •».  i. 

XVIII.  De  Levitts  purifuatis  ad  minifterium  ta- 
bernaculi. c.  8.  t.  5. 

XIX.  ^  A  vigiiui  quinque  annis  Levitas  accedere 
ad  minijlrandum  ,  ^  a  quinquaginta  recedere. 
c.  8.  1r.  14. 

XX.  Anno  fecundo  ex  JEgypto ,  in  prima  menfe  , 
jubet  Dominus  celebrari  pafcha.  c.  9.  t.  i. 

XXI.  Pcrfeiium  eft  tabernaciilnm  ,  (^  nubes  texit 
illud  in  die  ,  cj-  ignis  in  nocle.  c.  9.  *•.  15. 

XXII.  Prdcedeme  uiibe  ,  ex  prxcepto  Domini  ^  pro- 
moveb.iiit  ,  cr  confiftebant.  c.  9.  t.  17. 

XXIII.  De  ttibis  argenteis  ad  promoveiida  caftra. 
c.   JO.  ir,  1. 

XXIV.  In  fecundo  anno  ,  feitmdo  menfe  ,  promo- 
vent  omnes  filii  Ifrael  caftra.  c.  10.  <-.  n. 

XXV.  Hobab  ">  generum  fiium  hortatur  Jiloyfes  ve- 
nire fee  um.  c.  10.  ir.  19. 

XXVI.  "  Promovernnt  de  monte  Domini ;  qt  "rCA 

T  iE. 

utrobique  ve^es. 

'   Al.  deprehenfa  in  adulter :um. 

"  Ita  Aiiguft.  infra  ,  c.  8.  tt-  14-  »5'.  Gra:c.  'Aot  ■^c'r- 

/f    <j  siKccaeT^fi; sicst.evc^v'Ja!  fVs^/erf Kct'i  a.~:  ^;^A- 

y.atT!x.;'i?i  liiTirMiloit  iiro  tb;  ntirifiyixi;  ,  &c.   Vulg.  A  'ji- 

gintt  quinque  annis ingredientttr  at  miniftrent CtfWi- 

que  qutnquagejimum  annum  matts  implez'et  int ,  Jeririre  ief-^ 
f.tbunt. 

'  Similiter  Aug.  infra  ,c.  9.5^.  17.  Gr.  paflim  a'^iacK, 
f  ^r(^^  »   Vul£^.  pri'jictfceb.intttr  ,  profeilt  junt. 

™  Ed.  Hieron.  hab. ro^Kumn» ,  Aug.  infra  ,  c.  10,  V.  19. 
genero.   Gr.  -/a^Cfw. 

"  Gr.    K«i  s^JTe^   eV  T?  c'^f;  K^o/sr....  k.  m  ii.^.J^zq  tj^j 

AiaOiixii? OTfsE-jTcf ei/f?»  ,  &c.  "Vuig.  Projedi  j'um dt 

monte  Dommi arcaquefaderis pr.ceedeli.jt, 

Liij 


2,68 

teJi.tmtHti pfiCedelAt  eoi.  t.  »o.  *.  ?;• 
-XXVII.   A'hirmiiTttvh  popiilus ,  er  ignis  ■»  cenfump- 
fir  aliqiws  ex  tpfii.   c.  1 1.  *.  i. 

XXVIII.  /"levit  populiis ,  petentes  arnes  ;  c~  di- 
xit A-Uyfei  Ad  Dominum  :  ^  Non  potero  folus 
ferre  populum  iftum.  c.  1 1.  **.  4.  14. 

XXIX.  Dixit  Dominus  Moyfi :  Convoca  ad  me  fep- 
tuaginta  viros  feniores ,  &  dabo  eos  tibt  in  auxi- 
lium.   c.  1 1.  ».    16. 

XXX.  Tula  Dominus  ab  fplritu  Afayfi  ,  ^  pa- 
fuitfuper  feniores,  cr  prophet  aver  unt.  c.  1 1.  «-.  z^, 

XXXI.  A/ifit  Dominus  gregem  cotttmicum  in  caf- 
tn  ,  (^  percujfit  ex  populo  <-  murimtrantt  viginti 
tria  millia  virorum.   c.   11.  f.  ji. 

XXXII.  Adron  cj-  A'taritt  mate  locuti  funt  de 
Moyfe  r  cr  Alaria  <*  perfufa  ejl  lepra  ,.  drfuit  ex- 
tra cajira  feptem  diebus.   c.  iz.  *<-.   i.  10.  14. 

XXXIII.  =  Alittit  A'fojfes  fpeculatores  duodecim  , 
fingtilos  de  fingulis  trtbubus  ,  qui  reverfi  miferunt 
errorem  in  populo  :  Caleb  autem  exltortabatur  pc- 
pulum  ,  ut  ajcenderent  adversiis  eos,  c.  i ;.  ».  1. 

XXXIV.  Aturmuravit  populus  ,  dicens  .■  f  Demus 
nobis  ducem  ,  &  revertamur  in  j£gyptum.  c.  14. 

tfr.    I.  4. 

XXXV.  Iratus  eft  Deminus  ,  er  ^'xit  percutere 
populum  :  (jr  deprecatus  eft  Moyfes  Dominum  , 
{y  propitius  fadus  eft  eis.   c.  14.  *•.   10. 

XXXVI.  s  Juravit  Dominus  non  introducere  eos  in 
terram  promijjionis  ,  pro  eo  quod  murmur averunt. 
c.  14.  *■.  i  I. 

XXXVII.  Deholocaufto  (y-facrificio.  c.  ij.y.  i. 

XXXVIII.  ^  Pritnitias  panis  tern  ,  quam  ingrejji 
fuerint  ,  jubet  offerri  Dominus.  c.  15.  *.  19. 

XXXIX.  Bum  ,  qui  coltigit  Itgna  in  fabbMo  ,  ;«- 
bet  Dominus  lapidari.   c.  ij.  t.  32.. 

XL.  De  fimbriis  faciendis.  c.  15.  *-.  )8. 

XLI.  De  Core  ,  Dathan  ,  (jr  Abirmi ,  dp-  ducetuit 
quinquaginta  principibus.  c.  16.  *.   i. 

XLII.  Dixit  Dominus  delere  '  omnem  [ynagogam; 
cr  dcprecati  funt  Mojfes  dr  Aaron  pro  populo  : 
(y  k  deglutivit  term  Dathan  ,  Core  ,  cr  Ahiron  i 
^  cenfumpftt  ignis  ducentos  quinquaginta  '  offe- 
rentes  incenfum.  c.  16.  <■*.  10.  51.  55. 

XLin.  "  Exiit  ira  i,  facie  Dominii  crfragor fac- 
tus  eft  :  (^  mortui  funt  ex  populo  quatuordecim 
■millia  feptingenti  ,  pro  eo  quod  murmuraverunt 
«dversiis  Adoifen  cr  Aaron,  e.  16.  t.  46. 

5CI.IV.  De  virga  Aaron  qus.  floruit ;  csr  «r  "  defi- 
nat  populus  murmurare  ,  ne  moriantur.  c.  1 7. 

No 

*  Ed.  Hieron,  ctnfumir. 

°  Vulg.  tion  pojjtim  folttt  fujlinert  omnem  populum  huftc, 
Grace,  vero  «  Ou  Surw^o/.iiti  ='7«  /^si-o?  p^psi^  nr  Aa5*  Tn'/ir ,  UC 
flip,  ad  verbum  :al.  tamen  legimr  lujlinere, 

■^  Ed.  Hieron.  caret  verbo  murmuranu. 

'^  Ed.  Hieion.  pcrcttjja. 

'  Al.  mifit exphratlirt!, 

'  Vulg.  conjIitiLimns ,  pro  iitnus ;  at  in  Gr.  Aw/Ait  df- 
X'O''.  c.  14.  f.  4.  al.  duces. 

E  Al.  Jurat mnrmuuK'trinl. 

"  Al.  Df  p)imif«(^iin«.  Ed.  Hieron.  addit^iipofty»Jff. 

'  Ira  Aug.  infra,  16.  ii.  Vulg.  pro  ^«.igog.i ,  leg.«n- 
gyeg,uioitem  ,  Gr.  tm;  cvvn'/uy^^. 

*■  Edit.  Hieron.  glutivit ,  abfque  feq.  Core. 

*   Al.  ftremes. 

""  Gr.  'ESii'>5"E  yif  'Ftii  «^'  'a^Quv\i  Ki/p.V  ,  &  infra 

t.  49.  Kal  i-yinylo  oi  TtEi-jDto/f? TSflJ*a/)f«K«i'/s/ta  X'^'^~ 

sTf;  J.  fV7«)tos/ci'  Vulg,  Jam  eriim  fgrejfa  eji  tra  a  Domi- 
no  fiierunt  autem  ijui  ptrctijh funt  yqiiataorJicim  millia 

homiitum  y  ^  feptingenti. 

"  Ita  Cypr.  infra  ,  17.  10.  Gr.  Viavii^'j  0  -/cvfi'oys;  iv- 
Tuc  «t'  (nh,  Kj  if  fxi  aV&9«t'aie(.  Vulg.  Ef  qiticfcant  qittre- 
tx  eoriim  a  me ,  ne  moriantttr, 

°  Gt.skiuh  t«  ityix,  Vulg.  vafa  findtiarii ,    18.  J. 

P  Ed.  Hieron.  in  cineret. 

S  Ita  Aug.  intra.  Gr.  Mh  fx.  tm;  ■prelot;  t«utii;  ■$.»$'/<" 
"Jiji  iiJ'aif ;  pauloque  pod  ,  tVi7«f  s  riir  trel^i  tiT  fciStT» 
i-i"  s  iifii&w  lifxf  wsAu.  Vulg.  Hum  it  fttra  hat  voits 


■frf.  I.    to. 
XLV.  Tribiim  Levi  jubet  fervire  talernaculo  ,  ^ 
cuftodire  i  (^  ad  "  vafa  fanSa  ne  accedant.   c. 
18.  ilr.  I.   5. 
XLVI.  Levitas  jubet  accipere  decimas  ,  (^  ex  ipjis 

decimas  offerre.    c.  18.  i/t.  21.  z6. 
XLVII.  Vaccam  cremari  in  p  cinerem   ad   aquxm 
fparfionis.  c.  19.»*-.  1.  g. 

XLVIII.  Aiortua  eft  Aiaria  in  deferto  :  murmu~ 
ravit  populus  pro  aqua  ,  cir  perciijjit  A4oyfes  pe- 
tram  virga  ,  dicens  :  1  Nunquid  de  petra  ha« 
producemus  vobis  aquam  ?  <^  exiit  aqua  multa  : 
Dominus  autetn  dixit  ad  Moyfen  cr  Aaron  : 
Non  '  inducetis  vos  populum  iftum  in  terrain  , 
quam  '  dedi  eis.  c.   io»  fr-ir.  i,  10.   11. 

XLIX.  '  Afifit  Mojfes  ad  regetn  Edom  ,  ut  tran- 
firet  per  ipfum  ;  (^  noluit.  c.  10.  -p.  14. 

L.  Jtibet  Dominus  Atoyfi  ,  ut  veftiat  Eleax.ariiȤ 
"ftolam  Aaron  patrts  fui  in  montem  ,  ^  ut  Aa- 
ron moriatur  ibi.  c.  10.  *-.  16. 

LI.  Kex  Arad  ^  belligeravit  adversiis  Ifrael  ,  DO' 
mino  prohibente  ,  cr  fubditi  funt  ei.  c.  11.  *■.  i. 

LII.  Aturmuravit  populus ,  <jr  ifnmifit  y  eis  Do' 
minus  colubros  mortiferos.  c.  it.  *.  6. 

Lin.  Profecti  ambulant  per  defertum  :  <^  mifit 
Moyfes  ad  Seon  ut  ^  tranfnent  per  fines  ejus  ;  ^ 
noluit  Seon  ,  fed  venit  ad  pugnam  ,  (^  occidit 
eum  in  ore gladti.   c.  11.  iffr..i^.  n. 

LIV.  '■•  Exiit  Og  rex  in  obviam  Ifrael  ad  pugnam , 
cr  fecit  ei  ficut  fecit  Seon  regi  Amorrbaorum. 
C.   II.  *■.   5 }. 

LV.  ''''  Balac  rex  Moah  ,  mifit  ad  Balaam  ,  ut  ve- 
tiiret ,  Cr  malediceret  Ifrael ;  (^  obviavit  illi  An- 
gelus  ,  evaginato  gladio  ,  &  volebat  eum  occide- 
re,  c.  11.  *.  5. 

LVI.  Fornicati  funt  ex  populo  cum  A-fadianitis  : 
cr  occidit  Pbinees  '^'^  Zambri  cum  Aiadianitt ^ 
cr  mortui  funt.   c.  15.  **.  i.  9. 

LVII.  Dftff  Dominus  ad  Moyfen  ,  Ht  ^^percutiant^ 
Aladianitas.  c.  15.  fr.  16, 

LVIII.  Pmcepit  Dominus  Afoyfi  a  vicefimo  ann0 
crfupra  ,  confiderari  populum  :  (jr  numerati  funt 
fexcenta  millia  ^  mille  feptingenti  triginta,  c. 
16.  tt.  I.  s  I. 

LIX.  Filii  Levi ,  ex  quibus  Amram  ,  cr  uxor  ejus 
'^  Jachabet ,  qui  peperit  Aaron  ,  cr  Aloyfen  ,  ^ 
Alariam  ,  qui  confiderati  funt  ,ib  uno  menfe  cr 
fupra  ,  viginti  tria  jnillia.  Hsc  confideratio  itt 
Araboth  Aloab  ,  in  quibus  nonfuit  quifquam  d» 

T  JC. 

n<]nttm  poterimus  rjicere  ? penntiens  virgi  iis  /ilicim  , 

egie[f^   funt  nijiix  targijjimx.  20.  lo.    It. 

^  Gr.   e/aoc^E^e  >  Vulg.  introdiuetis.  10.   IZ. 

s  Similirer  Auguft.  infra  ,  dedi ,  e  Gr.  J^iStMa  ,  Vulg. 
vero  dabo  ,  xo.   12. 

'  Ed.  Hieron.  Mittit  Moyfes lit  tranjirent $J  Hit 

noluit. 

"  Edit,  Hieron.  ftolam  patris  fui  Aaron  in  Or  mmtt, 
Vulg.  hab.  veftem  ,  Gr.  vero  rowV  ,  ut  Cypr.  infra. 

*  Gr.  £V&;^f7^nc£ ,  Vulg.  pjtgnavit, 

y  Al.  in  ei! ,  &  inf.  mortis,  loco  mortiferos  ;  Gr.  ofsij 
T^;  .^avrtTVK^a;  )  Vulg.  ignites  ferpentes. 

'  Al.  trmjiret  ,  pauloque  pofl ,  5^  ,  ^10  fed.  Edit.no. 
Hieron.  hab.  in  fine  Ifrael  ,  pro  in  ore  gl.tdii  ;  Gr.  K«! 
«VaTa^s»  avTn  'ICfaJiA  901«  liayju^^u; ,  Vulg.  i  pio  percuJJUt 
eft  in  ore  gladii. 

^^  Similiter  Grxce  :  'EjiuSti'  'Qt  faooti)?  t»;  'Rcciv  ^.'5 
tvrcurv^ty  dvToJ:;.  Vulg.  vero ,  Et  o(currit  ei  Og  rex  Bafaitt 

^^  Ed.  Hieron.  B.thac. 

''  Ed.  Hieron.  Zamri ,  additque  in  fine  :  Mortaifunt  tx 
populo  -viginti  tjitatuor  mtllta  :  al.  duodecim  millia  ,  fed. 
male. 

"°  Al.  /ircMiat  Madiamts  :  item  in  edit.  Hieron.  per- 
eutiat, 

"  Ed.  Hieron.  JorA«W  ;  abfunt  autem  feqq.  Htc  confi- 
deratio ,  &c.  ad  finem  ufque.  Ifta  vero  ,  confiderati  funt 

confideratio Araboth  Moai Jejus  Na-jt  ,   de  Gr«c» 

ctanlUfa  vi<lentur  ,  ubi  fie  :  Sf>tit;iiii'>niQw..r.,  "Av-n  i 


his  qui  fueiAUt  ill  defirto  Stna  ,  vifi  Caleb  ,  if 
Ji'fits  Navc.  c.    irt.   *#.    57-    59-  ''i-  6}. 

tX.  ■'  Acccpit  Ahyfcs  Jcfum  (ilium  Nave  ,  O"  "«- 
fofi'.it  ftipcr  eiiin  m.Diiis  torani  omni  populo  ,  fuut 
cor^iitnit  Hit  Domtnus.  c.  17.  *-.  n. 

LXf.  Dicit  Dominus  A-toyft  ,  ut  pmcipiat  populo 
de  facrifuiis ,  dr  hojiiis  offcrendii.  c.  18.  ir.  i. 

ixn.  ,^«*  ««  «/»e ''  Pafcbtc  ojfcrri  dekant ,  oflendit. 

C.   18.    If.   16. 

LXIII.  ^«^  in  Pentecoflen.  c.  i8.  *.  16. 

IXIV.  ,i^j:  in  meiifc  fcptimo  per  dies  fvptem.  c. 
29.  ir.   I. 

tXV.  {''otumquod  vovcrit  quit ,  non  pnetermitten" 
dum.   c.  )o.  t.  5. 

IXVI.  Dicit  Dominus  Moyft  ,  «f  f.tci^t  vindic- 
tam  in  Afadianitas ;  er  Commiferunt  contra  Ma- 
dixn ,  cr  occidcruiit  '^  omne  mafculiniim  ,  (^  quin- 
ine reges  A'fadian  ,  c/  pndaverunt  omnia  eorum. 

C.   }  1.   ;!■.    I. 

IXVII.  Ftlii  Ruben  ir  Gad  petierunt  k  Moyfe 
lerram  intra  Jordanem  ,  dicentes  :  Mulieres  nof- 

No 

iviMe'^ii; cf 'A©!£m9  MiraS iL'lu'.ii  0  n  N«t/H.  In 

Vulg.   lie  :  Recm/iii nttmerMi  fit»! HS  efl  numerul 

filiomm  Iirael  ,ijii:  defcripiifiint in  campefirihiii  Moah 

Jf  j5/f/;/>  filiu!   NuH.  c.  16.  tt.  6z.  65.  6^. 

'  Hxc  iterum  Grxcum  redolent  ,  ubi  lie  :  Kai  MiCuy 

1ZV      IvAVY  ,     (    fup,  N«f  H  )  f  f  HOeK     KUTOf    sVotk-^/cK Kj    (VOjy'tOV 

mz/rmEi'  atrw ,  Ktt6aVt/>  «t/ftya^f  KJe/o;  tm  MauoJi.  Simi- 
liter Auguft.  infra,  17.  18.  23.  Vulg.  Cumijue  tiilijjil  ]o- 

Jtte(  (u^.fliHm  Nufi)j}atuit  eum  coram ^  emm  fre^ 

<juenti,i  pdprili ;  Jj  impujitu  capiti  eJHi  manihiis  ,  canlla  re- 
plicavjt  ijHa  mandnvtrat  Dotninuu 

••  Similiter  in  Gr.  n»%«,  in  Vulg.  tbafe. 


2<^9 

tras  ,  &  pecora  noftra  relinqiiemus  lite  ,  &  nos 

<*  pra-cedimus  ante  populuiii  armati  &  orilinati. 

c.    )  1.  iiii.   I.   16. 
LXVIII.  Diverticula  filiorum  /frail,  ex  quo  pro- 

feiti  funt  ex  A\'^yplo.   c.  5).  f.  ,, 
IXIX.  Dicit  Dominus  ,  ut  difperdant  omnes  inha- 

bitantes  '  Cl>anaan  ;  quod  ji  relicli  fuerint  ,  efe 

fudes  in  oculis  eorum.  c.  j ;.  **.  5 ).  55. 
LXX.  Novem  tribubus  ,  df  dimidis.  tr'ibui  Alanaf- 

fe  ,  terram  Chanaan  juhet   Dominus  dtvidi  in 

^ fonem.  c.  34.  tir.  I.  14. 
LXXI.  Nomina  hominum  ,  qui  difpertiant  filiis  /f 

rad  terram  Chanaan.  c.  34,  f.  16, 
LXXI  I.  Civitates  i  fignificat ,  qua  demur  Levitit, 

vel  qud  fmt  in  refugium.  c.  )f,  t,  i, 
LXXIII.  /n  civitatihus  refugiorum  ,  ^//1^«;  r^w/i 

perpctrantes  bomicidia  confugere  debeant ,  ojlen^ 

dit    c.   3  J.  y.  6. 
LXXIV.  De  filiabus  Salphaat  ,  jubetur  ut  ftnt  13 

^  tribu  pubis  patris  fui.  c.  }6.  y.  i. 


'  Edit.  Hieron.  hab.  ommm  ,  d«letqu«  f«qq.  ab  hoc ,  Jjf 
^uinque  reges. 

°  Al.  PrxceJemui  amem  fcfulum  armati  in  hellnm  ;  fi- 
militer  hab.  ed.  no.  Hieron.  j!r«r»i/f>»KS,  Verba  autem  hacc 
paululum  diffcrunt  a  Graeco  ,  cui  favet  Vulg.  51.  16.  17. 
Gnce  tamcn  legitur  :  Oi Se  •Trx'ijf^  cK  'aa^iMucnrcct  x«^« 
?;;  iruiirMH^^YOt  Kj  sV76T«7^f^o/ ,  &C, 

'  Ed.  Hieron.  in  Ckinaan ,  fubinde  loco  relitli  ,  haber 
rejidui,  al.  dereliiii.  Grjece,  pro  /aJtf ,  &c.  okj'^otesm'  to"{ 
c'f6«t*|Uor;  I'^ar.i.  e,  ««/«  ,  &c.  in  Vulg.  r/aw.   53.  jy. 

^  Al.  yoMff. 

8  Al.  /iinat;  fubinde  edit.  Hieron.  i/anmr  t  pro  dinmr, 

^  Al.  in  trthum ,  al,  deeft  flibis. 


LIBER 


UM. 


CAPUT     PRIMUM. 


J 


Verjio    ANIJIJUA. 
Fide  Not. 


VULGATA     NOVA. 


«urm.i.i.inep.      z.   ToUitc  fiimiTiam  omnis  fynagog^  Ifracl 


OcuTUsquE  eft  Domlnus 
ad  Moyfen  in  deferto  Sinai 
in  tabernaculo  foederis  , 
prima  die  menfis  fecundi, 
anno  altero  egrelTionis  eo- 
rum  ex  j£gypco  ,  dicens  : 
1.  Tollite  fummam  uni- 


I-xei. 


tidEpbeJ'.t.^.  35 J.  juxta  COgnationeS  &;  populos,  recundiim  domos     verfecongregationisfiliorumlfraelpercognatio-  30.  11. 


/ 


Ann. 

/. 

it 

xUi. 

maoj.  I 

.  1 

Aug. 

tocttt 

I.  f. 

3-  5J7- 


paternitatum  ,  jiixta  nLimerum  normniim   eo- 

lum 

;.    a  viginti  annis  &  fiipra,  omnis  egrediens 
ad  pracliandum  in  Ilirael 

4.  Et  vobifcum  eiiint  unufquifqne  fecundum 
caput  uniufcujufque  principum 


t .  quorum  ifta  funt  nomina  :  de  Ruben ,  Elifur 
filius  Sedeur  : 

6.  de  Simeon,  Salamiel  filius  Surifaddai : 

7.  de  Juda,  Nahaflbn  filius  Aminadab': 

8.  de  Illachar ,  Nathanael  filius  Suar  : 

9.  de  Zabuion  ,  Eliab  filius  Helon. 

10.  Filiorum  aotem  jofeph,  dc  Ephraim,  Elifa- 

Versio    antiqua. 

'^niin.  in  ep.  ad      1 6.  Hi  funt  clcdi  fynagogDE  ,  principes  tri 
E^A./.  1.1.4.  jjj.  buum  juxta  paternitates  fuas  ,  duces  Ifrael : 


/• 


nes  &  domos  fuas  ,  &  nomina  fingulorum  ,  quid- 
quid  fexus  eft  mafculini 

}.  i  vigefimo  anno  &  fupra ,  omnium  viro- 
rum  fortium  ex  Ifrael,  &  numerabitis  eos  per  tur- 
mas  fuas ,  tu  &  Aaron. 

4.  Eruntque  vobifcum  principes  tribuura  a« 
domorum  in  cognationibus  fuis , 

VuLGATA       NOVA. 

ma  filius  Ammiud  :  de  Manafle ,  Gamaliel  filius  Pha- 

daffur : 

1 1 .  de  Benjamin ,  Abidan  filius  Gedeonis : 
II.  de  Dan  ,  Aliiezer  filius   Amifaddai: 
I J .   de  Afer ,  Phegiel  filius  Ochran : 
14.  deGad,  Eliafaph  filius  Duel: 
I J .  de  Nephthali ,  Ahira  filius  Enan. 

VuiGATA     NOVA. 

16.  Hi  nobililTimi  principes  multitudinls  per 
tribus  &  cognationes  fuas ,  &  capita  e.xcrcitus 
Ifrael ; 


NoTjC    ad   Versionem    antiquam. 


V.  I.  Quod  hic  legirur  Grxce,  cc  rJf  ckh^JS' ry  /^ap'Jfpiv , 
aTeriulliaiio  1.  de  corona  mil.  c.  9.  191.  b.  dicitur  ,  T.j- 
bernaculum  martyrit  ,   vulgo  teflima/iii. 

f.  z.  Hsc  variant  Gracce  ,  nempe  pro  tollite  fummam , 
habccur  ,  mQiIs  afx«'  >  fiimiti  prtncipiitm  ;  fubinde  deed 
hoc  ,  ^  popnloi  i  loco  vero  pateyjiitatiim  ,  eft  izct'/ptury  «V- 
Toj^  ,  jilimltdrum  eorum  ,  licut  infra  ,  e^  oi^/^ttlc^  ,  ex  no- 
mine  ,  loco  nomimtm  i  at  in  edit.  Compl.  cyt^^arrwy,  Auct. 
1.  de  XLii.  man!,  apud  Ambrof.  to.  1.  i.  a.  legit  ;y)cci- 
pe  fummam  nmverja  congregatianis  filiarum  Ijrael ,  .i  vigin- 


voccm  oi'nt7ai7K5 ,  addi  viZ>  'Iof.-.H';\ ,  quod  dceft  in  Mf. 
Vaticano. 

Tt.  5.  Similiter  in  Grico  ,  pratter  hoc,  ct  Svvtanu'U* 
fam  ,  in  virtiite   Jfrail  ,    loco  ad  prxliatiiltim  in   IJrael. 

Tf.t^.  Ita  in  Grsco  ,  praster  voceraunam,  ^haw,  tri' 
hum  ,  pro   capttt. 

t.  16.  Non  male  e  Grsco  ,  nifi  quod  in  fine ,  ad  Jfra'il , 
additur  si's)  ,  funt  ,  &  pro  eleiti  ,  hab.  ;Vi'z«i7c/ ,  vulgo 
cpgneminaii ,  afciti  ,  ncbtles  :  item  •^zu.lf'iaj;  conllanter ,  Xo^' 
Qo  paternitates  ,  &  pro  duces  ,  ^ihlaf^x^'  » ^^  quod  ultimum 


It  annis  i<;  fupra,  per  demos  familtarum  ipfornm.  Nota  in     Auguft.  q.  I.  in  Num.  to.  5.  5x7.  e.  Quid  efl  ,  inquic 
MU.  Alex.  OxoQ.  &  Sar.  licui  in  editr.  Aid.  &  Compl.  ad     quid  fingults  de  Jingulis  triMm  chgi  jiiiit  fnmipes ,  eof- 


LIBER     N  U  M  E  R.     Caj 

VULGATA       NOVA, 


271 


'17,  quos  tulerunt  Moyfes  &  Aaron  cum  omni 
vulgi  multitudine: 

iS.  &  congregaverunt  primo  die  menfis  fecundi, 
recenfentes  eos  per  cognatioiies ,  &  domos,  ac  fami- 

VuLGATA     NOVA. 

10.  De  Ruben  primogenito  Ifraelis  per  ge- 
nerationes  &  familias  ac  domos  fuas,  8c  nomi- 
na  capitum  tingulorum,  omne  quod  fexus  eft 
mafculini  i  vigelimo  anno  &  fupra,  proceden- 
tium  ad  bellum , 


lias ,  &  capita  ,  &  nomina  fmgulorum ,  t  vigefimo 
anno  &  fupra , 

19.  ficut  prsceperat  Dominus  Moyfi.  Numcrati- 
que  funt  in  deferto  Sinai. 

V  E  R  s  I  o 


ii.  quadraglnta  fex  raillia  quingenti. 

12..  De  hliis  Simeon  per  generationes  ac  fa- 


A  N  T  I  Q  U  A. 

20.  Et  fuerunt  filii  Kubcn  primogcniri  Ifrae-     j^»?-  ^'•■"1.  2, 
lis  leciindum  propinquit.ues  coriim  ,  leLiindum  5J7-  '■ 
populos  eonim,  feciindum  domos  familiarum     Aug.qu^li.i.in 
eoriim  ,  fecundum  niimeriim  nominiim  corum,  ^""'-  '•  5-5*8.«. 
fecundiim  caput  eoriim ,  omnia  maiciilina  a  vi-  <5* 
ginti  annis  &  liipra ,  omnis  qui  pfocedit  in  vir- 
tute ,  recognitio  eorum , 


milias  ac  domos  cognationum  fuarum  recenfiti 
funt  per  nomina  &  capita  fmgulorum  ,  onme 
quod  fexus  eft  mafculini  i  vigelimo  anno  &  fu- 
pra, procedentium  ad  bellum, 


22.    Filiis  Simeon   fecundum  propinquitatcs      ^„g.  !«.„;.  j, 
eorum,  fecundum  populos  eorum,  fecundum  5 57. K  "    « 

domos  familiarum  eorum  ,  fecundum  numcrum 
nominum  eorum  ,  lecundum  caput  eorum ,  om- 
nia mafculina  a  viginti  annis  &  fupra  ,  omnis 
qui  procedit  in  virtute ,  recognitio  corum , 

VuLGATA       NOVA. 

1 3 .  quinquaginta  norem  millia   trecenti. 

14.  De  filiis  Gad  per  generationes  6c  familias  ac 
domos  cognationum  fuarum  recenfiti  funt  per  no- 
mina fingulorum  a  viginti  annis  &  fupra  ,  omnes  qui 
ad  bella  procederent , 

I J .    quadragintaquinque  millia  fexcenti  quinqua- 


33.   quadraginta  millia  quingenti. 

5  4-  Porro  hliorum  Manafle  per  generationes  & 
familias  ac  domos  cognationum  fuarum  recenfiti  func 
per  nomina  fingulorum  i  viginti  annis  &  fupra  ,  om- 
nes qui  poterant  ad  bella  procedere, 

}5.  triginta  duo  millia  ducenti. 


ginta.  36.  De  hliis  Benjamin   per  generationes  &  fami- 

16.  De  filiis  Juda  per  generationes  &  familias  ac  lias  ac  domos  cognationum  fuarum  recenfiti  funt  no- 
minibus  fingulorum  i.  vigefimo  anno  &  fupra ,  om- 
nes  qui  poterant  ad  bella  procedere, 

j  7.   triginta  quinque  millia  quadringenti. 
38.  De  filiis  Dan  per  generationes  &  familias   ac 
domos  cognationum  fuarum  recenfiti  I'unt  noniinibus 
i8.  De  filiis  IfTachar,  per  generationes  &  fami-    fingulorum  k  vigefimo  anno  &  fupra,  omnes  qui  po- 
lias  ac  domos  cognationum  fuarum ,  per  nomina  fin-    terant  ad  bella  procedere  , 
gulorum  i  vigelimo  anno    &  fupra,  omnes  qui  ad  39.  fexagmta  duo  millia  fcptingenti. 

bella   procede.ent,  ^  4 -^-   De  filiis  Afer  per  generationes  &  familias  ac 

19.  recenfiti  funt  quinquaginta  quatuor  millia  qua-  domos  cognationum  fuarum  recenfiti  funt  per  nomi- 
ne fingulorum  a  vigefimo  anno  &  fupra  ,  omnes  qui 


domos  cognationum  fuarum  ,  per  nomina  fingulorum 
i  vigefimo  anno  &  fupra ,  omnes  qui  poterant  ad 
bella  procedere  , 

17.  recenfiti  funt   feptuaginta  quatuor  millia  fex- 
centi. 


dringenti, 

30.  De  filiis  Zabulon  per  generationes  &  fami- 
lias ac  domos  cognationum  fuarum  recenfiti  funt  per 
nomina  fingulorum  a  vigefimo  anno  &  fupra ,  om- 
nes qui  poterant  ad  bella  procedere , 

3  I.  quinquaginta  feptem  millia  quadringenti. 

31.  De  filiis  Jofeph  ,  filiorum  Ephraim  per  gene- 
rationes &  familias  ac  domos  cognationum  fuarum 
recenfiti  funt  per  nomina  fingulorum  k  vigefimo 
anno  &  fupra  ,  omnes  qui  poterant  ad  bella  proce- 
dere, 

VutGATA     NOVA. 


poterant  ad  bella  procedere  , 

41.  quadraginta  millia  &  mille  quingenti. 

41.  De  filiis  Nephthali  per  generationes  &  fami- 
lias ac  domos  cognationum  fuarum  recenfiti  funt  no- 
minibus  fingulorum  k  vigefimo  anno  &  fupra,  om- 
nes qui  poterant  ad  bella  procedere , 

4;.  quinquaginta  tria  millia  quadringenti. 

44.  Hi  funt,  quos  numeraverunt  Moyfes  &  Aa- 
ron, &  duodecim  principes  Ifrael,  fingulos  per  do- 
mos cognationum  fuarum. 

Versio    antiqua. 

45.....  numeratio  filiorum  Ifrael  cum  exercitu»   A^n.i.de  xiu. 


45.    Fueruntque  omnis  numerus  filiorum  If- 
rael per  domos  &  familias  fuas  k  vigefimo  an-    eorum  a  viginti  annis  &  fupra ,  omnis  egrediens^-''^"''?/^')^'. "I'i 
no  &  fupra  ,  qui  poterant  ad  bella  procedere  ,     ad  prxliandum  in  Ifrael  ,  *• 

V  U  X  G  AT A 


NOVA. 

46.  fexcenta  trla  millia  virorum  quingenti  quin-     funt  numerati  cum  cis. 

48.  Locutufque  eft  Dominus  adMoyfen,  dicens; 


"Exoil, 
j8.  ly.    quaginta. 

47.  Levitx  autera  intribu  familiarum  fuarum  non 


NoT^     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


que  nppellat  X""^fX'"'  '  '!""  1"''^'"»  Latini  Interpretes  tri- 
6ttftof  appellaz'nufu  ?  ^.j^tuf^x^i  mttem  videntur  i  miite  co- 
gnamiiuui.   Vide   Capitul.  i.  fup. 

^.  zo.  H.ec  omnia  apte  conveniunt  cum  Grasco.  Vid. 
Auguft.  infia. 

t.zz.  Ita  deGraeco  ad  verlium.  Aug.  ibid.  HmIocii- 
lio  ,  ijuoil  am  dicii ,  filii  Simeon  ,  'jet  ex  filiis  Simeon  ,  fed 
ffWU  Simeon  dati-jo  cajn  ,  ^  hoc  fervat  dctnceps  in  cxteris 
tribubui ,  non  efl  translata  ab  Interpretibm  Laiinis  ,  nuos 
infpkere  potianms.  In  fcla  aiitetn  tribu  Ruben  ,  ijrttt  pnimi 
numeratct  efl ,  non  efl  ijl.x  loculio  ;  non  enirn  ah  ,  filiis  Ru- 
ben  fed  «;»:  Et  fuerunt  filii  Ruben,.,.,  y  </«Wf_/i>M;- 


liier  at  in  ceteris.  Qusft.  autem  z.  in  Num.  port  hxc  , 
propinqmtMes  eorum  ,  &c.   addit  :  It  hac  qninqne  Jimiliter 

ommno  repettimur  ,  donee  tubus  omnes  comple.mtni J/A« 

■vera  ijiix  deinceps  quatuor  conneilunlur ijuamzis  ^^^  ipfa 

per  omnes  tribus  eodem  prorfus   mode  repetanttir-i  habetit  ne- 
cejfariam  dtfferenttam ,  &c. 

S^.  4J.  In  Graeco  primiim  :  Kal  nhi'c  rrxicc,  Et  fuit 
omnis;  deinde  loco  numeratio  ,  conflanter  ,  »'  sVi'^xjnI/^  , 
recenjio  ,  Capitul.  i.  fup.  recognitio  ,  cum  Aug.  Demum  pro 
exercitu  ,  legitur  ,  i^vti^^i  ,  -jiriute ,  &  loco  ad  prulian- 
diim  ,  fie ,  «;«ocT«^«c&a[. ,  ad  ftandum  in  acie. 


27» 


LIBER     NUMER.     Cap.   I. 


Amh:  1. 1 
1. 1. 67.  i.e. 


Versio   antiqua. 
<!ffic-     49 non  accipies  eos  inter  filios  Ifrael : 


Aag.  Leciit. 
J-3J7-'- 


5.«. 


5 1.  Cum  proficifcendum  fuerit ,  deponent  Le- 
vita;  tabernaculurn  :  cum  caftrametandum  ,  eri- 
gent  :  quifquis  externorum  acceficiit ,  occide- 
tur. 


VuLGATA    NOVA. 

49.  Tribum  Levi  noli  numerate,  neque  po- 
nes fummam  eorum  cum   filiis  Ifiael  : 

50.  fed  conftitues  Levitas  fliper  tabernacukim  50.  fed  conftitue  eos  fuper  tabeinaculum  tef- 
teftimonii ,  &  lliper  omnia  vafa  ejus  adftare  ,  &  timonli  &  cunfta  vafa  ejus ,  &  quidquid  ad  ca- 
lliper quxcunque  Hint  in  ipfo.  Ipfi  tollant  taber-  remonias  peitinet.  Ipfi  portabunt  tabernaculurn 
naculum  &  omnia  vaia  ejus  :  &  ipfi  minifttent  &  omnia  atenl'ilia  ejus  :  &  erunt  in  minifterio , 
in  eo  ,  &  in  circuitll  tabernacilli  caitra  ipfi  COnf-  ac  per  gyrum  tabernaculi  metabuntur. 
tituant. 

<i  I .  Et  promo^■endo  tabernaculurn ,  ipfi  depo- 
nant  Le\it2E  :  &  conliituendo  caitra ,  rurllim  ip- 
fum  tabernaciiliim  ipfi  ftatuant  :  alienigena ,  qui- 
cunque  acceirerit ,  morte  moriatur. 

VuiGATA      NOVA. 

51.  Metabuntur  autem  caftra  filii  Ifrael  unufquif-     tentoria,  ne  fiat  indignatio  fuper  multitiidinem  filio-" 
que  per  turmas  &  cuneos  atque  exercitum   fuum.        rum  Ifrael  ,   &  excubabunt  in  cuftodiis   tabernaculi 

S  J .   Porro  Levitt  per  gyrum  tabernaculi   figent     teftimonii. 

Versio    antiqua.  V  u  i.  g  a  t  a    nova. 

54.  Et  fecerunt  filii    Ifi-ael  fecundum  omnia         54.  Fecerunt  ergo  filil  ifrael  juxta  omnia  qua; 
qua;  mandavit  Dominus  Moyfi  &  Aaron ,  ita    pra^ceperat  Dominus  Moyfi. 
fecerunt. 

NoTiE    AD   Versionem    antiqua  m, 

T?".  49.  Gr.  *AcOj«o»'  uvtSv  V  f^M-^i]  w  ^e'flw  vtur  'ic^aii^. 
tj^umerum  eornm  non  fumes  in  mrdio  flioritm  IfmeL 

■f.  JO.  Graecum  initio  habet:  Kal  Qu  i-Trkvut  ,  Et  ttt 
(onjlttue  ,  pro  fed  cnnflitties  ;  turn  deleto  verbo  aJjl.ire , 
praeponir  Trop'a  ,  voci  qusciinpie ;  exinde  loco  ipji  tollant, 
hab.  «yrfOii' ai^TcJ ,  iicut  ^xo  miniflrent  ,  MiT^f''iv(\'ii  ,mi~ 
nijirabiint  ,  &  pro  cnjlrit  iffi  cmjittiiam  ,  tsafifiiicf'ta  , 
cafti;i:iietiihintur ;  csctcra  ut  in  Lat. 


Tf".  51.  Grace.  K«i  «-  tw  i^cc'pfiy  thk  ckvw  ,  Ku^^EJyi^^tf 

C(*  K^  0  aMOysn'^  i  '^(^^Trcp^va^r/o^  ,  aTrcEac^Ta'.  i.  e,  Et  in 
prouiovende  tahernactilnni ,  deponent  ipflim  Lez'ita  ,  ^  in  collo- 
catido  tabeynnculitin  ,  erigent  :  Auguft.  quajft.  3.  in  Num. 
t.  3.  col.  529.  c.  addit :  Et  alienigena  qui  accejjertt  ,  mo- 
riatiir. 

Tt'.  54.  Ita  in  Grseco  ad  verbum. 


CAPUT      II. 


i.T    Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  &  Aa- 

J_/ron,  dicens  : 

z.  Singuli  per  turmas,  figna ,  atque  vexilla  ,  & 
domos  cognationum  fuarum  ,  caftrametabuntur  filii 
Ifrael  ,  per  gyrum  tabernaculi  fcederis. 

3.  Ad  orientem  Judas  figet  tentoria  per  turmas 
exercitus  fui  :  eritque  princeps  filiorum  ejus  Nahaf- 
fon  filius  Aminadab : 

4.  &  omnis  dc  ftirpe  ejus  fumma  pugnantium  , 
feptuaginta  quatuor   millia  fexccnti. 

5.  Juxta  eum  caftrametati  funt  detribu  Iflachar, 
quorum  princeps  fuit  Nathanael  hlius  Suar  : 

6.  &  omnis  numerus  pugnatorum  ejus,  quinqua- 
ginta  quatuor  millia  quadringenti. 

7.  In  tribu  Zabulon  princeps  fuit  Eliab  filius  He- 
Ion. 

8.  Omnis  de  ftirpe  ejus  exercitus  pugnatorum  , 
quinquaginta  feptem  millia   quadringenti. 

*  9.  Univerfi  qui  in  caftris  Juda;  annumerati  funt, 
fuerunt  centum  oftoginta  fex  millia  quadringenti :  & 
per  turmas  fuas  primi  egredientur. 

10.  In  caftris  filiorum  Ruben  ad  meridianara  pla- 
gam  erit  princeps  Eld'ur  filius  Sedeur : 

1 1.  &  cunftus  exercitus  pugnatorum  ejus  qui  nu- 
merati  funt ,  quadraginta  fex  millia  quiiigenti. 

II.  Juxta  eum  caftrametati  funt  de  tribu  Simeon : 
«juorum  princeps  fuit  Salamiel  filius  Suiifaddai  ; 

15.  &  cuaftus  exercitus  pugnatorum  ejus  qui  nu- 
merati  funt ,  quinquaginta  novem  millia  trecenti. 

14.  In  tribu  Gad  princeps  fuit  Eliafaph  filius 
Duel: 

1 5 .  &  cunftus  exercitus  pugnatorum  ejus  qui  nu- 
merati  funt  ,  quadraginta  quinque  millia  fexcenti 
quinquaginta. 

1 6 .  Omnes  qui  recenfiti  funt  in  caftris  Ruben  , 
centum  quinquaginta  millia  &  mille  quadringenti 
quinquaginta  per  turmas  fuas  ;  ia  fecundo  loco  pro- 


Vulgata     nova. 
ficifcentur. 

1  7.  Levabitur  autem  tabernaculurn  teftimonii  per 


officia  Levitarum  &  turmas  eorum  :quomodo  erige- 
tur ,  ita  &  deponetur.  Singuli  per  loca  &  ordines  fuos 
proficifcentur. 

18.  Ad  occidentalem  plagam  erunt  caftra  filiorum 
Ephraim  ,  quorum  princeps  fuit  Elifama  filius  Am- 
miud  : 

19.  cunftus  exercitus  pugnatorum  ejus,  qui  nu- 
merati  funt ,  quadraginta  millia  quingenti. 

zo.  Et  cum  eis  tribus  filiorum  Manafle,  quorum 
princeps  fuit  Gamaliel  filius  PhadafTur  : 

i  I.  cunftufque  exercitus  pugnatorum  ejus  qui  nu- 
merati  funt ,  triginta  duo  millia  ducenti. 

ii.  In  tribu  filiorum  Benjamin  princeps  fuit 
Abidan  filius  Gedeonis  : 

2  ;.  &  cunftus  exercitus  pugnatorum  ejus  qui  re- 
cenfiti funt,  triginta  quinque  millia  quadringenti. 

14.  Omnes  qui  numerati  funt  in  caftris  Ephraim, 
centum  oilo  millia  centum  per  turmas  fuas  :  tertii  pro- 
ficifcentur. 

ij.  Ad  aquilonls  partem  caftrametati  funt  filii 
Dan  :  quorum  princeps  fuit  Ahiezer  filius  Ammifad- 
dai: 

i6.  cunftus  exercitus  pugnatorum  ejus  qui  nume- 
rati funt,  fexaginta  duo  millia  feptingenti. 

17.  Juxta  eum  fixere  tentoria  de  tribu  Afer  :  quo- 
rum princeps  fuit  Phegiel  filius  Ochran  : 

i8.  cundus  exercitus  pugnatorum  ejus  qui  nume- 
rati funt ,  quadraginta  millia  &  mille  quingenti. 

29.  De  tribu  filiorum  Nephthali  princeps  fuit 
Ahira  filius  Enan  ; 

5  o.  cunitus  exercitus  pugnatorum  ejus ,  quinqua- 
ginta tria  millia  quadringenti. 

5 1.  Omnes  qui  numerati  funt  in  caftris  Dan  ,  fue- 
runt centum  quinquaginta  feptem  millia  fexcenti :  & 
novifluiii  pioticiftentur. 


LIBER     NUMER.     Cap.   III. 

VULGATA       NOVA. 

7i.  Hie  numerus  fillorum  Ifrael  ,  per  domos  co-     rael  :  fic  enim  prxceperat  Dominus  Moyfi. 


275 


gnatiomim  fuaruni  &  tiirmas  divili  excicitus ,  lex-  54.  Feceruntque  filii  Ifiacl  |uxta  omniaqus  nian- 

centa  tria  millia  quingenti  qiiinquaginta.  daverat  Dominus.  Callfanietati  liinc  per  turmas  fuai  , 

j  5 .  Levies  au:em  non  funt  niunerati  inter  filios  If-     &  profefti  per  familias  ac  domos  patium  fuorum. 


CAPUT       III. 

V  U  L  G  A  T  A 


I.  T  T  jE  funt  generationes  Aaron  &  Moyfi  ,  in 
J.  J.  die  qua  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen 
in  monte  Sinai. 


liv.  10, 
].  z. 

I.  Par. 
24.  z. 


NOVA. 

1.  Et  hjEC  nomina  fillorum  Aaron  :  primogeni- 
tus  ejus  Nadab,  deinde  Abiu,&  £leazar,&  Itha- 
mar. 

VUIGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

3.  Hsc  nomina  filiorum  Aaron  facerdotum         5 facerdotes  qui  undi  funt ,  quorum  con- 

qui  un£ti  funt ,  &  quorum  replete  &  confecra-    fummaverunt  manus  eoruin  lacerdotio  fiuigi. 
t;E  manus  ut  facerdotio  fungerentur. 

VUIGATA       NOVA. 

4.  Mortui  funt  enim  Nadab  &  Abiu,  cum  offer-     Sinai,  abfque  liberis  :  funftique  funt  facerdotio  Elea- 


'Exod,  6.  tj. 


Jlii^.lsait.^.r. 


h 


rent  ignem  alienum  in  confpeau  Domini  in  delerto 

VULCATA     NOVA. 

5.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen,  di- 
cens  : 

6.  Applica  tribum  Levi,  &  fac  ftarein  conf- 
peftu  Aaron  facerdotis  ut  miniftrent  ei ,  &  ex- 
cubent , 

7.  &  obfervent  quldquid  ad  cultum  pertinet 
multitudinis  coram  tabernaculo  teftimonii , 

8.  &  cuftodiant  vala  tabernaculi,  fervientes 
in  minifterio  ejus. 

9.  Dabilque  dono  Levitas 

10.  Aaron  &  filiis  ejus,  quibus  traditi  funti 
filiis  Ifrael :  Aaron  autem  &  tilios  ejus  conftitues 
fuper  cultum  facerdotii.  Externus ,  qui  ad  niinif- 
trandum  accelTerit ,  morletur. 

1 1.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen,  di- 
cens : 

1 1.  Ego  tuli  Levitas  4  filiis  Ifrael  pro  omni 
primogeniio ,  qui  aperit  vulvam  in  filiis  Ifrael , 
cruntque  Levitt  mei. 


13.  i. 

/«/.  8, 
16. 


zar  &  Ithamar  coram  Aaron  patre  luo. 
Versio    antiqua. 

5.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 
cens : 

6.  Accipe  tribum  Levi ,  &  ftatues  eos  in  conf- 
pectu  Aaron  facerdotis ,  &  miniftrabunt  ei ,  & 
cuftodient  cuftodias  ejus , 

7.  &  cuftodias  filiorum  Ifrael  ante  tabernacu- 
lum  teftimonii 


Ai<g.  qiixp.  4.  in 
itiim.  t,  3.  515.1/. 


10 Alienigena,  qui  tetigerit,  morietur. 


1 5 ,  Meum  eft  enim  omne  primogenitum ;  ex 
quo  percufll  primogenitos  in  terra  /Egypti : 
fanitiricavi  mihi  quidquid  primum  nafcitur  in  If- 
rael ab  homine  ufque  ad  pecus,  mei  funt  :  ego 
Dominus. 

14.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  in 
deferto  Sinai ,  dicens  : 

15.  Numeri  filios  Levi  per  domos  patrum 
fuorum  &  familias  ,  omnem  mafculum  ab  uno 
menfe  8c  fupra. 


ri.  Ecce  eligo  Levitas  de  medio  filiorum  If- 
rael pro  omni  primogenito  ,  aperiente  \  ulvam 
filiis  Ifrael  :  redemptiones  eorum  erunt  ifti ,  & 
erunt  mihi  Levitae. 

1 3.  Mihi  enim  omne  primitivum  :  in  qua  die 
percufti  omne  primogenitum  Egypti ,  fantiifi- 
cavi  omne  primogenitum  Ifrael...".. 


JImlir.  I,  I.  ofic, 
1. 1.  67.  «.  i. 


An-.lr.   I.   !.   (/» 
Caw,c,z,.t.  I.lcS. 


14.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  in  de- 
ferto Sina ,  dicens : 

15.  Numera  filios  Levi  fecundhm  domos  pa- 
ternitatum  fuarum  ,  fecundum  populos  eorum , 
fecundiim  cognationes  eorum  ,  omne  mafcuii- 
num  a  menfe  uno  &  fupra ,  conliderate  eos. 


Vieron.I.z.iiifp. 
ad.  1.(1).  t,  4.  5  J  J. 


NoT;C      AD     VersioNEM 


V.  5.  In  Grico,non  quorum,  fed  ii ,  ^tios ,  al.tamen 
iit ,  reliqua  ut  fupra. 

■tf.  J 7.  l;a  in  Grsco  ,  verbum  pro  verbo.  Turn 

Augufl.  ibid.  Otta^  y  inquit ,  (fty^anck ,  Gntctn  dixit  y  has 
nofin  Intctpreies  ,  nlii  cuftodias  ,  alii  excubias ,  imerpmaii 
flint:  fed  minim  mji  vigiliae  mcli'm  dicnntiir  ^  qiix  foicnt  in 

ca^ris  terrtarttm  hmarttm   ohjer'v.iliohcm  h.ihere Et  mtil- 

ii<  locis  Scriptnmrtim  ,  noftri  vigilias  iiiterpyetiiti  Jiiiit ,  ijiias 
Grxci  fpvhet^M  vacant  ;  ubi  mitla  dubitatio  ejl  fpatia  noc^ 
tjirni  temports  Jignifiuiri  yijHod  pitto  ^  hie  iiccipicijdtim.  Qjia- 
snuda  emm  Levita  jiibentur  objervare  ctijlodi.ts  Aaron  ,  ^ 
crtjiodiai  Jiliunirn  Ifrael  •,  id  efl  ^  tf,u?.ct)ia!;  ?  nt/i  Jc'laJJe  dii'^ 
turn  tjl  ,  fte  piit.-ireiit  ab  obfcrvandis  vigtliis  ,  ijtta  propria  in 
caflrjf  objervari  joletit ,  propter  honorem  ,  quo  ferviebant  tabcr- 
naiido  ,  imniunei  Je  ejje  debere  ,  crtm  £5  ipfo^  oporteret  propter 
itpera  tabernaculi  non  minhi  I'icijftm  obfervare  vigiliae  ,  qiue 
ebjnvarentiir  in  aliis  circamjuaque  cajiris  filiorum  Ifrael. 

•%■.  10.  Itidem  Gratce. 

Tt,  12.  Ill  Grxco  primum :  Kal  //y  j'7^  juwipa  t^;  Aet-i- 
7ai;,  Etecce  ego  ajpimpj!  Levitas  ;  deiiide  ut  in  Lac.  fup. 
Jiili  quod   voci  fihis  ,    pi.eponitut  Ttccfi  ,  a  ,   deleturque 


A  N   T  I  Q  U  A   M. 

ifli,  poft  erunt.  Idem  Ambrof.  1.  de  Cain  Sc  Ab.  c.  2. 
to.  I.  108.  b.  legit  ;  Ecce  tiili  Levitas  de  medic  fL-orrm  Ifrael 
pro  omni  primogenito  qui  apey  it  vrilvam  a  fitiis  Ijiacl ,  ^ 
erunt  mihi  Levita  :  ominit  vero  i(\i  intermedia  :  redemptiO' 
ties  eorrim  ertint  ifli ,  quae  etiam  in  Mf.  Sar.  obelo  nocan- 
tur  ;  limiliter  iterum  hab.  epift.  J  5.  910.  e.  Ecce  tuli  ,  kc. 
ufque  ad  Iioc  ,  redemptiones. 

It.  I  J.  Vix  melius  c  Grsco  ,  nili  quod  loco  jEgrpti  , 
habetur  ,  cf  yn  AiyuT'/Vy  in  terra  -Hgypti  ^  Sc  poll  y.i^J.^- 
cavi ,  additur  =yUO( ,  mihi  ,  ficut  cV  ,  in  ,  ante  If-ael ,  quod 
tamen  abefl;  a  Mf.  Sar.  Eadem  iterum  qus  fupra  rcfcrt  Am- 
brof. epift.  53.  col.  pro.  e.  &  iifdem  verbis,  fed  abfque 
hoc  ,  omne  primitivum  :  at  I.  2.  de  Cain  ,  cap.  4.  col.  zi  3. 
c.  fic  habet  .•  7n  ea  die  ,  qua  interfeci  omne  pnmcgenztiim  jE- 
gypti  ,  fandificavi  mihi  omne  primogeiiilum  ]fr.iel  :  &  1.  I. 
oflic.  to.  2.  col.  67.3. b.  Mihi  enim  finilificavi  frimogeni. 
turn  in  terra  ..^gypti. 

Tf.  14.  Sic  etiam  in  Graico. 

1f.  I  y.  Optime  c  Graco,  nifi  quod  pro  numera  ,  habe- 
tur  eVi'flKf|a; ,  iicut  in  fine  ,  fVjO)i=-|a^f ,  pro  conjiderate  » 
i,  e.  recenfe dsligtte  ;  item  loco  paternit.utim  ,   conf- 

M  m 


274  L  I B  E  R     N  U  M 

V  U  1  C  A  T 

1 6.  Numeravit  Moyfes ,   ut  praceperat  Domi- 


ER.     Cap.    III. 


txeJ.6.i6.  17.   &  invent!  funt  filii   Levi  per  nomina    fua  , 

Gerfon  &  Caath  &  Merari. 

18.  Filii  Gerfon  :  Lebni  &  Semei. 

19.  Filii  Caath  :  Aniram  &  Jefaar ,  Hebron  & 
Oziel. 

i  o.  Filii  Merari  :  Moholi  &  Mufi. 

II.  De  Gerfon  fiiere  familijedux,  Lebnitica,  & 
Seraeitica : 

ii.  quarum  numeratus  eft  populus  fexus  mafculi- 
ni  ab  uno  menfe  &  fupra  ,  feptem  millia  quingenti. 

1 5 .  Hi  port  tabern-iculum  metabuntur  ad  occi- 
dentem , 

24.   fub  principe  Eliafaph  filio  Lael. 

i  5 .  Et  habebunt  excubias  in  tabemaculo  foe- 
deiis  , 

2.6.  ipfum  tabernaculum  &  operlmentum  ejus  , 
tentorium  qaod  trahitur  ante  fores  tedi  foederis ,  & 
cortinas  atrii  :  tentorium  quoque  quod  appenditur  in 
jntroitu  atrii  tabernaculi  ,  &  quidquid  ad  ritum  alta- 
■ris  pertinet ,  funes  tabernaculi  &  omnia  utenlilia 
ejus. 

17.  Cognitio  Caath  habebit  populos  Amramitas 
&  Jefaaritas  &  Hebroniras  &  Ozielitas.  H^  funt  fa- 
niilii  Caathitarum  recenfits  per  nomina  fua : 

28.  omnes  generis  mafcuhni  ab  uno  menfe  &  fu- 
pra ,  odo  miUia  fexcenti  habebunt  excubias  fanc- 
tuarii , 

29.  &  caftrametabuntur  ad  meridianam  plagam. 

30.  Princepfque  eorum  erit  Elifaphan  tilius 
Oziel  : 

3 1 .  &  cuftodient  arcam ,  menfamque  &  candela- 
brum ,  altaria  &  vafa  famftuarii  ,  in  quibus  miniftra- 
tur,  &  velum ,  cunitamque  hujufcemodi  fupelleitilem. 

31.  Princeps  autem  priacipum  Levitarum  Eleazar 
filius  Aaron  facerdotis ,  erit  fuper  excubitores  cufto- 
diiE  fanftuarii. 

j  5.  At  vero  de  Merari  eruntpopuli  MohoIit2& 
Mufits  recenliti  per  nomina  fua : 

3  4.  cranes  generis  mafculini  ab  uno  menfe  &  fu- 
pra, fex  millia  ducenti. 

3?.  Princeps  eorum  Suriel  filius  Abihaiel ;  in  pla- 
ga  feptentrionali  cattrametabuntur. 

56.  Erunt  fub  cuftodia  eorum  tabuls  tabernaculi 

NoT^    AD   Versi 

ranter  eft  -rajftSy ,  familiariim  ;  hoc  autem,  fecundiim  co- 
gnatiouei  emum  ,  deeft  :  in  edic.  Compl.  habemr  loco  ^f- 
citridiim  pppnios  tinum  :  in  Mfs.  vero  Alex,  Oxon.  Sar.  ac 
edit.  Aid.  recie  ut  fup.  kxtx  Jyftv;  ivrSv ,  ii.a.'/xcvyfi-/i!xi 
auT<a,-  fed  in  Mf.  Sar.  h«c  ultima  obelo  notantur. 

"t.  59.  &  feqq.  Obfervandum  in  Grsco  &  in  Vulgata 
( ■#•.  59.  )  omnes  Levitas ,  duo  &  viginti  millia  numero  in- 
veniri ,  verfu  autem  (  45. )  primogenitos omnes  malculinos, 
duo  &  viginti  millia  ducentos  feptuaginta  tres  numerari. 
Contra  Capitulo  vi.  fupra  ,  Le-uita  dinttmerantur  ^  meitfe 
tino  l^  Jttpra  ,  •viginti  duo  milli.i  ducenti  Jeptuagtnta  tjuatiior, 
Capitulo  vero  feq.  vii.  Omrie  primogenititm  filiorum  Ifrael 
a  menfe  unit  c^  fuprtj  ,  dinumetatur.  At  hie  error  duplex 
in  Capiculis ,  nempe  Levius   tributus  primogenitorum  nu- 


A      NOVA. 

&  vedes ,  &  columns  ac  bafes  earum  ,  &  omnia 
qu£  ad  cultum  hujufcemodi  pertinent  : 

57.  column.-Eque  atrii  per  circuitum  cum  bafibos 
fuis ,  &  paxilli  cum  funibus. 

38.  Caftrametabuntur  ante  tabernaculum  foede- 
ris ,  id  eft  ad  orientalem  plagam ,  Moyfes  &  Aaron 
cum  filiis  fuis ,  habentes  cuftodiam  fanftuarii  in  me- 
dio filiorum  Ifrael  :  quifquis  alienus  acceflerit ,  mo- 
rietur. 

39.  Omnes  LevitE  ,       "^i).  &  feqq.  Vide  Not, 
quos  numeraverunt  Moy- 
fes &  Aaron  juxta  prxceptum  Domini  per  familias 
fuas  in  genere  mafculino  k  menfe  uno  &  fupra ,  fue- 
runt  viginti  duo  millia. 

40.  Et  ait  Dominus  ad  Moyfen  :  Numera  primo- 
genitos fexus  mafculini  de  filiis  Ifrael  ab  uno  menle 
&  fupra ,  &  habebis  fummam  eorum. 

41.  Tollefque  Levitas         .^i 51.  Vide  Not. 

mihi  pro  omni  primogeni- 

to  filiorum  Ifrael ,  ego  fum  Dominus  :  &pecora  eo- 
rum pro  univerfis  primogenitis  pecorum  filiorum  If- 
rael. 

42.  Recenfuit  Moyfes,  ficut  prsceperat  Domi- 
nus ,  primogenitos  filiorum    Ifrael  : 

4;.  &  fuerunt  mafculi  per  nomina  fua  ,  £l  menle 
uno  &  fupra  ,  viginti  duo  mjllia  ducenti  feptuaginta 
tres. 

44.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens  : 

45.  Tolle  Levitas  pro  primogenitis  filiorum  If- 
rael ,  &  pecora  Levitarum  pro  pecoribus  eorum  , 
eruntque  Levits   mei :  ego  fum  Dominus. 

46.  In  pretio  autem  ducentorum  feptuaginta 
trium ,  qui  cxcedunt  numerum  Levitarum  de  primo- 
genitis filiorum  Ifrael, 

47.  accipies  quinque  fidos  per  fingula  capita  ad 
menfurara  fanftuarii.    Siclus  habet  viginti  obolos. 

48.  Dabifque  pecuniam  Aaron  &  filiis  ejus,  pre- 
tium  eorum  qui  fupra  funt. 

49.  Tulit  igitur  Moyfes  pecuniam  eorum  qui  file- 
rant  amplius ,  &  quos  redemerant  k  Levitis 

5  o.  pro  primogenitis  filiorum  Ifrael,  mille  trecen- 
torum  fexaginta  quinque  ficlorum  juxta  pondus  fanc- 
tuarii , 

5 1  •  &  dedit  earn  Aaron  &  filiis  ejus  juxta  verbum 
quod  prxceperat  fibi  Dominus. 

ONEM      ANTIQUAM. 

merus  ,  &  ifte  Lxxiv.  pofitus  pro  ixxiil. 

Iflf".  41 jr.  E6  fpeftant  qua;  ait  Auguft.  quart.  6. 

in  Num.  to.  5.  col.  529.  g.  Qjitd  eji  qttod  Levitas  pro  pri- 
niogenitii  fliorum  \f)\%el  Jibi  Deus  depittut ,  itil  ut  numeratis 
primo-genitis  poputt ,  qui  plures  inz-enti  Junt ,  qttam  erat  ni<~ 
merus  Levitarum  y  argento  redimerentttr .,  quinque  Jiclis  pro 
uno  datis  1  Ouod  pro  pecoribus  non  eji  failum  ,  ciim  ^  pe~ 
cora  Levitarum  pro  primogenitis  pecorum  Ifrael  Jibi  ejfe  vo~ 
luerit,  Ouomodo  deinceps  primogenita  eorum  ,  vet  pecora  eo- 
rum  pertinebant  ad  Deum  ,  nbi  jttjjit  immunda  primogenita  , 
vel  bttmana  mutari  evibus  7  Ouomodo  non  ^  pro  ijlis  deinceps 
primogenitis  computabunttir  plii  Levitarum  ?  Hsec  autem 
omnia  pluiibus  explicat  ibidem  Auguftinus ,  quem  yids 
fis. 


30.13. 
Lev,  17, 

Inf.  18. 
16. 

ixxcb, 
45.  II. 


CAPUT       IV. 


Vulgata 
Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  &  Aa- 


2.  Tolle  fummam  filiorum  Caath  de  medio  Levi 
tarura  per  domos  &  familias  fuas , 

5.  4  trigelimo  anno&         3 Vide  Not. 

fupra ,  ufquc  ad  quinqua- 

NoTA    AD    Versionem    ant 

V.  3.  Hue  redit  quod  Hieron.  in  Ezech.  i.  to. 3. col.  699.     LXX.  continetur  , 


NOVA, 
gefimum  annum ,  omnium  qui  bgrediuntur  ut  ftent 
&  miniftrent  in  tabernaculo  fcederis. 

4.  Hie  eft  cultus  filiorum  Caath  :  Tabernaculum 
fcederis ,  &  faniSaim  fanitorum 

J .  ingredientur  Aaron  &  filii  ejus ,  quando  moven- 
da  funt  caftra ,  &  deponent  velum  quod  pendet  an- 

Q  u  A  lU. 

'igejimo  quinto  atatis  anno ,  fed  a  trice» 


i),  ait :  I»  Numerirum  volumine  ,  ji^ta  Hebrxos ,  non  ut  in    Jimo  imigere  fMerdnii  in  tabernaculo  miniflrare.  Nunc  eciaia 


LIBER     NUMER.     Cap.    IV. 


VULGATA        NOVA. 


'■75 


te  fores,  Jnvolventque  eo  arc.im  teftiinonii, 

6.  &  operient  rurfum  velamine  ianthiiinrum  pel- 
lium ,  extendentque  dcfuper  pallium  totum  hyaciii- 
thinum  ,  &  inducent  veftes. 


VeRSIO    ANTKiUA. 


VULGATA    NOVA. 


7-   7-  '" 
JSi:m.    t. 


7 &  panes  qui 

fempcr    lliper     earn 
erunt : 


7.  Menfam  quoque  pro- 

politionis  involvent  hya- 

cinthino  pallio,  &  poner.t 

cum  ea  tliuribiila  &  mor- 

tariola ,  cyathos  &  crateras  ad  liba  fundenda  :  panes 

VuLGATA     NOVA. 

1 1 .  Nee  non  &  altare  aureum  involvent  hya- 
cinthino  vellimento  ,  &  extendent  defuper  ope- 
rimentum  iantliinaium  pelliuni  ,  iiiducentque 
vectes. 

Vu 


fempCT  in  ea  erunt : 

8.  extendentque  defuper  pallium  coccineum,  quod 
rurfum  operient  velamento  iamljinaruni  pellium  ,  & 
inducent  veftes. 

9.  vSument  &  pallium  liyacinthinum  quo  operient 
candelabrum  cum  lucernis  &  forcipibus  fuis  &  emunc- 
toriis  &  cunftis  vafis  olei ,  qua;  ad  concinnandas  lu- 
cernas  necefTaria  funt ; 

I  o.  &  fuper  omnia  ponent  operimentum  ianthi- 
narum  pellium  ,  &  inducent  veftes. 


Versio    antiqua. 

I  r .  Et  fiiper  altare  aureum  adoperient  \'efl:i-     ^«g-  ?<«/?. 
mentum  hyacinthinum  ,  &  adoperient  illud  ope-  ^5°-  J- 
rimenco  pellicco  hyacintliino 


8. 


L  G  A  T  a 

II.  Omnia  vafa  ,  quibus  min'iJlratur  in  fanftuario , 
involvent  hyacinthino  pallio ,  &  extendent  defuper 
operimentum  ianthinarum  pellium,  inducentque  vedes. 

VuLGATA      NOVA. 

14.  ponentque  cum  eo  omnia  vafa  ,  qui- 
bus in  mini'lerio  ejus  utuntur  ,  id  eft  ,  ignium  re- 
ceptacula  ,  tiifcinulas  ac  tridentes ,  uncinos  & 
batilla.  Cunda  vafa  altaris  operient  fimul  vela- 
luine  iantiiinarum  pelliuni ,  &  inducent  vedes. 

V  U  L  G 


NOVA. 

1 5.  Sed  &  altare  mundabunt  cinere 
vent  illud  purpureo  veftmiento , 


&  invol- 


Versio    antiqua. 

74.  &:  imponent  fuper  illud  omnia  vafa  ejus, 
quibus  miniitrant  in  ipfis 


Aug.  J.ncut.  y.  r. 
■5J7-''. 


ATA       NOVA. 


■  15.  Cumque  involverint  Aaron  &  filii  ejus  fanc- 
tuarium  &  omnia  vafa  ejus  in  commotione  caftro- 
rum  ,  tunc  intrabunt  filii  Caath  ut  portent  involuta  : 
&  non  tangent  vafa  fanihiarii ,  ne  moriantur.  Ifta 
funt  onera  filiorum  Caath  in  tabernaculo  fcederis  : 
.16.   fuper  quos  erit  Eleazar  Slius  Aaron  facerdo- 

VuiGATA    nova. 

17.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  &  17. 
Aaron ,  dicens :                                                        ron  , 

18.  Nolite  perderc  populum  Caath  de  me-  18. 
dio  Levitarum  : 

1 9.  fed  lioc  facite  eis  ,  ut  vivant ,  &  non  mo- 
riantur ,  fi  tetigerint  fanfta  fanftorum.  Aarun 
&  filii  ejus  intrabunt  ,  ipliqne  difponent  opera 
lingulorum  ,  &  divident  quid  portare  quis  de- 
beat. 

10.   Alii  nulla  curiofitate  videant  qu.'E  funt  in  2.0. 

fanftuario  priufquam  involvantur  ,  alioquin  mo-     tum... 
rientur. 

V  U  I.  G  A  T  A 

z  I .  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  dicens : 

2. 2.  Tolle  fummam  etiam  filiorum  Gerfon  per  do- 
inos  ac  familias  &  cognationes  fuas, 

i  5 .  ^  triglnta  annis  &  fupra  ,  ufque  ad  annos 
quinquaginta.  Numera  onines  qui  ingrediuntur  &  mi- 
niftrant  in  tabernaculo  fcederis. 

Z4.  Hoc  eft  odicium  familis  Gerfonitarum , 

NoTjEAdVersionem 


tis,  ad  cujus  curam  pertinet  oleum  ad  concinnandas 
lucernas,  &  compofitionis  incenfum ,  &  facrificium, 
quod  femper  ofFertur ,  &  oleum  unftionis ,  &  quid- 
quid  ad  cultum  tabernaculi  pertiuet ,  Omniumque  va- 
forum  ,  qua;  in  fanftuario  funt. 

Ve 


RSIO     ANTIQUA. 

Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  &  Aa 
dicens : 


Titc.  Hermi/in.  /. 
12.  dtp.  Sirmotid,  f* 

Nolite  difperdere  a  tribu  fua  plebem  Caath  *•  2°9'  *• 


tie  medio  Levitarum  : 

19.  hoc  facite  eis,  &  vivent ,  &  non  morien- 
tur  ,  accedentibus  il'is  ad  fincta  fanclorum.  Aa- 
ron &  filii  ejus  ingrediantur,  &  ordinent  eos , 
unumquemque  prout  portandi  locum  habet. 

Et  non  intrcnt  dc  fubito  viderc  finc- 


N  o  v  A. 

1 5 .  ut  portent  cortinas  tabernaculi  &  teftum  fa- 
deris  operimentum  aliud,  Sc  fuper  omnia  velamen 
ianthinum  ,  tentoriumque  quod  pendet  in  introitu  ta- 
bernaculi fcederis, 

i6.  cortinas  atrii .  &  velum  in  introitu  quod  eft 
ante  tabernaculum.  Omnia  qua;  ad  altare  pertinent, 
funiculos ,  &  vafa  mmifterii , 


i-;  'a^i'TYy.zvisc 


in  Grjeco  ;  kto  st^'.^i  ^  tt^ite  iT-j^y  ^  eV« 

ct'j/  ,  &c.  In  Vulg.  vero  ,  /i  trigejimo  atmo  '^jufra  ,  nfqiie 

ad  quinqu^^ejimrtm  autmm. 

If.  7.  Itidt^m  GiLCce, 

if.  II.  Similiter  inGra?co  ,  nifi  excipias  ,  z.  adepnienl , 
pro  quo  limpiiciter  ,  zcai'-^-b cc  ,  cpertetit  ;  in  Mi.  tamen 
Alex,  ac  edirt.  AM.  &  Compl.  utrcbique  ,  «V/ita^iZ-^tc;. 
Mox  Auguft.  ibid.  I'offet  ■,  inquit ,  ifl.l  hcatio  vidni  ,  qu.tni 
veliit  nhjriydam  ,  2?  ""«  tutrgr.im  Latitu  liiterpreies  trans- 
jirreniLicriiiit ,  id  tjl  ,  Super  altare  aureum  adoperient  vei- 
limentum  hyacinthinum  ,  tafiijuam  debturii  did  :  Et  altare 
auieum  adupeiient  veflimenio  hyacinthino;  n.Tm  adc.pe- 
tient  veftinieiitum  hyacinthinum  ,  Imc  'jidcttir  jtgmficve  , 
i^ttod  iplittn  i'fflini':nlum  aliutide  adspniretttr  ,  iioti ,  quod  tpjo 
^ejiitneuco  adcpenretur  aluire : J^d  niihi  -uidetnr  tioit  hjtn  ^t'- 
7IUS  iQiiitionis  effi  ,  quim  Jiilubjciirm  Jcnjiis  ,  {cc.  j 

Tom.  I. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

■f.  14.  Grace.  deletf/«j  ,  poft-cxi.'Tj  ,  deinde  -pro  qaitus 
hab.  OGO/;  ,  qjlibftfcunijne  ,  &  poil  rnirnjhM.t  ,  addit  i-rr' au- 
Tw  ,  fuper  illud  :  in  Mf.  tamen  Alex,  lie  ;  ~k  r^ii\  wtv  ocof 
M^Tfp-ii'cit  cV  avTcli;.  Similiter  habent  edd.  Cumpl.  &  Aid. 
roc  c;tji;ii  aurk  ^  delentque  sV"  at'Tw  ,  ut  fupra. 

Itt.  17.  18.  In  Grjcco  :  Mh  o^ohf.v'cy'e  rii;  ipv^y^  ,  Ne 
exurmiK.fjtriiis  de  trtbu  ,  ablque  ieq.  fua  i  cstera  ut  in 
Lat.  fup. 

t.  19.  Ita  in  Grsco  ,  prxter  ultima  ,  n«^;«rtipfii/'S'M- 
Qar ,  J,  iix'ix^viQiiir  cti/Ti;5  nascr  ax  a.  T.ir  aVafs.-ar  xvtv  . 
Accedant ,  ^  colloatbuttt  ees  umtttiquemtjue  feeuttdiim  gef- 
taiioiiem  flam.  In  Mf.  Alex,  nee  iion  in  Aid.  edit.  & 
Compl.  s.cT-.pius^ijicotr. 

f.  2.0.  In  Gijcco ,  I'/sTv  s'^d-TivA  tx  a'/itt ,  z'idere  confef- 
tim  fmiU  i  at  in  Ml.  Alex,  ac  edict.  Aid.  &  Compl,  lo 
a-/.»»,  ut  fup. 

Mm  ij 


27^ 


LIBER     NUMER.     Cap.    IV. 


V   U   L  G    A  T 

If.  jubcnte  Aaron  &  filiis  ejus,  portabunt  filii 
Cerlbn  ;&  fcieiit  finguli  cui  debeantoneri  mancipari. 

iS.  Hie  eft  cultus  familie  Geilbnitaiumin  taber- 
naculo  fcederis,  eiunnque  fub  nianu  Idiamar  filii  Aa- 
ron facerdotis. 

1 9.  Filios  quoque  Mcrari  per  familias  &  domos 
patrum  lucrum  rccenfebis , 

;  o.  4  triginta  annis  &  fupra  ,  ufque  ad  annos 
quinquaginta  ,  omnes  qui  ingrediuntur  ad  oiFicium 
minifterii  fui  &  cukum  foederis   teftimonii. 

;  I.  Hsc  funt  onera  eorum  :  Portabunt  tabulas  ta- 
bernaculi  &  veiles  e|us ,    columnas  ac  bafes  earura, 

3 1.  columnas  quoque  atrii  per  circuitum  cum  ba- 
fibus  &  paxillis  &  funibus  fuis.  Omnia  vafa  &  fupel- 
ledilem  ad  numerum  accipient ,  ficque  portabunt. 

;  ?.  Hoc  eft  olficium  familis  Meraritarum  &  mi- 
niftarium  in  tabernaculo  frederis :  eruntque  fub  manu 
Ithamar  filii  Aaron  facerdotis. 

5  4.  Recenluerunt  igitur  Moyfes  &  Aaron  &  prin- 
cipes  fynagogs,  filios  Caath  per  cognationes  &  domos 
pad  um  fuofum , 

3^.  a  triginta  annis  &  fupra  ,  ufque  ad  annum 
quinquagefimum,  omnes  qui  ingrediuntur  ad  minifts- 
rium  tabernaculi  foederis  : 

5  6.  &  iiiveuti  funt  duo  miUia  feptingenti  quinqua- 
ginta, 

}  7.  Hie  eft  nnmerus  populi  Caath  qui  intrant  ta- 
bernaculum  freneris  :  iios  numeravit  Moyfes  &  Aa- 
ron juxta  iermonem  Domini  per  raanum  Moyfi. 


3  8.  Numerati  funt  &  filii  Gerfon  per  cognatio- 
nes &  domos  patrum  fuorum  , 

39.  4  triginta  annis  &  fupra  ,  ufque  ad  quin- 
quagefimum annum  ,  omnes  qui  ingrediuntur  ut  mi- 
nillrent  in  tabernaculo  foederis  ; 

40.  &  inventi  funt  duo  millia  fexcenti  triginta. 

41.  Hie  eft  populus  Gerfonitarum ,  quos  nume- 
raverunt  Moyles  &  Aaron  juxta  verbum  Domini. 

41.  Numerati  funt  &  filii  Merari  per  cognatio- 
nes &  domos  patrum  fuorum  , 

43.  4  trigmta  annis  &  fupra,  ufque  ad  annum 
quinquagefimum ,  omnes  qui  ingrediuntur  ad  explen- 
dos  ritus  tabernaculi  fctderis  : 

44.  &  inventi  funt  tria  millia  ducenti : 

45.  hie  eft  numerus  filiorum  Merari,  quos  recen- 
flierunt  Moyfes  &  Aaron  juxta  imperium  Domini 
per  manum  Moyfi. 

46.  Omnes  qui  recenfiti  funt  de  LevitJs,  &  quos 
recenferi  fecit  ad  nomen  Moyfes  ,  &  Aaron  ,  &  prin- 
cipes  Ifrael ,  per  cognationes  &  domos  patrum  fuo- 
rum , 

47.  4  triginta  annis  &  (upra ,  ufque  ad  annum 
quinquagefimum  ,  ingredientes  ad  rainifterium  taber- 
naculi, &  onera  portanda  , 

48.  fuerunt  fimul  ofto  millia  quingenti  otSn. 
ginta. 

49.  Juxta  verbum  Domini  recenfuit  eos  Moyfes, 
unumquemque  juxta  o;ficium&  onera  fua  ,  ficut  pr«- 
ceperat  ei  Dominus. 


CAPUT       V. 


I.  T     Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen,  dicens: 
1_/      1.   Precipe  filiis    Ifrael  ,    ut   ejiciant  de 

caftris  omnem  leprofum  ,  &  qui  femine  fluit,  pollu- 

tufque   eft  fuper  mortuo  : 

3 .  tarn  maleulum   quim  feminam  ejicite  de  caf- 

Versio    antiqua. 


VuiGATA       NOVA. 

tris,  ne  contaminent  ea  cilm  habitaverim  vobKcum, 

4.  Feceruntque   ita  filii  Ifrael,  &  ejecerunt  eo» 
extra  caftra  ,  ficut  loaitus  erat   Dominus  Moyfi. 

5.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen,  dicens: 


VULGATA     NOVA. 


Aug.<iH,fi.^.iH     <> Vir,  ant  mulier ,  quiamgue  fecerit  ab 

*?«*.  J.  3.'55o./.  omnibus  peccatis  hiiinanis  ,  &  delpi^iens  defpe- 
f •  xerit ,  &;  deliqiierit  anima  Ula , 


7.  annuntiabit  pfjccatum  quod  peccavit,  & 
reftimet  delidum  ;  caput ,  &  qiiintas  ejus  adjiciet 
fuper  i'.lud ,  &  reddet  cui  deliquit  ei. 

8.  Si  autem  non  ftierit  homini  pi- 
nt reddat  illi  delidum  ad  ipllim  ;    delidum , 


6.  Loquere  ad  filios  Ifrael  :  Vir ,  five  mu- 
lier  ,  cum  fecerint  ex  omnibus  peccatis  ,  qua 
folent  hominibus  aceidere ,  &  per  negligentiam 
tranfgrefti  fuerint  mandatum  Domini,  atque  de- 
liquerint , 

7.  confitebuntur  peccatum  fuum  ,  &  reddent 
ipfum  caput,  quintamque  partem  dcluper  ,  eiin 
quem  peccaverint. 

8.   Si  autem  non  ftierit  homini  proximus,  ita  8.  Sin  autem  non  fuerit  qui  recipiat ,  dabunt 

Domino  ,  &  erit  facerdotis  ,  excepto  ariete ,  qui 
ofFertur  pro  expiatione,  ut  fit  placabilis  hoftia. 


quod  rcdditur  Domino  ,  (acerdoti  erit ,  excepto 
ariete  propitiationis ,  per  quem  exorabit  in  illo 
pro  eo. 

V  U  L  G  A  T  A 


NOVA. 


9.  Omnes  quoque  primitia?,  quas  ofFerunt  filii  If- 
rael ,  ad  faeerdotem  pertinent : 

I  o.  &  quidquid  in  fanifhuariura  OiTertur  4  fingu- 


lis,  &  traditur  manlbus  facerdotis,  ipfius  erit. 
1 1.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen,  dicensi 


NoT/E    AD   Versionem    antiqua  m. 


t.6.  Ira  in  Gracco  ad  verbum  :  fie  etiam  iterum  habet 
Augulh  Locui,  7,  to.  3.  557.  d.  ufque  ad  vocem  hitniatns , 
monetque  non  diiflum  quxcnnque  ,  fed  qHicituque ,  non  ta- 
men  ulitata  locuiione.  Hoc  autem  ult.  animit  :ll.i  ,  Gra;- 
ceadjungitur  antecedentibus ;  apud  Auguft.  veto  fequen- 
libus  :  id  podirimtim  apparet  infta,  quaeft.  lo.  J  jr.  e.  ubi 

ait  :  Ciim  enim  Jixijpt  Soipiiira :  Vir  aut  miilier &  de- 

liquerit  ^  ij  efl  ^  coiitemnendo  t(iii  commtfertt  ,  adjunxtt ,  ^ 
ait ;  anima  ilia  annuntiabit  peccatum  ,  &c. 

1?.  7.  Similiter  i.i  Graeco  ,  pra;ier  unum  fVc/B5s  ,  fecit  , 
pro  pcaa'jit ;  in  Mf.  tamen  Alex.  \i,iixfh'ir ,  ut  fup.  Ad  hoc 
vsro  :  y  reddet  ciii  deliquit  ei ,  Auguft.  nout ,  Locut.  6.  to. 


J.  537.  d.  Quofdam  loctttiofiem  iftam  trafi[feire  nolentes  ■, 
enie;td,jii>  ordwe  ■verba  tranftuuife,  duemes  :  &  leddet  ei  cui 
deliquit. 

't.  8.  Coucinunt  omnia  cum  Graeco  ,  nifi  quod  loco 
proximus  ,  legiiur  a  anyijsiCoit ,  quod  idem  fonat  ;  &  pro 
exorabit -i  quod  Auguftino  ulttatum  ,  ££/Aa{^6/«(,  id  eft, 
placahit  y  deprecabititr.  Aug.  inf.  53i.b.  obfervat  ^locuttoni! 
elfe  qitod  addi.Ut  ad  ipfum  ;  aitt  forte ,  inquit ,  ad  ipium 
dixit  ,  quod  ad  ipfim  perttneat  ,  id  eft  ,  ipje  ppjfldeat  :  de~ 
inde  feqiiittir :  deiiclum  quod  redditur  Doiriino  ,  faceido- 
ti  erit.  DelidrtNi  autem  dieit  ,  ciim  redditur  ea  res  ,  qu» 
ftr  deliihwi  alilata  ejl. 


LIBER     NUMER.     Cap.   V. 


77 


Versio    ANTIQUA. 

Vii'i  viri  ,  fi  prxvaricata  fucrit  uxor 


C)IIS., 


VoicATA     NOVA. 

«z.'Loquere  ad  filios  Ifraiil,  &  dices  ad 
COS  :  Vir  ,  cujus  uxor  eiraverit ,  niaritumque 
contemnens 

I  }.  dormierit  cum  altcro  viro  ,  Sc  hoc  ma- 
rltus  deprehciidere  noii  fjiiivcrit ,  fed  latet  adiil- 
teriu:ii ,  &  teftibus  argui  non  poiLft  ,  quia  non  eft 
inveiita  in   llupro  : 

14.  fi  fpiritus  ^Llotvpi.E  concitavcrit  virum 
contra  uxorem  fuam,qu;e  vel  polluta  eft  ,  vel 
falla  fufpicione  appetitur , 

1 5 .  adducct  cam  ad  facerdotem  ,  &  ofFeret 
oblationem  pro  ilia  ,  dccimam  partem  fati  farina: 
liordeace.t  :  non  fundet  fiiper  earn  oleum  ,  nee 
imponet  tlius  ;  quia  I'acrihcium  zelotypis  eft  ,  & 
oblatio  iuveftigaas  adukcrium, 

VULGATA       NOVA. 

16.  O.leret  igkur  earn  facerdos ,  &  ftatuet  coram     pauxillum  terr^  de  pavimento  tabernaculi  mittet  in 
Domino :  cam. 

1 7.  aflumetque  aquam  fanAam  in  vafe  fiftili ,  & 


Au^.  J-otut,  2. ;, 

5.  }j7.c.y. 


14.  fi  fiiperveniet  ilii  fpiritus  zelandi ,  ilia  au- 
tem  non  t'uerit  inquinata , 

1 5.  &  adducct  homo  uxorem  fuam  ad  facer- 
dotem..... 


Uiil.  Itim.  9. 


VuLGATA     NOVA. 

18.  Cimque  fteterit  mulier  in  confpeftu  Do- 
mini ,  difcooperiet  caput  ejus ,  &  ponet  fuper 
manus  illius  facriticium  recordationis  ,  &  obla- 
tionem zelotypi»  ;  ipfe  autem  tenebit  aquas 
amariffiraas ,  in  quibus  cum  exfecratione  maledida 
congelTit  : 

19.  adjurabitque  earn  ,  &  dicet:  SJ  non  dor- 
mivit  vir  alieiius  tecum,  &  fi  non  polluta es  de- 
ferto  mariti  ttioro ,  non  te  nocebunt  aqux  ilte 
amarilTiins  ,  in  quas  maledifta  ccngefil. 

10.  Sin  autem  declinafti  i  viio  tuo ,  atque 
polluta  es  ,  &  concubuifti  cum   altero  viio : 

11.  his  malediiftionibus  fubjacebis :  Det  te 
DominusJT  mdedidionem,  exemplumque  cunc- 
torum  in  populo  fuo  :  putrefcere  faciat  femur 
tuum  ,  &  tumens  uterus  tuus  difrumpatur : 

V  U  L  G  A  T  A 

ii.  ingrediantur  aqua;  maledifts  in  ventrem 
tnum,  &  utero  tumelcente  putrefcat  femur.  £t  ref- 
pondebit  mulier.  Amen,  amen. 

1).  Scribetque  facerdo-s  in  lioello  Ifta  malediAa, 
&  delebit  ea  aquis  amariffimis  ,  in  quas  malediAa 
congeffit, 

14.  &  dsbit  ei  bibere.  Quas  cum  exhauferit, 

zj.  toilet  facerdos  de  manu  ejus  facriticium  zelo- 
tvpioB,  &  elevabit  illud  coram  Domino,  imponetque 
illud  fuper  altare  :  ita  duntaxat  ut  prills  , 

26.  pugillum  facridcii  tollat  de  eo  quod  o.Tertur , 

NoT,E    AD    Versionem 

t.  II.  Ita  Graece  :  mox  Aug.  ibid.  'Non  folhm  ijui.t  ge- 


VeRSIO      ANTIQUA. 

18 erit  aqua  ar^tionis ,  qux  maledicitur  , 

hxc. 


19 innocens  eflo  ab  aqua  argutionis  ,  qux 

maledicitur  hxc. 


IhJ.  Lecut.  10, 


Il:J.  tocut.  ir. 


2.\ Det  te  Dominus  in  maledidlum,  &  in  Aug.qHifi.-ii.m 

exfecramentum A'«kj.  t.  5.551./. 


NOVA. 


&  incendat  fuper   altare :  &  fie  potum  det  mulieri 
aquas  amariilimas. 


VULGATA    NOVA. 


Versio  anti^ia. 


zy.  Quascum  biberit,         27 &  inflabitur 

fipollutaeft,  &  contemp-    venter  ejus 

to  viro  adulterii  rea  ,  per- 

tranllbunt  eam  aqii:E  malediftionis ,  &  inflato  ventre 
computrefcet  femur  :  eritque  mulier  in  maleciiilionem, 
&  in  exemplum  omni  populo. 

i8.  Quod  fi  polluta  non  fuerit  ,  eritinnoxia,  & 

A  N  T  I  Q  u  A  i\i . 

25.  fie  :  TO  ifcef  T?  hi-y/jS  n  fTna7<tpu/jf>\i-  unde   li- 


Aii^.  Lieut,  111 


minavit  nomeii  ,  ut  diceret ,  viri  viti  ,  fed  eti.im  qiii.i  nd-     quet  utrumque  legendi  modum  admiiti  a  LXX, 


diJu  eju5 ,  n<it,ind.%  locuiit  ej}. 

T^.  14.  In  Graeco  lie  :  h  5V/,\?n  «utw  irv^vux  ^n>6j5f&>(:. 
attt  fjipervenerit  «  fpiritus  x.fIotypix ;  turn  lequitur ,  ;<,  ^h- 
>iQ)cn  Tvy  7t'C3t~)t«  avTV  ,  ^  X-elaverit  uxorem  ejus  ;  quod 
omittic  Aug,  deinde  uc  fup.  at/T»  S^l  ^m  j;  /^s/^iazfi^r». 

If.  15.  Sic  etiam  in  Gr.eco. 

Tv.  18.  O^e  maledicitur  hxc  :  Quo  referri  debeant  hxc. 
verba  ,  an  ad  vocem  argutionis  ,  an  ad  pr.«ced.  atjrt.t  , 
ambi^uum  :in  Vulgata  ad  aquam  levocatur  malediCtuni ; 
apud  LXX.  ad  argutioriem  ;  ita  nempe  ferunt  :  "Ei  d\;  tT 
X.^-pi  T^  .ep=w;  irx.  TO  uScfip  Tt  £A;-/,ulf  ry  5TiXa7a/5i'^£/!; 
ti''k'  quae  Nobilius  lie  vercit  :  lu  mantt  autem  faeerdotts 
erit  aqua  argutionis  .^  qux  maledtcitur .,  httjus.  At  Auguft. 
fupra  non  legic  hittus ,  led  h.tc  ,  per  relat.  ad  aquam  ;  & 


V.  19.  In  Gi«co  ut  fupra  :  rum  Augufl.  ibid,  hi  hac 
locntione ,  inquit ,  non  fol.i'  '^trhorum  ordi  imjttau  fonat , 
fed  etiam  cafus  mtttatus  eft  ,  ejjet  enim  integrum  ^  ttfita- 
tum  :  Innocens  efto  ab  hac  aqua  argutionis  ,  qux  maledi- 
citur ,  aut ,  ab  aqua  argutionis  hac ,  qua:  malediciiui.  Vi- 
de Not.  lup. 

f.  21.  Aug.  ibid.  J'er/ia  qut  Scriptura  dicii  muhri  a  fa- 
cerdote  dicenda  ,  qtiando  a  jufpicione  adulterii  eam  maritus 
adductt :  Det  earn  Dominus  in  maledictum  ,  &  in  exle- 
cramentum  ,  Greens  babet  irif^iuov ,  qtto  z/erbe  Z'idetttrjigni~ 
fcari  ytrameittttm  per  exfecrationem.  In  Grxco  deeft  /«  « 
ante  i.cpuct  ,  feu  exfecramentum  i  in  edit.  Compl.  iegitur 

Tt.  17.  In  Gr,«co  fie  :  Kxi  ■^rpy^QsIx:  rrr  iic;\.V  ,  quod 


paulo  poll ,  eandem  fcripturam  coiilirmat ,  dicens   :    hanc     primum  ita  reddit  Aug.  Et  infabitur  ventrem  ,  id  efl  ,  in« 


hcmitmem  inujttatam  fecit  ordo  verborum  ;  pojjet  enim  ttji- 

tate  ita  did  :  Erit  aqua  argutionis  hsc   qua?  maledicitur  : 

aut  ,  Ertt  h.ec  aqua  argutionis  ,  qu.e  maledicitur.  Auguftino 

favent  Mfs.  Alex.  &  iar.  cum  cditt.  Aid.  &  Compl.   in 

quibus ,  TO  iTuxixfJu^yii  t^to  ,  per  relat.  ad  iJ  oif-  immo  in 

ipfo  cod.  Vat.  &  al.  infra,  V.  zi.  fcrrptum  ,  Kx.\  t:QeMv--(}xi 

•n  iiJup  TO  ;7r,y.ci?xpee/x!iQr  ^iT'.•    Sc   Tf.  24.    Bi-^y^njQilxi     cetn  nuMur  j  addit  «fTB; ,  fub  afterico, 

i^t  tiurytt  T»  iiS'tif  to  i7rtiixiaftof{iai  •?  iMy/*?.  Contra  if. 


quit,  infiabitiir  zcntre  ;  tumaddit:  Hm  Itcntto  (^  apud  la- 
tinos a'tjotes  fequentatitr  ;  fed  Inte^retes  noftri ,  qui  eam 
transfe:re  noluerunt ,  dixeruut  :  El  infabitiir  venter  ejus  ; 
quam  lectiunem  retinuimus ,  uc  a  piimis  Latinis  cranslaro- 
ribus  ortam.  In  Aid.  edit.  Iegitur  orj^^v'^s'ii ,  in  CoinpJ. 
•af.&vQ^ilai  ,  ^  Tf/cj,  feu  wf.^:^  ,  fcindo.  Mf,  Sar.  ad  vo- 


2/8 


LIBER     NUMER.     Cap.    VI. 


V  U    l   G    A  T  A        NOVA. 


faciet  liberos.  xerit  eain  in  confpeau  Domini  ,  &  fecevit  ei 'facer- 

1.1).  Ilia  eft  lex  zelotypii.  Si  declinaverit  mulier     dos  juxta  omnia  qua:  fciipta  funt : 

I.  maritus  abfque  culpa  ciit  ,&  ilia  recipiet  ini- 


a  viro  fuo ,  &  li  polluta  fuerit ,  j  i. 

}o.  maritufque  zelotypia;  fpiritu  concitatus  addu-     quitatem  I'uam. 


2 Vir,  vel  mulier  ,  quicunque  mngnc  vo- 

vedt  votum 

V  U   L  G  A  T  A 


filJk.   15.  J. 


CAPUT     VI. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

I.  T     Ocutufque  eft  Dominus  adMoylen,  dl- 

Ld  cens : 

i.  Loquere  ad  filios  Ifrael  ,  &  dices  ad  eos: 
Vir  ,  five  mulier  ,  cum  fecerint  votum  ut  fanc- 
tificentur ,  &  fe  voluerint  Domino  confecrare  : 

nova.  Versio   antiqua. 

;.  d  vino  ,&  omni  quod  inebrlare  poteft ,  abftine-  9.  Sin  autem  mortuus         9 &;  radetlir  ca- -^"^- lo- 

bunt.    Acetum  ex  vino,  &  ex  qualibetalia  potione,  &  faerit  fubito  quifpiam  co-    put  llium cm.  14. 

quidquid  de  uva  exprimiair  ,  non  bibent  :  uvas  re-  ram  eo  ,  polluetur  caput  5J  • 

centes  ficcafque  non  comedeiit  confecrationis  ejus :  quod   radet  illico  in  eadem  die 

4.  cundis  diebus  quil^us  ex  voto  Domino  confe-  purgationis  fux ,  &  rurfum  feptima : 

crantur  :  quidquid  ex  vinea  elfe  poteft  ,  ab  uva  pafTa  10.  in  oftava  autem  die  offeret  duos  turtures,  vel 

ufque  ad  acinum  non  comedent.  duos  puUos  columbas ,  facerdoti  in  introitu  foederis 

5.  Omni  tempore  feparationis  (ux   novacula  non     teftimonii  : 

tranfibit  per  caput  ejus ,  ufque  ad  completum  diem  11.  facietque  facerdos  unum  pro  peccato ,  6c  alte- 

quo  Domino  confecratur.   Sandtus  erit  ,  crefcente  ca:-  rum  in  holocauftum  ,  &  depiccabitur  pro  eo  ,    quia 

farie  capitis  ejus.  peccavit  fuper  mortuo  :  faniitilicabitque  caput  ejus 

6.  Omni  tempore  con-         6 7.  Fide  Not.  in  die  iUo  : 

fecrationis  fu.-E  fuper  mor-  11.  &   confecrabit  Domino  dies  feparationis  il- 

tuum  non  ingredictur,  lius ,  offerens  agnum  anniculum  pro  peccato  :  ita  ta- 

7.  nee  fuper  patris  quidem  &  matris  &  fratrls  fo-  menut  dies  priores  irriti  fiant,  quoniam  polluta  eft 
rorifque  fuiiere  contaminabitur ,  quia  confecratio  Dei  fanftificatio  ejus. 

fui  fuper  caput  ejus  eft.  13.  Ifta  eft  lex  confecrationis.  Cum  dies ,  quos ex 

8.  Omnibus  diebus  feparationis  fu^  fanftus  crit     voto  decreverat,  complebuntur  :  adducetemn  adot 
Domino.  tium  tabernaculi  foederis , 


Versio    antiqua. 

Aug.^Hxp.ii.iit  i^.  &  offeret  munus  fuum  Domino  ,  agnum 
Kam. t.  5.  jji.j.  anniculum  line  vitioin  holocauftoma ,  &  agnam 
*•  anniculam  line  vitio  unam  in  pcccatum 


VULGATA    NOVA. 

14.    &   offeret    oblationera  ejus    Domino  ; 

agnum  anniculum  immaculatum  in  holocauftum  , 
&  ovem  anniculam  immaculatam  pro  peccato  , 
&  arietem  immaculatum ,  hoftiam  paciricam  , 


VulGATA      NOVA. 


15.  caniftrum  quoque  panum  azymorum  qui  conf- 
perfi  fint  oleo  ,  &  lagana  abfque  fermento  unfta 
oleo  ,  ac  Ubamina  fingulorum  : 

16.  qua;  offeret  facerdos  coram  Domino,  &  fa- 
ciet tam  pro  peccato,  quam  in  holocauftum. 


unum  ,   &  tradet  in  manus  nazarii,  poftquam  rafutn 
fuerit   caput  ejus. 

io.  Sufceptaque  rurfum  ab  eo  ,  elevabit  in  conf- 
pe&u  Domini  :  &  fanftificata  facerdotis  erunt ,  ficut 
peftufculum  ,  quod  feparari  juftlim  eft  ,    &  femur  : 


I  7.  Arietem    vero  immolabit  hoftiam    pacificam     poft  lia;c  poteft  bibere  nazara"us  vinum. 


&li- 


/3.  21.24. 


na.  Fit. !.%.  Ji' 

(tyf.AJr.^l.c. 


Domino,  offerens  fimul  caniftrum  azymorum 
bamenta  qu^-e  ex  more  debentur. 

18.  Tunc  radetur  nazarxus  ante  oftium  taberna- 
culi foederis  ca;farie  confecrationis  fus  :  tolletque  ca- 
pillos  ejus ,  &  ponet  fuper  ignem  ,  qui  eft  fuppofi- 
tus  facrificio  paciticorum. 

I  9.  Et  annum  codum  arietis ,  tortamquc  abfque 
fermento  unam  de  caniftro ,    &  laganum   azymum 

Versio    antiqua. 

i3 Sic  benedices  populum  meum,  &  ego  13.  Loquere  Aaron  &  filiis  ejus  :  Sic  bene- 

benedicam  illos dicetis  filiis  ifrael,  &  dicetis  eis: 

NoTjE    AD     Versionem 


Ifta  eft  lex  nazar.-ei ,  cum  voverit  oblatio- 
nem  fuam  Domino  tempore  confecrationis  fua; ,  ex- 
ceptis  his  qus  invenerit  manus  ejus  :  juxta  quod 
mente  devoverat,  ita  faciet  ad  perfeftionem  fanftifi- 
cationis  fu^-E. 

ii.  Locutufque  eft    Dominus  ad  Moyfen  ,  di- 
cens : 

VulGATA     NOVA. 


A  D 

"  it.  1.  Ita  in  Gr.  Aug.addit;  Nonilixii,  quaccunque. 
'  ■>?"J^.  6,  7-  Eo  refpiciehac  Tertul.  I.  4.  adversiis  Marc. 
^17.  c.  ciim  dixit  :  Et  de  devotiojte  m  Arithmis  '■,  nam  ^ 
sitic  qni  Je  Deo  veveyit  ,  inter  ixtera  pthet ,  ne  jupcy  ttlLtm 
antmam  introatt  dejunil,tm  ,  ne  jtiper  pjtris  qitidcm  ,  tlitt 
matris ,  nnt  fratrii  i  quae  omnia  relpondenc  Grxco. 
■f.  9.  kidem  Grafcc. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

tames  ,  ^  dixeriim  pro  peccito,  non  inpeccarum  ;  aim  fit 
fenfiis  in  e.t  loattiane  ,  qm  non  fiterat  pertnrbandns.  In  pec- 
carum  qmppe  diiliim  ejl  ,  quia  hoc  iffiim  ,.  quod  pro  pcccat» 

cffrrebatiir  ,  peccatum  vocahallir Ai;;t  ergo  ngnus  in  ho- 

iocauflama  ,  ut  ipjiim  pcciis  ejjit  holoca'tjtiim  ;  Jic  [5  agna  in 
peccatnm  ,  ut  ipj'iim  pedis  effil  peccatnm  ,  id  eft  ,  jaaijicitint 
feret  pro  peccato  ;  Jicnt  de  ariete  quod  feqrtittir  ,   in  lalutare 


■t.  14.  Gr^cum  addit  jVa  ,  miiim  ,   I.  vitio  ,  &  ponit  Jicit  ,  taitquam  ijffimfit  filutare,  dim  Jit  facr-.fiatim  Jalu- 

ulcLt  ,  port  anniculam  ;   Ml.  tamen  Alex.   &  Compl.  hab.  taris  ,  quod  pojha  repeteitdo  manijcft.tt.  Nam  (5  :lt!id  ,  pro 

ai/.cifiot fiixr  ,  cum  Auguft.  Demum  ^od peccatnm  ,  fequitur:  peccato  dtcit  ,  qiiodpn'm  dtxerat  in  p eci:atum  ;  2/  '«"■  iacri- 

i)  n-filr  €Ka  «.iicniiQi  £.'■;  di^ni^-.v ,  ^  arietem  unum  abfque  ma-  ficium  faluiaiis ,  qrieJ  friiis  dixerat  laluiiire. 
cilia  in  jalutare.  Aug.  addit  :  }loc  quidam   noftri  Imerpre-         t-  2?.  Similiter  iiabet  Fulgent,  refpoiii.  ^contra  Arian.' 

1«  transjerre  mhieriint ,  veluii  Ittmntmn  imifitatam  vi-  p.  57.  i'.  At  in  Grscg  fie  :"Of7a5  suMyyQiii  ra  mir;  'is- 


LIBER     NUMER.     Cap.    VII. 


279 


VurCATA     NOVA 


Versio    antiqua. 

24.  Benedicat  te  Dominiis ,  &  cuftodiat  te. 

ii.  Uluminet  Dominus  faciem  fuam  liiper  tc, 
&  miieie.itiu"  tiii. 

26.  AttoUat  Dominus  faciem  fuam  fuper  te , 
&  det  tibi  pacem. 

i/.  Vos  ponite  nomen  meum  fuper  filios  If- 
raiil ,  ego  Dominus  benedicam  eos. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

em-^  >    Myotlii  iuTc'i'  Sic  liaedketis  filial   Ijrael ,  dicentes  bum  ;  fimiliter  etiam  in  Gra;co. 

tis  ■  "t-  i7-  In  Gracco  lie  :  Kai  itti^kQvci  t»    ow^a   /UK j, 

tt.  24 iS.    F;idem    refert  Fulgent,    refp.    contra  iya,  Ki'er'«  ,  &e.  £t  imponent  rtcmiti  meum ^  ego  Do- 

Arian.  p.  57.  f.  &  fiag.  II.  contra  Fab.  p.  60J.  ad  vei-  minus  ,  &c.  ut  Cup. 


tccU.iG.       14.  Benedicat  tibi  Dominus  ,&  cuftodiat  te. 
ip.  15.  Oftendat  Dominus  faciem  fuam  tibi ,  & 

mifeieatur  tui. 

16.  Convertat  Dominus  vultum  fuum  ad  te, 
&  dct  tibi  pacem. 

1 7.  Invocabuntque  nomen  meum  fuper  filios 
Ifrael ,  &  ego  benedicam  eis. 


TVt7,  ubifuy. 


AnB.  jme/!.  Vet, 
Tefl.  dp.  Aug.t,  J, 


CAPUT       VII. 

VULGATA       NOVA. 


Txod, 


Exod.  j_  T]*  Aftum  eft  autem  in  die  qua  complevitMoy-  1.  Obtulerunt  piincipes  Ifrael  &  capita  familia 

16.  jp 


fes  tabernaculum ,  &  erexit  illud  :  unxitque     rum  ,  qui  erant  per  fingulas  tribus,  prsFeftique  eo- 
&  fanftificavit  cum  omnibus  vatls  fuis ,  altate  fimili-     rum  qui  numerati  fuerant , 
ter  &  omnia  vafa  ejus. 

Versio    antiqua, 

^.....  fex  vehicula  tefta  ,  &  duodecim  boves  :    Aug.Ucut.i^.t, 
vehiculum  a  duobus  principibus  ,  &  vitulum  a  j.  5j8.  *. 


fingulis., 


VulGATA     NOVA, 

3.  munera  coram  Domino,  fex  plauftra  teflra 
cum  duodecim  bobus.  Unum  plauftram  obtulere 
duo  duces,  &  unum  bovem  Imguli ,  obtulerunt- 
que  ea  in  confpeftu  tabernaculi. 

V   O    L   G   A  T  A 

4.  Ait  autem  Dominus  ad  Moyfen  : 

5 .  Sufcipe  ab  eis  ut  ferviant  in  tninifterio  taberna- 
culi, &  trades  ea  Levitts  juxta  ordinem  mimfterii 
fui. 

6.  Itaque  cum  fufcepiflet  Moyfes  plauftra  &  bo- 
ves, tradidit  eos  Levitis. 

7.  Duo  plauftra  &  quatuor  boves  dedit  filiisGer- 
fon  ,  juxta  id  quod  habebant  neceflarium  : 

8.  quatuor  alia  plauftra  &  odto  boves  dedit  filiis 

VuLGATA      NOVA. 


NOVA. 

Merari ,  fecundum  officia  &  cultura  fuum  ,  fub  ma- 
nu  Ithamar  filii  Aaron  facerdotis: 

9.  tiliis  autem  Caath  noa  dedit  plauftra  &  boves  : 
quia  in  fanftuario  ferviunt ,  &  onera  propriis  portant 
humeris. 

10.  Igitur  obtulerunt  duces  in  dedicationem  alta- 
ris ,  die  qua  unftum  eft ,  oblationem  fuam  ante  al- 
tare. 


V  E  R  ; 


II,  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen  :  Singuli 
duces  per  llngulos  dies  olferant  munera  in  de- 
dicationem altai'is, 

V  U  L  G  A  T  A 

I  i.  Primo  die  obtulit  oblationem  fuam  Nahafl'on 
filius  Aminadab  de  tribu  Juda  : 

ij.  fueruntque  in  ea  ,  acetabulum  argenteum 
pondo  centum  triginta  ficlorum ,  phiala  argeutea  ha- 

VUIGATA     NOV  A. 

I  f .  bovem  de  armento ,  &  arietem ,  &  agnum 
anniculum  in  holocauftum  : 
16,  hircuraque  pro  peccato  : 


ANTIQUA. 

ir Princeps  unus  quotidie,  princeps  quo- 

tidie  otfeient  dona  iLia 


Aug.  Loiut,  i5. 


NOVA. 


bens  feptuaginta  ficlos  ,    juxta  pondus  fanftuarii , 
utrumque  plenum  fimila  conlperfa  oleo  in  facrificiura  : 
14.   mortariolum  ex  decern  ficlis  aureis  plenum 
incenl'o : 

Versio    antiqua. 

1 5.  vitulum  unum  pro  bobus 

16.  &  liircum  ex  capris  unum 


VuiGATA       NOVA. 


17.  &  in  facrificio  pacificorum  boves  duos ,  arie- 
tes  quinque  ,  hircos  quinque  ,  agnos  anniculos  quin- 
que  :  hsc  eft  oblatio  Nahalfon  filii  Aminadab. 

18.  Secundo  die  obtulit  Nathanael  filius  Suar , 
dux  de  tribu  Iffachar , 

19.  acetabulum  argenteum  appendens  centum 
triginta  ficlos ,  phialam  argenteam  habentem  feptua- 


NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 


V.  5.  Ita  in  Graeco  ,  nili  quod  loco  ■vehicuta  teila  ,  le- 
gitur  4««E«?  T^c/.f^'nwiy.cci; ,  Sc  pro  a  Jtttgulii  ,  'Trttfct  e/.d.^^  , 
ah  ano  pt0(]ue :  q\i\d  veto  intelligenduni  lit  per  ^x/u-7rv.viKx<;  ■, 
paulo  ambiguum  ;  Nobilius  tranllulii  ,  vehicitla  lampenic^z, 
non  male  tamen  teit.i  reddit  Auguftinus ;  nam  apud  Rob. 
Conftantinum  &  Schreveiium  ,  Aa^TriiVji »  idem  eft  ac  lee- 
licit ,  feu  vehicttU  genus  regitttn ;  at  veretur  Cunllant.  ne 
erratum  fit  apud  Pollucem  ,  quern  unum  citat ,  &  pro  >a^- 
■jriini  ,  quod  forte  irreplit  ,  legendum  fit  ,  a~i'nr  apud 
Homerum  autem  ,  a«a^«  &  aVHcn  fynoninia  :  in  Mf.  Oxon. 
non  hnnnnmivi  legitui ,  fed  i4«7«we3-«ji«5 ,  feu  cum  Aqui- 


Ibid.  Uctit,  17, 


ginta  ficlos,  juxta  pondus  finflruarii,  utrumque  ple- 
num iimila   confperfa  oleo  in  facrificium  : 

io.  mortariolum  aureum  habens  decem  ficlos, 
plenum  incenfo  : 

1 1 .  bovem  de  armento ,  &  arietem ,  &  agnum  an- 
niculum in  holocauftum  : 

i  i.  hircumque  pro  peccato : 


la  ,  cKfTara's"  quo  verbo  iignificantur  lellicx  opert.t  pel- 
tibnt,  ut  refert  Hieron.  in  cap.  ult.  Ifaia; ,  t-  20.  lu.  5.  509. 
d.  Schol.  al.  v.aia.'xtvct';u<; ,  app.iratas.  Eufeb.  EniilT.  awn^ac 
>,aii<Tim.y.a<; ,  dicit ,  t«;  Aia7f  ^x^'  »  1""  ^"''  '"^  '/■fi"'"»- 
dum  aguntur,  a?  tj^e;  ,  inquit ,  ^Mpaiiict  Ka^bo;. 

ft'.  I  r.  Addit  Augulf.  Pm  ea  ut  dicerei  :  Singulis  diehtis 
JitignU  principes.  Gra^ce  ut  in  Lar.  lup. 

't.  1$.  Gr.  s/.  /Sow/,  ex  bobus  ,   non  pro   bobus. 

t-  i6.  Grace,  addit ,  irifi  a^afliai; ,  pro peicaio  i  cstera 
ut  in  Lai. 


zZo 


LIBER     NUMER.     Cap.   VII. 


V  U    L  G   A  T 

15.  &  in  facrificio  pacificorum  boves  duos ,  aiie- 
tes  (]uinque ,  hircos  quinque  ,  agnos  anniculos  quin- 
que ;  h;EC  fuit  oblatio  Nathaiiael  filii  Suar. 

14.  Tertio  die  princeps  fiUorum  Zabulon,  Eliab 
filius  Helon , 

1 1 .  obtulit  acetabulum  argenfeum  appendens  cen- 
tum triginta  ficlos  ,  phialam  argenteara  habentem 
feptuaginta  ficlos  ,  ad  pondus  fanftuarii,  utrumque 
plenum  fimila  conlperfa  oleo  in  facrificium  : 

16.  mortal iolum  aureum  appendens  decern  ficlos, 
plenum  incenfo  : 

z  7.  bovem  de  armento ,  &  atietem ,  &  agnum  anoi- 
culum  in  holocauftum  : 

i8.  hircuraque  pro  peccato  : 

ig.  &  in  facrihcio  pacificorum  boves  duos ,  arie- 
tes  quinque ,  hircos  quinque ,  agnos  anniculos  quin- 
que :  hac  eft  oblatio  Eliab  hlii  Helon. 

3  o.  Die  quarto  princeps  filiorum  Ruben  ,  Elifur 
filius  Sedeur, 

5 1,  obtulit  acetabulum  argenteura  appendens  cen- 
tum triginta  ficlos,  phialam  argenteam  habentem  fep- 
tuaginta liclos  ,  ad  pondus  fanduarii  ,  utrumque 
plenum  fimila  confperfa  oleo  in  facrificium  ; 

5 1.  mortariolum  aureum  appendens  decern  ficlos, 
plenum  incenfo  : 

J  5 .  bovem  de  armento  ,  &  arietem ,  &  agnura 
anniculum  in  holocauftum : 

34.  hircumque  pro  peccato: 

55.  &  in  hoftias  pacificorum  boves  duos,ar!etes 
quinque,  hircos  quinque,  agnos  anniculos  quinque: 
hic  fuit  oblatio  Elifur  filii  Sedeur. 

56.  Die  quinto  princeps  tiliorura  Simeon ,  Sala- 
mlel  filius  Surifaddai, 

37.  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  cen- 
tum triginta  ficlos  ,  phialam  argenteam  habentem 
feptuaginta  ficlos,  ad  pondus  fanituarii,  utrumque 
plenum  fimila  confperfa  oleo  in  facrificium : 

3  8.  mortariolum  aureum  appendens  decem  ficlos , 
plenum  incenfo : 

39.  bovem  de  armento,  &  arietem ,  &  agnura 
anniculum  in  holocauftum : 

40.  hircumque  pro  peccato  : 

41.  &  in  hoftias  pacificorum  boves  duos,  arietes 
quinque ,  hircos  quinque  ,  agnos  anniculos  quinque  : 
hxc  fuit  oblatio  Salamiel  hlii  Surifaddai. 

42..  Die  fexto  princeps  filiorum  Gad,  Eliafaph 
filius  Duel , 

43.  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens 
centum  tringiiita  ficlos ,  phialam  argenteam  habentem 
feptuaginta  ficlos ,  ad  pondus  fanctuarii ,  utrumque 
plenum  fimila  confperfa  oleo  in  facrificium: 

44.  mortariolum  aureum  appendens  decem  ficlos, 
plenum  incenfo  : 

4f .  bovem  de  armento  ,  &  arietem  ,  &  agnum 
anniculum  in  holocauftum  : 

46.  hircumque  pro  peccato  : 

47.  &  in  hoftias  pacificorum  boves  duos,  arietes 
quinque,  hircos  quinque,  agnos  anniculos  quinque: 
bxc  fuit  oblatio  Eliafaph  filii  Duel. 

48.  Die  feptimo  princeps  filiorum  Ephraim,  Eli- 
fama  filius  Ammiud  , 

49.  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  cen- 
tum triginta  ficlos ;  phialam  argenteam  habentem  fep- 
tuaginta ficlos ,  ad  pondus  fanftuarii ,  utrumque  ple- 
num fimila  confperfa  oleo  in  facrificium  ; 

5  o,  mortariolum  aureum  appendens  decem  ficlos , 
plenum  incenfo : 

f  I.  bovem  de  armento,  &  arietem,  &  agnum 
anniculum  in  holocauftum : 

5  1.  hircumque  pro  peccato  : 

53.  &  in  hoftias  pacificorum ,  boves  duos ,  arietes 
quinque,  hircos  quinque  ,  agoos  anniculos  quinque  : 


A       NOVA. 

hic  fuit  oblatio  Elifama  filii  Ammiud. 

54.  Dieoftavo  prmceps  filiorum  ManalTe  ,  Ga- 
maliel filius  Phadaftur  , 

5  5.  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  cen- 
tum triginta  ficlos  ,  phialam  argenteam  habentem 
feptuaginta  ficlos ,  ad  pondus  faniShiarii  ,  utrumque 
plenum  fimila  confperfa  oleo  in  facrificium  : 

5  6.  mortariolum  aureum  appendens  decem  fi- 
clos, plenum  incenfo: 

5  7.  bovem  de  armento ,  &  arietem  ,  &  agnum 
anniculum  in  holocauftum : 

58.  hircuraque  pro  peccato: 

59.  &  in  hoftias  pacificorum  boves  duos,  arie- 
tes quinque  ,  hircos  quinque ,  agnos  anniculos  quin- 
que :  hsc  fuit  oblatio  Gamaliel  filii   Phadafl'ur. 

60.  Die  nono  princeps  filiorum  Benjamin,  Abi- 
dan  filius  Gedeonis, 

61.  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  cen- 
tum triginta  ficlos  ,  phialam  argenteam  habentem 
feptuaginta  ficlos  ,  ad  pondus  fanftuarii ,  utrumque 
plenum  fimila  confperfa  oleo  in  facrificium : 

61.  &  mortariolum  aureum  appendens  decera 
ficlos,  plenum  incenfo  : 

6  3 .  bovem  de  armento  ,  &  arietem ,  &  agnum 
anniculum  in  holocauftum: 

64.  hircumque  pro  peccato  : 

65.  &  in  hoftias  pacificorum  boves  diios ,  arie- 
tes quinque ,  hircos  quinque ,  agnos  anniculos  quin- 
que :h.-EC  fuit  oblatio  Abidan  filii  Gedeonis. 

66.  Die  decimo  princeps  filiorum  Dan  ,  Aliiezer 
filius  Ammiiaddai, 

6  7.  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  cen- 
tum triginta  ficlos  ,  phialam  argenteam  habentem 
feptuaginta  ficlos  ,  ad  pondus  fanftuarii ,  utrumque 
plenum  fimila  confperfa  oleo  in  facrificium  ; 

6  8.  mortariolum  aureum  appendens  decern  ficlos, 
plenum  incenfo : 

69.  bovem  de  armento,  &  arietem,  &  agnum 
anniculum  in  holocauftum : 

70.  hircumque  pro  peccato: 

71.  &  in  hoftias  pacificorum  boves  duos ,  arie- 
tes quinque  ,  hircos  quinque  ,  agnos  anniculos  quin- 
que :  hsc  fuit  oblatio  Ahiezer  filii  Ammifaddai. 

7 1 .  Die  undecimo  princeps  filiorum  Afer  ,  Phe- 
giel  filius  Ochran , 

7  5.  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  cen- 
tum triginta  ficlos  ,  phialam  argenteam  habentem 
feptuaginta  ficlos  ,  ad  pondus  fanftuarii  ,  utrumque 
plenum  fimila  confperfa  oleo  in  facrificium  : 

74.  mortariolum  aureum  appendens  decem  ficlos, 
plenum  incenfo  : 

7  5 .  bovem  de  armento  ,  &  arietem  ,  &  agnum 
anniculum  in  holocauftum  : 

76.  hircumque  pro  peccato  : 

77.  &in  hoftias  pacificorum  boves  duos ,  arietes 
quinque,  hircos  quinque  ,  agnos  anniculos  quinque : 
hsc  fuit  oblatio  Phegiel  filii  Ochran. 

78.  Die  duodecimo  princeps  filiorum Nephthall,' 
Ahira  filius  Enan , 

79.  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  cen- 
tum triginta  ficlos  ,  phialam  argenteam  habentemi 
feptuaginta  ficlos,  ad  pondus  fandluarii  ,  utrumque 
plenum  fimila  oleo  confperfa  in  facrificium  : 

8  o .  mortariolum  aureum  appendens  decem  ficlos  ," 
plenum  incenfo : 

8  I .  bovem  de  armento  ,  &  arietem  ,  &  agnum 
anniculum  in  holocauftum  : 

gz.  hircumque  pro  peccato  : 

83.  &  in  hoftias  pacificorum  boves  duos  ,  arie- 
tes quinque,  hircos  quinque,  agnos  anniculos  quin- 
que :hsc  fuit  oblatio  Ahira  filii  Enan. 

Si  4.  Hxc  in  dedicatione  altacis  oblata  funt  k  prin- 


tlBER     NUM 

V  U  L  G  A  T 

ctpibus  Ifi'ael,  In  «lie  qua  conrccratum  eft  :  acetabu- 
la  aigentea  duodecim  :  phiala;  argeiiteo;  duodecim : 
moitariola  aurea  duodecim : 

85.  ita  ut  centum  triginta  ficlos  argenti  haberet 
anum  acetabulum  ,  &  feptuagiiita  ficlos  haberet  una 
phiala  :  id  eft  ,  in  commune  vafoium  omnium  ex  ai- 
gento licli  duo  millia  quadringenti ,  pondere  fanftuarii : 

86.  mortariola  autea  duodecim  plena  incenfo  , 
denos  ficlos  appendentia  pondere  fanituarii  :  id  eft, 
Cmul  auri  ficli  centum  viginti: 

87.  boves  de  armento  in  holocauftum  duodecim, 


ER.     Cap.    VIII.  281 

A       NOVA. 

arietes  duodecim,  agni  anniculi  duodecim,  &  iiba- 
menta  eorum  :  hirci  duodecim  pro  peccato. 

8  8.  In  hoftias  pacificorum,  boves  viginti  qua- 
tuor,  arietes  lexaginta  ,  hirci  fcxaginta,  agni  anni- 
culi fcxaginta.  Ha^c  oblata  funt  in  dedicationc  al- 
taris  ,  quando  undum  eft. 

89.  Cumque  ingrederetur  Moyfes  tabcrnaculum 
foederis,  ut  coniuieret  oraculum,  audiebat  voccrnlo- 
quentis  ad  fe  de  propitiatorio  quod  erat  fuper  ar- 
cam  teftimonii  inter  duos  Cherubim ,  unde  &  loquc- 
batur  ei. 


CAPUT     VIII. 


L 


V  U   L  G   A  T  A 

Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  dicens  : 
Loquere  Aaroa,  &  dices  ad  eum:Cum 
pofueris  feprem  lucernas  ,  candelabrum  in  auftrali 
parte  erigatur.  Hoc  igitur  pr^^cipe  ut  lucernx  con- 
tra boreani  e  regione  refpiciant  ad  menfam  panum 
propofitionis ,  contra  earn  partem  ,  quam  caadela- 
bruui  refpicit,  lucere  debebunt, 

VuLGATA     NOVA. 

J .   Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  di- 
cens : 

6.  Telle  Levitas  de   medio  filiorum  Ifracl , 
&  purificabis  eos 

7.  juxta  hunc  rirum  :  Afpergantur  aqua  luf- 
trationis ,  &  radant  omne^  piles  carnis  fua;.  Cum-     Circumfparges  COS  aqua'purificatioilis 
que  laverint  veftiraenta  fua,  &  mundati  fuerint, 

V  U   L  G   A  T 


NOVA. 

J .  Fecitque  Aaron ;  &  impofuit  lucernas  fupet 
candelabrum ,  ut  pra^ceperat  Dominus  Moyfi. 

4.  H.EC  autein  erat  fadura  candelabri ,  ex  auro 
duftili,  tam  medius  ftipes  ,  quam  cuncla  qu.-B  ex 
utroque  calaniorum  latere  nafcebantur  :  )uxta  exem- 
plum  quod  oftendit  Dominus  Moyii ,  ita  operatus  eft 
candelabrum. 

Versioantiqua. 

5.  Et  locutus  ell  Dominus  ad  Moyfen,  di-  Cfpi-.ep.ys.Ji^. 
cens  :  i. 

6.  Accipe  Levitas  de  medio  filiorum  Ifrael , 
&:  purificabis  eos , 

7.  &  ita  facies  eis  purificationem  eorum  : 


8.  tollent  bovem  de  armentis ,  &  libamentum  ejus 
fimilam  oleo  confperfam  :  bovem  autem  alterum  de 
armento  tu  accipies  pro  peccato  : 

9.  Sc  applicaoii  Levitas  coram  tabernaculo  foede- 
ris, convocata  omni  multitudine  iiliorum  Tfrael. 

10.  Ciimque  Levits  fuerint  coram  Domino,  po- 
nent  filii  ifrael  manus  fuas  fuper  eos ; 

1 1.  &  otferet  Aaron  Levitas,  munus  in  confpec- 
tu  Domini  k  filiis  Ifrael  ,  ut  ferviant  in  niinifterio 
ejus. 

12..  Levito;  quoque  ponent  manus  fuas  fuper  ca- 
pita boum  ,  e  quibus  unum  facies  pro  peccato ,  & 
alterum  in  holocauftum  Domini ,  ut  depreceris  pro 
eis. 

I  j.  Statuefque    Levitas  in  confpeiflu  Aaron  & 

Vulgata    nova. 

19.  tradidique  eos  dono  Aaron  &  filiis  ejus 
de  medio  populi ,  ut  ferviant  mihi  pro  Ifrael  in 
tabernaculo  fcederis,  &  orent  pro  eis,  ne  fit  in 
populo  plaga  ,  ft  aufi  fuerint  accedere  ad  fane- 
tuarium. 

10.  Feceruntque  Moyfes  &  Aaron  &  omnis 
multitudo  filiorum  ilrael  fuper  Levitis  qax  prx- 
ceperat  Dominus  Moyfi  ; 


A       NOVA. 

filiorum  ejus,   &  confecrabis  oblatos  Domino," 

14.  ac  feparabis  de  medio  filiorum  Ifrael,  ut  fint 
mei  : 

15.  &  poftea  ingredientur  Cabernaculum  foede- 
ris, ut  ferviant  mihi.  Sicque  purificabis  Sc  confecra- 
bis eos  in  oblationem  Domini  :  quoniam  dono  donati 
funt  mihi  k  filiis  Ifracfl. 

1 6.  Pro  primogenitis  qu^  aperiunt  omnem  vul- 
vam  in  Ifrael ,  accepi  cos. 

17.  Mea  funt  enim  omnia  primogenita  filiorum 
Ifrael,  tam  ex  hominibus  quam  ex  jumentis.  Ex  die 
quo  percuffi  omne  primogenitum  in  terra  jEgypti , 
fanftificavi  eos  mihi  : 

18.  &  tuii  Levitas  pro  cunftis  primogenitis  filio- 
rum Ifrael  : 


UxoJ.  13.2. 
S„p.  5.1?. 
tui.  i,  23i 


Versio    Antiqua, 

19 &  non  erit  in  filiis  Ifrael  accedens  filio- 
rum Ifiael  ad  fanda. 


20.  Et  fecit  Moyfes  &  Aaron  ,  &  omnis  fv- 
nagoga  filiorum  Ifrael  Levitis  fecundum  qiix 
prxcepit  Dominus  Moyfi  de  Levitis ,  ita  fece- 
runt  eis  filii  Ifrael : 


^rt^.  Iccltt,  1%.  tx 

3. 5;8.f. 


IL-J.Loeiit,  Ijj 


Vuigata     nova. 


i  1.  purificatique  funt,  &  laverunt  veftimenta  fua. 
Elevavitque  eos  Aaron  in  confpeftu  Domini  ,  & 
oravit  pro  eis  : 

ii.  ut   purificati  ingrederentur  ad  ofScia  fua  in 


tabernaculum  fcederis  coram  Aaron  &  filiis  ejus.  Si- 
cut  prsceperat  Dominus  Moyfi  de  Levitis ,  ita  fac- 
tum eft. 


NoT^    ad    Versionem    antiquam. 


V)f.  5f 7-  Concinunt  hsc  omnia  cum  Grxco.  Au(5l. 

qua:ft.  Vet.  &  N.  T.  apiid  Aug.  to.  ;.  qusft.  loi.  p.  91.  f. 
lire  habec :  Accipt  tribum  Levi  de  medio  filial  tim  Ifrael  ,  £j 
j(?.H«f  illos  ante  Aaron  facerdotem  ,  ;;;;  dtjirvism  ei  ;  quae 
percinent  ad   tt.  i5.  i ;.  &   i  J. 

t.  19.  Ita  Auguft.  ad  verbum  e  Gr,  Alex,  ubi  UMCnVi' 

Tmi.  I. 


^w^  ToJ'i'  J^wl''Ia©^:i^^  -crpo;  ra  «7/«  ,  nam  in  Vac.  5c  al.  deef£ 
Tuv  viSt  'Io©t»'>.  Auguft.  etiam  ipfe  notat ,  foiiitffe fufficere  : 
Et  non  erit  in  filiis  Ifrael  accedens  ad  fanC^a  :  iiki  certe  i 
Non  erit  filiorum  Ifrael  accedens  ad  fanfta. 
't-  io.  Similiter  in  Gr.  verbum  pro  verbo. 


a82 


LIBER     NUMER.     Cap.   VIII. 


Ailg.qttxjf.  15.  »'» 
Kilm.  I.  5.  551.  I. 

htm  qil^jl.    14. 


Verjio     ANTIQUA. 

S3.  Locutus  eft  Dominiis  ad  Moyfen 


di- 


VULCATA      NOVA. 

Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 


cens  :  cens  : 

ij)..  Hoc  eft  dc  Levitis:  A  quinto  &  vicefimo  14.  Hic  eft  lex  Levltaium  :  A  viginti  quin- 

anno  &  fiipra  ,  introibunt  miniftrare  in  minifte-  que  annis  &  fupra ,  ingredientur  ut  miniftremin 

in  tabernaciilo  tcftimonii.  '           ■    ^-    .    ■ 


num  in  operibus 

25.  Et  a  quinquagenario  reccdet  ab  adminif- 
tratione  ,  &  non  operabitur  ultra  : 

i6.  &  miniftrabit  frater  ejiis,  in  tabernaculo 
teftimonii    cuftodire   cultodias 


non  operabitur. 


N  O  T;E      A  : 


tabernaculo  federis. 

25.  Cfimque  quinquagefimutn  annum  atatis 
impleverint ,   fervire  ceflabunt : 

2.6.  eruntquc  miniftri  fratium  fuorum  in  ta- 
bernaculo foederis ,  ut  cuftodiant  qu£  fibi  fuerint 
commendata ,  opera  autem  ipfa  non  faciant.  Sic 
difpones  Levitis  in  cuftodiis  fuis. 

Versionem 


,  opera    autem 


f,  15.  Gr.  Ka!  «MtAHSf ,  &c.  ut  fup. 

■Jf".  24.  In  Gr.  Ti^To  eV'  to  irsf]  t^v  Atvi'J^v ,  Hoc  efl  qvod 
it  Levitis.  Aug.  ibid.  Hoc  alii  ititerpyet/iti  Jiint :  Hxc  eft  lex 
de  Levitis  :  fed  quod  fcripum  efl ,  Hoc  eft  de  Levitis  , 
inteltigiutr  diilnm  :  Use  ccrifliiun  de  Ltvitis  :  feqq.  veto 
iniroihiint  ,  &c.  non  concordant ,  nili  cum  Mf.  Alex,  ac 
edd.  Aid.  &  Compl.  in  quibus,  si'j^sfsJockTcti  ^snyp-iut  Mutf- 
■yUt  It  spyoi;  a/  Tn,  &c.  Nam  in  Vatic,  fimpliciter  ,  e/oe^ek'- 
(\vlxt  Si  ef  7s7y  cf  t^  >  &c,  in^rediejitur  opei'ari  in  tabernacu- 
/»,  &c. 

^ir.  zy.  iff.  Refte  e  Gracco.  Auguftinus  autem  notat, 
Uunc  fettfum  ohfciiriim  facere  virsi txla  ,  q'icd  ita  confu- 


ANTIQUAM. 

frm  eft ,  inquit ,  tanqriam  de  iffo  fratre  fit  diBiim  ,  cufto- 
dire cuftodias  ,  citm  diilnm  fit  de  zllo  ,  qtti  recedtt  ab  ope^ 
ribtts  ,  J5  remanebit  illic  ,  in  tabernaculo  teftimonii  cufto- 
dire cuftodias  ,  opera  autem  non  operabitur ;  fid  operaH' 
titrfi.tter  ejns  ,  id  eft  ,  qui  nonditm  per'uenit  ad  atatem  qttin- 
quagenayiam  ,  a  viginti  qiiinqiie  annis  incipient  opera'i.  Er- 
go ita  difiingurndum  eft :  Et  a  quinquagenario  recedet 

&  miniftrabit  frater  ejus.  Deinde  redtt  ad  ilium  qttinqna- 
genariiim  ,  de  quo  Icquebatttr  ,  j^  de  ilh  explicat  cxiera  ,  di- 
cens  :  in  tabernaciUo  teftimonii  cuftodire  cuftodias ,  &c. 
quod  enimait  ,  cuftodire  ,ytt^rtK//;>«f  ,  incipiet  >  tanquatn 
id  uno  verba  dictret ,  cuftodiet  cuftodias. 


CAPUT       IX. 

VULGATA       NOVA. 


I,  T    Ocutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  in  deferto  Si- 
I  f  nai ,  anno   fecundo  poftquara  egrelTi  funt  de 
terra  jf.gypti ,  menfe  primo ,   dicens  : 
Extd,  11.  J.  2.  Faciant  filii  Ifrael  phafe  in  tempore  fuo  , 

5.  quartadecima  die  menils  hujus  ad  vefperam, 
ju.^a  omnes  csremonias  &  juftificationes  ejus. 

4.  PrtKcepitque  Moyfes  filiis  Ifrael  ut  facerent 
phafe. 

5 .  Qui  fecerunt  tempore  fuo :  quartadecima  die 
tnenfis  ad  vefperam ,  in  nionte  Sinai.  Juxta  omnia  qus 
mandaverat  Dominus  Moyfi,  fecerunt  filii  Ifrael. 

6.  Ecce autem  quidara         6 II.  Vide  Not. 

imnrmndi  fuper  anima  ho- 

minis ,  qui  non  poterant  facere  phafe  in  die  illo ,  ac- 

Versio   antiqua. 
12. OS  ejus  non  conteretiir 


Hilar,  in  TJ.  Jl. 
91.0. 

Aug.  Loral.  20.  f , 
J.  JjS.rf. 


1 5.  Et  homo  homo  ,  quicunqiie  mundus  fiie- 
rit ,  &  in  vaam  longinquam  non  eft ,  &  defiieiit 
faceie  pafcha ,  exterminabitur  anima  ilia  de  po- 
pulo  fuo 


cedentes  ad  Moyfen  &  Aaron  , 

7.  dixerunt  eis :  Immundi  fumus  fuper  anima  ho* 
minis :  quare  fraudamur  ut  non  valeamus  oblationem 
offerre  Domino  in  tempore  fuo  inter  filios  Ifrael  f 

8.  Quibus  refpondit  Moyfes :  State  ut  confulam 
quid  pracipiat  Dominus  de  vobis. 

g.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen,  dicens: 

10.  Loquere  filiis  Ifrael  :  Homo  qui  fueritimmun- 
dus  fuper  anima  ,  five  in  via  procul  in  gente  veftra, 
faciat  phafe  Domino 

1 1 .  in  menfe  fecundo ,  quartadecima  die  menfis  ad 
vefperam ;  cumazymis&  laducis  agreftibus  comedent 
illud  : 


VuLGATA     NOVA. 

1 1,  non  relinquent  ex  eo  quippiam  ufque  ma- 
ne,  &  OS  ejus  non  confrlngent ,  omnera  ritum      ^    . 
phafe  obl'ervabunt.  12.45, 

i;.   Si  quis  autem  &  mundus  eft, &  in itinere       )oan, 
non  fuit ,  &  tamen  non  fecit  phafe,  extermina-  ^9-  5^* 
bitur  anima  ilia  de  populis  fuis  ,  quia  facrificium 
Domino  non  obtulit  tempore  fuo  :  peccatum  fuum 
ipfe  portabit. 


14.  Peregrlnus  quoque  &  advena  fi  fuerint  apud 
vos ,  facient  phafe  Domino  juxta  ca;remomas  &  jufti- 

VfiRSIO     ANTIQUA. 


VuLGATA      NOVA. 

ficationes  ejus.  Praceptum  Idem  erlt  apud  vos  taia 
advens  qu4m  indigent. 

VULOATA     NOVA. 


Aag.qnof.  x$.in      « 5-  Et  die  qua  ftatutum  eft  tabernaculum  ,  te-  1 5-  Ig'wr  die  qua ereftum  eft  tabernacnlum ,      Kx«f. 

N»M. ». }.  j}!.^.  xit  nubes  tabernaculum ,  domiun  teftimonii.  Et  operuit  illud  nubes.  A  vefpere  autem  fuper  ten-  4°-  "5. 

feqq.  hericm  j55-vefpere   ci'at  ftiper    tabernaculum  velut  fpecies  torium  eiat  quafi  fpecies  ignis  ufque  manfe :         ,.  "''^' 
«.fljjjj.»,         i^-^%  nfque  mane  : 

N  o  T  iE    AD    Versionem 


A  D 

f-fr.  6 II.  Miilta  de  his  memorat  Auguft.  qusft.  ly. 

in  Num.  to.  5.  J  52.  f.  dicens ;  O'»»  ;>i»/fix  tempore,  qui- 
dam  qui  immundi  faili  erant  Jiiper  altimam  himinis  ,  id  eft  , 
fuper  iHort'tiim  ,  quarcrent  ,/uomodo  pafha  facerent  ,  quo- 
niam  oporiebat  eos  at  immunditiis  fcptem  diebus  ptmficavi  fe- 
ctlndiim  Legem  ,  confliluit  Vitniniim  Moyfes ,  y  refponjiiin 
accepit  ,Cutctenque  tale  aliqtiid  accidijfet  ,  vet  tarn  in  longtu- 
Quoilinere  (onfliltllus  effei ,  utnon  pojjet  occilrrere  ,  alio  menfe 
turn  facere  dtbert  p.tfcha  propter  diem  minfis  quavtamdtci- 
mum  ,  ubi  lunx  Humerus  cbfirvab»tur. 


A  N  T  I  QU  A  M. 

^.  12.  Gr^ce  ,  'Os^f  y  QvvTf>t-]'i'Qiv  etr'  ttuTb  ,  Os  non 
confi-ijigent  de  eo.  In  Ml,  Alex,  y  cvv'ip.-ifi'iixt, 

't.  I  5.  In  GrdEco  faltem  Vatic,  lemel  tantum  habetur  , 
axBp&j^ot;*  al.  tamen  duplicatur ,  «VG/jw-ttc?  «i-OpiiTre;  ,  ut  fup. 
Unde  Auguft.  ibid,  ait  :  Homo  homo  ,  hctttio  eft ,  ac  fidtceret  : 
Quicunqne  homo  ,  lUe  vcl  tile :  quod  autem  addit  Auguft. 
^  in  viatn  longinquam  ,  &c.  lie  eft  in  Gr«co  ;  yta.]  cV  o/J 
/ta.K.fif,  ^  in  via  huge  i  in  Mf.  tamen  Alex,  cf  iS^cS  fof 

f,  I  J.  Eadem  prorfus  in  Crxc». 


LIBER     NUMER.     Cap.    IX.  aSj 

VuLGATANOVA.  VerSIDANTIQUA. 

16.  fic  ficbat  jugiter :  per  diem  operieb.it  il-  1(5.  ita  ficbat  fcmpcr  :  niibcs  tcgcbat  illlki  die, 
lud  nubcs,  &   per  iioitem  quali  ("peties  ignis.  &  fpccics  ignis  nOiflC. 

17.  Cumijue  ablatafuilfet  iiubes,  qu.T  tabcr-  17.  tt  ciim  aflendiffct  nubcs  a  tabcrnaciilo, 
naculum  protegebac ,  tunc  proficifcebantur  hlii  &  pofvea  promovebailt  tilii  Ifracl  :  &i  in  loco 
Ifrael  :  &  in  loco  ubi  ftetiflet  nubes ,  ibicaftra-  ubiciinquc  lletciat  nubcs ,  ibi  caftra  collocabant 
metabantur.  filii  llracl. 

18.  Ad  impcrium  Domini  proficifcebantur ,  18.  Per  prxccptlim  Domini  cafllM  Colloca- 
&  jd    imperium    illius    figebant    tabernacuiuni.  bunt  fllii  Ifiacl  ,  &  per  piX'Ceptum  Domini  pro- 

T.Cw.  Cuniftis  diebus  quibus  ftabat  nubes  fuper  taber-    movebunt.  Omnes  dies  in  quibus  obiimbrat  nu- 
Jo-  '•     naculum  ,  manebant  in  eodem  loco  :  bes  fuper  tabcrnacukim  ,  in  callris  erunt  filii  It 

rael : 

19.  8i  fi  evenilTet  ut  multo  tempore  maneret  19.  &  quando  pi'otraxerit  nubes  fiipcr  tabcr- 
fuper  illud  ,  erant  hlii  Ifrael  in  excubiis  Domi-  naculum  dies  pluros  ,  &  cuftodicnt  filii  Ifiael 
ni ,  &  non  proficifcebantur  cuftodiam  Dei ,  &  non  promov  ebiint. 

10.  quot  diebus  fuiflet  nubes  fuper  taberna-  ao.  Et  erit ,  dim  texerit  nubes  dies  numero 
culum.  Ad  imperium  Domini  erigebant  tento-  fupcr  tabernaculiim  ,  par  \'ocem  Domini  in  caf- 
lia ,  &  ad  imperium  illius  deponcbant.  tris  erunt ,  &  per  prxceptum  Domini  promo\  e- 

bunt. 

11.  Si  fuiffet  nubes  i vefpereufque  mane,  &  21.  Et  erit,  cum  fijerit  nubes  a  vefpera  ufque 
(latim  diluculo tabernacuiuni  reliquillet, proticif-  mane,  &  afcenderit  nubes  mane,  &:  promove- 
cebantur :  &  ,  fi  port  diem  &  novaem  receflilfet ,  bunt  die  :  vel  nocle  &  il  alt'enderit  nubes ,  pro- 
diflipabant  tentoria.  movebunt  : 

li.  Si  vero  biduo  aut  uno  menfe  vel  longiori  _    22.  die ,  vel  menfe  diei ,  abundantc  niibe  ob- 

tempore  fuiflet  fuper  tabernaculum  ,  manebant  umbrante  luper  iliud  ,  in  eaftris  erunt  filii  Iliael , 

filii  Ifrael  in  eodem  loco,  &  non  proficifcebsn-  6c  non  promovebunt. 
tur  :  ftatim  autem  ut  recefliffet ,  raovebant  cal- 
tra. 

z  5.  Per  verbum  Domini  figebant  tentoria ,  &        i].  Quoniam  per  prxceptum  Domini  promo 

per  verbum  illius  proficifcebantur  :  erantque  in  Vebunt  :  CUilotliam  Domini  Cullodicrunt  per  prCE- 

cxcubiis  Domini  juxta  imperium  ejus  per  manum  ceptum  Domini  in  manu  Aloyfi. 
Moyfi. 

NoTvE     AD     VeRSIONEM     ANTIQUAM. 

f.  16.  Iiidem  Grsce.  &  afcenderit  nubcs  mane  ,  promovebunt  die  :  Jeiitiie  quit 

t-  17.  Eadem  iterum  legit  Auguft.   locut.  2t.  deNum.  '^^  noihji  Kiihs  itfietiHtret ,  fromavthiirit  ,  atque  iter  noiiiir- 

3j8.  d.  ufque  ad  hoc  ,  Q  in  loco,  bimilia  quoque  Graecum  num  ,  J$  tlliid Jignum  lucipeirnt ,  agebant ,  adjunxit  jj  ait  : 

habet ,  nili  quod  luco  veiiiorum  ifcorum  ,  ajcend!jjei pre-  vel  nocte  &  li  afcenderit  nubes ,  promovebunt  ;  jeJ  locu- 

wovel/ant peterat colloca'aant ,  fert ,  ai-e'Cw aTrji-  riu  eft  iw-tJitMior  ;  non  enwi  tantiim  fojititm  eji  -,  &  ,  jeA 

^- IffH....  T^tpefsSaAO)',  eo  more  pnjittim  eji  ^  quo  non  frlet  :  unde  m:hi  i<idetnr  priS-' 

<'.  l3.   Vix  melius  de  GraECO  :  Auguft.  ibid.  col.  JJJ.  fcjley.uns  ordnverhorum,  Jicutftpe  i^  in  Latinis  hcritmni- 

f.  Non  ait caftra  collocabant  filii   Ifracl  ,  yii/  coUoca-  bus  fieri  felet ;  quad  geniit ,  amtjirofht  dititur.  FrDindeJi  na 

bunt -.nccai; promovebant ,  ;W  promovebunt.  (  Gr«c.  dicniur ,  vel  &  no6te  li  afcenderit  nubes ,  promovebunt; 

«a^e^oa^vc; «Trapes.  J  Et  kitnc  modutn  eti.tm  in  confe-  nut  cert}  it.i  ■,  ii  5c  nocle  afcenderit  nubes  ,  promovebunt, 

guentibits  jhvat  ,  qui  msdris  in  Scriptiiris  eft  iniiJitatiOiiiius.     pl,w:ffiijtu!  fenfui  eft  :  &  infra  :  in  conj'eqrietittbus dicit : 

Nam  verbis  prxteriti  tempms  fitpe  Juiitra  pr.cdid.i  ejfenovi-  die  vel  menle  diei  ,   &c. 

JKKf ut  autem  r.arrator  reritm  geftarum -zjerbts  utatur  tern-  Tf".  22.  Grjec.  ab  hoc  incipit  in  cod.  Var.  Mi^cc^  vu^^x^ 

ports  jutttri  ,  Jictit  boc  toco  ,  difjiciUime  in  Scripturis  irtve-  7r;sc>a^v:H;,  &c.  in^liis  ,  ut  fup.  notavi :  reiiqua  nil  difte* 

iiiri  poteft.  runt  a  Gr.  Auguft.  col.  J  54.  L  fic  pergit :  Quia  etiim  dixe- 

if.  19.  E.litt.  Auguft.  loco  p-ofr.ijTfvjt  ,  ferunt  pr(?f«pr/>,  i.it  ,    vel  nocfe  &  li  alceuderit    nubes  ,    promovebunt: 

fed  male  ;  nam  in  Mfs.  conftanter  protr^ixertt  ,  e  Gr.  sp='/-  tanquam  reftabat  ut  diceret  ,  die  autem  fi  non  afcenderit  , 

xn7o[i,  ab  if-Uxa  ,  diftenda  ,  diduco ;  cietera  fimiliier  con-  non  promovebunt,  quiiiido  qu.tji  promovere  dciere 'jidcban- 

Cinunc.  trer  ;  Jed  quia  boc  etiani  diebus  pturtbus  fieri  poterjt ,  ttt  noc* 

■J?.  20.  Gr.  ojtETot'^ii ,  loco  texerit ,  mel.  in  Mf.  Alex,  «zs-  tibits  anibutarent  ,  promovcnte  uube  ;  ^  ea  m,inente  ,  dte- 

•7r«i! ,  reiiqua  optimeconveniunt.  Vide  Aug.  ibid.  J  54.  a.  b.  bus  non  ambularent ,  ideo  pifiiit  .,   die  vel  menle  diei.  Non 

V.  21.  Ita  Gracce  ad   verbum,   ufque  ad  hoc,  vel  node  dixit  menfe  ,    ne  ibi  ^  nodes  ejiifdctn  menjis  acciperentur  , 

induf.  Icqq.  vero  ,  ^Ji  afcenderit  nubes  ,  promovebunt :  die  Jed  menle  diei  ,  id  eft  menfe  ex  ea  parte  qua  dies   illt  fu:t  , 

vel  ,  penitus  defunt  ;   adduntur  tamen    in  Mfs.   Alex.  &  non  ex  ea  qua  nox.  Die  e-rgi   vel  nien.'e  diei ,  abundantc 

Oxon.  ac  edit.  Aid.    hoc  modo  ;  %n\    aVoiK    (  Aid.    sir  nube  obumbiante  ,  id  eft.,  abundante  m  obitmbiando  y  vel 

«cotoil  )  !i  /ei^jxH  ,  i^ufV':iy   vf.tz^4';  ,  n  uv.3;  iiVif'^;'     in-  abttndantilis  obttmbrante  ,  fuper  illud  ,  illud Jcilicet  taberua- 

terpunftio  autem  didimilis  videtur  apud  Auguft.  ait  nem-  culum.  Nota  in  Compl.  legi  wy.rii  !S  /ittiii ,  abfque  voce 

pe  fequi  ,  &  diei  ;  Et  erit ,   ci'.m  fuerit  nubes mane  ,  ^  diei. 

promovebunt  die ;  tum  addit  :  Hic  ilia  ccpulativa  conjiinSio  't.  15.  Iiidem  Grxce.   Ouod  vero  po'uii  ,  ait  Aug.  i^id. 

more  Saiptnrx  pofita  eft  :  nam  ea  detraiia  ,  plenns  eft  finfus  55  J.  a.  In  manit  Moyji ,  iijitatiip.ina  in  Scripturis  locutio  eft  , 

boc  modo  :  Et  erit,  ciim  fueiit  nubes  a  vefpera  ufque  mane  ,  quia  per  Moyfin  b.ec  Deus  py.ecipiebat. 


Ar.g.  uli  fuf. 


CAPUT     X. 


V  U   L  r.  A  t  A      NOVA. 

Ocutufquo  eft  Dominus  ad  Moyfen,  di- 
f  cens  : 
i.  Fac  tibi duas  tubas  argenteas  duftiles,  qui 
bus  convocare  poffis  multitudinem  quando  mo- 
venda  fuut  caftra. 


L 


Versio    antiqoa. 
I.  T    Ocutus  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  dicens  :     AmW.  i.  defJt 

I    J  Refur.  t.  2.  1 161, 

::.  Fac  tibi  duas  tubas  duftiles  :  argenteas  fa-  '-J-J'^i' 
cies  eas ;  &  erunt  tibi  ad  evocandam  fynagogam, 
&  promovenda  caftra. 

NoTiE     AD     VerSIONEM     ANTIQUAM. 


V.  I.  Gr.  Kai  EVa,Mi!£,   &c.  ut  fup.  Compl.  habet ,  htt'i; .  if-,L'fS;  ,  cum  Ambrof.  Auft.  ve- 

Hf.  2.  Ita  in  Gra:co  ,  nifi  quod  loco  dnlliles ,  argenteas  ,  ro  1.  dc  XLii.  manf.  apud  Arobrot.  10.  b.  argenteas  ,  dsii-» 

Icgitur  af-ivpxi,  i'mc'x;  ,  argenteas  ,  dudHes  :  edit,  tamen  let, 

Tom.  I.  Nn  ij 


284 


LIBER     NUMER.     Cap.    X. 


VeRSIO     ANTl 


QUA. 

Amir,ul>ifHf,        ^.  Et  tuba  caiies  in  illis,  &  coUigetur  omnis 
turba  ad  ollium  tabernaculi  teftimonii. 

4.  Si  autcm  in  una  tuba  cecincris ,  ad  te  ve- 
nient  omnes  pdncipcs,  &  duces  Hrael. 

5.  Et  tuba  canetis  ligniikationcm  primam , 
&  promovebunt  caiha ,  &  conllituentiir  ad  orien- 
tem. 

6.  Et  tuba  canetis  fijinificationem  feciindam , 
&  promovebunt  catlra  ,  &  conllituentur  ad  ii- 
banum.  Et  tuba  canetis  fignificationem  tertiam , 
&  piomo\'ebunt  caltra  ,  qux  conllituentur  ad 
boream.  Et  tuba  canetis  fignificationem  quar- 
tam ,  &  promovebunt  caftra  ,  qux  conftituentur 
ad  aquilonem  :  lignificaiioncm  tuba  cancnt  in 
promotu  eorum. 

7.  Et  cum  congregabitis  fynagogam  ,  tuba 
canite ,  &  non  fignificationem. 


8.    Et   filii  Aaron  facerdotes  nibis  cancnt  : 
xterniim  in  progenies 


&:  erit  vobis  legitimum 
veftras. 

9.  Si  autem  exieritis  in  belliim  in  terram  vef- 
tram  ad  adverlarios  qui  refillunt  vobis  ,  fignifica- 
bitis  tubis  ,  &:  rcminirccmini  coram  Domino  , 
&  liberationem  liabebitis  a  mortuis  veilris. 

I  o.  Et  in  diebus  Ixtitix  veftrx  ,  &  in  diebus 
feftis  veftris ,  &  in  neomeniis  vellris  concinite 
tubis ,  &  in  tiolocauftis ,  &  lacrificiis  falutaribus 
veftris ;  &  erit  vobis  in  commemoratione  vef- 
tra  coram  Domino,  aitDominus 

V 


VULGATA     NOVA. 

3 .  Cumque  increpueris  tubis  ,  congregabitur 
ad  te  omnis  turba  ad  oftium  tabernaculi  foederis. 

4.  Si  femel  clangueris  ,  venient  ad  te  princi- 
pes  ,  &  capita  multitudinis  Ifrael. 

5 .  Si  autem  prolixior  atque  concifus  clangor 
increpuerit ,  movebunt  caftra  primi  qui  funt  ad 
orientalem  plagam. 

6.  In  fecundo  autem  fonitu  &  pari  ululetu 
tub.-e  ,  levabunt  tentoria  qui  habitant  ad  meri- 
diem :  &  juxta  hunc  modum  reliqui  facient ,  ulu- 
lantibus  tubis  in  profedionem. 


7.  Quando  autem  congregandus eft  populus,' 
fimplextubarum clangor  erit ,  &  non  concise  ulu- 
labunt. 

8.  Filii  autem  Aaron  facerdotes  clangent  tu- 
bis :  eritque  hoc  legitimum  fempiternuni  in  gene- 
rationibus  veftris. 

9.  Si  exieritis  ad  bellum  de  terra  veftra  con- 
tra hoftes  qui  dimicant  adversum  vos  ,  clangetis 
ululantibus  tubis,  &  erit  recordatio  veftri  coram 
Domino  Deo  veftro ,  ut  eruamini  de  manibus  ini- 
mlcorum  veftrorum. 

10.  Si  quando  habebitis  epulum  ,  &  dies  fef- 
tos,  &  calendas,  canetis  tubis  fupcr  holocauftis  , 
&  pacificis  viftimis ,  ut  fmt  vobis  in  recordatio- 
nem  Dei  veftri :  ego  Dominus  Deus  vefter. 


u  1  G  A  T 

1 1.  Anno  fecundo,  menfe  fecundo  ,  vigefima  die 
tnenfis ,  elevata  eft  nubes  de  tabernaculo  foederis  : 
II.  profedique  funt  filii  Ifrael  per  turmas  fuas  de 

Versio    ant 


Jug.  I«Hi.  a,  t. 


QUA. 

14.  Et  promovebunt  ordo  caftrorum  filiorum 
Juda  primi 

V  U  L  G  A  T  A 


A       NOVA. 

deferto  Sinai,  &  recubuit  nubes  in  folitudine  Pharan.       Exei, 

1 5.  Moveruntque  caftra  primi  juxta  imperium  Do-  '9*  *• 
mini  in  manu  Moyfi. 

V  u  L  G  AT  A 


NOVA. 

14.   Filii  Juda  per  turmas  fuas :  quorum  prin-     So;. 
ceps  erat  Naliaflbn  tilius  Aminadab.  ?• 

NOVA. 


15.  In  tribu  filiorum  Iflachar  fiiit  princeps  Na- 
thanael  filius  Suar. 


16.  In  tribu  Zabulon  erat  princeps  Eliab  fillu» 
Helon. 


UiJ,  LecHt,  13. 


Versio    antiqua. 
17 &  promovebunt  fiJii  Gerfon ,  &  filii 


Merari.. 


VuLGATA     NOVA. 

17.   Depofitumque   eft   tabernaculum  ,  quod 
portantes  egrefli  funt  filii  Gerfon  &  Merari. 


NoTiE    AD    Versionem    antiqua  m. 


■jf.  }.  Similiter  in  Grxco ,  pratterhoc,  cf»«j^6if^s'in  wa- 
«a  M  CL')'«>£07M  ,  pro  colligttHr  mntiis  turha, 

■)f.  4.  Gr.  habec  pKiraliter  ,  iav  Js  cV  /«.a  ey.^viQ:isi  ,  tii- 
hk  cecinerint ,  non  cecimris  ;  deinde  'a^^QsMvC'-.v'/eci  -rpot;  ce  , 
loco  ad  te  ■venient ,  abfque  ^  ,  ante  ditcei ;  Aid.  edit,  red- 
net  J;,  fed  pro  if:x*iy"  >  '^g-  X'''WX''- 

T^.  5'.  Gr.  lirapliciter  iiabec ,  cn/uccQiav  ,  Jsgnijicationcm  , 
abfcjue  feq.  fnmam  ;  loco  vero  y  conjliitientur  ,  feu  qua 
tonjlititejititr  ,  hie  &  infra  ,  ai  -z^afe^CaMtTja/  ,  appl:ctinri.t. 
Aut\.  1.  de  xtii.  manf.  apud  Ambrof.  10.  c.  (ic  legit:  Et 
fittji  concifus  clangor  incvcptterit  ,  movcbnnlttr  Cttflra. 

V".  6.  Similia  in  Grareo  ,  prjeter  feqq.  raa^a  Gavaiorac  , 
lid  mare  ,  ut  apud  Ambrof.  infra  ,  p.  1 1CJ5.  loco  ad  boream  ; 
item  ai  raa/je^C^aM^la/ ,  pro  qua  conflittieiitnr ,  8c  c-z/^xQia 
6x\7rivQt ,  \QCoJignijicaticnem  titba  canefit^cd.  tamen  Compl. 
habet  ci\f^a^iy.v.  Nota  etiam  loco  ,  ad  Itb^nnm  ,  Gra;ce  lim- 
pliciter  legi  mQo.  ,  vel  ut  in  Mfs.  Oxon.  &  Compl.  xxrx  m'- 
Cx,  Sc  quiilem  Ambrof.  editt.  Eraf.  &  Gill.  hab.  ad  liba  , 
fed  Amerb.  cum  Mfs.  conflanter ,  ad  libaniim  ,  ut  infra  ,  n. 
If.  p.  1 165.  d.  &  n.  119.  p.  1166.  d.  Notaiida  edam 
quje  addit  Ambrof,  n.  Iiy.  Cl/m  tiil/a  prima  cecinerit  ^ 
Orientalem  congregat  qna/i  pr.eciprtoi  ^'  eicclos  :  cam  Jecttnda  , 
Jrtppares  mcritti ,  qui  Jecttndttm  Itbanitm  Jtti  ,  deretiqttertnt 
liidibria  naiiointm :  utm  tenia  ,  eai  qui  tanqnam  in  mari  exa- 
gitati  ijlius  Jreto  iniindi  y  fxcitU  hnjiti  fltlttihlts  vacillaverint : 
ciint  qriarta  ,  tUci<  qrti  dnritiam  vtentittm  ncqnaqitam  jatis po- 
tnerint  cloqnii  fpiritualt<  molt/re  pracepto  ;  ^  idt'o  fecumiiim 
itreaiii 'jciaii jHttt ,  hrias  enwi  Jitaudiim  Sahmortem ,  du- 


rus  eji  ventus.  Mf.  Alex,  pro  ^i'£a  ,  leg.  Kcrof  attftritm;  ficut 

infra  mxps/xCdf^i^ct  ^cppxi'  y  loco  tsccpe/^^ccMH^tu  ti^Ii;  ^cffciv  » 
applicantta  ad  aqiiihuem. 

t-  7.  Auguft.  quaeft.  17.  in  Num.  to.  5.  JJ J.  b.  £(  cum 
cpngregaveritis  jynagffgam ,  tuba  canetis  ,  ^  non  in  Jigno  ,•  c 
Grxco  :  Kai  'ita.y  cvi'a.'/zCivli  thk  ci/k«7&)>«/  ,  ciocry-miiii ,  j;  v 
(,vy.a.(^la. ,  f5  nonfigmficatune. 

il.  8.  Ad  verbum  e  Gr«co. 

•f.  9.  Nonnulla  dilTimilia  Gr.  liabet ,  nempe  feqq.  li  in 
7jT  vjJim  ,  loco  in  terram  vejiram  ,  item  aVtii^'MKOTa^  t/^Tv  » 
i.cujuaysW!  y  qut  fleterum  contra  -vos  ,  'i^  Jignijicabitis  ,  pro 
qtti  rejifiunt  vobis  ,  /ignijiiabitts  ;  demum  A.aca'6M(^et&£  «VJ 
TijK  fX'9'P'-^*'  I'V^*"  '  ^  jatvabimini  de  immicts  z'efiris  ,  loco 
liberationem  habebitis  a  mortuis  vejiris.  Edit.  Rom.  Ambr. 
habet  quidem  ah  inimicis  veJlris ,  led  fola  ,  5c  contra  fidem 
Mfs. 

TJ".  10.  In  Gr.  ca^T/Erx; ,  clangetis  ,  pro  conciniie ,  abfque 
feq.  U  >•  item  culnfim  vftSv,  Jalntarium  iieflrorum  ,  proyZi- 
lutaribus  ijejhis ,  &  ai-aiajici;  irctyTt  t^  0;y  fy«:^v ,  rememe- 
ratio  coram  Deo  vejlro ,  pro  in  commemoratione  vejlra  coram 
Domino  ;  (  Compl.  hab.  e/^  aV^w^vcii' )  demum  iic ;  £7a'  KtT- 
e^o;  0  ©eo;  v[.iu¥ ,  ego  Dominns  Deus  vejler  ,  loco  ait  Domi- 
nus ;  caetera  ut  in  Lat.  lup. 

Tf.  14.  InGr.  i^^^v  y  promoveruMt  y  non  promovebunt  y 
reliqua  ut  fup.   Vide  Not.  feq. 

Tf.  17.  Iia  in  Gr.  uno  excepto  ,  Vs/eiv  y  pro  Gerfon: 
addit  Auguft.  ibid.  Futuri  tempotis  verbitni  pojuit  y  eiim 
rent  geflam  prxteriunn  nanet  >  /iciit  in  fuperioriins  tiim  th 


IIBER     NUMER.     Cap.    X. 

VUIGATA       NOVA. 


28s 


"Excd, 
i8.  I. 


IxcJ. 


'  18.  Profe&ique  funt  &  filii  Ruben ,  per  tiumas  & 
ordinem  liium  :  quorum  princcps  erat  Helil'ur  tilius 
Sedeur. 

1 9.  In  tribu  autem  filiorum  Simeon  princeps  fuit 
Salamiel  filius  Surifaddai. 

2.0.  Porro  in  tribu  Gad  erat  princeps  Eliafapli 
filius  Duel. 

II.  ProfeAique  funt  ■V  Caathitn;  portantes  fanc- 
tuarium.  Tandiu  tabernaculum  portabatur ,  donee 
venirent  ad  ereftionis  Icum. 

li.  Moverunt  caftra  &  filii  Ephraim  per  turmas 
fuas ,  in  quorum  e.xercitu  princeps  erat  Elilama  tilius 
Ammiud. 

VULCATA  NOVA. 
"  29.  DixitqueMoyfesHobabfilioRnguelMa- 
dianits,  cognato  fuo  :  Proficifcimnr  ad  locum, 
quern  Dominus  daturus  eft  nobis  :  veni  nobif- 
cum  ,  ut  benefaciamus  tibi :  quia  Dominus  bona 
promifit  Ifraiili. 

50.   Cui  ille  refpondit:Non  vadam  tecum, 
fed  revertar  in  terram  meam  ,  in  qua  natusfum. 

V  U  L  G  A  T  A 
?  I .   Et  ille  :  Noli ,  inquit ,  nos  relinquere :  tu  enim 
nofti  in  quibus  locis  per  defertum  caftra  ponere  de- 
beamus,  &  eris  duftor  nol^er. 

}  1.  Ciimque  nobifcum  veneris ,  quidquid  optimum 
fiierit  ex  opibus ,  quas  nobis  traditurus  ell  Domi- 
nus ,  dabimus  ti'ri. 

J  ) .  Profeiti  font  ergo  de  monte  Domini  viam 
trium  dienim ,  arcaque   foederis  Domini  pr^cedebat 

NoT.c    AD    Vers 


13.  In  tribu  autem  filiorum  ManaflTe  princeps  fuit 
Gamaliel  filius  Phadaflur  ; 

1^.  &  in  tribu  Benjamin  erat  dux  Abidan  filius 
Gedeonis. 

1 5 .  Noviflfimi  caftrorum  omnium  profefti  funt  fi- 
lii Dan  per  turmas  fuas,  in  quorum exercitu  princeps 
fuit  Ahiezer  filius  Ammifaddai. 

16.  In  tribu  autem  filiorum  Afer  erat  prlncepg 
Phegiel  filius   Ocliran. 

i7.  Et  in  tribu  filiorum  Nephthali  princeps  fuit 
Ahira  filius  Enan. 

18.  Ha;c  funt  caftra,  &  profeAiones  filiorum  If» 
rati  per  turmas  fuas  quando  egrediebantur. 

VeRSIO      ANTIQUA. 

19.  Et  dixit  Moyfes  Obeth  filio  Ragiiel  Ma- 
dianitx,  genero  Moyli 


Art» 
552.  ' 


locui.  14, 


50.  Et  dixit  ad  eum:  Nonibo,  fed  ad  terram 
meam ,  &  ad  progeniem  meam. 


eos,  per  dies  tres  providens  caftrorum  locum. 

5  4.  Nubes  quoque Domini  fuper  eos  erat  per  diem 
cum  incederent. 

3  J.  Cfimque  elevaretur  area,  dicebat  Moyfes: 
Surge  Ddmine  ,  &  aifiipentur  inimici  tui ,  &  fugiant 
qui  oderunt  te  ,  a.  hicii  t\ia. 

36.  Cum  autem  deponeretur ,  aiebat: Revertefe 
Domine  ad  multitudinem  exercitus  Ifrael. 


Uiii.  Lieut,  i|. 


Pf.  67.  2. 


O  N  E  M 


A  NT  I  Q  U  A  M. 

9)uhe  hqutretur  ,    ltd  cujtts  motiim  vel  fintiotiem  cajl'-a  pm-         ir.  29.  Sic  efl  in  Or.  practer  unum  '0£ci£ ,  pco  Ohetb :  in 
«Jowi.iBt,  'jil  conJijlehMit  ;   atijue  iia  Jemcrps   iu  plmiam     editt.  Aid.  &  Compl.   'IjCirr. 
frmmtmiibus  bee  veilio  utittir,  'f,  ;o.  Ad  verbum  e  Gr«co. 


CAPUT       XI. 


N«m. 
JX.  16. 

i'l-  77- 
J9. 

I.  Cor. 
10.  10. 

21. 

X.Ccr. 
10.  J. 


1.  T  Nterea  ortum  eft  murmur  populi ,  quafi  dolen- 
A  tium  pro  labore  ,  contra  Dominum.   Quod  cum 
audilfet  Dominus,  iratus  eft.  Et  accenfus  in  eos  ignis 
Domini  devoravit  extremam  caftrorum  partem. 

V  U  L  G  AT  A      NOVA. 

'4.  Vulgus  quippe  promifcuum,  quod  afcende- 
rat  cum  eis ,  flagravit  defiderio  ,  fedens  &  flens , 
_  junftis  fibi  pariter  filiis  Ifrael ,  &  ait  :  Quis  da- 
bit  nobis  ad  vefcendum  carnes  > 

5.  Recordaniur  pifcium  quos  comedebamus 
in  ^gypto  gratis :  in  mentem  nobis  veniunt  cu- 
cumeres,  &  pepones,porrique,  &  cepe,&allia. 

6.  Anima  noftra  arida  eft  ,  nihil  aliud  refpi- 
ciunt  oculi  noftri  nili  man. 


VuIGATA       NOVA. 

1.  Cumque  clamaflet  populus  ad  Moyfen,  oravit 
Moyfes  ad  Dominum  ,   &  abibrptus  eft  ignis. 

3 .  Vocavitque  nomen  loci  illius ,  Incenfio :  eo  quod 
incenfus  fuillet  contra  eos  ignis  Domini. 

Versioantiqua. 

4.  Et  promilciius  ,  qiii  erat  in  eis  ,  conai-     ahj-  l<"»*-i^. 
piveriint   concnpilcentiam Quis  nos  veicet  i^'^-f- 

Carne  ?  Ten'ul.  ad-j.Pj}ch. 

983.  f. 

5.  Venerunt  in  mentem  nobis  pifces,  quos 
in  vEgypto  edebamus  gratis,  &  cucumeres  ,  & 
pepones,  &  porri,  &:  cepe,  &  allia. 

6.  At  nunc  anima  nollra  arida  ,  nihil  nili 
manna  vident  oculi  nollri. 


N  o  T  ^    A 


ERSIONEM      ANTIQUAM. 


f.  4.  Auguft.  addit  :  Singalayem  poftiit  pro  pliirnli  ,  at 
promifcuus  diceret ,  «on  prumifcui ;  ^  titmeri  piiir.tlem  red- 
didit ,  ciim  ait  ,  concitpi'jmirit :  at  Aug.  legcbat  juxta  Mf. 
Alex,  in  quo  ,  !-?!-ilvfiv<jxr  ,  nam  in  Vatic.  &  al.  i-rrt^C/^y- 
cit ,  abfque  priced,  erat  :  item  infra  ,  pro  Z'efcet  carne  ,  le- 
gliur  •-I'i'y;;?  ^f='a  y  pafcet  carnihiti  ,  a  -^l/aj^.-.'^  ,  feu  i{.ii^j^w  , 
quod  proprie  eft  ,  pajiere  ctho  minutaiim  coiicifo.  Ambrof.  1. 
I.  de  Sp.  S.  to.  z.  600.  b.  lie  habet  :  Q^ia  conciiprcit  pcpit- 
iits  cripidttatcm  pi-JJitnatn ,  ^  dixertt:it  :  iJnis  nos  cibabtt  car- 
ne? Similiter  Auct.  I.  de  promill".  p.  2.  col.  1 52.  c.  Oiiis  nos 
ctbahit  carne  ;  at  in  ML  Remig.  carmbics.  HietcmT  1.  2. 
cent.  Jovin.  to.  4.  p.  2.  col.  208.  a.  0«m  nos  vejcet  car- 
nib  us  ? 

If.  J.  Gr.  habet  verbo  mio  e/^rxtSii/i'.r  ,  recordaii fnmus, 
loco 'jeneriint  in  mentem  nobis  ,  quod  vaLt  idem  .'deinde 
ni  i'/j.ija.i.  Sec.  in  accufat.  cafu  :  cxteia  ad  verbum  qua- 
drant, nili  quod  pro  cepe,  legitur  tk  xp'^I^M-'"'-  '"  plurali. 
Hieron.  1.  z.  coaua  Jovin,  t,  4.  .p.  2,  col.  208.  a.  limi- 


liter  legit :  Venerrint  in  mentem  nobis  pifces  ,  y««  in  yCgyp- 
to  comedebamus  gratis  ,  ^  cucumeres  ,  g  pepones  ,  Jj  porri  , 
^  cepe  ,  55  alJta.  Aucl.  I.  de  promilf.  p.  2.  1 32.  c.  lie  legit : 
Rememor.ui  enim  fmnus  pijcium  ,  quos  m.wducabamxs  injf- 
gypto  gratis  ,  cucumeres  ,  porros  ,  allium  ,  JJ  cepas. 

t'.  6.  In  Gr.  vuy'i  sA.=  ,  nunc  autem  ,  pro  at  nunc  ,  &  pro 
niji,  -a-wi ,  prxier  ,  cui  additur  s.i ,  in  i  fed  oir.ittiiur  vi- 
dent. Hieron.  1.  2.  contra  Jovin.  to.  4.  p.  2.  col.  208.  a, 
iic  :  At  nunc  anima  nojha  arida  ,  nihil  niji  manna  ccttli  nof- 
tri confpictnnt.  Audi.  1.  de  promilf.  p.  2.  i  32.  c.  Iccit :  Isune 
autem  arida  faila  efl  anima  nrflra  ,  niltlque  alttid  njji  man- 
na in  oculis  nojiris.  Auguft.  in  Locut.  ita  e  Gr.  ad  verbum: 
l^unc  autem  antm.i  nojlra  arida  ,  nihil  prater  in  manna  , 
oculi  noftri  ;  notatque  proxime,  deelfe  \  erba,  eft  &  funt ;  Fle- 
niim  quippe  ejfrt  ,  inquit  ,  Anima  ncftra  arida  eft  ,  nihil 
prfter  in  manpa  funt  oculi  noftri :  n.im  quid.tm  Interpre- 
tes  ita  tranjtalerunt ,  ^  addidemni  vetba  ,  qua  mnfuntiu 
Grxto, 


z%6 


LIBER     NUMER.     Cap.    XI. 


VC  JISIO     AMTKJUA. 


Arig.  Loiiil.  t8. 


8 &  molebant  illud  in  mola. 


V  U   I.  C  A  T 

g.  Ciirtique  defcenderet  noae  (liper  caftra  ros , 
defcendebat  paiiter  &  man. 

10.  Audivit  ergo  Moyfes  flentem  populum  per 
£ainilias,  fingulos  per  oftia  tentorii  fui.  Iratufqueeft 
fuior  Domini  valde :  fed  &  Moyfi  intoleranda  res  vi- 

Versio    antiqua. 

Ktrm.  I.  i.  in  ep.      j  2.  Nunquid  ego  in  utero  accepi  omnem  po- 
»d  Qti.  f.4. 177.  pulum  iftum 


Vulcata    nova. 

7.  Erat  autem  man  quafi  femen  cotUndr!  ^      TxeJ, 
coloris  bdellii.  ^6.  14. 

8.  Circuibatque  populus,  &  colligens  illud  ,     ^f-77' 
frangebat mola,  five terebat in  mortario.coquens   ^'      , 
in  olia ,  &  facicns  ea  eo  tortulas  faporis  quafi  10. 
paiiis  oleati.  Jean,  f. 

A       N  O  V  A. 

fa  eft: 

1 1 .  &  ait  ad  Dominum  :  Cur  afflixifti  fervura 
tnum  ?  quare  non  invenio  gratiam  coram  te  ?  &  cur 
impofuifti  pondus  univerfi  populi  hujus  fuper  me  ? 


Capital.  XXXVIII. 


Vieron.  iaZach. 
«.f.  5.  i74J.(. 


[4.  Non  potero  folus  fetre  populum  iftum. 


16 Conftitue  tecum   feptuaginta    fenes, 

quos  ipfe  nofti,  quoniam  fencs  lurit 


■Mg.<,u^ft.  i8.«      17 &  auferam  de  fpiritu  aiii  eft  in  te ,  & 

K»«<.».  5.J3J.  f.  fuperponam  fuper  eos  ;  &   fuftinebunt  tecum 


VUIGATA     NOVA. 

11.  Nunquid  ego  concepi  omnem  banc  mul- 
titudinem,  vel  genui  eam,  ut  dicas  mihi:  Porta 
eos  in  finu  tuo  ficut  portarc  folet  nutrix  infan- 
tulum,  &  defer  in  terram,  pro  qua  jurafti  pa- 
tribus  eorum  ? 

1 3 .  Unde  mihi  carnes  ut  dem  tants  multi" 
tudini  ?  fient  contra  me  ,  dicentes :  Da  nobis  car- 
nes ut  comedamus. 

14.  Non  polTum  folus  fuftinere  omnem  hunc 
populum  ,  quia  gravis  eft  mihi. 

15.  Sin  aliter  tibi  videtur  ,  obfecro  ut  inter- 
f.cias  me  ,  &  inveniam  gratiam  in  oculistuis,  ne 
tantis  afficiar  inalis. 

16.  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Congrega 
mihi  feptuaginta  vires  de  fenibus  Ifrael  ,  quos 
tu  nofti  quod  fenes  populi  fint  ac  magiftri :  & 
duces  eos  ad  oftium  tabernaculi  foeileris ,  facief- 
que  ibi  ftare  tecum  , 

17.  ut  defcendam  &  loquar  tibi ;  &  auferam 
de  fpiritu  tuo  ,  tradamque  eis ,  ut  fuftentent  te- 


inipetum  popufi ,  &  non  portabis  illos  m  Iblus.    cum  onus  populi,  &  non  tu  folus  graveris. 

VULGATA       NOVA. 

fed  ufque  ad  menfem  dierum ,  donee  exeat 


L  G  AT  A 

18.  Populo  quoque dices :  Sanftificamini :  eras  co- 
medetis  carnes  :  ego  enim  audivi  vos  dicere :  Quis  da- 
bit  nobis  efcas  carnium  ?  bene  nobis  erat  in  ^gyp- 
to.  Ut  det  vobis  Dominus  carnes ,  &  comedatis : 

19.  non  uno  die  ,  nee  duobus,  vel  quinque  aut 
decern  ,  nee  viginti  quidem , 

VeRSIO     ANTIQUA. 

Aug.  <i«4. 19.  in     2.1.  Et  dixit  Moyfes :  Sexcenta  millia  peditum 
Nam.  iis-i-       in  quibus  fum  in  ipfis :  &  tu  dixifti:  Carnes  da- 
bo  eis,  &  edent  menfe  dierum. 

22.  Nunquid  oves  &  bovcs  occidentur  illis, 
&  fufHcient  illis ;  aut  omnis  pifcis  congregabitur 


eis,  &  llifRciet  eis  ? 


Hid.  j;5. «. 

Ambr.  I.  I. 
Ciiin  ,  (•  8*  ^ 
J58./. 


23 Nunquid  manus  Domini  non  fufficiet? 

de  Jam  videbis  fi  compreiiendit  te  verbum  meum, 
••  aut  non. 


per  nares  veftras ,  &  vertatur  in  naufeam  ,  c6  quod 
repuleritis  Dominum  ,  qui  in  medio  veftri  eft  ,  & 
fleveritis  coram  eo ,  dicentes :  Quare  egrefii  fumus  ex 
/tgypto  ? 


VUZGATANOVA. 

i  I .  Et  ait  Moyfes  :  Sexcenta  millia  peditum 
hujus  populi  funt  :  &  tu  dicis :  Dabo  eis  efum 
carnium  menfe  integro  ? 

11.   Nunquid  ovium  &  boum  multitude  ca-    Jean. 6. 
detur ,  ut  poflit  fufficere  ad   cibum  ?  vel  omnes  >o« 
pifces  maris  in  unum  congregabuntur ,  ut  eos 
fatient  ? 

z  5 .  Cui  refpondit  Dominus :  Nunquid  manus  jfai.  jj, 
Domini  invalida  eft  ?   Jam  nunc  videbis  utrJim  1. 
meus  fermo  opere  compleatur. 


N  o  TjG 
Intermedia  hxc  fimiliter  habentur  Grsce, 


*-.8 

■f.  II.  Sic  efl  in  Gr.  ad  verbum. 

^.  14.  Ita  in  Graco  ,  addito  ego  ,  ad  potero. 

S.  1(5.  Pauio  dllTimilius  in  Grsco  :   Xuri'/o.-t!  fioi  sE/o- 

cUa(,  "1  im;  ii'li  irf'.'.(,L'i!fo,  T?>a?,&c.  Congrtga  mihi 
Jipliiagiit'.t  viros  de  ftmoribus  Ifr,wl ,  quos  ipfe  tri  nojti ,  qtli.t 
hi  [tint  fetiiores  pop:iU  ,  «cc.  Idem  Hieron.  epill.  ad  Cypr. 
10.  z.  694.  b.  fic  lej^it ;  Elsge  presbyteros  ,  quos  tic  ipje  jcu 
efe  presbyter)!.  Capitul.  xxix.  (up.  Dixit  Dmnintis  Moyji  : 
Coiroocx  ad  me  fepriutginta  viros  J'eniores  ,  ^  d.ibo  eos  tibi 
in  auxilium.  „       ,w  ,    ,     , 

if.  17-  Au2;ufl.  infra  leg.  y«i  ejl  fuper  ff.Gr.rsr  sttiooi, 
reliqiia  concordant.    Addu  vero   Aug.  plerofque  Latinos 
non  at  in  Grxco  ejl ,  tranftulilfe  ;  led  dixille  : 


AD    VeRSIONEM     ANTIQUAM. 

fit:  Et  auferam  de  fpiritu  ,  &c.  nee  diSum  fit,  de  fpititu 
tuo  ,  f.icilior  ejl  ahfolatio  ,  &c.  fed  1.  4.  de  Trin.  to.  8. 
84r.  c.  (ic  legit  :  TolUm  de  fpiritu  tuo  ,  ^  dabo  eis.  Anon, 
apud  Cypr.  de  rebapt.  564.  c.  fic  :  £1  auferam  fpiriiiim  , 
qui  fuper  te  ejl ,  ^J  impoitam  fuper  eos  ;  &  AudV.  I.  de  XLii. 
manf.  apud  Ambrof.  10.  f.  additeGrsco  :  Etfujlinebunt  te- 
cum tmpetum  populi ,  ip  non  fires  ilios  tu  folus. 

If.  II.  Gracce,  additur  e  Ms's.ad  vocem  peditum  ,  ficut 
(fHfA,  poll  hoc  ,  dabo  eis ;  item  pro  menje ,  leg.  y^ma  , 
menfem  ;  Mf.  veto  Alex,  omittit  9a7e>  cum  Aug.  qui  Aug. 
iimiliter  hab.  Locut.  19.  to.  5.  558.  g.  Sexcenta  millia  pe- 


ditum in  quibus  fum  in  eis  ,  ablque  voce  populus  ,  ut  fup. 

If.  Xi.  Ita  Gra:c.  habet,  practer  duo,  nempe  ctfyJui  ^ 
in  fing.  fro  fujficient,  exinde  to  o-lf.i  tm?  5^aMtaj-ii; ,  (  edd, 
Compl.  &  Ald.To  o-i).»/)  opjinium  maris  ,  \oco  pifiis. 

if.  i;.  Prior  pars  ,  quse  ex  Aii^u/l.  non  dilfert  a  Grs- 


Juterpretes  , 

Auferam  de  fpiritu  tuo  qui  ejl  m  te  ,  ^  ponam  fuper  eos ,  aut _  „.,-.,,-         j      .  .„        .„„^     ■ 

toLn  in  ei,:\i  fecerunt.  vaquiz,  fenfum  hbor.ofum  ad  intelli-  CO  ;  pollerior  de  Ambrol.o  ,    duobus   tantum  ,  nempe  '.1- 

gendum  :  tun,  Htramque  Icr.pturam  conatur  explicate  ;  at  in  debts  ,  pro  quo  T^n  ,  cognofces     &  comprehendit ,  pro  quo 

fir.eprioremprseferc.diceiii:K»Bt<i»rm«m.M/£r;?t»m  iTracUsii-lftl»,  ,  J«percomp-ehendet  ,    vel   mite-ienet  ,   al. 


LIBER     NUMER.     Cap.    XI.  287 

VULGATA       NOVA. 

14.  Venitigitur  Moyfes ,  &  harravit  populo  ver-     runt. 
ba  Domini,  congregans  feptuaginta  viios  de  fenibus  i6.  Remanferant  autem  in  caftris  duo  viri ,  f]uo- 

Ifta<;l ,  quos  ftare  Fecit  circa  tabernaculum.  rum  unus  vocabatur  Lkiad  ,  &  alter  Medad  ,  (uner 

,,  ,r  <l"os  renuici'it  Spiritus  :  nam  &  ipli  defcripti  fuerant. 

VeRSIO    ANTIOUA.  VuLGATA    nova.  '  '    .  ^    .       ,  ,      ^  ^       uv-iaiii, 

oc  non  exierant  ad  tabeniatulum. 

Jta^.loc.       25 &  abftulit  de  15.  Delcenditque  Do-  17.  CJimque    prophctarent    in  caftris  ,    cucurrit 

30.  t.  5.  fpiritu  qui  fupei  ip-    minus  per  nubem,   Sc  lo-  puer,  &  nuntiavit  Moyli  ,  dicens :  Eidad  &  Medad 

SJS-*'     ixini cutus  eft  ad  eum ,  auferens  prophetant  in  caftris. 

de  fpiritu  qui  erat  in  Moy-  18.  Statim  Jofue  tilius  Nun,  minifter  Moyfi,  fSc 

fe ,  &  dans  feptuaginta  viris.    Cunique  requieviffet  in  eledius  e  pluribus ,  ait :  Domine  mi  Moyfes ,  prohibc 

cis  Spiritus  ,    prophetavcrunt  ,   nee   ultra   celTave-  eos. 

VuiGATANOVA.  Versioanti(;)UA. 

19.  At  ille  :  Quid,  inquit  ,  aemularis  pro         i.Q quis  det  lit  omnis  populus   Domini  fit  JJieion.mlj'iii.jj, 

me?  quis  tribuat  ut  omnis  populus  prophetet,  in  prophetas  ,  &  ciet  Dominus  Spiritmn  luum  ».  5.424. i. 

&  det  eis  Dominus  Spiritum  fuum  ?  fuper  COS  ? 

VuLGATA       NOVA. 

;o.  Reverfufque  eft  MOyfes,  &  majores  natu  If-  caftrorum  per  circultum ,  volabantque  in  aereduobus 

ra£l  in  caftra.  cubitis  altitudine  luper  terram. 

P/77.        }i.   Ventus  autem  egrediens  J  Domino,  arreptans  51.  Surgens  ergo  populus  toto  die  illo,  &  no2:e  , 

3,6,  17.    trans  mare  coturnice»  detulit ,  &  demilit  in  caftra  iti-  ac   die  akero  ,  congregavit  coturnicum,  quiparum  , 

nere  quantum  uno  die  confici  poteft,  ex  omni  parte  decern  coros :  &  ficcaverunt  eas  per  gyrum  caftrorum. 

VUIGATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

^f-77-       )5.  Adhuc  carnes  erantin  dentibus  eorum,         5;.  Carnes  adluic  erant  in  dentibus  eoriim Aun.  I.  de  xiu. 

JO.        nee  defecerat  hujufccmodi  cibus :  &  ecce  furor  &  percuUit  Domii:iiis  plagam  magnam  valdc.      »'■"{/■  i°-  f- 

Domini  concitatus  in    populum  ,  percuffit  eum  Aug.  Loan.  %i,t. 

plaga  magna  nimis.  ^  '  ^'^^V]    j 

!4.  Vocatufque  eft  iHe  locus ,  Sepulcra  con-        54.  Et  hinc  vocatum  eft  nomen  loci  illius,  «m,,/.  io.'f.  oT-! 

cupifcentiz    ibi  enim  fepelierunt  populum  qui  Sepulcra  concupifcentia:  :  quia  ibi  fcpelierunt 

delideraverat.  Egrefll  autem  de  Sepulcris  con-  populum  delideiatorem.   A   Sepulcris  concupif- 

cupifcentis,  veneruot  m  Haferoth,  &manferunt  centix  profedus  eft  populus  in  Afeioth 

ibi. 

NoT«      AD     VeRSIONEM     ANTIQUAM. 

i-au  )i.a.lci>.H-i/(iii'i  ne  ,quoniam  cmipreheiidet  te  ,yt\  continget  7k  rir  >aoV  Kffi»  oj5P<fn7a?,  ot«? /a,  &c.  i.  c,  ommtnpo- 

tiii.  piilum  Dotnim  prophctas ,  clirn  dederit ,  &c. 

*-.2J.  Ita  Gra:ce.  Aug.  addit  :  fuHuditur ,  ant  erat,         t.  55.  Ita   Gr.habet,  prater  unum  tIv  moV  ,  addituni 

am  e:n  :  fed  banc  locutieriem ,  inquit,   qii^i  dicitiir  cHifJis  ,  ai  vocem  Dominm  :   Notand.i   vero   /ofKtto  ifta  ,    inquit 

6r,tc<i  eloqnio  famihariffmmi ,  g;  ijiianliim  pulo  ,   etiam  He  Auguft.  perciijjit  plagam  ,  tun  ,  percnffit  plagi  ,  quod  eft  ujitn' 

irxo  ,  Latino!  Imerpretes  transferre  ptgtiit  ,   ctnn  fj  tn  lati-  turn.  In  Mf.  tamcn  Sar.  legitur  -TihVty,  fayx^n  ,  fed  in  Vat. 

na  lingua  freqitentetnr  ,  quamvt!  minits  qrt.im  in  Graca.  &  al.  iz^vr/w. 

t-zg.  ItainGrico,  nili  quod  loco,  ut  omni!  populus         t-  54.  Gr.  delet  A/w  ,  Sc  \oco  profeilus  ejl  ,   hab.  ;i!!fi , 

Domini  Jit  in  prophetas  ,  ^  del ,  &c.  limplicicer  hab.  7r«V-  promovit  ;  reliqua  ut  in  Lat.  fupra. 


L 


CAPUT       XII. 

VULGATANOVA. 

Ocutaque  eft  Maria  &  Aaron  contra  Moy-     eft  Dominus  ?  nonne  &   nobis  funiliter  eft  iocutus  ? 


rfen  propter  uxorem  ejus  /Itluopiflam ,  Quod  cum  audiffet  Dominus, 

».  &  dixerunt  :  Num  per  folum  Moyfen  Iocutus 

VOLGATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

5.  (  Erat   enim  Moyfes  vir  mititlimus   fuper  5.   (  Et  homo  Moyfes  lenis  valde  plus  quam    Auo  loM  u  t 
omnes  homines  qui  morabantur  in  terra )               omnes  homines  fuper  terram  )  i-w-"- 

VuiGATA       NOVA.  Hieron.l.i.inep. 

ad.  Gal.  I.  4.  305. 
4.  ftatim   Iocutus  eft  ad  eum  ,  &  ad  Aaron  &  j.  defcendit  Dominus  in  columna  nubis ,  &  fte- ". 

Mariam  ;  Egredimini  vos  tantum  tres  ad  tabernacu-     tit  in  introitu  tabernaculi  vocans  Aaron  &  Mariam, 
lum  foederis.  Ciimque  fuiflent  egredi ,  Qui  cim  iiflent , 

VuLGATA     NOVA.  VersIO     ANTIQUA. 

6.  dixit  ad  eos :  Audite  fermones  meos  :  Si         6 Audite  verba  mea :  Si  flierit  propheta  in-     AiiT.  I.  II.  d) 

«iliis  fuerit  inter  vos  ptopheta  Domini,  in  vifio-  ter  vos  Domino ,  in  vilione  ilii  cognofcar,  &;  in  G™. «/  hi.  t.  ip. 

ne  apparebo   ei,  vel  pfer   fomnium  loquar  ad  fomno  loquar  illi.  i.ji/.f. 

ilium. 

NOT-E     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

Tf.  3.  Similiter  Grarce,  nifiquod  eft  in  fine,  -Trapi  -nv-         t-  6.  Ita  in  Grace.  In  Mf.  veto  Floriac.  fie  :  Si  fuerit 

1it(  ni   at^fji-fvc;  tk  oV7a?  sVi ,  &c.  Apud  Hieron.  fup.  propheta  in  vohi! ,  in  vtjn  innoiefcar  ,  ^  in  fomno  tcquar. 

priora  fie  legumur  :  Moyfes  manfuetus  erat.  Apud  Cypr.  ApudTertul.  1.  4.  adverf.  Marc.717.  a.  Si  f-:erit  prophetis 

epill.  Ji.  p.  71.  a.  -E'  j'"t  Mojjrs  homo  lems  mm:s.  AuA.  in  volts  ,  in   vijione  cognofcar  tlli  ,   \^  in  vijione  loquar  ad 

veto  1.  de  promilf.  p.  i.  c.  9.  col.  i  51.  e.  apud  Profp.  le-  eum  :  Sc  1.  advert.  Prax.  8fo.  b.  Et  ft  fuerit  prophetes  in  w- 

git  :  Moyfes  mitis  prx  tmmbas    hominihus ,  qui  erant  fuper  bis ,  in  vijione  co^noj'car  illi  ,  i^  in  Jomnit  loauar  illi, 
terram. 


283 


LIBER     NUMER.     Cap.    XII. 


-iug,  ubifilf. 


Mf.  FIcriac, 


Versio    ANTIQUA. 
7.  Non  ita  quomodo  famulus  mens  Moyfes, 


in  tota  domo  mea  fidelis  efi: : 

8.  OS  ad  OS  loquar   ad  ilium  :  in  fpecie  ,   & 
non  per  aniigmata  &:  claritatem  Domini  \  idit. 

Et  quare  non  rimiliftis  detrahcrc  de  famulo  mco     Quare  ergo  non  timuiftis  detraheie  fervo  raeo 
Moll  ?  Moyfi  ? 


V  U  L  G  AT  A     NOVA. 

7.  At  non  talis  fervus  meus  Moyfes,  qui  in     Hei.  5. 
omni  domo  mea  fideliflimus  eft  :  2.. 

8.  ore  enim  ad  os  loquor  ei :  &  palam  ,  &       Exoil. 
non  per  xnigmata  &    figuras  Dominum  videt.  55-  n- 


j4«^.  Lacut.  35. 
Ihd.  Lccat.  34. 


AtiB.  Kp.  imp.  in 
M.iiih.p.  64.  il. 


9.  Et  ira  animationis  Domini  fuper  cos., 
10 &;  ecce  Maria  leproia  licut  nix 


9.  Iratufque  contra  eos,  abiit: 

10.  nubes  quoque  receflit  qui  erat  fuperta- 
bernaculum  :  &  ecce  Maria  apparnit  candens  le-       jjcut 
pra  quafi  nix.   Cfimque  refpexifl'et  earn  Aaron  ,  14.9. 
&  vidifTet  perfufam  lepra  , 

II Rogo  domine ,  ne  inferas  in  nos  pec-  11.  ait  ad  Moyfen  :  Obfecro  domine  mi,  ne 

catum  hoc  ,  quia  ignoravimus  quod  peccavimus    imponas  nobis  hoc  peccatum  quod  ftulte  com- 
in  te.  miiinius , 

VULGATA        NOVA. 

II.  ne  fiat  hsc  quafi  mortua  ,  &  ut  abortivum 
quod  projicitur  de  vuha  matris  hia;  :  ecce  jam  me- 
dium carnis  ejus  devoratum  eft  a  lepra. 

I ; .  Clamavitque  Moyfes  ad  Dominum  ,  dicens : 
Deivs ,  obfecro  ,  fana  eaui. 

i-(.   Cui  rcfpondit  Dominus  :  Si  pater  ejus  fpuiflet 

N  OT  JE    adVersionem 


in  faciem  illius ,  nonne  debuerat  faltem  feptem  die- 
bus  rubore  fuffundi  >  Separetur  feptem  diebus  extra 
caftra ,  &  poftea  revocabitur. 

1 5 .  Exclufa  eft  itaque  Maria  extra  caftra  feptem 
diebus  :  &  populus  non  eftmotus  de  locoillo,  donee 
revocata  eft  Maria.  • 


Tt'.  7.  Graecc  deeft,  qnmr.ids  ,  reliqua  vero  utin  Lat.  fup. 
Tercul.  turn  1.  .-j..  adverf.  Mate.  p.  717.  a.  mm  1.  adverf. 
Prax.  p.  850.  b.  iimpliciter  hab.  Nok  qiiomodj  iloyj:  ,  vel 
nd  Meyjin  :  deinde  fie  :  o!  ad  os  ,  &c.  Auil.  1.  de  fide  or- 
thod.  ap.  Ambrof.  355.  e.  Nemo  erit  ex  pyophet:s  ^  ut  fervus 
rr.ats  Moyfes  ,  cui  f,uie  ad  faciem  ,  &c.  In  Mf.  Floriac.  ita  : 
Jt  non  Jicut  famulo  meo  hioji ,  qui  in  tola  domo  mea  fidelis 

'ft- 

Tl\  8.  Eadem  fuut  in  Gr«co  ,  prxter  vocem  Ao^ik  ,  ^lo- 

riam ,  loco  claritatem.  In  Mf.  Floriac.  Et  os  ad  os  loquar  ; 

^  in  fpecie  ,  ^  non  per  xnigmata  ,  (^  honorem  Domini  -jidtt^ 

&c.  quae  fup.  Tertul.  1.  4.  adveif.  Marc.  'Jij.  a.  (ic  legit  : 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Os  ados  loquar  ad  ettm  :  in  fpecie ,  non  in  anigmate  :  &  1.  ad- 
verf Prax.  850.  b.  loquar  illi ^  non  in  xnigmate.   Au6l. 

I.  de  fide  orthod.  apiid  Ambrof.  3JJ.  e.  Cui  facie  ad  fa- 
ciem ,  ore  ad  os  locutus  fum. 

"t.  9.  In  Gr.  ^I'/iiV  .,  furoris  ,  loco  animationis  ,  quam 
diclionem  Nobiliiis  ait  effe  S.  Cypiiano  iamiliarem.  In 
Mf.  Floriac.  iic  :  Et  indignatio  Dei  erat  Jitper  cos. 

y.  10.  Ita  in  Grxco.  Vide  fis  Ambrof.  epill.  65.  to.  z. 
10 5 J.  d.  &  Auguft.  quieft.  zo.  in  Num.  to.   5.  yjfi.  g. 

t'.  u.  Grsec.  Aeo^oci  ZK'eiE,|Uii  cuyivi^n  lift^t  ct/iafliia  ■, 
hill  ir/reK'«a|«e»  x«6'  i7i  i\fia.floniv. 


CAPUT     XIII. 


Versio    antiqua. 

.    ,    .1.  in*  T  poft  hxc  protedus  eft  populus  de  Afe- 
e  X 11.      xj^roth,  &  caftrametatus  eft  indeferto  Pha- 


Aua.  I.  de  xh 
manf.    ap.    Amir. 

II. c,  ran. 


Vuigata   nova. 

I .  TJ  Rofeiftufque  eft  populus   de  Haferoth  J 
X    hxis  tentoriis  in  deferto  Pharan : 


V  U  I.  G  a  T  A 

ibique  locutus  eft  Dominus    ad  Moyfen,  di- 


3 .  Mitte  viros ,  qui  confiderent  terram  Cbanaan  j 
quam  daturus  fum  filiis  Ifrael ,  fingulos  de  fingulis  tri- 
bubus ,  ex  principibus. 

4.  Fecit  Moyfes  quod  Dominus  imperaverat ,  de 
hit  17  ff'  u  8  ileferto Pbaran  mittens  principes  viros,  quorum  ifta 
Dent.  I.  22.  C  9.  funt  nomina. 


15. 


Aiig.quxfl.  21. 
JSiHm.  (.  3.537. 


5 .  De  tribu  Ruben  ,  Sammua  filium  Zechur. 

6.  De  tribu  Simeon  ,  Saphat  filium  Huri. 

7.  De  tribu  Juda,  Caleb  filium  Jephone. 

8.  De  tribu  Iffachar  ,   Igal  filium  Jofeph. 

9.  De  tribu  Ephraim ,  Ofee  filium  Nun. 


Versio    antiqua. 

18 &  dixit  ad  eos:  Afcendite  ifta  eremo; 

&  afcendetis  in  montem , 


nova. 

10.  De  tribu  Benjamin  ,  Phalti  filium  Raphu. 

11.  De  tribu  Zabulon,  Geddiel  filium  Sodi. 
II.   De  tribu  Jofeph,  fceptri  Manaffe  ,  Gaddi  fi- 
lium Sufi. 

I J .  De  tribu  Dan ,  Ammiel  filium  Gemalli. 

De  tribu  Afer ,  Sthur  filium  Michael. 

De  tribu  Nephthali ,  Nahabi  filium  Vapfi. 

De  tribu  Gad  ,  Guel  filium  Machi  : 

hc-EC  funt  nomina         17 fide  Not. 

virorum ,  quos  mifit  Moy- 
fes ad  confiderandam  terram 
lium  Nun,  Jofue:  j<S.7.' 

neb.4. 
VuiGATANOVA.  *• 


15. 
16. 

17- 


vocavitque  Ofee  fi« 


19.  6:  videbitis  terram,  qux  fit  :&populum 
qui  infidet  fuper  earn ,  li  fortis  eft  aut  infirmus : 
li  pauci  Hint  aut  multi  : 

NoTiE      AD     VerSIONEM      ANTIQUAM 


18.  mifit  ergo  eos  Moyfes  ad  confiderandam 

terram  Chanaan  ,  &  dixit  ad  eos  :  Afcendite 
per  meridianam  plagam.  Cuiuque  veneritis  ad 
montes , 

19.  confiderate  terram ,  qualis  fit :  &  popu- 
lum  qui  habitator  eft  ejus ,  utrum  fortis  fit  an  in« 
firmus  :  fi  pauci  numero  an  plures : 


Tf-.  I,  Gr.^ce  con/lanter  li^f-^  ,  promovit ,  loco  profcilus 
ell ,  licut  'sraoi)  iCaT^zv ,  caflrametati  funt ,  in  plurali  ;  at  Ml. 
Alex.  leg.  ■mxpc-tit^ccM  ,  cum  Auguft.  Vide  fis  Ambrof  I.  3. 
de  fide  c.   i.  to.  i.  497.  d. 

:f.  17.  E6  fpeilant  qujc  memorat  Tertul.  1.  adv.  Jud. 
c.  9. 142,  c,  143.  a.  Dhi»  Moy/i ,  inquii ,  fuccefftr  deflina- 


retitr  Anfes  filius  Nave  ,    tramfertur  certe  de  priflinff  nemi' 
ne  ,  ^  incipit  vocari  Jefits.  In  Or.  Kai  i-TTc^vificti^  Mwviv^ 

It.  18.  In  Gr.  fimiliter.  Vid.  Aug.  ibid. 
Tf.  19.  Vix  melius  c  Grscco.  Exinde  Auguft,  loco^rm, 
leg.  fotetis ,  at  in  Cr,  i%i>fh: 


LIBER     NUMER.     Cap.   XIII. 


3-89 


VUIGATA.     NOVA. 

10.  ipfa  terra,  bona  an  mala  :  urbesquales, 
murata;  aii  abfque  muris  : 


Versio    antiqua. 

io.  qnx  eft  terra,  in  qua  ifti  infidiint  fiiper  jfng.i.i.ddcUr. 
earn,  fi  bona  eft  an  nequam  :&c  qnx  Hint  civi-  Chnft.  t.  ^.  p.  1. 
tates  in  qiiibus  ipfi  inhabitant  in  ipfis 


27. ... 


J>eut.  I. 


II.  humus ,  pinguis  an  fterilis,  nemorofa  an  abf- 
que arboribus.  ConFortaraini ,  &  arTerce  nobis  de 
fruitibus  terr.B.  Erat  autem  tempus  quando  jam  pra!- 
coqua;  uva;   vefci  polFunt. 

12..  C^mque  afcendiflent ,   exploraverunt  terram 

VULGATA      NOVA. 

14.   Pergentefque  ufque  ad  Torrentem  botri. 


VuLGATA       NOVA. 

k  deferto  Sin  ,   ufque  Rohob  intrantibus  Eniath. 
If.     Afcendei unique  ad  meridiem,  &   venerunt 


^4, 


in  Hebron  ,  ubi  eiant  Achiman  &  Sifai  &  Tholmai 
tilii  Enac  :  nam  Hebron  leptcm  annis  anle  Taiiim  ur- 
bem  Agypti  condita  eft. 

Versio    antiqua. 

venerunt  in  vallem  botri 


Jof.1j.14. 


*4.  abfciderunt  palmitem  cum  uva  fua ,  quem  porta 

vemnt  in  vette  duo  viri.  De  malis  quoque  gra- 
natis  &  de  ficis  loci  iUius  tulerunt : 

25.  qui  appellatus  eft  Nehelefcol ,  id  eft, 
Torrens  botri ,  eo  quod  botrum  portaflent  inde 
filii  Ifrael, 

V  U  L  G  A  T  A 

Df«f,  I.       26.    Reverfique  exploratores  terrs  port  quadra- 
*4'  ginta  dies,  omni  regione  circuita, 

27.  venerunt  ad  ^'oyfen  &  Aaron  &  ad  omnem 
ccetum  filioruni  Ifrael  in  defertura  Pharan  ,  quod  eft 
in  Cades.  Locutique  eis  &  omni  multitudini  oftende- 
runt  fruftus  terra  : 

28.  &    narraverunt  ,         iS Fide  Not. 

dicentes :  Venimus  in  ter- 
ram ,  ad  quam  miiifti  nos ,  qua?  revera  fluit  la£te  & 
melle ,  ut  ex  his  fruftibus  cognofci  poteft  ; 

VuLGATA     NOVA. 

52.  Alii  vero  ,  qui  fuerant  cum  eo  ,  dicebant : 
Nequaquam  ad  hunc  populum  valemus  afcende- 
re ,  quia  fortior  nobis  elt. 

3 ; .  Detra  lenjntque  terra  ,  quam  infpexe- 
rant,  apud  filios  Ifrael,  dicentes:  terra,  quam 
luftravimus ,  devorac  habitatores  fuos  :  populus , 
quem   arpe:dmus ,  procera;  ftaturs   eft. 

54.  Ibi  vidimus  monftra  quidam  filiorum 
Enac  de  genere  giganteo  :  quibus  comparati , 
quali    locufta;  videbamur.  * 

NoTjE    ad    Vers 


Aiig.tocui.  jfi.  r. 


25 locum  ipfum  quem  nominaverunt, Val- 
lem botri 


NOVA. 

19.  fed  cultores  fortinfimos  habet,  &urbesgran- 
des  atque  muratas.   Scirpem  Enac  vidimus  ibi. 

30.  Amalec  habitat  in  meridie,  Heth^eus  &  Je- 
bufa:us  &  Amorrhsus  in  montanis  :  Chanana:us  ver6 
moratur  juxta  mare  &  circa  fluenta  Jordanis. 

5 1.  Inter  hsc  Caleb  compefcens  murmur  populi, 
qui  oriebatur  contra  Moyfen,  ait :  Afcendamus,  & 
poflTideamus  terram,  quoniam  poterimus  obtinere 
earn. 

Versio    antiqua. 
ji quoniam  fortior  elt  nobis  magis. 


Aug.  Locui,  57» 
Hid. 


35.  Et  protulerunt  pavorem    terrx  ,  quam     U:d.  tocm.  ^z. 

exploraverunt  earn Terram ,  quam  tranlui-     uu.  iccm.  39. 

mus  eim  explorare,  terra  comedens,  qui  ha- 
bitant iliper  earn,  eft 


lONEM      ANTIQUA  M. 


■fr.  20.  Gr.  ipfo  inicio  habec ,  K»!  t/?  «'  -jv  ii'i  in  ,  tec.  ut 
in  Lat.  iiifiexcipiacur  hoc  ,  iT,  i!ir'um,-p!o  Ji:  inMls.tamen 
Alex.  Oxon.  Sar.  ac  edit.  Compl.lcgitur ,  ei'A.xM'  fubinde 
fic  :  K«i  TiV=5  a/  so*A?(;cc5 'tfTc/  ^ta/e.'Kpcvc  ,  &c.  Porro  vel  ex 
uno  verCuillo  ,  qualiter  afleriur  ab  Auguftino  ,  tarn  ipfum 
quam  alios  limiles  fumpros  ex  lib.  Locut.  &  al.  veram  effe 
anriquam  verfionem  certo  colligi  poteft  ,  ut  reor.  Necin- 
iicias  ibit  quifquis  fcopum  attendet  Atiguftini  loco  cit.  de 
doctr.  Chr.  Qujerit  nempe  ibi  S.  DoClur  unde  variarum  In- 


illic  &  fup.  Scripturam  illam  adhibuilTe  qua  ipfa  publici 
utebatur  Ecclelia  ,  iion  vdo  ipfum  eandem  tranftiililie  de 
Grxco  :  at  de  his  alias.  Eadem  quje  fupra  iterum  referc 
Auguft.  locut.  55:.  de  Num.  col.  359.  b.  paucis  immuta- 
tis :  en  verba  :  Et  qt(>ii  terra  w  ijita  tflz  injideftt  jtiper  earn  ; 
^  qUiH  civitittes  ,  in  tjttihrts  ijli  hitbitant  in  ipjii ;  fed  omic- 
tic  intermedia  ,  //  bona  efl  an  nequam. 

Tt.  24.  Gr.   Kai  «aSomi'  sas  (fx&yhi  ^ilfv.q.  Ambrof. 
1.  4.  de  fide  c.  11.  to.  2.   Jjo.  e.    conftanter  leg.  hotryo- 


terpreiationum  vitia  emendari  pofTmt  ;  inter  ilia  veio  viiia     ncm  :  Oiinndo  ,  inquit ,  ad  vallnn  botvpnis  exfhrat.tres  Mcy- 
fclacjfmnm  numcrat  ,    &  barbarifmran  i  Etenim  ,  inquit,  -     - 

ftoii  Joiian  verba  Jingitla  ,  fed  etiam  hctttionet  J<fpe  transfe- 
runtur  ,  qitx  omnino  in  Latijix  lingjtie  itfitm  ,  Ji  quii  eon- 
fuemdinem  veierum  ,  qui  Latine  locuti  fitnt ,  tenere  value- 
rif  ,  tranfire  non  pnjfitnt.  At  njevos  hujufmodicontemnen- 
dos  putat ,  irodo  nihil  de  fenfu  deirahatur  ,  contendit- 
que  eif  magts  inde  ofllendi  hoimnes  ,  quo  injirmiores  ju/it , 
^  eo  elfe  inji-  mrore!  ,  quo  doiltores  videri  volunt ,  non  rernm 
fcientik  qua  adifieamur  ,  fed  [ignorum  (  feu  verborum  )  qua 
non  inflari  oninnw  dijfieile  efl.  Turn  in  exemplum  adducic 
prasfentem  iententiain  :  Quid  eninj  obefi  ,  inquit  ,  intellec- 
tori  ,  guod  iia  fcripium  efl  :  Qua;  eft  terra  ,  &c.  quam  locit- 
tionem  magis  aliens  lingitx  ejje  arbitror  ,  quam  fenfum  ali- 
tjuem  altiorem.  Turn  ad  aliud  pergit  ,  petitum  Iciliceta  't. 
i8.Plal.  I  5 1 .  ul  i  projCurf i«  ,  quod  diccndum  fuilfet ,  po- 


fes  jujfu  Domini  direxit  :  in  Mfs.  eiiam  Auguftin.  hiC 
&  infra  ,  non  boiri ,  fed  boiru:. 

If.  25".  Gr.  KmJ  tov  ro-Tav  =Ve~KCf  i-rako/.icccccv  ,  ^apx'j'^ 
^al^vzq  ,  '^  loeum  ilium  eognominaverunt ,  V.-tllis  botri, 

■j*-.  28.  Ambrof.  in  Pf.  118.  to.  i.  1025.  d.  hunc  ver- 
fum  memoiat  ,  dicens  ;  Vidimus  terram  frofuentem  mrl  JJ 
lac ;  Gr.  im  phcxv  7»z  ^jk/ai.  Vide  etiam  1.  5.offic.i2i.c. 

"t.  32.  Grxce  ,  oT/  i^i'pi-rs^v  li^wi'  sVi  yuo:^^cH  ,  a:  in 
Mf.  Alex,  ac  edit.  Coropl. /%u(;o'7;fo'i'  tV.i'.&c.  Aug.  ibid. 
UJitata  e/pt  loeutio  ,  Ji  non   habere!  magis. 

^.  33.  Loco  pavorem  ,  Gr.hsLbei'iX.;«e:v  ■.ftufem  ;  (ub- 
inde  poft  eatn  ,  addit  vrpo^  tv^  vi^^  'Ic/:aH^  ,  Myay/'-^'  cetera 
ut  in  Lat.  fupra.  Similiter  iterum  legit  Auguft.  quxA.  22. 
to.  3.537.  C.  £r  protulerunt  pavorem  terrx  ,  quam  e.\plor,i- 
verunt ;  fed  addit  :  Pavorem  terra  dixit ,  non  quo  pa-.eb.n 


pulus  vitiose  decantabat  jloriet.  Unde  liquet  Auguftinum     eadem  terra  ,  fed  quem  ex  ea  terra  conceperant. 


quo  pa 


CAPUT      XIV. 


I 


V  U  L  G  A  T  A 

Gitur  vocifcrans  omnis  turba  flevit  nofte  ilia  , 
2.   &  murmurati  funt  contra  Moyfen  &  Aa- 


ron cunfti  iilii  Ifrael ,  dicentes  : 
Tom.  I. 


NOVA. 

;.  Utinam  mortui  eft'emus  in  .-fgypto  :  &  in  hac 
vafta  folitudirie  utinam  pereanius  !  &  non  mducat  nos 
Dominus  in  terram  iftam ,  ne  cadamus  gladio  ,  & 

Oo 


Cjpitul.  XXXIV. 


Aug.  LocHt.  40. 
i59-  '■ 


AHg.quxji.  25.2» 
N«,3.  t.  5.  JJ/.f. 


^n^.  I«cat.  41, 
Kii.  I«Hf.  41. 


j4(i3.  /.  difrom, 
af.  Profp.  1 54.  i. 


Ktrm.l.  i.ciintr. 
ttlag.t.^.  jo6.d. 


Jlieraft,  in  Ifai,  6^ 
«0./. 


390  LIBER     NUMER.     Cap.    XIV.   ■ 

VUXGATA       NOVA. 

uxores  ac  liberi  noftri  ducantur  captivi.  Nonne  melius  eft  reverti  in  yEgyptum  ? 

Vep.  SIOANTIQUA.  VULGATANOVA. 

4 Demus  nobis  ducem,  &  revertamur  in  4.  Dixeruncque  alter  ad  akerum:  Conftitua- 

iEgyptum.  mus  nobis  ducem ,  &  revertamur  in  y£g)-ptum. 

VlTLGATA       NOVA. 

%.  Quo  audito  Moyfes  &  Aaron  ceciderunt  proni     Nun  ,  &  Caleb  filius  Jephone,  qui  &  ipfi  luftrave-       'Bccli, 

in  terram  coram  omni  mukitudine  filiorum  Ifrael.  rant  terram ,  fciderunt  veftimenta  fua  ,  ^*V?'  t 

6 Fide  Not.  6.  At  vero  Jofue  films  i' ,!",<' 

I.  J  J.  JO. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

7 Terr  jm,  quam  exploravimus  earn,  bona  7.  &  ad  omnem  mukitudinem  filiorum  Ifrael 

eft  valde  valde.  locutifunt:  Terra,  quam  circuivimus,  valde bo- 

na eft  : 

8.  fi  propklus  fuerit  Dominus ,  inducet  nos  ia 
earn ,  &  tradet  humum  lafte  &  melle  manantem, 

f) VOS  autem   ne  timneritis    populum  ter-  9.    Nolite  rebelles  efle  contra  Dominum  :  ne- 

rx  ,  quoniam  cibiis  nobis  iunt  :  ablcellit  enim  que  timeatis  populum  terrs  hujus  ,  quia  iicut 
tempus  ab  eis  :  Dominus  autem  in  nobis  ,  ne  ri-  panem  ita  eos  pofTumus  devorare  :  receflit  ab  eis 
mueriris  eos.  omne  prslidium:  Dominus  nobifcum  eft,  nolite 

metuere. 

10.  Et  ait  omnis  fynagoga  lapidare  eos  in  la-        10.  Cumque  clamaret  omnis  mukltudo,  & 

pidibus lapidibus  eos  vellet  opprimere  ,  apparuit  gloria 

Domini  fuper  teftum  foederis  cunttis  filiis  Ifrael. 

I  I Et  qnoufque  non  credunt  rnilli  in  cm-  1  i.   Et  dixk  Dominus  ad  Moyfen  :  Ufquequo 

nibus  fi"nis  ,  quibus  feci  in  ipfisj.  detrahet   mihi  populus  ifte?  Quoufque  non  cre- 

dent mihi ,  in  omnibus  fignis  qus  feci  coram 
eis  ? 
VUIGATA       NOVA. 

11.  Feriam  igitur  eos  peftilentia  ,  atque  confu-  14.  &  habitatores    terra  hujus,  qui   audierunt 
mam":  te  autem  faciam  principem  fuper  gentem  ma-     quod  tu  Domine  in  populo  ifto  fis  ,  &  facie  videaris 

gnam  ,  &  fortiorem  quAm  hcEC  eft.  ad  faciem,  &  nubes  tua  protegat  illos ,  &  in  columna       ExsJ, 

12.  Et  ait  Moyfes  ad  Dominum :  Ut  audiant  ,£-     nubis  pracedas  eos  per  diem,  &  in  columna  ignis  15. 11, 
gyptii ,  de  quorum  medio  eduxiili  populum  iftam  ,     per  noftem  : 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

15.  Audient    yEg\'ptii   cum    COntriveris   hunc  i5.'quodocciderls  tantammultimdinemquafl 
populum ,  &  dicenf :                                                   _  umim  hominem  ,   &  dicant : 

16.  Quoniam  non  potuit  illos  introducere  in  16.  Non  poterat  introducere  populum  in  ter- 
terram  ,   quam  jura\  it  illis  ,   proftravit  illos  in  ram ,  pro  qua  juraverat  :  idcirco  occidit  eos  in       ExfJ, 
del'erto.  folitudine.  ji.  28. 

I V.  Et  nunc  magnificetur  fortitudo  Domini ,         17-  Magnificetur  ergo  fortitudo  Domini  ficut 

ficut  locurus  eft  ,  dlcens :  _  jurafti ,  dicens : 

18.  Dominus    longanimis    &   multx   miferi-  18.  Dominus  patiens  ficmultzmifericordis,  Pf.ioi. 
COrdix,  aufcrens  iniquitatem&fcelera,  &emun-  auferens  iniquitatem    &   fcelera,  nullumque  in- 8. 
dans  non  mundabit  reiun noxium  derelinquens ,  qui  vifitas  peccata  patrum         "  ' 

in  filios  in  tertiam  &  quartam  generationem.  /xeJ 

Vulgatanova.  10.  j. 

19.  Dimitte,  obfecro,  peccatum  populi  hujus  fe-     tius  fuifti  egredientibus  de  jEgypto  ufque  ad  locum 
cundum  magnitudinem  mifericordia  tux ,  iicut  propi-     iftura. 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

,Q Propitius  ero  illis.  ^°-  Dixitque  Dominus :  DJmifi  juxta  verbum 

tuum. 
NoT.€    ad    Versionem    antiquam. 

■)f .  4.  Ira  Grace  ad  verbum ,  dempta  voce  «eiis.  lf.  i6.  Grsc.  Uxfi  to  /h»  ^  J'u'aScu  Kvei"  iiQayaye'r 

Ti-.  6.  Huic   refpondent  quae  narrat  Auguft.  qujcft.  15.  rtr  zaoi'  t?to»  t.'s  tw  ■>«»  «'  oI/uksii   ei/rcr?,  xxlisfnat  iu- 

iiiNum.  5J7-C.  Caleb, l^jejus  N.im  hijnenies  ad  pofKlnm  lii  a-  t^  ifi^u.  i.e.  Eo  quid  non  pojjit  Dtminits  jntrodu- 

Ifr.iel  ,  ne  timereiit  ingicdt  tnmm  pomijTunii  ,  dixeriiat  in-  ctre  pofuiitm  hunc  in  tnram  juam  juraverat  eis ,  frfftravit 

jrt-  cttera ,  &c.                                                           ...  '"  '"  '''/"•"'•         ,...,,, 

X.7-  Giseci,  ilyiT,  term,  non  (o-ram ;  reliqua  fimilia.  Tf.  17.  Gr.  K«!   lu/  i/i|.="^>i^<"  "  '%^i /^  »   Ki-e^s  >    or 

f .  9.  Vixunoyini,  diftert  Auguft. a Graeco  ,  ubi  eVi»  ,  Tfi-ror  £ra-a5  .  «'7W  Ft  nunc  exahetur  fortitudo  tud^De- 

efl  ;  eadem  quoque  repctit  infra.  Aucl.  vero  1.  de  promilf.  mine  ,  qnemadmodum  dixijh  ,  dtcens  :  Au(St.  1.  de  promifl". 

p.  2.  c.  9.  col.  155.  d.  lie  :  No/jff  mstmre  populum  terrx  ,  apud  Profp.  p.  i  54.  b.  ft  nunc  exalietur  manus  tua  ,  Do- 

qumiam  de-jotio  nobis  pint  (  Mf.  Rem.  nobis  efl  :  )  difajjit  mine  ,  Jicui  dixifti. 

tmm  tempus  ab  illis  :  Dominus  autem  in  nobis  eft  ,  nolite  ff.  18.  Hicron.  addiderat  primo  ,  Et  mundans  ,    non 

timere  eos.  f^*^"^  innoeentem  ;  fed  notac  ibid,  legi  apud  LXX.  Ft  emun% 

1^.10.  Ita  in  Graco  ad  verbum.  Addit  Aug.  ibid.  Ne»  dans,  non  mundabit  reum,   quam  lectionem  retinendam 

Jiiltim  eft,  lapidibus,  ciim  ipj'um  lapidare  ,  pojfit  ii/itata  diuimus.  Auct.  1.  de  promiiT.  col.  134.  b.  hab.  Ego  fan$ 

locuticne  futHiere.  Deus  patiens ,  £^  /nullum  mifericors  ,   JJ  verax.  In  Grarco 

Jf.  II.  Itidem  Graece.  lie  :  Ki/ei=5    /iMf o'Eu^o?  ,  j,  jro;.i/s«o;,  i,a>,vi^uU  ,  a'fzrifir 

■f.  15.  Gr3cc.  Kal  iii.lf!-\iii  Tcr  Mor  -ntii  Mu  citipx-!ra  arii/iixi;,i,  dJ'uia.i,  ^  «/<«f  7/a?  ,  j,  K-niapiejuS  y  Kx^icfiiil  tit 

cVx- i  Ef?oi   tH  <Cni  csci  axmo'aoi  to  oVs/ii  csf,  Jiotv's;' i.  e.  aox'-'-               ^^             _                         v     »  ...    , 

Et  cinteres  popnliim  hunc  lanqnam  hcminem  nnum :  i^  di-  t.  10.  Gr. '  ly^xi  ivtCi  dfii  luila  tb  fnfd  w.  Propitius 

tent  genies  jtiactinjiie  audieriiiu  nomtn  tuum  ,  dicentes.  eis  fum  Juxa  verbum  Ititim, 


LIBER 

VutGATA     NOVA. 


NUMER. 


Cap 

V  E  R  S  I  O 


XIV. 


291 


1 ; .  non  yidebunt  terram  pro  qua  juravi  patribus 
eorum  ,  nee  quifquam  ex  illis  qui  detraxit  nulii ,  in- 
tuebitur  earn. 


J»/.  14. 


A  N  T  I  Q  U  A. 

it.  Vivo  ego :  &  implebitur  gloria  Domini        ij.  Veriintamen  vivo  ego  ,  &  vivit  nomen 
univerfa  terra.  meiim :  quia  implebitur  gloria  mca  omnis  terra 

VULGATA       NOVA. 

1  z .  Attamen  omnes  homines  qui  viderunt  majef- 
tatem  meam  ,  6c  ligna  qua?  feci  in  .£g)  pto  &  in  fo- 
lirudine,  &  tentaveruiit  me  jam  per  decern  vices,  nee 
obedierun:  voci  mea;, 

VuLGATA     NOVA. 

14.  Servura  meura  Caleb  ,  qui  plenus  aliofpi- 
ritu  fecutus  eft  me,  inducam  in  terram  banc, 
quam  circuivic  :  &  femen  e)us  poiVidebit  eam. 

ij.  Quoniam  Amalecites  &  Chanamus  ha- 
bitant in  vallibus.  Cras  movete  caftra,  &  rever- 
timini  in  folitudinem  per  viam  maris  rubri. 

16.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  & 
Aaj-on ,  dicens : 

V  U  I  G   A  T  A 

17.  Ufquequo  mukltudo  h.-ec   peflima  murmurat  18.  Die  ergo  eis  :  Vivo  ego,  ait  Dominus  :  ficut 

locuti  eftis  audiente  me ,  fie  faciam  vobis. 

Versio     ant 


Hincn.  uli  ftif. 


Dent.  I.  jj. 


Versio   antiqua. 
z^.  Puer  autem  meus  Chaleb  ,  qnoniam  fpi- 
ritus  alius  in  eo ,  &  aliecutus  ell  me,  &  inducam 
eum  in  rerram,  in  quam  intravit  iUuc 


nova. 


■Pf.  loy, 

±6. 

Num. 
16.  65 
y?i.  10 
Dsut,  I 

3J- 


contra  me  ?  querelas  hliorura  Ifrael  audiyi, 

VuLGATA     NOVA. 

2.9.  In  folitudinehac  jacebunt  cadavera  vef- 


QUA. 

-19 quotquot  murmura\-erunt  fuper  me. 


&  hireditate  poflldebiuit  terram ,  quam 


vos  abicefliftis  ab  ea. 


NOVA. 


NOVA. 


I.  Or. 
do.  10. 

17- 
1»dx.  I. 

S' 


peccavimus. 

4 1 .  Quibus  Moyfes  :  Cur ,  Inquit ,  tranfgredimini 
verbum  Domini ,  quod  vobis  non  cedet  in  profperum  > 

41.  Nolite  afcendere  :  non  enim  eft  Dominus  vo- 
bifcum  :  ne  corruatis  coram  inimicis  veftris. 

4  j .   Amalecite^  &  Chanana^us  ante  vos  funt ,  quo- 

58.  Jofue  auten;  filius  Nun  ,  &  Caleb  filius  Je-     rum  gladio  corruetis,  eo  quid  nolueritis  acquiefcere 
phone,  vixerunt  ex  omnibus  qui  perrexerant  ad  eon-     Domino  ,  nee  erit  Dominus  vobifcum. 
fiderandam  terram.  44.   At  illi  contenebrati  afcenderunc  in  verticem 

59.  Locutufque  eft  Moyfes  univerfa  verba  hac  ad     montis.  Area  autem  teftamenti  Domini  &  Moyfes 
omnes  hlios  ifrael,  &  luxir  populus  nimis.  non  recellerunt  de  caftris. 

40.  Et  ecce  mane  primo    furgentes    afcenderunt  45.   Defcenditque  Amalecites  &  Chananajus  ,  qui 

verticem  montis ,  atque  dixerunt :  Parati  fumus  afcen-     habitabat  in  monte  :  &   percutiens  eos  atque  conci- 
dere  ad  locum ,    de  quo  Dominus  locutus  eft  :  quia     dens ,  perfecutus  eft  eos  ulijue  Horma. 

NoT^      AD      VerSIONEM 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


V.  II.  Paulo  diflimilius  in  GrjEco  :  'Amk  IZ  hi  >  J,  t,^i 
TO  oVcfta  fj.v'  ^  'fXTr?vQii  h  Ao^a.  KupiH  -jto.^ki  tw  7hV  ,  ^eA 
ijivo  f-go ,  ^^  vt-jtni  nomen  mettm  ;  ^2  Jmpleht  gloricl  Do^ 
mini  jmnem  terram.  Apud  Tlieadorec.  eil ,  quaeft.  27.  «-^  Zn  t 
^  vivit  i  ibi  e[iam  nutat  cjcieros  Interpreies  dixilfe",  bxi 
ffi-TTM^u  ,  qttonmm  tmfUbit. 

f.  14.  A  Gr«eco  aoefl  i^  ,  ante  inJiicam  :  at  in  Mf. 
Alex,  nee  non  in  edict.  .\.d.  Sc  Compl.  eft  ,  xai  e  C**^- 
Unde  Auguft.  ibid,  addic :  Ujitatiim  ejjit ,  Ji  t:on  haberet  &; 
reliqua  coucurdant ,  rali  excipias   hoc  ,   ajfemtm  efl  me 


ijUcl. 


f.  51.  Sic  e.ft  in  Gr.  ad  verlnim  :  mox  Aug.  ibid.  Uji- 
taiiimejjet  ,iaciu\t,  a  ijiia  vos  iibjcejji/la  :  (in  Mf.  etiam 
Oxon.  dp'  K5  uftiii  «^«Vk's  )  addit  Auguft.  Nunc  vtro  (J 
quam  abicefliftis ,  ditliim  eft  noxo  more  ,  i;  itidiium  efl  ab  ea  , 

Jiciit  Scriftmie  Icijui joleni ;  Jicut  efl devenere  locos ,  non 

ait ,  ad  locos  ;  ila  ^  ,  quam  abicefliftis ,  «0»  ait ,  a  qua  abf» 
celliflis. 

If'.  55.  Addic  Auguft.  Qujerendum  eji  fine  quid  Jit  quod 
Grxce  fojitnm  ej}  ,  m  /uwv  ,   nojtri  enim  hiterpretes  hoc  pene 


pro  quo ,  i7rti/.i!.i^m'  ,uii ,  quod  veriit  Nobilms ,  obfecutiis  iibiqne  imerpretair  funt ,  nili  :  nunc  eiiam  Greece ,  »  /a,',.  In 

ejl  inilii.  ^  Mi.  tamen  Alex,  eft,  t:  nm  ,  al.  e/ «li ,  al./y.s?,  quod  ulti 

ir.  1(5.  Ita  in  Gr«co.  Vide  {is  Aug.  ibid.  mum  hab.  editt.  Auguft.  fed  contra  lidem  Mfs. 

%■,  ij.  Aug.  ibid .  Non  ati ,  de  me ,  ant ,  advers'us  me.  Gr, 


jI.v^.  Lociit.  45, 
ibid.  Local,  44. 


z6.  Et  ait  Dominus  ad  Moyfen  &  Aaron    di- 
cens : 


ibid.  LeiHt,  4j, 


tra.  Omnes  qui  numerati  eftis  a  viginti  annis 
&  fupra ,  &  murmuraftis  contra  me , 

JO.  non  intrabitis  terram ,  fuper  quam  levavi 
manum  meam  ut  habitare  vos  facerem ,  prater 
Caleb  filium  Jephone  ,  &  Jofue  HUum  Nun. 

5 1.  Parvulos  autem  veftros,  de  quibus  dixiftis 
quod  pr.-ed.^  holtibus  forent,  introducam:  ut  vi- 
deanc  terram ,  qus  vobis  difplicuit, 

V  U  L  G  A  T  A 

51.  Veftra  cadavera  jacebunt  in  folitudine.  ,.,.  juxta  numeram  quadraginta  dierum  ,   quibus 

J  5.   Filii  veftri  erunt  vagi  in  deferto  annis  quadra-     confideraftis    terram  :  annus  pro  die  imputabitur.  £t 

glnta  ,  &  portabunt  fornicationem  veftram ,  donee     quadraginta  annis  recipietis  iniquitates  veftras       & 

confumantur  cadavera  patrum  in  deferto  ,  fcietis  ultionem  meam  : 

VuLGATANOVA.  VersIO     ANTIQUA. 

5  5.  quoniam  ficut  locutus  fum ,  ita  faciam         55.  Ego  Dominus  locutus fum ,  nifi  ita  fece- 

omni  multituaini  huic  peifims,  qus  confurrexit     ro  lynagOgSE  maligns  illi 

adversum  me  :  in  Iblitudine  hac  deficiet ,  &  mo- 
rietur. 

VuLGATA 

36.  Igitur  omnes  viri,  quos  miferat  Moyfes  ad 
contemplandam  terram  ,  &  qui  reverfi  murmurarefe- 
cerant  contra  eum  omnem  multitudinem  ,  detrahentes 
terr^  qu.jd  ellet  mala, 

J  7.  mortui  funt  atque  percufli  in  confpeftu  Do- 
mini. 


Uid.  Loctit.  4fi, 


Jug.  Locut.i^J.t, 
5-  ii9-f- 


Ezech.  4.  6. 
Num.  52.  I  5, 
J/ 94.  10. 


Atig.  lecM./it, 
iS9-  /■ 


Dim.  I.  42, 


Tom.  I. 


Oo  ij 


292 


LIBER     NUMER.     Cap.    XV. 


CAPUT       XV. 


LOcunis  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens : 
1.    Loquere   ad  filios  Ifrael,  &  dices   ad 


14. 


cos :  Cum  ingrelTi  tueritis  terrain  habitatiooii  veftrs  , 
quam  ego  dabo  vobis, 

5 .  &  teceritis  oblacionem  Domino  in  holocauftum , 
aut  vivliraam,  vota  folventes  ,  vel  fponte  oiFerentes 
raunera  ,  aut  in  i'olemnitatibus  veftris  adolentes  odo- 
rem  fuavitads  Domino  ,  de  bobus  five  de  ovibus  :  i 

4.  OiTeret  quicunque  immolaverit  viftimam,  facri-  1 
fichjm  fimil.B ,  decimam  partem  ephi ,  conlperlj  oleo ,  dos. 
quod  menfuram  habebit  quartam  partem  bin : 

5.  &  vinum  ad  liba  fundenda  ejufdem  menfur,-e 
dabit  in  holocauftum  five  in  vidimam.  Per  agnos 
fingulos 

6.  &  arietes  erit  facrificium  fimils  duarum  deci- 
marum  ,  qui  confperfa  fit  oleo  terti^  partis  bin : 

7.  &  vinum' ad  hbamentum  tertia;  partis  ejufdem 

Versio    antiqua. 

Atab.l.z.dtCitiny      1 8.  Cum  inttavcritis  in  terram,  in  quam  in-         18. 
c.1,1, 1. zoj.b.     duco  vos,  bis, 

19.  &  cum  manducare  coeperiris  de  panibns 
terra;  illiiis ,  ofFeretis  oblationem  leparatam  Do- 
mino primitias  conlberlionis  veftrx. 
zo.  Panem  licut  oblarionem  de  area  , 


VULGATA       NOVA. 

mcnfun  ofFeret  in  odorem  fuavitatis  Domino. 

8.  Quando  vero  de  bobus  feceris  holocauftum  aut 
hoftiam  ,  ut  impleas  votum  vel  pacificas  viftimas , 

9.  dabis  per  fingulos  boves,  fimila;  tres  decimas 
confperrn;  oleo ,  quod  habeat  medium  menfiira  bin  : 

10.  &  vinum  ad  liba  fundenda  ejufijem  menfijrE 
in  oblationem  fijaviffimi  odoris  Domino. 

1 1 .  Sic   facies 
per  fingulos  boves  &  arietes  &  agnos  &  hce- 


Tam  indigent  qu4m  peregrin! 

eodem  ritu  efferent  facrificia. 

Unum   pr.Eceptum  erit  atque  judicium  tam 
vobis  quam  advenis  terr^E. 

16.   Locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen,  dicens: 
I  7.  Loquere  filiis  Ifrael,  &  dices  ad  eos  : 


VuLGATA     NOVA. 
Cum  veneritis  in  terram ,  quam  dabo  vo- 


Kercii.l.  X.cmm. 
tilag.  t.  4.  506./. 


21.  fic  offei-etis  primitias  confiifionum  veftra^ 
turn  ,  &  dabitis  Domino. 

V  U    L  G   A  T  A 

12.  Qujd  fi  per  ignorantiam  pnterieritis  quid- 
quam  horum,  qu^  locutus  eft  Dominus  ad  Moy- 
fen , 

Versio    antiqua. 

-4 hircum  caprarum  pro  peccato  : 


19.  &  comederitis  de  panibus  regionis  illius , 
feparabitis  primitias  Doramo 

10.  de  cibis  veftris.  Sicut  de  areis  primitias 
feparatis , 

2, 1 .  ita  &  de  pulmentis  dabitis  primitiva  Do-, 
mino. 

L       NOVA. 

2  5.  &  mandavit  per  eum  ad  vos ,  J  die  qua  ccc- 

pit  jubere  &  ultra  , 


=  <;.  &  placabit  facerdos  pro  omni  fynagoga 
filiorum  lirael :  &  propiriibitur  ei   Dominus , 


VuiGATA     NOVA. 

14.  oblitaque  fuerit  facere  multitude  :  ofFeret 
vitulum  de  armento  ,  holocauftum  in  odotem 
fuaviffimum  Domino,  &  facrificium  ejus  ac  li- 
ba ,  ut  cxremonia  poftulant ,  hiicumque  pro  pec- 
cato: 

1 5 .  &  rogabit  facerdos  pro  omni  multitu- 
dine  filiorum  Ifrael  :  &  dimittetur   eis  ,   quo- 


quia  iainorantia  eft  ;  &  ipfi  olferent  oblationem  niam  non  fponte  peccaverunt ,  nihilominus  ofFe- 
fuam  in  lacrificium  Domino  pro  peccato  fuo  in  rentes  incenfum  Domiao  pro  fe  &  pro  peccato 
contpeclu  ejus ,  quoniam  nelcierunt:  atque  errore  fuo  : 

16.  &  dimittetur  univerfs  plebi  (iliorum  If- 
rael ,  &  advenis  qui  peregrinantur  inter  eos  : 
quoniam  culpa  eft  omnis  populi  per  ignorantiara. 


NoT;E    AD    Version  EM    antiquam. 


Grasce  primum ;  'Ec  tm  ila-^Qfiv^au  v/^x;  ,  In  in- 
'uo!  ;  deinde  lie  :  £.;  tvv  'ja,   £.';  w  iyoi  «/^«-/w 
qujE  Aui;uft.  locut.  49.  de  Num.  col.  559.  f.  limi- 
Uier  reddic ;  :«  terram  ,  in  tjrt.xm  ego  ivdiuo  voi  illitc, 

■jf.  19.  Paucis  difcrepst  Ambrof.  a  Gracco,  ubi  loco  5j 
cum  m.tndttcare  carperitts ,  cxftat  fimpliciter ,  k.  s^xi  iracr  =c- 
Ch??  5  ^  f"f  qnando  in.indiuaveritis ,  nee  addicur  illitis  ,  ad 
vocem  inrx  :  deinde  pro  cfferetis  oblationem  fepi%rntam  ,  lie  : 
wp^y^ini  x'pxIp^/Lix  ,  :ipoe^5,u«,  &c.  demetis  deniptiotiem  yfegrs- 
gaiioriem,  &c.  Subiit  animum  hie  apud  Ambr.  ita  piirao  fcri- 
bi  poruilfe  ,  nnferelis  ahlMionem  ,  mutatoque  a  ,  in  «  ,  ab 
iraperito  fcriba  ,  ex  aiifero  ,  faclutn  fuilfe  offertt ,  ficut  ex 
ahlatione  ,  oblMiouem  ;  at  ex  fublequeiuibus  tollitur  male 
orta  I'ufpicio  ;  enimvero  Ambrol.  non  ioliim  infra  conflan- 
ter  le:;it  offeire  ,  &  ohlaiiotiem  ,  fed  etiam  inexemplumad- 
ducit  oblationem  p.itriarcha  I/iiiJi ,  giiem  ,  inquii ,  J,urificii 

modo  obtnlit  patty imtndam  offrrerii  Deo  hcfliam  ,  &c.  In 

Mf.  Floriac.  lie  :  Primitias  ioitfpctrftir£  vejirx  ,  panem  obla- 
jionii  fepnrahitii  eum. 

St.  10-    il-    Gtsc.   ' hf%y    iif-CiUTC    Kict'ps^a  avry 

fit«»7;?  u/n^r  ,  i  A'JQsTs  Knfia.  I'anemjegregabitis  ,  demp- 
tiettem  ipfam :  fietit  demptionem  ah  area  ,  /ic  demetif  ipfum  , 
frimitias  lonjperjijnis  vefrx  ,  ^  dabitis  Domino,  Erit  forfan 


qui  prsferet  editionem  Romanam  Ambrof.  &  leget  cum 
ipfa  confperjionum  ,  non  confujioniim  ,  ficut  proxime  ccnf- 
perjlo  ,  pro  confiijio  ;  ego  etiam  libens  ipli  alfentirer  ,  fi- 
quidem  infia  non  femel  utitur  .^mbrof.  voce  confperjtcnis  ; 
at  practerquam  quod  ture  fperni  non  potefi  Mfs,  &  ve- 
terum  editt.aueioiiras ,  faltemutrumque  hicadmitti  poreft; 
ita  enim  Ambrof.  pergit  :  Confajio  nos  Jiimtis ,  djverjmnn 
elementorum  qnadam  commixtione  compojiti  1  jtqnidem  fri- 
gidttm  caiido  1  ^  hitmidttm  Jhco  mifcetttr  in  nobis,  Deinde 
lie  :  llac  cottfperjio  mtiltas  babet  tllecebras  :  live  ergo  con- 
fujlo ,  five  coujperfio  legatur  fupra  ,  nihil  intereft ,  ci'im  iit 
lenfu  ,  faltem  hoe  in  loco ,  nulla  lit  diverlitas.  In  Mf.  Flo- 
riac. hsc  fequuntur  :  Stent  oblatitnem  de  area  ,  Jic  anferetit 
etim  primtttas  conlparjionis  -veflrx, 

T^.  24.  Ita  Hieron.  ibid.  C'!mgite,ait,  ignoraverit  popnlus^ 
^Jeierit  nnttm  ex  his  qtta  j.uiere  non  debuit  ^  pnfi  caremO' 
ntarttm  tong'im  ordinem  tnjertnr  ,  ^  dicititr  :  Offerte  htrcunt 


&e.   In   GrJECO , 


X.f^a^y  £5;  arvai'  sua.  •ais^i 


caprartim  , 

a/nafliXi; ,   q^  hircttm  ex  capris  nnttm  pro  peccato, 

TSf".  25.  Optime  e  Graseo  ,  ufque  ad  verbura propiti-ibittir; 
ab  hoc  autem  verbo  ad  finem  ulque  >  paiilo  dilfiniilius  :  ita 
feiliecc  ;  Kai  DC^£3"M(^£/ai  durcT^  ,    oti  otxvff/o.   fV(*  ^  dvru 

ccjTuy  hcvfli  Kff.V  >  ^£fi  TWf  am^ioiv  owTbtr,  £t  reminetur 


LIBER     NUMER.     Cap.    XV. 


295 


V  U  t  r.  A  T  A     NOVA. 

17.  Qu6d  i\  aninia  una  ncfcicns  pecc.iveiit , 
oiFeret  capram  aniiiculam  pro  pcccato  luo  ; 


18.  &  deprccabitur  pro  ca  face 


(juud 


V  P.  R  •;  I  0    A  N  T  I  Q  U  A. 

27.  Si  aurcm  nnima  iin  1  pcccavcrir  non  fpon- 
tc  ,  ofTcrct  cjpr.uii  unam  annieulam  pro  pcc- 
cato : 

:8.  &  exorabit  facerdos  pro  anima  invita,  Sc. 


■^Ug.  l.ccill.  JO.». 


infcia  peccaverit  coram  Domino  :  inipctrabitque    qux  pcccavcrit  nolciitcr  ante  Dominiim ,  CXO 


ei  vemam  ,  &  dimittccur  uii. 

19.  Tain  indigenis  f)uim  advenis  una  lex 
crit  omnium ,  qui  peccaveriiit  ignorantes. 

JO.  Anima  vero  ,  qua;  per  fuperbiam  aliquid 
commiferit  ,  Wvi^  civi<  fit  ille  ,  five  percgrinus , 
(quoniam  adversJis  Doniinum  rebellis  fuic )  pc- 
ribit  de  populo  firo  : 

5  I .  verbum  enim  I^omini  contempfit ,  &  pr.r- 
ceptum  illiu»  fecit  irritum  ;  idcirco  delebitur,& 
portable  iniquitatem    fuam. 

Vt; 


rare  pro  eo  :  &  rcmittetur  ei. 

50.  Et  anima  ,  qiijeciinque  peccaverit  in  ma-  ^«.j. ?«</?.  ij.>» 
mi  fuperbix  ex  indigenis,  aut  ex  profclytis,  ^"'"•'- 3- 558- •'• 
Dciim  hie  cxaccrbat  ,  &.  cxtcrminabuur  anima •''^^' 

ilia  de  populo  llio  : 

5 1 .  quoniam  \  crbum  Domini  contempfit ,  &  \ 
mandata  ejus  difperdidit :  contritione  contcreiiir 

anima  ilia,  peccatum  ejus  in  ilia. 


LGATA       NOVA 

5  z.  Faifhim  eflautem,  cum  efTeiit  filii  Ifracl  info-     multitudlni. 
litiidine  ,  &  inveiiilTent  homiiiem  colligcutem  ligna  in 
die  fabbati , 

3  J .  obtulerunt  eum  Moyfi  &  Aaron  &  univerHe 

VuLGATA     NOVA. 

5  5 .  Dixitque  Dominus   ad  Moyfen  :  Morte 
nioriatur  homo  ifle  ,  obruat  eum  lapidibus  om 
nis  lurba  extra  caftra. 

Vo 


34.  Qui  reduferunt  cum  in  carcercm 
quid  fuper  eo  facere  debcrent. 


nefcientes 


V 


ERSIO      ANTIOUA. 


Morte  moriatiir  homo,  lapidate  cum   Anir.Ucui.ji.t 


lapidibus  omnis  lynagoga 


3.  J60.C. 


L  G   A  T 

J  6.  Cumque  eduxifTent  eum  foras,  obruerunt  la- 
pidibus ,  &  mortuu^  eft  ficut  prsceperat  Dominus. 
J  7.   Dixit  quoque  Dominus  ad  Moyfen  : 
Deiii.        58-   Loquere  filiis  Il'rael  ,  &  dices  ad  eos  ut  fa- 
21.  12.     ciant  fibi  timbrias  per  angulos   palliorum ,  ponentes 
JH.it.ij.  in  eis  vittas   iiyacinthinas ; 


3  9.  quas  cum  viderint,  recordentur  omnium  man- 

NoTjE      AD     VerSIONEM 


A        NOVA. 

datorum  Domini ,  nee  fequantur  cogitationes  fuas  & 
oculos  per  res  varias  fornicantes, 

40.  fed  magis  meniores  pr.^ceptorum  Domini  fa- 
clant  ea  ,  Imtque  faniii  Deo  fuo. 

41.  Ego  Dominus  Deus  vefter ,  qui  eduxi  vos  de 
terra   yEgypti,  ut  eflem  Deus  vefter. 


eif  ,  ^rt/.i  invotufitarittni  ffl ;  ^  ipji  obtitleriint  mitntis  fnum 
fiiaifictmn  Domino  pro  peccMo  jun  coram  Domino  pro  invo- 
litntiriii  fi;i<  i  qu.c  lecidunt  eodem. 

■t:  17.  Item  Grsece  .  nil!  excipiatur  hoc  ,  sw  te  ,  loco 
Jtantem,a.\.  mel.  ^xv  Ai.  Apud  Hieron.  l.i.  cont.  Pelag.  to, 
4.  p.  2.  lie  ;  Si  ari;m,t  itria  peccaz'eri:  per  ij/uniiiti.xm  t  of[e~ 
ret  c.ipram  arinicFtlam  pro  peccato  ignoranttx  coram  Damiuo, 

■f.  28.  A  Grseco  aheft  hoc  ult.  (5  remitttinr  «  ;  at  in 
Mf.  Alex,  licut  in  editr.  Aid.  &  Compl.  eft  ,  ij  i'pi^vQ^Txi 
auTC£'  priora  veto  pene  flmilia.  Aug.  ibid.2/Ai  locutio^  iiiquit. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 
'jel  ijnid  alitid  ai  eo  qiiod  iiolem  feceril.  Hieron.  I.  I.  cont. 
Pelag.  to.  4.  p.  2.  yoi5.  f.  ]ic  hab.  £t  deprecabttiir  pre  eafi- 
cerdas  ,  ea  quad  ignoravirit  ,  pro  peccato  ignoramix  coiam 
Domino  ;  Q  rogabit  pro  ea,   '^  popitiabittir  ei. 

t.  50.  Vix  melius  e  Graeco  ,  prster  hare  duo  ,  pecca'jcrit 
loco  <siim] ,  fccerii ,  &  exacerbat  ,  loco  OTaj^Si/fst,  exacer- 
iabit ;  edit,  tamen  Compl.  habet  ■ayec^^i^urii ,  cum  Auguil. 
additque  j  ,  cum  edit.  Aid.  &  Mf.  Alex,  quod  in  Vatic. 
deeft  :  idem  Aug.  locut.  yi.  de  Num.  col.  560.  b.  bene  : 
Et  anima  qittzcitriqne  fecerit  in  mantt  ftperbix  '.  mm  addit : 


tiotanda  trat ,  qniid  ait  ,  exorabit  facerdos ,  y  poflea  dixit  fnhanditnr  peccatum  :  notandiim   eiiam  quod  ait,   manu  fu- 

exorare  :  ittramqne  enim  Jimnl  ita  did  pcffet ,  exorabit  exo-  perbie  ,  maniim  ponens  pro  opere  ,  Jhe  poteftate. 

rare,  (  Grace  nunc,ft,:w;1xi z'ir.xQxHaj  ,z\.ii,i>.:ii2s-  t-  51.  Auguft.   optime  notat  infra  ,  558.  e.  In  Grxca 

la.:.  )  Addit  Aug.  Et  ilia  ;  quod  a  fiminino gencre  iacipiem  ,  non  didiiiii  ,  conttitione  conteietur  ,  fed  extritione  exteretiir, 

ad  mafititiniim  clanfit  ;  ciim  enim  dixijfet  :  (i  anima  una  (  nempe  sz7p/i|.!;  hreiCwQi'^xt )    quod  ita  accipi  potefl  ,  in- 

peccaverit,  comhi/it  diieus  ,  exorare  pro  eo  :  iibi  intelli-  quit,  qiiaji  omnimodh   terendo  exiit:g^:atiir  ,  ac  non  Jit.  In 

gititr  ,  pro  eo  hominc  ;  n.im  ^  quod  adjiinxii ,  &  dimitte-  Grsco  etiam  pro  contempfit,  leg.  ;rpxuMt,s ,  i.  e.jloccifecit,  par- 

tur  ei  ,    in  La'ino  qtiulem  non  apparet ,  quia  hoc  pronomen  vi  fecit ;  &  pro  difpcrdidit  ,  Aiscz/Zacs ,  diffipavit ,  difpt-fit. 

generis  omni!  eft ,  fed  in  Gr^eco  mafinlinnm  eliicet ,  iibi  ha-  t-  Jf.  Ad  verbum  e  Grsco,    Auifl.  1.  de  XLir.   mauf. 

tet  ivrS  ,  q'tedhic  p^fi;i!m  f/? ,  ei  :  quod  -jcro  hie  diiliim  eft  ,  apud  Ambtof.    14.  f.  lie  :  Mrte  moriatiir  homo  ,  lapidabitis 

pro  anima  invita,  i:ittlligiiiir ,  qux  invita  peccaverit ,  non  mm   lapidibus  omnis  coiigregatio  extra  caftra  ,    nee  malei 

quid  nolit  pro  fe  ojferri.  Hoc  enim  etiam  confequenter  expo-  nam  in  editt.  Aid.  &  Compl.  legitur  >.6:eo>j;|^=7£ ,  noft  >i- 

jiiit ,  cum  ait  ,  &  qu.r  peccaverit  nolenter  :  t5  «</«  invita  ^£'Miixli,  quud  in  aliis.  Similiter  in  Compl.  pod  cwa- 

p-ofitnm  eft  ,^  quia  Latin'e  non  potuit  exprimi  ,  quod  Grxci  >i>a  ,  additur  li,;  ,7,^  tixpiixCn^i.  Hie  locuuo  multiplex 

diilum  eft  ,  iaQix^slm^-  non  enim  potuit  diet  nolentata  ,  notatur   ab  Aug.  quern  vide. 


CAPUT       XVI. 

VULGATA       NOVA. 


I.  T7  Cce  auteni  Core  filius  Ifaar  ,  filii  Caath ,  fi-  z.  furrexerunt  contra  Movfen,  aliique    filiorum 

Hiii "     ~  -  •        -  -     -  - 


frf/:.4y. 
22. 

t.  Cor. 
10.  10. 

Juda  r. 


Levi ,  &  Dathan  atque  Abiron  filii  Eliab  ,      Ifragl  ducenti  quinquaginta  viri  proceres  fynat;OM;  , 
Hon  quoque  tilius  Pheleth  de  filiis  Ruben,  &  qui  tempore  concilii  per  nomina  vocabantur. 

VULGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

5.  Cfimque  ftetiiTent adversum Moyfen  &  Aa-  ; Satis  fit  vobis,  qiiod  tora  fynagoga  om-  Amk.ip.Ci.t.i, 

ron,  dixerunt :  Sulficiat  vobis ,  quia  omnis  mul-     nes  Hindi  ,  &  in  ipfis  Dominus  :  Et  VOS   quare  1034- /. 

Not  A    AD    Versionem   antiquam. 

ft.  ;.  Hsc  prsmittit  Ambrof.  ibid.  Cum  inftigajftnt  Co-  fe  ab  tit  ,  infurrexrrnm  Hi: ,  dicemes : Sjtis fit  vobis  ,  Sec.  ur 
re  , ^Dathan, ^Abiron  ducentos  qHinqna>ititii(}<U's. nuid.  in  textu.  Similiter  in  Gracco  ,  nifi  quod  loco  iftorum  de 
qHadr.tgima)viros  advcrsUs  Moyfen  55  Aaroit,  utfep.narent     ticm\do,Etvi>squarrprenlitisfytt.jg3gam,exliit.KxiS^ix- 


I.-ic.Hmn.l.  II, 
».  I.  Sinn.  SoS.i/. 


/mh-.ep.Cl.t.  I, 
I03J./I. 


294  LIBER     NUMER.     Cap.    XVI. 

Versioantiqua.  VulgatanovA. 

premitis  fynagogam  Domini  \  tiwdo  fanftorum  eft ,  &  in  ipfis  eft  Domlnus  :  Cut 

elevaniini  fuper  populum  Domini  ? 

VULGATA       NOVA. 

4.  Quod  c^m  audiffet  Moyfes  ,  cecidit  pronus  in  C.  Hoc  igitur  facite  :  Tollat  iinufquifque  thuribu- 
faciem  :  la  fua,  tu  Core,  &  omne  concilium  tuum  : 

5.  locutufque  ad  Core  &  ad  omnem  multitudi-  7.  &  haufto  eras  igne,  ponite  defuper  thymiama 
nem  :  Mane,  inquit,  notum  faciet  Dominus  qui  ad  fe  coram  Domino  :  &  quemrunque  elegeri: ,  iple  erit 
pertineant ,  &  fandos  applicable  libi  :  &  quos  elege-  fanftus  :  rauicum  eriginiini  tilii  Levi. 

riC ,  appropinquabunt  ei. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

8.  Dixit  Moyfes  ad  Core  :  Audite  me  filii  Le-  8.  Dbcitque  rurfum  ad  Core  :  Audita  filil 
vi  :  Levi  : 

9.  Nunquid  hoc  pufillum  eft  vobis  ,  quod  fe-  9.  Num  parum  vobis  eft ,  quod  feparavit  ros 
paravit  vos  Dens  a  iVnagoga  Urael  ,  &  adduxit  Deus  Ifrael  ab  omni  populo,  &  junxit  fibi ,  ut 
vos  ad  fe ,  ut  miiiiftrarens  minilleria  tabernacu-  ferviretis  ei  in  culm  tabemacuU,  &  ftaretis  co- 
li  Domini ram  frequentia  populi ,  &  mimftraretis  ei  ? 

VULGATA      NOVA. 


I  o.  idcirco  ad  fe  fecit  accedere  te  &  omnes  fra- 
tres  tuos  filios  Levi,  ut  vobis  etiam  facerdotium  ven- 
dicetis , 

II.  &  omnis  globus  tuus  ftet  contra  Dominura  > 
quid  eft  enim  Aaron  ut  murmuretis  contra  euro  •■ 

Versio    antiqua. 

Aug.qintjt.iS.i"  15.  nunquid  pufillum  hoc  quoniam  eduxifti 
Num. t.  5.558./.  PQ5  ij^  terram  nuentem  lac  &:  mel,  interficeie 
^*  nos  in  eremo ,  quoniam  prxes  nobis ,  princeps 

es  J 

14.  Ettuin  terram  fluentem  lac  &:  mel  indu- 
xifti  nos,  &  dedifti  nobis  fortem  agri  &  vineas: 
oculos  hominum  illorum  abfcidifl'es  :  non  af- 
cendimus. 

1 5 non  concupifcens  alicujus  illorum  quid 


iz.  Mifit  ergo  Moy-         12 J'ide  Not. 

fes  ut  vocaret  Dathan  & 

Abiron  filios  Eliab.    Qui  refponderunt  :  Non  veni- 

mus  ; 


Irttt.  I.  4.  C  l6. 


»55. 


Jlng.toeui.  J5.f. 


accepi,  neque  molefeci  alicui  eorum. 


17.  Etaccipite  finguli  thuribulum  fuum. 


VuLGATA    nova. 

I ; .  nunquid  parum  eft  tibi  quod  eduxifti  nos 
de  terra ,  qurt  lafte  &  melle  manabat  ,  ut  occi- 
deres  in  deferto,  nifi  &  dominatus  fueris  nof- 
tri  .' 

14.  Revera  induxifti  nos  in  terram  ,  qus  fluit 
rivis  laftis  &  niellis,  &  dedifti  nobis  polfefliones 
agrorum  &  vinearum  :  an  &  oculos  noftros  vis 
eruere  .'  non  venimus. 

I J .  Iratufque  Moyfes  valde ,  ait  ad  Domi- 
num  :  Ne  refpicias  facriiicia  eorum  :  tu  fcis  quod 
ne  afellum  quidem  unquam  acceperim  ab  eis  , 
nee  afflixerim  quempiam  eorum. 

16.  Dixitque  ad  Core  :  Tu  ,  &  omnis  con- 
gregatio  tua  ftate  leorfum  coram  Domino  ,  & 
Aaron  die  craftino  feparatim. 

17.  Tollite  finguli  thuribula  veftra  ,  &  po- 
nite fuper  ea  incenfum  ,  oTerentes  Domino  du- 
centa  quinquaginta  thuribula  :  Aaron  quoque  te- 
neat  thuribulum  fuum. 


VuLGATA       NOVA. 


18.  Quod  ctim  feciffent,  ftantibus  Moyfe  &  Aa- 


Aug.qtt^fl.iJ.in 

Amh-.  I,  ^,effic,t, 
2.  127.*. 


19.  &  coacervatTent  adversum  eos  omnem  mul- 

VeRSIO      ANTIQUA. 

20.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  & 
Aaron,  dicens: 

ii.  Abfcedite  vos  de  medio  fynagogs  iftius, 
&  coniummabo  eos  fimul. 


titudinem  ad    oftium  tabernaculi ,    apparult  cunftis 
gloria  Domini. 


VUXGATA     NOVA. 

i  o.  Locutufque  Dominus  ad  Moyfen  &  Aa- 
ron ,  ait : 

1 1 .  Separamini  de  medio  congregationis  hu- 
jus ,  ut  eos  repente  difperdam. 


NotjEadVersionemantiquam. 

T^.  14.  Iia  de  Grxco  ad  verbum  ,  prater  unum  aifci- 
dijfes ,  pro  quo  ii  ti.'x.o'lfXi  ,  vel  ut  in  edit.  Aid.  «tts'xo- 
4k;  ,  utiq:!e  ahjadifli  ;  at  Aug.  infra  conftanter  leg.  abfci- 
dijjis ;  tanijiiiim  dtciritu  ,  inquit  ,  Si  ifla  frxjiitijjis  ,  oailos 
heminitm  illorum  abfcidijps  ,  &c. 

if.  If.  In  Grsco  fic  :  Cm  cVifiJ^i^/na  iAitoi;  «i/tm  e"- 
Mi^a,  f'/s  i/Muw  iiSitc  iuTut ,  i.e.  '!<im  deJiJeriiim  ul- 
hu!  eorum  fiimpji ,  iirjrie  nffixi  quemqitam  lorum. 

■f.  17.  Similiter  in  Graeco, 

■tt.  io.  21.  ItainGr«co,  nifi  quod  deeft  vos,  poft 
ahfiedite  ,  &  pro  coitfiimmalio  eos  Jimiil ,  legitur  ('i,a)it>ica> 
dvni  s/^aVaJ  ,  confumam  eos  conjefiim.  Idem  Ambrof.  le- 


7/  n«TanV«[&s  fVi  Tvn  (itiv«7co7iI» ,  &c.  £t  qtiare  confurgiiis  fu- 
per fynagogam?  \ozo  autem  priorum  ,  Sjr;.(  _/Vr  cij/»/ J  ,  &c.  ex 
Ambr.  idem  Facundus  legit  ■■Certiejiote  quad  m  omni  fyn»- 
gcga  oftwcs  (audi  funt ,  ^  efl  Dominus  in  :llis  ;  at  Gr.  Am- 
brolio  i'avet. 

If.  8.  Sic  etiam  in  Gratco  ,  excepto  uno  eiQxnicx' e ,  ex- 
niidite  ,   pro  audite. 

t'.g.  Ita  in  Grjeco  ad  verbum,  fed  ordo  vocum  diffi- 
itiilis  efl,  Icilicec  :  Mh  jW.Xfov  sV'  i^rg  i/^ri-,  ct/  AftV^f^ef  0 
©so;  ■Ic2««,'.  vftxi  sV  CKiaji-zii'; 'Icf,«M  ;  Ml.  Alex.  AieVe.- 
TiCt  ufixf  0  ©505'I«fa>i>  ;  Aid.  u/Ltai;  o  ©so;'  demum  loco 
ut  minijlrareii! ,   conftanter  ^n'ipyi^r ,  mimjirare. 

jf.  12.  Huic  refpondent  quae  dicit  Aug.  qusft.  2fi.  in 
Num.   558.  f.   Ofi:d  efl  quiid  Dathan  ^  Ahiron  ^  citminfe 


git  {upi^.DiZ'idite  I'os  de  medio  jjnagogx.  Gr.  Z'Kt^i'JST/E- 
_  Lucifer,  veto  Calar.  I.  de  non  conven.  cum  Hicret.  col. 

'dhionetn  Tonfrr-^tffen'i  ,' vocati  4  Mo^e  ,  ac  juperhi  ^  in-     220.  h.  Secediie  e  medio  populi  hnjus  wdijciplmati   X5  contu- 
juriose  refpondemes  ,  &c.  macs ,  tit  dsffitdam  cos  ego,  Vid,  Capitul.  XIII.  fup. 

t.  15.  Ad  veibum  i  Crxco. 


LIBER     NUMER.     Cap.    XVI. 


11.  Qui  ceclderunt  proni  in  faciem  ,  atque  dixe- 
iTjnt  :  Foitiflime  Deui  Ipirituum  univerfv;  cariiis,  nun: 
uno  peccante,  contra  omnes  ira  tua  defxviet  ? 

i).   Et  ait  Dominus  ad  Moyfen: 

V  U  L  G  AT  A 


295 

VUI.  GATA       NOVA. 

14.  Precipe  univeifo  populo  ut  feparetur  h  taber- 
naculis  Core,  &  Uathan  C>:  /Vbiron. 

15.  Surrexitque  Moyfcs  ,  &  abiit  ad  Datlian  & 
Abiron  :   &  fcquentibus  eum  fcnionbus  Ifracl, 


NOVA. 


V  E  P,  S  I  O 


16.  dixit  ad  turbam  :  Recedite  i  tabernacu- 
lis  homiiium  impiorum  ,  &  nobte  taiigere  qua:  ad 
eos  pertinent ,  ne  involvanuni  in  peccatis  eorum. 

17.  Cimque  receflTillent  k  tentoriis  eorum 
per  circuitum  ,  Dathan  &  Abiron  egrelli  (labaiit 
ill  introitu  papilionum  fuorum  ,  cum  uxoribus 
&  liberis ,  omnique  frequentia. 

18.  Et  ait  Moyfes  :  In  hoc  fcietis,  quod  Do- 
minus miferit  me  ut  facerem  univerfa  qua;  cerni- 
tis,  &  non  ex  proprio  ea  coide  protulerim  : 

29.  Si  confueta  hominum  niorte  interierint  , 
&  vilitaverit  eos  plaga ,  qua  &  ccEteri  vilitari  fo- 
lent  ,  non  milit  me  Dominus : 

}o.  fin  autem  novam  rem  fecerit  Dominus  , 
ut  aperiens  terra  os  fuum  deglunat  eos  &  om- 
nia qu.-E  ad  iUos  pertinent  ,  def^cnd'^rintque  vi- 
ventes  in  infernum  ,  fcietis  quod  blafpliemaverint 
Dominum. 

V  u  L  G 


A  N  T  I  Q  U  A. 

26 Separamini  a  tabernaculis  hominnm  if-  Cyfr.tf.yC.i^j. 

tonim  diiriilimorum ,  &  nolitt;  rangere  ab  om-  «• 
nibiis  qua;  Hint  eis ,  ne  limul  pereatis  in  petcato 
eorum. 


28 In  hoc  fcietis ,  quoniam  Dominus  mi-    Tac.lJnm.i.  n. 

fit  me  facere  omnia  opera  ifta ,  &  ciuoniam  non  */'•  ^'""-  '■  *•  ^'^^' 
a  me  fa^io : 

29.  Si  fecundiim  mortem  omnium  hominum 
moricntur  illi ,  &  i\  fecundum  vifitationcm  om- 
nium hominum  vifitatio  erit  illorum,  non  Do- 
minus mifit  me : 

,0 in  vifione  oftendet  Deus,  &  aperiens  ^«j- ?«'«/'■  ^»-"» 

terra  os  fuum ,  abforbebit  eos ^""'- '•  *•  ^5?- '. 


ATA       NOVA. 


Ji.  6. 
PI.  lOJ. 

17.  i8. 


31.  Confeftim  igltnrut  ceffiavit  loqui ,  diruptaeft 
terra  fub  pedibus  eorum  : 

VULGATA     NOVA. 


31.  &  aperiens  os  fuum,  devoravit  illos  cum  ta- 
bernaculis  fuis  &  univerfa  fubftaatia  eorum  ; 


Versio    antiqu 


15.  defcenderuntque  vivi  in  inft?rnum  operti 
humo  ,  &   perieiunt  de  medio  mukitudinis. 

5x(.  At  vero  omnis  ifrael ,  qui  ftabat  per  gy- 
rum  ,  fiigit  sd  elamorem  pereuntium ,  dicens  ;  Ne 
fort^  &  nos  terra  dcglutiat. 

}  5 .  Sed  &  ignis  egrelTus  i  Domino  ,  inter- 
fecit  ducentos  quinquaginta  viros  ,  qui  offcrebant 
incenfum. 

36.  iocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen,  di- 
cens : 

}  7.  Prascipe  Eleazaro  filio  Aaron  facevdoti  ut 
tollat  tliuribula  qus  jacent  in  incendio  ,  &  ignem 
hue  illucque  difpergat  :  quoniam  fanftiticata 
funt 

3  8.  in  mortibus  peccatorum  ;  producatque  ea 

NoTiE    AD    Versionem 


;  5 .  &  defcencierunr  ipfi ,  &  omnia  quxcunque 

funt  eis,  viventes  ad  inferos 

;4.  Et  omnis  Ifrai;!,  qui  in  circuitu  eorum ,   Aug. 

}.  560 


fugerunt  a  voce  eorum 


Aii^.  qu.tfl.  19. 
cent.  5J.f. 


36.  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen, 

5  T.  &  ad  Eleazarum  filium  Aaron  facer dotem : 
ToUite  thuribula  xrea  e  medio  exuftorum ,  & 
ifzinem  alienum  hunc  femina  ibi :  quialanciifica- 
verunt  thuribula 

38.    peccaiorum  horum  in  animabus  fuis:& 


ANTIQUAM. 


Aug.  ijuxfl.  ;o.  11» 


V.  J.6.  Paulo  didimilius  idem.  Cypr.  fup.  ep.  fi8.  p.  I  r8.    fenfus  nojler  illuditur  ;  qunmvis  CJ  hoc  i  vUtnio  fit  Mtium. 


rempe  :  Sepnramini  a  tcibernactilis  hcritm  honittinm  tnjujlo 
Tarn  ,  Jiiriflimoram ,  ^  iicliu  tam^ere  ea  ijii£  ad  em  per- 
tinent ,  ne  ,  &c,  ut  fup.  Collar.  Canhag.  p.  490.  c.  Dijcedi- 
te  A  tabc'-fi.t^nlii  homitmm  i^sntm  duajjinioruin  ,  ^  tie  te~ 
tigeritis  ab  onutibiti  qH.i  (I'.nt  eis  ^  ne  Jimnl  peie.xtif  ^  'voi 
ill  omnibus  pi^ccatis  eorum.  Hieron.  conna.  Lucifer,  to.  4. 
291.  f.  vel  poiiiis  Lucifeiiani  ipli  :  Separannni  a  tabernaculis 
ifloram  hominttm  dnrijTunoriim  ,  J5  mliie  tangi  ab  otwiibm 
quit  funt  eorum  y  tie  /imul  ,  &c.  Gr, 'A7ro%it&iiTf  aVs  twh 

If.  l8.  Ita  in  Graeco  ,  (I  excipias  ult.  oV/  tn  xtt'  i^xv- 
■n  >  quia  HO»  A  monetipji ,  pro  CJ  quoni.tnt  non  a  me  fa- 
cto. 

t.  »9.  SitpjUa  proffus  qua;  io  Graxo  ,  ubi  i!  i, ,  pro  ^ 

Ji;  at  in  edit.  Compl.>i,f/. 

T.  50.  Aue;.  ibid.  Quidam  interpreiaii  pint  ,  in  hiaru 
oftendet  Dominus  i  credo  ,  putantes  dictum  ,  y^zsux^i ,  qiiod 
/Grace  pofitum  eji ,  ipzsy.x'/i  ,  quod  pro  eo  dtititm  efi  ,  ac  fi 
iicerctur  ,  in  maiiifellarione  ,  quod  aperte  oatt:s  afp.irebit. 


In  Mf  tamen  Oxon.  edamnum  legitur  ,  iparrw^u^.'/.  ;  la 
Aid.  autem  edit.  cV  X'is-'^t.  ,  reliqun  ut  in  Lar.  iupra. 
Ambrof.  ep.  6l.u.  y2.  lii:  alludcns,  dici: :  D.ubaf.  ,  ^  Abi- 
ron ,  ^    Ci're  ,  propter  d:jft:nJionem  ,  biatus    terra  abjorbuit. 

■t.  55.  GisEC.  delet  onnia  ;  fed  Mf.  Alex,  necncn  edd. 
Aid.  &  Compl.ferunt  ■jritra  'icx  ,  ficut  ej-iV  duni,  cum 
Mf.  Oxon.  loco  =V1»  aVTO»,quid  legitur  in  alii> ;  demum 
loco  'jitentet  ,  plerique  ferunt  ^m'la ,  'jizeniia  ,  lolus  Alex. 
^Sv'isi; ,  omnes  autem  e;';  aJts  ,  1«  infernum  i  at  Augnft. 
conftanter  ,  ad  injeros.  Similiter  hab.  L^cut.  54.  s^o.  c. 
Et  defcenderunt  ipji  ,  ^  omnia  qus  funt  eii  ;  notatque 
ibid,  prsfens  pofitum  ,  fro  pralerito  ,  iunt ,  pto  erant ,  vel 
fuerunr. 

■t.  54.  Ira  de  Graeco  ad  verbum.  Addit  Auguft.  ibid. 
fubaudittir  erat  ,  id  efl  ,  omnis  Ijrael  qui  erai  in  circuitu 
eorum, 

Tfll-.  ;6.  57.  Sic  eft  in  Gr^co  verbum  pro  verbo.  Aug. 
norat  infia  ,  Novo  modo  dtit»  fandificara  ,  pa^nn  eorum  ,  a 
qaibus  hoc  pcccautm  fuerat  pcrpcirarum  ,  quia  per  eos  exem- 
plum  d.ittim  efl  ceteris  ,  quo  timtrent :  &  Lncut.  56.  ad  lisc 
quom.Vii  fanaificazerunt  ilurib.  Sec.  addir ;  Ken  dixit  ,  quia 


Non  enim  fie  diSum  tj},  \n  viiione,  que?}}.tdmodum  folent  di-    janjfc.nerunt  thuribula  peccat^res  hi jed  qu.ifi  qtixrt- 

li  vi (tones  .,  Jive  (omniorum  ^  Jive  qutirumqt'.c  in  exji.tjt  f^u-  retur  t   quorum  thuribula  ,  pro  eo  »t  dtceret  ^  Jua  ^   dixit  ^ 

r,trum,fed  ut  dix: ,  in  manijtjlatitne.  NonnuL:  autem  aliud  peccatorum  horum  ;  qui  autem  laniiificaverint  ,  intelligen- 

<i^;n.i?jtf  f ,  in  phantalmate  mterpret.xrt  volupyunt ;  quod  om-  dum  rcliquit  .,   id  efl  t  q:iia  ipfi. 

tiino  fie  ablmret  .i  confuetudine  loeuiior.n  nrflr.c  ,  ut  nuf-  t.  58.  Cunda  conciuunt  cum  Grjtco.  Aug._  pauIo  in- 

"jn.iin  fere  dicaiur  phantafma  ,  nifi  ubi  falfitate  viforitm  fra  lie  legit :  ^ find fic.ua  fait.,  Junt  i  at  in  Gr.  limpliciter  , 


LIBER     NUMER.     Cap.    XVI. 


296 

Versio    antiqua. 
Aug.  uiijiif.     fac  ea  laminas  ducViles  circumpolltioncm  alta- 
ri ,  qiioniam  oblata  llmt  ante   Dominum  ,   6c 
fanditicata  lunt,  &  facta  llint  in%num  tiliis  II- 
raiil. 

5c>.  Et  accepit  Eleazar  filius  Aaron  facerdotis 
thuribiila  xrea  ,  quanta  obruleiunt  qui  cxufti 
funt,  &  addidit  ea  ciicumpolirionem  altaiis , 

40.  memoriale  fiJiis  Ifra'cl  ,  ut  non  accedat 
quifquam  alienigena,  qui  non  eft  de  femioe  Aa- 
ron ,  imponeie  incenllim  ante  Dominum ;  & 
non  erit  Ikut  Chore ,  &  (lent  confpiratio  ejus , 
licut  locutus  eft  Dominus  in  manuAloyli. 


VULGATA      NOVA. 

in  laminas,  &  atfigat  altari,  eo  quod  oblatum 
fit  in  eis  incenfuin  Domino ,  &  ranftificata  lint , 
uc  cernant  ea  pro  figno  &  moniniento  filii  II- 
rael. 

59.  Tulit  etgo  Eleazar  facerdos  tliuribula 
.tnea  ,  in  quibus  obtulerant  hi  quos  intcr.dium 
devoravit ,  &  produxit  ea  in  laminas  ,  alRgens 
akari  : 

4  J.  ut  haberent  poftea  filii  Ifrael  ,  quibus 
commonerentur  ,  ne  quis  accedat  alienigena  ,  & 
qui  non  eft  de  femine  Aaron  ,  ad  offerenoum 
incenfum  Domino  ,  ne  patiatur  ficut  paflus  eft 
Core,  &  omnis  congiegatio  ejus,  loquente Do- 
mino ad  Moyfefi. 

NOVA. 


4« 


V  U  1  G  AT  A 

Murmuravit  autem  omnis  multitudo  filiorum     pergens  cito  ad  populum  utrogespro  eis :  jam  enlm  Sjf.iZ, 


dicens  ; 


Ifrael  fequenti  die  contra  Moyfen  &  Aaron 
Vos  interfeciftis  populum  Domini. 

41.  Cumque  oriretur  feditio ,  &  tumultus  incref- 
ceret , 

43.  Moyfes  &  Aaron  fiigerunt  ad  tabernaculum 
foederis.  Quod,  poftquam  ingreffi  funt,  operuit  nu- 
bes,  &  apparuit  gloria  Domini. 

44.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen : 
4  5 .  Recedite  de  medio  hujus  multitudinis ,  etiam 

nunc  delebo  eos.  Cumque  jacerent  in  terra  , 

46.  dixit  Moyfes  ad  Aaron  :  Tolle  thuribultim , 
&  haufto  igne   de  altari ,  mitte  incenfum  defuper , 

NoT.t    AD    Version 

£;  «VxS'''»''  utapud  Aug.  fupra.  Op:at.  1.  6,  contra  Do- 
nac.  p.  95.  a.  aUudeas,  dicit :  Telle  ,  Aaron  ,  kxc  I'.ifa  ,  ^ 
fac  iude  lajmmii ,  i^  pone  in  angulii  ardt  tefl.imenti  Domi- 
ni ,  qttoniam  licet  illi  peccave7:nt  qui  ea  jtrebant  ,  tamsn 
•vafa  ilia  fancla  fitnt  ,  qtt:a  nomen  meum  illic  inz/ocatitm 
efi ,  dicit  Dens.   Vide  Aug.  fup.  ad  t.  57. 

f.  39.  Similiter  in  Grxco ,  prater  duo,  iufcuij^may ,  ad~ 


egrelfa  eft  ira  a  Domino,  &  plaga  def^evit.  n- 

47.  Quod  cum  feciifet         47 48.  Fide  Not. 

Aaron  ,  &  cucurriflet  ad 

mediam  multitudinem ,  quam  jam  vaftabat  incendium , 

obtulit  thymiama  : 

48.  &  ftans  inter  mortuos  ac  viventes ,  pro  popu- 
!o  deprecatus  eft ,  &  plaga  ceffavit. 

49.  Fuerunt  autem  qui  percuflj  funt,  quatuorde- 
cim  miilia  hominum  &  feptingenti ,  abique  his  qui 
perierant  in  feditione  Core. 

5  o.  Reverfufque  eft  Aaron  ad  Moyfen  ad  oftium 
tabernaculi  foederis  poftquam  quievit  interims. 

EM     ANTIQUA  M. 

T«  in  fine  huic.  Mo//? ;  iftiid  tamen  hVtS,  deeft  in  Mfs. 
Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  edit.  Aid.  Cum  Auiuftino  con- 
cinit  Cjpr.  epift.yd.  l54-c.  ad  verbum,  nili  quod  legit, 
in  non  Jit  ,  pro  ^  non  erit  ,  Gr.  ^  jj-V  sj-aj.  Nota  apud 
Cypiianum  poftrema  non  legi  ab  hoc  ,  ^Jictit. 

ft.  47.  48.  Ambrof.  epift.  65.  to.  ^.  col.  1054.  d.  c6 
refpiciens ,  ait ;  Ciirn  dira  mors  propter  contuntacei  in  pie- 


Aideritnt ,  pro  addidit  ,  al.  tamen  irpccsGHXsi'  >  Sc  ^vQiX^n-     hem  ferperet  ,  medium  je  inter  -viz-entei  ■,  morientefque  ohjecit. 
f/iq) ,  altari  ,  loco  altaris  ,  ut  fup.  T .  58.  In   Gr.rco  :  Kai  i^/w  syyif^nro  v  ^f-ttvia;  u-  tw  >tiu >^  ss^ 


■jf .  40.  Hjcc  omnia  apte  refpondcnt  Gr<eco  ,   nifi  quod 
hie  omiititury/cKi ,  ante  vocem  confpiratio  ,  additurque  iu- 


jj    ruv  ^&*rwf  ,    jtj  sM-^aQsv  h 


CAPUT     XVII. 


Aitci.  I. 
fart.  2.  ap. 
J34.</. 


ie  fffm.  T 
I'rojp. 


D 


Versio    antiqua. 
Ixit  Dominus  Movfi : 


-E 


VuLGATA     NOVA. 

T  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  di- 


Versio   antiqua. 

2.  Sic  dices  filiis  If- 
rael  


VuLGATA       NOVA. 


1 .  Loquere  ad  filios  If- 
rael ,  &  accipe  ab  eis  vir- 
gas  fmgulas  per  cognatio- 
nes  fuas  ,  a  cunftis  principibus  tribuum  ,  virgas  duo- 
decira  ,  &  uniufcujufque  nomen  fuperfcribes  virgs 
fu.-E  ; 

3.  nomen  autem  Aaron  erit  in  tribu  Levi,  &  una 

Versio    antiqua. 

C &  virgam  Aaron  inter  virgas  illorum 


virga  cunftas  feorfum  familias  contlnebit : 

4 .  ponefque  eas  in  tabernaculo  foederis  coram  tef- 
timonio ,  ubi  loquar  ad  te  : 

5 .  quern  ex  his  elegero  ,  germinabit  virga  ejus  : 
&  cohibebo  i  me  querimonias  tilioruni  Ifrael ,  qui- 
bus contra  vos  murmurant. 


VuLGATA     NOVA. 


ffluiy  duTo:y ,  AcaJ^xcc  pcc^J)! 


6.  Locutufque  eft  Moyfes  ad  filios  Ifragl :  & 

dederunt  ei  omnes  principes  virgas  per  fingulas 
tribus  :  fuerantque  virgs  duodecim  abfque  virga 
Aaron. 

7.  Quas  cum  pofuiCTet  Moyfes  coram  Domi- 
no in  tabernaculo  teftimonii  : 

8.  fequenti  dieregreifus  invenit  germinafle  vir- 
gam Aaron  in  domo  Levi :  &  turgentibus  gem- 

NotjC    AD    Versionem    antiquam. 

piens  Moyfes ,  ^  virgam  Aaron  ,  &c.  ut  fup.  Gra?c.  Kai 

sSu-ixr  ai^Tu   'TravTS';  Gi  xox^r^i  oiuTur  p«£/o)' Jj  H   fab- 

Xc^'Axfoir,  &c.  ut  in  Lat. 

if.  7.  Grace.   Kai  dire^yAS  MuiV':ri;  raU  fci^I^i  ueuri  Kv' 

■jf.  8.  Similiter  in  Grseo  ,  practer  pauca ;  nempe  pod 
crajliniim  ,  adJitur  <, ,  uti  hoc  ,  tJ  ftnfffii  ,  port  laberna- 


7.  Pofuit  eas  coram  Domino  ,  intulitque  in 
tabernacuium  teftimonii : 

8.  &  factum  eft  in  craftinum ,  introiit  Moyfes 
&c  Aaron  in  tabernaculum  ,  &  ecce  germina\it 


V.  I.  Grxe.  Kai  £>aMt3?  Kvpr.^  Tps;   Mwfcpf,  ^syaiv' 
Tf.  z.  Idem  Auclof  addit ;  Ut  dent  omnes  principes  illo- 
rum ,  Jinguli  in  tribubns ,  virgas  fuas.  Grjec.  A«^M:cy  to?; 
vtuc,  'Ic^v.s  .,  Xj  ^a££  Trap'  au-tav  ^'ac/cc,  pd^J'cr  za/'cut? 
'vxlpiuv  'TTttpx  Tafrotf  rav   «p^oriu-r  ctVTOfr ,  xaT*  ay.a^  -sra- 


&c. 


t'.  6.  Sic  idem  Auci,  ibid,  Duodecim  igituT  virgai  ncci- 


JLIBER     NUMER.     Cap.    XVII. 


«97 


VulCATA      NOVA. 

nth  erupelant  tloics,qui,foliis  dilatatis.in  amyg- 
dalas  iktorniati  luiit. 

9.  Piotulit  ergo  Moyfes  omncs  virgas  de 
coiifpclu  Domini  ad  cuiiAos  filios  llVacl  :  vi- 
deruntque  &  ^■ecepeiiint  linguli  virgas  fuas. 

10.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen    :    Refer 
Ueh.Q.  virgam  Aaron  in  tabernacidum  tellimonii,  utfer- 

1.  vetur  ibi  in   lignum   rcbellium    liliorum  KVacI , 

&   quielcant  queieLe  eoruni  a  ine ,  ne  niorian- 
tur. 

V 


ERSIO      ANTIQUA. 


virR.i  Aaron  ex  domo  Levi :  &  produxit  germen,   ^uU.i.  i,  premijf. 


floicm  germinavit  &  nuces. 


TO definat  murmiiratio  eorum  a  me,  & 

non  moiientur  lie  omnes. 


U  L  G  A  T  A 

Fecitque  Moyfes  (icut  prxceperat  Dominus. 
Di\-erii!ic  autom  filii  Ifracl  ad   Moyfen  :  £cce 
confumpti  fumus  ,  oranes  perivimus  : 

N  O  T  .C      AD     V  E   R  S   I 


I  I. 
I  1. 


NOVA, 

I ;.  quicunque  accedit  ad  tabernaculum  Domini^ 
moritur  :  num  ufque  ad  incernecionem  cundi  delendi 


Ctilim;  exinde  a'i  oTiitk,  pro  ex  domo  ,  paulaque  poll  ita, 
J. f^pVe'/xs  ii,\as-:f  ,Ji  ''^y.^^^C-  «I'^M,^.  so^ajnc;  x«r.t»«.  Au- 
gull.  lotut.  J7.  de  Num,  col.  3;6o.  d.  legic :  Lt  ecce  germi- 
«nvit  I'rg.i  A.iron  in  doiuitm  Lei'i  i  turn  addit :  Latina  con- 


lunius 
ONEM     ANTIQUAM. 

T^.  10.  Idem  Aucl.  hjec  prasmittit  :  Qtio  profe[la  Jigiio  ■, 


qnutnm  popriliim  ejji  pthet  ,  iMm  ,  Drjtnat  ,  Sec.  ut  fup. 
Similiter  Cypr.cum  I.  3.  TeiHm.  p.  309.  b.  rum  1.  de  mor- 
tal, p.  2?2.  a.  Dejinat  murmjtratio  eoritm  /i  me  ,  ^  non  mO' 

yr.'ef«^(j ,  ill  domo  Levi ,  t-r^'^fx'r  dtci.  Item  Ambrof.  1.  i.  de     rtenntr.  Sic  etiam  Hieron.  in  cpift.ad  Tit.  to.  4.  001,450. 

virginit.c.  ifi.ait  ;  ]'fga  Jl.iroa  nnce.i  fioruit :  !<.  epift.  42.     b.  Item  Grsce  :  Kttl  taauQa^a  0  yny^vijili  oti/tui  a,Tr' inv  % 

Virg.x  nucina   A,iron  Jaccrdolis  ,   ciim  din   repojitii  Jtiijyei ,     i)   \s  fj.»  aVsCot/cuw. 

e^oruit. 


CAPUT    XVIII. 


-D* 


VuLGATA      NOVA, 
xitque  Dominus   ad   Aaron  :  Tn  ,  & 


1  tui ,  &  domus   patris  tui  tecum 


VersIO      ANTIQUA. 

I .  ■rj*  T  ait  Dominus  ad  Aaron ,  dicens :  Tu ,  &  fi-   -^i'?-  i 
HL  lii  tui ,  &  domus  patris  tui  tecum  ,  acci-  ^""'- ' 
pietis  peccata  fanttorum  :  &  tu  &  tilii  tui  acci- 
pietis  peccata  facerdotii  veftri : 


qtisft.  51.  in 
5.541.*. 


UXGATA       NOVA. 


portabitis   iniquitatem  fanftuarii  :  &  tu  &  tilii 
tui  limul  luflinebitis  peccata  facerdotii  veftri  : 

V 

t.  fed  it  fratres  tuos  de  tribu  Levi,  &  fceptrum  moriantur,  &  vospereatis  fimul  : 
patris  tui  fume  tecum,  pr;vrtoque  fmt,  &  miniftrent  4.   lint  autem  tecum,  &  excubent  in  cuftodUs  ta- 

tibi  :  tu  autem  &  filii  tui  minilhabitis  in  tabernaculo  bcrnnculi ,  &  in  omnibus  cxremoniis  ejus.  Alienigena 

teftimonii.  non  mifcebitur  vobis. 

5.  Excubabuntque   Levit.-E  ad  prajcepta  tua,  &  5.  Excubate  incuftodia  fanftuarii,  &  inmlnifterio 
ad  cunfta  opera  tabernaculi  :   ita  duntaxat ,  ut  ad  altaris  :  ne  oriatur  indignatjo  fuper  filios  Ifrael. 
vafa  faniftuarii  &  ad  altare  non  accedant ,  ne  &  illi 

VULGATANOVA.  VerSIO 

6.  Ego  dedi  vobis  fratres  veftros  Levitas  de 
medio  filioruin  Ifrael  ^  &:  tradidi  donum  Domi- 
no ,  ut  ferviant  in  mimfteriis  tabernaculi  ejus. 

VuiGATA       NOVA. 

7.  Tu  autem  &  filii  tui  cuftodite  facerdotium  vef-     &  intra  velum  funt,  per  facerdotes  adrainiftrabuntur 
trum  :  &  omnia  qua.-  ad  cultum  altans  pertinent ,     fi  quis  externus  accell'erit ,  occidetur. 


ANTIQUA, 

6.  Et  ego  accepi  fratres  veftros  Levitas  de  me- 
dio filiorum  Ifrael ,  dationem  datam  Demi- 
no 


Aug.  Leeuf,  j8, 
560.  f. 


VuLGATA     NOVA. 


8.  Locutufqne  eft  Dominus  ad  Aaron  :  Ecce 
dedi  tibi  cuftodiam  piimitiarum  mearum.  Om- 
nia qu:E  fanftificantur  4  filiis  Ifrael,  tradidi  ti-     tias. 
bi  &  filiis  tuis  pro  officio   facerdotali  legitima 
fempiterna, 

V  U  L  G  A  T  A 


VerSIO     ANTIQUA. 

8.  Et  locutiis  eft  Dominus  ad  Aaron ,  dicens:  Rufin.tr.iht.io»}, 
Ecce  ego  dedi  vobis  ad  confer vandum  primi-  s^i.On^.wSum. 


NOVA. 


9.  Ha.'c  eigo  accipies  de  his,  qua;  faniftificantur     cium ,  &  quidquid  pro  peccato  atque  delido  reddi- 

turmihi,  &  cedit  in  fanfta  fanitorum  ,  tuum  erit , 


&  oblata  funt  Domino.    Omnis  oblatio ,  &  facrifi 
NoTiE    AD    Vers 

V.  I.  Eadem  prorfus  legvmtur  Graece  ,  excepto  uno  ,  te- 
cum ,  quod  abelt ;  at  in  Ml".  Alex,  nee  non  in  editt.  Aid. 
&  Compl.  additur  ,  t?  tcxlpi  w  /^nci  ca.  Mox  Aug.  ibid. 
ll^c  f'lfit  pcccatLi ,  inquit  ,  ijfia  appeilantttr  facrificia  pro  pec- 
(.11/..  I'ruindc  peccata  fanctorum  didiim  ej} ,  «0«  ijiix/andi 
committ.tnt;  jed  ab  co  qnod  ,'unt  (anita  ,  djd;tm  tfi  fanclc- 
runi ,  ijiiia  in  J.indis off(r:iniur  :  (^-  rsccaia  di^iininr  jaai- 
fi.:.i  pro  pcis.ttii  ;  idea  .ipp:U.ita  f/iiit  peccata  lanCtorinn. 
£t  peccata  facerdotii  vellii  ,  id  cjl ,  e,idem  ipfa  qiix  offe- 
rivititr  pro  pcccMit, 

■f.  6.  Itidem  Grsece.  Turn  Aug;. ibid.  H.tc  iocutic  inquit, 
in  tatinttni  necejjitate  it.i  trA/iJJ.ita  rfi  :  nam  Gr,t>:itt  habet  ^ 
Aci,««  Ae.'su'cw  ,  jfiiod  /i  quifjiiitm  Latine '^eltl  e^frimtre, 
Tom.   1. 


ONEM      ANTIQUAM. 

diBiirus  eji  ,  datum  datum  ,  qiii.t  ^  S^ifnt  ,  datum  efl 

^  JsJ'c/niity-t  datum  eji  ^  non  nomen  ,  jed  partiitptum  :  ai 
per  hoc  datum  datum  dtci  pojpt ,  tanquam  datum  quod  da- 
tur  ,  iiiji  amhigmlas  'jtlanda  effct.  hanc  ambigmtalem  qui- 
dam  nojhi  Interpreted  vttare  conantes  ,  donum  datum  di^ 
xernni ,  Jed  dtmim  Grace  Aaofn  dicilur  ,  non  JVsT"»  •'  unde 
hoc  loco  non  reile  diceretur  ,  quia  no»  Jibi  hoc  donatum  a 
filiis  lirael  dicit  Deal,  fed  pro  prtmogenitis  Jibi  debitii  red- 
dilum  :  nude  J5  y«.f  redduntnr  ,  Q  qu.t  donantur  ,  dat.t  di- 
et pojpinl  ;  J5  ideo  omne  donum  etiam  datum  tji  ,  non  omne 
datum  etiam  donum  eft  ,  quia  nonomne  quod  datnr  ,  continui 
ettam  donatur. 

t.i.  lia  lUifinus  huuc  locum  yertic ,  fed  addic :  Quam- 

Pp 


29^ 


LIBER     NUMER.     Cap.   XVI 11. 


Jinx- 1'"™'- 
i6o.g. 


59 


VULGATA       NOVA. 

&  filioram  tuoram.  filii  Ifrael ,  tibi  dedi,  &  filiis  tuls ,  ac  filiabus  tuis; 

10.  In  fanduario  comedes  illud  :  mares  tantum  jure  perpetuo  :  qui  mundus  eft  in  domotua,  vefce- 
edent  ex  eo ,  quia  confecratum  eft  tibi.  tur  eis. 

1 1.  Primitias  autem,  quas  voverint  &  obtulerint 

Versioantiqua.  Vuigatanova. 

12.  Omnis  primitia  olei  ,   &   omnis  primitia  n.  Omnem  medullam  olei,  &vini,acfru- 
vini,  &  tritici,  primitia  eonim  quxcunque  de-  menti ,  quidquid  ofTerunt  primitiarum  Domino 
derint  Domino,  tibi  dedi  ea. 

1 3.  Primogenita  omnia  ,  qiixcnnqne  ftierint 
in  terra  eoriim ,  qu.intaciinque  attuleiint  Domi- 
no, tibi  erunt 


Hierm.  cant. 
viJ.t.^.f.  1, 


Kid,  116.  a. 


tibi  dedi. 

I  ) .  Univerfa  frugum  initia ,  quas  gignit  hu- 
mus ,  &  Domino  deportantur ,  cedent  in  ufus 
Juos  :  qui  mundus  eft  in  domo  tua ,  vcfcetur  eis. 

i^.  Omne  quod  ex  voto  reddidcrint  filii  If- 
rael ,    tuum  eric. 

1 5 .  Quidquid  primum  erumpit  b  vulva  cunc» 
tz  carnis,  qunm  otreiunt  Domino,  five  ex  ho- 


^''-     15.  Omne  quod  aperit  nilvam  ab  omni  car- 

'55- ne,  qux  offertur  Domino,  ab  homine  iifquc  ad 

pecus,  tibi  eriint :  tantummodo  pretiis  redimant  minibus,  five  de  pecoribus  fuerit,  tui  juris  erit ; 

primogenita  hominum  ,    &  primogenita  peco-  ita  duntaxat,  ut  pro  hominis  primogenito  pre- 

I'lim  immundonim  :  ^*^™   accipias  ,  &    omne  animal  quod  immun- 

dura  eft  ,  redimi  facias  , 

16.  redemptio  ejus  erit  ab  iino  menfe,  xfti-  16.  cujus  redemptio  erit  poftunum  menfem, 
matio  qilinque  llclorum.  Si;lus,fecundumliclum  ficlis  argemi  quinqne  ,  pondere  fanftuarU.  Si- 
fanduarii ,  viginti  oboli  Hint.  dus  viglnti  obolos  habet. 

17.  Tantummodo  primogenita  vitulcrum ,  &         17-  Primogenitum  autem  bovis  &  ovis  &  ca 
primogenita  o\ium  ,  &  primogenita  caprarum 
non  redimes ,  quia  fanfta  funt 


lExed, 
50.13. 
Lmit. 


ptx  non  facies  redimi  ,    quia   fanftificata  funt    ^„-  , 
Domino  :  f  .iiguinem  tantJim   eorum  fundes  fu-  ^7. 
per  alts  re,  &   adipes  adolebis  in    fuaviflimum     B-cech. 
odorera   Domino.  45- 1^* 


V  U  L  G  A  T  A 

18.  Carnes  veto  in  ufum  tuum  cedent ,  ficut  pec- 
tufculum  confecratum,  &  armus  dexter,  tua  erunt. 

19.  Omnes  primitias  fanftuarii,  quas  oifeiunt  filii 
Ifrael  Domino ,  tibi  dedi ,  &  filiis  ac  filiabus  tuis  , 
jure  perpetuo.  Paftum  falis  eft  fempiternum  coram 
Domino  ,  tibi  ac  filiis  tuis. 

zo.  DixitqueDominus         20 Vide  Not. 

ad  Aaron  :  In  terra  eo- 

tuiu    nihil   poflfidebitis  ,    nee  habebitis  partem   inter 

cos  ■  ego  pars  &  hsreditas  tua  in  medio  filiorum  II- 

rael. 

ii.  Filiis  autem  Levi  dedi  omnes  decimas  Ifiaelis 


NOVA. 

piternum  erit  in  generationibus  veftris.  Nihil  aliud 
polUdebunt ,  ' 

14.  decimarum  oblatione  contenti ,  quas  in  ufns 
eorum  &  tieceflaria  feparavi. 

z  f .  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens : 

x6.  Priecipe  Levitis  ,  atque  denuntia  :  Cum  acce- 
peritis  S.  filiis  Ifrael  decimas,  quas  dedi  vobis,  pri- 
mitias earum  oiTei  te  Domino ,  id  eft ,  decimam  par- 
tem decinia; , 

iy.  ut  reputetur  vobis  in  oblationem  primitive" 
rum  ,  tarn  de  aieis  quam  de  torcularibus  : 

1 8.  &  univerfis  quorum  accipitis  primitias,  ofTerte 


De»t, 
!.  I. 


in  poflcflionem  ,  pro  minifterio  quo  ferviunt  mihi  in  Domino ,  &  date  Aaron  facerdoti, 

tabernaculo  fcederis  :  »9.  Omnia  qus  oTeretis  ex  decimis,  &  in  dona- 

2.  i.  ut  non  accedant  ultra  filii  Ifrael  ad  taberna-  ria  Domini  feparabitis ,  optima  &  elefta  erunt. 

culum,  nee  committant  pecsatum  mortiferum  ,  ;o.   Dicefque  ad  eos  :   Si   priclara    &   meliora 

15.  folis  filiis  Levi  mihi  in  tabernaculo  fervien-  qureque    obtuleritis    ex   decimis,  reputabitur  vobis 

tibus,  &  portantibus  peccata  populi :  legitimum  fern-  quafi  de  area  &  torculari  dederitis  primitias: 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

ms  in  nmnullis  exemplarihns  Lntinfrum ,  ad  obfervandum,  autim 'afuio-ztiwiiola.:  (,  ita  Mf.  Alex.  Vatic.  \eio  •afoncitr- 


fcriptumjit ,  verius  tamen  eft  ,  ad  confervandum.  In  Grac- 
co.  Kal  iJi  £7M  iXiJ'ajy.a  vfiJy  tw  SuxltlfWir  tm  a7r«/iJ;col' , 
i.  e.  con[eyvatipnem  primitiarum. 

■jf .  1 2.  Eadem  prorfus  in  Gratco  ,  pr«ter  unum  ,  C»,  an- 
te tritici  ,  quod  abeft :  in  Ml.  tamen  Alex,  exftat  hoc  mo- 
do  :  «i'tw  ic,  ciV»  tt.Tra.fxi'  'n  Oxon.  vero  &  in  edict.  Aid. 
&  Compl.  ciVs  kj  oiTB  ivai-x».  Mox  Aug.  ibid.  Ncn  dixit : 
Omnem  primitivum  tibi  dedi  eum  ,  fed  I'nm  dzxijpt ,  Om- 
nis primitia  ,  ^  enmneraret  de  qnibus  rebits  ejpt ,  ititulit  : 
tibi  dedi  ea ;  nee  faltem  tibi  dedi  earn  ,  ant  tibi  dedi  eas , 
id  eft  ,  primitias ,  fed  ueittrttm  getttts  intulit ,  tjnod  quidcm 
feri  abjoUitii  loeiitione  eiiaut  in  l.atir..i  lingua f  let.  Nfyie 
hoc  quod  diilmn  eft,  primitia,  Ljiiniim'jidetiir  ■,  priniiu£ 
einippe  nitmeri  tantitm  plnr.tlis  dicifelem.  Sedji potHeyitnt  /«- 
Urpretei  noftri  transferre  quod  tn  Grxco  znveiierttnt  ,  Non 
con^re^abo  conveiiricula  eorum  de  fanguinibus  \  '^  ulio 
hco\  Virum  fanguinum  &  dolufum  abominabitur  Domi- 
nus ;  ct'.m  fanguis  in  Itngtia  Lamina  nitmeri  jit  t,xi'.uim  Jin- 
Xftiaris  ,  citr  etiam  hie  pigeret  ftngularem  numcrmn  primi- 
tia ,  Jicnt  bitbet  Gracus  ,  expnmere  ?  Aliqni  t.trnen  later- 
prete!  primitias  tranftitUrittu  ,  i;^  per  accrij.ttivnm  cajrim  , 
Mt  dicerent,  omnes  primitias  tibi  dabo.  It.i  iitrMnijtte  lo- 
cutionem  nobis  tmtfeiMam  ,  qiiomodo  in  Craeo  inventa  eft  , 
.gr.xnsjerre  noltieritnt. 

■t.  I  ;.  It»  Graece  ,  delete  uno  ^tri«» ,  pod  quitcunqne. 
Augiift.  addit :  U'lc  primogenita,  ncnjetm  primitivos peca- 
tam  ditit  i  nam  igfa  Grxd  >  wfuioltiM  tuminifi'tw  ,  b.tt 


Kii^axa  )fid  Latins  duabtti  hit  rebus  ,  duo  nomina  repirti9 
non  fttnt.  Et  ideo  ifta  'sjpw/oysvvf.ixra  qttidam  primitias  /n- 
terpretaii  funt ;  fed  primitix  ,  aTrapyjt]  dicuntnr ,  ^  cilind 
jutit.  llic  igitnr  tria  ita  difeernnniur  ,  quia  cif coTOTtxa , 
funt  primitivi  animalium  fetus ,  etiam  hominum  :  «j^wto'/e- 
jn'^«7«  vere,primi  fruilus  de  terra  jumpti  ,  "vel  de  arhore  , 
tjel  de  vite  :  pritwti^s  autem  ,  defrttdthus  quidem  ,  (ed  jam 
redadis  ab  agro  ;  Jicnt  de*maffa  ,  de  lacii  ,  de  dolio  ,  rfc 
cupa ,  quit  primitus  fumebanttir, 

t.  15.  Gtxc.  Kk!  ■aoi  JX.'a^oTvoK ,  £t  emne  adaperiens  : 
exinde  pro  qud^  ojfcrtur  ,  iic  ooa  -crpoo^/fy^;  ,  qu.ecunqtie  ojfi- 
runt :  (  in  Mf.  tamen  Oxon.  non  oca  ,  fed  a  )  turn  pod 
pauca  ,  pro  his  :  tantummodo  pretiis  redimant,  hab.  otw'i'/ 
yvTfue,  >vifJ>\s(^iiai  ,  fed  redemptionibtts  redimenlur  :  item 
in  fine  additur  ,  ji/Tfa'SJi ,  redimes,  quod  Hieron.  omifit. 
if.  1(5.  Grace,  initio  habet  Kal  ,  fed  abfque  vocibus  fe- 
quentibus  erit,  &  Jidus  ;  loco  veio  fanlluarii ,  ponit  Tor 
«Vi'.i' ,  fanUam ;  cxtera  limilia. 

t-  17.  Reclc  cGrxco,  detracla  una  voce  quia. 
Tf.  20.  E6  fpectant  qus  hab.  Iren.  1.  4.  c.  8.  r.  J/,  a. 
H^redjtas  autem  non  erit  eis  ;  Dominus  cnim  ipfe  h.treditas 
ipforum.  Item  ifta  ex  Hila.io  ,  inPf.  118.  p.  287.  c.  Tgs 
Dominus  pars  eorum  :  item  de  Ambrofio  in  eundera  Pf. 
10J7.  b.  Ego  Dominus  portio  eoi'ttm,  Graece  : 'Ek  rji' 7«  «0- 
Tu:  K  XJH/i»?:|U:'c£i!  ,  <•  fllfk  ^X-  istl  cu  cv  rirt??  ,  OTl  s'-/ai  /:!(• 
pig  0«  ,  &c.  In  terra  eorum  non  h.neditabis  ,  ^  pars  nir> 
erit  tibi  in  eis ,  ijnoniaia  fjo  parj  tua,  &c. 


LIBEP».     NUMER.     Cap.    XIX. 


299 


V  U   I.  r,  A  T  A       NOV  A. 

■?i.   Sc  comedetis  eas  in  omnibus  locis  veflris ,  )2.  Et  non  peccahiti<;  fuper  hoc,  cgregia  vobis 

tarn  vos  qu^in  farr.ilie  veftix  :  quia  prctiuin  e!t  pro  &  pinguia  rel'ervantes,  iic  polluatis  oblationes  filio- 

minillerio,  quo  fcrvitis  in  tabernaculo  teftimonii.  rum  Ifrael  ,  &  moriamini. 


CAPUT     XIX. 


VuXGATA     NOVA. 


I.  T     Ocutufque   eft   Dominus  ad  Moyfen   & 

I  J  Aaron  ,  diceiis  : 

1.    Ifta   eft  religio   viftima;  quam   conftituit 
Dominus.  PnTcipe  iiliis  Ifrael  ,  ut  adducaiit  ad 


^lia.  ijuxfi.  i,\.in 


Versio    antiqua. 

I .  Y7  T  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  &  Aa- 
JC.  ron,  dicens  :  •  h::m.t.  7.  541. ». 

2.  Ifta  diftinctio  legis ,  qnxcunque  conftitiiit  ^'^^■^■f"''i- 
Dominus, dicens:  Loquere  rtJiis  Ifrael,  &  acci- 
te  vaccim  rufam  .ttatis  integr.i? ,  in  qua  nulla  fit    piant  ad  te  julfencam  rutam  line  vitio,  qux  non  ^ 

macula  ,  nee  portaverit  jugum :  liaber  in  le  \'itium ,  &  non  eft  fupeipolitum  lii- 

per  eam  jugum : 
HfJ.  ij.      J-  tradetifque  earn  Eleazaro  facerdoti ,  qui         ;.  &  dabis  eam  ad  Eleazarum  facerdotem : & 
II,        eduftam  extra  caftra ,  immolabit  in  confpeilu    ejicient  eam  extra  caftra  in  lo-Tum  mundum ,  & 
omnium :  Occident  eam  in  conrpeCiu  ejus  : 

4.  &  tingens  digitum  in  fanguip.e  cjus ,  af-        4.  &  accipiet  Eleazar  fanguinem  ejus,  &  af-     ihd.  'j^r.a.l, 
perget  contra  fores  tabernaculi  fepcem  vicibus ,     pcri^ct  contra  tacieni   tabernacuii  teftimonii  a  f'lj- 

languine  ejus  lepties , 

5.  comburetque  earn  cunftis  videntibus ,  tarn  5.  &  cremabunt  eam  in  confpcdu  ejus,  & 
pelle  &  carnibus  ejus  quim  fanguine  &  fimo  pellis  ejus ,  &  carnes ,  &  languis  ejus  cum  fter- 
flamm^  traditis.                                               core  ejus  comburetur. 

6.  Lignum  quoque  cedrinum ,  &  hyffopHm,        6.  Et  accipiet  lacerdos  lignum  cedrinum  ,  <5c 
coccumque  bis  tinftum  facerdos  mittet  in  flam-    hviropum  ,    &  coccinum  ,  iSc  immittet  in  me- 
dium combuftionis  juvenrx. 

7.  Et  lavabit  vcrtimenta  lua  firerdos ,  &  la- 
re  fuo,  ingredietur  in  caftra,  commaculatufque     vabit  corpus  luum  aqua  ,  &  poftei  introibit  in 


mam  ,  qu.T  vaccam  vorat. 

7.  £t  tunc  demum  ,  lotis  veftibus  &  corpo- 


crit  ufque  ad  vefperum. 

8.  Sed  &  ille  qui  combufferit  eam  ,  lavabit 
veftimenta  fua  &  corpus ,  Sc  immundus  eiit  uf- 
que ad   vefperum. 

9.  Colliget  autem  vir  mundus  cineres  vacci , 
&  effundet  eos  extra  caftra  in  loco  puriflimo , 
ut  lint  multitudini  filiorum  Ifrael  in  cuftodiam  , 
&  in  aquam  afperlioms :  quia  pro  peccato  vacca 
combufta  eft. 

10.  Cumque  laverit ,  qui  vaccre  portaverat 
cineres,  veftimenta  fua,  immundus  erit  ufque  ad 
vefperum.  Habebunt  hoc  filii  Ifrael ,  &  adve- 
nt qui  habitant  inter  eos ,  famftum  jure  per- 
petuo. 

I  I.  Qui  tetigerit  cadaver  hominis,  &  prop- 
ter hoc  feptem  diebus   fuerit   imnjundus  ; 

11.  afpergetur  ex  hac  aqua  die  tertio  & 
feptimo,  &  lie  mundabitur.  Si  die  tertio  afper- 
fus  non  fuerit,  feptimo  non  poterit   emundari. 

1 3 .  Omnis  qui  tetigerit  humane  anima;  mor- 


cartra ,  &  immundus  erit  facerdos  ufque  ad  \ef- 
peram. 

8.  Et  qui  comburet  eam  ,  lav.ibit  \eftimenta 
fua ,  &  lavabit  corpus  fuum  aqua ,  &  immundus 
erit  ufque  ad  vefperam. 

9.  Et  congregabit  homo  mundus  cineremju- 
vencx ,  &  ponet  extra  caftra  in  locum  mundum , 
&  erit  fynagogx  filiorum  Ifrael  in  confervatio- 
nem  :  aqua  afperfionis  puriticatio  eft. 

10.  Et  qui  congregat  cinerem  juvencx ,  lava-    ua.^^.n.fiqq, 
bit  \'cftimenta  fua  ,  &  immundus  erit  ufque  ad 

vefperam.    Et  erit  filiis  ifrael,  &:  profelytis  c]ui 
apponuntur,  legitimum  sternum. 

I  r .  Qui  tetigerit  mortuum ,  omnis  anima  ho- 
minis immunda  erit  feptem  diebus : 

1 2.  hie  purificabitur  die  rertio  &  die  feptimo, 
&:  mundus  erit.  Si  autem  non  purificatus  fi.ierit 
die  tertio ,  &  die  feptimo  non  erir  mundus. 

13.  Omnis  qui  tetigerit  mortuum  ab  omni 


N0T.E  AD  Versionem  antiqua  m. 


ft.  1. 1.  Vix  melius  c  Grsco  ,  nili  quod  ante  «to  efl  fti- 
ff-pcjiuim  ,  ponitur  >i  ,  an  ,  quod  tamen  ii  abeft  a  Mf. 
Oxon.  ac  edic.  Compl.  ad  tioc  vero  ,  ccaflitrtit  Dominus  , 
Aug.  ibid.  col.  5'4i.  g.  :iAdit:  y  prxcip:efiJo  ,  rio/i  creaniia  y 
flam  ettam  ncrinjtUt  hiterprettn  ,  qu.Ecunque  prxcepit  Tio- 
minMS  ttranfiftlentnt :  inGixcOy  cvy^la^s,  Demum  pro  <il«- 
piitnt  ad  te  ,  idem  Aug.  Locut.  60.  ?6l.  c.  iegit ,  ivcipiant 
a  te  :  at  forte  erratum  eft  Ictibas :  prjererquam  quod  enim 
Aug.  fup.  in  Quaeftionibus  conftanier  fcribit  ad  le  ,  juxta 
Mfs.  codd.  &  LXX.  h!c  infuper  ad  locutionem  priedictam 
hoc  addit  :  Pre  eo  ac  Ji  dtceret ,  adducant  ad  te  :  attt 
certe  titrmnqne  njitate  dicerctrir ,  accipiant  &  adducant  ad 
te  juvencam  rutam  :  Qu«  ultima  pnorem  leclionem  fatis 
confitmanc. 

Tt^.  3.  Ita  inGraeco  ad  verbum.  Vide  lis  Aug.  ibid. 

^.4.  Grarce,  \ozo  fanguinem  ,  legitur  «ttJ  t»  ttii/aTo; , 
a  fanguine  ;   reliqua  ut  in  Lat.  fupra.  Vide  Auf^.  ibid. 

t'.  y.  Itidem  Graece  ,  nil!  quod  vox  ejtts ,  adJica  huic , 
fetlis ,  tratiifertur  port  carnes  •■,  at  in  Mf.  Alejc.  nee  non  in 
editt.  Aid.  &  Compl.  Icgitur  ,  Af'f^:x  «VtiV?  ,  ut  in  Lat. 
fup. 

5?'.  6.  Ita  inCraeco,  praerer  unum  ;'«£a»;c/k,  »>Hnj;>/f,vr, 
pro  immittet. 

If .  7.  Ad  verbum  e  Grsco.  Vide  eiiam  Locut.  61,  p. 
To»;,  /. 


j6i.  c. 

t'.  8.  Greece,  0  )tet1a.v.ri'yy  ^  comhitreus  ^  loco  qui  combu' 
ret,  abfque  aqn.t  ,  port  carpus  fuum  1  at  in  Ml.  Alex.  Sc 
Oxon.  nee  non  editt.  Aid.  &  Compl.  eft  iSxli ,  ut  fup. 

*"•  7-  . 

t.  9.  Aug.  infra  leg.  rcpemet  extra  cajlra  ,  nee  male  ; 
nam  in  Gr.  aiTaSMi^i :  at  Locut.  dz.  to.  3.  3CJ1.C.  conftan- 
ier haber  ,  ponet  extra  cajlra  in  locum  mundum  ;  addiique  : 
Nen  in  loco  mundo  ,  dixit ,  quod  Latin.e  hcutionts  eft !  le- 
liqua  Gracco  congruunt. 

If.  10.  Apprime  de  Gracco.  Vide  lis  Auj^.  ibid. 

If.  II.  Pauliim  differtAu^.  a  Grsco  ,  ubi  lie  :  'O  ax- 
To,«e(o?  TV  teGi'mko'o?  Trains  '^^X^'^  «'Sf- jj'tv  ,  a'.a^af-To;  ffoi 
fTT«  »^='(^*;.  Qfti  lettgc-it  mortwim  de  omni  anima  homi- 
nis ,  immundus  erit  feptem  diebus.  Ambrol.  in  Pf.  I  r8.  to, 
I.  1242.0.  Omnis  qui  tetigerit  mjrtu.um  ,  inrnundus  erit: 
item  I.  de  bono  mort.  c.  12.  413.  b.  Si  qnis  mortuum  te- 
tigerit ,  &c. 

if.  12.  Ita  de  Graeco  ,  verbum  e  verbo  :  eadem  quo- 
que refertCypr.  ep.  76.  Ij6.  b.  ad  vetbum. 

If.  13.  Cunilla  ccnveniunt  cum  Gr.  priefertim  Alex, 
nam  in  Vat.  &  al.  decft  omni,  ante  anima  ;  u':.ique  autem 
le:^iiur  ,  EKi-  aT5.S-'T:i>i ,  fi  mortuus  Jur--it ,  loco  ^  mortuits 
fuerit.  Eadem  repetit  Aug.  ad  verbum ,  1.  1.  contra  ad- 

Pp   ij 


5 


oo 


LIBER     NUMER.     Cap.   XIX. 


VeRSIO     ANTIQUA. 

anima  hominis ,  &  mortuus  fiierit ,  &  non  fue- 
rit  puriiicatiis  ,  tAbernaculum  Domini  poUuit , 
Ii«n,  j^M^.  J4J. fl.  exreretur  .mima  ilia  ex  Ifvachquor.iam  aqua  al- 
perlionis  non  eft  circLimafperfa  luper  eum  ,  im- 
niLindus  eft ,  adhuc  immunditia  ejus  in  iplb  eft. 


Atg.LicHt.Ci.t.      i^.  Omne  vasapertiim,  quxcnnque  non  ha- 
3.  }6i.c  bent  allig;atuiam  alligatamlliper  ea..... 

.i«j.  v«a/?.  ?4.  ;n      !6.  Omnis  qui  terigerit  fuper  faciem  campi 
K;i«(.  J4J./        vulneratum ,  aut  mortimm  ,  aut  A  hominis ,  aut 

monumentum 

licm.jB^yj.  jj.      17.  Et  accipient  illi  immundo  a  cinere  illius 


fepulcrum 


S45- 


exufts   purificationis ,  &  eitundent  iliper  iiliun 
aquam  vivam in  \are  : 

1 8.  &  accipiens  hyflbpnm ,  intiriguens  in  aqua 
vir  mundus,  &c  circumifperjens  liiper  domum, 
&  fuper  vaCa ,  &  fuper  animas  ,  quotquot  fue- 
rint  illic  ,  &  fuper  eum  qui  tedserit  os  huma.- 
num ,  aut  vulneratum ,  aut  mortuum  ,  aut  mo- 
numentum : 

1 9.  &:  afpcr2;et  mundus  fuper  immundum  in 
die  tertio  ,  &:^in  die  feptimo  :  &  puriticabitur 
die  feptimo,  &  lavabit  veftimenta  fua ,  &  lava- 
birur  aqua ,  &  immundiis  erit  ulque  ad  vefpe- 
ram. 


VuLGATA      NOVA. 

ticinum  ,  &  afperfus  hac  commiftione  non  fue- 
rit  ,  polluet  tabernaculum  Domini ,  &  peribit 
ex  Ifraifl  ;  quia  aqua  expiationis  non  eft  afper- 
fus,  immuniius  erit,  &  mancbit  fpurcitia  ejus 
fuper  eum. 

14.  Ifta  efl  lex  hominis  qui  moritur  in  taber- 
naculo  :  Omnes  qui  ingrediuntur  tentorium  il- 
lius ,  &  univerfa  vafa  qua;  ibi  funt ,  polluta  erunt 
feptem  diebus. 

1 5 .  Vas  ,  quod  non  habuerit  operculum  , 
nee  ligaturam  defuper ,  immundum  erit. 

16.  Si  quis  in  agro  tetigerit  cadaver  occifi 
hominis  ,    aut  per  fe  mortui ,  five  os  illius  ,  vd 

,    immundus  erit  feptem  diebus. 
Tollentque  de  cineribus  combuftionis  at- 
one peccati  ,  &  mittent   aquas   vivas  fuper  eos 
in  vas  : 

18.  in  quibus  cum  homo  mundus  tinxerit 
hyllopum,  afperget  ex  eo  omne  tentorium,  & 
cunftam  lupelleftilem ,  &  homines  hujuicemodi 
contagionc  pollutos  : 


1 9.  atque  hoc  modo  mundus  luflrabit  immun- 
dum tertio  &  feptimo  die  :  expiatufque  die 
feptimo  ,  lavabit  &  fe  &  veftimenta  fua  ,  & 
immundus  erit  ufque  ad  vefperura. 

10.  Si  quis  hoc  ritu  non  fuerit  explatus , 
peribit  anima  illius  de  medio  ecclefia;  :  quia 
fanftuarium  Domini  polluit  ,  &  non  eft  aqu.% 
luftrationis    afperfus  : 

11.  erit  hoc  pr;tceptum  legitimumfempiter- 
num.   Ipfe  qnoque  qui  afpergit  aquas  ,   lavabit 


Ans.r'fft-i^.iit      2.1 Et  qui  circumafperget  aquam  afperfio- 

K«»;.  ;4;.  t.        nis  ,    lavabit   veftimenta  ilia  :  &  qui   tetigerit  

aquam  afperfionis,  immundus  erit  ufque  ad   vef-     veftimenta  fua  :  Omnis  qui  tetigerit  aquas  ex- 
peram.  piationis  ,   immundus  erit  ufque  ad  vefperum. 

1.2.  Et  omne  quodcunque  tetigerit  illud  im-         n.  Quidquid  tetigerit  immundus  ,  immun- 
mundus ,  immundum  erit :  &  anima ,  qux  tetige 
rit ,  immunda  erit  ufque  ad  veiperam. 


dum  faciet  :  &  anima  ,    qua   horum  qnippiam 
tetigerit ,  immunda  ent  ufque  ad  vefperum. 


NoT.E      AD     VerSIONEM      ANTIQUA  M. 


verfar.  Leg.  to.  8.  yp?.  c.  ni  forte  excipias  iftud,  circim- 
fprrfi  ,  pro  circioiiafperla ;  irem  in  editt.  erat  exficreiar  , 
at  in  NSis".  conftantcr  exterritir  ,  ut  fup.  uno  taraen  excep- 
to  Sorbon.  in  quo  ,  externunibiiiir.  Graece  ,  iii.TfiZi(^iry.i  , 
al.  j.£tTfi£:'(i!Ta(.  Sitniliterhabet  Cypr.  ep.  76.  156.  b.  £t 
extirmitiabitiir  anima  ilia  ile  Ifracl ,  qiimiam  a/]tta  afferjio- 
nis  non  eji  fiip^r  turn  fparfa. 

If.  I  J.  Gr.  Kal  xa>  i.tlwk  »'£»7,«='»ci'  '««a  !?'X'  '^5«/«»'  "-^' 
WUfucLt  iir  iu-rS ,  oi.'.i'.afli.  SSI.  In  Mf.  Alex.  0««  w 
iX=<  Aft/ior  y-xla/sJ i-rxi.  In  editt.  Aid.  &  Compl.  Ajs- 
^w,  non  J'sz^oy, 

T^.  16.  Grasc.  loco  fuptr  fackm  catnpi  ,  refte  habet  ;  fVi 
•BftQteTn  TV  -TTsSia-  Mfs.  vero  Alex.  3c.  Oxon.  Itt'i  ■s:i.-'2'"~'' 
T?  -jrKiJ ih ,  (riper  faciem  pneri  :  hoc  eciam  ulc.  -ttxiJ i}i  ,  le- 
^i;ur  in  edit.  Aldiua  :  exinde  loco  os  heminis ,  legittir  oVe» 
m.9^/!!i.T.':»  ,  at  in  Mf.  Alex.cB'paVt; :  extremo  additur  ,  sV- 
7a  M;«f^;  ^.'.i^xfiz^  ijy.i  i  ut  in  Viilg. 

f.  17.  In  Gr.  defunt  voces  zW; ,  &  ilhus ;  legltur  ve- 


ro  in  fine,  £.'5  CJtsiTc?  ,  /'«  vas  ^  pro  in  vaje.  Nora  ad  hoc» 
Jupey  ilium.,  addi  ab  Au^.  iii  efl .,  Jiiper  ettndtm  cmerem  ^ 
in  Gr.  etiara  et  iutw-  ,  per  relai.  ad  oToJ/ij.  Vide  No- 
bil.  in  hunc  locum. 

't.  18.  Eadem   funt  in  Gr.  praeter  feqq.   ?ii4f7s( i< 

^^\si  E/'5  TO  vJ'0}p.,..ii'7r?ptffK!Cvuj  i.  e.   fumet ^  intin^ 

gitet  in   itqnam ^  ctrcnma'perget  ,  loco  ,  accipiens 

tnungtiens  in  aq:ta ^  circtcmafpergeris. 

f.  19.  Uno  tantum  &  alteio  hie  diflert  Auguft.  a  Gr. 
nempe  pro  afpevget ,  legitur  rasptpeai/u  ,  drcjimafperget ,  ut 
fup.  &  pro  lav.ibitar ,  k'Q'.Txi  ,  lavabit.  Aug.  tamen  in- 
fia  iterum  leg.  lav.ibitiir . 

If .  2 1 .  ReCle  e  Grj:co  ,  uno  excepto  circiimafptrget  , 
pro  quo  0  ©EefQfi*'*'^"'' »  ?"'  circHtnafpergit. 

■f.  iz.  Ita  legitur  in  Grjeco.  Apud  Cypr.  ep.  70.  Iiy, 
fic  :  Ut  omnia  tjnxcnnqtte  tetigerjt  immitndtts^  immunda  erunt : 
at  in  Gr.  conftanter  :  K«:  xafxc;  ii  sir  «^tileu  du^S  i  aui' 


CAPUT       XX. 

VuiGATA       NOVA. 


l£.:itd.  17.  5. 


J.  "XT  Eneruntque  filii  Ifrael  ,  &  omnis  multiturio 

V  in  dclertum  Sin ,  menfe  primo  :  &  manfit 
populus  in  Cades.  Morcuaque  eft  ibi  Maria ,  &  fe- 
pulta  in  eodem  loco. 

1.  Cumque  indigeret  aqua  populus,  convenerunt 
adversfim  Moyfen  &  Aaron : 

5.  &  verfi  in  feditionem  ,  dixerant ;  Utinam  pe- 
riilfemus  inter  fratres  noftros  coram  Domino  ! 

4.  Cur  eduxiftis  ecclcliam  Domini  in  folitudinem, 
ut  &  nos  &  noftra  jumenta  moriamur  > 

J.  Quare  iioi  fcciltis  afcendere  de  jEgypto,  & 


adduxiftis  in  locum  ifhrm  pefTimum ,  qui  feri  non  po- 
teft  ,  qui  nee  ficum  gignit,  nee  vineas ,  nee  m.ilogra- 
nata ,  infuper  &  aquam  non  habet  ad  bibendum  ? 

6.  Ingreflufque  Moyfes  &  Aaron ,  dimifla  mukitu- 
dine  ,  tabernaculum  fcederis  ,  corruerunt  proni  in  ter- 
ram  ,  clamaveruntque  ad  Dominum ,  atque  dixerunt  : 
Domine  Deus  audi  clamorem  hujus  populi ,  &  aperi 
eis  thefaurum  tuum  fontem  aqui  vivs  ,  ut  fatiati  , 
cefl'et  murmuratio  eorum.  £t  apparuit  gloria  Do- 
mini fdper  eos. 

7.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen,  diceps: 


17.  J.  6. 

Sap.  1 1 , 

4- 

Pf.77. 
ly.  20. 

I.  Cor. 

xo.  4. 


Df«f,  I, 

37- 


38. 
J2.50. 


LIBER.     NUMER.     Cap.    XX.  301 

VULGATA       NOVA. 

g.  Tolle  v!rp;am  ,  &  cont^rega  pnpiiUitn  ,  tu  &  eis,&  ilia  dabit  aquas.  Cumquc  eduxcii? aqnam  dc 
Aaron  fiatcr  tuns,  &  loquiniini  ad  petram  coiam      pctia  ,  bibet  oinnis  mulcitiulo  &  jumenta  ejus. 

VULGATANOVA.  VERSIOANTIyUA. 

9.  Tiilit  igitur  Nioyfes  virgam  ,  qua;  erat  in  9.  Et  accepit  Moyfcs  virgam,  qux  antC  Do" 
confpeftu  Domini ,  ficut  pr^ceperaC  ei ,  miuLim 

10.  congregara  mukitudine  ;mte  petram,  di-  lO AllditC  mc  incrcdllli  :  Nunquid  dc  petra 

xitque  eis  :  Audite  rebelles  &  increiluli  :  Niun      ifta  cdlicemus  Vobis  aqiLlill  J 

de  petra  hac  vobis  aquam  poterimus  cjiccve  ? 

11.  Cumque  elevalVet  Moyfes  nianuni ,  per-  II.  Et  elevatl  MovfcS  manu  fua  ,  percuftit 
cutiens  virga  bis  fdicem ,  egreda-  funt  aqu.-u  lar-  petram  virga  tiis ,  &  cxiit  aqua  multa  ,  iSc  bibit 
giflimi,  ita  ut  populus   biberet  cSc  lutncnta.  lynagOga  ,  &  pecora  eoi'lim. 

II.  Dixitque  Uominus  ad  Moyfen  &  Aa-  12.  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen  &  Aaron: 

ron  :  Quia  non  crcdidiftis  mihi,  ut  lanairtcare-  Qiioniam  non  cvcdidiftis  lanftificaie  me  in  conf^ 

tis  me  coram  tiliis  IlVael ,  non  introducctis  hos  pcau  liliorum  Ilrai;!,  propter  lioc  non  indticctis 

in  terram  ,  quam  dabo  eis.  \  OS  lynagogam  hanc  in  terram  ,  quam  dedi  eis. 

i;.  Hc?c  elt  aqua  contradiiirionis ,  ubi  jur-  15.  H.rc  aqua  contraditiionis  ,   quia  maledi- 

gati  funt  filii  Ifrael  contra  Dominum,  &  fane-  xerunt  filii  Urael  ante  Dominiim  ,  &  fanftifica- 

tificatus  eft  in  eis.  tus  eft  in  ipfis. 

14.  Mifit  interea  nuncios  Moyfes  de  Cades 
ad  regem  Edom ,  qui  diccrent  :  Ha'c  mandat 
frater  tuus  Ifrael  ;  Nofti  oiiinem  laborcm  qui 
apprehendit  nos , 

15.  quomodo  defcenderint  patres   noftri   in  15 &  incola;  fuimus  in  iEgyptO  dies  plu- 

.^gvptum,  &  habitaverinius  ibi  multo  tempore,  res.... 

afBixerintque  nos  v^Lgyptii ,  &  patres  noftros  ; 

16.  &  quomodo  claraavcrimus  ad  Domi-         16 Et  niinc  fumus  in  Cadcs  ciyitafe,  ex 

num  ,  &  exaudierit   nos,  miferitque  angelum  ,      parte  iinium  tuorum, 

qui  eduxerit  nos  de  .'Egypto.   Ecce  in  urbe  Ca- 
des, qus  eft  in  extremis  linibustuis,  pohti , 

17.  olfecramus  ut  nobis  tranfire  liceat  per         17 neque  bibemus  aquam  de    lacu    tlio 

terram  tuam.  Non  ibimus  per  agros ,  nee  per  via  re'iili  ibimus ,   non  divertemus  dexter.i     ne- 

vineas  ,  non  bibemus  aquas  de  puteis  tuis,  fed  que  iiniftra  ,  quoaduique  tranleanius  terminos 

gradiemur  via  publica,  nee  ad  dexteram  nee  ad  tllOS.  ^ 

fmiftram   declinantes  ,    donee    tranfeamus    ter- 
minos tubs. 

18.  Cui  refpondit  Edom  :  Non  tranfibis  per  18.  Et  dixit  ad  eum  Edom  :Non  tranfibis  per 
tae,  alioquin  armatus  occurrftm  tibi.  me,  alioquin  beilo  in  occurliim  tibi  exibo. 

19.  Dixeiuntque  filii  Ifrael :  Per  tritam  gradie-  19.  Etdicuntci  filii  Urael :  Juxta  montcmtran- 
tnur  viam  :  &  fi  biberimus  aquas  tuas  nos  &  pe-  fibimus  :  fi  autem  de  aqua  tu\  biberimus  ego  &. 
cora  noftra,  dabimus  qnod  juftum  eft  :  nulla  erit  &  peCOra  mea  ,   dabo  ptetilim  tibi 

in  pretio  ditficultas  ,    tantuin  velociter  tranfea- 
mus. 

VuLGATA       NOVA. 

10.   At  ille  refpondit  :  Non  tranfibis.   Statimque     titab  eo  Ifrael. 
cgreffus    eft    obvius  ,  cum  intinita  mukitudine,   &  zz.  Cumque    caflra  movifTent  de  Cades,  vene- 

manu  forti ,  runt  in  niontem  Hor ,  qui  eft  111  linibus  terra?  Edom  ; 

2.T.   nee  voluit  acquiefeere  deprecanti,  ut  conce-  15.  ubi  locutus  eft  Duminus  ad  Moyfen: 

deret  tranfitum  per  tines    fuos  :  quamobrem  diver- 

VUXGATA      NOVA.  VeRSIO     A  N  T  I  Q  U  A. 

Z4.  Pergat,  inquit,  Aaron  ad  populos  fuos :         24 non  introibitis  in  terram  ,  quam  dedi 

non  enim  intrabit  terram ,  quam  dedi  filiis  If-    filiis  Ifraiil  in  poffeirionem ,   quoniam  exacer- 
rael ,  eh  quod  incredulus  fuerit  ori  meo  ,  ad    baftis  me  fuper  aquam  maledidionis. 
aquas  contradiilionis. 

15.  Tolle  Aaron  &  filium  ejuscumeo,  &  2,.  Apprehende  Aaron fratrem  tuiim ,  & Elea- 
duces  eos  in  montem  Hor.  zarum  filium  ejus ,  &  impones  eos  in  montem 

coram  omni  fynagoga. 
NoT-E    AD    Versionem    antiquam. 

Tf.  9.  Ad  verbum  c  Grseco.  li.  p.  61.  b.  Ncn  dcdinabimus  dextr.t ,  milue  pnijira  ,  fii 

■Jf-.  10.  In  Gr.  ilrailiter  :  Auguft.  habet  infra,  NunqiiiJ  regali  via  ibimia.  Or.  kV.  !x.nmft;y,  &c. 

ex  hac  petra.  ^    ^  *•.  l8.   In  Grseco  fie Ot!  A,e^evc«  S^i' -^i- 1;  Ai  fi«  ,  a, 

^  tt.  II.  II.  Hec  omnia  apte  refpondent  Grace.  Simi-  v!-,%'.ii-j  eJ;>5i'(^o^t»  e/;  cirar'nciv  c.t.  ' 

liter  habet  Auguft.  Loc.6y.tu.  j.  561.  d.  Qi4ia  non  credi-  fr.  19.  Iia  in  Grseco  ad  verbum.  Eadem  rurfus  habec 

r'P" I/iaf/.  ^  Aug.  quarft.    57.   in  Num.  to.  5.    54^.  c.  ab  hoCj/i'a»- 

,  t.     15.  Ira  de  Gr«co  ,  nifi  excipias  verbum  maledi-  tern,  kdkg.Otl/eiims ,  nun  kbatmus ,  Gr.  aj.iy;  . 

.xerunt,  pro  quo  sAoii/iipHCnoiti' ,  a  AojJof/a.  ,  convitior  ,  ton-  if .  24.  In  Grocco  liabetur  iimplicicer  A'iax.'. ,  </frf»,abf- 

ziiiKin  dico.  ^  que    fj.q_    ,„  pofjijjisnem  ,    MC.  Aler.  addit ,    cr    /a/j^"^/ «'- 

'if.  15.  16.  Similiter  in  Graeco.  c;  ;  reliqua  concinuntad  verbum  :  moxAug.  addit:0«4n> 

i/.  ly,  Apprime  e  Gr.  uno  excepto  trnnfcamiis  ,  pro  quo  dixit  fuperi'us  aquam  contiadictior.is ,  ipjam  dicit  i'lc  male- 

rrxfh'i'.tfiii,  piiiterierinms.  Aug.  qui-ft.  38.  ia  Num.  tu.  5.  diclioiiis ,  non  cnim  ait  amT-.-.'.ai  ,  /ed  mj  cfiuq  ;  in   edd. 

$46. c.  legit  :  Xon decUnaltimits  in  dextera  ,  ncipicin  fniflra.  umen  Aid.  &  Compl.  hie  legitur  xjT/'t7.a;. 

Hieron.  in  Ilai.  to.  3.  258.  e.  Nr»  ad  dr.xtr.un.  nee  ad  Ji-  t.  25.  Grsec.  dclcc /r-itrrai  mnm ,  fed  addir  Mf.  Alex. 

mfiram  declinnbmiu! ,  vii  regia  gradiemur.  S.  FauUn.  ep.  cum  edit.  Aid,  tsV  «J  SAf aV  «•  exinde  conilanter ,  ituZAx,, 


Arf7.  T.ecnt.  fi^, 

j<«^.  ijirtp.  J^.in 
N««i.  J  J(S.  c,  d.  t. 


An^.  tocut.66, 
iCi.d. 

Ann.  I.  de  xlii. 
nianj.  a^.  Ambr, 
16.1. 


Ami-  .  i::  i- f.  118. 
t.  I.  1G23.(. 


An^.  tocHt.  67, 
161.  d. 

Aucl.  I.  de  xUi. 
rruir.j.  i6.f. 

Aug,  Ltmt,  67, 
}6l.e. 


A'ir.i^tis(l.  %^.ia 
Kitiii,  I.  3.  J4(5.  J. 


Ctpr.  tp.  68.  f, 
118. 


3 


02 


LIBER     NUMER.     Cap.    XX. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

Cjp.uHftif.  26.  Et  exue  Aaron  (loLim  ejus  ,&  indue  Elca-  16.  Cumque  nudaveris  patrem  veftefua,  m- 

zarum  filiura  ejus  :  &  Aaron  appolltUS  ,  moria-     dues  ea  Eleazarum  filium  ejus  :  Aaron  collige- 
tur  niic.  tur ,  &  morietur  ibi. 

VulGATA       NOVA. 

17.  Fecit  Moyfes  ut  prjiceperat  Dominus ;  &  af-     duit  eis  Eleazarum  filium  ejus, 
cenderunt  m  montein  Hor  cor.iin  omni  multitudine.  29.  lllo  mortuo  in  moncis  fupercilio ,  defcendlt 

iS.  Cumque   Aaron    rpoliall'et  veftibus  fuis,  in-     cum  Eleazaro. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

Aag.lcct!t.6^.      50.    Et  \idit  omnis  fynagoga  quia   dimiflus         ?o.  Omnis  autem  mukitudo  videns  occn- 
(5«p. ». }.  jSi./eftA.iron  ,&:fleverunt  Aatontriginta  dies  omnis    buifTe  Aaron  ,  flevit  fuper  eo  triginta  diebus 
domus   lllacl.  per  cunftas  famiUas  fuas. 

NotjE    ad   Versionem    antiquam. 

^ey  «fry;  e.*;  'Do  to  zy^  >  fuc  ess  ajcendere  in  Or  montem  ,  es  qripd efl ,  mortuus  '  hot  ^  in  ^vangelto  efl ,  inquit ,  «w 

loco  impcms  ens  in  montem.  ait  Simeon  .Nunc  dimitcis  fervum ;  ■vcrut.inmen  ,  a-c^i£;;  , 

t".  26.  Ita  e  Grico  vetbum  e  verbo  :  fa  vet  etiam  Capi-  h^het  in  Grxco  ,  qiioA  maps  a  refeliitione  qiijm  a  dimijjione 

tul.  L.  iiip.  diilttm  fonat  :  non  enim  dixit  ■»  off/^  )  quod  Jine  dubio  ejl , 

t.  ^o.  Opcimc  de  Grxco  :  obfervat  autem  Aug.  ibid,  dimittis. 
N»n  facile  hoc  vetbum  reperiri  in  Serif  turis  ,  dimilFus  ,  pro 


CAPUT       XXI. 


Q 


V  U  i  G  A  T  a       N  O  V  A- 

cum  audiflet  Chananxus   rex  Arad  ,     Ifrael  per  exploratorum  viam  ,  pugnavit  contra  il« 

&  vi&or  exiftens ,    duxit  ex  eo  prsdam. 


Uod 

qui  habitabat  ad  meridiem 


venifTe  fcilicet     lum 


Aag.quifi.  40.  in 
Kam.  I,  5.  J46.  d. 
«. 

JJem.  7.  41-  'l"d. 


Versio    ANTIQUA. 

2.  Et  vovit  Ifrael  votnm  Domino  ,&  dixit :  Si 
mihi  tradideris  populum  ilium  lubjecliun ,  ana- 
themabo  ilium ,  &  civitates  ejus. 

3 &  anaihemavit  cum,  &  civitarem  ejus: 

&  vocatum  e(t  nomen  loci  illius  ,  Anathema. 


Ktron.  ep.  ad  Fa!>, 
4.1. 601. c. 


Aug.  Lceut.  71 


Aug,  Trtchirid.  t, 
G.lli-d. 


Auil.  I.  de  xlii, 
fO'inf.  ap.  Amir, 
ly.  b. 

Aug.  Locut,  75, 
161.  a. 


4.  Egrefll  funt  de  monte  Or ,  per  viam  maris 
rubri ,  &  circLunierunt  terram  Edom 


5.  &  detrahebat  populusad  Deum,  &  advcr- 
sus  Moyfen 


7 ora  ergo  ad  Dominum  nt  auferat  a  nobis 

ferpentem 


8 Eac  tibi  ferpentem  xneum,  &:  pone  il- 
ium pro  ligno  :  &  omnis  morlus  ndens  ilium , 
\nvet. 

9 &  factum  eft  quando  momordit  ferpens 

hom.inem  ,  &  afpe.xit  in  xneuni  ferpentem ,  & 
vi\ebat. 


VulGATA     NOVA, 

I.  At  Ifrael  vote  fe  Domino  obligans,  alt  : 
Si  tradideris  populum  iftum  in  manu  mea  ,  de- 
lebo  urbes  epis. 

;.  Exaudivitque  Dominus  preces  Ifrael ,  & 
tradidit  Chanan*um  ,  quem  ille  interfecit  fub- 
verfis  urbibus  ejus  :  &  vocavit  nomen  loci  illius 
Horma ,  id  eft ,  anathema. 

^.  Profefti  funt  autem  &  de  monte  Hor  , 
per  viam  qu  e  ducit  ad  mare  rubrum  ,  ut  cir- 
cumirent  terram  Edom.  Et  tsdere  ccepit  popu- 
lum itineris  ac  laboris : 

f.  locutiifque  contra  Deum  &  Moyfen,  ait: 
Cur  ec'iU>afi:;  ros  de  .'Egypto  ,  ut  moreremur  in 
folitudine  >  Deeft  panis  ,  non  funt  aqus  :  ani- 
ma  noftra  jam  naufeat  fuper  cibo  ifto  levifCmo, 

6.  Quamobrera  mift  Dominus  in  populum 
ignitos  ferpentes ,  ad  quorum  plagas  &  mortes 
plurimorum , 

7.  venerunt  ad  Moyftn ,  atque  dixerant  : 
Peccavimus  ,  quia  locuti  fumus  contra  Domi- 
num &  te  :  ora  ut  tollat  k  nobis  ferpentes.  Ora- 
vitque  Moyfes  pro  populo, 

8.  &  iocutus  eft  Dominus  ad  eum  :  Fac  fer- 
pentem a:neum ,  &  pone  eum  pro  figno  ;  qui 
percuflus  afpexerit  eum  ,  vivet. 

9.  Fecit  ergo  Moyfes  serfentem  .«mecm  , 
&  pofuit  eum  pro  i'.gno  :  quem  cum  percufll 
afpicerent ,  fanabantur. 


55.40. 


JuJitS 

8.2J. 

S.jp.  16. 
S- 

l.Cor, 
10.  9. 


Jean,  5, 


NoT^    AD    Versionem    antiquam. 


■fr.  2.  Ad  verbum  e  Grzco.  Vide  fis  Auguft.  ibid.  Item 
Not.  ad  t.  !eq. 

if.  ;.  Grsc.  liabec  in  plurali  Ta;  iroAfis ,  civitates ,  non 
dvit.item  ,  6c  pro  vocatmn  ej} ,  ^■7Tix<ixscizr  ,  appeiiavei-unt , 
Mf.  vc:6  Alex.  £Ve)ta>j|^ei' ,  edit.  Comp!.  sVsjia^/^ai'/c  , 
Mf.  Oxon.  sxaArcac.  Quid  fit  veto  ariatljerfi.ire  ,  explicat 
Au'7.  ibid.  Hoc  erat  anathemare  ^  inquitj  quod  vttlgo  dici- 
trtr  ,  devotare  :  erigo  autem  hujiis  verbi  ej}  in  Graca  lin- 
cua  ab  his  rebus ,  qua  votx  ^  perfolutx  ,  hoc  efi  premijjk 
f^  redditx  ■,  lurfum  ponebantur  in  templis  ,  a~3  t^  ^a;  t*U'- 
r<u  y  hoc  efi  ,   (urfum  ponere  ,  vet  figet:do  ,  vet  Ju-pendenJo. 

1^.  4.  In  Gr.  iic  :  Kaj  «—a'^atr  e;  ?:^  '  Cp  7^  ipsr;  0  J  c/  s^i 
^xy^ctarxv  ^f-v^.piv,  '^rsc^s^t y.^uQxi^  t.'y  '/n/  '^J u>/x.  Etpro- 
tiioventes  ef  Or  monte  viam  ad  mare  riikum  ,  circumierunt 
terram  Edam.  Vide    infra,  55.  41. 

Tf.  f.  Ita  Graccc.  Mox  Aug.  ibid.  Son  dixit ,  de  Deo  , 
fed  ad  Deum  ;  q::amvis  har:c  locutioiiem  quidam  tr.tttsjerre 
naleaiis ,  dettahebanc  de  Deo  ,  irsinjluteriint. 


■f.  7.  Similiter  in  Gr.  uno  excepto  i .  5? .  pro  nt  :  at 
Au".  conftanter  leg.  ut,  Locut.  71.  p.  561.  g.  fed  loco  Do- 
minum  ,  hab.  Deum  ,  Gr.  Kt'eio  ■  iijtrpetiiem  verb  addic : 
Jiciit  in  Exodo  didum  efi ,   ranam  ,  Jingulare  pto  plurali. 

f .  8.  Gr.  delet  xneum  ,  al.  tamen  add.  ^^'w  ■  icata 
legiiur  sV;  cv/iua ,  fuper  Jignum  ,  non  pro yfgno,  ("Mf.  Oxon. 
i,-l\imft!ii)  deinde  lequimr  :  j,  sra/,  ^'xiJmk  sfi;  i'fi'voi  , 
^  eiit ,  Jt  momnderit  ferpens  hominem  ,  qua:  omific  Anon, 
eadem  quoque  abfunt  ab  edit.  Compl.  reliqua  ut  in  Lat. 
fupra  ,  detracto  $5  ante  <imb«.  Aug.  fer.  6.  to.  J.  }(?. 
e.  hare  habet  :  Ait  .Moyjt :  Sufpende  jtrpentcm  xneum  in  me- 
dia eremo  in  l:g::o  ,  i^  ^"  fe"'"  ■  ii'""""!'"  /"""  f"- 
cujpts  ,  ferpentem  ifium  intueatur. 

5?-.  p.Teriul.adveif.  Jud.c.  10.  144.  b.  memorat*»«j» 
ferpentem  liguo  impoj-.tum ,  additque  :  N.un  qui  in  illam 
{  crucem  )  relpiciebat ,  a  mr-fii  ferpintium  tiieratatur.  Item 
I.  de  Idol.  c.  J.  240.  a.  Mofes ,  inquit  ,  ;«  eremo  jimula- 
crtim  Jerpeniit  ex  xre  fecit.  Item  1.  de  prefer,  c.  47.  341. 


LIBER 

VU  tC  AT  A 


N  U  M  E  R.     C 


NOVA. 


V  E  R  S  I  O 


XXI. 


305 


■|o.  Profeftique  filii  Ifracl  cartranictati  funt 
in  Oboth. 

ti.  Unde  cgreiTi  fixere  tentoria  in  Jeaba- 
rim  ,  in  loUtudine ,  qu.v  refpicit  Moab  contra 
orientalem  plagnm. 

li.  Et  inde  moventes,  vencrunt  ad  torren- 
tem  Zared. 
Dint.  1.       I ; .  Quem  relinquentes  caftrametati  funt  con- 
?•  tra  Arnon,  qu*  eft  in  delcrto ,  &  prominet  in 

JiiJk.  finibus  Amorrhsi :  fiquidem  Arnon  terminus  ell: 
II.  18.     Moab  ,   dividens   Moabitas   &  Amorrli^os. 
JJeift.z.       ,  ,     Unde  dicitur  in  libro  bellorum  Domini: 


»4' 


14. 


rubro,  lie  faciet  in  torrenti- 


T>tut.  1 
3.6. 

XI. 19. 


XI. 

Amos  i, 

9- 


Slcut  fecit  in  mar 
bus  Arnon. 

15.  Scopuli  torrentium  inclinati  funt  ,  ut 
requiefcerent  in  Ar ,  &  recumberent  in  finibus 
Moabitarum. 

16.  Ex  eo  loco  apparuit  puteus,  fuper  quo 
locutns  eft  Dominus  ad  Moyfen  :  Congrega 
popuiuni ,  &  dabo  ei  aquam. 

17.  Tunc  cecinit  IfracI  carmen  iHud  :  Af- 
cendat  puteus.    Concinebant  : 

1  8.  Puteus,  quem  foderunt  principes  ,  8c  pa- 
raverunt  duces  multitudinis  in  datore  legis,  8c 
in  baculis  fuis.    De  folitudine ,  Matthana. 

ig.  De  Matthana  in  Nahalie!  ;  de  Nalialiel 
in  Bamoth. 

io.  De  Bamoth,  vallis  eft  in  regioneMoab, 
in  vertice  Phafga  ,  quod  refpicit  contra  defer- 
tum. 

ii.  Mifit  autem  Ifrael  nuncios  ad  Sehon  re- 
gem  Amorrhsorum  ,   dicens  : 

ii.  Obfecro  ut  tranfire  mihi  liceat  per  ter- 
ram  tuam  :  non  declinabimus  in  agros  &  vineas , 
non  biberaus  aquas  ex  puteis ,  via  regia  gradie- 
niur ,  donee  tranfeamus  terminos  tuos. 

15.  Qui  concedere  noluit  ut  tranfiret  Ifrael 
per  fines  fuos  :  quin  potifis  exercitu  congregato  , 
egreflus  eft  obviam  in  defertum,  &  venit  inja- 
fa  ,  pugnavitque  contra  eum. 

i^.  A  quo  percuflus  eft  in  ore  gladii,  & 
pofleffa  eft  terra  ejus  ab  Arnon  ufque  Jeboc  , 

NoTiE      AD     VerSIONEM 


A  N  T  I  Q  U  A. 

10.  Et  profedi  filii  Ifrael  caftrametati  funt  irj 
Oboth. 

1 1 .  Et  difccdcnres  ex  Oboth ,  caftrametati  funt 
in  Jeab.irim  ,  in  dcferto  ,  quod  eft  in  conipedu 
Moab  ad  orientcm  foils. 

12.  Inde  difcellerunt ,  &  caftrametati  funt  in 
valle  Zared. 

13.  Et  inde  caftra  coUocaverunt  trans  Arnon 
in  eremo  ,  quod  exftat  a  limitibus  Amorrhaso- 
rum :  eft  enim  Arnon  limes  Moab  ,  inter  Moab 
&  inter  Amorrhxum. 

14.  Propterea  dicitur  in  libro  :  Bellum  Domi- 
ni Zoob  inflammavit ,  &  torrentes  Arnon. 


Ailcl.   I.  Jt  xlii. 

ntarj.  p.  iy,f, 

Iiitm.  f,  I'i.  b.  t. 


Aug.gu.ifl,  41.  in 
N«m. »,  J.  S'i6-J. 


1 5.  Et  torrentes  conftituit  inhabitare  Er.. 


1 6.  Hie  eft  puteus ,  qi:em  dixit  Dominus  ati 
Moyfen  :  Congrega  populum,  &  dabo  eis  aquam 
bibere. 

17.....  Afcende  putee , 

!8.  quem  foderunt  piincipes  ,  &  aperuerunt 
duces  populorum  in  dii  )re  legum,  &  in  baculo 
ejus.    Et  de  folitudine  m  Matthana. 

19.  Et  de  Matthana  ad  torrentes  Dei  :  &  de 
torrentibus  Dei  ad  excelfa. 

^o.  Et  de  excellis  ad  vallem  qui  eft  in  regio- 
ne  Moab ,  in  vertice  Phalga ,  qui  proipicit  con- 
tra defertum. 


5-47.  C.J. 


Hierm.  ep.  ad  Tab, 
t.  z.  6oi,(. 


2.1.  Tranfibimus  per  terram  tuam  :  non  decli- 
nabimus neque  ad  a^rum  neque  ad  vineam, 
ncqiie  bibemus  aquam  de  puteo ,  via  regia  tran- 
fibimus  


54,  Et  percufiit  eum  Ifrael  ncce  gladii,  &do- 
minati  funt  terrx  ejus  ab  Arnon  ulque  Jaboc , 


AuH.  I.   it  i-hi, 
manf.    ap,    Ambr, 


Aug.  ijusj!.  44.  i» 
Nhw.  t.  5.  547.''. 


ANT 


a.  Moyjei  areum  pofitit  furpsntem  ,  ^  qu:cn:iqHe  ipfum  afpe- 
xerunt  ,  Janitatem  confecnti  fttnt.  Grxce  antecedunt  ifta  : 

ir/!n% ,  &c.  ut  in  Lat.  Auguft.  etiam  fer,  <?.  to.  j.  56.  e. 
ait :  £(  ferciija  homines  intuebatitur  ferpentcm  ,  ^  fanahan- 
tf.r. 

T^,  10.  In  Gr,  K«l  ct-jrn^y  tl ^  y  ^f  promoverunt 

^  ,  &c.  ut  fupra. 

if.  II.  Eadem  refert  infra  idem  Auflor  :  at  in  Grarco 
nonnuUa  diflimilia  ,  nempe  :  Kotl  iiigsahi  i'i,  '£liah  ,  j, 
•srafsi'f  £a^cl'  cV  'A\cc^ya\  ,  i/.  -Di  'siii^v  Iv  rtj  ipvfiu  ,  h  sVf 
xara  'xpQ'ji'TTtv  Ma'iS,  xar*  ayaL%\i;  li/iV.  Qur  Auguft. 
Locut.  74.  to.  3.  562.  a.  partim  reddit  :  Et  eUvames  ex 
Oboth  ,  cajira  collocavernnt  in  Achalgai  ,  trans  in  nemo  , 
hoc  ejl  ,  inquit  ,  in  ttherioye  eremo.  Nota  apud  Auffuil, 
lion  prsponi  JJ  ,  verbo  irx/nrtCctMv ,  uti  nee  in  Mfs.  Alex. 
&  Oxon.  nee  in  editt.  Aid.  &  Compl.  Mf.  Alex.  legit  , 
Axf^7ai ,  non  *Ax«^')«i>  Oxon. 'A^a^cosli' cV  7e£ii' ,  fed 
Compl.  Ai's^apl^  ,  abfque  hoc ,  gV  t^  ire^w  ,  pro  quo  in 
Mf.  Alex.  &  Aid.  edit,  eft  limpliciter ,  tw  -Trl^r. 

Tf".  li.  Grsc.  initio  habet  :  Kal  i>ieT^sv  i-r'n^r  ,  Et 
ittdc  promovcyitnt :  fed  a  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Compl.  abeft  , 
^.  Hieron.  ep.  ad  Fabiol.  to.  1.  602.  c.  InJe  prtfecii  funt , 
^  diverterunt  ad  torrentem  Zared,  Gr<£C,  e/;  ^a^yja  Za- 

t.  I  5.  Ita  Auguft.  ibid.  In  itinere  filiorum  Ifrael  ,  quo 
caflra  promovebant  ,  atijue  poncbant  ,  inter  cetera  jcriplum 
ejl :  El  inde  cafira  celloca-jerunt ,  Sec,  In  Gr.  Kxi  t'Ki7S"=' 
airaQxi'?!?  '^er.funCaMi  tii;  to  rrs^xr  'Apvxv  ,  &c.  ut  in  Lat. 
fupra.  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Compl.  delent  i,  (icut  Aucl. 
Jj  de  XLir.  manf.  p.  19.  b.  ubi  fie  :  hide  difcendentes  , 
cnpr.imstati  fiint  trans  Arnon  in  defrto  ,  quod  emmet  .1  fi- 
nibus  Amorrh/tortim.  Apud  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  de 
iifdem  manf.  to.  1,  col,  601.  c,  ita  :  £»  He  hoe  loco  profi- 


iifcer.ifs ,  cajlrametati  funt  trans  Arnon  ,  qiix  ejl  in  feliiit~ 
ditie  finiiim  Amorrhxi.  Nota  in  Mfs.  omnibus  Aug.  legi 
fup.  Hernoft ,  pro  eremo  ;  ac  corrupte  ,  ut  ex  fuperioribus 
liquet. 

Tf^lf.  14.  I  J.  Similia  prorfus  in  Graco  :  de  hoc  autem 
libro  difputat  Aug.  ibid,  quem   vide. 

T^.  16.  Ita  quoque  in  Gtseco.  Aug.  addit ,  Hoc  effe  com' 
memoratum  ,  qn.iji  alicitbi  jiipcriiis  hoc  ,%d  Moyj'en  dtxijfe 
Dominus  Ugaiit-  ;  fed  quia  ,  Inqilil  ,  nrtfqnam  r^perititr  ^  hie 
imelligendnm  ejl  ,  55  illlc  bibijfe  [op-.ttum  ,  qui  de  Jiccitate 
conqitereb-xttiT. 

tt.  I".  18.  Hxc  Hieron.  non  referre  vidctur  ex  Grx- 
co  ,  unde  piget  ipfa  ,  &  feqq.  de  epift.  ad  Fabiol.  Vul- 
gat.T  noftrse  veteti  adneftere.  In  Gixeo  lie  :  'ii,c!.fxue 
avTU  fc-_a.p'  upf^xv  c.i/To  ccp^znsi;  t  f^e^a's/if^av  «Vtc  pa,- 
^iA=?;  £&ca)»'  cc  T»  ^a,Qi>.ua  ccvtojv  ,  cf  tm  X-upiHCai  xi'tcoc* 
K  aVo  ^pzalti;  si';  MafCa-asiV.  Prxcinite  illi  pnteittn  :  fo- 
derunt tlhtm  principes  ,  exciderunt  itl:;m  rcges  genttti-n  in 
tegno  ipforiim  ,  diim  dcminarentur  eis  :iSi  a  puteo  in  liA,j:t' 
thanain, 

tt.  19.10.  Grace.  Kai  iita  Mat^xraiOi  sii  Haxuiy. ,  K/ 
0.17^  Njta^.HA  £/';  Ba,«iJ6  ,  i  apta  Ba,«:o9  fi?  *Xxvw  (  al.  Na- 

y)i  ,  TO  /3-\;Vcv  xflET«  zjp^'^:vw.^  t».,'  ^f\;uv,  Et  a  Manthanaiit 
in  N.ialiel ,  ^  a  Naaliel  m  Bamiib ,  iS  '•  Bamoth  in  ]a- 
nen  ,  qiu  eji  in  campo  Moab  ,  a  zcrtice  exciji  ,  quod  fpeUat 
ad  fact  cm  dcjertt, 

T.  22.  Gratce ,  pod  terram  tuam,  additur,  t!?  0/»  acfsv 
Qafii.^a,  via  incedemus  ,  al.  deed  hoc  membrum.  Item 
pro  neque  bibcmns  ,  habetur  ..  ir  srxa^sCa  ,  led  al.  t<;e  , 
demum  pro  tranfibimus  ,  conflanter  azfuQifiS^x ,  iace- 
demus ;  reliqua  ut  in  Lat.  lup. 

It.  14.  In  Grfco  decft  t5  ,  poft  J-'l'oc  I  citera  concot-t 
danc  ad  verbum. 


504 


Ver 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXI. 


S  1  O     A  N  T  I  Q  U 


Vu 


LGATA      NOVA. 


Atig.uUfrf.    &:  ufque  ad  filios  Ammon :  quoniam  J.izer  ter-    &  filios  Ammon  :  quia  ford  prifidio  tencbati- 


mini  hiioium  Ammon  llint. 

ly  Et  accepit  Ifracl  omncs  civitates  iftas,  & 
habitavit  Ifrael  in  omnibus  civitatibus  Amor- 
rha;oriim,  in  Efebon 


Wm  qwefl.  4y.     27.  Propterea  dicent  iEnigmatifta: :  Venire  in 


y47-/- 


Efebon 


Judic.  tT.  14. 
i-^cg.  11.7. 


tur  termini  Ammonitarum. 

ij.  Tulit  ergo  llrael  omnes  civitates  ejus, 
&  habitavit  in  urbibus  Amorrha;i ,  in  Hefebon 
fcilicet,  &  viculis  ejus. 

z6.  Urbs  Hefebon  fuit  Sehon  regis  Atnor- 
rhai  ,  qui  pugnavit  contra  regem  Moab  :  & 
tulit  omnem  terram,  qux  ditionis  illius  fuerat, 
ufque  Arnon. 

17.  Idcirco  dicitur  in  proverbio  :  Venite  in 
Hefebon  ,  a:dificetur  ,  &  conrtruatur  civitas 
Sehon  : 


V  U  X  G  A  T  A 

iS.  Ignis  egrefTus  eft  de  Hefebon,  fiamma  de 
oppido  Sehon  ,  &  devoravit  Ar  Moabitariini  ,  & 
habitatores  excelforum  Arnon. 

19.  Vs  tibi  Moab  ,  perifti  popule  Chamos.  De- 
dit  filios  ejus  in  fugam  ,  &  filias  in  captivitatem , 
regi  Amorrh.-rorum  Sehon. 

30.  Jugum  ipforum  difperiit  ab  Hefebon  ufque 
Dibon  ,  lafli  pervenerunt  in  Nophe  ,  &  ufque  ^.te- 
daba 

3  I.  Habitavit  itaque   Ifrael  in  terra  Amorrhjei. 

3i.   Mifitque  Moyfes  qui  explorarent  Jazer  :  cu- 

NoTiE     AD     VerSIONEM 


A  D 

v.  zj.  Ita  quoque  in  Grxco. 

V.  I/-  ^'-  AA/y^cc'ija/.  Augufl.  ibid.  Oitifint  jEnig- 
matiilse  ,  idea  non  apparet  ,  i^ttia  no»  funt  :u  confuetitdme 
linerntmx  ttofira:  ,  Keqne  iti  ipfii  diz'iim  Siriptur:f  fae  tilio 
loco  repcritriy  hoc  Jiontcn  :  fed  ijnia  zzdcutur  tptafi  camicH.n 
dicere J  quo  ct'cincritnt  beUitm  inter  Amorrhxos  ^  Mo^ibiuis 


NOVA, 

jus  ceperunt  viculos  ,  &  pofTederunt   habitatores. 

3  5.  Verteruntque  fe,  &  afcenderunt  per  viam  Ba-  Betii.  %l 
fan ,  &  occurrit  eis  Og  rex  Bafan  cum  omni  populo  5-  i5  19« 
fuo  ,  pugnaturus  in  Edrai.  7- 

34.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen  :  Ne  timeas 
eum  ,  quia  in  manu  tua  tradidi  ilium ,  &  omnem 
populum  ,  ac  terram  ejus  :  faciefque  illi  ficut  fecifti 
Sehon  regi  Amorrhsorum  habitatori  Hefebon. 

55.  Percufferunt  igitur  &  hunc  cum  filiis  fuis , 
univerfumque  populum  ejus  ufque  ad  internecionem  j 
&  polTederunt  terram  illius. 

ANTIQUAM. 

gejium  ,  in  quo  Seon  rex  Amorrhaorum  Meahitas  fuperavit , 
lion  incredihiliter  pntantHr  ij}i  ^nigmatiilae  Jic  tunc  appel^ 
/iifi  ,  qttoi  poetas  nos  appellamus  t  eo  quod  poetarnm  Jtt  con'^ 

jttetudo  atq;te  licentia  mijcere  ccirmimbits  fuis  tznigmala  ^4-« 
biilarum  ,   quihus  aliquid  Jignificare  imtlligamm. 


CAPUT     XXII. 


Versio   antiqua. 


'AuB.  I. 
tnanf.    ap. 


de  xji 
Amh 


a.  I.  T7  T  difccdentes  filii  Ifrael,  caftrametati  fnnt 

^.    JtL  -  --   ■  ■ 


ad  occidentem  Moab  ,  apud  Jordanem , 
juxta  Hiericho. 

V  u  I  G  a  T  a 
1.  Videns  autem  Balac  filius  Sephor  omnia  quas 
fecerat  Ifrael  Amorrha;o , 

Versio 


VuiGATA     NOVA. 

I.  T)  Rofeftique  caftrametati  funt  in  campef- 
1     tribus  Moab ,  ubi  trans  Jordanem  Jeri- 
cho fita  eft. 


Idem  ihidt 


ANTIQUA. 

4.....  Nunc  linget  congregatio  hxc  omnes, 
qui  in  ciiciiitu  nortro  funt ,  licut  lingit  vitulus 
viirentia  ex  campo 


NOVA. 

5.  &  quod  pertimuiftent  eumMoablts ,  &  impe-j 
turn  ejus  ferre  non  poflent , 

VULGATA      NOVA. 


4.  dixit  ad  majoresnatuMadian  :  Ita  deleblt 
hie  populus  omnes  ,  qui  in  noftris  finibus  commo- 
rantur ,  quomodo  folet  bos  herbas  ufque  ad  ra- 
dices carpere.  Ipfe  erat  eo  tempore  rex  in 
Moab. 


VuiGATA       NOVA. 


Tteut.  25.  J, 
hj.  14  .9. 


5.  Mifit  ergo  nuncios  ad  Balaam  filium  Beor  ario- 
lura ,  qui  habitabat  fuper  flunien  terrx  filiorum  Am- 
nion, ut  vocarent  eum,  &  dicerent  :  Ecce  egreffus 
eft  populus  ex  vigypto  ,  qui  operuit  fuperticiem 
terra; ,  fedens  contra  me. 

Versio    antiqua. 


Aug.  quxft.  47.  i» 
i^am.  I.  J.  J48.  c. 
0. 


y &  divinationes  in  manibus  eorum., 


8 venit  Deus  ad  Balaam,  &  dixit  ci  : 


6.  Veni  igitur  ,  &  maledic  populo  huic ,  quia 
fortior  me  eft  :  fi  quo  modo  poflim  percutere  &  eji- 
cere  eum  de  terra  niea  :  novi  enim  quod  benediftus 
fit  cui  benedixeris,  &  maledidus  in  quem  maledifta 
congefleris. 

VuiCATA     NOVA. 

7,  Perrexeruntque  feniores  Moab,  &  majo- 
res  natu  Madian  ,  habentes  divinationis  pretium 
in  manibus.  Cumque  veniflent  ad  Balaam ,  & 
narraffent  ei  omnia  verba  Balac  : 

8,  iUe  refpondit  :  Manete  hic  node  ,  &  ref- 
pondebo  quidquid  milii  dixerit  Dominus.  Ma- 


Not;e    a»    Versionem    antiqua  m. 


t^.  I.  Grarce  conftamer  ,  a^aeafrs;  ,  fromovemes  ;  uti 
•^rupi.  Tor  ,  loco  apud  ;  &  Kxia  ,  vulgo  contra  ,  versifs  ,  pro 
jlixt.i. 

If.  4.  Auguft.  q.  46.  in  Num.  to.  3.  J48.b.  Nunc  ah- 
i:iiguet  fynagog.t  h,tc  omnei  ,  qui  in  circliiln  noftrt  jitnt. 
Gr.  Nuv  «VxEi'^Ei ,  &c.  abfque  feq.  funt ;  dcinde  c.'csl  M'.i- 
S«'  °  i«o'Xcs  >  8cc,  Jicm  ablingeret  z'ltMhis ,  &c,  ut   fup. 


'ilif.'y 9.  Eadem  funt  in  Grasco.  Hue  etiam  revo- 

canda  quae  ait  Aug.  quseft.  46.  in  Num.  to.  3.  J48.  a.  b. 
Oiiod  dicit  Scripture  ,  pojlea/jitam  Jfiael  'vicit  A?norrktos  , 
^  pojjtdit  omtiei  civitates  eornm  ,  viiji^e  legates  Baiac  rf- 
gem  Moahitartttn  ad  condttcenditm  Balaam  ,  a  qrto  tnaledi- 
ceretitr  Ifrael ,  fatis  oflcTiditnr  non  omnes  Moabtt.ts  venijfe  in 
londitionem  Seon  regis  AmorrhMrum,  quatido  eis  bello Jtipera-^ 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXII. 


30J 


VutGATA      NOV 


V  B  RSI  O 


A  N  X  I  QU  A, 

nentibus  illis  apud  Balaam ,  venit  Deus ,  Sc  ait 
ad  eum  : 

9.  Quid  fibi  volunt  homines  ifti  apud  te  >  9.   Quid  homines  hi  pcncs  tc? 

Vui.  CATA       NOVA. 

10.  Refpondit  :   Balac  tilius  Sephor  rex  Moabi- 
tarum  milit  ad  me , 

1 1 .  dicens :  Ecce  populus  qui  egreffus  eft  de  yEgyp- 

VULGATA     NOVA. 

II,  Dixitque  Deus  ad  Balaam  :  Noli  ire  cum 


Aug.  tibifuf. 


to  ,    operuit  fuperficiem  terra;  :  vcni  ,  &   maledic 
ei  ,  fi  quo  modo  poffim  pugnans  abigcre  cum. 


CIS  , 

eft. 


neque  maledicas  populo  :  quia  bencdiilus 


Versio    antiqua. 

12 Non  ibis  cum  eis ,  neque  malcdices  po- 

pulum  :  eft  enim  bcncdiclus. 


linn  qatfl.   48. 
J43./. 


I  J.  Qui  manJ  confurgens  dixit  ad  principes :         1 3.  Et  exfurgens  Balaam  mane 
Ite  in  terram  veftram  ,  quia  proliibuit  me  Do» 
minus  venire  vobifcum. 

V  U  I.  G  A  T  A 


n.d. 
J48.  rf. 


qimfl.  47. 


14.  Reverfi  principes  dixerunt  ad  Balac 
luit  Balaam  venire   nobifcura. 

15.  Rurfum  ille  mul-         15 Fide  Not. 

to   plures     &    nobiliores 
quam  ante  miferat,  mifit. 

V  u  L  c  a  T  A 


nova. 

Inf.i^.        18.  Refpondit  Balaam  :  Si  dederit  mihi  Ba- 
IJ-  lac  plenam   domum  fuam  argenti  &  auri,  non 

potero    immutare  verbum  Domini  Dei  mei,  ut 
vel  plus,  vel  minus  loquar. 

19.  Obfecrouchic  manestis  etiam  hac  noc- 
te  ,  &  fcire  queam  quid  mihi  rurfum  refpon- 
deat  Dominus. 

io.  Venit  ergo  Deus  ad  Balaam  node,  & 
ait  ei  :  Si  vocare  te  venerunt  homines  illi ,  fur- 


N  o  v  A. 

No-  16.  Qui  cum   veniflent   ad  Balaam  ,  dixerunt: 

Sic  dicit  Balac  filius  Sephor  :  Ne  cunfleris  venire  ad 
me  : 

1 7.  paratus  fum  honorare  te  ,   &  quidquid  vo- 
lueris  dabo  tibi  :  veni ,  &  maledic  populo  ilti. 

Versio    antiqua. 

18 Si  dc'derit  mihi  Balac  plenam  domum     Aug.  qKxj>. 

fuam  argcnto  &  auio ,  non  potero  prx\  aricare  ^*^'  ''•/'''■'• 
verbum  Domini ,  focere  iliud  pufillum ,  vel  ma- 
gnum in  mente  mea. 

1 9.  Et  nunc  lliltinete  ibi  &  vos  node  hac,  & 


48. 


i.Pf<.  2 
«J- 


Et  infurrexit  angelus  Dei  oifferre  cum  in  J49-  '■  f"i- 


k 


fciam  quid  adjiciet  Dominus  loqui  ad  me. 

2.0.  Venit  enim  Deus  ad  Balaam  node ,  &  ait 
illi  :  Si  vocare  te  venerunt  homines ,  exfurgens 
ge ,  &  vade  cum  eis  :  ita  duntaxat ,  ut  quod  fequere  COS  :  fed  verbum  quodcunque  locutus  fue- 
tibi  prxcepero,  facias. 

II.  Surrexit  Balaam  manS  ,  &  ftrata  afma 
fua  profeftuj  eft  cum  eis. 

11.  Et  iratus  eft  Deus.  Stetitque  angelus  Do- 
mini in  via  contra  Balaam  ,  qui  infidebat  alinx, 
&  duos  pueros  habebat  fecum. 

2.  J .  Cernens  afma  angelum  ftantem  in  via  , 
evaginato  gladio  ,  aveitit  fe  de  itinere  ,  &  ibat 
per  agrum.  Quam  cum  verberaret  Balaam  ,  & 
vellet  ad  femitam  reducere  , 

14.  ftetit  angelus  in  anguftiis  duarum  mace- 
tiarum  ,    quibus  vines  cingebantur. 

X  5 .  Quem  videns  afina  ,  junxit  fe  parieti , 
&  attcivit  fedentis  pedem.  At  ille  iterura  ver- 
berabat  eam : 

z6.  &  nihilominus    angelus  ad  locum 


Jtem  549.  a.feii. 


ro  ad  te,  hoc  facies. 

2 1 .  Et  exfiu-gens  Balaam  mane  ,  flravit  afinam 
fuam,  (Sc  abiit  cum  principibus  Moab. 

zi.  Et  iratus  eil  animatione  Deus,  quia  ibat    Idem  quxjt.  49. 
ipfe    -    •   '-        •  ■  ■     -.^ 

via.. 


an- 


z  5 .  Et  cum  vidiflet  afina  angelum  Dei  refif-     idem  piaft.  p, 
tentcm  in  via,  &  evaginatum  gladium  in  m.anu  549- s- 
ejus,  &:  declina\it  alina  de  via,  &  ibat  in  cam- 
pum.  Et  percuflit  afmam  in  virga ,  ut  corrigeret 
eam  in  via , 

^4.  &  ftetit  angelus  Dei  in  fulcis  nnearum,     Uid.^^o.a.fiq. 
maceria  hinc ,  &  maceria  hinc. 

z^.  Et  cum  vidiflet  afina  angelum  Dei,  com- 
preOit  fe  ad  parietem ,  &  comprellit  pedem  Ba- 
laam ad  parietem.  Et  adjecit  adlwic  ca'dere  eam: 

Z.6.  &  appofuit  angelus  Dei,  <Sc  adjiciens fub- 


N  o  T  je    a 


ERSIONEM 

vit  i  fqiiiiem  rcnmnft  gi7H  MdiMiarttm  ujijiie  ad  illud 
tempui  ,   ubi  regnaret  Balac  rex  Mo.lh. 

'tt.  iz.  15.  Ita  de  Gracco  ad  verbum  :  vide  (is  Au- 
gufl.  ibid.  &  Ambrof.  epift.  50.  ad  Chromar.  to.  2.  p. 
5'94-  c.  d. 

tf.  ly.  Gr.  Kai  CTp35s^e/o  e7(  BaAa/.  aVo£"e?Aa(  ctfiyj:v1ai; 
9r>if:V5 ,  ^  ii'ufi'j-rifei  TsrVtac  ,  ita  expiimit  Ambrof.  epift.  Jo. 
ad  Chromat.  to.  2.  994.  c.  Cum  prima  coiifuhiiffet  (  Ba- 
laam )  ntritm  ad  iilnm  vatiiunii  ptfpulum  dcbtrct  pergere  , 
(^  prohibitus  ejfet  ,  exeujavit  :  pcjle.i  miQii  legatii  honora- 
tioribns  ,  promifRs  itbertortbns  ,  niuitertbHS  cumHlatioribus 
ilUclus ,  qui  renuntiare  debuerat ,  iternm  conjuUttdum  pu- 
t^vii.  Item  Aug.  ubi  fup.  Ait  B.%U.%m ,  iitrum  ad  fe  m:J}is 
heticratiaribus  nuuiiis  :  Si  dederit  mihi  Balac  ,  Sec.  ut  infra 
t.    18. 

it.  18.  Ita  in  Graco  ,  excepto  uno  ,  t»  ©£k~,  addito 
att  voccui  Domiui  ;  item  loco  prxvarienre  ,  legitur  77a£jt- 
(miui  ,   ad  verbum  ,   tranfgredi. 

if.  19.  Ita  Grsc.  liabet ,  niii  excipias  verbum  ttujQ^!,- 
IJ.ai ,  cognojcam  ,  pro  fciam  ,  quod  idem  fonat. 

V.  20.  Grsce  ,  Kx!  t]>Aii ,  Et  vemt ;  pro  Venit  emm  : 
item  pro  venerunt  ,  7ra'c;,o/  ,  Compl.  Tula  ■:r:if>v.'.av  ,  addi- 
turque  ^tc;  ,  ad  boiiii;:ei ;  cxteia  quadrant  bene. 

ir.ll,  Ita  Grsece  ad   verbum. 

Jf •  11.  InGr.pro;i,if ,  k^itur  eV 5/):i;'£n  ,  ivit;  inMfs. 

Tom.  /. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

tamen  Alex.  &  Oxon.  iTrcpcvslo ,  ut  fup.  Item  pre  d-ffer- 
re  ,  exflat  AiaSaAEr/  ,  vel  ut  in  Mf.  Alex.  iihaCiwur , 
abfque  feq.  in  -Jin.  In  Mf.  Oxon.  lie  :  cV  in  oJ u  sV/;«-. 
£«M=.v  aVT^/V  t  m  Aid.  edit.  ?yJ'lt^Ccc^\^lv  elvrl^  ;V(  rv^  oJ?, 
in  Compl.  fVi  th;  0/^  rV//aoaMei»-  utnsy.  Idem  Au^uil. 
paulo  fup.  dixerat  :  Et  infurrexit  angelus  Dei ,  ut  nun  per- 
mttteret  eum  in  t  ia :  at  infra  conftanter  leoit :  dijftrre  eum 
in  via.  Mux  ita  :  Ouod  Gr.tc,-  pitfitum  efl  jCaSays.t  ,  tuc^ 
in  conjequentibui  {  f-  52.  )  dicit  ipfe  angel-ts :Ez  ecce  ego 
exii  in  dilaiionem  tuam  ,  ubi  Gr.icus  babe'  Aiy.C:?ir.-.  Ubi 
fort.ijjis  accu'atio  ccingrTtenttcis  intelli^ttur  ,  :'.t  bic  qttcd  dic-^ 
turn  €j}  ,  differre  eum  in  via  ,  accttf.fe  acctpiattir.  U;:de 
cred:tHr  ettam  diabolus  appellatu^  ,  t.iriquam  accufator  La^ 
tine  dicendus  Jit.  Gr.  ad  Jit  ;  Kxl  a^T3>  sViosCi'xE;  ;Vi  rws 
oiSf  xifjy  J  ic,  c/  JVyo  Ta?/;;  wjt^  ^st'  acvr'j.  Et  ipfe  afcen~ 
derat  fnper  ajinam  ficam  y  ^  duo  pueri  ejus  cum  eo. 

If.  23.  Gr«ec.  addit  avrv  ,  ad  vucem  '-'irgJ  ,  &  pro  cor- 
rigeret ,  hab.  TiT  sL'.^iixt  dvTvi ,  i.  e.  ad  dirigend.iin  earn  : 
cjctera  ad  verbum  quadrant.  Rurfum  Augull.  Lucut.  yy. 
col.  3(?2.  a.  legit  ;  £?  percujit  afinam  ;n  cjj-^j  ;  additque  : 
Ko«  dixit  virga,  fed  in  virga. 

til.  24.  2y.  Vix  melius  de  Cr;Eco.  Vide  lis  Auguft. 
ibid. 

t.  z6.  Ita  in  Gixco  ,  practer  feqq.  a'.T.=\9-ar  ,  abiem  , 
loco  adjiciens ,  &  n'i  it  »'*  m'  1 '»  qucm  nun  «ral ,  pro  ia 

Qq 


Ail^.  uli  fif. 


UiJ.  J4J.  e. 


306  LIBER     NUMER. 

Versio   antjqua. 

ftitit  in  loco  angiifto ,  in  quo  non  fiiit  declina- 
re  dextram  neqiie  (inilb-.im. 

Z7.  Ht  cum  vidillet  afina  angelum  Dei ,  con- 
feJit  fub  Raliam  :  &  iratus  etl  Balaam,  &  per- 
cuciebat  alinam  virga. 

a  8.  Et  aperuit  Deus  os  afina:  ,  &  ait  ad  Ba- 
laam :  Quid  feci  tibi ,  quia  percuirifti  me  tertio 
hoc? 

20.  Et  ait  Balaam  afinx  :  Quia  illufifti  mihi :  &: 
fi  haberem  gladium  in  manu  mea ,  jam  transli- 
xiifem  te. 

V  U  1  G  A  T 

JO.  Dixit  afina  :  Nonne  animal  tuum  fum  ,  cui 
Temper  federe  confuevifti  ufque  in  pra:fentciii  diem  ? 
die  quid  liiiule  unquam  feceiim  tibi.  At  illc  ait  : 
Nunquam. 

Versio    antiqua. 


Cap.  XX I r. 

VuLGATA     NOVA. 
guflum  tranfiens ,   ubi  nee  ad  dexteram  nee  ad 
linirtram  poteiat  deviare  ,  obvius  ftetit. 

iy.  Cumque  vidiffet  alina  ftantem  angelum, 
concidi:  lub  pedibus  i'edentis  :  qui  iratus ,  vehe- 
mentius  CKdebat  fufte  latera  ejus. 

i8.  Aperuitque  Dominus  OS  afini,&  locuta 
eft  :  Quid  feci  tibi  ?  cur  percutis  me  i  ecce  jam 
tertio  ? 

2.9.  Refpondit  Balaam  :  Quia  commeruifti, 
&  illullfti  mihi  :  utinam  haberem  gladium  ,  ut 
te  percuterem  ! 

i.      NOVA. 

5 1 .  Protinus  aperuit  Dommus  oculos  Balaam ,  & 
vidit  angelum  ftantem  in  via  evaginato  gladio , 
adoravitque  eum  pronus  in  terrain. 


Vu  1  G  AT  A 


NOVA. 


32. 


Et  ecce  ego  exii  in  dilationem  tuam. 


31.  Cui  angelus  :  Cur,  inquit ,  tertio  ver- 
beras  aiinam  tuam  ?  Ego  veiii  ut  adverlarer 
tibi,  quia  peiverla  eft  via  tua  ,  mihique  con- 
traria  ; 


VuLGATA       NOVA. 


5  ?.  &  nili  afina  declinanet  de  via  ,  dans  locum 
reliftenti  ,   te  occidiflem  ,  &  ilia  viveret. 

54.  Dixit  Balaam  :  Peccavi  ,  nefciens  quod  tu 
flares  contra  me  :  &  nunc  fi  difplicet  tibi  uc  va- 
dam ,  revertar. 

.  }5.  Ait  angelus  :  Vade  cum  iftis  ,  &  cave  ne 
aliud  quira  pra;cepero  tibi , loquaris.  Ivit  igitur  5um 
principibus. 

}  6.  Quod  cum  audiflet  Balac,  egreflus  eft  in  oceur- 
fum  ejus ,  in  oppido  Moabitarum ,  quod  fitum  eft 
in  extremis  finibus  Arnon. 

J  7.  Dixitque  ad  Balaam  :  Mifi  nuncios  ut  voca- 


rem  te  ,  cur  non  ftatim  venifti  ad  me  ?  an  quia  mer- 
cedem  adventui  tuo  reddere  nequeo  ? 

;  8.  Cui  ille  refpondit  :  Ecce  adfum  :  nunquid  lo- 
qui  potero  aliud  ,  mfi  quod  Deus  pofuerit  in  ore 
nieo  ? 

1 9.  Perrexerunt  ergo  fimul  ,  &  venerunt  in  ur- 
bem ,  qua?  in  extremis  regni  ejus  finibus  erat. 

40.  Cfimque  occidiflet  Balac  boves  &  oves.mi- 
fit  ad  Balaam  ,  &  principes  qui  cum  eo  erant, 
munera. 

4 1 .  Man&  autem  fafto  duxit  eum  ad  excelfa 
Baal  ,    &  iniuitus  eft  extremam  partem  populi. 


NoTjE    AD    Versione 


jno  nun  fail.  Ambrof.  epift.  JO.  col.  994.  d.  fie  narrat : 
Cetpit  ire  (  Balaam  )  ,  eccnrnt  ei  angelus  in  atigtijio ,  de~ 
mmflravit  fe  afinx  ,  ncn  ihmo>:j}rnv:t  niigiiri  ;  ill:  je  re-je- 
iavit ,  ifliim  obtrivit ;  tamen  tit  txliijiiaiido  ^  ipfe  co^nofce- 
ret  y  iipermt  oaths  ejus  ;  z<:.iit ,  ^  adhitc  tamen  non  aedi- 
dit  evideiiti  {iraciilo :  Sc  flip.  col.  995.  f.  Qjiomsdo  ,  inquit, 
Balaam  t>roh:bititm  Je  OTa^tilo  Dei  dicit ,  ut  "jadat  ad  male- 
Jicenditm  poptth  IJrael  ;  J^  tvit ,  ^  occttrrit  ei  arigelns  Do- 
tnifii  y  ijiti  eitni  prohthtterat  pergere  ,  tta  lit  ob/jjlerel  ajinx 
ejus  ,  ^ita  vehebiii  eitm  i  ^  nibtlomimts  ^^  ipj'e  dixit  ei  ut 


ANIIQUAM. 

iret ;  fed  hoc  dieeret  ,  tjitod  ^bi  infunderexttr ^  qui  "vel 

01  ttlis  credere  debittjfet ,  twutil'tta  ^  anibigua  refpondit.  Tunc 
indignatus  Do/m^us  ,  per  angelum  dixit :  Vade  ,  fed  qitttcun- 
qtte   tibi  infpiravero  ,    /m'c  dues  :  &c. 

??T^.  27.  18.  Hxc  omnia  refpundent  Grseco. 

>?.  Z9.  Similiter  in  Grjfco  ,  deleta  voce  mea  ,  pofl  ma- 
ntt ;  at  in  Mis.  Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  edict.  Aid.  & 
Compl.  eft  cV  T/T  x-'/"'  A**^- 

Tf .  jz.  Gr.  Kai  iJi  £7»  s'^SaBoi'  iti  JVi«£o?.H?  0».  Vid.  fup, 
Not.  ad  t.  22. 


CAPUT       XXIII. 

V  U  L  G  AT  A 


Atig.quajt.  J  I. 
JUam.t,  }.  J  JO. 


d. 


Amhr.ep.  Jo.  t, 
S94-/  9S5-  "• 


NOVA. 

rat  mihi  Dominus ,  &  quodcunque  imperavCTit ,  lo- 

quar  tibi. 

4 .  Ctinique  abiifiet  velociter  ,  occurit  illi  Deus. 
locutufque  ad  eum  Balaam  :  Septem ,  inquit ,  aras 
erexi ,  &  impofui  vitulum  &  arietem  defuper. 

5.  Dominus  autem  pofuit  verbum  in  ore  ejus,  & 
ait  :  Revertere  ad  Balac ,  &  hsc  loqueris. 

VuLGATA     NOVA. 

6.  Reverfus  mvenit  ftantem  Balac  juxta  ho- 
locauftum  fuum  ,  &  omnes  principes  Moabita- 
rum : 

VuLGATA        NOVA. 

7.  afTumptaque  parabola  fua,  dixit  :  De  Aram     Orientis  :  Vcni,  inquit  ,&  maledic  Jacob  :  propera'i 
adduxit  me  Balac  rex  Moabitarum  ,  de  montibus     &  deteftare  Ifrael. 

Versio    ANTIQUA.  Vulgatanova. 

8.  Quid  maledicam ,    cui   non  maledicit  Do-  8.  Quomodo   maledicam  ,  cui    non    maledi- 

NoT^    ad    Versions  m    antiquam. 

t,  6.  Gr.  K«i  f 7-'i'S"M sV  <{tnu.  If".  8.  Gr.  T/  ofxQxftiu  eV  fii  afirm  Ktjpii  i  Mf,  Alex. 


•  .  1~V  Ixitque  Balaam  ad  Balac  :  /tdifica  mihi  hie 
i^  feptem  aras ,  &  para  totidem  vitulos ,  ejuf- 
demque  numeri  arietes. 

i.  Cumque   fecilfet  juxta  fermonem  Balaam ,  un- 
pofuerunt  hmu!  vitulum  &  arietem  fuper  aram. 

J.   Dixitque  Balaam  ad  Balac  ;  Sta  paulifper  jux- 
ta holocauftum  tuum ,  donee  vadam ,  fi  forti  occur- 

Versio    antiqua. 

6 &  fa£lus  eft  Spiritiis  Dei  fuper  ilium. 


LIBER 

VULGATA     NOVA. 


NUMER. 


Cap.   XXIII. 

Versio    antiqua. 


307 


xit  Deus  ?  Qua  latione  Jeteder ,  qucm  Dominus     minus  : 
nou  deteftacur  > 

9.  De  fummis  filicibus  viilcbo  eum  >  &  c'e 
collibus  conliJei-abo  ilium.  Populus  folus  habi- 
table ,  &  inter  gentes  non  reputabitur. 

10.  Quis  dinunierare  polTit  pulvcrem  Jacob, 
&  noiTe  uumcrum  ftirpis  ifrael .'  Moriatur  ani- 
ma  mea  morte  jullorum  ,  Sc  fiant  novirtima  mea 
horum   limilia. 

1 1.  Dixitque  Balac  ad  Balaam  :  Quid  eft  hoc 
quod  agis  ?  Ut  malediceres  iiiimicis  meis  voca- 
yi  te  :  &  tu  e  contrario  benedicis  eis. 

II.  Cui  ille  refpondit  :  Num  aliud  pofTum 
loqui ,  nili  quod  juHerit  Dominus  ? 

1 5 .  Dbiit  eigo  Balac  :  Veni  mecum  in  alte- 
ram locum  unde  partem  IlVael  videas  ,  &  totura 
videre  non  poflls  ,  inde  maledicito  ei. 

VulGATA       NOVA. 


Amlrf-.  uht  jttp. 


9.  A  fummis  montibus  confpiciam  eum. 


10 MoiiAtur  anima  mca  in  animis  jufto- 

lum ,  iSc  fiat  remen  mcum  licut  ll-mca  itloiiim. 


Amir,  de  fidt  ref^ 
1. 1.  114J.C. 


ir In    malcdidlionem  inimicorum  meo-   Aus^.lccuwji.t, 

rum  vocavi  re  :  6c  ecce  bcnudixilli   bcncuiciio-  3-  }<52.  h. 
nem. 

iz....  Quaecunque  miferit  Deus  in  os  meum,     nu.  Ucut.77. 
lioc  obfeivabo  loqui. 

13 Veni  mecum  adhuc  in  lociun  alium ,     ihd.Uim.  7?. 

de  quo  non  videbis  eum  inde. 


14.  Cumque  duxilTet  eum  in  locum  fublimem, 
(uper  verticem  montis  Phafga ,  a;dihcavit  Balaam 
feptemaras,&  irapol"itis  fupra  vitulo  atqueariete, 

1 5 .  dixit  ad  Balac  ;  Sta  hie  juxta  holocauftum 
tuum,  donee  ego  obvius  pergam. 

16.  Cui  cum  Dominus  occurriflet  ,  pofulffetque 
vcrbum  in  ore  ejus,  ait  :  Revertere  ad  Balac  ,  & 


ha;C  loqueris  ei. 

I  7.  Revferfus  invenit  eum  ftantem  juxta  holocauf- 
tum fuum  ,  &  principes  Moabitarum  cum  eo.  Ad 
quem   Balac  ;  Quid,  inquit,  lacutus  eft  Dominus? 

1 8.  At  ille  ail'umpta  parabola  fua  ,  ait  :  Sta  Ba- 
lac &  aulculta  ,  audi  fili  Sephor  : 


VulGATA     NOVA. 

1 9.  Non  eft  Deus  quafi  homo ,  ut  mentiatur : 
nee  ut  filius  hominis ,  ut  mutetur.  Dixit  ergo , 
&  non  faciei  ?  locutus  eft  ,  &  non  implebit  ? 

io.  Ad  benedicendum  adduftus  ium,  bene- 
diitionera  prohibere  non  valeo. 

21.   Non    eft  idolum   in  Jacob,  nee  videtur 
fmiulacrum  in  Ifrael.  Dominus  Deus  ejus  cum 
eo  eft ,   &  clangor  viAoria:  regis  in  illo. 
I»/,  14.       ii.  Deus   eduxit  ilium  de  ^gypto  ,  cujus 
^  fortitude  iimilis  eft  rhinocerotis. 

2  ?.  Non  eft  augurium  in  Jacob,  nee  divinatio 
in  Ifrael.  Temporibus  fuis  dicetur  Jacob  &  If- 
raeli  quid  operatus  fit  Deus. 

24.  Ecce   populus   ut  lesna  confurget ,   & 
quail  leo  erigetur  :  non  accubabit  donee  devo- 
■  ret  prsdam  ,  &  occiforum  fanguinem  bibat. 

V  u  L  G 


VERSIO     ANTIQUA. 

I  g.  Non  quafi  homo ,  Deus  fiifpenditur :  neque  cpr.  /. 
quail  filius  hominis ,  minas  patitui- *y-}'  i'- 


,  Tipm. 


ii.  Non  erit  labor  in  Jacob  ,    neque  videbi-     yii'i-^'ipf-com. 
tur  labor    in  Ifiraifl  :  quoniam  Dominus  Deus '''"'"■  74^' "' 
ejus  cum  eo ,  &:  ipie  prxclarus  princeps  cumiplb. 

zz.  Deusex.€g)'pto  vocavir  eum,  gloria  ejus   }i:!r<>n.mMat.i. 
ficut  unicornis.  '.  4-  9-  "■• 

z:,.  Non  eft  augurium  in  Jacob,  neque  divi-  UamnE-^cch.ii, 
natio  in  lirael «•  5-  775-f- 


24.  Ecce  populus  ut  catulus  leonis  confurget, 
&  ut  leo  exfultans 


Idem  in  EccleC  f. 
2.  774,  K 


ATA 

Nec  maledicas 


NOVA. 


1 5 .  Dixitque  Balac  ad  Balaam 
ei ,  nec  benedicas. 

i6.  Et  ille  ait:  Nonne  dixi  tihi  ,  quod  quidquid 
mihi  Deus  imperaret ,  hoc  facerem  .' 

27.  £t  ait  Balac  ad  eum  :  Veni,  Sc  ducam  te 
ad  alium  locum  :  ii  fort^  placeat  Deo  ut  inde  ma- 
ledicas eis. 


28.  Cumque  duxiflet  eum  fuper  verticem  mon- 
tis   Phogor  ,  qui  refpicit  iblitudinem  , 

29.  dixit  ei  Balaam  :  .idifica  mihi  hie  feptem 
aras ,  &  para  totidem  vitulos  ,  ejufdemque  numeri 
arietes. 

;  o.  Fecit  Balac  ut  Balaam  dixerat  :  impofuitque 
vitulos  &  arietes  per  iingulas  aras. 


NOT^      AD     VerSIONEM      ANTIQUA  M. 


cum  editt.  Aid.  &  Compl.  t/  ufiK/^xi.  Audi,  quscft.  V. 
&  N.  T.  quacft.  127.  col.  158.  g.  Quid  maleduam ,  quem 
benediiit  Dem  ? 

Tf .  9.  Grarce  I'O?;  a"9  )i:/>ypH?  o^^uv  a'\ifj.a,i  xvtov  ,  i.  e. 
4  Venice  montirtm ,  &c. 

1?.  10.  Sicttt  femen  ijlorum.  Ita  fert  edit.  Rom.  Ambrof. 
cum  Mfs.  pluribus ;  vet.  autem  edit,  cum  Mfs.  aliis ,  Ji- 
cvt  fimeii  jnjiornm  ;  fed  in  Luc.  9.  col.  1420.  legit  Am- 
brof, ut  fup.   Moriatur  atuma  mca  in  a/iiinii  ptjlorum  ,  ^ 

jiat nt  jcme't  eoritni  :  item  1.  de  bon.  mort.  c.  4,  col. 

596.  e.  8c  1.  de  exhort,  virg.  col.  279.  d.  Moriatur  ntiwm 
mea  itt  ariimis  pijloriim  i  at  in  PI.  i.  col.  7(jo.  d.  Moria- 
tur anima  mea  ,  ut  anima  juftoram  ,  feu  cum  quibufd  ;  Mfs, 
&  vet,  edit,  in  anima  jiiftorum  ;  epift.  veto  Jo.  col.  995'. 
b.  Moriatur  anijna  mea  in  animis  coritm.  Hieron.  in  Ezech. 
18.  to.  3,  819.  Moriatur  anima  mea  in  atiimahm  juflo- 
riim,  Gr.  'A-yroO-'tf:/  h'  '^I'X^'  «"^  *■''  "^^X'*"^  Ai'.ty.iu-y ,  i-,  ■>ii';;7o 
TO  c-TTSjifix  /xn  u^  TO  <j-z$py.x  TKTiJi"  cdlt.  Aid.  diToiy ,  Compl. 
Tfrc.  Intcrpres  Origenis  fsepe  repetit  juflorum  ,  fi  Nobi- 
lio  fides. 

tt-  II.  'i.  1 5.  Totidem  verba  legumur  Qfsce, 
Tom.   I. 


t.  19.  Similiter  habet  Lailant.  1.  4.  Inflimt.  c.  '18.  p. 
581.  prjeter  unum  D»»««k!,  loco  Dens  :  nec  diffimilia  in 
Grscco,    ubi  frofufpendiiuy,  Sc  minas  paiiiur,  eii  Atxp- 

'^v^^yvxi ctT^iMt^.i'rxt'  Schol.  Aixplv.'^i'vxi  ,  hoc  ejiy  com- 

moveri  ^  Jinduare  ;  nam  qux  fujpendiintur ,  commaven^ 
tur  g;  fiuiluant.  Apud  Ambiof.  1.  i.  de  fide  ,  to.  2.  459. 
b.  Qi::a  non  ficut  homo  ,  ita  ^  Deus.  Vide  Nobil,  in 
hunc  loc,  &  Judith  8,  If.  IJ. 

t.  21,  Ita  de  Gracco  ,  prjter  vocem  quoniam  ,  quse  de- 
eft  ,  &  hxQ  ult.  2;  iffe  prxclarus  prinup'  cum  ipfo ;  pro 
quibuSTK  ftjc'fxxfX'''^^''  'fi'TW  ,  pr.cclara  prinapum  in  eo, 
Ambr,  epift.  85,  1106.  c.  fie  habet ;  N»«  efl  lahr  Jacob  , 
nec  dolor  videbiiur  in  Ifrael  i  &  ep.  JO.  yy^.  d.  ^m  eft 
labor  :n  Jacob,  neque  dolor.  Gr.  fi^xS'^'' "^^ ^oV:;. 

Tt,  11.  Gr.Ece  ,  0s:;  0  i^x'/Wjfuv  auror  ii,  Ai'/v-Trlii  ,  cu5 
Ao'sK  fKioiifuTCi  «t'TM.  Dens  qui  cduxit  eum  ex  .igypto , 
/icut  gloria  unicornis  ei. 

f.  1 5.   Gr.  Ov  jif  fV.'i'  oi'xne/ih  cV  ,  &c.  ut  in  Lat. 

f.  24.  Opiime  e  Gr*cc  ,  excepto  ultimo  ,  exfuli.nis  , 
pro  quo  -,xufx-^:'C-'!'"  '  gl'riabitur.  Cypr.  1.  i.  Tefiim. 
28 1  ■  c,  /ic  hab.  Ecce  populus  quaji  populus  leouinns  exjurgn, 

Qq  ij 


5oS 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXIV. 


CAPUT       XXIV. 


c 


;.  aflumpta  parabola  ait  :  Dixit  Balaam  filius 
Beor  :  dixit  homo  ,  cuius  obturatus  eft  oculus  ; 

4.  dixit  auditor  fermoiium  Dei  ,  qui  vilionem 
Omnipotentis  intuitus  eft,  qui  cadit,  &  iic  aperiun- 
tur  oculi  ejus : 

VuLGATA      NOVA. 


VuiGATA        NOVA 

Umque   vidifTet  Balaam  quud  placeret  Do-     ritu  Dei  , 

mino  ut  benediceret  IlVaeli  ,  nequaquam 
abiit  ut  ante  perrexerat ,  ut  augurium  qua;reret  : 
led  dirigens  contra  defertum  vukum  fuum  , 

1.   &   elevans  oculos  ,   vidit    Ifrael  in   tentoriis 
commorantem  per  tribus  fuas  :  &  irruente  in  le  Spi- 

Versio    antiqua. 

5.  Quam  pukhrx  tux  domus  Jacob  ,  taber-  5.  Quam  pulchra  tabernacula  tua  Jacob ,  & 

nacilla  tua  ll'racl  !  tencoria  tua  Ilrael  1 

"•                          6.  tanquam   valles    obumbtantes  ,   tanquam  6.  ut  valles  nemorofe ,  ut  horti  juxta  fiuvios 

jlmJr.f/'.  JO.  995.  horti   fuper  fluvium  ,  &  velut    tabernacula   qux  in  igui,  ut  tabernacula  qu^efixitDominus,  quafi 

'•                       tixit  Dominus,  &  licut  ceciirus  luper  aquas.  cedriprope  aquas. 

7.  Procedet  homo   de  fcmine  ejus,  &  domi-  7.  Fluet  aqua  de  fitula  ejus,  &  femen  illius 
nabirur  multarum  gentium.    Et  exaltabitur  tan-  erit  in  aquas  multas.  Tolletur  propter  Agag  , 
quam  Gog  regniun  iplius ,  &  augebitur  regnum  rex  ejus ,  &  auferetur  regnum  illius. 
ejus. 

8.  Et  Deus  eduxit  eum  ex  ^gypto ,  quad  cla- 
ritas  unicornis  ei.    Et  edet  genres  inimicorum 


[Aatl.  I.  it  xlii. 


Cffr.  Tepim.  1. 1. 
188.  c. 


Slip.  11.  i8. 


Aii5.  at:tii]iius , 
cujus  ttsmcri  exud. 


fuorum  ,  &  cralntudines  iUorum  emeduilabit , 
&.  balillis  fuis  configer  inimicum. 

9.  Recubans  reqnievir  quali  leo  ,  &  quafi  ca- 
tukis  leoniy:quis  iutcitabit  eum  ?  Qui  benedicunt 
te ,  benedidi  ilint  :  &  qui  maledicunt  te  ,  m.ile- 
didi  funt. 

V  U  L  G  A  T  A 

10.  Iratufque  Balsc  contra  Balaam  ,  complofis 
manibus  ait  :  Ad  maledicendum  inimicis  meis  voca- 
vi  te,  quibus  h  contrario  tertio  benedixifti : 

11.  revertere  ad  locum  tuum.  Decreveram  qui- 
dem  magnified  honorare  te,  fed  Dominus  privavit  te 
honore  difpofito. 

II.  Refpondit  Balaam  ad  Balac  :  Nonne  nunciis 
tuis,   quos  miCfti  ad  me,  dixi  : 

I  5.  Si  dederit  mihi  Balac  plenam  domum  fuam 
argenti  &  auri  ,  non  potero  pra;terire  fermonem 
Domini  Dei  mei ,  ut  vel  boni  quid ,  vel  mali  profe- 

Versio    antiqua. 

17 Orietur  STELLA  cx  Jacob  ,  &  exfur- 

get  homo  de  ITrael  :  «St  confringet  duces  Moab, 
&  prxdabitur  omnes  tilios  Seth. 


8.  Deus  eduxit  iilum  de  yEgypto,  cujus  for-  Sup.  13, 
titudo  limilis  eft  rhinocerotis.  Devorabunt  gen-  ^^' 
tes  hortes  illius ,  oflaque  eorum  confringent ,  & 
perforabunt  fagittis. 

9.  Accubans  dormivit  ut  leo  ,  &  quafi  le^- 
na  ,  quam  fufcitare  nullus  audebit.  Qui  benedi- 
xerit  tibi  ,  erit  &  ipfe  benedidus  :  qui  maiedi- 
xerit ,  in  maledidione  reputabitur. 

NOVA. 


Ujernti.  cp.  ad  Tab. 
t.  z,  604.  t. 


1 8.  Et  erit  Edom  hxrcdicas  ejus. 


ram  ex  corde  meo  :  fed  quidquid  Dominus  dixeriti 
hoc  loquar  ? 

14.  Veruntamen  pergens  ad  populnm  uieum, 
dabo  conl'ilium,  quid  populus  tuus  populo  huic  fa- 
ciat  extremo  tempore. 

ij.  Sumpta  igitur  parabola,  rurfum  ait  :  Dixit 
Balaam  filius  Beor  :  dixit  homo ,  cujus  obturatus  eft 
oculus : 

16.  dixit  auditor  fermonum  Dei,  qui  novit  doc- 
trinam  AltilTimi  ,  &  viliones  Omnipotentis  videt , 
qui  cadens  apertos  habet  oculos. 

VuLGATA     NOVA. 

17.  Videbo  eum,  fed  non  modo  :  intuebor 

ilium,  fed  non  prope.     Orietur   Stella   ex  Malt.i, 
Jacob,  &  conluiget  virga  de  Ifraei  :  &  percu-  i. 
tiet  duces  Moab  ,  vaftabitque  omnes  filios  Seth. 

18.  Et  erit  Idumia  pofleiTio  ejus  :  hsreditas 
Seir  cedet   inimicis    fuis  :  Ifraei   vero    fortiter 


aget. 

NoT^E      AD     VerSIONEM      ANTIQUA  M. 


If.  J.  Gr.  'Cr^  x«^ol  01  ouci  ,  &c.  ut  in  Lar.  Apud  Am- 
brof.  ep.  JO.  to.  i.  99J.  d.  e.  lie  :  Qtuim  fpeccja  h.ihita- 
citlil  I'ta  {6  UebrxoYHin  imlnia)  t.xbcu.uitLi  tu.ijnrtt  ^  &c. 

t-.6.  Grace,  loco  i'.i/.'cs  ,  legitur  KaVai  ,  mel.  /altm  ; 
item  fed  uiiimlii  allies ,  additur  j,  ,  cstera  concordanr. 
Ambrof.  epift.  JO.  to.  2.  99J.  d.  e.  legit  :  Sicui  tiei.ma 
chumbra/ina  ,  Jictit  pnradtfiti  fnper  Jtitviiiin ,  ^  Jicitt  ce~ 
drus  fuper  itqu.is.  Gr.  j  a:i\  /.iS^i  •aaf  uJam ,  C?  fi"" 
cedri  juxtci  aquas. 

if,  7.  Nonnulla  variant  Crxce ,  nempe  feqq.  !i,i>.;i'(^=.- 
lat  ,  e^redieltir  ,  loco  procedet  ;  item  loco  tai:fj:uim  Gog  re- 
gnum ip/ius  ,  fimpiiciter  «'  I'it-i  ^a.',i\fi!t  ■  atMf.  Alex,  cum 
Aid.  edit.  &  Compl.  addit  avn.  Hicron.  in  Ezecli.  j8.  to. 
;.  968.  f.  bene  ex  LXX.  Hgridietm  homo  de  fenuiie  ejus  , 
%^  domtnabitiir  geiilinm  pliii  imariim  ;  ^  etevitbitur  Gog  re- 
g««m  ejus,  y  crefcet  regnum  illius  :  turn  addit.- Ctim'm 
jtixtA  Ucbr.  itajcriptum  reperi  :  Tolletur  propterea  Agag  rex 
ejus  ,  ^  auferetttr  regnum  illius.  in  Mf.  Oxon,  deeft  ,  k, 
att^\^'iv(^ilai  ^stciMia.  ,  licut  in  edit.  Aid.  ^aii\s'.tt  «Vtv. 

if .  8.  Ltviier  tantvim  difterunt  h;cc  a  Gracco  ,  nempe 
primo  loco  deed  (jj ,  deinde  pro  eduxit,  legiair  a!/ir/«- 
ci ,  deduxit  ,  Sc  A^^x  ,  gloria  ,  loco  claritas ,  abfque  ^ , 

port  ei ;  demum  pro  balijlis conjiget ,  iic  ^gxio: ax- 

"ixmifuiii  ,  jaculis...,  fagittaHt. 

t.  9.  Vix  melius  de  Grzco,  Ambr.  epift.  jo.  99J.  e. 


Qui  benedicent  eum  ,  henedicemur  :  ^  qui  maledixerint  ei  , 
maleiUdi  erant.  Au6l.  veto  1.  de  xiii.  manf.  col.  20,  a. 
Benedicentes  te  ,  benedidi  fmt  ;  ^  maledicenles  te  ,  malediili 
Jim.  Gr.    01  et/Vo/^CTe;  t£ ,  fi^^o7H»'/aj*  Jt,  ci'  y-ot^apt^f^uci  cs , 

t.  17.  Vet.  Iren.  Imerpr.  1.  5.  c.  9.  p.  184.  b.  Orietur 
peU.%  ex  Jacob  ,  ^  frrget  dux  in  Ifraei.  Cypr.  1.  2.  Tertim. 
p.  188.  c.  &  Ambroi.  in  Luc.  2.  col.  1297.  a.  c.  d.  Orie- 
tur flcll.t  ex  Jacob,  ^  exjurget  homo  ex  l(rael.  Concinunc 
Laclant.  1.  4.  Inftitut.  c.  1;.  p.  J76.  Aucl.  1.  de  xlii. 
manf.  col.  20.  a.  &  Maxim.  Taurin.  col.  10.  d.  Item  Au(5l. 
op.  imp.  in  Matth.  28.  d.  &  Leo  M.  fer.  55.  col.  92.  a. 
qui  addunt ;  £r  dominabttitr  genttum  ,  vel  omnium  gentium, 
Hicron.  epift.  ad  Fabiol.  to.  2.  col.  604.  b.  Orzetur  jletl.t 
exj.tcoh,  'ij  coiifurget  homo  de  Ifr.iel :  ^  percutiet  priiuipei 
Moab  ,  2)  tiajlabit  cuncloi  filios  Seth.  Vigil.  Tapf.  1.  cont, 
Vatimad.  p.  74J.  b.  Orietur  flella  ex  Jacob  ,  ^  afcendet 
•virga  ex  Ifraei :  ^  percutiet  omnia  regna  teir.i.  Audt.  1.  de 
promitr.  part.  2.  c.  12.  col.  156.  d.  175.  c.  Oj-iettir  flel- 
la ex  Jacob  ,  t^  exfurget  homo  ex  Ijrael  :  ^  conjringet  om- 
nia ngna  terr.e,  Gr.  'Atare^si  ar(yy  i^'litK-2'^  ,  a)ar»(^?^«i 
(  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  cum  editt.  Aid.  &  Corapl.  i  dixc- 

t-  18.  In  Gi£to  deeft  ejus. 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXIV. 


509 


V  U  L  G  A  T  A     NOVA. 
1 9.  De  Jacob  «rit  qui  dominetur  ,  &  peidat 


Versio    antiqua. 


reliquiis  civitatis. 

10.  Cumque  vfdifTet  Amalec  ,  aflumens  para- 
bolam  ,  ait  ;  Principium  gentium  Amakc,  cu- 
jus  extrema  perdentur. 

V  U   L  G   A  T  A 

11.  Vidit  qnoque  Cinsum  :  &  affampta  parabo- 
IS  ,  alt  :  Robuftum  quidem  eft  habitaculQm  tuum  : 
fed  fi  in  pecra  pofueris  nidum  tuum , 

ii.  &  fuerLi  elefhii  de  flirpe  Cin,  quandiu  po- 
teris  permanere  .=  AITur  enim  capiet  te. 

VULGATA      NOVA. 

z  f .  Surrexitque  Balaam ,  &  reverfus  eft  in 
locum  fuum  :  Balac  quoque  via  ,  qua  venerat ,     flium  :  &  Balac  abiit  ad  lemeripfum 
rediit. 

NoTjE    AD    Versionem    antiquam. 

f.  io.  Ita  inGraeco  ,  excepco  uno  ivrw  ,  eariim  ,  loco  f-  IJ.  Sic  eft  in  Grxco  ad  verbum. 

ejus  ;  at  in  Mf.  Oxon.   ac  edit.  Compl.  to  CTrlfna  xnrv. 


.  ^o Initium  nationum  Amalec,  &  femen  A>,j,r.n,x.i.z.a. 

ejus  peribit. 


NOVA. 

13.  AfTumptaque  parabola   iteium    locutU5  eft  : 
Heu ,  quis  vifturus  eft ,  quando  ifta  faciet  Deus  ? 

14.  Venient   in   trieribus    de  Italia,  I'uperabunt      Daii.ii.io,- 
Aflyrios ,  vaftabuntque  Hebra-os ,  &  ad  extreraum 
etiam  ipfi  peribunt. 

Versio 


-5- 


A  N  T  I  Q  U  a, 

Et  fm-gens  B.ilaam  ,  abiit  re\  erfus  in  locum    A»g.  ^u^ji.  61.  in 

Hiim.t.  3,  JJ4.  «, 


/./  J.  I 


Veul.  4 


31.27. 


CAPUT       XXV. 


i.'Tk  yC  Orabatur   autem  eo  tempore  Ifrael  in  Set- 
IYJl  tim  ,  &  fornicatus  eft  populus  cum  filiabus 

Moab, 

i.  qux  vocavemnt  eos  ad  facrificia  fua.   At  illi 

VuLGATA      NOVA. 


VuLGATA       NOVA. 

comederunt  &  adoraverunt  deos  earum. 

5.  Initiatufque  eft  Ifrael  Beelphegor  :  &  iratus 


Dominus 


l>f.  11.  17, 
I'j.  loj.  iZ. 
■Afot.  1.  14. 


4.  ait  ad  Moyfen  :  Tolle  cnnftos  principes 
populi,  &  furpendeeoi  contra  folem  in  patibulis : 
at  avertatur  furor  meus  ab  Ifrael. 


Versio    antiqua, 

4.  &  dixit  Dominus  ad  Moylen  :  Accipedu-   ^,,,..,,.,»  .^  ,-, 
ces  populi ,  &  oftenra  eos  Domino  contra  ib-Nnw.i.j.jjo./.^. 
km  :  &  auferetur  ira  animationis  Domini  ab 
Ilrael. 

VuLGATA       NOVA. 

J.  Dixitque  Moyfes  ad  judices  Ifrael  :  Occidat 
unufquifque  proximos  luos,  qui  ininati  funt  Beelphe- 
gor. 

6.  Et  ecce  unus  de  filiis  Ifrael  intravit  coram fra- 
tribus  fuis  ad  fcortum  Madianitidem  ,  vidente  Moy- 

V  U  IG  AT  A 


NOVA. 

8.  ingreflus  eft  poft  virum  Ifraclitem  in  Iii- 
panar  ,  &  perfodit  ambos  fimul  ,  virum  fcilicet 
&  mulierem  ,  in  locis  genitalibus.  Ceffavitqiie 
plaga  A  tiliis  Ilrael  : 

9,  &  occili  funt  viginti  quatuor  millia  liomi- 
num. 

I  o.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen : 


fe ,  &  oiimi  turba  iiliorum  Ifrael  ,   qui  flebant  ante 
fores  tabernaculj. 

7.  Quod  cum  vidilTet  Phinees  filius  Eleazari  filii 
Aaron  facerdotis ,  lurrexit  de  medio  multitudinis ,  & 
arrepto  pugione , 

Versio    antiqua. 


Pf.  loj.  ja. 


I.  Mat 
I.  Cm . 


1.26. 


8 Et  ceflavit  plaga  a  filiis  Ifrael: 


Aucl.  I,   de  xl::, 
manj.  ap,  Ambi  ,10, 


Et  locutus  efl  Dominus  ad  Mofen  ,  di-   ^""f-  ^"'^ '''  ?" 

pare.    /«    De.   del. 


10. 

cens : . 

II.  Phinees  filius  Eleazar  filii  Aaron  lacerdo-"''„iJ^.,«p/:n3. 

tis  fedavit  furorem  meum  a  liliis  Ifrael  :  in  eo  (.  1. 1197. «. 
\o  meo  commotus  eft  contra  eos ,  ut  non  ipfe    quod  armulatus  ell  zeliim  meum  in  iljis ,  &;  non 
delerem  filios  Ifrael  in  zelo  meo  :  conlbmmavi  filios  Ifrael  in  zelo  meo: 


II,  Phinees  filius  Eleazari   filii  Aaron  facer 
dotis  avertit  iram  meam  4  filiis  Ifrael  ;  quia  ze 


NoT^    ad    Versionem    antiqua  m. 


f.  4.  Similiter  in  Grxco ,  nifi  quod  loco  duces ,  habetur 
'TTo/lxi  Tir?  «Vx."/^'^  '  <^^f^es  duces ,  vel  frtntipes ;  in  Mf. 
tamcn  Alex,  ac  edit.  Aid.  decft  TraVTa;;  exinde  loco  iik- 
fereinr  ira  ammaticnis ,  fie  ,  i-rc^Ci'ViC^'/'"  '!■'''■'  ■'^^'K''  >  * 
apud  Auguft.  infra  ,col.  jyi.  b.  Averieirir  ita  aiitmatmnts, 
&c.  Ita  quuque  habet  locut.  79.  de  Num.  co!.  561.  b.  Ci- 
cut  alia  qu*  lupra  ad  verbum.  Ad  hac  autern  ,  Oftenia  eos 
Dcmmo  cmira  folem  ,  addit  i'up.  in  Quaeft.  Id  efl  ,  palam  , 
incmfpicut  Imti  httjus  \  7iamGr.ecus  ait  y 'siaC^J  ir/MXTr.c^ , 
5«oi/  did  pejfet  exenipla  ;  ijuia  -mxpifiiyfta  ,  exemplnm  di- 
cittir  ;  n.im  printer  LXX.  hiterpretes  ,  Aquila  perhiheiur  di- 
xijp  ci>nfige  ,  ■vel  foti'in  lurlum  confige  ,ijuod  efl  aji-vi,(,v; 
Symm.uljris  autem  verh  evideniioie  luipende.  At  ipfe  1.  i. 
cont.  adverf.  Leg.  to.  2.  $6z.  d.  legic  ;  Acupe  amnes  duces 
populi  ,  2;  'Jidima  illos  Domino  contra  Jolem  ,  hoc  eft  ,  in 
mati:jeflo  ,  per  d:cm. 

It.  8.  Ita  in  Gr.»co.  Fadem  quoque  memotac  Auciift. 
quart,  jz.  in  Num.  to.  t,.  551.  a.  dicens  ■  tx  eo^nid  i'h:- 
nees  filius  Elcaiar  iransfixit  adulteros ,  placatum  fuijj'e  Do- 


miniim  ,  Scriptnra  teflamr  ,  plagamijue  cejfaffe, 

't.  10.  ItidemGrictc. 

)f.  II.  Vix  melius  deGrxco,  nili  quod  fio  confumma- 
t'i  ,  eft  =^acMVi'C«  ,  ab  i^xyet?^:cy.c^  »  conlnmo  \  toco  veto  irt 
eo  quod  mnulatus  efl  aeliim  meum  in  illis ,  lie  ,  »  roi  ^>I^a- 
cy.i  jun  Toc  ^»>,of  cV  wTcl; ,  qux  Nobiiius  iic  reddit :  dnm 
f^(7  telarem  x.eltim  in  eos  ;  fed  male  ,  ni  fa'lor  :  Lucit.  enim 
Cal.  !.  de  non  pare,  in  De.  delinq.  col.  2i7.  h.  Jic  habet ; 
Vhinees  filttts  Elcat.tr  y  filii  A.tron  Jacerdotis  ,  cempejcuit  iram 
meam  a  filiis  Ifrael :  in  eo  quod  Xelatus  efl  X.elo  in  ets  ,  uf 
non   occiderem  filios  Ifrael  m  Lelo  meo.  Hilar,  in  Pf.  Ii8. 

349.  d.  Phinees fedavit  furorem  meum  a  filiis  Jjrael : 

in  eo  quod  requievtt  ab  antmatione  arlima  mea  y  quia  ^ela- 
'jit  ulum  mcmn :  fed  h.cc  aliter  ap.  Bad.  Et.  Lip!.  &  in 
Mfs.  Vat.  Reg;.  Albin.  pu^a  ,  1-hiines  filiu<  EUa^.xr  y  filii 
Aaron  ,  requicfrre  fecit  animaticiiem  antnut  viex  :  quia  3,e- 
lavit  -Lcliim  meum.  Hieton.  in  Malach.  z.  to.  5.  1817.  b. 
Phinees  filius  Elaat.ar  y  filii  Aaroji  facerdotis  ,  requicfcere  fe^ 
(it  furorem  meum  it  filiis  IJrael  :  jtitmam  xniHlatiis  eft  ilc- 


^io 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXV. 


Aiutn,  ul>:  flip, 


5.  5'6z.  i. 


V.f.ii.i. 


Versio    antiqua. 

1 2.  ficut  dixi :  Ecce  ego  do  ei  teftamentum  pa- 
ds , 

15.  &  erit  illi  &  femini  ejus  poft  eiim  tefta- 
mentiim  (Jicerdotii  xternuin ,  proptei-quod  xmii- 
latus  eft  Deum  fuum ,  &  noii  exoiavit  pro  filiis 
llraeL 


15 domus  familu-e  eft  Madian, 


•54- 


V  U  L  G  AT  A     NOVA.' 

1 1.  idciico  loquere  ad  eum  :  Ecce  do  ei  pa-      Iccli. 
ceni  Foederis  mei,  45.   jr. 

I  ) .  &  eiit  tam  ipfi   qiiim  femini  ejus  pac- 
tum faceidotii  lempiternum ,  quia'zelatus  eft  pro  *' 
Deo  fuo,  &  expiavit  fcelus  filioium  Ifrael. 

I  4.  Eiat  ruteranomeii  viri  Ifraeliw  ,  qui  oc- 
cilus  eft  cum  Madianitide,  Zambri  filius  Salu  , 
iiux  de  cognatione  &  tribu  Simeonis. 

I ;.  Porro  mulier  MadiaLiitis ,  qus  pariter  in- 
terfeftaeft,  vocabatur  Cozbi,  filia  Sur  princlpis 
nobiliU'imi  Madianitai'iun. 


16, 
cens : 

'7. 
eos: 


V  0  X  C  A  T  A 

Locutuf(jue  eft  Dominus   ad    Moyfen ,  di- 
Hoftes  vos  fentiant  Madianits ,  &  percutite 


NOVA. 

18.  quia  &  ipfi  hoftiliter  egerunt  contra  vos*,  & 
decepere  infidiis  per  idoluni  Phogor,  &  Cozbi  filiam 
ducis  Madian  fororem  fuam  ,  qu£e  percufla  eft  in  die 
plag^  pro  facnlegio  Phogor. 

Not*    ad    Versioneai 


him  mntm  cmtm  eo! ,  f^  no»  fndidi  fiUos  lfr.iH  in  zilo 
viio.  Optat.  1.  5.  com.  Donat.  59.  c.  I'hmees  mitigavit  iram 
fneam.  Giacce  ,  x«T=Vn:i^cs  tsc  ^i/^ofjwy, 

S-  li.  Sic  eft  in  Grxco  ,  ubi  iVw5  Hmv ,  pro  /lent  dixiy 
Nobil.  verdt.yif  il:(i:o.  Lucif.  Calar.  1.  de  non  pare,  in 
Dc.  del.  12.7.  h.  addit  :  Et  ecce  dale  ei  teflametitum  meum  , 
leftameinmn  pucis.  Hieron.  in  Malach.  i.  to.  5.  1817.  b. 
Sic  dice»s  :  f-cce  ego  dabo  ei  teficimctitnm  p^cis.  Vigil. Tapl. 
cont.  Vaiimad.  747.  d.  H«  dictt  Dominus  qui  jtcit  IJr,iel  : 
'Ecce  ego  do  illis  tejiamcmum  p,iiis.  In  Hex.  Orig.  ex  cod. 
Coib.  5084.  hxc  \e1b3.  JiixUinvr  itj-m-i /M ,  notaniur  afte- 
rifco. 

t.  13.  Eadem  leguntur  Graecc  ,  nifi  excipias  uliima  , 
propter  quod   amiiLitus  efi  Deum  fuum  ,  ^  ftott  exoravit  , 
pro  quibus  fie  :  ac6'  dv  £T;^^alCE  tw  0sw  c«;t?  ,  jtj  l^i>a{^a.lo , 
1.  e.  pre  eo  quod  lielavit  Deo  fuo  y  'i^  depropitiavtt  ,  feu  exo- 
ravit :  nullibi  autem  habetur  negatio  ante  exora-vit  :  »  Et 
>,  vero  Romana  Ambrolii  ediiio  illam  delec ;  in  quo  ei  tex- 
),  tus  Hcbr.  Syr.  Sc  omnes  verliones  Sctiptnrae  patrocinaniur. 
J,  Ciim  tamenin  Mfs.  &  antiqnis  editionibus  legatur  ,  i^  no» 
ji  exoravit ,  vel  ut  in  quibufdam  Mfs,  J^  non  deprecatus  ejl ; 


A  N  T  1  Q  U  A  M. 

fatis  probabilc  lit  pro  i,  ii,aci.(^nlo  ,  fcriptum  in  cod.  Am-  <t 
broT.  fiaUe  ,  ^,  tx  ha^a.rz,  Ita  obfervant  BB.  noflri  not.  <c 
b.  in  hunc  loc.  Ambrolio  enam  liJc  obliftit  Lucif.  Cal.  1. 
denon  pare,  in  De.  delinq.  127.  h.  ubi  (ic  :  Ei  J5'  femmi 
eja?  ciltn  ipfo  in  tejlamenttim  jitcetdotii  aternum  ^  quoiiiam 
^elatus  ejl  Deo  fuo  ,  fj  exoravit  prafiliis  IJriiel.  Item  Hie- 
ron. in  Malach.  2.  to.  5.  1817.  b.  Et  erit  ipfi  ^femini 
ejuf  pojl  eum  tcjjamentum  facerdotii  fempiterui  ,  pro  eo  qttiid 
Helatus  ep.  Deo  f^o  ,  J^  exoravit  pro  filiis  Ifrael.  Reftffcm- 
piierni ,  e  Mf.  Oxon.  nee  non  editt.  Aid.  &  Compl.  in 
quibus   ai'ajnV.5  ,  per  relat.  ad    ■•f«T£i'a?  ,  fecus  in  Vatic. 

ubi  ,f.ix6ii'x)! ai'Wa.  Vigil.  Tapf.  cont.  Varimad.  747. 

d.  Et  erit  cum  eo  ,  ^  cum  femine  ejus  po]}  ipfum  ,  non 
cum  ipfi ,  ut  apud  Lucif.  fup.  nam  in  Graeco  confcanter , 
^£t' «f  TOi' ,   non  ^Er'afTb. 

t-JS-  Gr.  Till' Ma//a,« ,  edit.  Aid.  t».  Obfervat  Au- 
gufl.  ibid.  De  muliere  hoc  di£lum  elVe  ,  qu.t  cum  ndulte- 
ro  Ifraclita  percujfa  eft :  quibus  verbis  ,  quantum  puta  ,  in- 
quit  ,  intelligi  volisit  nolilem  fuijje  ,  tit  diceret  earn  domus 
familise  ,  &c.  Gr.  ci'x»  •aalciii. 


Aug.  Locu 
J.  361.^. 


.21. t, 


Gen.  46.  9. 
Exod.6.  14. 
J.  I'ar,  J.  3. 


Sup.  16.  I.  2. 


CAPUT     XXVI. 


Versio 


A  N  T  I  Q  U  A. 

I &  locutiis  eft  Dominus  ad  Moyfen,  & 

ad  Eleazar  facerdotem ,  dicens  : 

2.  Accipe  principium  rotius  fynagogx  filiorum 
Ifrael  a  viginti  annis  &  fupra 


VuLGATA     NOVA. 

I.  T)  Oftquam  noxiorum   fanguis  etfiifus  eft,' 
X     dixit  Dominus    ad   Moyfen  &   Eleaza- 
rum  filium  Aaron  facerdotem  : 

1.  Numerate   omnem  fummajii   filiorum  If- 
rael a  viginti  annis  &  fupra ,  per  domos  &  co-  * 
gnationes  fuas ,  cunftos  qui  poltunt  ad  bella  pro-. 
cedere. 


Sup. 
■I' 


1 1. 
1 1. 


V  U   I  G   A  T 

3 .  Locuti  funt  itaque  Moyfes  &  Eleazar  facer- 
dos  in'campeftribus  Moab  fuper  Jordanem  contra  Je- 
richo ,  ad  cos  qui  erant 

4.  a  viginti  annis  &  fupra  ,  ficut  Dominus  impe- 
raverat  ,   quorum  ifte  eft  numerus  : 

5 .  Ruben  primogenitus  Ifrael  :  hujus  filius  ,  He- 
noch ,  d  quo  tamilia  Henochitarum  :  &  Phallu ,  J 
quo  fainilia  Phalluitarum  : 

6.  &  Hefron  ,  k  quo  familia  Hefronitarum  :  & 
Charmi  ,   a  quo  familia  Charmitarum  ; 

7.  ha;  funt  famiiix-  de  ftirpe  Ruben  :  quarum  nu- 
merus inventus  eft ,  quadraginta  tria  rnillia  &  fep- 
tingenti  triginta. 

8.  Filius  Phallu  ,  Eliab : 
o.  hujus  filii,  Namuel  &  Dathan  &  Abiron  :  ifti 

font  Dathan  &  Abiron  principes  populi,  qui  furre- 
xerunt  contra  Moyfen  &  Aaron  in  feditione  Core , 
quando  adverslis  Dorainum  rebellave.unt  : 

NoT.«      AD      VeRSIONEM 


L        NOVA. 

10.  &  aperiens  terra  os  fuum  devoravit  Core, 
morientibus  plurimis  ,  quando  combuffit  ignis  ducen- 
tos  quinquaginta  viros.  Et  faftum  eft  grande  miracu- 
lum  , 

ut  ,  Core  pereunte  ,  filii  illius  non  perirent. 
Filii  Simeon  per  cognationes  fuas  :  Namuel, 
ab  hoc  familia  Namuelitarum  :    Jamin ,  ab  hoc  fa- 
milia Jaminitarum  :  Jachin  ,  ab  hoc  familia  J achini- 
tarum : 

I  5.  Zare,  ab  hoc  familia Zareitarum  :  Saul,  ab 
hoc  familia  Saulitarura  : 

14.  hx  funt  familia;  de  ftirpe  Simeon,  quarum 
omnis  numerus  fuit ,  viginti  duo  millia  ducenti. 

1 5.  Filii  Gad  per  cognationes  fuas :  Sephon ,  ab 
hoc  familia  Sephonitarum  :  Aggi  ,  ab  hoc  familia 
AggitaruiTi  :  Suni  ,  ab  hoc  familia  Sunitarum  : 

16.  Ozni  ,  ab  hoc  familia  Oznitarum  :  Her,  ab 
hoc  familia  Heritarum  : 


If.  I.  Gr.  Vat.  non  repetit  ad  ,  ante  EleaiJtr  :  habent 
auiem  Alex.  &  Oxou.  cum  edit.  Coropl.  csteta  lirailia. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Iv".  2.  Similiter  in  Gr.  Obfervat  Aug.  hlc  appellari p r/'a- 
(ipiiim,  rebiir  jcilicel  utmis  in^opuio. 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXVI. 


Cen.  58- 
3.4. 


hf.  17, 


hf.lj. 


T»/.i7- 


I 


V    U    L  G    A  T 

17.  Arod,  ab  hoc  familia  Arotlitarum  :  Ariel ,  ab 
hoc   familia  Arielitarum  : 

18.  idee  funt  familirc  Gad  ,  quarum  omnis  nume- 
rus  fuit,  quadraginca  niillia  quingenti. 

19.  Filii  Juda  ,  Hei  &  Onan  ,  qui  ambo  moitui 
funt  in  terra  Chanaan. 

io.  Fuerunrque  filii  Juda  per  cognationes  fuas : 
Sela,  ^  quo  familia  Sslaitarum  rPhares,  aquo  fami- 
lia Pharefitarum  :  Zare ,  4  quo  familia  Zareitarum. 

i  I .  Porro  filii  Phares  :  Hefron  ,  i  quo  familia  Hef- 
ronitavum  :  &  Hamul ,  k  quo  familia  Hamulitarum. 

11.  Ifl^  funt  familicE  Juda  ,  quarum  omnis  nu- 
merus  fait,  feptuaginta  fex  niillia  quingenti. 

ij.  Filii  Ifiachar  per  cognationes  fuas  :  Thola, 
ft  quo  familia  Tholaltarum  :  Pliua  ,  ft  quo  familia 
Pliuaitaruni  : 

Z4.  Jafub,  ft  quo  familia  Jafubitarum  :  Semran , 
ft  quo  familia  Semranitarum  : 

2.5.  ha;  funt  cognationes  in'achar  ,  quarum  nume- 
rus  fuit,  fexaginta  quatuor  millia  trecenti. 

2.6.  Filii  Zabulon  per  cognationes  fuas  :  Sared, 
ft  quo  familia  Sareditarum  :  Elon,  ft  quo  familia  Elo- 
nitarum  :  Jalel ,    ft  quo  familia  Jalelitaium  : 

2. 7.  h.E  funt  cognationes  Zabulon  ,  quarum  nume- 
rus  fuit,  fexaginta  millia  quingenti. 

18.  Filii  Jol'eph  per  cognationes  fuas,  Manafle 
&  Ephraim. 

19.  De  ManalTe  ortus  eft  Machir,  ft  quo  familia 
Machiritarum.  Machir  genuit  Galaad  ,  ft  quo  familia 
Galaaditarum. 

}o.  Galaad  habuit  filios  :  Jezer  ,  ft  quo  familia 
Jezeritarum  :  &  Helec  ,  ft  quo  familia  Hekcita- 
lam  : 

}  I.  &  Afriel  ,  ft  quo  familia  Africlitarum  :  & 
Sechem  ,  ft  quo  familia  Secbemitarum  : 

31.  &  Semida,  a  quo  familia  Semidaitarum  :  & 
Hepher,  ft  quo  familia  Hepheritarum. 

}  3.  Fuit  autem  Hepher  pater  Salphaad  ,  qui  filios 
non  habebat,  fed  tantW  filias  ,  quarum  ifta  funt  no- 
mina  :  Maala ,  &  Noa  ,  &  Hegla ,  &  Melcha  ,  & 
Therfa  : 

34.  hsfunt  famili.'E  Manaffe  ,  &  numerus  earum, 
quinquaginta  duo  miUia  feptingenti. 

3  5 .  Filii  autem  Ephraim  per  cognationes  fuas  , 
fuerunt  hi  :  Suthala ,  ft  quo  familia  Suthalaitarum  : 
Becher ,  ft  quo  familia  Becheritarum  ;  Thehen  ,  ft 
quo  familia  Thehenitarum  : 

}6.  porro  filius  Suthala  fuit  Reran,  ft  quo  fa- 
milia Heranitarum  : 

3  7.  hx  funt  cognationes  filiorum  Ephraim  ,  qua- 
rum numerus  fuit ,  triginta  duo  millia  quingenti. 

58.  Ifti  funt  filii  Jofeph  per  familias  luas.  Filii 
Benjamin  in  cognationibus  fuis  :  Bela  ,  ft  quo  fami- 
lia Belaitarum  :  Asbel  ,  ft  quo  familia  Asbelitarum  : 
Ahiram  ,  ft  quo  familia  Ahiramitarum : 

39.  Supham ,  ft  quo  familia  Suphamitarum:  Hu- 
pham,  ft  quo  familia  Huphamitarum. 

40.  Filii  Bela  :  Hered,  &  Noeman.  De  Hered, 
familia  Hereditarum  :  de  Noeman ,  familia  Noema- 
nitarum  : 

41.  hi  funt  filii  Benjamin  per  cognationes  fuas. 


3it 


NOVA. 


quorum    numerus  fuit ,  quadraginta  quinque  millia 
fexcenti. 

41.  Filii  Dan  per  cognationes  fuas  :  Suham  ,  ft 
quo  familia  Suhamitarum  :  hx  funt  cognationes  Dan 
per  familias  fuas : 

4  ;.  omnes  fuere  Suamits  ,  quorum  numerus  erat, 
fexaginta  quatuor  millia  quadringenti. 

44.  Filii  Afer  per  cognationes  fuas  :  Jemna  ,  4 
quo  familia  Jemnaitaruni  :  Jeflui,  ft  quo  familia  Jef- 
fuitarum  :  Brie,  ft  quo  familia  Brieitarum. 

45.  Filii  Brie  :  Heber ,  ft  quo  familia  Heberita- 
tum  :  &  Melchiel  ,  a  quo  faniili^t  Melchielitarum. 

46.  Nomen  autem  fills  Aier,  fuit  Sara: 

47.  hx  cognationes  filiorum  Afer,  &  numerus 
eorum,  quinquaginta  tria  millia  quadringenti. 

48.  Filii  Nephthali  per  cognationes  luas  :  Jefiel, 
ft  quo  familia  Jefielitarum  :  Guni ,  ft  quo  familia  Gu- 
nitarum  : 

49.  Jefer,  ft  quo  familia  Jeferitarum  :  Sellem,  ft 
quo  familia  Sellemitarum  : 

5  o.  hx  funt  cognationes  filiorum  Nephihali  per  fa- 
milias fuas  :  quotum  numerus  ,  quadraginta  quinque 
miUia  quadringenti. 

51.  Ilfa  eft  fumma  filiorum  Ifrael ,  qui  recenfiti 
funt  ,  fexcenta  millia ,  &  ii>ille  leptingenti  triginta. 

51.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens  : 

J  3 .  Iftis  div;detui  terra  juxta  nuraerum  vocabu- 
lorum  in  poileifiones  fuas. 

54.  Pluribus  majorem  partem  dabis,  &  paucio- 
ribus  minorem  ;  fmgulis ,  licut  nunc  reccnllti  iunt  , 
tradetur  poffelfio  : 

5  5-  ita  duntaxat  ut  fors  terram  tribubus  dividat 
&  familiis. 

56.  Quidquid  forte  contigerit ,  hoc  vel  plures  ac- 
cipiant ,  vel  pauciores. 

57.  Hie  quoque  eft  numerus  filiorum  Levi  per 
familias  fuas  :  Gerfon  ,  a  quo  familia  Gerfonitarum  : 
Caath,  ft  quo  familia  Caathitarum  :  Merari ,  ft  quo 
familia  Meraritarum  : 

58.  ha;  funt  famili*  Levi  :  familia  Lobni,  familia 
Hebroni ,  familia  Moiioli ,  familia  Niuii ,  familia  Core, 
At  vero  Caath  genuit  Amram  : 

T  9.  qui  habuit  uxorem  Jochabed  filiam  Levi ,  quse 
nata  eft  ei  in  Agypto  :  h^c  genuit  Amram  viro  fuo 
filios ,  Aaron  &  Moyfen,  &  Mariam  ibrorem  eorum. 

60.  De  Aaron  orti  funt  Nadab  &  Abiu ,  &  Elea- 
zar  &  Ithamar  : 

61.  quorum  Nadab  &  Abiu  mortui  funt,  cum 
obtulifTent  ignem  alienum  coram  Domino. 

61.  Fueruntque  omnes  qui  numerati  funt,  viginti 
tria  millia  generis  mafculini,  ab  uno  menfe  &  liipra  : 
quia  non  Iunt  recenfiti  inter  filios  llVael ,  nee  eis 
cum  ca:teri3  data  poffefllo  eft. 

6  3.  Hie  eft  numeruo  filiorum  Ifrael ,  qui  defcripti 
funt  ft  Moyfe  &  Eleazaro  facerdote  ,  in  carapeftri- 
bus  Moab  fupra  Jordanem  contra  Jericho  : 

64.  inter  quos,  nullus  fuit  eorum  qui  ante  nume- 
rati iunt  ft  Moyfe  &  Aaron  in  delerto  Sinai. 

6$.  Prsdixerat  enim  Dominus  ,  quod  omnes  mo- 
rerentur  in  folitudine.  Nulluicjue  renianljt  ex  eis ,  ni- 
fi  Caleb  filius  Jephone,  &  Jolue  filius  Nun. 


CAPUT        XXVII. 

VULGATA       NOVA. 

Srp  26   '■    A   ^*^^"^"^""*^ ^"'^^'"         I ^-  Vide  Not.  filii  Machir,  filii  ManalTe,  qui  fuit  filius  Jofeph  :  qua- 

Ji.jj.  '       -^*-filia:  Salphaad,  fi-  rum  funt  nomina  ,   Maala,  iic  Noa,  &   Hegla,  & 

Inf.  is.  lii  Hepher,  filii  Galaad,  Melcha,  &   Therfa. 

j„r  ..  NotaadVersionemantiquam. 

I.  Tft.  1 6.  H3CC  memorat  Ambrof.  epift.  71?.  ad  lien,      hxreditatis  faternx  ,  Jj  larum  fttith  Jr.ino  juJicis  frola- 

to,  i,  1086,  e,  dicens :  Hanc  fcrtim  filU  Salflix  (eubaiit      ta  cf. 


Exed,  6,  iSi 


lev.  10.  r 

S,!f.    J.  4. 
I.P, 


24.  z. 


I.  Lsr,  10.  y. 
Slip.  14.  zj.  24, 


5».  4». 


Deal, 
51.  JI. 


Aa^.  quitjt.  5'4.  ef 
jy.  ;n  Sum,  t.  5. 


li/fM)  lorn/.  81. ». 
5.  561,  rf. 


Dtul.  il 
II. 


512  LIBER     NUMER.     Cap.    XXVII. 

V   U    L  G   A  T  A       NOVA. 

1.  Steteruntque  coram  Moyfe  &  Eleazaro  facer-  tatem  fratribus  patris  ejus  : 
dote,   &   ciinaiis  principibus  populi ,  ad  oftium  ta-  i  i.  (in  autem  nee  patiuos  habuerit.dabitur  lia;r&; 

bernaculi  ftederis,  acque  ciixeiunt :  ditas  his   qui  ei  proximi  funt  :  eiitque  hoc  filiis  if- 

i .  Pater  norter  mortuus  eft  in  delerto  ,  nee  fuit  in  rael  fanftuiu  lege  perpetua ,  ficut  pricepit  Dominus 

5;(j>.  16.  I.      feditione  ,   qux  concitata  eft  contra   Dominum  fub  Moyfi. 

Core,  fed  in  peccato  fuo  mortuus  eft  :  hie  non  ha-  11.   Dixit  quoque  Dominus  ad  Moyfen  :  Afcende 

buit  mares  filios.  Cur  tolliiur  nomen  illius  de  famir  in  inontem  iftum  Abarim ,  &  contemplate  indc  ter 

lia  fua  ,  quia  non  habuit  filium  ?  Date  nobis  pofTef-  ram ,  quam  daturus  fum  filiis  Ifrael  : 

fionem  inter  co^natos  patris  noftri.  15.     cumque    videris         13 14.  Vide  Not, 

4.  Retulitque  Moyfes  caufam  earum  ad  judicium  earn,  ibis  &  tu  ad  popu- 

Domini.  .  lum  tuum ,  ficut  ivit  frater  tuus  Aaron: 

J.  Qui  dixit  ad  eum  :  14.   quia  jfFendiftis  me  in  deferto  Sin  in  contra-   Sup.iol 

6.  Jurtam  rem  poftulant  fili.E  Salphaad  :  da  eis  diftione  multitudinis  ,  nee  fanftificare  me  voluiflis 
poneCioncm  inter  cognatos  patris  fui  ,&  ei  in  hsre-  coram  ea  fuper  aquas  :  ha;  funt  aqua  contratiidionis 
ditatem  fuccedant.  in  Cades  delerti  Sin. 

7.  Ad  filios  autem  Ifrael  loqueris  Ltc  :  15.  Cui  refpondit  Moyfes: 

8.  Homo  cum  mortuus  fuerit  abfque  filio,  ad  fi-  16.  Provideat  Dominus  Deus  fpirituum  omnis  car- 
liam  ejus  tranfiblt  h;creditas  ;  nis ,  hominem  ,  qui  fit  fuper  multitudinem  banc  : 

9.  fi  filiam  non  Uabuerit ,  habebit  fucceflbres  fra-  17.  &  polfit  exire  &  intrare  ante  eos ,  &  educere 
ties  fuos :  eos  vel  introducere :  ne  fit  populus  Domini  ficut  oves 

10.  quod  fi  &  fratres  non  fuerint,  dabitis  hasredi-     abfque  paftore. 

VeRSIOANTIQUA.  VutGATANOVA. 

18.  Et  lociitus  eft  Dominus  ad  Moyfen,  di-         i8.  Dixitque  Dominus  ad  eum  :  Telle  Jofue 
cens  :  Accipe  ad    teiplum  Jelum  filium  Nave,  filium  Nun,  virum  in  quo  eft  fpiritus ,  &  pone 
hominem  qui  habet  fpihtum  in  fe  ipfo  ,  &  im-  manum  tuam  fuper  eum. 
pones  manus  tuas  fuper  eum. 

1 9.  Et  ftatues  cum  in  confpeftu  Eleazari  fa-         1 9.  Qui  ftabit  coram  Eleazaro  facerdote  & 
cei'dotis ,  &  mandabis  ei  in  conlpedu  omnis  fy-  omni  multitudine  : 
nagogx  : 

20 &  dabis  de  gloria  tua  fuper  eum  ,  Ut  zo.  &  dabis  ei  pr^cepta  cunftis  videntibus  i 

exaudiant  eum  filii  Ifrael.  &  partem  gloria:  nw- ,  ut  audiat  eum  omnis  fy- 

nagoga  filiorum  Ifrael. 

21 InoreejUS  exibunt...  in  ore  ejus  introi-  ii.   Pro  hoc,  fi  quid  agendum  erit,  Eleazar 

bunt facerdos  confulet  Dominum.    Ad  verbum  ejus 

egredietur  &  ingredietur  ipfe  ,  &  omnes  filii  If-, 
racl  cum  eo ,  &  cetera  multitude. 
UiJ.lDcut.  83.       Z2.  Et  fecit  Moyfes  fecundum  qua;  praecepit  n.  Fecit    Moyfes  ut    praeceperat  Dominus. 

illi  Dominus.   Et  affumens  Jefum ,  ftatuit  eum    Cumque  tuliflet  Jofue ,  ftatuit  eum  coram  Elea- 

ante  Eleazarum  ficerdotem zaro  facerdote  &  omni  frequentia  populi. 

UiS.Locttt.  84.      2-!, &  commendavit  eum   fecundum  quce         ^3.  Et  impofitis  capiti  ejus  manibus ,  cunfta 

praecepit  Dominus  Moyli.  replicavit  qua;  mandaverat  Dominus. 

NoT.€    AD    Versionem    antiquam. 

"i't.  15.  14.  His  alludit  Aug.  quseft.  55.  in  Num.  to.  v,ilet  ac  fi  dictrct ,  de  gloria  ,  i<i  ifl ,  i-Jil  m  Si^fyi,  tatitli 

3.  yyi.  d.  dicens :  Earn  caiiftm  mortis  Moyfi dicitDcminns,  autcm  iicmnulh  iiiiei pretMi Jiirii ,  dabis  gloriam  tuam  ,  no» 

(jii.im  ei:,vii  fratris    cjiis  :   amhohns  emm    etiam  hoc   ante  de  gloria  lua.:  Jed  fife  illiiJ  iffet ,  !«  gloriam  mam  dtce- 

frxdixeiat,  qitud  ideo  non  innareiit  cum  fspiilo  Dei  in  ter-  ret  ^ non  idea  earn  non  h.Mtitrns  erat  Moyfes  ;  nee  quia  di- 

j.ini  pronnifionts  ,  qtii.i  non  aim  fantlifica'^erunt  coram  fo-  xit ,  de  gluria  ,  ideo  minumm  eft  quod  haiebat. 

pilo  ad  aqiimi  coniradidtoms.  t.  II.  Itidem  in  Gr.Eco.  hi  ore  ejus  ,  &c.  id  eft  ,  aim 

tt.  i3.  19.  Eadem  exliant  Grjcce,  verbum  pro  ver-  jiijfcrit ,  inquit  Aug.  ibid.                    _             ^  ^       ^    ^  • 

bo.  1. 11.  Ita  ii>  Grasco  ,  nili  quod  legitur  xa6a  emu>.Kl(ii 

If.  20.  Iridem  Grircc.    Aug.  qusft.  55.  in  Num.  col.  ficut  mandaz'it  ,  \oco  fecimdum  qnx  frxcepit. 

yyz.  a.  Omd  eft  quod  chm  Dent  pnecipiret  Moyfi  de  Jefii  y.  25.  Gr.  wthtK^'  «uti»  xctCttTsp  ,  &c.  conftituit  eum 

Nam ,  ait^mter  cxtera  :  Et  dabis  de  gloria  tua  iupcr  eum  :  ficiil ,   &c.  loco  ,  commendavit  eum  feciindiim  qua  ,  &c. 
«am  Grxca  locuticne  ,    tb;  Ao'Jhs  habit ,   quod  tantumdesn 


CAPUT       XXVIII. 


V  U  L  G  a  T 

I.  TP\  I  sit  quoque  Dominus  ad  Moyfen  : 

^  J      1.  Pr.-Ecipe  filiis  Ifrael ,  &  dices  ad  eos: 
Oblationem  meam   &  panes  ,    &   incenfum  odoris 
fuavilfimi  offerte  per  tempora  fua. 
£j.W  20,  ?8.  3'   ^''^'^  funt  facrificia  qu>-E  offerre  debetis  :  Agnos 

anniculos  immaculatos  duos  quotidie  in  holocauftum 
fempiternum  : 

4.  unum  oJFeretis  man&  ,   &  alteram  ad  vefpe- 
rum  : 

5 .  decimam  partem  ephi  fimil.-E ,  qua  confperfa 
fit  oleo  purilTimo  ,  &  habeat  quartam  partem  hin  ; 

6.  holocauftum  juge  eft  quod  obtuliftis  in  monte 
Sinai  in  odorem  fuaviffimum  incenfi  Domini  : 

7.  &  libabitis  vini  quartam  partem  hin  per  agnos 


A       NOVA. 

fingulos  in  fan£hiario  Domini. 

8.  Alterumque  agnum  fimiliter  ofRretis  ad  vef- 
peram  ,  juxta  omnem  ritum  facrificii  matutini  ,  Sc 
libamentorum  ejus ,  oblationem  fuaviflimi  odoris  Do- 
mino. 

9.  Die  autem  fabbati  offeretis  duos  agnos  anni-     Mattb, 
culos  immaculatos ,  &  duas  decimas  fimilx  oleo  conf-  !*•  J« 
perfa;  in  facrificio ,  &  liba 

I  o.  qua;  rite  funduntur  per  fingula  fabbata  in  ho- 
locauftum fempiternum. 

1 1 .  In  calendis  autem  offeretis  holocauftum  Do- 
mino ,  vitulos  de  armento  duos  ,  arietem  unum  , 
agnos  anniculos  feptem  immaculatos , 

IX,  &  tres  decimas  fimils  oleo  confperfa:  in  fa; 


LIBER     NUMER.     Cap.    XX  VI II. 


313 


VULGATA       NOVA. 

crificio  per  lingulos  vitulos  :  &  dua?  decimas  fimils  oleo  confperfa:  per  fingulos  arietes : 

VuiGATANOVA.  'VeRSIOANTIQUA. 

I?.  &  decimam  decim^e  fimila,-  ex  oleo  in        13.  decimam decimam  fimilagiiiis  confparfam 

facrificio  per  agnos  lingulos  :  holocaiillHin  lua-     in  oleo  agno  Lini 

\ilfirai  odorii  atijue  inceuli  eft  Domino. 

VULG  ATA       NOVA. 

Libamenta  autem  vini,qu.^  per  fiiigulas  fun-     no  vertente  fuccedunt. 


14. 


dsndaTunt  viftimas  ,  ifta  eiunt  :  media  pais  hin  per 
fingulos  vitulos,  tertia  per  arieteni ,  quaita  per  agnum  : 
hoc  eiic  holocauftura  per  omnes  menfes ,  qui  iibi  an- 

V  u  L  G  A  T  A 


15.   Hircus  quoque  ofFeretur  Domino  pro  pecca- 
tis  in  holocauftum  renipiternum  cum  Ubameutis  luis. 


NOVA. 


XI.  i8. 

I  evil. 

»5-;. 


16.  Menfe  autem  primo  ,  quartadecima  die 
mcnlls ,  phafe  Domini  eric , 

17.  &  quintadecima  die  folemnitas  :  feptem 
diebus  vcfcentur  azymis. 


1 8.  Quarum  dies  prima  venerabilis  &  faniia  eii: : 
omne  opus  fervile  non  facietis  in  ea. 

19.  Otferetifque  incenfum  holocauftum  Domino, 
vitulos  de  armento  duos ,  arietem  unum ,  agnos  an- 
niculos  immaculatos  feptem  : 

ID.  &  facrificia  fingulorum  ex  fimila  quse  conf- 
peifa  lit  oleo  ,  tres  declmas  per  lingulos  vitulos ,  & 
duas  decimas  per  arietem  , 

i  I .  cSc  decimam  decims  per  agnos  fingulos ,  id 
eft,  per  feptem  agnos. 

»z.  Et  hircum  pro  peccato  unum  ,  ut  expietur 
pro  vobis , 

1 5 .  prater  holocauftum  matutinum  quod  femper 
ofFeretis. 

14.  Ita  facietis  per  fingulos  dies  feptem  dierum 
in  foraitem  ignis ,  &  in  odorem  fL'.avidimum  Domi- 
no ,  qui  furget  de  holocaufto  ,  &  de  libationibus  lin- 
guloium. 


NotjE    ad    Versionem 


V.  i^  Ita  inGrsco,  pratter  veihum  ,  «m-TCTrntifi-'mi; , 
etiifparj^i ,  loco  con'^arlttm  ,  ab  ducfroiEoi  ,  ejjiciff ,  reformo. 
Ad  jit  Auguft.  ibid.  Quod  autem  nit,  decimam  decimam  , 
Jignificavit  qttoti  repeteiidx  Jint  dcctmx  per  JingttUt   agnos. 

ir.  \6.  Grarce  ,  pro  his  ,  ijt'..irt.idectmt\  menjis  hiijtts ,  dies 
f'fif!  I  e«ftat ;  Tforf.psraai/sy.aTii  vfu-ifu  t?  nvtlc,  ,  nK%oi 
Kf^i'cy*  i.  e,  qnarta  ^  decima  die  menjis  ,  Viij'eha  Demitie  i 


CAPUT    XXIX. 


■E 


Versio    antiqua. 
T  menfe  feprimo  una  menfis.., 


vitulum  unum  ex  bobus ,  arietem  uniun , 


Vuigata   nova. 
I."*  yT  Enfis  etiam  feptimi  prima  dies  venera- 

iVX  bilis  &  fanda  erit  vobis  :  omne  opus 
fervile  non  facietis  in  ea ,  quia  dies  clangoris  e(t 
&  tubal  um. 

1.  Oiferetifque  holocauftum   in  odorem  fua- 
viflimum  Domino  ,  vitulum  de  armento  unum  ,     agnoS  anniculos  fine  vitio  feptem  : 
arietem  unum  ,  &  agnos  anniculos  immaculatos 
feptem  : 

5.  &  in  facrificiis  eorum  ,  fimiL-c  oleo  con- 
fperf.E  tres  decimas  per  fingulos  vitulos  ,  duas 
decimas  per  arietem , 

4.  unam  decimam  per  agnum  ,  qui  fimul  func 
agni  feptem  : 

V  U   L  G   A  T  A 


Aug,  taut.  By. 
56i,f. 


VERSIO      ANTIQUA. 

1 6.  Et  in  menfe  primo  ,  quartadecima  men- 
fis hujus,  dies  fellus 

17 feptem  tlies  azyma  cdetis. 


Uid.  Lftut.  86. 


VULGATA       NOVA. 

25.  Dies  quoque  feptimus  celeberiimus  &  fanc- 
tus  erit  vobis  :  omne  opus  fervile  non  facietis  in  eo. 

2.6.  Dies  etiam  priniinvorum  ,  quando  ofFeretis 
novas  fiuges  Domino  ,  expletis  hebdomadibus  ,  ve- 
nerabilis &  fanfta  erit  :  omne  opus  fertile  non  fa- 
cietis in  ea. 

ij.  Offeretifque  holocauftum  in  odorem  fuavifll- 
mum  Domino  ,   vitulos  de  armento   duos  ,  arietem 


unum  ,  &  agnos  anniculos  immaculatos  feptem  : 

i8.  atque  in  facriticiis  eorum  ,  fimikE  oleo  conf- 
perfa;  tres  decimas  per  fingulos  vitulos  ,  per  arietes 
duas  , 

19.  per  agnos  decimam  decimi ,  qui  fimul  funt 
agni  feptem  :  hircum  quoque 

3  0.  qui  maftatur  pro  expiatione  :  prster  holo- 
cauftum fempiternum  &  liba  ejus. 

3 1.  Immaculata  oheretis  omnia  cum  libationibus 
fuis. 


AN  T  I  Q  U  A  M. 

at  in  Mf.  Alex,  legitur  :  t?  /itmh  nTH  viomitXQilni  !'«f7i'» 
ut  in  Lar.  fup.  Notandinn  etiam  ,  inqiiit  Aug.  ibid,  diem 
jtfittm  per  piures  dies  eeiehrari  ,  ^  tamen  diem  jepitm  diet 
riu/i  dies  Jejhs  ,  ipjiiis  fefiivitmis  eelebintionem  ,  tjtiotjutt 
dies  ter.tierit. 

t.  17.  Similiter  habetui  in  Grseco. 


Aug.  J-mut,  87. 


Uid.  Locut.  88. 
Jiid,  Locut.  S3» 


4.  decima  decima  agno  uni ,  feptem  agnis :       K<v;.  iccui.  90, 


f .  &  hircum  pro  peccato ,  qui  ofFertur  in  expia- 
tionem  populi , 

6.  pra:ter  holocauftum  calendarum  cum  facrificiis 

NotjE    AD    Versionem 

V.  I.  Obfervat  Aus^ift.  ibid.  Secuiidhm  h.j:n  locuf.onem 
diil:tm  inGeneJi :  £t  fatla  eft  vefpcra  ,  &  factum  eft  ma:ie 
dies  unus  -.nam  (5  ibi ,  Jicut  hie,  Gr.tcHS  habet  yyj^  /:iU  i 
iinde  ijuidam  hie  inteypret.intes  ,  prima  die  menlis ,  sieeef- 
Jarimi  locnsionem  prxiermijeru/it ,  jiiamvis  a  Jentemia  ver- 
Tcm.   I. 


NOVA. 

fuis ,  &  holocauftura  fempiternum  cum  libationibus 
folitis  :  eifdem  ca:remoaiis  ofFeretis  in  odorem  fua- 
viffimum  incenfum  Domino. 


A  N  T  I  Q  u  :.  M. 

boruni  iion  recefftriNt. 

t.  z.  Gr.  £^7<i  d,u-J,u\si  ,  feptem  fine  mac::!.t ,  reliqua  ut 
fupra. 

•g^.  4,  Re6le  i  Gr«co  :  addi:  Aug.  id  eft  ,  finiula  fia- 


V4 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXIX. 


r  R   S  1  ()      A  N  T   1  O  U  A . 


Ati^.  ifn.rfl.  5 


■/• 


affligctis  animas  \eftras. 


Aug.  1,0cm.  9  T 
J.J65.4. 


V  U   L  G  A  T 

8.  Ofteretifque  holocauflum  Domino  in  odorem 
fuaviflimum  ,  vituluin  de  aimento  unum  ,  aiietem 
unum  ,  agnos  aniiiculos  immaculatos  feptera  : 

9.  &  in  facrificiis  eorum  ,  fimilae  oleo  conrperfc 
tres  detimas  per  lingulos  vitulos  ,  duas  decimas  per 
arietem  , 

10.  decimam  decimx  per  agnos  fingulos ,  qui 
funt  iimul  agni  feptem  : 

I  I .  &  hircum  pro  peccato  ,  abfque  hi?  qus  of- 
ferri  pro  deliito  folent  in  expiationem  ,  &  holocauf- 
tum  fempiternum  ,  cum  facriticio  &  libaminibus  eo- 
rum. 

11.  Quintadecima  vero  die  raenfis  feptimi ,  qu^ 
vobis  fanfta  erit  atque  venerabilis  ,  omne  opus  fer- 
vile  non  facietis  in  ea  ,  led  ceiebrabitis  folemnitatem 
Domino  feptem  diebus  : 

15.  offerecifque  holocauftum  in  odorem  fuavirti- 
mura  Domino  ,  vitulos  de  armento  tredecim  ,  arietes 
duos ,  as»nos  anniculos  immaculatos  quatuordecim  : 

14.  6c  in  libamentis  eorum  ,  fimils  oleo  confper- 
i.s  tres  decimas  per  vitulos  iingulos  ,  qui  funt  ilmul 
vituli  tredecim  :  &  duas  decimas  arieti  uno  ,  id  eft  , 
firaul  arietibus  duobus , 

1  5 .  &  decimam  decim^  agnis  fingulis  ,  qui  funt 
fimul  agni  quatuordecim  : 

16.  &  hircum  pro  peccato,  abfque  holocaufto 
fempiterno ,  &  facriticio  ,  &  libamine  ejus. 

17.  In  die  altero  oiFeretis  vitulos  de  armento 
duodecim  ,  arietes  duos  ,  agnos  anniculos  immacu- 
latos quatuordecim  : 

18.  facrificiaque  &  libamina  fingulorum  per  vitu- 
los &  arietes  &  agnos  rite  ceiebrabitis : 

19.  &  hircum  pro  peccato,  abfque  holocaufto 
fempiterno ,  facrificioque  &  libamine  ejus. 

zo.  Die  tertio  orTeretis  vitulos  undecim  ,  arietes 

duos  ,  agnos  anniculos  immaculatos  quatuordecim  : 

ii.  facrificiaque  &c.  libamina  fingulorum  per  vi- 

Versio    antiqua. 


V'U   L  G  A  T  A     NOVA. 

7.  Decima  quoque  dies  menfis  hujus  feptimi  levit. 
crit  vobis  fanfta  atque  venerabilis  ,  &  affiigetis  '^-  *9- 
animas  vefk'as  :  omne  opus  fervile  non  facietis  ^  '' ' ' 
in  ea. 

\       NOVA. 

tulos  &  arietes  &  agnos  rite  ceiebrabitis  : 

12.  &  hircum  pro  peccato,  abfque  holocaufto 
fempiterno  ,  facrificioque  &  libamine  ejus. 

1 5 .  Die  quarto  oJFeretis  vitulos  decern  ,  ariete» 
duos ,  agnos  anniculos  immaculatos  quatuordecim  : 

i^.  facrificiaque  &  libamina  fingulorum  per  vi- 
tulos &  arietes  c&  agnos  rite  ceiebrabitis  : 

1 5 .  &  hircum  pro  peccato  ,  abfque  holocaufto 
fempiterno ,  facrificioque  ejus  &  libamme. 

16.  Die  quinto  olferetis  vitulos  novem  ,  arietes 
duos  ,  agnos  anniculos  immaculatos  quatuordecim  : 

1 7.  facrificiaque  &  libamina  fingulorum  per  vi- 
tulos &  arietes  &  agnos  rite  ceiebrabitis  : 

28.  &  hircum  pro  peccato,  abfque  holocaufto 
fempiterno  ,  facrificioque  e)us  &  libamine. 

29.  Die  fexto  olferetis  vitulos  ofto  ,  arietes  duos, 
agnos  anniculos  immaculatos  quatuordecim  : 

;o.  facrificiaque  &  libamina  fingulorum  per  vitu- 
los &  arietes  &  agnos  rite  ceiebrabitis  ; 

3  I .  &  hircum  pro  peccato  ,  ablque  holocaufto 
fempiterno  ,  facrificioque  e|us  &  libamine. 

3 1.  Die  feptimo  o.feretis  vitulos  feptem  ,  &  arie- 
tes duos  ,  agnos  anniculos  immaculatos  quatuorde- 
cim : 

5  5 .  facrificiaque  &  libamina  fingulorum  per  vitu- 
los &  arietes  &  agnos  rite  ceiebrabitis  : 

54.  &  hircum  pro  peccato  ,  abfque  holocaufto 
fempiterno  ,  facrificioque  ejus  &  libamine. 

3  5 .  Die  oftavo  ,  qui  eft  celeberrimus  ,  omne  opus 
fervile  non  facietis , 

}6.  offerentes  holocauftum  in  odorem  fuavidlr 
mum  Domino,  vitulum  unum  ,  arietem  unum  ,  agnos 
anniculos  immaculatos  feptem  : 

5  7.  facrificiaque  &  libamina  fingulorum  per  vi- 
tulos &  arietes  &  agnos  rite  ceiebrabitis  : 

38.  &  hircum  pro  peccato,  abfque  holocaufta 
fempiterno  ,  facrificioque  ejus  &  libamine. 

VuiGATA     NOVA. 


39 exceptis  votis  veftris  ,  &  voluntaria  vef- 

tra  ,  &  holocaiillomata  velira ,  facriiicia  veftra ,  & 
libamina  veftra ,  &  falutaria  \  eftra. 


39.  Ha;c  ofFeretis  Domino  in  folemnitatlbus 
veftris  :  prater  vota  &  oblationes  fpontaneas  in 
hulocaufto  ,  in  facrificio  ,  in  libamine ,  &  in  hof- 
tiis  pacificis. 
Versionemantiquam. 

cwperai ,  fed  neijtie  excepia  vota  veftra  ,  ut  ah  ipfi  vilnt 
■j;-.  59.  Grxce  ,  riAW  tZi  iCxZy  vfiZr ,  deinde ,  j.  tk  hUia  felmcifmo  iitcipcet  ;  fed  ciim  fniis  reth  u/itata  haiiime  di- 
v,uZr ,  &c.  ut  in  Lat.  fup.  Aug.  ibid.  Hr.tic  hcntiimem  ,  xijjit ,  exceptis  voris  vefttis  ;  fii  deitidt  adjunxii  fer  ahum 
snquit ,  Ji  vel  Grxca  ejjit ,  «5«  notarem  :  non  eitim  ait  :  Ex-  ci/nm  ,  uhi  fubaudiri  non  poOit ,  except!? ,  jcd  excepta  , 
ceptis  votis  veftris  ,  &  voluntariis  veftris  ,   Jj  cietera  ut      qaod  non  .tdmitiit  nee  Gr^ca  nee  Lattna  loci<i:o. 


N  O  T  .E     AD 
t.f.  Gr.  K«!  KttitMfTs  ,  &c.  ut  fup. 


jlKlf.  IJ.  56.. 

hi  TSitm.  t,  J. 
(.i.f.l. 


,5:9. 

551' 


CAPUTXXX. 

VuLGATANOVA. 

(."VTArravitqueMoy-         i :i.  Fide  Not.  1.  &  locutus  eft  ad  principes  tribuum  filiorum  If- 

J_N  fes     filiis    Ifrae!  rael  :  Ifte  eft  fermo  quern  pra;cepit  Dorainus  : 

omnia  qua;  ei  Dominus  imperarat : 

VeRSIO     a  N  T  I  Q  U  a.  VuLGATA      NOVA. 

;.  Homo,  homo  qiiicunque  voverit  voriim         3.  Si  quis  virorum  vomm  Domino  voverit. 
Domino  ,   aut  jliraverit  juramcntum  ,    aut  dcti-     aut  fe  conftrinxerit  juramento  :  non  faciet  irri- 

NOT^      AD     VerSIONEM      ANTIQUAM. 

ff.  '■  I.  PrJetcrmiiros  hie  verficiilos  duos  ita  fapple- 
Irius  de  Grseco  ;  Kai  sraMci  Mmi/«i";  T0T5  Jio7; 'lopaa^  /.xtk 

*Tp9t  TV?.*/>X5v7ct;  tm;'  -pi/Ato'  vi'jiv   lCpai:> ,  >£7wi''  Tkto 


fecnndiint  omnia  quxeiinqne  m.wd.ivit  Dominus  Hoyfi  :  ^ 
locitttts  efi  M-Ojfes  ad  pnncipes  tribiinm  jiUorum  Ijra.l^  di^ 
cenf  :  The  z'erhjim  qiiud  p^acepit  Doniiniti. 

■jf.  5.  Ira  Grjece  verluim  pro  verbo  ,  uno  excepro  oc^- 
(ilJA'i^ml^aii  \Cti'l.  Et  locmiis'ej}  iUfJes  filiis  Ijrail     fix,  dcfiuiiicne ,  loco  definttimem.  Priori  iimiliier  hibec 


LIBER     NUMER.     Cap.   XXX. 


515 


VULGATA      NOVA. 

turn  vei'bum  luum ,  fed  oiiine  quod  promifit ,  im- 
plebit, 

4,   Mulier  fi  quippiam  voverit  ,  &  fe  conf- 
trinxerit  juramento,  qua;  e(l  in  domo  patris  fui, 


V  E  R  s  I  o     A  N  T  I  Q  u  A. 
niei'it  definitionem  de  anima  fiia  :  non  profin.v 
bit  \'ei'bum  Ilium ,  omnia  quxciinque  exierint  ex 
ore  ejus  taciet. 

4.  Si  autem  mulier  vo\ciir  votnm  Domino, 
aut  defiiiierit  definitionem  in  domo  patris  fui , 


^«^.   uhtfnf. 


&  in  .-Etate  adhuc  puellari  :  fi  cognoverit  pater    in  juventute  fua :  &  audierit  pater  ejus  vota  ejus. 


votum  quod  pollicita  eft  ,  &  juranientum  quo 
obligavit  animam  fiiam  ,  &  tacuerit ,  voti  rea 
crit : 

5.  quidquid  pollicita  eft  &  juravit  ,  opere 
complebit  : 

6.  fin  autem  ,  ftatim  ut  audierit ,  contradixe- 
rit  pater  :  &  vota  &  juramenta  ejus  irrita  erunt, 
nee  obnoxia  tenebitur  fponfioni ,  eo  quod  con- 
tradixerit  pater. 

7.  Si  maritum  habuerit ,  &  voverit  aliquid  , 
&  femel  de  ore  ejus  verbum  egrediens  animam 
ejus  obligaverit  |uramcnto  : 

8.  quo  die  audierit  vir  ,  &  non  contradixe- 
rit ,  voti  rea  erit ,  reddetque  quodcunque  pro- 
niferat  : 

9.  fin  autem  audiens  ftatim  contradixerit ,  & 
irritas  fecerit  pollicitationes  ejus ,  verbaque  qui- 
bus  obftrinxerat  animam  fuam  :  propitius  erit  ei 
Dominus. 

10.  Vidua  Sc  repudiata  quidquid  voverint , 
reddent. 

r  I .  Uxor  in  domo  viri  cum  fe  voto  conf- 
trinxerit  &  juramento  , 

u.  fi  audierit  vir,  &  tacuerit,  nee  contra- 
dixerit fponfioni ,  reddet  quodcunque  promiferat. 


I ; .  fin  autem  extemplo  contradixerit  ,  non 
Cenebitur  promilTionis  rea  :  quia  maritus  contra- 
dixit ,  &  Dominus  ei  propitius  erit. 


14.  Si  voverit,  &  juramento  fe  Conftrinxe- 
rit,  ut  per  jejiinium,  vel  caterarum  rerum  abf- 

in   arbitrio 


tinentiam  ,   affligat  animam   fuam 
viri  erit  ut  faciat ,  five  non  faciat : 

15.  quod  fi  audiens  vir  tacuerit,  &  in  ajte- 
ram  diem  diftulerit  fententiam  :  quidquid  vove- 
rat  atque  promiferat ,  reddet  :  quia  ftatim  ut  au- 
tlivit ,  tacuit  : 

16.  fin  autem  contradixerit  poftquam  refci- 
vit ,  portabit  ipfe  iniquitatem  ejus. 


&  definitioncs  ejus,  quas  dehnivit  adversiis  ani- 
mam fuam,  &  tacuerit  pater  ejus,  &  ftabunt  om- 
nia vota  ejus : 

5.  &  omnes  definitioncs  ejus ,  quas  dcfinivit  ad- 
versus  animam  fuam ,  manebunt  ei : 

6.  fi  autem  abnuens  abnuerit  pater  ejus ,  qua- 
cunque  die  audierit  omnia  vota  ejus,  &  definitio- 
ncs ejus  quas  definivit  adversiis  animam  fuam  , 
non  ftabunt :  &  Dominus  emundabit  cam  ,  quia 
abnuit  pater  ejus. 

7.  Si  autem  fada  fuerit  viro ,  &  vota  ejus  fu- 
per  cam ,  I'ccundum  diftindionem  labiorum  ejus , 
quanta  definivit  adversiis  animam  fuam : 

8.  &  audierit  vir  ejus ,  &  tacuerit  ei  quacun- 
que  die  audierit ,  &  ita  ftabunt  omnia  vota  ejus ; 
&  definitioncs  ejus,  quas  definivit  adversus  ani- 
mam fuam ,  ftabunt : 

9.  fi  autem  abnuens  abnuerit  vir  ejus  in  qua- 
cunque  die  audierit ,  omnia  vota  cjus ,  &  defini- 
tioncs ejus ,  quas  definivit  adversiis  animam  fuam , 
non  manebunt  ,  quoniam  vir  abnuit  ab  ea  :  &: 
Dominus  mundabit  cam. 

10.  Et  votum  vidux  &  c.xpulfx,  quicunque    «;X  jjj.i.^yy.' 
voverit  adversus  animam  fuam  ,  manebunt  ei, 

11 .  Si  autem  in  domo  viri  ejus  votum  ejus , 
aut  definitio  qux  adversiis  animam  ejus  cum  jure- 
jurando , 

1 1.  Sc  audierit  vir  ejus ,  &  tacuerit  ei ,  &:  non 
abnuerit  ei,  &  ftabunt  omnia  vota  ejus ,  «Sc  om- 
nes definitioncs ,  quas  definivit  adversus  animam 
fuam,  ftabunt  adversiis  cam. 

1 3.  Si  autem  circumauferens  circumauferat  vir 
ejus ,  quacunque  die  audicit ,  omnia  c]uxcunque 
exierint  ex  labiisejus,  fccundiim  vota  ejus,  <Sc  fe- 
cuiidiim  definitioncs,  qux  adversus  animam  ejus, 
non  manent  ei:vir  ejus  circumabftulit,  &  Do- 
minus mundabit  cam. 

14.  Omne  votum,  &  omne  jusjurandum vin- 
culi  affligere  animam  ,  vir  ejus  ftatuet  ei ,  &  vir 
ejus  circumauferet : 


Aug.  Locut.  91.  to. 
Tf.  4.  Simi'.ia  prori 


N  O  T  jE 
S-  ?6?.  b. 


A  D 


fus 


Grxco.  Eadem  iterum  refert 


Auguft.  Locui.  9Z 96.  to.   5.  56?.  b.  exceptis  duobus, 

<'rm  aritem  ,  pro  y;  autem  ,  &  dejiiittione  ,  loco  dejifiiiio- 
ftetn  ;  at  in  Ci^co  e'«f  Ae ,  &  infia  o'eiCjWsv ,  non  oCA^itc^. 

ir.  J.  Ita  Gr.  ex  edit.  Compl.  nam  in  cod.  Vatic.  4c al. 
omittitur  ejus ,  poll  tiefijizttjnef. 

iS'.  6.  herum  lite  Gr.  Vat.  dclet  ejus  ,  poft  dejinitioneSj 
quod  letinent  Ml.  Alex.  &  Compl.  reliqua  ad  verbum 
quadrant.  Qjiod  autem  ait ,  inqiiit  Aug.  ibid.  .n/wif/Vj  ani- 
^namj'nam,  id  eft,  adversiis  aittmahm  dcleiiaticnem  ^  vel 
ut  in  Locut.  563.  c.  adversus  deledat:i»)es  animx  fuit.  Item 
inf.  in  Quxft.  f.miindabit  ,  dixit;  id  eft  ,  a  voti  jion  tm- 
fleti  crimine  abfolvet  :  &  col.  5^5.  b.  mtmdabtt  earn  ,  id 
eft  ,  mitridam   jtidienhit. 

t.  7.  Gi£ce  ,  pro  faila  fiierit  ,  eft  -/fis.u/m  -jin- 
/K/  ,  Auguftinus  Locut.  97.  p.  563.  c.  inielligttiir  ,  imp- 
jerit.  Item  \qco  fnpcr  earn  ,  legitur  eVaVr»,  at  in  edit. 
Compl.  ;-7r'  UuTiiv '-,  Aug.  Locut.  s)2.  Sttbaitdnrir  (uni  ,  ijiiod 
fjonnulli  Ifiterpretes  etiam  add:deriirit  ;  demum  pro  quanta  , 
ii ,  in  .Mf.  Alex,  ac  edd.  Aid,  Sc  Compl,  oc« ;  li  autem  leti- 

2"««;.  /. 


\s-  fi  autem  tacens  tacuerit  ei  diem  ex  die, 
&  ftatuet  ei  omnia  vota  ejus  ,  &  definitioncs, 
qux  fuper  ipfam ,  ftatuet  ei :  quoniam  tacuit  ei , 
die  quo  audivit : 

16.  fi  autem  circumauferens  circumauferat  vir 
ejus  poft  diem  quem  audivit,  &  accipict  pecca- 
tum  fuum. 
Versionem    antiquam, 

neatiirv;,  fubintelligendum  videtur  a'  cCicus'i  ,  exNobil. 

yft-  8.  9.  10.  Totidera  verba   leguntur  Gracce. 

*^.  1 1.  In  Gracco  omittitur  ijiij:  ,  cujus  loco  Mi.  Oxen. 
habet  «'i/Tii'?  ,  reliqua  concordant. 

t.  tl.  Grsc.  addit  aWIT.; ,  poft  defiititimts ,  quod  Mf. 
Alex,  delet  cum  Aid.  edit,  cetera  quadrant. 

■Jf-.  15.  Ad  verbum  e  Gr^co  ,  pr«ter  unum  manent.  fro 
quo  /^ctii ,  maneliit ,  vel  manebunt ;  nam  hoc  uUimum  dl- 
ci  poteft  ob  neutrum  antecedens  -ti^tit.  osx.  Eadem  rur- 
fus  habet  Aug.  Locut.  ^9.  to.  3.  36?.  d-  ab  his,  nmnie  qiix- 
cunqtte  ,  ad  hoc  ,  vir  ejus  i  led  legit 

addirque  :  dim  exfpeBaref.ir  mimeuis  pl:< 


non  ma- 
nent ;  adduque  :  (Jiim  exjpettaret-.ir  nnmeuis  ymrahs  ,  Ht 
diceret ,  non  manent  ei ;  nam  ita  nonnuiti  tnterpreian  jiint 
■vnantes  ifliim  ,  quaji  fit<rafmum  :  ac  li  ipfe  non  advcrierit 
S.  Doctor  hoc  ulu  vigere  apudGrjecos,  ut  plurale  neu- 
trum jungaiur  cum  verbo  lingular!  ;  nil  etiam  ufnadus 
apud  LXX.  ut  vel  ex  eo  loco'liquet. 

t-  14.  Ita  Graic.  habet ,  nili  excipias  verbum  .!^j;jtre  , 
pro  quo  KxnuQat,  poierat  enim  verii,  de  affligenda  aai' 
ma  ,  ex  Nobilio. 

tlf.  15.  16.  Nil  melius  e  Grzco.  Vid.  Aug.  infta. 

Kr  ij 


516 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXXI. 


17.  Ifls   funt  leges , 
quas   conftituit    Dominus 


VULGATANOVA. 

17 f^ide  Not.  liam  ,  qui  in  puellari  adhuc  state  eft ,  vel  qui  ma-" 

net  in  parentis  domo. 
Moyfi ,  inter  virum  &  uxorem  ,  inter  patrera  &  fi- 

NoTA    AD   Version  EM    antiquam. 

cV  r-iz-nCi  >  w  «'«w  ■^a.tfii'  H.«  jtipficaiiems ,  quafcanqiit 
mandavit  Dominus  Moyji  ,  inter  zirum  2)  uxcrem  ejus  , 
2)  inter  patrenl  ^  jiliam  ,  in  juventuie ,   in  demo  palrif. 


t.  17.  Ultima  quae  defunt  lie  habenmr  Grxce  :  Txura 


CAPUT       XXXI. 

VULGATA       NOVA. 


L 


Aag.  Lccul,  100 


Ocutufque  eft  Dominus  ad  ^f oyfen ,  dicens : 
Ulcifcere  prius  filios  Ifrael  de  Madia- 
nitis ,  &  fic  colligeris  ad  populum  mum. 
Versio    antiqua. 
4.  mille  ex  tribu,  &  mille  ex  txibu  ex  omni 
bus  tribubus  lliael 


5 .  Statimque  Moyfes ,  Armate ,  inquit ,  ex  vobis    Sup. tf, 
viros  ad  pugnam  ,  qui  poflint  ultionem  Domini  ex-  17. 
petere  de  Madianitis  : 

V  u  L  G  A  T  A 


'Jttg.  ittufi.  60.  in     ^.  &  mifit  eos  Moyfes  mille  ex  tribu ,  &  mil- 
Kwn.1.  J.  JJ4-  "^-  le  ex  oribu  cum  virnite  eorum 


8 interfecerunt  in  gladio. 


Aug.  lociit.  loi. 

Attg.ijuxfi.ei.in     9.  Et  pridam  egerunt  mulieres  Madian  ,  & 
tlum.  J5J.  a.        fupelleftilem  eoinm ,  &  pecora  eorum ,  &  om- 
nia qua;  poffederant :  &  virtutem  eorum  depra:- 
dati  liint : 
•  Aug.lccui.  loi.      10.  &  omnes  civirates  eorum  quae  in  habita- 
ts 10}.  3<S5. ».      tionibus  eorum ,  &  villas  eorum  luccenderunt  in 


nova. 

4.  mille  viri  de  fingulis  tribubus  eligantur  ex 
Ifrael ,  qui  mittantur  ad  bellum. 

5.  Dederuntque  millenos  de  fingulis  tribu- 
bus ,  id  eft  ,  duodecim  millia  expeditorum  ad 
pugnam : 

6.  quos  mifit  Moyfes  cum  Phinees  filio  Elea- 
zari  facerdotis ,  vala  quoque  fanda  ,  &  tubas  ad 
clangendum  tradidit  ei. 

7.  Cumque  pugnaiTent  contra  Madianitas  at- 
que  viciHent ,  omnes  mares  occiderunt , 

8.  &  reges  eorum,  Evi ,  &  Recem  ,  &  Sur, 
&  Hur  ,  &  Rebe  ,  quinque  principes  gentis  : 
Balaam  quoque  tilium  Beor  interfecerunt  gladio. 

9.  Ceperuntque  mulieres  eorum  ,  &  parvu- 
los  ,  omniaque  pecora  ,  &  cun&am  fupellefti- 
lem  :  quidquid  habere  potuerant ,  depopuiati 
funt: 

I  o.  tarn  urbes  quam  viculos  &  caftella  flam- 
ma  confumpfit. 


lof.n. 
II, 


tdemqunli.  6 1,  in 
hum.  JJJ.  l>. 


V  U  I.  G  A  T  A 

1 1 .  Et  tulerunt  prsedam  ,  &  univerfa  quae  cepe- 
rant  tam  ex  hominibus  qu4m  ex  jumentis  , 

II.  &  adduxerunt  ad  Moyfen  ,  &  Eleazarum 
facerdotem  ,  &  ad  omnem  multitudinem  filionam  If- 
rael :  reliqua  autem  utenfilia  portaverunt  ad  caftra 
in  campeftribus  Moab  juxta  Jordanera  contra  Jeri- 
Versio    antiqua. 

1  c; Ur  quid  \ivificaftis  omne  fem.ininum  ? 

16.  Hxc  enim  ftierunt  filiis  Ifrael  fecundum 
verbum  Balaam ,  ut  recedere  facerenr  &  defpice- 
re  verbum  Domini  propter  Phogor 


NOVA. 


cho. 


Aug.  Loiul,  io.{i 


18.  &;  omnem  multitudinem  mulierum,  qux 
non  novit  concubitum  mafculi ,  viviticate : 


,  Egreffi  funt  autem  Moyfes  &  Eleazar  facer- 
do?  ,  &  omnes  principes  fynagoga  ,  in  occutfum  eo- 
lum  extra  caftra. 

14.  Iratufque  Moyfes  principibus  exercitus ,  tri- 
bunis ,  &  centuiionibus  qui  venerant  de  bello  , 

Vulgata    nova. 

15.  ait  :  Cur  feminas  refervaftis  ? 

16.  Nonne  ifts  funt  ,  qua:  deceperunt  filios  Sup 
Ifrael  ad  fuggeftionem  Balaam  ,  &  pnvaricari  18. 
vos  fecerunt  in  Domino  fuper  peccato  Phogor , 
unde  &  percuifus  eft  populus  ? 

17.  Ergo  cunftos  interficite  quidquid  eft  ge- 
neris mafculini ,  etiam  in  parvulis  :  &  mulieres, 
quc-c  noverunt  viros  in  coitu  ,  jugulate  : 

1 8.  puellas  autem  &  omnes  feminas  virgines 
refervate  vobis : 


ij. 


Ji'd.ii, 
II. 


19.  &  manete  extra  caftra  feptem  diebus.  Qui 
occiderit  hominem  ,  vel  occifum  teiigerit ,  luftrabi- 
tur  die  tertio  &  feptimo. 

N  o  T  ^ 


Vuxgata     nova. 

io.  Et  de  omni  prxda  ,  five  veftimentum  fiierit, 
five  vas ,  &  aliquid  in  utenfilia  prsparatum  ,  de  ca- 
prarum  pellibus ,  &  pilis,&  Ugno,  expiabitur. 


ad    Versionem    antiqua  m. 


■)»•.  4.  In  Grxco  deed  ^  ,  port:  triiu  ;  additur  vero 
VIM  ,  fiiiorum  ,  alteri  trthtibiis ;  fola  edit.  Compl.  tollic 
vtai/. 

■#.6.  Hie  etiam  GraEce  deed  JJ  ,  pod  tribu  ;  fed  hoc 
admitiunt  Mf.  Alex,  ac  editc.  Aid.  &.  Compl.  cum  Auguft. 
cactera  quadrant. 

Tf.  8.  Quaerit  hicAug.  quxft.  61.  to.  5.  ^54.  t.  Oito- 
modo  y  qujndo  Ifrli^litx  Madianitas  debellaverunt  y  itite'jfi- 
tum  dtcat  Scriptiira  Balaam  ,  cum  dieatur  fup.  c.  14,  V.  1  J. 
Balaam  teverfum  elTe  in  locum  fuum.  Vide  feqq.  ibid, 

t'.  9.  Apie  ad  Giiccuai. 


t.  10.  Ad  verbum  e  Grsco  :  addit  Aug.  ibid.  Ufiiate 
dicerctur  ,  fuccendemnt  igni ,  uc  lup.  t-  8.  interfecerunt 
gladiu. 

X.  I  J-  Ita  in  Grsco. 

f.  16.  In  editt.  Auguft.  corrupte  legitur  :  Hoc  enim  fe- 
cerunt filn  Ifrael  .-jiam  in  Ml"s.  conitanter  :  H«f  enim  fre- 
runt  filiis  Jfia'el  ,  &c.  e  Grj:co  ,  a.v-a'  tip  y"^'  '^'Ji  ""iS 
'l:px;:>,.  Item  inf.  li  a.rc/vaxi ,  feu  cum  edit.  Aid.  ixcj-a- 
TH5a(  ,   loco   Kf   recedere  facerer.t, 

t.  18.  Ita  de  GrsEco  ,  nifi  excipias  vocem  multitudi- 
nem ,  pro  qua ,  d-afltw  ,  qus  proprie  ligoificat  JupelUSi' 


LIBER     N  U  M  E  R. 


Lev, 
aS. 
U.  I 


puiilicati  poftea  caftra  iiitrabitis, 

15.   Dixit  qiioque  Doiuinus  ad  Moyfcn  : 

2.6.   Toilite  fuinniam  eoruiii  qax  cajita  funt  ,  ab 

homine  uftjue  ad  pecus ,  tu  &  Lleazar  lacerdos  & 

piincipes  vulgi  ; 

17.  dividefque  ex  ruquo  praidam  ,   inter  eos  qui 

piignaverunt  egrertique  funt  ad  bellura  ,  &  inter  ora- 

nem  rcliquain  multitudinem  : 

Versio    antiqua. 
iS &  a  dimidia  parte  eorum  accipieris. 


Cap.    XXXI.  517 

V  U    I,  G   A  T  A       NOVA. 

zi.  Eteazar  quoque  facerdos ,  ad  viros  cxcrcitus 
qui  pugnaverant  ,  lie  locutus  cfl:  :  Hoc  ell:  pr.ccep- 
tum  legts  ,  quod  mandavit  Doniinus  Moyfi  : 

ii.  Auruin  ,  &  argentum  ,  &  a's  ,  &  ferrum  , 
&  plumbum  ,  Sc  ilannum  , 

ij.  &  omni  quod  poteft  tranfire  per  flamma; , 
igne  purgabitur  ;  quidquid  autem  ignem  non  potcll: 
luftinere ,  aqua  expiationis  fandiiicabitur  : 

14.  &  lavabitis  velHraenta  veflra  die  I'eptimo  ,  & 

VuiGATA     NOVA. 
i8.  &  feparabis  partem  Domino  ab  his  qui 
pugnaverunt  &  fuerunt  in  bello  ,  unam  animam 
lie  quingentis ,  tam  ex  hominibus  quam  ex  bo- 
bus  &  afmis  &  ovibus  , 

19.  &  dabis  eam  Eleazaro  facerdoti ,  quia        29.  &  dabis  ea  Eleazar  facerdoti  primitias  Do- 
primitia;  Domini  funt,  mini. 

V  U  I.  G  A  T  A 

30.  Ex  media  quoque  parte  filiorum  Ifrael  acci- 
pies  quinquagefimum  caput  liominum  ,  ik  bourn  ,  & 
afmOfum  ,  &  oviura  ,  cuniVorum  animantium  ,  &  da- 
bis ea  Levitis  ,  qui  excubant  in  cuftodiis  tabernaculi 
Domini. 

31.  Feceruntque  Moyfes  &  Eleazar,  ficut  pra;- 

VuiGATA      NOVA. 

5$.  anims  hominum  fexus  feminei ,  qus  non         55.  &  animx  hominum  a  mulieribus  ,   quas 
cognoveranc  viros ,  triginta  duo  nullia.  non  cognoverunt  con..ubitiim  viri ,  omnis  ani- 


Aug.  uH/Mf. 


Jdem  Lc(i:i,  lOJ. 
36J.  e. 


NOVA. 

ceperat  Dominus. 

31.   Fuit  autera  prada  ,  quam  exercltus  ceperat, 

ovium  fexcenta  feptuagmta  quinqiie  millia , 
33.   boum  feptuaginta  duo  millia, 
54.  afinorum  fexagiiita  millia  &  mille  : 

Versio     antiqua. 


UiJ,  LtiHt,  ic5. 


V  U  I.  G    ATA 

36.  Dataque  ert  media  pars  his  qui  in  prxlio  ftie- 
rant  ,  ovium  trecenta  triginta  feptem  millia  quin- 
gentffi  : 

3  7.  e  quibus  in  partem  Domini  fupputatx  funt 
oves  fexcentt-E  feptuaginta  quinque. 

58.  Et  de  bobus  triginta  fex  millibus ,  boves  fep- 
tuaginta &  duo  : 

59.  de  afinis  triginta  millibus  quingentis,  afini 
fexaginta  unus  : 

40.  de  animabus  hominum  fedecim  millibus  ,  cef- 
ferunt  in  partem  Domini  triginta  du.E  aninia?. 

41.  Tradiditque  Moyfes  nuraerum  primitiarum 
Domini  Eleazaro  facerdoti ,  ficut  fuerat  ei  impera- 
tum, 

41.  ex  media  parte  filiorum  Ifrael  ,  quam  fepa- 
raverat  his  qui  in  pr.-elio  fuerant. 

43.  De  media  veto  parte  qu:E  contigerat  reliqu^ 
multitudini ,  id  ell: ,  de  ovibus  trecentis  triginta  fep- 
tem millibus  quingentis , 

44.  &  de  bobus  triginta  fex  millibus , 

VuLGATA     NOVA. 


ma  duo  (5c  triginta  millia. 


NOVA. 

4f.  &  de  afinis  triginta  millibus  quingentis, 

46.  &  de  hominibus  fedecim  miHibu<; , 

47.  tulit  Moyfes  quinquagelimum  caput,  &  de- 
dit  Levitis  ,  qui  excubabont  in  tabernaculo  Domini , 
ficut  pr;Bceperat  Doniinus. 

48.  Cumque  acceffiffent  principes  exercitus  ad 
Moyfen  ,  &  tribuni ,  centurionefque  ,  dixerunc  : 

49.  Nos  fervi  tui  recenfuimus  numerum  pugna- 
torum  ,  quos  habuimus  fub  manu  noftra  :  &  ne  unus 
quidem  defuit. 

50.  Ob  banc  caufam  oTerimus  in  donariis  Do- 
mini finguli  quod  in  pr-eda  aun  potuirrus  invenire, 
pcrifcelides  &  armillas  ,  annulos  &  dextralia  ,  ac  mu- 
rsnulas ,  ut  depreceris  pro  nobis  Dominum. 

5 1 .  Sufcepeiuntque  Moyfes ,  &  Eleazar  facerdos, 
omiie  aurum  in  diverfis  fpeciebu-  , 

5  z.  pondo  fedecim  millia  ,  fptingentos  quinqua- 
ginta  llclos ,  a  tribunis  &  centurion:bus. 

5  3 .  Unufquifque  enim  quod  in  pr^eda  rapuerat , 
fuum  erat. 

Versio    antiqua. 

J4.  Et  fufceptum  intulerunt  in  tabeinaculum  54.  Et  accepit  Moyfes  &  Eleazar  facerdos  au- 
teftimonii,  in  monimentum  filiorum  Ifrael  co-  rum  a  chiliarcnis ,  &  a  centuric  nibus ,  &  intulit 
ram  Domino.  ea  in  tabernaculum  tellimonii 

Notje    ad    Versionem    antiqua  m. 
ad  t.   18. 


Ju^.  locut.  lOJ, 
565-  f. 


tern  Sc  farcinam.  Gra;c.  etiam  addit  aura'; ,  ad  verbum 
■uivificau.  Obfervac  Aug.  ibid.  Hiifquitm  certiiis  apparere  , 
MebiXil  locutione  mnlieres  ettam  did  ■virgwei  joUre. 

■]?#.  28. 19.  Gr.  iro  T»  ii///oi;,  a  dtnitdio  ,  nee  addit 
M  ,  pod  dahis  ;  reliqua  ut  in  Lar.  fup. 

If.  5 J.  Ita  in  Grxco  ,  excepto  plurali  ttxchi  4''X*'  » ""'" 
«fj  animx  ,  loco  omms  atiinifi  ;  in  Mf.  tamen  Alex.  &  ed. 
Aid.  legicut  w«o«  ^''X"'-  Idem  nout  hie  Au^.  quod  fup. 


t.  54.  Ad  verbum  e  Grsco.  Addit  Auguft.  ibid.  ViJe- 
tnr  dnere  dtiuijji  :  &  ijiculic  iUud  in  tabeniacu!u.-n  te.li- 
monii :  qtioni^Tm  aitritm  acceptttm  ejp  praidixe^at ,  \j  p!er:^ 
que  Latin:  cedices  Jic  babent:J'ed  idej  pl:o\iiiter  videtitr  il' 
latum  Ht  diceret ,  intulit  ea  ,  qiti.i  miflta  vaja  JUernntJu^ 
pertiis  commetmiiita  ,  in  qmhm  trot  btc  aurum. 


*^i^^ 


5i8 


LIBER    NUMER.     Cap.    XXXII. 


CAPUT     XXXII. 


Attg.  locist.  jo8, 
t.  5.  56 5. i'. 

Llem.Leciit.  109. 
,J«4.  It. 

Hid,  Locut.  1 10. 


Versio    antiqua. 

I.  p  T  pecora,  miiltirudo  erat  filiis  Ruben  & 
-H  liliis  Gad ,  multicudo  copiofa  valde.  tt  vi- 

deiiint  regionem  Jazer ,  &  regionem  Galaad  : 

5:  erat  locus ,  locuspecoribus : 

z.  &  accedentes  hlii  Ruben  &  filii  Gad,  di- 

xerunt  ad  Aloyfen,  &  Eleazar  facerdotem,  &  ad 

principes  lynagogx ,  dicentes  : 

V  U  I,  G  A  T  A 


VULGATA     NOVA. 

I .  T7*  Ilii  autem  Ruben  &  Gad  habebant  pe-  Deut.  j. 

M?  cora  multa  ,  &  erat  illis  in  jumencis  in-  ^'■• 
finita  fubrtantia.  Cumque  vidillent  Jazer  &  Ga- 
laad aptas  animalibus  alendis  terras  , 

1.  venerunt  ad  Moyfen  ,  &  ad  Eleazarum 
facerdotem  ,  &  principes  mulcitudinis ,  atque  di- 
xerunt  : 

NOVA. 


Hid.  ticHt.  1 1 1 


5 .  Ataroth  ,   &  Dibon  ,  &   Jazer  ,  &  Nemra  , 

Hefebon  ,  &  Eleale  ,  &  Saban  ,  &  Nebo  ,  &  Been , 

4.  terra  ,  quam  percufiit  Dominus  in  confpeiftu  fi- 

Versio    antiqua. 

S detur  terra  ifta  famulis  tuis  in  polTelilo 


nem. 


liorum  Ifrael ,  regie  uberrima  eft  ad  paftum  anima- 
Imra  :  &  nos  fervi  tui  habemus  jumenta  plurima  : 

VULGATA     NOVA. 

5.  precamurque  fi  invenimus  gratiam  coram 
te  ,  ut  des  nobis  famuUs  tuis  earn  in  pofleffio- 
nem  ,  nee  facias  nos  tranfire  Jordanem. 


Uii.ticut.  IIZ, 


V  U  I.  G  A  X  A 

6.  Quibus  refpondit  Moyfcs  :  Nunquid  fratres 
veftri  ibunt  ad  pugnam  ,  &  vos  hie  fedebitis  ? 

7.  Cur  fubvertuii  mentes  filiorum  Ifrael  ,  ne  tran- 
fire audeant  in  locum  ,  quem  eis  daturus  eft  Domi- 
uus  ? 

8.  nonne  ita  egerunt  patres  veftri,  quando  mifi 

Versio    antiqua. 
II non  enim  fecuti  funt  poft  me. 


NOVA. 

de  Cadesbarne  ad  explorandam  terram  ? 

9.  Cumque  venifTent  ufque  ad  vallem  botri ,  luf-  Sup.  ij. 
trata  omni  regione  ,  fubverterunt  cor  tiliorum  Ifrael ,  14- 
ut  non  intrarent  fines ,  quos  eis  Dominus  dedit, 

10.  Qui  iratus  juravit ,  dicens ; 


Sup.  14. 
»9- 


prater  Chaleb  filius  Jephone., 


'Aug.  locut.  115 

1.3.564.*. 


15 donee  confumeretur  omnis  generatio, 

fecientes  maligna  in  confpedu  Domini. 


V  U  I.  G  AT  A 

1 4.  Et  ecce ,  inquit  ,  vos  furrexiftis  pro  patribus 
veftris  ,  incrementa,  &  alumni  hominura  peccatorum  , 
ut  augeretis  furorem  Domini  contra  Ifrael. 


VuLGATA     NOVA. 

1 1 .  Si  videbunt  homines  ifti ,  qui  afcende- 
runt  ex  jEgypto  ,  4  viginti  annis  &  fupra ,  ter- 
ram ,  quam  fub  juramento  pollicitus  fum  Abra- 
ham ,  Ifaac  ,  &  Jacob  :  &  noluerunt  fequi  me, 

II.  prxter  Caleb  filium  Jephone  Cenezasum  , 
&  Jofue  filium  Nun  :  ifti  impleverunt  volunta- 
tem  meam. 

I  J.  Iratufque  Dominus  adversim  Ifragl,  cir- 
cumduxit  eum  per  defertum  quadraginta  annis  , 
donee  confumeretur  univerfa  generatio  ,  qus  fe- 
cerat  malum  in  confpedu  ejus. 

NOVA. 

1 5 .  Quod  fi  nolueritis  fequi  eum  ,  in  folitudine 
populum  derelinquet ,  &  vos  caufa  eritis  necis  om- 
nium. 


Veut.  ai 


thii,  Itcut,  1 14. 


Versio    antiqua. 
16.  Et  acceflerunt  ei,  &  dixerunt 


V  U  L  G   A  T  A 

I  7.  nos  autem  ipfi  arm.ati  &  accinfti  pergemus 
ad  prjelium  ante  hlios  Ilrael  ,  donee  introducamus 
cos  ad  loca  fua.  Parvuli  noftri ,  &  quidquid  habere 
poffumus  ,  crunt  in  urbibus  mutatis ,  propter  habi- 
tatorum  infidias. 


N  o  T  .€ 


VuLGATA     NOVA. 
16.  At  illi  prope  accedentes,  dixerunt :  Cau- 
las  ovium  fabricabimus  ,  &  ftabula  jumentorum  , 
parvulis  quoque  noftris  urbes  munitas  : 

NOVA. 

18.  Non  revertemur  in  domos  noftras  ,  ufque 
dum  poflideant  filii  Ifrael  hsreditatem  fuam  : 

19.  nee  quidquam  qu.-Eremus  trans  Jordanem, 
quia  jam  habemus  noftrara  poHeflionera  in  oriental! 
ejus  plaga. 

AD    Versionem 


Tf .  I.  Refte  c  Gixco  ,  (altem  Alex.  &  Oxon.  cec  non 
Aid.  &Compl.  ubi  legitur  •b«i6c5  To^^  iipijgx  ,  nam  in 
Mf.  Vatic,  deeft  vtom/.  Obfervat  Aug.  ibid,  non  diftum  , 
£t  fecsrnm  wnhhi'.do  er.u.  Fac.  Herm.  I,  ^.  ap.  Sirm.  to, 
a.  6x7.  a.  eadem  (icnarrat :  Chm  ptrgcret  populus  Ifr.iel  ad 
cnpiendam  mtmem  terram  ,  quam  Derts  Abrahx  promtjerat  , 
f.l::  Uuien  i$  Gad  ,  [^  dimidia  tnhis  M.jnajji  ,  ameqiiam 
fHijJent  ](irdanem  jngtfjli  ,  regionem  Jater  ,  ^  regionem  Ga- 
iaaditint  babitare  lielcgerant  ,  eo  qttod  effet  lociti  apliti  ju- 
mentis  ,  quorum  eis  ittutta  erat  copia  :  7iec  voluerunt  ultra 
Jordanem  pojp^jTtenent  ca'^ere  cum  trihubus  Ifrael  ,  qui  ta- 
men  perrexerunt  cum  fratribits  futs  in  terram  Chanaan  ad 
debellandas  gentes  ,quas  exprtltt  Dominus  ante  faciem  eorum, 

%'.  2.  Similiter  in  Grieco  ,  modo  reponatur  ad  ,  ante 
Tleai.iir  ■■,  legiitir  enim ;:.  TTf  3;  'Exii?^a.f  mox  Auguft.  ibid. 
Hon  ejl  ifta ,  zjtt  Gi  nca  ,  vel  Laiina  locniit ,  dixerunc  di- 
centes ,  J'cd  Hebr.ta  zidttur. 


ANTIQtJAM. 

■Jf".  5.  Ita  rurfum  in  Grxco. 

i'Tt.  II.  12.  In GrsECo  , st  -/cif  ev/irvMtiS^iiitr  oV'ca  /«if, 
&c.  ut  in  Lat.  Addit  Aug.  ibid.  Videtur  dictre  debutjji  , 
prsier  Chaleb  filium  Jeplione  ;  fed  nominative  intulit  , 
quia  pr.tceffit  ,  fecuti  funt.  Efl  autem  ifla  locutto  etiam  La- 
tinn  ,  fed  rara.  Nota  Jephone  Grsece  fcribi  'Ie^ okj-h  ,  al.  "Is- 
ipc^fi',  al.   'If^Goi-ci'. 

•p.  15.  Similiter  in  Gnco,  excepto  verbo  ,  tjarajtifin, 
conjumpta  efl ,   pro  ccnfumeretttr. 

^.  1(5.  Auguft.  ibid.  N«n  ait  ,  inquit  ,  quod  ufiiatam 
ejl  ,  accelferunt  ad  eum.  Gr.  iuTU.  Capitul.  Lxvii.  fup. 
hajc  didla  addit  a  Ruben  &  Gad  :  Mulims  noftras ,  55  pe- 
cora noftra  relinquemus  hie  .-^  nos  prxcedemus  ante  popu- 
lum   armati ,  ^  ordinati.  Pro  quibus  in  Graeco  ;  'E-jra J- 

jii;  Tar;  aVoc«E^<t"?  «,u  ~r  i  v.nf.q  irc-yt^ii^x/.ifm  o7£59^^«xi1» 


LIEER     NUMER.     Cap.    XXXII 


V    U    L  G    A  T  A 


NOVA. 


519 


^i- 


Juf.t.       10.  Qulbu!  Moyfes  ait  :  Si  facitis  quod  promit-     culpabiles  apud  Dominum  &  apud  IfrncI  ,  &  obti. 


7.7:4, 


iz. 


titis  ,  expediti  pergite  coram  Domino  ad  piignaiu  : 
II.  &  omnis  vir  bel'itor  aimstus  Jordanem  trau- 

feat,  donee  fubvertat  Dominus  inimicos  fuos , 

11.  &  fubjiciatur  ei  omnis  terra  :  tunc  eritis  in- 

VutGATA     NOVA. 

14.  /Edificate  ergo  urbcs  parvuiis  veftris  ,  & 
caulas  &  ftabula  ovibus  ac  jumentis  :  &  ijuod 
polliciti  eftij  implete. 

1 5 .  Dixerantque  filii  Gad  &  Ruben  ad  Moy- 
fen  :  Servi  tui  funius  ,  faciemus  quod  jubet  do- 
minus nofter. 

Z.6.  Parvalos  noftros ,  <Sc  mulieres  ,  &  pe- 
cora  ac  jumenta  relinquemus  in  urbibus  Galaad : 


nebitis  regiones  ,  quas  vultis ,  coram  l^omino. 

1?.  Sin  autem  quod  dicitis  ,  non  feccriti*  ,  nulli 
dubium  eft  quin  peccetis  in  Deum  :  &  fcitote  quo- 
niam  peccatum  veftrum  apprehendet  vos. 

Versio    antiqua. 

^4.  Et  sdificabitis  vobis  ipfis  civitates  impedi- 
mentis  veftris 


Aitg.tocut.  I  rj, 
J64,  f. 


T)in>.  5. 
4- 


z6.  Impedimenta  noftra ,  &  iixoies  noftra: , 
&:  omnia  pecora  noftra  eiLint  in  cisitatibiis  Ga- 
laad : 

zj.  pueri  autem  tui  tranfibunt  omnes  arma- 
ti 

z'i.  Et  commerida\it  eis  Moyfes  Eleazar  facer- 
dotem,  &  Jeiiim  tilium  Nave  ,  tk  principes  ta- 
miliarum  tribuum  liirael 


17.  nos  autem  famu'i  tui  omnes  expediti  per- 
gemus  ad  bellum  ,  ilcut  tu  domine  loqueris. 

28.  Pr,-Ecepit  ergo  Moyfes  Eleazaro  facer- 
doti ,  &  Jofue  filio  Nun  ,  &  principibus  fami- 
liarum  per  tribus  Ifracl ,  &  dixit  ad  eos  : 

19.   Si  tranlierint  filii  Gad  &  filii  Ruben  vo- 
bifcum  Jordanem  ,  omnes  armati  ad  bellum  co- 
'  ram   Domino  ,   &   vobis   fuerit  terra  fubjeAa  : 
date  eis  Galaad  in  poneflTionem. 

50.  Sin  autem  noluerint  tranfire  armati  \'0- 
hifcum  in  terram  Chanaan  ,  inter  vos  habitandi     in  bellum  in  conipeclu  Domini  ,   &  transfcrte 
accipiant  loca.  impedimenta  eorum 

VULGATA       NOVA. 

3 1.  Refponderuntque  filii  Gad  ,  &  filii  Ruben  : 
Sicut  locutus  eft  dorainus  fervis  fuis  ,  ita  faciemus  : 
31.  ipfi  armati  pergemus  coram  Domino  in  tei- 

VULGATA      NOVA. 


Ibi4.  Laiut,  1 1  (J, 


Hid.  tecut,  I  ly. 


o.  Si  autem  non  tranfierint  armati  vobifcum    ^''""  ^»""- 1 18. 

364. f . 


ram   Chanaan  ,  &  poftefllonem   jam  fufcepifle  nos 
confitemur  trans  Jordanem. 


Jff.iz,       5  J.  Dedit  itaque  Moyfes  filiis  Gad  &  Ru-  55 

^  ben  ,   &  dimidia:  tribui   Manalfe   filii   Jofepli  ,     bcn., 

regnum  Sehon  regis  Amorrhsi ,  &  regnum  Og 

regis  Bafan  ,  &  terram  eorum  cum  urijibus  fuis 

per  circuitum. 

V  U  L  G  A  T  A 


Versio    antiqua. 
.  Et  dedit  eis  Moyfes  filiis  Gad  &  filiis  Ru- 


UiJ,  Lociit,  I  If/. 


NOVA. 


Cert.  Jo. 
2.1. 


54.  Igitur  extruxerunt  filii  Gad  ,  Dibon  ,  & 
Ataroth  ,  &  Aroer  , 

J  5 .  &  Etroth  ,  &  Sophan  ,  &  Jazer  ,  &  Jegbaa , 

56.  &  Bethnemra,  &  Betharan  ,  urbes  munitas, 
&  caulas  pecoribus  fuis. 

57.  Filii  vero  Ruben  adificaveruiit  Hefebon ,  & 
Eleale  ,  &  Cariathaim  , 

58.  6c  Nabo  ,  &  Baalmeon  ,  verfis  nominibus , 
Sabama  quoque  :  imponentes  vocabula  urbibus,' quas 
extruxerant. 


runt  in  Galaad  ,  &:  vaftaverunt  earn  interfei^o  Amor- 
rha;o  habitatore  ejus. 

40.  Dedit  ergo  Moyfes  terrain  Galaad  Machir  fi- 
lio Manaffe  ,  qui  habitavit  in  ea. 

41.  Jair  autem  filius  Manafle  abiir  &  occupavit 
vicos  ejus  ,  quos  appellavit  Havodi  Jair  ,  id  eft  , 
Villas  Jair. 

41.  Nobe  quoque  perrexit ,  &  appreliendit  Cba- 
nath  cum  viculis  fuis  :  vocavitque  earn  ex  nomine 
fuo  Nobe. 


39.  Porro  filii  Machir,   filii  Manaffe,  perrexe- 

NoTiE     AD     VersIONEM     ANTIQUA  M. 


■S?*.  24.  InGraeco  legitur  ,  iri  cctooksuit'  i'Ijluv  y  pro  impe- 
dimentii  vejlris  ,  ncc  male  ,  nam  kttocmvv  ,  propria,  appara- 
tns  ,  fapellex  ,  farcinn.  Addit  Aug.  ibid.  Ac  ji  diceret :  /E- 
dtj\cab:t:s  vobti   jpjti  c:v:tates  pYopter  impcdimcnui  veflra, 

If".  26.  Greece  cunflaiiter  ,  h  d-T'jCKsu»  n',uJJV  ,  loco  impe' 
Himenut  nojlr.t  ;  reliqua  ur  in  Lat.  fup, 

1^.27.  Capitul.  Lxvii.  fup.  addit ,  ^  ordinnti ;  fimili- 
ler  in  Grjeco  :  'cja'/rs;  eVaiTr^iC^/i-o/ ,  ^,  exT;7a7^fi'o;. 

t.  28.  Ita  in  Giseco  ,  nifi  excipias  primum  i,  coifVii- 
iiv ,  ;5  conjlitnit  ,  pro  ^  commeudnvit,  Au^uft.  ibid.  No» 


ait ,  inquit ,  Commendavic  eos  Moyft/s  Eleazar  facerdoii, 
qiittd  Htiqne  ordo  loattioni^  ujiiatx  cxigebnt  ;  per  hoi  entm 
intrfdrtdi  frtiit  iti  terram  tjtiam  petcbant  ;  nrlds  rnagis  Jli 
tjiti  ,  *i  qntbtts  introdHcebafJttiy  ,  qttani  tjii  illts ,  'lucs  trl' 
traditcebant  ,  commefidati   Z'ldeutlir. 

■t.  30.  Ita  de  Gr«co,  nil!  excipias  uliiina,  i$  iram- 
ferte  itttpcdimejiia  eoriim  ,  pro  quibus  lie  '-  1^-,  JVfxCio«(^e/g 
tvv   a-j'o'i/.SL'iiK  dv-ri^v ,  ^  traducettt  impedimenta  eortim. 

t-  55.  Itidem  Gr«ce.  Notat  vero  AuguA.  plus  haberi, 
eis.  In  Mf.  etiam  Gxon.  dccil  Uvt^U- 


CAPUT     XXXIII. 

VULGATANOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

».T_T  •*  funt  manfiones  filiorum  Ifracl  ,  qui      l.  T  T  ./Ec  funt  Caftra  filiorum  Ifraiil,  qui  egrefll   Kemn.ep.adVat, 

JljL  cgreOi  funt  de  ^.gypto  per  turmas  fuas        JTl  funt  de  terra  yEgypti  per  turmas  fiias  in  '•  2-  ^87.^. 
in  inanu  Moyli  &  Aaron  ,  manu  Moyfi  &  Aaron  , 

NoTAAdVk  RSIONEMANTIQUAM. 
i^.l.  Gr.  ipfo  initio  hab.  Kvi  ^^toi  si'raC^o) ,  fubinde      Aemumcvr  Awi^i:  airroiv,  ciimmriute eorum  ,\oco  per  tur- 


«5;  s'^ha'ci'  ,  IX  quo ,  ye!  puflijiiaii)  exicrutii ,  pro  qui  ,  &c,      mas  fuas.  Hieron.  ad Jir ;  Qjias  Grtsci ,  «xaf cfi;  z/ecatit  , 


588.  .1. 


uh  fuf. 


m.njf.  .ip. 
2.  4. .-. 
Ji;./.  J. 


.,h  .tl:: 
Ambr,  t. 

'■/■ 


jyid,  5,  c.ftq. 


JM.y.c.'.f. 


UlI.  8.  b.f. 


U:J.  9. 


520  LIBER     NUMER. 

Versio    antiqua. 
2 fide  JVot.  ad  >J.  i. 

■>,.  Moverunt  autem  caftra  dc  Ramefle  menfe 
piimo ,  qiiinuiiecima  die  menlis  primi  ,  altera 
die  poll  pakiia  ,  cgicin  llint  lilii  lirael  in  manu 
excelfa  ,  in  conlpectii  omnium  .€gyptiorum  : 

4.  &  j£gyptii  fcpeliebant  qiios  percufferat  Do- 
minus  ex  eis  omne  primogcnitiim  in  terra  JE- 
'  gvpti ,  &  in  diis  eorum  fecit  Dominus  judicia. 
."'5.  Profecti  autem  tilii  lllaei  ex  Ramelie,  caf- 
tramerati  iiint  in  Socotli. 

6.  Et  profedi  c  Socoth  ,  caftrametati  fiint  in 
Ethan ,  &  eft  pars  defetti. 

7.  Et  profedi  ex  Ethan ,  caftrametati  funt  ad 

05  Eroth  ,  qux  eft  contra  Beelfephon ,  &  contra 
Magdalon. 

8.  Et  profedi  contra  os  Eroth  ,  tranfierunt 
per  medium  maris  in  defertum :  &  ambulaverunt 
viam  trium  dierum  per  del'ermm  ipfi  ,  &  caftra- 
metati funt  in  Marah. 

9.  Et  protecti  ex  Marah  venerunt  in  Elim  : 
in  Elim  veto  erant  duodecim  fontes  aquarum , 

6  feptuaginta  arbores  palmarum  :  &  caftrameta- 
ti funt  illic  apud  aquas. 

10.  Et  profedi  ex  Elim  caftrametati  funt  fu- 
per  mare  rubrum.  Et  profedi  a  mari  rubro  , 

11.  cafttametati  funt  in  delertumSin. 

12.  Et  profedi  de  deferto  Sin  ,  caftrametati 
funt  in  DephL-ha. 

13.  Et  profedi  de  Dephcha ,  caftrametati  funt 
in  Halus. 

14.  Et  profedi  ex  Halus,  caftrametati  funt  in 
Raphidim ,  &  non  erat  illic  aqua  ad  bibendum. 

15.  Et  profedi  ex  Raphidim ,  caftrametati  funt 
in  deferto  Sin.ii. 


Cap.    XXXIII. 


VULGATA      NOVA. 

z .  quas  defcripfit  Moyfes  juxta  cadrorum  lo- 
ca  ,  i\nx  Domini  julVione  mutabaiit. 

5.  Profefti  igitur  cle  Ramelle  menfe  primo  , 
quintadecima  die  menfis  primi  ,  akeia  die  pha- 
fe  ,  filii  IlVael  in  manu  excelfa ,  videntibus  cunc- 
tis  .igvptiis , 

4.  &  fepelientibus  primogenitos  ,  quos  per- 
cuflerat  Dominus,  (nam  &  in  diis  eorum  exer- 
cuerat  ultionem  ) 

5.  taftrametad  funt  in  Soccoth. 

6.  Et  de  Soccoth  venerunt  in  Etham  ,  qua 
eft  in  extremis  finibus  foUtudinis. 

7.  Inde  egrefTi  venerunt  contra  Phihahiroth,       £«rf< 
qus  refpicit  Beelfeplion  ,   &  caftrametati  funt  H-  *• 
ante  Magdalum. 

8.  Profeftique  de  Phihahiroth  ,   tranfierunt 

per  medium  mare  in  folitudinem  :  &  ambulan-       £«J« 
tes  tribus  diebus  per  defertum  Etham  ,  caftra-  '/•  **• 
nietati  func  in  Mara. 

9.  Profedique  de  Mara  venerunt  in   Elim  ,       £«</. 
ubi  erant  duodecim  fontes  aquarum,  &  palms  'J'^7. 
feptuaginta  :  ibique  caftrametati  funt. 

I  o.  Sed  &  indc  egrelfi  ,  fixerunt  tentoria  fu- 
per  mare  rubrum.   Profedique  de  mari  rubro  , 
II.  caftrametati  funt  in  deferto  Sin. 
1  i .  Unde  egrelli ,  venerunt  in  Daphca. 

1 5 .  Profedique  de  Daphca,  caftrametati  funt 
in  Aius. 

14.  Egreffique  de  Alus ,  in  Raphidim  fixere 
tentoria  ,  ubi  populo  defuit  aqua  ad  bibendum. 

1 5 .  Profedique  de  Raphidim  ,  caftrametati       ExcJ, 
funt  in  deferto  Sinai.  i7'  '• 


NoT^    AD   VersioneS    antiquam. 


«5;  pnpltr  lingux  prepriitatem  Jignificaiitih s  manfiones  ;  Ji- 
•it  (jiii.i  de  exmitn  dicitur  ,  caftra  tranfiiilimui  :  at  hic  in 
Gr.  non  legicur  iinifQui  ,  quod  proptie  tignificat  pre- 
mnionts ,  fed  ra'ju^i  ,  fljiisnis.  Verlu  autem  feq.  utrum- 
que  exftat  hoc  luodo  :  K«i  iy0f]'C  Mm^c»;  ra;  «TOposi; 

raV'i  '"'?  OTif £i'm  xi/rSr.  P<  J"'fJ''  I'li'.^ft'  fromoticnes  et- 
rutn  ,  ^  jiMio/ies  eorum  per  verhitm  Domint  :  ^  hx  jla* 
uofies  itinerii  ecritm. 

X-  ?.  In  Grscco  fimpliciter  ,  'A-feK ,  vel  ut  in  Mf. 
Alex.  Kai  i—iiz-^/ ,  X'romrjertim  ,  loco  ilirvetunt  antem  iaj- 
ty.i  i  leliqiia  ad  vcrbum  ut  fup. 

V.  4.  Gr.  port  Jepeliel>.ir:t  ,  addit :  s^  ccv'/cor  r^t;  Te^"*'-'- 
K9Ta;  TTayra;  ,  ex  cis  mortiioi  otiines ,  delude  lie  :  t  j  tVtl- 
Tcii,t  KvSAzi ,  qms  perctijjit  Demitim  ,  abfque  feq.  ex  eii ; 
item  infra  ,loco  Dominus  judicia  ,  habet  ti'i.  ex/iV.jioic  Ku~ 
etc; ,  vindiclcim  Dominus  ;  csteia  ut  in  Lat.  fup.  Notat 
Hieron .  ibl.'. .  \ozo  judicia  ,   LXX.  tranlliiliire  ultiones. 

Tf.  y.  In  Gracco  ,  Kotl  «TajarTs; ,  vel  ut  in  Mf.  Alex, 
aceditt.  Aid.  &Compl.  'Airiszv?.-;  A;',  L lomotentes  autem  , 
loco  Profetli  ;  reliqua  ut  in  Lat.  fupra.  Hicrcn.  epift.  ad 
Fabiol.  to.  1.  j??.  f.  Et  prcficijceTites  filii  Ifrael  ex  Ramef- 
Jl ,  cnjlrametat!  funt  in  Soccoth.  Gr.  Sczx^S. 

T^.  6.  InGr.  confianter  ,  'AiraSiKT;;  sV.  Xox'/i^-t  &  pro 
Ethan  ,  HtOa» ,  fequeiiiia  lie  :  0'  iri  fu'eji  t  t:?^  /fii^i;  ,  i. 
e.  fjua  eji  pars  quxdatr.  dejerti  ;  at  Ml.  Oxon.  cum  edit. 
Compl.  delet  -r!.  Hieron.  ep.  ad   Fabiol.  to.  a.   589.  b. 

iic:£t  profccli  de  Soccoth in  Ethan  ,  qux  eji  in  extreme 

fclitudiuis. 

Tt.  7.  Grjec.  utfup.  Ktt!  a-rr~^>  s/.  B;f,9-i> ,  turn  repe- 
tic  it,  >  8c  pro  Eroth  ,  hab.  E;^ a"9 ,  al.  'Hfui'  item  li;£.\- 
o;^T.i'  ,  Mf.  Alex.  BsEMfpa*'  extremo  lie,  g  vxcsyi^itMr 
m.-iri!z>'}i  Ma7<fci*s  ,  CJEiera  limilia.  Hieron.  epift.  ad  Fa- 
biol. to.  2.  J89.  c.  I'rojecliqite  de  Etham  ,  re-jerjt  fiunt  ad 
I'Jjiahiroth  ,  ij'lodejl  ctfitra  Beelfephon  ,  gj  caftrametati  Junt 
c  regione  MagdoL 

■jf.  8.  Gr.  Kcci  aTrt^^y  ocTTsyaYTi  Ei'jPai6  ,  ^  tJVi/Cncai' /.isccy 
iHs ,  &c.  ut  in  Lat.  iup.  nil!  quod  pro  Maiah-,  hab.  ct.- 
rpixii  ,  ammtudtnilms.  Hieron.  ep.  ad  Fabiol.  to.  2.  J89. 
f.  (ic  ;  Et  prcj'cdt  de  Phiahtrotb  ,  tranjievunt  per  medium 
tnare  in  deferto  :  ^  amhitlaveriltit  I'iam  trium  dierum  j?i 
felitudin:  Etham  ,  "J  cajlramelaii  funt  in  Ma;  a  i  qu«  Mara  , 


infit ,  ittterpretatiir  amaritudo.  Nota  hie  in  Gr.  loco  prf 

fetii  ,  fcripium  elfe  conftanter  a-^^v ,  promoverunt ,  pau- 
loque  port  prsponi  j.  ,  verbo  caftrametati  funt  ,  idque 
petpetuo  ad  iinem  ufque  capitis ;  quod  lemel  ultimumque 
moneo. 

Tt.  9.  Hlc  iterum  Graece  tmnfiZi  ,  ama'itudimhus ,  pro 
Marah  ,  &  pro  Eltm ,  A:^l^  ,  cui  fubjicitur  i, ,  demtis 
feqq.  t't/v  &  erant.  Mf.  Alex,  fcribit  A.',\sI/< ,  al.  "EjeI^i  ,  al. 
'AjiijU  ;  at  ubique  Icco  arbores ,  legiiur  sihix"  ■•  '•  ^-  '"<"- 
ci i  Se.  in  fine  ,  vS^wf  ,  aquam  ,  non  aquas.  Hieron.  ep, 
ad  Fabiol.  590.  c,  Et  profciit  de  Mara  ,  I'enerunt  tn  Elim  y 
jihi  erant  duodecim  fontes  aquarum  ,  ^  LXX.  palm.t ,  Hi- 
que  caftrametati  funt. 

If  .10.  Gr.  conftanter  AiV.u.  Hieron.  epifl.  ad  Fabiol. 
^<)0.  f.  Profedique  de  Elim  ,  caftrametati  feint  ad  m.ire  r/*- 
hrum,  Et  profecli  de  mari  rubro  t  Sec.  Idem  oblervat  banc 
manliouem  in  Exodo  non  hnberi.  Vide  Exod.  16.    i. 

if.  II.  ItaGr.  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  ygo.  b.  c.iftr.t- 
metati  funt  in  felitudine  Sin  :  in  Mi.  etiam  Alex,  a  ^r,  ifi- 
fiu  ,  in  Vat.  t'i  ri/  jfii.wcr. 

V.  12.  Ita  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  J91.  b.  at  in  Gr. 
pro  Dephcha ,  legitur  'Yniw.y. ;  in  Mf.  Alex.  'Px'jaza';'.  Mo- 
net hic  Hieron.  "jertere  fe  nomina  juxta  hebra'icam  Z'crita* 
tern;  alioquin  ,  inquit  ,  in  Grxcis  ^  Latinis  codicihus  pra^ 
ter  paitca  ,  omnia  corritpta  reperimns  :  ^  miror  quojdam 
erudites  ,  ^  ecclejiafticos  'jiros  ea  ■Z'oluiJJe  tran'ferre  qux  in 
Hebraica  nan  halentur  ,  ^  de  male  interpretatis ,  fulas  ex- 
plaaationes  quicrere  ,  ut  in  prxfeuti  pro  Dephca  hgant  Reph- 
ca  ,  litteram  ponentes  pro  littera  ,  eo  quid  Res  ,  g  Deleth , 
p.trz'O  apice  diftingiiantur. 

t.  I  5.  Iterum  hic  'Payasa  ,  pro  Dephcha  ,  &  pro  Halus 
Aw'5.  Mf.  Oxon.  hab.  S^^:l; ,  ut  &  If .  feq.  Hieron.  ep. 
ad  Fabiol.  leg.  Dephca  ,  «c  Alus  ;  notatque  banc  decimam 
manfionem  in  Exodo  non  haberi  :  Creditur  ,  inquit ,  m 
Sin  eremo  contineri....  ex  quo  perlpicuum  eft  plures  maifeo- 
iies  iifiius  regionis  Tocabuh  demsuftrari.  Vide  Exod.  17.  I. 

If.  14.  In  Gr.  conftanter  A:>fc? ,  item  'Yupjii ,  &  pro 
ad  bibendum  lie  :  tm  mm  —isf/ ;  at  in  edit.  Compl.  deeft  tw 
^aa.  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  592.  c.  Profedi  de  Alus.... 
in  Raphidim  ,  ^  non  er.v  ibi  aqua  populo.  Auguft.  Locut, 
120.  to.  J.  564.  e.   Et  «;!/.'  ibi  erat  aqua  populo  bibere, 

t.  15.  Similiter  habet  Hierou.  ep.  ad  Fabiol.  J93.  2, 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXXIII. 


521 


19.  z. 
Slip.  II 
34- 
Siif,  I  J. 


V  U  L  G  A  T  A     NOVA. 

16.  Sed  &  de  folitudine  Sinai  egrefll  ,  ve- 
nerunt  ad  fepulcra  concupifcenti:E. 

17.  Piofeftique  de  fcpulcris  concupifcen- 
tis  ,  calh-ametati  funt  in  Haferoth. 

18.  £t  de  Haferoth  venerunt  in  Retlima. 

19.  Profeftique  de  Rethma  ,  caftiametati 
func  in  Remmomphares. 

20.  Unde  egrefli ,  venerunt  in  Lebna. 

i  I .  De  Lebna  ,  caftramctati  funt  in  Reffa. 

11.  EgrefTique  de  Refla  venerunt  in  Ccela- 
tha. 

1 5 .  Unde  profedi ,  caftrametati  funt  in  mon- 
te  Seplier. 

14.  Egreffi  de  monte  Sepher  ,  venerunt  in 
Arada. 

J  5 .  Inde  proficifcentes  ,  caftrametati  funt  in 
Maceloth. 

2.6.  Profeftique  de  Maceloth,  venerunt  in 
Thahath. 

i  7.  De  Thahath ,  caftrametati  funt  in  Tliare. 

18.  Unde  egrelTi,   fixere  tentoria  in  Merh- 


Versio    antiqua. 


Dent. 

10.7. 


S'«;i.  io. 


ca. 

19.  Et  de  Methca  ,    caftrametati    funt    in 
Hefmona. 

30.  Profeitique  de   Hefmona  ,  venerunt  in 
Moferoth. 

51.  Et  de  Moferoth  ,   caftrametati  funt   in 
Benejaacan. 

31.  Profeitique  de  Benejaacan,  venerunt  in 
montem  Gadgad. 

5 ;.  Unde  profefti  ,  caftrametati  funt  in  Je- 
tebatha. 

J  4.  Et  de  Jetebatha  ,    venerunt  in  Hebrona. 

5  5 .  Egreflique  de  Hebrona ,  caftrametati  funt 
in  Afiongaber. 

36.  Inde  profeibi ,  venerunt  in  defertum  Sin  , 


h.cc  eft  Cades. 


16.  Et  profedi  de  deicrto  Sinai,  caftrametati     j^'i^.i.  de  xia, 
funt  in  fepulciis  concupifcentix.  '"""/■  '°-  <^- 

jy.  Et  profefti  ex  iepulcris  conciipifcentix ,     UU.n.ti.h. 
caftrametati  Hint  in  Aieroili. 

18.  Et  profcdi  ex  Aferoth,  caftrametati  funt 
in  Rethma. 

19.  Et  profefti  ex  Rethma,  caftrametati  funt 
in  Remon  Pliares. 

3.0.  Et  profedi  ex  Remon  Phares ,  caftrame-   Uid.n.h.c.d.f. 
tati  funt  in  Lebna, 

2.\.  Et  protedi  ex  Lebna  ,  caftrametati  funt 
in  Refla. 

21.  Etprofedide  Rellli,  caftrametati  funt  in 
Calatha. 

^3.  Et  profefti  de  Calatha,  caftrametati  funt 
in  Arfaphar. 

zj.  Et  profecli  ex  Arfaphar ,  caftrametati  funt  Uid.ii.a.b.i.c, 
in  Arada.  /. 

25.  Et  profefti  de  Arada,  caftrametati  funt  in 
Maceloth. 

zb.  Et  profecli  de  Maceloth ,  caftrametati  funt 
in  Thaath. 

zy.  Et  profefti  de  Thaath  ,  caftrametati  funt 
in  Thare. 

28.  Et  profedi  de  Thare  ,  caftrametati  funt 
in  Metcha. 

29.  Et  profedi  ex  Metcha,  caftrametati  funt     IW.  14.  c?. 
in  Elinona. 

50.  Et  profecli  exEfmona,  caftrametati  funt 
in  Moferoth. 

5 1 .  Et  profedi  de  Moferoth ,  caftrametati  funt   Uid.  15.  a.  c  i.f. 
in  Banejacham. 

32.  Et  profefti  de  Banejacham,  caftrametati 
funt  in  monte  Gadgad. 

3  3 .  Et  profecli  de  monte  Gadgad ,  caftrame- 
tati funt  in  Jethebatha. 

34.  Et  profefti  de  Jethebatha  ,  caftrametati 
funt  in  Ebrona. 

35.  Et  profedi  de  Ebrona,  caftrametati  funt     mJ,i6.t,d.f, 
in  Afiongaber. 

36.  Et  profedi  de  Afiongaber  ,  caftrametati 
funt  in  deferto  Sin. 


No 


T  jE      ad 


V 


E  R  S  I  O  N  E  M 


exceptis  h\s,Je  ,  pro  ex  ,  Sc  foHmiiitie  ,  ^to deferto.   In  Gr. 
fcriptum  ,  Sjk,  ut  &  *■.  feq. 

If.  16.  Ita  (3raece ,  ut  8c  apud  Hieroii.  epift.  ad  Fabio!. 
J95.  f.  qui  iteruin  \c2..  fiHtudme  ,  pro  deferto.  keni  infra 
594.  b.  appellatum  dicit  locum  ,  jepiihra  conenpjfentix  ; 
Jive  ,  inqiiit ,  «(  in  LXX.  Icgimiis ,  menioria  deliderii.  Gr, 

ir.  17.  ItaHieron.  epift.  ad  Tabiol.  J94.  c.  cum  Gr. 

't.  i3.  Gr.  fcriliit  "?x^aij.l':,  Hieron.  cpift.  ad  Fabiol. 
594.  d.  concinit  cum  Aiionymo  fup. 

Tf.  19.  Hic  denuo  ,  'Pa^.-'.,«.-'. ,  &  in  fine 'Pe^/i»  $«^.='5, 
Ald.edit.'Ps^if  ji,  al. 'Ps^eu'»  ,  utin  Lat.  fup.  Hieron.  ep. 
ad  Fabiol.   595.  d.  lea;.  Remmon-Pharei. 

t'.  20.  In  Gracco  conftanter'P;,«^a'K ,  &  pro  Lehia  ,  As- 
Ci'/*,  in  edit.  Aid.  AinCoivS.  Hieron.  cp.  ad  Fabiol.  595. 
f.  Remmm  ,  &  tohia ;  ijiiam  ,  inquit  ,  in  latercm  pojfti- 
mus  zertere ,  liat  tjnid.wi  Lebbona  tramjereiitei  male  can- 
dorem  inteypret.iii  junt. 

It.  zi.  Similiter  lilc  AeEi)™  Grxce ,  &  in  fine'Pfoj-vj/, 
at  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Compl.  legitur  'Yioyi ,  in  Mf. 
Oxon.  A;f>J"^',  ficut  if.  feq.  Hieron.  ep.  ad  Fabiol.  J96. 
a.  leg.  ReJ^a  ,  Be  Lehia  ,  non  Lobiui ,   ut  '^.  10. 

if.  11.  Gr.  ut  fup. 'Psoj-xi-,  fed  pro  C.i/.ii/i,i,  hab.  Ma- 
x;mc''j  ,  Mf.  .Mex.  Mo',ze>49-  ,  ut  &  X'.  feq.  Hierun.  ep. 
ad  Fabiol.  596.  b.  legit  Rcf^  ,  6c  Caaltha. 

>.'•.  1 5.  In  Gracco  tonftanter  M:',:i;?.-.a8 ,  &  pro  in  Arfa- 
phar ,  fimpliciter  s'^  Xafxf ,  at  in  Mf.  Alex.  St.  Compl.  «■ 
'Af{2«;af  ,'in  Aid.  «■ 'AfCK^a.J-  :  Hieron.  ep.  ad  Fabiol. 
<^6.c.  de  Caahha....  in  monte  Saphcr. 

V'.  14.  Gr.  I/.  Scfof....  £/'?  XcjasJa'.S-  .  Mf.  Alex.  i/. 
"S.eifC.x'pii- .,  Aid.  edit.  5^  ofv;  'Af"x(pS.  Hieron.  ep.  ad 
Fabiol.   ^e)6.  f.  di  mnnte  Snpher in  Arada. 

ir.  ij.  Hie  etiam  Grsce  fcriptum,  Xzi^vJ if  ,  in  edit. 
Compl.  XetzseS'aU  Hieron.  ep.  ad  Fabiol.  J97.  a.  Anony- 
tno  favec. 

Tom  I. 


a  N  T  1  Q  U  A  M . 

f.  16.  Ita  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  J97.  b.  Gr.  ex- 
treme ,    K,:'act9-. 

■t.  27.  Succinit  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  J97.  c.  Gr. 
h  Karai? £.5  Tafi.9-.  Mf.   Alex.  Wcfa'G. 

t-  l8.  Hieron.  epill.  ad  Fabiol.  J97.  f.  fcribit  Methca: 
in  Gritco  iic  :  in.  Ta.fs& £1?  Mc.,9-5ma  ,  Mf.  Oxon.  M.it- 

Tf.  29.  Gricc.  5Z  Ma6«Ka....  di  S.e>/u&-n.  In  Mf.  Alex. 
&  Compl.  'AQc.uarx  ,  al.  'Affiant  :  Hieron.  ep.  ad  Fab. 
598.  a.  de  Meihct....  in  Afmcma. 

t.  50.  Gr.  e'x  SfJ/i'-ofJ....  ui  hUl^Vfili.  Hieron.  ep.  ad 
Fabiol.  J98.  b.de  Afmona....in  Mii/frorA.Notat  Martiansus 
nofter  invet.  Mf.  Corb.  fcriptum  Mufemth, 

If.  J  I.  Hieron.  ep.  ad  Fabiol.  598.  c.  lite  &  inf.  fcri- 
bit E.tnejaean  ;  in  Gr^co  iic  ;  sV.  Maci-^yS £.;  B.rc«.a: , 

Ml'.  Alex.   liaiHzi'  ,    Aid.  edit.    liaiaiway  ,   Compl.  M.-».- 

t.  5i.  Ita  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  ^g^.  a.  Gr.  conf- 
tanter  ,  h  Bcemiot ,  &  pro  in  monte ,  di  to  jgj;,  inmcn^ 
tern. 

t.  35.  Sic  eft  in  Grseco  ,  excepto  uUimo  ,  'Ehtaix.  ^ 
in  Mf.  Alex.  'IsraEaEi- ,  ut  &  t-  <eq-  in  Compl.  'ETs^a^-o:'. 
Hieron.  ep.  ad  Fab.   J99.  b.  Jtthabaiha  ,    hic  &infia. 

t.  34.  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  ^'^^.  c  fciibit  Heho- 
na.  Gr.  'ECf^uva. 

t.  35.  Gr.  £,•«  TsQfM  YiCtp.  Hieron.  ep.  ad  Fabiol. 
J99.  d.  textui  Latino  favet,  kghque  Afiongaber  ;  turn  no- 
tat  lioc  nomen  fcribi  per  ain  luteram  ,  non  ut  Gr.eci  ^ 
Latini  errant  ,  per  gimel. 

t.  3<5.  Hieron.  ep.  ad  Fabiol.  600.  a.  eadem  refert ; 
at  fubjungit  proxime  ,  h.tc  eft  Cade! ,  omiftis  intermediis 
qu*  iuGra;co  leguniur ,  nempe  poft  Sir  ,  fequuntur  ifta  : 
K«l  d'nycr  eV  tk;  ip\iuii  ^11  ,  j  fza.firi^x->cr  c'c  lir  sfii^tr 
*«/!«•/ ,  caiTM  sVi  KiJxi ,  i.  e.  £r  promovertint  de  deferto  S:n, 
CJ  caflramctati  funt  in  defeniim  I'harm  ,  hac  efl  Cades,  At 


522 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXXIII. 


VULGATA      NOVA. 


Au.l.  !.  .Jt  xlii. 
manj.  uiifttf, 

lUerpri.  e^.  ad  T.it', 
t.  1.  600.  c. 


3  7.   EgrclTique  de  Cades  ,  caftrametati  funt 
in  monteHor  ,  in  extremis  finibus  terra  Edom. 

58.   Afcenditque  Aaron  facerdos  in  montem   Sup.  10, 

Hor  ,  jubente  Domino  :  &  ibi  mortuus  eft  anno  ^5- 

'  Dim. 


Versio    antiqua. 

;7.  Et  profeai  de  deferto  Sin,  haec  eft  Cades, 
caftrametati  funt  in  Hor  monte  ,  prope  terram 
Edom.  .  , 

58.  Afcenditque  Aaron  (acerdos  in  montem 
Or ,  juxta  prasceptum  Domini  :  &  mortuus  eft 

ibi  anno  quadragelimo  egrcllionis  filiorum  li'rael    quadragelimo  egreffionis  filiorum  Ifrael  ex  JE-      ' 
de  terra  jEgypti ,  menfe  quinto ,  prima  die  men-    gypto ,  menfe  quinto ,  prima  die  menfis , 

fis, 

^9.  eratque  Aaron  centum  viginti  trium  an-  39.  cum  effet  annorum  centum  viginti  trium. 
norum,  quando  mortuus  eft  in  monte  Or. 

40.  Et  audivit  Chananxus  rex  Arad ,  qui  ha-        40.  Audivitque  Chananius  rex  Arad  ,  qui 
bitabat  ad  auftrum ,  in  terra  Chanaan  ,  quod  ve-     habitabat  ad  meridiem  ,  in  terram  Chanaan  ve 
niflent  filii  Ifrael. 

41.  Et  profeai  ex  Hor  monte  ,  caftrametati 
funt  in  Salmona. 

42.  Et  profeai  de  Salmona  ,  caftrametati 
funt  in  Pliinon. 

4V  Et  profeai  de  Phinon,  caftrametati  funt 
in  Oboth. 

44.  Et  profeai  ex  Oboth ,  caftrametati  funt 
in  Jeabarim  ,  ineo  quod  ultra,  in  finibus  Moab. 

45.  Et  profeai  ex  Jeabarim ,  caftrametati  funt 
in  Dibongad. 

46.  Et  profeai  ex  Dibongad  ,  caftrametati 
funt  in  Elmon  Deblathaim. 

47.  Et  profeai  ex  Elmon  Deblathaim,  caf- 
trametatiiunt  fuper  montes  Abarim  contra  Ne-    nerunt  ad  montes  Abarim  contra  Nabo 

bo. 

48.  Et  profeai  de  finibus  Abarim ,  venerunt  48.  Profeaique  de  montibus  Abanm  ,  tran- 
ad  OCcidentem  Moab  ,  fupra  Jordanem  juxta  fierunt  ad  campeftria  Moab,  fupra  Jordanem 
Hiericho.  contra  Jericho. 

49.  Ibique  caftrametati  funt  apiid  Jordanem  49.  Ibique  caftrametati  funt  de  Bethfimoth 
inter   Betlilimon  ufque  Beliachin  in  occidente  ufque  ad  Abelfatim  in  planioribus  locis  Moabi- 

Moab,  "■■"'"' 

50.  ubi  locutus  eft  Dominus  ad  Moyfen  : 

Aug.  loci".  111.      51-  Loquere  filiis  Ifrael  ,  &  dices  ad  eos 5i._  Precipe  filiis  Ifrael  ,  &  die  ad  eos : 

IiS.«.  5.  564./. 


All!},  t.  ie  xlii 
•w.v/;  17.  a.  c.f. 


Ihii.  \%.h.i.f. 


UiJ.  15.  i.  t. 


nifTe  filios  Ifrael 

41.  Et  profefti  de  monte  Hor  ,  caftrametati 
funt  in  Salmona. 

4i.   Unde  egrefli ,  venerunt  in  Phunon. 

4?.  ProFedique  de  Phunon  ,  caftraraeuti 
funt  in  Oboth. 

44.  Et  de  Oboth,  venerunt  in  Jieabarim  , 
qus  eft  in  finibus  Moabitarum. 

4  ? .  Profeftique  de  Jieabarim  ,  fixere  tento- 
ria  in  Dibongad. 

46.  Unde  cgreffi ,  caftrametati  funt  in  Hel- 
mondeblathaim. 

47.  Egreflique  de  Helmondeblathaim  ,   ve- 


si- 


ca. 


&  omnia  idola  ,  fufiiia  eorum  perdctis 

V  U  I.  G  AT  A 

ego 


}  5 .  mundantes  terram  ,  &  habitantes  in  ea 
enim  dedi  vobis  illara  in  poftelTionem  , 

54.  quam  dividetis  vobis  forte.  Pluribus  dabitis 
latiorem ,  &  paucis  anguftiorem.  Singulis  ut  fors  ce- 
ciderit  ,  ita  tribuetur  ha;reditas.  Per  tribus  &  fami- 
lias  pofTeflio  dividetur. 

NoTjEAdVersionem 


Quando  tranfieritis  Jordanem  ,  intrantes  terram 
Chanaan  , 

51.  difperdite  cunftos  habitatores  terras  il- 
lius :  confringite  titulos ,  &  ftatuas  comminuite ,   J)ein,  f, 
atque  omnia  excella  vaftate  ,  y. 

.  iui,  1:  Z. 

NOVA. 

55.  Sin  autem  nolueritis  interficere  habitatores 
terra:  :  qui  remanferint  ,  erunt  vobis  quafi  clavi  in 
oculis ,  &  lancea;  in  lateribus ,  &  adverfabuntur  vo- 
bis in  terra  habitationis  veftrs  : 

56.  &  quidquid  illis  cogitaveram  facere  ,  vobis 
faciam. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


in  edit.CompI.  defunt,  «.  'srxf.yiCaMr  ei";  -rm  Ifvum  ixfir. 
"t.  57.  Ita  pcrgit  Gr.  Kal  a7^)7e^^•  f)C  Ka/n;,  <■  -ajy-fH' 
vi'Ca^o/  I'i'Qf  TO  oj;;;  .raxKOi'w  -/«i'E/w'fi"  pro  quibus  Hie- 
ton.  ep.  ad  Fabiol.  600.  d.  legit :  El  fisfiSi  de  Cades , 
tajhameiati  (u'lt  in  Or  monte  ,  in  extremo  tirrx  Udom. 

■t.  58.  InGrseco  fie:  Kal  «»«£;! 'Aa^ii'  0'  Ufivi  Aii'S^c 
T-iyftalu; ,  £(  afceiidit  Aaron  facerdos  per  fmceptiim  ,  abf- 
que  feq.  in  montem  Or.,  quod  tamen  addit  Mf.  Alex,  hoc 
mode:  zoi^mUt  tS  ifVi'  exinde  praeponitur  cV ,  voci  anno, 
ic  pro  prima  die  menjis  ,  lea;itur  liinpliciter  ,  fna.  t?  ^h- 
fo;  ,  una  minjis ;  csteia  ut  in  Lat.  fup. 

Tf.  59.  Sic  habctGr.  led  vocibus  ita  inverfis :  Kal'Aa- 

awi*    Hi'    Tf-iZv   H}    UKOCI    ^.   =)taT9f    tTCDK Iv'Clp    TOi    Qfii. 

if.  40.  Paulo  dilfimiliiis  in  Grxco  ,  nempe  ;  K«i  x'.t'ca; 

•   X«ra«;  (  in  Mf.  Oxon.  Xatavn'ic,  ) j.  iJtc?  xhtwhs/  w 

7n  X«»«»  0T£  siQiTTopsuono  oi  ,  Sec.  Bt  aiidiens jj  ifie 

baHiahat  in  terra  Chanaan  ,   tjiiando  ingridtebantur  ,  &c. 

if-.  41.  Gr.   2E>/iDia  ,  al.  Sa>^«»«.  Hieron.  epift.  ad 

Fabiol.  601.  b.  legit  :  Ei  profclii  de  monte  Or in  Sel- 

rtiona.  Obfervat  etiam  lianc  &  feq.  manfionem  in  ordir.e 
hiftoiiaE  non  inveniri ,  nempe  fup.  c.  ii.  "t.  4.  Vnde  , 
inquit  ,  oflenditur  in  jinihus  ,  atque  circumitu  terrx  Edam  , 
eai  pofitas.  Vide  fup. 

*■- 41.  Hieron.  cp.  ad  Fabiol.  601.  b.  FrofeBique  dcSel- 

ftufia,  -venernni  in  Fhii:on  :Gc.h  St^wism ;i';  if/ra  , 

«dit.  Aid.  w  t.iiit ,  Compl.  a/  iuit ,  Mf,  Oxon,  e/'s  inn. 


Tf.45.  Similiter  habet  Hieron.  ep.  ad  Fabiol.  601.  f. 
cum  Grxco. 

Tf.  44.  Similiter  apud  Hieron.  epift,  ad  Fabiol.  5o2.  b. 
practer  hoc  ,  in  eo  qttod  ultra  ,  quod  deeft  ;  Gr«c.  pro 
Jeabarim  ,  hab.  Ictt  ,  deinde  lie  :  «  tS  ifiQC:  ,  sVl  -rSr 
opluv  Mai«'£,   in   ulteriore  ,  juper  fines   Moab. 

ft.  4$.  Ita  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  601,  c.  Gr.  conf- 
tanter  ,  h  la.} e/?  AotiGaV  VaJ'. 

if.  46.  Grsec.  hie  &  infra,  cV  ^f^^a»  ,  pro  in  Elmon; 
Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  605.  d.  in  Almon  ,  (icut  if .  feq. 

If".  47.  Sic  apud  Hieron.  epift.  ad  Fabiol.  603.  f.  prx- 
ter  hxe  ,  in  montibus  Abarim  contra  faciem  Nabo.  Grzc. 
eV)  tx  o/;h  Ta  'ASaf-;^  a.-7r^vayli  Hx^ctv, 

if.  48.  Grxee  ,  «to  ipiair ,  a  montibus,  loco  de  finibus  ; 
at  in  Compl.  ifioiv ,  al.  of ei'»»  :  item  pro  -jenerunt  ad  cc 
cidentem  ,  lie  ,  ^  .^^apEl«'£a;^of  eVJ  AfOjUw/*  ^  cajlrametati 
funt  ad  occafum  ,  &c.  ut  lup.  Hieron.  epift.  ad  Fabiol. 
604.  a.  -Et  profecli  de  montibus  Abarim ,  caftrametati  funt 
in   campeftribus  Moab ,  fiper  Jordanem  Juxta  Jericho. 

li^.  49.  Gr.  pro  Bethjimon,  hab.  Ai'ci/xu^,  &  pro  Belfi' 
chin,  Be^oa  ,  Ml.  Alex.  Bi>.QciLT7ii.t  kxtx  ,  Aid.  edir.  Bex- 
Qo:r7u,u  it-ccTci,  cod.  Vat.  to  xttra  (A-fc^m;  Mwa£.  Hieron, 
epift.  ad  Fabiol.  604.  a.  Ibique  fixerunt  tentoria ,  ab  dom» 
filitudinis  ,  ufque  Ahil-Sittim  in  planitie  iloab. 

tt.Ji.<iz.  Ita  in  Gr.  ad  verbum. 


LIBER     NUMER.     Cap.   XXXIV. 


525 


CAPUT       XXXIV. 


L 


V   U  L  G  A  T  A 

Ocutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen ,  dicens 


NOVA. 


PiM'C]'(  e  filiis  ifrael  ,  &  dices   ad  cos  : 

Cum  ingrefll  fueriris  terrain  Chanaan  ,  &  in  poflenio- 

nem  vobis  forte  ceciderit,  his  finihus  terminabitur. 

Jof.  ly.       }.   P.irs  meridiana  incipiet  i  folitudine  Sin  ,  qu.-e 

f-  eft  juxri  Edoni  :  &  habe'oit  tei'miiios  contra  orien- 

tcin  mare  falnflimum  : 

VULGATA      NOVA. 

6.   Plaga   autem  occidentalis  a  mari   niagno 


4.  qui  circuibunr  auftralem  plagam  per  afcenfum 
Scorpionis  ,  ita  ut  tranfeant  in  Senna ,  &  ijerveniant 
ft  meridie  ufque  ad  Cadesbarne  ,  unde  egredicntur 
confinia  ad  villam  nomine  Adar  ,  fk  tendent  ufqut 
ad  Alcmona  : 

5.  ibitque  per  gyriim  terminus  ab  Afemona  ufque 
ad  torrentem  yligypti,  &  maris  magni  littorc  finietur. 

Versio    antiqua. 

6 hoc  erit  vobis  fines  maris. 


incipiet ,  &  iplb  fine  clandetur. 

7.  Porro  ad  feptentiionalem  plagam  4  mari  7.   Et  hoC  erit  VObis  fines  ad  aquilonem.... 
^inagno  termini  incipient,  pervenientes  ufque  ad 

montem  altilllmum  , 

V  U  1  G  A  T 

8.  a  quo  venicnt  in  Emath  ufque  ad  terminos  Se- 
dada  : 

9.  ibuntque  confinia  ufque  ad  Zephrona  ,  &  vil- 
lam Euan  :  hi  erunt  termini  in  parte  aquilonis. 

10.  Inde  metabuntur  fines  contra  oriencalem  pla- 
gam de  villa  Enan  ufque  Sephama  , 

11.  &  de  Sephama  defcendent  termini  in  Rebia 
contra  fonrem  IDjphnim  :  inde  pervenient  contra 
orientem  ad  mare  Cenereth  , 

li.  &  tendent  ufque  ad  Jordanem  ,  &  ad  ulti- 
mum  I'aliiffimo  claudentur  man.  Hanc  habebitis  ter- 
ram  per  fines  fuos  m  circuitu. 

1 3.  Pra^ccpitque  Moyfes  hliis  Ifrael ,  dicens  :  H.cc 
erit  terra  ,  quam  polTidebitis  forte  ,  &  quam  judit 
Dominus  dari  novem  tribubus  ,  &  dimidii  tribui. 

14.  Tribus  enim  filiorum  Kuben  per  familias  fuas, 
&  tribus  filiorum  Gad  juxta  cognationum  numerum  , 
media  quoque  tribus  ManalTe, 

15.  id  eft  ,  dure  femis  tribus  ,  acceperunt  partem 
fuam  trans  Jordanem  contra  Jericho  ad  orientalem 


»4. '.  s.  364-/. 


N  O  V  A. 

plagam. 

I  (J.  Et  ajt  Dominus  ad  Moyfen  : 

17.  H.EC  funt  nomina  virorum  qui  terram  vobis 
divident ,  Eleazar  facerdos ,  &  Jofue  filius  Nun  , 

18.  &  finguli  principes  de  tribubus  hngulis  , 

19.  quorum  ifta  funt  vocabula  :  De  tribu  Juda , 
Caleb  fihus  Jephone. 

io.  De  tribu  Simeon,  Samuel  filius  Ammiud. 

II.  De  tribu  Benjamin,  Elidad  filius  Chafelon. 

zi.  De  tribu  fi'iorum  Dan,  Bocci  filius  Jogli. 

13.  Filiorum  Jofeph  de  tribu  ManafTe  ,  Hanniel 
filius  Ephod. 

i^.   Dt  tribu  Ephraim  ,   Camuel  filius  Sephthan. 

i  5.   De  tribu  Zabulon  ,  Elifaphan  filius  Pharnach. 

2.6.  De  tribu  IlTachar,  dux  Phaltiel  filius  Ozan. 

i  7.  De  tribu  Afer  ,  Ahiud  filius  Salomi. 

iS.   De  tribu  NephthaU,  Phedael  films  Ammiud. 

x<).  Hi  funt ,  quibus  pricepit  Dominus  ut  divide- 
rent  fihis  Ifrael  terram  Chanaan. 


/./  r4. 1,  z; 


tt.  6. 


NoTA      AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 
Ira  de  Grarco  vcrbum  e  verbo.  Au».  ibid.  ^011  liixit :  hi  erunc  vobis. 


CAPUTXXXV. 

VuLGATA        NOVA. 

'».  T  T  .Ec  quoque  lo:utus  eft  Dominus  ad  Moyfen  i.   Pra.>cipe  filiis  Ifrael  ut  dent  Levitts  de  pofl'ef.     J^r  u.  j; 

Xx  in  campeftribus  Moab  fupra  Jordanem ,  con-     fioaibus  fuis 


Versio    antioua. 
&  erunt  ci\'itates  eis  iiabitare., 


jfug.  Lccul,  II J, 


tra  Jenclio  : 

VuLGATA     NOVA. 

3.  urbes  ad  habitandum  ,  &  fuburbarta  ea^ 
r.um  per  circuitum  :  ut  ipfi  in  oppidis  maneant 
&  fuL;urbana  lint  pecoribus  ac  )umentis  : 

VuLGATA       NOVA. 

4.  OUT  a  niuris  civitatum  forinfecus,  per  circui-     quadraginta  duo  oppida  , 

tum,  mille  pafluum  fpatio  tendentur  :  7.  id  eft,  finml  quadraginta  oflro  cum  fuburbanis 

5.  contra  orientem   duo  millia  erunt  cubiti  ,  &     fuis. 

contra  meridiem  fimiliter  erunt  duo  millia  :  ad  mare  S.   Ipfeque  urbes,  qus  dabuntur  de poflelTionibus 

quoque,  quod  refpicit  ad  occidentem  ,  eadem  men-  filiorum  Ifrael  ,  ab  his  qui  plus  habent,  plures  aufe- 

fura  erit,  &  feptentrionalis  plaga  ;T;quali  termino  fi-  rentur  :  &  qui  minus,  pauciores  :  finouli  juxta  men- 

nietur  :  eruntque  urbes  in  medio ,  &  foris  fuburbana.  furam  hsreditatis  fua?  dabunt  oppida  Levitis. 
Dtul    ■     ^'  ^'  'P''^  autem  oppidis ,  qua;  Levitis  dabitis  ,  9.   Ait  Dominus  ad  Movfen  : 

«{.41.  ^  lex  erunt  in  fugitivornm  auxilia  feparata  ,  ut  fugiat  10.  Loquere  filiis  Ifragl ,  &  dices  ad  eos  :  Quan-      n 

.19.2.      ad  ea  qui  fuderit  fanguinem  :  &  excepcis  his,  alia  do  tranfgreffi  fueritis  Jordanem  in  terram  Chanaan        ]t'cio^i*' 

VULGATA      NOVA.  VERSIO      ANTIQUA. 

1 1 .  decernite  qui-  urbes  efie  debeant  in  prx-  1 1 .  difponetis  Vobis  civitates  ad  refilgium  :  &    Amir.  Je  fu,  ff  ■ 

N  O  T  yE       A   D      V   E  R  S    1   O   N    E   M      A  N   T   I   Q  U  A    M.  '*  *"  ^I?'  *• 


/»/.  2C. 


*, 


In  Gr^co  /ic  :  A.«s--=«rTsJ^r,  «W?  m'xs,;-  ^i;. 


t.  ;.  Ita  Aug.  juxta  Mf.  Alex.  &  Cumpl.  in  Vatic,  j,  If .  i 

Tom.  I.  S  s  ij 


Amh:  uhifif. 

Au^.  tftf^fi.  6^.i>* 
Hum.t.  J.  556.  .1. 


^24  LIBER     NUMER.     Cap.    XXXV. 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

erunt  \'obIs  refiiaia  ,  quo  i-efugi.it  homicida  om-     fidia  fiigitivorum ,  qui  nolentes  fanguinem  fude- 


Aag.  Iccttt.  117, 


nis ,  qui  percuflerit  nnimam  invitus  : 

1 2.  &  erunt  civitates  vobis  refijgia  a  vindican- 
te  fanguinem  ,  &  non  moiietur  is  qui  occidit , 
quoadufque  ftet  in  confpeClu  fynagogae  in  judi- 
cium. 

13 fe.\  civitates  ad  refiigia  erunt  vobis , 

14.  tres  civitates  dabitis  trans  Jordanem  ,  & 
tres  civitates  Aibitis  in  terra  Chanaan , 

15 &  incolJE  qui  in  vobis,  ifta:  civitates  in 

refiigium 


V  U  X  G  A  T  A 

16.  Si  quis  ferro  peicufferit  ,   &   mortuus  fuerit 
qui  percuffus  eft  :  reus  erit  homicidii ,  &   iple  mo- 


rmt  ; 

II.  in  quibus  cum  fuerit  profugus  ,  cogtiatus 
occili  non  poterit  euui  occidere  ,  donee  ftet  in 
conl'peftu  muititudinis ,  &  caufa  illius  judicetur. 

1  ) .  De  ipfis  autem  urbibus ,  quE  ad  fugiti- 
vorum  fublidia  feparancur  , 

14.  tres  erunt  trans  Jordanem  ,  &  tres  in 
terra  Ch.-inaan  , 

15.  tarn  filiis  Ifrael  quim  advenis  atque  pe- 
regrinis ,  ut  confugiat  ad  eas  qui  nolens  fangui- 
nem fuderit. 

NOVA. 


Deut.  ^, 

41- 

Jaf.iO, 
7.8.      ' 


rietur, 


militer  punietur. 

18.  Si  ligno  percutTus  interierit  :  percuflbris  fan* 
guine  vindicabitur. 


Nbbi.  t,  J.  JJ<5.  *. 


Dtut.  ip.  1 1. 


Si  lapidem  jecerit  ,  &  iftus  occubuerit  :  fi- 
Versio    antiqua. 

19.  Qui  vindicat  languinem,  ipfe  interficiet 
homicidam  :  cum  occurrerit  ei  ifte  ,  interficiet 
eum. 

V  L'  L  G  a  T  A 

2  0.  Si  per  odium  quis  hominem  impulerit,  vel 
jecerit  quippiam  in  eum  per  infidias ; 

II.  aut  cvim  cffet  inimicus,  manu  percuflerit,  & 
ille  moituus  fuerit  :  percuflbr ,  homicidii  reus  erit : 
cognatus  occifi  rtatim  ut  invenerit  eum  ,  jugulabit. 

li.  Quod  li  foituim  ,  &  abfque  odio 

2  5 .  &  inunicitiis  ,  quidquam  horum  fecerit , 

24.  &  hoc  audiente  populo  fuerit  comprobatum , 
atque  inter  percuiTorem  &  propinquum  fanguinis 
qureftio  ventilata  : 

25.  liberabitur  innocens  de  ultoris  manu,  &  re- 
ducecur  per  fententiam  in  urbem  ,  ad  quam  confu- 
gerat  ,  manebitque  ibi  ,  donee  Sacerdos  magnus  ,  qui 
oleo  fanfto  unftus  eft  ,   moriatur. 

16.  Si  interfeftor  extra  fines  urbium ,  qu2  exuli- 
bus  depurate  funt , 

1  7.  fuerit  inventus  ,  &  percufTus  ab  eo  qui  ukor 
eft  fanguinis  :  abl'que  noxa  erit  qui  eum  ocoiderit  : 


Vulgata    novA. 

19.  Propinquus  occifi  ,   homicidam  interfi- 
ciet :  l^atim  ut  apprehenderit  eum ,  interficiet. 

nova. 

28.  debuerat  enim  profugus  ufque  ad  mortem 
Pontificis  in  urbe  refidere  :  poftquam  autem  ille  obie- 
rit ,  homicida  revertetur  in  terram  fuam. 

29.  Hic  fempiterna  erunt ,  &  iegitima  in  cunc- 
tis  habitationibus  veftris. 

50.  Homicida  fub  teftibus  punietur  :  ad  unius 
teftimonium  nullus  condeinnabitur. 

3 1 .  Non  accipietis  pretium  ab  eo  qui  reus  eft 
fanguinis ,  ftatim  &  ipfe  morietur. 

52.  Exules  &  pvolugi  ante  mortem  Pontificis 
nullo  modo  in  urbes  fuas  reverti  poterunt  ; 

5  3.  ne  polluatis  terram  habitationis  veftrs ,  qua 
infontium  cruore  maculatur  :  ne<:  aliter  expiari  po- 
teft  ,  nifi  per  ejus  fanguinem  ,  qui  alterius  fanguinem 
fuderit. 

54.  Atque  ita  emundabitur  veftra  pofTeflio  ,  nie 
commorante  vobifcum  :  ego  enim  fum  Dominus  qui 
habito  inter  filios  IfraeL 


AD    Versionem    ant 


No   T  ;E 

T^«;  ■ji'X"  i'-'^C'^t-  Ttifiinguttis  vclii  iffis  cizitates  7 re- 
jagi.t  eranl  vohh  ,f»gere  illi  homicidam  ,  omni!  qui  perciiffit 
xnim.im  nm  ffmte.  Auguft.  fimiliter  Locut.  116.  10.  J. 
554.  g.  refiigia  erurti  vobis  ,  Jiigere  illo  homicidam. 

S^.  12.  Hoc  ,  ,i  viudu.mie  fiagu.-'iem  ,  lie  habeiur  Gree- 
ce :  .xVo  T?  ci~,x,.Si^("''i  TO  it'u« ,  id  eft  ,  ah  eo  ifHi  propm- 
^itiis  cjl  fanguine  ,  vel ,  ah  10  qui  jtirt  fropinqnitatis  repe- 
til  jangniuem  ,  vel ,  li  redimtiite  fmigmntm ;  reliqua  fimilia.      propinquus  ejt. 

y.  I  5.  Grxc.  Kx\  xl  TroMi;   «i  AiQus  rx(  ii,  ^txiii  , 


QUAM. 

1^.  14.  Ita  iu  GrjECO,  verbum  pro  verbo. 

ft'.  ly.  Gr«c.  Kal  Tw  t^xn^Ua  ra  «■  ijfi7r,i'iit'tu  «r  •src- 
>£(;  xvTxi  ,  Sic.  Et  imoU  qui  in  vohis, erunt  civitates  ijhe  , 
&c.  ut  fupra. 

Tf.  19.  Rerte  e  Graeco  ,  rifi  excipias  verbum  wWjVflt , 
pro  quo  conflanter  ,  0  xT/j^tC-^i ,  ut  fup.  proprie  ,  jn» 
Vide  feqq.  ap.  Aug. 


CAPUT       XXXV    J. 

Vulgata     nova. 


Sup^  ij.  I.      '  •    A    CcefTerunt  autem   &  principes    familiarum 

J\.  Galaad  filii  Machir ,  filii  Manafle  de  ftirpe 
filiorum  Jofeph  :  locutique  funt  Moyli  coram  prin- 
cipibus  Ifrael ,  atque  dixerunt : 

2.  Tibi  domino  noftro  ,  prscepit  Dominus  ut 
terram  forte  divideres  filiis  Ifrael ,  &  ut  hiiabus  Sal- 
phaad  fi-atris  noftri  dares  pofleflionem  debitam  pa- 
'  tri : 

5.  quas  fi  alterius  tribus  homines  uxores  accepe- 
rint ,  fequetur  polTeffio  fua  ,  &  translata  ad  aliam 
tributn  ,  de  noflra  hsreditate  minuetur  : 

4.  atque  ita  tiet  ,  ut  ctim  jubilxus  ,  id  eft  ,  quin- 
quagelimus  annus  remillionis  advenerit ,  confundatur 
fortwra  dirtributio  ,  &  aliorum  polTeflio  ad  alios 
tr«ifeat. 


5 .  Refpondit  Moyfes  filiis  Ifrael ,  &  Domino  pra^• 
cipiente  ait :  Re&e  tribus  filiorum  Jofeph  locuta  eft  : 

6.  &  hsc  lex  fuper  filiabus  Salphaad  k  Domino 
promulgata  eft  :  Nubant  quibus  volunt ,  tantum  ut      Toi.yj 
fus  Dibus  hominibus  :  '4* 

7.  ne  commifceatur  poirefCo  filiorum  Ifrael  de 
tribu  in  tribum.  Omnes  enim  viri  ducent  uxores  de 
tribu  &  cognatione  fua  : 

8.  &  cunfts  femina;  de  eadem  tribu  maritos  ac- 
cipient  ;  ut  hsreditas  permaneat  in  familiis  ,  , 

9.  nee  fibi  mjfceantur  tribus ,  fed  ita  maneant 

10.  ut  jl  Domino  feparata;  funt.  Feceruntque  fi- 
lia;  Salphaad  ,  ut  fuerat  impcratum  : 

11.  &  nupferunt  Maala  ,  &  Therfa ,  &  He- 
gla ,  Sc  Melcha ,  &  Noa  filiis  patrui  fui  ^ 


32J 


LIBER     NUMER.     Cap.    XXXVI. 

VULO    ATA       NOVA. 

XI.  Ae  familia  ManafTe  ,  qui  fuit  filius  Jofcph  :  i ;.  Ha;c  funt  niandata  atque  judicia  ,  qua  man 

&  poircPTio  ,   qua;   illis  fuerat  attributa  ,  nianlit  in 
tiibu  &  familia  patiis  earuni. 


davit  Dominus   per  manum  Moyli   ad    filios  Ifracl 
in  campeftribus  Moab  (upra  Jordancm  contra  Jericho. 

ROMAN.  CORRECTIONUM  AD  EDIT.  VULGATAM  DELECTUS, 

Auctore  Francisco  Luca  Brugenfi. 
N  U  AI  E  H  /. 


CAP.  I.  *•.  Ji.  Ciim  caftrametandum.  Alii  cum  caf- 
ira  metanda  ,  iluabns  votibui  numeroqne  pittrali ;  mi- 
Ktis  relle. 

Cap.  II.  t.  1.  Caftrametabuntur  filii  Iftaiil.  Alii  fcribiint 
ginitjvo  cajti  filionim  ;  mitiUi  apte. 

t.  4.  Septuagiiita  quatuor  millia  fexcenti.  No?;  faibas 
fecttniio    cnjh  fexcentoriim, 

Ttr.  14.  Centum  octo  millia  centum.  Now  ejl emittendum 
pojitrtns  centum. 

Cap.  III.  f .  21.  Septem  millia  quingenti.  Ncn  fcrib.ts 
quingentorum  gi^^neridi  caf», 

1^.49.  Et  quos  redemeranr  a  Levitis.  Cazr  fip  pittra- 
lim  niimnum  redemerani  ,  corridas  per  Jingulatem  rede- 
merar. 

Cap.  IV.  t.  6.  Et  operient  rurfiun  velamine  ianthina- 
nim  pellium.  Sexttim  caj'iim  velamine  ,  ijuidam  c.inmiui.int 
eiim  ijitarto  velamen  ,  »iaU^  Pmro  pro  ianthinarum  ,  qui- 
dam  diint  hyacinthinarum  .  tarn  hoc  ■verfn  ,  titm  plwibus 
Jeijnciltibiis  y  eo  j:idn:io  (jrto  Jnpra  y  Exod,  z^.  "t.  5. 

If'.  19.  Ipiique  difpunent  opera  liiiguiorum.  Qjit.x  de 
port.ifido  hu  agitur  ,  put.vrttnt  quidam  onera  potiiis  Icgcii- 
ditm  ejje  ,   i/K.iJ«   opera  ,  /'iZ/x. 

ft.  46.  Et  quos  recenferi  fecit  ad  noraen  Mofes.  Koa 
ejl  (iinmcri(i.%  -jjx  recenferi. 

Cap.  V.  1^.5.  Cum  liabitaverim  vobifcura.  Cawf  Kc /ir;- 
9tjam  perfotiam  Jir.githiyem  iiabitaverim  ,  committes  cum  Ur- 
tia  plttrali  habitaverint. 

f.  29.  Si  declinaverit  raulier  a  viro  fuo.  Qjtidam  libri 
confedtunt  voccm  mulier  ,  jed  irnmnito. 

Cap.  VI.  ■f.  5.  Novacula  nontranfibit  per  caput  eju5. 
Alii  fcrihntit  non  afcendct  fuper  caput  ejus  ,  mw'iis  recli, 

■Jf.  14.  Et  ovem  anniculam  immaculatam  pro  peccato. 
NeqitAijn.vn  omittcndttm  eft  pro  peccato. 

Cap.  VII.  t.  2.  Pr.£fe6lique  eorum  qui  numerati  fue- 
rant.  Nc.v  ctnitiatttr  ettchtica  particula  que. 

If.  84.  H  ec  in  dedicatione  altaris  oblata  funt.  Non  ejl 
fnbragaudit!  qunrtiti  cafus  dedicationem  ,  in  locnm  fexti. 
Idem  cavetiditm  infra,  ZZ. 

Cap.  IX.  If.  14.  Juxia  cjremonias  &  juftificationes 
ejus.  Omninoretinettdttm  ejl  ejus,  Tion  inittandum  ciun  re- 
ciproco  fuas. 

Tf ,  zo.  Quot  diebus.  Alii  hahent  quotquot  diebus. 

Cap.  X.  t-  8.  Filii  autem  Aaron  facerdotes  clangent 
tubis.  Naminnii-jKs  pliiralis  facerdotes,  nan  cedat geiiitivo 
jhigiilari  facerdotis. 

t'.  I ;.  Juxta  impetium  Domini  in  manuMoyfi.  Qui- 
damfLitbitttt  in  manum  ,  ijtudam  per  manum  :^i^  primum 
in  manu  ,  }ieh-ao  ccitij'oi;at , 

Cap.  XI.  t.  5.  Lo  quod  incenfus  fuilFet.  No»  mates 
incenfus  cum  fuccenius. 

t.  4.  Flagravit  dellderio.  A^on  addits  carnium  am  car- 
iiis. 

S-  17.  He  fpiiitu  tuo.  N«  h'u  nddas   fanfto. 

■Jf-.  zi.  Et  ait  Moyfes.  Demjne  nee  hie  addas  ad  Domi- 
num. 

Tf.  51.  Aireptans  trans  mare  coturnices.  Tn  bcum  par- 
ticipit  pajji-ji  aireptas  ,  quod  ejl  in  nliis  Itbris  ,  ftibjlitii- 
turn  ejl  citlivum  arreptans. 

Ibidem.  Et  dennlit  in  caftra.  No«  mutes  dcmifit  ,  quad 
ejl  dfjecit ,  cum  dimifit. 

t.  jz.  Congregavitcoturnicum  ,  qui  parum,decem  co- 
fos.  Merttu  htc  omijj.i  ejl  'vox  multitudinem  ,  qtt.vn  qui- 
dam  adjccerant  ,  «0«  animadvertentes  genitivttm  coturnicum 
regi  a  coros. 

>?.  54.  Popnlum  qui  dellderaverat.  Now  addai  carnes  , 
tiiiiltaqHe  minhs  fcribas  ,  Populum  quem  percullit  Domi- 
luis ,  quia  deiideraverat  carnes. 

Cap.  XII.  t-z-  Quod  cum  audilTet  Dominus.  Sequitur 
in  phijf/iie  lihis  iratus  eft ,  quod  rednndare  merits  cenfue- 
riini  Correilore!  ,  perfiaendamque  fenlemiam  ejje  rtlis  verbis 
qu.iri:  verjf.s  ftatim  locutus  efi  ad  eum  ,  inclujts  paretnhrfi 
verks  intermediis  ,  erat  enim  Moyfes  ,  (jc.  Cerie  ctimi 
libri  iiofhi  antiqui  umiitunt  Dominus  ,  quod  alii  adduni 
•vnbo  locutus  eft. 

Cap.  XIV,  if,  1,  Et  in  hac  vafta  folitudine  utinam  pe- 


reamus.  Loctts  infigniter  rejUiiitiis  ,  ahlntti  negmime  qux 
ejl  m  pterifque  codicibiis  (  &  non  in  hac  vafta  folitudine  ) 
y  t.'erbis  Jnbfequeniibus  utinam  percamus  ,  juntlis  us  qux 
prxcedunt ,  non  ut  mutii  Jkciunt ,  its  qux  confequuntur. 

t.  10.  Cunais  fiiiis  Ifrael.  Superfluitparticipium  yiden- 
libus  ,  quod  addunt  alii. 

t.  19.  Dimitte,  obfecfc  ,  peccatum  populi  hujus.  Me- 
rita expunihim  ejl  pronomen  tui  ,  quod  miilti  legunt  ,  vo- 
puli  tui  Jiujus. 

Cap.  XV.  -^.  ?.  In  holocauftum  ,  aut  victimam  ,  vota 
folventes.  i^onum  jubjUntivo  vidimam  ,  non  ejl  addendum 
adjedi'jum  pacificam  ,  quod  faciunt  hbri  plerique. 

t.  4.  Confperfae  oleo.  Ala  h.tbent  quartum  caftim  conf. 
perfam  ,  relatum  ad  tllud  quod  prxcedtt  decimam  partem. 
Carretlores  elegerunt  fecundum  cafum  confperfae  ,  ret.itiini 
ad  nomen   fimil<e. 

■f.  20.  Sicut  de  areis  primitias  feparatis.  Pr.tfens  fepa- 
ratis   non  ejl  commutandum  cum  futuro  feparabitis. 

*■.  z6.  Qui  peregrinantur  inter  eos.  No«  mutes  tenia 
perfonx  pronometi  cos  ,  cutn  fecttndx  vos. 

Cap.  Xyi.  t.  II.  Quid  eft  enim  Aaron.  Retinendum 
ejl  neutrum  quid  ,  non  fubjhtiundum  mafcultnmn   quis. 

l^-  54-  Fugit  adclamorem  pereuntium.  Legendum  ejl 
ad  clamorem  ,  non  a  clamore  ,  multaque  minus  a  timore. 

#•.  40.  Et  omnis  congregatio  ejus.  Male  quidam  fcribunt 
cognatio  pro  congregatio  ,  Jive  cccius. 

5^- 4?-  Operuit  nubes.  Non  addas  tabernaculum  ,  ye</ 
fubaudias. 

Cap.  XVII.  t-  3.  Et  una  virga  cuntSas  feorfmn  fami- 
lias  continebit.  Sic  legunt  antiqui  codices  ,  adverbium  feor- 
fum    loco  pronominis  eorum, 

t.  II.  Ecce  confumpti  fumus ,  omnes  perivimus.  Prx- 
teritum  perivimus  ,  non  ejl  commut.mdum  cum  futuro  pe- 
ribimus. 

_  Cap.  XVIII.  -^.  9.  Et  cedit  in  fanfta  fanaorum.  Nee 
hie  pr.tfens  cedit  ,  mutandum  ejl  in  futurum  cedet. 

t.  10.  Quia  confecramm  eft  tibi.  Retinendum  ejl  pri- 
fiomen  tibi ,  non  fubjlitucnda  tvA-  Domino. 

t.  I ;.  Univerfa  frugum  iiiitia  quas  gignit  humus.  An- 
tiqui tibri  h.tbent  jemimnnm  quas  ,    repudiato  ticntro  qux. 

f .  I  y.  Quidquid  primum  erumpit.  Nonjcnbas  futurum 
crumpet ,  pi-o  prxjenti. 

t.  19.  Padtumfalis  eft.  Cavefcribas  pacispro  falis.  Sal 
Jerz'it  durationi. 

Cap.  XIX.  f.  \.  Tradetifque  earn  Eleazaro.  Qjiidam 
fro  pluraii  iss.ici\\\\ie  .,  fcribunt  Jinguiare  tradefque  ,  mi- 
nits  rede. 

Cap.  XX.  if.  20.  Non  tranlibis,  Servandus  ejl  numerits 
ftngularis  tranlibis. 

Cap.  XXI.  5^.  ij.  Ut  requiefcerent  in  Ar.  No»  ejlfiri- 
bendum  Arnon  dijjjll.tbum  ,  pro  monofyltabo  Ar ,  ut  certe  k- 
corum  prorfus  dizerjorum  junt  nomina. 

S.  18.  Etinbaculis  fuis.  De  folitudine ,  Mathana.  No» 
addas  profeilique  funt  a?;/?  de  folitudine  ,  nee  in  ante  Ma- 
thana :  jubaudienda  enim  hM  funt  ,  non  exprimenda. 

S.  20.  De  Bamoth  vallis  eft.  Ken  ejl  omntenda  pr.cpoji- 
tio  de  ,  quod  ^  ali.is  docuimus  in  "tiot.itionibus  nojlris. 

Cap.  XXII.  t.  20.  Si  vocare  te  venerunt  homines  ifti. 
Pr.iteritum  indicaii-ui  venerunt ,  pr.tji.it  conjunclivo  vene- 
rint. 

If.  57.  Mill  nuncios  ut  vocarem  te.  In  aliis  libris  ,  pra 
prima  persona  Jtngul.tri ,  ejl  tenia  ptur.itis  vocarent. 

Cap.  XXIII.  t.  14.  Impoiitis  fupra  vitulo  atque  arie- 
te.  Atii  legunt  numero  pluraii  vitulis  atque  arietibus ,  «- 
dem  Jenfu. 

Cap.  XXIV.  t'.7.  Et  femen  illius  erit  in  aquas  mul- 
tas.  Quid.im  pro  aquas  ,  yrn/J^rrHH/ gentes ,  comment.iriHm 
vertentes  in  textum. 

■J?^.  22.  Et  fueris  eleftus  de  ftirpe  Cin.  Ca-je  m  prcCia, 
fribas  Cham  nomen  fin  Noe ,  quad  quidam. 

Cap.  XXV.  f.  i5-  Quia  zelatus  eft  pro  Deo  fuo.  Non 
addas  zelo. 

Cap.  XXV!.  if.  12.  Jamin  ,  ab  hoc  familia.  Non  prt- 
porias  ScconjuTulignem  ante  Jamin. 

t^.  14.  Viginti  duo  millia  ducend,  Non  mme;  ntmiita- 


^26 


Romanarum  Corredionum  deledus. 


lijiwi  cluceni!  ,  lit  gfi::!:i'tt»t  ducciuurum. 

V.  1 8.  Quadra^iiita  milUa  quini^emi.  Kcc  hie  nominn' 
tivits  cum  genitizio  quiagentoium  commutAndtts :  Jimilififne 
ratio  objn-vaHiia  eft  infra  ,  tt.  12.  1$.  27.  H-  37-  4'-45- 
47.50. 

]f.  }8.  Ahiram  ,  a  quo  farailia  Ahiramitarum.  OniJam 
aiditi  c  ,  fciiimtit  Achiistm  ,  Achn^mkxium  ■  utroijUf  inoilii 
exprimitur  liitera  lUlnaita  herh  fen  cheih. 

if^  6z.  Quia  noil  lunt  recenfiti.  I'taferenia  eft  coinunc- 
tio  quia  ,  pron.vnirri  qui. 

Cap.XXVII.  If.  14.  In  Cades  deferti  Sin.  2.eBiiislegi- 
ttiTjecuKilo  cap!  del'erti ,  qn.imfcxt'o  deferto  ,  ant  in  deferto. 

f.  18.  Vi.um  in  quo  eft  f^j-.itus.  N.<?i  addas  voccmVii. 

Cap.  XXVIII.  t.  11.  In calcndis  autem  offeretis.  AI.-i/-» 
ta  exentjiLiiia p,.ft  autem  ,  addiim  id  eft  ,  in  menfium  exor- 
diis  :  id  qtiod  ,  taiiquam  commentariiim  textui  miftmn  ,  ottii- 
fei-iitit  Rcmani  V aires. 

f.  I  5.  Siniii^  ex  oleo.  Nn.-i  addas  parlicipitim  confper- 
fae  ,  qii^>d  fitii  iritell:get;diim  dat  p-  apojitiff  ex. 

Cap.  XXIX.  !#■.  11.  Cum  faciificio  &  libaminibus  eo- 
rum.  A'o«  mutes  frxpojitionem  cum  ,  in  prxpojiticnem  in  , 
aut  co:i;:tfiiliatiem  &, 

Ca?.XXX.  t-  14.  In  ai'Ditrio  viri  erit  ut  faciat.  So-/'- 
bendutn  eft  ex  aitttqitis  codietbits  ,  ut,  ticn  live,  tamctji  fe~ 
qiiatiir  ,  live  non  fatiat. 

Cap.  XXXI.  if .  30.  Cunftorum  auimantium.  Alii  cla- 
ritatis  causa  addttiit  canjuiuiimtin  cnclilicam  cuiiiSorumque. 

Jf".  J2.  Pondo  iedecim  niillia.  Hnn  eft  jnbrogandnm -^oa.- 
dere  ran(5iuarii  tn  locum  vocis  pondo. 

Cap.XXXII.  i'.  4.  Regio  uberrima  eft.  Alii  mialisrec- 
le,,  mutatis  tisminati-jii  in  genitives  ,  jcrzbiti:t  regioais  uber- 
rimSE  eft. 

^.  17.  Erunt  in  urbibus  rauratis.  ha  vertit  Inteypres  , 
muratis  ,  q:!otl  eft  ,  tuHro  ciaais  ,  pro  quo  alii  muniiis. 


ir.  18.  Ec  piintipibus  familiarum  per  tribus  Ifracl.  N»» 
omittni  pr.epnjttioticrtt  per. 

Tt.  5J.  Et  Etroth  &  Sophan.  Male  quidam  Jiribiirtl 
mcnolyllabmn  Roth  pro  diffiliaba  Etroth. 

Cap.  XXXIll.  if.  ;.  Quintadecima  die  menfis  primi, 
altera  die  Phafe.  Snperfltut  obeftqne  jenjtti  lerbitm  fecerunt, 
quod  multi  addniit  :  Fecerunt  altera  die  Phafe.  trttpo/iiia 
autem  port ,  quam  alii  praponttttt  voci  Phafe  ,  ititelligenda 
eft  ,  tion  legejida,  Confnlat  qui  volet  ^otationes  tioftras  iti 
httnc  loctim. 

if.  j8.  Afcenditque  Aaron  facerdos  inmontemHor.  No» 
eft  oinittenda  Z'ox  facerdos. 

•S'lf .  44.  45.  Et  de  Oboth  ,  venerunt  in  lieabarim 

Profeclique  de  lieabarim.  yl.';;  pro  lieabarim  ,  emijja  prio- 
re  i  'Mcali ,  fcribuut  leabarim  :  miniis  recle. 

>f .  54.  Et  paucis  angufUorem.  Antiqui  libri  habeut  pojt" 
tizum paucis  ,  pro  eo  ,  qui  in  aliis  codicibus  eft  ,  comparativt^ 
paucioribus. 

Cap.  XXXIV.  t-  4.  A  meridie  ufque  ad  Cadesbarne. 
Pro  a  meridie  ,  aiii  lib;  i  fcriktm  in  meridiem  ,  alii  ad  me- 
ridiem  ,  ntale, 

t.  8.  A  quo  venient  in  Emath.  No»  eft  mutandus  na- 
mcrus  plttralis  in  jingularem  veniet. 

if.  II.  Defcendenc  termini  in  Rebla.  Vro  Rcbla  ,  codi- 
ces minus  accnrati  fcrihunt ,  addita  tertia  jyllaba  »  Reblathaj 
qui)d  non  eft  hujiis  loci. 

t'.  29.  Hi  lunt  quibus  praccepit  Dominus.  No»  mutes 
prstcritum  perfrclam  pra:cepit ,  in  plttfquam  pcrfiRum  prac- 
ceperat. 

Cap.  XXXV.  if.  19.  Statim  ut  apprehenderit  eum,in- 
cerRciet.  Fro  interiiciet  ,  in'-jenio  in  lilnis  antiquis  percu- 
tiet ,  quod  idem  unum  eft  :fed  faijivum  interiicietur  ,  quod 
eft  in  aliis  exemplaribus  ,  Jfurium  eft. 


Varias  Leftiones  V  u  l  g  a  t  jE  ,  riiifum  ab  eodem  Francisco   Luca  obfervatx. 

N  U  M  E  R  I.  • 


CAp.  VIII.  f.  2.  Ciim  pofueris  feptem  lucernas  ,  can- 
delabrum in  auftrali  parte  erigatur.  Hoc  igitur  priE- 
cipe  ,  ut  lucenis  contra  boreara  e  regione  refpiciant  ad 
menfam  panum  propofitionis  :  contra  earn  partem  quam 
candelabrum  refpicit  ,  luceie  debebum.  Magna  pa'S  ho- 
rum  'jerhorttm  ,  hac  ,  inquam  ,  candelabrum  in  auftrali 
parte  erigatur.  Hoc  igitur  precipe  ,  ut  lucernae  contra 
borearn  e  regione  refpiciant  ad  menfam  panum  propofi- 
tionis ,  omittitur  ab  Hebrxis  ^  Grxds  codicibus  ,  quin- 
etiam  i  quibiifdam  Latinii  Mfs.  Videri  pojftt  addita  freijfe 
explicationis  ca'is.i  ex  Exod.  40.  if,  22. 

Cap.  XVIII.  if.  2B.  Et  univerlis  quorum  accipitis ,  pti- 
mitiaj  offerte  Domino.  Sic  monent  quidam  interpui.'gcndumy 
at  primitias  refeiatur  ad  offerte ,  JJ  quorum yKia;<i/j.>)  de- 


Cap.  XX.  If.  6.  Clamaveruntque  ad  Dominum  atque 
dixerunt  :  Domine  Deus  ,  audi  clamorem  hujus  populi  » 
&  aperi  as  thefaurum  tuum  ,  fontem  aqua:  vivs  ,  ut  fa- 
tiati ,  celTet  murmuratio  eorum.  Verjtculum  hunc  ,  cum  He- 
bra'icis  ,  Gr,ms  ,  J^  Chalda'icis  libris  ,  omittunt  textus  ta- 
tinus  Regii  operis  ,  2»  textus  Kabani  commentario  adjunllus. 
Ouidam  putant  acceptiim  fuijje  ex  Epiftcla  ferii  fextx  poft 
bominicam  terttam  Qitadragefimx  :  lit  colleilor  Epiftolaruiit 
aliquando  cmittit  ,    aiiquando  addtt   aliunde   quxdam. 

Cap.  XXV.  if.  iz.  Idcirco  loquere  ad  eum.  Alii  libri 
fupplent  plmale  ad  eos ,  loco  Jlngularis :  neutrum  enim  Ilt- 
br.iice  legitur. 


■  *CAPITULA^LIBRI  DEUTERONOMII, 

Ex  codd.  Mfs.  S.  Pauli,  Orat.  B.  VI.  &  B.  VII.  S.  Petri,  21.  Vatic. 

4220.  edita  a  Jofepho  Maria  Caro  presb.  Romae,  1688. 

&:  to.  1.  nov.  edit.  Hieron. 


I.  TTErhii  qiut  locutus  efl  Afoyfes  ^  omiii  Ifracl , 
y  /iii.idr.i^cjtiiio  t'.nno  in  enaio  pofl  occijiounn 
Seon  C"  Og  regum  ,'  per  omnia  ,  tjitte  pr£Cepit 
•=  Hit  Deus  in  ^  Choreb.  c.  i.  x''.  i. 

II.  Dixit  Moyfes  ad  popidum  in  tempore  illo  : 
^  Non  poterofolus  fiifferre  vos  ;  ej-  ordinavi  vobis 
viros  [.ifientes  ,  qui  pr^ejcnt  vobis. c.  i.  )}>,''.  lo. 

'5- 

III.  ^  Extollentes  fe  dc  Clmrcb  ,  ambulaverunt  per 

o'limcm  cremnm.  c.  i.  >.'•.  19. 

IV.  AcccJ[:ftis  ad  me  ,  a-  dixiflis  :  Mittamtis  vi- 

No 

*  Hxc  Capi™la  optime  conveniunt  cumGrasco  ,  ut  vi- 
i^etur  infra  in  notis ;  non  tainen  longe  abfunt  a  Vulgaia. 

'■  Al.  de  libro. 

^  Al.  ad  omnem. 

c  Al.  illis. 

'^  Edit.  no.  Hieron.  Horeb. 

*  111  Gtjeco  :  Ot/'  o^i/i-iQc/nai  <«»«»  -jiifi^r  iJuzi-  In  Vulg. 


ros  ante  nos ;  s  &  feci  fecundthi  hoc  verbum.   a 
I .  \''.  2. 1 . 

V.  Et  noliiiflis  afcendere  ,  neqtie  credidijlis  verba 
Domini,  c.   i.  v.  26. 

VI.  Et  dixi  vobis :  Dominus  Deus  ^  fr<ccedit  vos, 
csr  non  credidijlis.  c.  i.  i  ■>',■.  jo.  32. 

VII.  Murmur aftis  ;  (^  exacerbatus  efl  Dominus  , 
(y-  juravit  iion  intraturos  vos  in  terram  illam  bo- 
nam  ,  nift  Caleb  ,  1^  jilios  ejus,  c,  i.  ^}!r.  54. 
}6. 

V  i  1 1 .  '  £f  niihi  iratus  efi  Dominus  causa  vefiri ,  di- 

Kon  poffiim  fclus  fuftinere  vos.  I.  10. 

f  Edit.  Hieron.  Tollentes Horeb  :  al.  Extollentes  vos 

de  Choreb  ,  ambulaftis.  Gr.  Kal  «TraeX'^fS  «  X»fii'£.  Vulg. 
Trufedi  autem  dc  Horeb.  I.  19. 

B   Al.   ^   fecijhs  hoc  verbum. 

f"  Edit.  Hieron.  pr.tcedet. 

I  Concordant  ifta  cum  Grsco ,  in  quo  'I«»s  iik  N«»8  » 


letis  :  Nee  tu  intrabis  ibi ;  fed  Jefiis  fd'tiis  Ntive 
intrabit  ibi ,  cr  fti'i  cormn  ,  qiios  dixcrunt  ctp- 
tivos  fatitros.  c.   i.  i-i-.  j  7.   )8. 

IX.  Et  Contra  iiiaiidarum  afcaidijlis  in  montem  ; 
cJ-  exivit  Ainorrhxtis  ,  (y-  pcrfecutus  cfl  vos.  c.  i. 

J^.  4!-. 

X.  Si.nilitcr  dcciirrit  per  fm^uLt  ,  (^  diniuucrat 
umveij'a  nuignaiui  Dei  cr  virttites  ,  quibns  pr£- 
ibat  eoi  Dints  :  csf  quomodo  alitit  eos  in  defcrto 
per  ■]!(.tdrj^iiita  aniios  ;  o~  qud  fecit  Deiis  duobus 
regibtis  Scon   (jr  Off.  c.  i.  x''.  i. 

XI.  £t  precatiis  fum  Dominum  in  tempore  illo  ,  (jr 
defpexit  me  vcjiri  causa,  c.  ?.  iik.  ij.  1^. 

XI I.  Hk  iterum  aftringit  ne  difcedant  a  mandatis. 
c.  4.  3^.  6. 

XI II.  Vidcte  ne  f.uiatis  vobis  fctilptite  ,  Jimilitu- 
dinem  oiiiius  hominis  ,  atit  pecoris ,  aut  aiiciijus 
rei  ,  qu(t  funt  fitper  terram  ,  aiit  in  caelo  ,  aut  in 
tiiari.  c.  .^.  ji-j!'.  16.  17.  feqq. 

XIV.  Dominns  iratus  eft  niihi  propter  vos ,  (y-  non 
intrabo  vobifaim  ;  fed  •*  morior  in  hue  terra  :  At- 
tendite  ne  oblivifcamini  ^  tefiamentum  Domini 
Dei  vefiri ;  «^  quoniam  fi  exacerbaveritis  Deum  , 
tejior  vobis  hodie  calum  c!r  terram  ,  <*  quia  perie- 
tis  de  terra  ilia.  c.  4.  i{-i.  it.  2.5.  i6. 

XV.  Interrogate  fi  a  qno  creavit  Deus  hominem  , 
andititm  eft  hoc  ;  Si  eft  gens  fub  coclo  ,  ctti  locuttis 
fit  Dominus  de  medio  "  ignis    c.  4.  T^'/ilr.  ;i.  55. 

XVI.  Tunc  difpofuit  Moyfes  civitates  ad  refugium 
^  homicidarum    c.  4.  i .  41. 

XVII.  H,u  eft  lex  quam  locutus  eft  Afoyfes  ,  con- 
vocans  ad  fe  otnnem  ifrael.  c.  4.  >!".  44. 

XVI I I.  Hdc  verba  locutus  eft  Dominus  ad  omnem 
*  fj"''S''S^"'  Ifiti-'l  •"  &  dixiftis  mihi  ut  audirem 
A  Deo  ,  0"  locutus  efem  vobis  :  &  nunc  facite 
qUiUunqueprscepit  vobis ''  Dominus ,  non  declinan- 
tes  in  dexteram  neque  in  fmiftram.  c.  5.  i/y/.ti.. 
19.  31. 

XIX.  Audi  Ifra'ef:  Dominus  Deus  nofter  ,  Domi- 
nus units  eft  :  (jr  diliges  Dominum  Deum  ttiitm 
ex  toto  corde  tu»  ,  ^  ex  tot  a  virtute  tua.  c.  6. 

XX.  Dominum  Deum  tuum  timebis  ,  &  illi  foti 
fervies.  c.  6.  it.  15. 

XXI.  Non  ibitis  poft  deos  alienos  ,  ne  eradicemini. 
c.  6.  »i!f.  14.  I  u 

XX II.  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum  ,  fed 
fades  quic  prscepit  tibt  :  &  filio  ttio  dices  quem- 

admodum  '  eduxit  te  Dominus  de  JEg-jpto.  c.  6. 
iiij.  16.  1 7.  1 1. 

XXI II.  ^u'od  ft  introduxerit  te  Dominus  In  ter- 
ram ,  quam  pojfefurus  ef ,  difperdes  omnes  gentes 
ipfas  ,  &  aras  ^  eorum  ,  &  '  vitulos  ,  cir  fculp- 
tilia  combures  igni.  c.  7.  \'jj'.   i.  i.  j. 

XXIV.  Si  obfervaveritis  pr£cepta  &  juftitias  iftas , 
fervabit  &  vobis  Dominus  tefiamentum  ,  quod  ju- 
ravlt  patribus  veftris  ;  &  benedicet  vus  ,  O"  ex- 
pellet  omnem  languorem  .i  vobis.  c.  7.  )}•  jj'.  1 1.  i  5 . 

XXV.  Non  parces  gentibus  ,  quas  Dominus  fub  ft- 

No 

in  Vulg.  Jofuc  filiui  Nun.  i.  ;8. 

*  Al.  morinr.  Vid.  Aug.  inf. 
°  Al.  mandatut». 

*=  Al.  yK(/</. 

"  Al.  qti(/d  pn:li!ii!. 

"^  Al.  1^«».  \id.  Aug.  inf.  4,  ji. 

*  Al.  homiczdiorum. 

S  Ita  Grjec.  cum  Vet.  Interp.  Iren.   Vulg,  ad  omnem 
multitiidinem.  y.  21, 
^  Al.  Deus. 
'  Ed.  Hieron.  f</H«r«(. 
"  Edit.  Hierun.  eariim. 
'  Edit.  Hieron.  tttnhs. 
'"  Al.  dicn. 
"  Gr.  IU'o«5  T«{  MTO.-.d's  «;  s'-^a  strMtfou  i)filr  Qu/^tCS'  > 


P7 

act  tibi ,  nee  "'  dices  :  Alagna  gens  hxc  ;  &  quo- 
modo potero  adversus  earn  ?  Et  non  concupiftes 
aurum  vel  argentum  de  fculptilibus  eorum  ,  fed 
anathematifabis  ea.  c.  7.  jly/.  16.  17.  15. 

XXVI.  "  Omnia  mandata  qux  trado  vobis  hodie, 
obfervabitis  ,  ut  vivalis  :  &  in  mente  habete  om- 
nia qu£  experti  eflis  in  dcfertis  i  (j-  efuriftis  ,  & 
dedit  vobis  Dominus  manna  ,  ut  fciretis  ,  quia 
non  in  pane  tantum  vivtt  homo  ,  fed  in  omnt  ver- 
ba Dei.  c.  8.  'l/'ii.  I.  I.  ). 

XXVI  I.  °  Attende  tibi  ne  oblivifcaris  benefuia. 
Domini  Dei  tui.  c.  8.  x''.  11. 

XXV  III.  Non  die  as  in  corde  ttio  :  Virtus  mea  fe- 
cit hue  omnia,  c.  8.  i\   17. 

XXIX.  P  Audi  Jfrael  :  Tu  tranfies  hodie  Jor- 
danem  ,  ^  poffidebis  gentes  magnas  ,  &  civita- 
tes munitas ;  &  fcies  quia  Dominus  Deus  tuus 
pncedet  te.  c.  t).  tI/t!/.   1.   ;. 

XXX.  Non  dicas  in  corde  tuo  :  Propter  juftitias 
meas  introduxit  me  Dominus  in  terram  ipam. 
c.   9.  llf.  4. 

XXXI.  In  mente  habete  ,  quoties  exacerbaveritis 
Dominum  in  defertis  1  dijjidentes.  c.  9.  s!'.  7. 

XXXI I.  '  Et  in  Coorcb  cxacerbaftis  Dominum, 
quando  fcciftis  confiatile.  c.  9.   lir.  8. 

XXXI II.  Et  dixit  Dominus  ad  me  :  Sine  me  ,  & 
dele  am  illos.  c.  9.  ■:>/.  15. 

XXX iV.  Et  defcendi  de  monte  ,  &  vidi  quia  pec- 
caftis  ;  cr  projeci  tabulas  de  7nanibus  meis  ,  <iy 
confregi  illas.  c.  9.  i.  15. 

XXXV.  '  Et  deprecatus  fum  Dominum  iterum  , 
ficut  priiis  ,  quadraginta  diebus  &  quadragintx 
noclibus  panem  non  edi ,  &  aquam  non  bibi.    c. 

9.  T!f.   18. 

XXXVI.  Et  in  Aaron  iratus  eft  valde  Dominus , 
pro  eo  quod  feciftis  vitulum.  c.  9.  s!-.  20. 

XXXVII.  Et  fumpfi  ,  &  combiijfi.  ilium,  c.  9. 
j^.  2  I. 

XXXV  111.  Et  in  tentatione  exacerbaftts  Dominum. 
c.  9.  i.  li. 

XXX IX  Et  quando  •  dimifit  vos  Dominus  a  Ca- 
des Barns,  c.  9.  >J^.  1  ^. 

XL.  "  Et  preiatus  fum  ante  Dominum  qu-tdraftn- 
ta  diebus  ,  c^r  quadraginta  noctibus-  c.  g.  jf.  ^5. 

XLI.  In  illo  tempore  dixit  mihi  Dmims  :  Prs- 
cide  tibi  duas  tabulas  l.tpideas  ficut  pnores  ,  ^f 
afcende  ad  me  in  montem.  c.   10.  >J-.   i. 

XLIl.  Et  feci  arc.un  ,  &  afiendi  in  montem.  c. 

10.  it.  3. 

XLIII.  Et  defcendi ,   &  mifi  tabulas  in  arcam. 

c.  10.  i'.  5. 
XLIV.   In  illo  tempore  fcparavit  Dominus  tribuni 

Levi,  ut  portarent  arcim.  c.  10.  v.  8. 
XLV.   Et  nunc  Ifrael  ,  quid  Dominus  poftulat  a 

te  aliud  ,  qu.xm  ut  timeas  Dominum  Deum  t.ium  , 

&  diligas  eum  ,  &  fcrvias  ei  ?  c.   fo.  v.  n. 
X  L  V 1 .   Dominum   Deum  tuum  timebis  ,  &   illi 

foli  fervies.  c.  10.  j!'.  10. 
XL  Vll.  Cum  feptuaginta  =■  quinque  animahus  def- 

T  JE. 

ifut'CC^iSs  'srm'y  ,  "la  ^«t?.  Vulg.  Omnt  mand.uum  i]tioi 
ego  frxcipto  tibi  hodie  ,  cave  diligenter  ut  facias  ,  ut  fojjiiis 
vtvere.   8.    I. 

°  similiter  inf.  Ambrof.  ad  vetbum  :Vu!g.  Objerva  ^ 
cave,    ne  qitarido  ohltvifcarts  Domini  Dei  tui.  8.11, 

P   Favet  Gr.  nee  longe  dillat  Vulg.  9.  I.   5. 

■5  Edit.  Hieron.  delet  dijjidtntes. 

'  Ita  Aug.  infia  cum  Gr.  In  Vulg.  Et  in  Heret  frno- 
c.ifti  eum.  Ed.  Hiercn.  Horeh, 

f  Ita  Gr.  ad  verbum.  Vulg.  Et  prociJi  ante  Dominum  , 
^ciit  pri'us p.mem  non  comedens non  bibens.  9.  18. 

^  Edit.  Hieron.  mijit. 

"  Sic  in  Gr.  Vulg.  Et  j.tciii  coram  Domino.  9,  ly. 

"  Edit.  Hieron.  delet  qutnijiie  ,  citremo  vefo  hab.  mul- 
titudinem.  Similiter  in  Gtxcofc  Vulg.  deeft  fuin^ue,  Vid* 


3 


28 


cendcrnnt  p.itres  tut  in  j€giptim  ;  &  fecit  te 
Deiis  [uut  ftelLts  call  in  multitudnit.  c.  lo. 
■£■.  li. 
XLVIll.  Et  amabis  Doininum;  6~  /""  quomo- 
lio  te  eduxit  Dominus  de  A^fjfto  ,  &  qiu  fecerit 
Dutbjn  &  Abiron,fliis  Eliali.  c.  ii.x'x''.   i- 

I.  6. 

XLIX.  ^uod  fi  audieritis  prtceptJ.  illiits  ,  dabit 

pluviAm  term  vefirx  ,  6~  fatietatem  in  a£ris  vcf- 

tris.  c.   1 1,  vv.  I  5.  14. 
'L.  Et  ft  obAudierltis  omne  prsceptum  iflud  ,  eji- 

ciet  T)o;ntnus  omncs  gentes  kfjcie  vcftra.  c.  11. 

Hr.  If. 
LI.   E(ce  do  vobis  hodie  ■>  bev.cdicliona  &  mahdic- 

tiones.  c.  1 1.  ii.  i6. 
LIl.  ''  }fla  funt  prscepta  &  judicia  ,  9«.<  obferv.u 

bttis.  c.  II.  V.  I. 
LI  1 1.  Non  facietis  voluntAtcm   vcflr.im.    c.  n. 

ji'.  8. 
LIV.  In  loco  quern  clcgerit    Dominus  ,  offeretis 

omnia  qu^   ego   mando  vobis.    c.  i-.    vv.  11. 

II.  li.  14.  ,   . 
LV.  Omnes  primitias   ttsas   in   confpeclu  Domini 

Dei  tui  manducabis.  c.  11.  J^.   18. 

LVI.  Attendite  ne  m.mducetis  fiinguinem.  c.  n. 
•i'.  15. 

LVII.  Cuftodi  ,  &  fac  omniA  verba  qut.  ego 
mando  tibi.  c.  11.  s^.  i8. 

LVII  I.  Omne  verbiim  quod  ego  mando  tibi ,  cuf- 
todi &  fxc  :  &  prophetam  qui  dixerit  tibi :  En- 
mtis  ,  &  ferviam-.is  diis ,  non  attdies.  c.  11.  v. 
52..  c.    1;.  V.   i. 

LIX.  Poft  DominHm  Deum  vejlrum  ibitis ,  6~  >p- 
fum  tiiticbitis.   c.   i;.  5J.  4. 

LX.  Si  AHtem /rater  tuus  ,  aut  filius  ,  aut  cotijux , 
Aitt  amicus  dixerit  tibi  :  Eamiis  ,  &  ferviamus 
diis ;  non  p.irces  ei ,  fed  '  deferes  earn  ,  &  l.ipi- 
dabitiir.  c.   i  ;.  lix.  8.  lo. 

LXI.  Si  dutem  audieris  in  una  ex  civitatibus 
tuts  ejfe  homines  peccatores ,  qui  recedere  fecerunt 
^  a  Deo  omnes  inhabitantes  in  ea  >  &  ft  veri: 
factum  eft ,  interjicies  omnes.  c.   15.  jj'.  ij. 

LXII.  Kon  facietis  decalvationem  fuper  mortuujn. 

c.   14.  jJ'.   I. 

LXIII.  Hac  pecora  ,  qiu  manducabitis.    c.  14. 

Ti-.    4. 

LXIV.  HdC  manducabitis  ab  his  ,  qim  funt   m 

aquis.  c.  14.  >!■.  9. 
LXV.  Omnem  avem  mundam  manducabitis.  c.  14. 

y.  n. 
LXVI.  Decim.is  agri  tut  offeres  in  loco  ,   quon 

tiegerit  Dominus.  c.  14.  x''.  u. 
LXVIi.   Citm  autem  longe  ftierit  a  te  ,  vendes  ea  , 

&  illic  redimes.  c.  14.  i'li'.  14.  15. 
LXV'III.    Fofi  feptem  annos  fades  remijftonem. 

C.     1 S.    3^    1. 

LXlX.  Si  audieris  vocem  Domini  Dei  tut  ,  prin- 

ceps  eris  gentium  multariim.  c.  15.  vx^.  5.  6. 
LXX.  Si  faiius fiierit in  teegens  de  fratribus  tuts. 

c.   15.  3!-.  7- 
LXXl.  Si  emeris  pueritm  Hebneum  ,  fex  annos  fer- 

vict  tibi.  c.  15.  3»'.  12. 
LXX  1 1.  Omne  piimitiviim  fanclijicabis   Domino. 

c.  15.  ;».  19. 

No 

inf.   10.  11- 

*  Edit.  Hieron.  ttnejiiiiiitiem  ^  milcdiclitntm.  Grxc. 
'iTi  iyio  Ai'/m.mi  iiiniaT  vttZt  riy  ,  &c.  Vulg.  En  fn:ipmo 
in  coiifpeH'i  vejho  ,  &c.  11.  i6. 

•>  Ita  Gr.  ad  verbum,  nee  longe  abeft  Vul^.  iz.  i. 

■=  Similiter  hab.  S.  Pacian.  inf.  c.  13.  5^.  9.  drfms  i::m. 

■*  In  eik.  Hieron.  decll  j  Den. 

'  Edic.  Hieron.  nwaeinr.  Similiter  in  Gr.  'E-^l  S^"^' 
fHifvCm  ,   K  tVl  tS<:!  ftkfiuin  »iT«6f«';iT*.  Vulj.  In  are 


LXXIII.   Cujiodi  mensem  mvorum  :  &  fades  p.tf- 

ch.t  Domino  Deo  tuo.  c.   16.  v.  i. 
LXXIV.  Judices  &  fcribas  conftitites  ,  ut  judiceut 

jufte.  c.  16.  5,''.   1 8. 
LXXV.  Non  plantabis  tibi  lucum.  c.  16.  jJ'.  11. 
LXXVI.  Si  inventus  fuerit  in  te  fcrviens  dits  ,  in 

duobus  vel    tribus  tefiibus  '^  tnoriatur.    c.    1 7. 

>)>}.  2.  6. 
LXXVIl.  Si  latiierit  te  verbum  ,  vade  ad  fu'er- 

dotem.  c.  i  -._  v.  9. 
LXXV  1 1 1,  ^li  non  audierit  ficerdotem  ,  mori.t- 

tur.  c.  17.  V.  11. 
LXXIX.  Alienigenam  non  ftcies  principem  fuper 

te.  c.  17.  ilr.  15. 
LXXX.  Hoc  judicium  f.iccrdotiim.  c.  18.  v.  5. 
LXXXI.   jYo»    invenictur  in   te    liijlrans  fdium 

fiium  aut  fili.vn.  c.  18.  5^.  12. 
LXXXll.  Frophetam  fiifcitabo  eis  ex  fratribus  eo- 

rum.  c.  18.  J."-.   18. 
LXXX  11 1.  Fropheta  fi  locutus  fuerit  verbum  ,  & 

non  contigerit.  f  c.  18.  i;.  2.2.. 
LXXXiV.   Hoc  prsceptum  bomicidd.  c.  19.  Tt.  4. 
LXXXV.  Non  transferes  terminos  ,  quos  s  pofue- 

runt  patres  tui.  c.  19.  if.  14. 
LXXX VI.  Non  accipies  tefiimonium  iinius  adver- 

sus  hominem.  c.  19.  v.  15. 
LXXXV  II.  Antmam  pro  anima ,  oculiim  pro  »cu- 

lo  ,  dentem  pro  dente.  c.  19.  v.  21. 
LXXXV  111.  Si  exieris  ad  belliim  ,  noli  timere. 

c.   10.  V.   1. 
LXXXIX.  Si  '^  accejferis  expugnare  civitatem.  c, 

20.  3.'.    10. 

XC.  Si  obfederis  civitatem.  c.  20.  i'.  18. 
XCI.  Si  inventus  fuerit  vulneratus  in  terra,  c.  zi. 

jI-.  I. 
XCII.  Si  tradiderit  tibi  Dens  inimicos  tiios.  c. 

21.  J.'.  10. 

XCllI.  '  Si  fuerint  homini  du.t  uxores  ,  diUcia  , 

C"  odibilis.  c.  21.  ir.  ij. 
XCIV.  Si  fuerit  alicui  filius  inebediens.    c.  11. 

i/.  li. 
XCV.  si  fuerit  in  aliquo  peccatum  ad  mortem. 

c.  2  I.  ii.  12. 
XCV  I.  Si  videris  animal  fr.itris  tui  err^ns  ,  vel 

cadens.  c.  22.  x'-.  1. 
XCVIi.   Non   induct  mulier  vejiem  virilem.    c. 

1^.  *.  5. 

XCVIII.  Si  inveneris  nidum  avium,  c.  22.  ».6. 
XCIX.  Si  domiim  novam  ^dificaveris.   c.  22.  i;.  8. 
C.  Non  arabis  in  vittilo  &  afino.  c.  11.  H.  10. 
CI.  Si  quis  acceperit  uxorem  ,  &  oderit  earn.  c. 

22.  jJ'.  1 5. 

CII.  Si  inventus  fuerit  .tdulter  cum  adulter  a.  c. 
22.  i/ .  22. 

cm.  si  dormierit  aitquis  cum  piiclla  defponfata. 
c.  22.  5,'-.  i  5 . 

CIV.  Si  in  campo  invenerit  quis  puellam  defpon- 
fatam  ,  C"  vim  fecerit  ei.  c.  21.  i-.  25. 

CV.  Si  invenerit  quis  puellam  virginem  ,  <^  dor' 
mierit  cum  ea.  c.  22.  x.  28. 

CVI.  Non  accipiet  homo  uxorem  ^  patris  fui.  c. 
22.  V.  JO. 

CVI  I.  Non  intrabit '  abfcijfus  in  ecilefiam  Domi- 
ni, c.  23.  }*'■.  I. 

T  jE. 

Jucrum  ,  ant  triiim  tcjliiim  ptriiit.   1 7.  d. 

^  Edit.  Hieron.  addit  interfiiiatur. 

£  Al.  pofiter.-int, 

''   Al.   frocejjiris. 

i  Sic  Ambrof.  inf.  cum  Gr.  Vulg.  Si  h.ihifvit  hontfi  uxo- 
res duM  ,    unam  dileHam  ,   £;  alur.im  cdinfam. 

^   Al.  fratris. 

'  In  Gr.  5-xa/i'«;,  if/s  aTmsxafifiini.  Vulg.  enttucliKS 
attriiii  vel  ampiit.uis  tejiiculis,  13.  I. 


CVIII-  ^on  intrdit  fornharid  ,  nee  ^  Ammoni- 
tes, &  Aioabhcs  in  calefiaui  Domini,  c.  i). 
itilr.  1.  }. 

CIX.  Non  abominxbis  Idiimitum,  neque  AUgyptiitm. 
c.  1?.  tI'.  7. 

ex.  Si  flier  it  homo  immundtis  ,  exibtt  extra  caf- 
tra.  c.  i  j.  j^.  10. 

CXI.  Non  trades  ferviim  domino  fuo.    c.   ij.  -i. 

M. 

CX II.   Ncn  erit  Ifi .wUtesfornharia.  c.  1 ).  j^.  i  7. 
CXlll.  Non  inferes  mcrcedem  fornicariic.  c.  ij. 

■i.  18. 
CXIV.    Non  exiges  afratre  tiio  iifuram.    c.  z;. 

CXV.  si  voveris  votiim  Domino  ,  non  tardes  red- 

dere  illiid.  c.  1  j.  >!'.   1 1. 
CXV  I.  •S'»  intraveris  in  vineam  proximi  tui.  c. 

2}.    5^.    14. 

CXVII.  Si  intraveris  in  fegetem  proximi  tui.  c. 

13.  ){'.  25. 

CXV  I II.  Si  quis  acceperit  uxorem  ,  &  invenerit 
in  ea  rem  tiirpem.  c.  1  4.  7^.  i. 

CXIX.  Si  qitis  acceperit  uxorem  in  recenti  ,  non 
exiet  ad  belliim.  c.  14.  \.  5. 

CXX.  Non  pignorabis  niolam    c.  14.  i'.  6. 

CXXI.  Si  captus  fuerit  fur.  c.  14.   v.  7. 

CXXll.  In  mente  habe  qiu  fecerit  Dominus  Ma- 
rid,  c.  14.  -A.  g. 

CXXIII.  Debitorem  non  pignorabis  per  vim.  c. 

14.  jj'.    10. 

CXXI  V.  //;  pignore pauperis  non  dormies  ,  &  mer- 
cedem  laboranti  ne  tarde  reddideris.  c.  14.  i'V. 

CXXV.  Non  morientur  patres  pro  filiis.    c.  14. 

T!r.  16. 
CXXV  I.  Non  declinabis  judicium  advent,  &  or- 

phani ,  &  vidiu.  c.  24.  j^.  17. 
CXXVll.  Non  pignorabis  viduam.  c.  24.  3»^.  17. 
CXXV II  I.  Si  fecaveris  fegetem.  c.  24.  ^.  19. 
CXXIX.  Si  ^  leges  oiivam.  c.  24.  -A.  20. 
CXXX.  Si  vindemiabis  vineam.  c.  24.  s)'.  22. 
CXXXI.   Si  judicaveris  impium  ,  dabis  ei  qiiadra- 

ginta  flagellos.  c.  25.  5^.  ;. 
CXXXI  1.  Non  infrenabis  bovem  triturantem.    c. 

25.  i'.  4. 
CXXXIll.  Si  mortuus  fuerit  quis  habens  uxorem 

No 

=>  Edit.  Hieron.  Amm.imta. 
•>  Edit.  Hieron.  coHcgeris. 
=  Al.  iiii)  averts. 


3^9 

fine  filiis  ,  accipiet  earn  frater  ejus.  c.  25.  >(■.  j. 
CXXXI  V.   Si  noliicnt  homo  accipere  uxorem  fra- 

tris  fiti.  c.  2.U  A.  7. 
CXXXV.  Si  rixaveriiit  duo  homines  in  fe.  c.  2j. 

j^.  II. 
CX.\X  VI.  Non  erit  tibi  pondiis  iniqitum  ,  &  men' 

f,ir£  diiplices.  c.  i.u  v.  i  ). 
CXX.WII.   Jn  mente    habe   quanta   tibi  fecerit 

yimalec.  c.  25,  T^r.  17. 
CXXX  VI 1 1    Ciim  ■;  iiitroieritis  in  terram  quam 

Dominus  Deus  dabit  vobis.  c.  16.  j^.  i. 
CXXX IX.  £t  dixit  Aioyfes  ad  popitlum  :  Tacete, 

&  audite.  c.  27.  i.  9. 
CXL.  Hi  flabimt  benedicere  plebem  ,  ^  hi  malt' 

dicere.  c.  27.  ii.   1 2. 
CXLI.  Aialediclns  omnis   qui  fecerit  hac.  c.  27, 

tIt.  14. 
CXLlI.  Si  cujlodieritis  prdcepta    Domini   ,    ve- 

niem  fiiper  vos  benedicliones ''  omnes.   c.  28.  sJ'.  i, 
CXLI II.  Si  non  audieritis ,  venient  in  vos  male- 

dicliones  ifi<c.  c.  28.  )/'.   15. 
CXLIV.   Vocavit  A-foyfes  omnes  filios  Jfra'cl  ,  & 

dixit  ad  eos :  Scitis  quanta  fecerit  Dominus  Pha- 

raont  propter  vos.    c.  29.  x-.  2. 
CXLV.  '^a*  flint  abfconfa  ,  Deo  ;  qui  atttem  pa- 
lam  ,  nobis,   c.  29.  tI/.  19. 
CXi-VI.  Prope  eft  vcrbum  in  ore  tiio  ,  &  in  cor- 

de  tuo.   c.  }  0.  X.  14 
CXLVII.    Ecce  dcdi  ante  ocitlos  tuos  vitam    & 

mortem,   c.  50.  v.   if. 
CXLVlll.  Et  confimmavit  Aiojfcs  omnia  verb* 

ifta.  c.  31.  jJ'.  I. 
CXL IX.  Et  vocavit  Moyfes  Jefum  ,  &  dixit  ei : 

Viriliter  age,  &  convalefie.   c.   51.  sJ'.  7. 
CL.    Dixit  Dominus  ad  A4oyfen  :  Tu  dormies  cunt 

patribus  tuis  ,  &  fornicabitur  plebs  h&c  po(l  deos 

alienos.  c.  31.  jf.  16, 
CLI    Scripfit  Moyfes  canticum  hoc.  c.  51.  ^.  22. 
CLIl.  Dixit  Dominus  ad  Moyfen  :  Afcende  in 

?nontem  Abarim  ,  &  worerc  ibi.  c.  ;  i.  v.  48. 
CLIII.  Benedixit  A'loyfts  homo  Dei  filios  Ifrael. 

c.   ;  ;.  !^.   I. 
CLlV.   Mortuus  eft  A-foyfes  in  terra  Mo.ib.    c. 

34.  J^'.  5- 
CLV.  Et  non  fuit  prophet  a  in  Ifrael,  ficut  fuit 

Aioyfes.  c.   34.  ii.  lo. 

T  jE. 

<*  Ed.  Hieton.  i/f.f. 

*  Ita  Aug.  infra.  Item  Giscc  :  Ta  xfi'XT--- ,  Kffi'u  t«  0(« 
ti^ioc  T«  l^s  (fKi(f%,viur  nee  differ t  V'ulg. 


Ttrti.  1. 


Xt 


tM5=fe=i^ 


L  I  B  E  Pv 

DEUTERONOMIL 


CAPUT     PRIMUM. 


Jtm'!.  I.  di  xhi. 

munj.  13.  H, 


VuLGATA     NOVA. 

,f  c  funt  verba  ,  qus  Ic- 
cutus  eft  Moyfes  ad  om- 
nem  Ifrael  trans  Jorda- 
nem  in  folitudine  cam- 
peftri  ,  contra  mare  ru- 
brum  ,  inter  Pharan  & 
Thophel  &  Laban  & 
Haferoth  ,  ubi  auri  eft  plurimuni  : 

NOVA. 

I.  undeclm  diebus  de  Horcb   per   viam  mentis    fan,  qui  manfit  in  Aftaroth  ,  &  in  Edrai , 
Seir  ufque  ad  Cadesbarne.'  5-  trans  Jordanem  in  terra  Moab.  Coepitque  Moy- 

5.  Quadragefimo  anno,  undecimo  menfe ,  prima    fes  explanare  legem  ,  &  dicere 


Versio    antiqua. 

Mc  verba  ,  c^ux  locntiis  eft 
Moyfes  omni  Iliael  trans  Jor- 
danem in  deferto ,  ad  occi- 
dentem 


V  U  L  G  at  a 


Kh»i.  II.  24. 


Aug.  LecHi,  l,r< 


die  mentis ,  locutus  eft  Moyfes  ad  filios  Ifrael  omnia 
qus  pra^ceperat  illi  Dominus ,  ut  diceret  eis : 

4.  poftquam  percutTit    Sclion   regem  Amorrhio- 
rum  ,  qui  habitabat  in  Hefebon  :  &  Og  regem  Ba- 

Versio    antiqua. 

7 ufque  ad  flumen  magnum,  flumen  Eu 

phratcm. 


6.  Dominus  Deus  nofter  locutus  eft  ad  nos  in 
Horeb  ,  dicens  :  Sudicit  vobis  quod  in  hoc  monte 
manfiftis  : 


Cj(itii!.  fii(.  If. 


V  U  I.  G  A  T  A      NOVA. 

7.  revertimini ,  &  venite  ad  montem  Amor- 
rhsorum  ,  &  ad  cetera  qu.e  ei  proxima  lunt 
campeftria  atque  montana  &  humiliora  loca 
contra  meridiem  ,  &  juxta  littus  maris ,  terram 
Chananarorum  ,  &  Libani  ufque  ad  flumen  ma- 
gnum Euphraten. 

VuLGATA       NOVA. 

8.  En  ,  inquit ,  tradidi  vobis :  Ingredimini  &  pof-    tris ,  Abraham  ,  Ifaac ,  &  Jacob  ,  ut  daret  illam  eis, 
fidete  earn  ,  fuper  qua  juravit  Dominus  patribus  vef-    &  femini  eorum  port  eos. 

Versio    ANTIQUA.  Vulgatanova. 

g ride  Not.  9.  Dixique  vobis  illo  in  tempore: 

I  o.'Non  potero  folus  fufferre  VOS 1 0.  Non  poiTum  folus  fuftinere  vos  :  quia  Do-       ^"''^' 

minus   Deus  velter  multiplicavit  vos  ,  &  eftis        '  " 
hodie  ficut  ftellx  cceli ,  plurimi. 

Vulgata      nova. 

1 1 .  (  Dominus  Deus  patrum  veftrorum  addat  ad    cut  locutus  eft. ) 
hunc  uumemm  multa  miUia,  &  bencdicat  vobis  ii-         n.  Non  valeo  folus  negotia  veftra  fuftinere  ,  S£ 

NoT.E   AD   VeRSIONEM   ANTIQUA  M. 

■#■.  I.  Ad  verbum  eGrarco.  flumen  m.jgnnm  Eiiptr.uan. 

Tt.  7.  Similiter  in  Cr.  Notat  Aug.  non  die:  ,  k/}k«  ad  t}}.  $.  10.  Aiuctedunt  ifta  ibid.  Dixit  Majfis  a.l  f»« 


Join,  7- 
14. 
Lev.  19. 

h:f.  16. 
19. 

Iccli.  42. 
I. 

I. 

Nrtm. 
IJ.  I. 


N«IB. 

IJ.  5-y 

jz.  8. 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    I.  3,1 

VULGATANOVA. 

pondus  ac  jurgia.  ut  ponam  eos  vobis  principes. 

1 3.  Date  ex  vobis  viros  fapientes  &  gnaros  ,  &  14.  Tunc  refpondiftis  milii  :  Bona  res  eft,  quam 

quorum  conveifatio  fit  probata  in  tribubus  vellris ,    vis  facere. 

VuLGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

15.  Tulique  de  tribubus  veftris  viros  fapien-  15.   Et   Ol'dinavi    VObis  vkos   lapientCS qili      C.i^ititl.  fif.iu 

tes  &  nobiles ,  &  conftitui  eos  principes ,  tribu-     prxeffent  Vobis. 

nos  ,  &  centuriones  ,  &  quinquagenarios  ac  de- 
canos ,  qui  docerent  vos  iingula. 

16.  PnEcepique  eis  ,  dicens  :  Audite  illos ,         \6 Audite  inter  fratres  veftros ,  &  judicare     incif.Cai.i.piii 

&  quod  juftum  eft  judicate  :  live  civis  lit  ille ,  jiille  inter  medium  viri ,  &  inter  medium  fra-  S.Atimn.  185. ^, 

five  peregrinus.  tris ,  &;  in  medio  prolclyti  ejus. 

1 7 .  Nulla  erit  diftantia  perfonarum ,  ita  par-  1 7.  IN  on  accipietis  peribnam  in  judicio ,  adver- 
vum  audietis  ut  magnum  :  nee  accipietis  cujuf-  siis  minorem  aut  adversus  majorem  judicabitis : 
quam  perfonam ,  quia  Dei  judicium  eft.   Quod  non  perionam  iiominis  ,  quoniam  judicium  eft 

li  difficile  vobis  vifum  aliquid  fuerit ,  referte  ad     Dei.    Et   judicium   quod  durum  fuerit  a  Vobis,      Ang.Locm.x.t. 
me  ,  &  ego  audiam.  afteretis  illud  ad  me 5.  565.1. 

VUIGATA       NOVA. 

18.  Prscepique  omnia  qus  facere  deberetis.  Deus  nofter   nobis.    Cumque  veniflemus  in   Cades- 

19.  Proreiti   autem  de  Horeb  ,   tranlivimus  per     bariie  , 

eremum  terribilem  &  maximam  ,  quam  vidiftis ,  per  2.0.  dixi  vobis  :  Veniftis  ad  montcm  Amorrhai , 

viam   montis  Amorrhsi ,  licut  prseceperat  Dorainus    quern  Dorainus  Deus  nofter  datuius  eft  nobis. 

VuLGATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

2  1.  Vide  terram  ,  quam  Dominus  Deus  tuus  21.  Videte  ,  tradidit  vobis  Dominus  Deus  vef-     Lacif.C.il.prsS. 

dat  tibi  ;  afcende  &  poifide  earn  ,  licut  locutus    ter ,  ante  faciem  vellram  ,  terram  :  ailendentes  ^'*''"'  18  5.  A. 
eft  Dominus  Deus  nofter  patribus  tuis  :  noli  ti-    pollidete,  quemadmocium  dixit  Dominus  patrum 
mere ,  nee  quidquam  paveas.  noftrorum  nobis  :  nolite  timere  ,  neque  tormi- 

detis. 

1.1.  Et  acceffiftis  ad  me  omnes ,  atque  dixif-  22....  acceffiftis  ad  me  ,   &  di.xiftis  :  Mittamus      Capitul.fa^.iy. 

tis  :  Mittamus  viros  qui  confiderent  terram  :  &      viroS  ante  noS 

renuntient  per  quod  iter  debeanius  alcendere  , 
&  ad  quas  pergere  civicates. 

VuiGATA       NOVA. 

1;.  Cumque  mihi  fermo  placuitTet,  mifi  ex  vobis         ij.  fumentes  de   fruftlbus  ejus  ,   ut  oftenderent 

duodecim  viros  ,  fingulos  de  tribubus  fuis.  ubertatem  ,  attulerunt  ad  nos  ,  atque  dixerunt  :  Bo- 

24.  Qui  cum  perrexiffent ,  &  afcendilfent  in  mon-  na  eft  terra  ,  quam  Dominus  Deus  nofter  daturus  eft 

tana ,   venerunt  ul'que  ad  vallem  botri  :  &  confide-  nobis, 
rata  terra  , 

VuLGATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

2.6.  Et  noluilHs  afcendere  ,  fed  increduli  ad  26.   Et  noluiftis  afcendere  ,    neque   credidiftis       Cupiinl.fip.v. 

fermonem  Dei  noftri,  Verbo  Domini 

27.  murmuraftis  in  tabernaculis  veftris,  at-  2y Propter  quod  odiit  nos  Dominus  ,  edu-     lucif.Cal.froS. 

que  dixiftis :  Odit  nos  Dominus ,  &  idcirco  edu-  xit  nos  de  terra  ^Kgypti ,  tradere  nos  in  manus  ^'*''«.  185.A.184. 

xit  nos  de  terra  ^Egypti ,  ut  traderet  nos  in  ma-  Amorriiarorum  ,  &  dlfperdeie  nos.  "• 

nu  Amorrhsi ,  atque  deleret. 

28.  Quo  afcendemus  ?  nuncii  terruerunt  cor  ^g fratres    veftri   averterunt  COr   vcftrum  , 

noftrum  ,  dicentes  :  Maxima  multitudo  eft ,  &  dicentes:  Gens  magna  eft,  &  dura  miilta ,  &  po- 

nobis  ftatura  procerior  :  urbes  magm; ,  &  ad  tcntior  vobis :  &  civitates  magna: ,  &  muratx  uf- 

coelum  ufque  mumts ,  filios  Enacim  vidimus  ibi.  que  ad  caelum  ,  fed  &  filios  gigantum  vidimus 

illic. 

29.  Et  dixi  vobis  :  Nolite  metuere ,  nee  ti-        29 Ne  loquamini,  neque  formidetis  ab  eis  ; 

meacis  eos : 

NoTiE     AD     VeRSIONEM     ANTIQUAM. 

piiliim  in  tempore  ilia  ;  pro  quibus  Graece  ,   Ka!  uiroi.  'aft,!;  fumpia   videnrur  ex  c.    zr,.if.  ;.  ejufJem  libri. 

vfiij,  a  rS  \i.aifS  -U'-'itii ,  «vc»  ,  deinde  ut  in  Lat.  fupra  ,  t.  XI.  Similiter  in  Gr.  paucis  excepiis ,  nempe  «'/<?>■, 

nifi   quod  fimpliciter  hihttm ,  j,! fuv ,   \oco  frfferre.  iielii ,  pro  -aofer  ,  nmojiti/juQali ,  h.tre,l!iaie  ,  ^ro poffldeie; 

f.  ly.  In  Gr.  hxCuy  e'^  liy.Sr ,  ajfnmp/i  ex  'johis  ,   pro  item  Ku'eics  0  ©.=3;  ,  port  </«;( ,   I'lcM  vfiui,  u/At  ,  wjiriirnm 

ordiriavi  voliis ;  exinde  j,  xctWrM^a  auTii  ny.l^xi  if  u'f<m  ,  vobii ,  loco  nofirornm  tieliis  ;   in  Mf.  tamen  Oxon.  ii/xSr  , 

^  conftititi  eo!  prxeffe  fnper  vos.  fed  abfque  ^/Xii ;  demum  ni  poCei&e ,  /j.M<i  AuniQi-h  ,  ne 

T^.  16.   In  Gr.  Aiv,:i'dc'ie ,  pro  andite -,  &  ci/ctixsct.v  conf-  tetreatntni  ^  neque  fomidaveritii  -^  pro  nottte  timere  ,   &c, 
tanter  ,  pro  inter  ,  &  pro   <«  medio  !   reliqua  ad  verbum  if.  22.  Graec.   addit  ircivTVi  ,  omttes  ,    ad  mt ;  &  pro 

ut  iup.  ante  nos,  hab.  rog^rsft;  itfi'jir ,  priores  nehis. 

«'.  17.  Piiora  de  Lucifero  ,  pauliim  difTimilia  in  Grjcco,  f.  26.  Ita  Grasc.  uno  excepto  ,  aMa  ,  pro  neijite ,  al. 

ubi  lie  :  Odx.  sViy/tiss  (  Mf.^  Alex.  &  Compl.  imytu^QeSii  )  i, ,  Sc  bene  ;   fequitur  enim  K~ii'~iiC«-'l?  ,  incredrtlt  fiiftis. 
VfoQcDTToy  or  -/.flat ,  idli,  to\  unfit  k,  kktx  ■lai  ^s^ac  k£j-  -f ,  27.  Similia  in  Giaeco  ,  excepto  uno  aut  altero  ,  nem- 

l-eT;,  y  i^v,  L"7rof£.>/)  's^foQu-Tr'^y  oy-^pioTTf  ,  ori  h  Kfki;  tT  0ftf'  pe  (A.i«  T&  ^fOS'V  ,  propter  qriod  odit ,   pro  odtit  ■,  &  'aa^- 

isi.  Pofleriora  ex  Aug.  quadrant ,  prater  unum  judicium  ,  J  »V«/ i'i,!i>.c,^fiC'oa.i ,  ad  irademliim....  .id  exterminandiim, 

pro  quo  p:i,«K.  Obfervat  Aug.  ibid,  non  diiliim  ,  vohii  ,  loco  tradere i;^  difpcrdere.  Mf.  Oxon.  folus  habet ,  xal 

Jed  a   vobis ,  id  efl  ,  ita  durum  ,  tit  a  ■vobis  jiidicari  non  i'i,M^fiu<iai. 

foJUt.  Hieron.  in  Zach.   7.  to.  5.   1742.  c.  haec  hab.  Sic  t.zg.  Ita  deGracco,  practer  feqq.  mapiaeft,  (^  dura 

magnum  judicaiis  ut  parviim  :  perfonam  non  accipies  ,  i;^  multa  ,  ^  potenttor  -jobn  ;   pro  qiiibus  ,  /isVa  ,  i.  -irow 

pauperis  non   miferebcris  in  judicio  ,   ijuoniam  Dei  judicium  i,  i^vmruihgyt  viiiC:>  ,  maftna  ,  (g  multa  ,   ^  potenttor  nobis' 

eft.  Media  lixc   ,   ^  pauperis   non  mifereberis  in  jiidicio  ,  "  t.  29.  Aug.  q.  i.  in  Deut,  to.  J.   JJJ.  d.  iie  paveatis' 
Tom.  I.  X  t  ij  * 


Lmif.  Cat.  uhifrip. 


lucif.C.il.  iZ^.l). 

Cubital. /up. VII. 

■A'l^.  ttcttt.  3.  t. 
J.  565.  a. 

Cafitnl .  fri ,  VIII, 


K«OT.  14. 40. 


N«m.  14.41. 


332  LIBER     DEUTERON.     Cap.    I. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

30.  Dominus  Deus  nofter,  qui  antecedic  ante  30.  Dominus  Deus ,  qui  duftor  eft  vefter ; 
faciem  ve(tram ,  iple  limiil  expugnabit  eos  \  obil-  pro  vobis  ipfe  pugnabit ,  licut  fecit  in  ^Egypto 
cum  ,  fecundiim  omnia  quceciinqiie  tecit  vobis    cunftis  videntibus. 

in  terra  xtgypti. 

3 1 .  Et  in  delerto  hoc ,  quod  videtis ,  quomo-  51.  Et  in  folitudine  ( ipfe  vidifti )  portavit  te 
do  fovit  te  Dominus  Deus  tuns,  ficut  quis  fo-  Dominus  Deus  tuus,  ut  folet  homo  geftaie  par- 
veat  homo  hlium  luum  ,  in  omnem  viam  quam  vulum  filium  fuum  ,  in  onini  via  per  qunm  am- 
ambulaftis,  qiioadufque  veniftis  ad  hunc  locum,  bulartis ,  donee  veniretis  ad  locum  iftum. 

32.  Et  non  credidirtis 31.  Et  nee   fie  quidem  credidiftis   Domino 

Deo  veftro  , 

3; deducens  vos  in  igni  nofte  oflendens         jj.  qui  prarcefiTit  vos  in  via,  &  metatus  efl 

vobis  iter  ,  ut  ambularetis  in  eo  ,  <Sc  in  nube  diei.      locum  ,  in  quo  tentoiia   figere  deb^eietis  ,  nofte 

oftendens  vobis  iter  per  ignem ,  &  die  per  co- 
lumnam  nubis. 
34....  &  exacerbatus  eft  Dominus  ,   &  jura-         34.  Cumque  audiiTet  Dominus  vocem  fermo- 
vit nura  veftrorum  ,  iratus  juravjit,  &  ait: 

35.  Si  videbit  aliquis  virorum  iftorum  terram  35.  Non  videbit  quiipiam  de  hominibus  ge- 
optimam  banc  ,  quam  juravi  patribus  eorum  :  nerationis  hujus  peffima;  terram  bonam  ,   quam 

fub  juramento  pollicitus  funi  patribus  veftris  : 

36.  prxter  Chaleb  filius  Jeplione  :  ilic  videbit  36.  prater  Caleb  filium  Jephone  :  ipfe  enira 
earn videbit  cam  ,  &  ipfi  dabo  terram  ,  quam  caica- 

vit ,  &  filiis  ejus  ,  quia  fecutus  eft  Dominum. 

37.  Et  mihi  iratus  eft  Dominus  caufa  Veftri,  57.  Nee  miranda  indignatio  in  populum  , 
dicenS  :  Nee  tU  intrabis  ibi  :                                              cum   mihi  quoque  iratus  Dominus  propter  vos 

dixerit  :  Nee  tu  ingredieris  illuc  : 

38.  fed  Jefus  filius  Nave  intrabit  ibi 58.  fed  Jofue  filius  Nun  minifter  tuus,   ipfe 

intrabit  pro  te  :  hunc  exhortare  &  robora  ,  & 
ipfe  forte  terram  divider  Ifraeli. 

VuiGATA       NOVA. 

39.  Parvuli  veftri ,    de  quibus  dixiftls   quod  cap-    ne  cadatis  coram  inimicis  veftris. 

tivi  ducerentur  ,  &  filii  qui  hodie  boni  ac  mali  igno-  4;.   Locutus  fum  ,  &  non  audiftis  :  fed  adverfan- 

rant  diftanciam  ,  ipfi  ingredientur  :  &  ipfis  dabo  ter-  tes  imperio  Domini ,  &  tumentes  fuperbia  ,  afcendiC- 

ram ,  &  poffidebunt  earn.  tis  in  montem. 

40.  Vos  autem  revertimini  &  abite  in  folitudinem  44.  Itaque  egrefl'us  Amorrh;Eus ,  qui  habitabat  in 
per  viam  maris  rubri.  montibus ,   &  obviam  veniens  ,  perfecutus  eft  vos  , 

41.  Et  refpondiftis  mihi  :  Peccavimus  Domino  :  ficut  folent  apes  perfequi  ;  &  cecidit  de  Seir  ufque 
afeendemus  &  pugnabimus  ,  ficut  prscepit  Dominus  Horma. 

Deus   nofter.    Cumque  inftrufti  armis   pergeretis   in         45.  Cumque  reverfi  ploraretis  coram   Domino  , 
montem  ,  non  audivit  vos  ,  nee  voci  veftra^  voluit  acquiefcere. 

41.  ait  mihi  Dominus  :  Die  ad  eos  :  Nolite  af-  46.  Sediftis  ergo  in  Cadesbarne  multo  tempore, 
cendere,  neque  pugnetis  ,  non  enim  fum  vobifcum  : 

NoTjE    ad    Versionem    antiquam. 

nfqne  timeatis  ab  eis.  Grace,  Mji  •Kmii^H^e  i  f-ivJ^s   ^s^nfinVf  conftantcr ,  xaraTracai' twk  oVoj- e/;  hk  ,  &c.  iidem  qui  fup. 

at'  a^jT^v.  delent  eic,.  Porro  Tpi-ro^ope/c  ,  proprie  eft,  mores  tolernre i 

f.  50.  Ita  Grate,  habet  verbum  pro  verbo  ,  excepto  Tfnpo^o'fsn'  vero  ,  educate ,  ex  Tecfii  ,   &  rf.ff,:.t. 

uno  ,  c  0?q;  vti'M.'  ,    De:ts  vefier  ,  pro  fiofler i  fed  ia  Mf.  "t .  31.  Gr^ee.  Kai  «■  tw  ^o'7w  t^tm  u'x  sist.ssuQxts, 

Oxon.  aeeditt.  Aid.  «cCompl.  legitur  ii;ua/.  Similiier  Aug.  t-  35.  Eadem  func  in  Graeeo  ,    excepds  iiis  :  u,"^»  tbk 

quacft.  I.  inDeut.co.  5.  55J.d.  Domimti  Dens  nofler  ^  qiti  cjci'  Kah' iiv  •roo^eJsf&e  eV  afriTc  ,  Z'sl^is    viam^^  per   qiiam 

praced:t  ante  faciem  vejiram  ^  ipje  Jimtil  dehellabit  eos  vo~  amhtdaxis  fitfer  earn.  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  Ivdvrriy  in  ea. 

bijaim.  Gra:e.  Quri}i-?ri>M/xwii  auni  fiih'  u/j.Sv  ,  &c.  Vid.  Ca-  t-  34.  Gr.  limpliciter  ,  j,  rottf  iSrrtsi;  i/zosE  ,  ?~;y!jv ,  &c. 

pitul.  VI.  fup.  Tirt.  5  J.  36.  liidem  Gta:ee  ,  praeter  vocem  ayaj^iiy ,  hi- 

Tf'.   31.  Gixc.   Vat.  pod  "jidetis   ,    addit  i/iy   ofif  n  nam  ,   loco   oftimam.  Nota  in   Grsco  Iciibi  'lefw;;!  ,  al. 

'A^tpjxlv  ,  via7n  inotttis  Amorrhai  ,  quod  abeft  -a  Mfs.  Alex.  "lifp^.oni. 

Si  Oxon.  nee  non  edict.  Aid.  «cCompl.  Item  pro  fovit ,  f.  37.  Similiter  in  Gr.  exsepro  Sii'  vfiai  -,  propter  -jos  , 

ferunt  ir^irtiiprifm'- ;  Mf.  vero  Vatic.  TQ^fcfof.'iCfi ,  uti  pau-  pro  causi  vefiri ,  qus  idem  fonant. 

io  port  ,  on  iiTii  To^^cpfinxi  ,  cum  in  Mf.  Alex,  fit  icii  if.  38.  Abed  fed  a  Gr.  fed  poil  Nave ,  addiiur  ,  i  wcf 

TQ^TioipiifWcu  ,  in  Oxon.  oii  «iVi!   T«9-o}icf>fcou    :   fubinde  fErnnMi  ooi  >  »tc?  ,  ajjiflens  tibi  ■,  ipje  ,  Sec.  ut  fup. 


ExoJ. 

IJ.II. 

Num. 

14. 14. 

Niim, 

14.13. 

P/.94. 
II. 

CAPUT       II. 

VULGATA        NOVA.  VERSIO    ANTiqUA. 

I,  "p  Rofedique  inde  venimus  in  folitudinem,  qui         5.    Videte   ergo    dili-        5.  Nemoveatiscon-    AuH.U 

X     ducit  ad  mare  rubrum  ,  ficut  mihi  dixerat  Do-     genter  ne  moveamini  con-     tra  ipfos  beUum de  xlii. 

minus  :  &  circuivimus  montem  Seir  longo  tempore,     tra  eos  :  neque  enim  dabo  manj.ij, 

vobis   de  terra  eorum  quantum  poteft  unius   pedis   * 
calcare  veftigium  ,  quia  in  poflefTionem  Eiau   dedi 
montem  Seir. 

C.  Cibos  emetis  ab  eis  pecunia ,  &  comedetis : 
aquam  emptam  haurietis ,  &  bibetif. 


2.  Dixitque  Dominus  ad  me  : 

5.  Sufficit  vobis  circuire  montem  iftum 


ite  con- 
tra aquilonem  : 

4.  &  populo  pr.-Bcipe  ,  dicens  :  Tranfibitis  per 
terminos  fratrum  veftrorum  filiorum  Efau  ,  qui  habi- 
tant in  Seir  ,  &  timebunt  vos. 

Nota    ad    Versionem 

-  V".  J.  Gr,  Ml]  Qvyji-^iu^  TT^o;  «i/TW  wo'Afjttoj'. 


ANTIQUAM, 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    II 


335 


Versio    antiqua. 
7.  Dominus  cnim  Dcus  vcflcr  bencdixit  tein 


omni  opac  manLium  tiiaium., 


■^"^.  Tccut.^.t, 


Ktiw. 

11.13. 


Loth  tradidi  Ar  in  pon'eflionem. 

10.  £mim  primi  fueiiint  habitatores  ejus,  popu- 
las  magnus ,  &  validus ,  &  tarn  excell'us,  ut  de  £na- 
ciin  ftirpe  , 

11.  quafi  gigantes  crederentur ,  &   eflent  fimiles 


VULCATA      NOVA. 

7.  Dominus  Deus  tuns  bencdixit  tibi  in  om- 
ni operc  mnnuum  tiiaium  :  novit  iter  tuum  ,  quo- 
modo  tranlieris  folitudincm  banc  magnani  ,  per 
«juadraginta  annos  habitans  tecum  Dominus  Deus 
tuus ,  &  nihil  tibi  defuit. 

VULGATA        NOVA. 

8.  CJiinque  tranfifTemus  fratres  noftros  fihos  Efau ,         15.  cujus  manus  ftiit  adversum  eoj  ,  ut  interirent 
qui  habitabant  in  Seir  ,    per   viani  campcftrem    de     de  caftrorum  medio. 

£lath  ,  &  de  Allongaber ,  venimus  ad   iter,  quod         16.   Pollquani  autem  univerfi  cecidcrunt  pugna- 
ducic  in  defertum  h!oab.  tores  , 

9.  Dixitque  Dominus  ad  me  :  Non  pugnes  contra  r  7.  locutus  eft  Dominus  ad  me  ,  dicens  : 

,  Moabitas  ,  nee  ineas   adversiiS  eos   prarhum  :    non  18.   Tu  tranfibis  hodie  terminos  Moab  ,  urbem 

enim  dabo  tibi  quidquam  de  terra  eorum  ,  quia  tihis    nomine  Ar  : 

19.  &  accedens  in  vicina  filiorum  Amnion,  cave 
ne  pugnes  contra  eos ,  nee  movearis  ad  prslium  : 
non  enim  dabo  tibi  de  terra  filiorum  Amnion,  quia 
fiiiis  Loth  dedi  earn  in  pofleflioneni. 

io.  Terra  gigantum  reputata  eft  :  &  in  ipfa  ohm 
filiorum  Enacim.  Denique  Moabit^-e  appellant  eos  habitaverunt  gigantes ,  quos  Ammonitje  vocantZom- 
Eniini.  zommim  , 

11.   In  Seir  autem  prius  habitaverunt  Horrha;i  :  11.   populus  magnus  ,  &  mulcus,  &  procera  lon- 

quibus  expulhs  atque  deletis,  habitaverunt  filii  Efau  ,    gitudinis ,  llcut  Enacim  ,  quos  delevit  Dominus  i  fa- 
ficut  fecit  Ifrael  u\  terra  pofleflionis  fua: ,  quam  de-     cie  eorum  :  &  fecit  illos  habitare  pro  eis  , 
dit  illi  Dominus.  11.   ficut  fecerat  tiliis  Efau  ,  qui  habitant  in  Seir, 

I ; .  Surgentes  ergo  ut  tranfircmus  torrentem  Za-    delens  Horrh^os  ,   &  terram   eorum  illis  tradens  , 
red  ,  venimus  ad  eum.  quam  poflident  ufque  in  pra;fens. 

14.   Tempus  autem,  quo  arabulavimus  de  Cades-  z;.   Hevios  quoque,  qui  habitabant  in  Halerim 

barne  ufque  ad  tranlitum  torrentis  Zared  ,  triginta  &     ufque  Gazam   ,  Cappadoces  expulerunt  :  qui  egrefli 
oSto  annorum  fuit  :  donee  confumeretur  omnis  gene-    de  Cappadocia  deleverunt  eos ,  &  habitaverunt  pro 
ratio  hominum  bellatorum  de  caftris ,  ficut  juraverat    illis. 
Dominus  : 

VULGATANOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

14.  Surgite,   &  tranfite  torrentem   Arnon  :  24.  Nunc  ergofurgite,  &  promovete ,  &  per-      Aug.  Ucm.  J. 

ecce  tradidi  in  manu  tua  Sehon  regem  Hefebon  tranfite  vos  vallcm  Arnon  :  ecce  tradidi  in  ma-  35j-  ^. 

Amorrhajum  ,  &  terram  ejus  incipe  polTidere  ,  &  nus  tlUS  Seon  regem  Efebon 

committe  advcrsis  eum  prcelium. 

VuLGATA       NOVA. 

1.5.  Hodie  incipiam  mittere  terrorem  atque  for-  neque  ad  finiftram, 

midinera  tuam   in  populos  ,  qui  habitant  fub  omni  zS.   Alimenta  pretio  vende  nobis,  ut  vefcamur  : 

coelo  :  ut  audito  nomine  tuo  paveant ,  &  in  morem  aquam  pecunia  tribue  ,  &  lie  bibemus.    Tantum  eft 
parturientium  contremilcant ,  &  dolore  teneantur. 


ZI.ZI. 


16.  Mifi  ergo  nuncios  de  folitudine  Cadenioth  ad 
Sehon  regem  Hefebon  verbis  pacihcis  ,  dicens  : 

17.  Tranlibimus  per  terram  tuam  ,  publica  gra- 
dieniur  via  :  non  declinabimus  neque  ad  dexteram , 

VuLGATA      NOVA. 

JO.  Noluitque  Sehon  rex  Hefebon  dare  no- 


Amos  I 


ut  nobis  concedas  trantitum  , 

29.  ficut  fecerunt  filii  Efau  ,  qui  habitant  in  Seir, 
&  Moabit.'E ,  qui  morantui  in  Ar  :  donee  \  euiamus 
ad  Jordanem  ,  &  tranfeamus  ad  terram  ,  quam  Do- 
minus Deus  nofter  daturus  eft  nobis. 

Versio    antiqua. 

, ..  . ^ ..„  ^o.  Et  noluit  Seon  rex   Elebon  tranfire  nos     Aug.p'.i!}.i.-.ti 

bis  tranfitum  :  quia  induraverat  Dominus  Deus  per  iplum  :  qiioniam  indliraverat  Dominus  DeilS  Deiit.t.i.j}}.^, 

tuus  fpiritum  ejus,  &  obfirmaverat  cor  iliius ,  nofter  fpiritiim  ejus,  &  conforta\it  cor  ejus,  ut 

ut  traderetur  in  manus  tuas ,  ficut  nunc  vides.  ttaderetur  in  manus  tuas ,  ficut  in  hac  die. 

V  U  L  G  A  T  A 

31.  Dixitque  Dominus  ad  me  :  Ecce  coepi  tibi 
tradere  Sehon  ,  &  terrain  ejus  ,  incipe  podidere  cam. 

3 1 .  Egrelfnfque  eft  Sehon  obviam  nobis  cum  om- 
ni populo  fuo  ad  prslium  in  Jafa. 

3  ; .  Et  tradidit  eum  Dominus  Deus  nofter  nobis : 


NOVA. 

3  5.  Abfque  jumentis ,  qua;  in  partem  venere  pix- 
dantium  :  &  fpoliis  urbium  ,  quas  cepimus 

36.  ab  Aroer  ,  qu:E  eft  fuper  ripam  torrentis  Ar- 
non ,  oppido  quod  in  valle  fitum  eft  ,  ufcjne  Galaad. 
Non  fuit  vicus  &  civitas  ,  qua;  nollras  eHiigeret  ma- 


perculTiraufque  eum  cum  fiiiis   fuis   &  omni  populo  nus  :  omnes  tradidit  Dominus  Deus  nofter  nobis. 

fuo.  5  ".  Abfque  terra  filiorum  Ammon ,  ad  quam  non 

34.   Cunftafque  urbes  in  tempore  illo   cepimus  ,  acceflimus  :  &  cundis  qux  adjacent  torrenti  Jeboc  , 

interfedis  habitatoribus  earum  ,  viris  ac  mulieribus  &  urbibus  monranis  ,  univerfifque  locis ,  k  quibus  nos 

&  parvulis  :  non  reliquimus  in  eis  quidquam.  prohibuit  Dominus  Deus  nofter. 

NoT^    AD    Versionem    antiquam. 

t.  7.  Ita  Grjcce  ,  uno  excepto  ,  nVJy ,  pro  veftcr  :  at  t.  14.  Sic  eft  in  Gracco  ad  verbum.  Auguft.  ibid.  Non 

ID  Mf.  Oxon.  f'/KM,  inCompl.  cf.  UndeAug.  ibid.  No»  dixit,  vi  matms  -jtjiras  ,  fid  .i  fliimh  .jd  JinguUrtm  rr.infut. 

ait :  Etned:xit  'jos  in  omni  opere  mmtuum  ■veftrarum  ,   dim  t-  50.  Similia  prorfus  in  Grjcco  ,  nili  excipias  verbum , 

fradixijpt  vefter,  ne/i  tuus.  t'tunfuts  ,   indur.nit ,  pro  mdiirmerat. 


«0?&C* 


534 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    III. 


Inf.xy.J. 


Num.  zi.  54. 
lUd.  21.  3  J. 


CAPUT       III. 

VULGATA        NOVA. 

I .  T  Taque   converfi  afcendimus   per   iter   Bafan  :  portifque  &  veftibus ,  abfque  oppidis  innaraeris ,  qua; 

A  egrefTufque  ell  Og  rex  Bafan  in  occurfum  no-  non  habebant  muros. 
bis  cum  populo  fuo  ad  bellandam  in  Edrai.  6.  Et  delevimus  eos  ,  ficut  feceramus  Sehon  regi 

1.  Dixitque  Dominus  ad  me  :  Ne  timcas  eum  :  Hefebon  ,  difperdentes   omnem  civitatera  ,   virolque 

quia  in  manu  tua  traditus  eft  cum  omni  populo  ac  ac  mulieres  &  parvulos  : 

terra  fua  :  faciefque  ei  ficut  fecifti  Sehon  regi  Amor-  7.  jumenta  autem  &  fpolia  urbiura  diripulmus. 

rhxorum  ,  qui  habitavit  in  Helebon.  8.  Tulimufque  illo   in  tempore  terram  de   manu 

3.   Tradidit  ergo  Dominus  Deus  nofter   in  mani-  duorum  regum  Amorrha;orum  ,  qui  erant  trans  Jor- 

bus  noftris  etiam  Og  regem  Bafan  ,   &  univerfum  danem  :  a  torrente  Arnon  ufque  ad  montem  Her- 

populum  ejus  :  percuflimulque  eos  ufque  ad  interne-  men  , 


cionem  , 

4.  vaftantes  cun&as  civitates  illlus  uno  tempore  : 
non  fuit  oppidum  ,  quod  nos  eflvigeret  :  fexaginta 
urbes  ,  omnem  regionem  Argob  regni  Og  in  Bafan, 


9.  quem   Sidonii  Sarion   vocant  ,  &   Amorrhsi 

Sanir  ;  ^"/-  4« 

10.  omnes  civitates,  qua;  fitx  funt  in   planitie  ,  ^  ' 
&  univerfam  terram  Galaad  &  Bafan  ufque  ad  Scl- 


j.  Cunds   urbes   erant  munits  muris  altifumis ,    cha,&  Edrai  civitates  regni  Og  in  Bafan. 


him.  t.  5.  JJJ.  /. 


Versio    antiqua. 

II.  Veriintamen  Og  rex  Bafan  reliquus  fad  us 
eft  a  Raphain 


VulGATA       NOVA. 

1 1 .  Solus  quippe  Og  rex  Bafan  reftiterat  de 
ftirpe  gigantum.  Monftratur  leftiis  ejus  ferreus, 
qui  eft  in  Rabbath  filiorum  Ammon  ,  novem  cu- 
bitos  habens  longitudinis ,  &  quatuor  latitudinis 
ad  menfuram  cubiti  vinlis  manus. 


VuLGATA       NOVA. 
1 1 .  Terramque  pofTedlmus  tempore  illo  ab  Aroer ,    falfiflimum ,  ad  radices  mentis  Phafga  contra  orlentem. 


qui  eft  fuper  ripam  torrentis  Anion  ,  ufque  ad  mc- 
Khot.  ;i.  io.     diam  partem  mentis  Galaad  :  &  civitates  illius  dcdi 
Ruben  &  Gad. 

1 5.  Reliquam  autem  partem  Galaad  ,  &  omnem 
Bafan  regni  Og  ,  tradidi  mediae  tribui  Manalle  ,  om- 
nem regionem  Argob  :  cunftaque  Bafan  vocatur  ter- 
ra gigantum. 

14.  Jair  filius  Manaffe  poffedit  omnem  regionem 
if«m.  II.  54.      Argob  ufque  ad  terrainos  GefTuri,  &  Machati.   Vo- 

cavitque  ex  nomine  fuo  Bafan  ,  Havoth  Jair  ,  id  eft, 
Villas  Jair ,  ufque  in  prxfentem  diem. 

15.  Machir  quoque  dedi  Galaad. 

16.  Et  tribubus  Ruben  &  Gad  dedi  de  terra  Ga- 
laad ufque  ad  torrentem  Arnon  medium  torrentis  , 
&  continium  ufque  ad  torrentem  Jeboc  ,  qui  eft  ter- 
minus filiorum  Ammon  : 

17.  &  planitiem  folitudinis,  atque  Jordanem  ,  & 


1 8.  Pracepique  vobis  in  tempore  illo  ,  dicens  : 
Dominus  Deus  vefter  dat  vobis  terram  banc  in  hxre- 
ditatem ,  expediti  pr^-ecedite  fratres  veftros  filios  If- 
rael  omnes  viri  robufti  : 

15.  abfque  uxoribus ,  &  parvulis  ,  atque  jumen- 
tis.  Novi  enim  quod  plura  habeatis  pecora  ,  &  in 
urbibus  remanere  debebunt ,  quas  tradidi  vobis  , 

10.  donee  requiem  tribuat  Dominus  fratribus  vef- 
tris ,  ficut  vobis  tribuit  :  &  poffideant  ipfi  etiam  ter- 
ram ,  quam  daturus  eft  eis  trans  Jordanem  :  tunc 
revertetur  unufquifque  in  poffeflionem  fuam  ,  quara 
dedi  vobis. 

1 1 .  Jofue  quoque  in  tempore  illo  prxcepi  ,  di-       Nawi 
cens  :  Oculi  tui   viderunt   qux  fecit  Dominus  Deus  *7- 1"» 
vefter  duobus  his  regibus  :  fic  faciet  omnibus  regnls  , 

ad  qucE  tranfiturus  es. 

12.  Ne  timeas  eos  :  Dominus  enim  Deus  vefter 


terminos  Cenereth  ufque  ad  mare  deferti.,  quod  eft    pugnabit  pro  vobis. 


C.tfitul.fiip,  XI. 


illo.' 


Versio    antiqua. 
Et  precatus  fum  Dominum  in  tempore 

V  U  L  G  A  T  a 


Vulgata    nova. 
2  5 .  Precatufque  fum  Dominum  in  tempore 
illo  ,  dicens  : 


^ejiliil.fttp. 


nova. 

14.  Domine  Deus,  tu  ccepifti  oftendere  fervo  tuo         15.  Tranfibo  igitur  ,  &  videbo  terram  hanc  op- 
mamiitudinem  tuam  ,  manumque  fortid'imam  ;  neque    timam  trans  Jordanem,  &  montem  iftum  egregium, 
enim  eft  alius  Deus ,  vel  in  ccelo  ,  vel  in  terra  ,  qui    &  Libanufn. 
pofllt  facere  opera  tua  ,  &  comparari  fortitudini  tua;. 
Versio    antiqua. 
3.6.  Et  defpexit  me  veftri  causa 


VULGATANOVA. 

z6.  Iratufque  eft  Dominus  mihi  propter  vos," 
nee  exaudivit  me  ,  fed  dixit  mihi  :  Sufticit  tibi : 
nequaquam  ultra  loquaris  de  hac  re  ad  me. 


NOVA. 

18.  Prsecipe  Jofue,  &  corrobora  eum  atque  con- 


Vulgata 

17.    Afcende  cacumen  Phafgs,   &   oculos  tuos 

circumfer  ad  occidentem ,  S  ad  aquilonem  ,  auftrum-  forta  :  quia  ipfe  prscedet  populum  iftum  ,  &  divides 

l''/.il,z,''''l4.4.  que  &  orientem  ,  &  afpice  :  nee  enim  tranfibis  Jor-  eis  terram  quam  vilurus  es. 

danem  iftum.  19.  Manfimufque  in  valle  contra  fanum  Phogor. 

NoTyE      AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 

•jf*.  II.  Ita  in  Grxco  :  addit  Auguft.  ibid.  Hoc  nemtne  ,      etiam  <enfequenter  hfigitudo  '<^  latititdo  fervfi  ieHi  comme- 
quod  fjl  Raphaitl  ,  gtgantes  figiufic.iri 


Hfl/riea  lingiiit  di- 
cilnt ,  qui  earn  nrjeriim.  Unde  qncd  habem  plerique  codi- 
ces ,  derelidus  eft  i  Raphain  ,  fla'iihs  titique  dicitrir ,  re- 
liquus faftus  eft  ,  lit  ipfi  tx  illis  rcm.tnjijp  inielligatitri  cujiis 


moratur  ,  ad  ejus  magfiitrtdtnem  commendandam, 
if.  1;.  Ad  verbum  e  Gr. 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    IV, 


^n 


CAPUT       IV. 

VULGATA        NOVA. 

T  nunc  Ifracl  audi  prscepta  &  juilicia  ,  qus    contra  Beelplicgor ,  quomodo  contriverit  omnes  cul- 


E 


ego  docco  te  :  ut  faciens  ea ,  vivas  ,  &  in- 

grediens  pofTideas  tcrram  ,  (]uam  Dominus  Deus  pa- 

tium  vefliorum  daturus  eft  vobis. 

"■  i.   Non  addetis  ad  veibum   quod  vobis  loquor  , 

iiec  auferetis  ex  eo  :  cuflodite  mandata  Domini  Dei 

veftii  qus  ego  pricipio  vobis. 

Num.       3,  Oculi  veftri  vidcrunt  omnia  qu^  fecit  Dominus 

^S-4-  VULGATANOVA. 

6.  &  obfervabitis  &  implebitis  opere.  Hic 
eft  enim  veftra  fapientia  &  intelleftus  coram  po- 
pulis ,  uc  audientes  univerfa  pra^cepta  hac  ,  di- 
cant  :  En  populus  fapiens  &  intelligens  ,  gens 
magna. 

7.  Nee  eft  alia  natio  tarn  grandis  ,  qua:  ha- 
beat  deos  appropinquantes  fibi ,  ficut  Deus  nof- 
ter  adeft  cuniftis  obl'ecrationibus  ntftrii. 

S.  Qua  eft  enim  alia  gens  lie  inclyta  ,  ut  ha- 
beat  ca:remonias  ,  juftaque  judicia  ,  &  univeifam 
legem ,  quam  ego  proponam  hodie  ante  oculos 
veftros  ? 

9.  Cuftodi  igitur  temetlpfum  ,  &  animam 
tuam  folliciti.  Ne  obiivifcaris  verborura  ,  qua; 
viderunt  oculi  tui ,  &  ne  excidant  de  corde  tuo 
cunilis  diebus  vitas  tax.  Docebis  ea  filios  ac  ne- 
potes  tuos , 

10.  i  die  in  quo  ftetlfti  coram  Domino  Deo 
tuo  in  Horeb  ,  quando  Dominus  locutus  eft  mi- 
hi ,  dicens  :  Congrega  ad  me  populum  ,  ut  au- 
diant  fermones  meos ,  &  difcant  timere  me  omni 
tempore  quo  vlvunt  in  terra  ,  doceantque  filios 
fuos. 

1 1.  Et  accefliftis  ad  radices  montis ,  qui  ar- 
debat  ufque  ad  ccelura  :  erantque  in  eo  tenebra , 
&  nubes  ,  &  caligo. 

1 1.  Locutufque  eft  Dominus  ad  vos  de  me- 
dio ignis.  Vocem  verborum  ejus  audiftis  ,  & 
formam  penitus  non  vidiftis. 

13.  Et  oftendit   vobis   paftum    fuum  ,  quod 
Evoi.  pra^cepit  ut   faceretis  ,  &  decem  verba  ,    qua; 

zo.     21.  fcriplit  in  duabus  tabulis  lapideis. 

14.  Miliique  mandavit  in  illo  tempore  ut  do- 
cerem  vos  c^remonias  &  judicia  ,  qua:  facere 
deberetis  in  terra ,  quam  pofl'efTuri  eftis. 

15.  Cuftodite  igitur  follicite  animas  veftras. 
Non  vidiftis  aliquam  limilitudinem  ,  in  die  qua 
locutus  eft  vobis  Dominus  in  Horeb  de  medio 
ignis  : 

16.  ne  (onh  decepti  faciatis  vobis  fculptam 


tores  ejus  de  medio  veltri. 

^.  Vos  autem  qui  adha;retis  Domino  Deo  veftro, 
vivitis  univerfi  ufque  in  pra'fentem  diem. 

5.  Scitis  quod  docuerim  vos  pra;cepta  atque  jufti- 
tias ,  ficut  mandavit  miiii  Dominus  Deus  meus  :  fie 
facietis  ea  in  terra  ,  quam  polfefTuri  eftis ; 


Versio    antiqua. 

<5 Ecce  populus  fapiens  iScdifdplinaetenax,    Amh.iuP/.j.t; 

gens  magna.  1.761.». 


7.  Quoniam  quae  eft  gens  magna ,  cui  eft  ei    -^«s- 1««'.  e. ». 
Deus  appropians  illis s-sSi-^. 


9.  Attende  ribi  foli^, 


Jmhr.  I.  S.  IIix.  t, 
I.  izS.f. 


10 Convoca  ad  me  populum,  &:  audiant    Cypt.i.i.T,pim, 

verba  mea,  ut  difcant  timere  me  omnibus  die-  5u-f« 
busquos  ipfi  viventfuper  teuam..... 


Cafit. 


li &  fimilitudinem  non  vidiftis ,  fed  vo-    jiu^.Ucut.7.1. 

cem.  J.  j(Sj.  c. 


14.  Et  mihi  prascepit  Dominus  in  tempore    h/n.i.^.  e.is. 

illo  dicere  vobis  jultihcationes  &  judicia in^47*- 

quam  vos  ingredimini  illo ,  hoereditare  earn.  An^.iaut.^.t. 


\6.  ne  feceritis  iniquitatem,  &  faciatis  vobis    jiug..pufl.4.m 


fimilitudinem ,  aut  imaginem  mafculi  vel  femins ,    ipfis  fculptilem  fimilitudinem  ,  omnem  imagi--Df»i.«.  j.jjfi.i. 


nem. 


17.  fimilitudinem  omnium  jumentorum  qua;  17.    fimilitudinem  omnis  pecoris  ,   aut  alicu-  Capiml.xm./up, 
funt  fuper  terram  ,  vel  avium  fub  cceIo  volan-     jus  rei,  qux  funt  fuper  terram 

tium , 

18.  atque  reptilium  qua  moventur  in  terra  ,  18 fimilitudinem  omnis  pifcis,  quicunque     Aug.iutft.^.in 

five  pifcium  qui  fub  terra  morantur  in  aquis  :  funt  in  aquis  fub  terra  :                                                   Deiii.'.  v;j7.f. 

19.  nc  forti  elevatis  oculis  ad  ccelum  ,  vi-  19.  &  ne  fuipiciens  in  coelum,  &  videns  fo-     Ibsd.juxit.e.i, 

NoT£    ad    V e r s I o n e m 

V.  5.  In  Gr.  E-inruVs"'  >  gni%riis  ,  fciins  ,  loco  itifciplina 
tmiiK ;  &  in  fine  additur  tJts.  Vide  fup.  Capital,  xii. 

)?.  7.  Deefl  in  Grxco  ,  ifi  ,  poft  qii.t  ;  reliqua  qua- 
drant. Addit  Auguft.    ibid.  Duo  j'lmt   hie   mtnnd.t   ,    vel 


quod  ait ,  cui  eft  ei ,  vil  guid  no»  ait  ,  appropians  iUi , 
fed  illis. 

If-.  9.  In  Grsco  fimpliciter  ,  rip^Qix^  Qixv-rS  ,  &  apud 
eundem  Ambrof.  in  Pi.  1 18.  to.  i.  1089.  e.  Attende  iiit ; 
item  I.  6.  Hex.  col.  1x7.  b.  Attende  ttbi  ,  6  hemo  ,  attende 
tilii  ,  ait  Lex. 

f.  10.  JVd  verbum  e  Grseco  ,  prjeter  unum  ,  vivent , 
pro  quo  (2«(,  wva«»,  yd  vixerint. 


A  N  T  1  Q  U  A  M. 
1^.  II.  Ita  in  Gratco  :  addit  Auguft.  ibid.  Cum  vox  noa 

pojjit  videri  ;  fed  generaliter  hoc  verbum  poJUit  ,  tanijitam 
ad  omnem  coypsrts  jenlnm  videre  pertinent. 

if.  14.  In  Grxco  ,  Ai/a'gai  i^jucxi  .  docere  vos,  pro  di- 
cere vobis  ;  cxinde  ilc  port  judicia  ,  voieif  vfiec^  ecurci  sV* 
th;  7i7-;  ,  reliqua  ut  inLat.  fup. 

It.  1(5.  Optimc  c  Graco  ,  cui  favet  Capitul.  xiii.  fup. 

It.  17.  Sic  eiiain  in  Grarco  ,  nili  quod  loco  ,  ant  ali- 
cujus  ret  y   exftat  limpliciter ,  tot. 

Tt.  18.  Ad  verbum  e  G  zco. 

Tf.  19.  Mire  cuncinunt  hire  omnia  cum  Grxco ,  ni  er- 
cipias  fuiura  iftai  of^cxftK^nf  >  jc  Mnfivcr,^,  Icto  adirei  ^ 


356 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   IV. 


Auf.    locur.  9, 
Capiiul.xjv.ful'. 


Vbrsio    antiqua. 

lem  &  lunam  ,  &  ftellas  ,  &  omnem  ornatum 
ccrli ,  err.ms  adores  ea  &:  fervias  illis  qiix  diftri- 
biiit  Dominus  Deus  tuns  ex  omnibus  gcntibus , 
qux  fuiit  Tub  CQslo. 

-o &   cduxit  vos  de  foinace   fcrtea    ex 

^sypto 

21.  Dominus  iratus  eft  mihi  propter  vos & 

non  intrabo 


VuLGATA      NOVA. 

deas  folem  &  lunam  ,  &  omnia  aftra  coeli ,  & 
erroie  deceptus  adores  ea  &  colas  quae  creavit 
Dominus  Deus  tuus  in  minifterium  cun&is  gen- 
tibus  ,  qua;  fub  coelo  funt. 

io.  Vos  autem  tulic  Dominus,  &  eduxit  de 
fornace  ferrea  /Egypti ,  ut  haheret  populumhs- 
reditarium  ,  ficuc  eft  in  pi'ifenti  die. 

II.  Iratufque  eft  Dominus  contra  me  prop- 


?«/>.  i; 


Aug,  Ltcut.  10. 
3«,-.i. 

Au^.qntfl.  y.in 

Deui.i.  j.j;;./ 


Vi^il.  T.ipf.  cent. 
Varim.  y^lS.h. 
C)-p.ep.7l.  151. 
Au-^.  Locut.  1 1. 

Capjtul.  ZIY. /tip. 


22.  Sed  morior  in  hac  terra ,  &  non  tranfeo 
Jordanem  liunc 

25 ne  oblivifcamini  teftamentnm  Domini 

Dei  veftri ,  quod  dilpoluit  ad  vos  :  &  taciatis  vo- 
bismetipfis  Iculptilem  limilitudinem  omnium , 
quicunque  conftituit  tibi  Dominus  Deus  uius : 

24.  quoniam  Dominus  tuus  ignis  conllimens 
eft ,  Dominus  zelans  eft. 

25.  Si  autem  genueris  filios  &  filios  filiorum 
tuorum Si  exacerbaveritis  Deum  : 


26.  teftor  vobis  hodie  coelum  &  terram ,  quia 
perietis  de  terra  ilia 


ter  fermones  viftros,  &  juravit  ut  non  tranlirem  J7> 
Jordanem  ,   nee    ingrederer  terram    optimam  , 
quam  daturus  eft  vobis. 

21.  Ecce  morior  in  hac  bumo  ,  non  tranfibo 
Jordanem  :  vos  tranlibitis ,  &  pofiidebitis  terram 
egregiam. 

1;.  Cave  ne  quando  ohlivifcaris  pafti  Do- 
mini Dei  tui  ,  quod  pepigit  tecum  :  &  facias  ti- 
bi fculptam  llnulitudinem  coram  ,  qua;  fieri  Do- 
minus prohibuit  : 

14.  quia  Dominus  Deus  tuus  ignis  confumens   fJtt.izi 
eft  ,  Deus  ^emulator.  ip- 

1 5.  Si  genueritis  filios  ac  nepotes ,  &  raoratt 
fueritis  in  terra  ,  deceptique  fereritis  vobis  ali- 
quam  fimilitudinem  ,  patrantes  malum  coram  Do- 
mino Deo  veftro  ,  ut  eum  ad  iracundiam  pro- 
vocetis : 

16.  teftes  invoco  hodie  coelum  &  terram  , 
cito  perituros  vos  effe  de  teira,  quam  tranfito 
Jordane  poflefl'uri  eftis  :  non  habitabitis  in  ea 
longo  tempore  ,  fed  delebit  vos  Dominus  , 


V  U  L  G  A  T  A 
17.  atque  difperget  in  omnes  gentes ,  &  rcmane- 


bitis  pauci  in  nationibus ., 
Dominus. 


NOVA. 

18.  Ibique  fervietis  diis  ,  qui  hominum  manu  fa- 
ad  quas  vos  dufturus  eft    bricati  funt,  ligno  &  lapidi  qui  non  vident ,  nee  au- 
diunt ,  nee  comedunt ,  nee  odorantur. 


Aug.tccm.  II. 
3«  J... 


Versio    antiqua. 

29.  Et  quseretis  ibi  Dominum  Deum  vcftrum, 
&  invenietis  eum  :  quando  exquiretis  eum  ex  to- 
to  corde  tuo  ,  &.  ex  tota  anima  tua  ,  in  tribula- 
tione  tua. 

V  u  X.  G  a  T  A 


Vulgata    nova. 

29.  Cumque  qusfieris  ibi  Dominum  Deum 
tuum  ,  invenies  eum  :  fi  tamen  toto  corde  quae- 
fieris ,  &  tota  tribulatione  animx  tus. 


NOVA. 

3 1 .  Quia  Deus  mifericors  ,   Dominus  Deus  tuus 


30.  Poftquam  te  invenermt  omnia  qua:  pr.tdifta 
funt  ,    noviffimo    tempore   reverteris   ad    Dominum    eft  :  non  dimittet  te  ,   nee  omnino  delebit  ,  neque 
Deum  tuum  ,  &  audics  vocem  ejus.  oblivifcetur  pafti ,  in  quo  juravit  patribus  tuis, 

NoTjE     ad     VeRSIONBM     ANTIQUA  M. 


flc  ferma;  ;  in  Mf.  Alex,  •s-posufra'ssi?.  Vet.  Iren.  Interp.  !. 
i.e.  6.  181.  e.limiliter  habct  :  NfjnaHi^»  reffuiim  in  cce- 
Itim  ,  ^  viifct:s  folrm  ^  lunam  ,  (^  /IrlLi!  ,  2?  omnt  or- 
namefitttm  cirli  ,  erram  ador^a  fJ  »  ^  jervias  fis.  Grasce, 
Kil  fill  raixZx!-\ai  e.';  ,  &c.  edii.  Aid.  MiiVo^e  amE^' V.«  , 
Cotnpl.  Kxl  fivTroh  ,  &c.  Hieron.  in  Ifai.  24.  to.  5.  2ii. 
c.  Caz-e  ne  fafficiens  caliim  ,  £j  'jidens  Jolem  Jj  lunam  , 
jklLis  i£  cmnem  ernntum  exit ,  Hecipiaris  ,  55'  adores  ea.  Gr. 

■t.  20.  Itidem  Gracce,  hoc  fuperaddito,  in.  ■)»;  Alyinr- 
T» ,  de  terra   ytgypti  ,  pod  eduxit  'jos. 

i^.^^.  Grxc.   Kai  Ki/'e<s«  0  0EO?  t',^-^^ttC«  nil  mf]  to» 

T^ey^f/Jyo-'r  rrp'  t^wy  ,  i.  oi^ocei' iVa  ,«H    i.'QsA^ai  ,  8cc.  Et 

Dominus  Deus  indignatus  efi  mihi  pro  lis  qux  diceh.tntiir  i 
vobis  ,   2*  j"''a~.tt quod  aon  ingnd1.1t,  &c. 

Tf.  22.  Greece:  'E7M  laf  «-.Tc^fiiocor  tv  tjj  -/»  Tai^TJi,  5cc. 

t.  25.  Gr«c.  habet  primo  ,  Ofoit;^?';  iin'.r ,  vel  cum 
Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  rifocs'x-'-  "Vs"^;-  Ks'^T^e 
Ca'^uul.  XIV.  fup.  Atteudite  ,  ftatimque  cum  Auj^uft.  ne 
cbUvijc.tmin!  tefl.im.  Domini  Dei  vejlri  i  pro  quihus  Grsce  : 
fiv  ;V|^^^0B(^E  m>  S^iakmm  Kuflv  n  ©fV  li^a»  ,  at  in  Mf. 
Alex.  C,uZr ,  ut  in  tat.  fup.  Deinde  ita  Gra;cc  :  Ut  Aiiie- 
7o  -TTpo;  tl^ic;  ,  K,  a.ycfj.{i(\us ,  j,  lirofHCiiTE  vp-'v  iXVTci<; ,  5cc.  ut 
in  Lit.  nifi  excipias  vocem  i.v ,  loco  quxcunque.  In  Mfs. 
Alex.  8c  Oxon.  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  deeft  ,  j,  arofii- 
C"'^  ■  ^facialis  iniquitatem  ,  quod  etiam  non  legit  Aug. 
fnp  a.  Idem  veto  Auguft.  I.  contra  Adunant.  to.  8.  col. 
125.  c.  d.  lie  habet  :  I'ldete  ne  ohli-^ifcamini  tejiamcntmn 
Dii  wjlri  ,  quod  confcrip/it  ,  ^  frci.T.-.s  Cd/.'f  -IflgieS  £5'  im.t- 
gines.  At  liJEC  verba  non  citata  vldentur  ab  .'\ucui'l.  nifi 
e"o  modo  quo  prolata  funt  ab  ipfo  A^irianto  :  addic  eiiim 
prosimc  S.  Doctor  :  Uxc  lerta  de  Scripturis  hoc  msdo  ille 


Adimmtus  propofuit.  Et  veto  quomodo  ilia  Auguft.  ita  re- 

tulill'et ,  qui  quieft.  7.  in  Deut.  relatis  iis  quae  lupia  ,  pro- 
xime  fubjungit  :  }hc  certe  generaltter  loqutns  ,  Jimtlititdi' 
nempofuit ,  tmaginem  tacuil  ,  quoniam  Ji  nulla  fit  JimiUliido, 
profeiio  nee  imago.  Porro  Adimantus  loco  cii.  non  tacuic 
imagines  ,  ciim  dicat  ,  ^facialis  vobis  tjfigies  ^;  imagines. 
ViH.il.  Tapf.  1.  contra  Varimad.  fie  legit  :  Ohjervate  nefn- 
ei.-itis  ■vohis  iffts  vel  Jimulacrum  minium  de  quibus  pra- 
cefit  til/i  Deus, 

if.  24.  Prior  verficuli  pars  de  Vigilio  ,  nil  differt  a  Gr, 
pofterior  ex  Cypr.  ita  Grjece  :  ©so;  ^v->aiT»'5.  Cypr.  lege- 
bat  :  Dominus  Deus  tuus  ,  Dominus  %.eUns  eft.  Hilar,  in 
Pf.  118.  col.  290.  a.  lie  .Deus  nofler  ignis  conlumens  efl. 
Similiter  Ambrof.  1.  de  Spir.  f.  to.  2.  col.  629.  f.  at  1.  4. 
Hex.  to.  I.  col.  66.  d.  8c  1.  5.  offie.  to.  2.  col.  154.  b. 
Ego  Jam  ignis  confumens:  ficut  etiam  habet  Aiiguft.  1.  de 
morib.  Eccl.  to.  i. col.  709. d.  Adimantus  veroapud  ipfura 
to.  8.  col.  126.  c.  d.  Deus  veftir  ignis  eft  eda.f  ,  ©  DtidS 
Ulaus :  Si  infra  ,  col.   127.  d.  Ego  fiim  ignis  edax. 

t.  2y.  Ita  primiiin  Auguft.  e  Grzco  ;  extrema  de  Ca- 
pitulo  XIV.  fte  habenmr  Graice,  y.'^roivQtirs  tJ  roomfoK  ira- 
d.oi'  Kvfin  7?  ©E?  I'Hxt  ■d»5f> i^ai  dvToy.  i.  e.  ^fcceritis 
malignum  coram  Domino  Deo  veftro  ad  exacerbandiim  eum. 

t.  2.6.  Gta;cc,  Suafi:.fr6^M-'^i  ,  conteftn  ;  reliqua  ut  in 
tat.  fup.  exceptis  his  ,  aVu>E:;'  om'.ruai  ,  perduioae  fer- 
demini,  Icco  perietis  ,  dettadla  voce  ilia. 

ii.  29.  Ita  de  Graeeo ,  vetbum  e  verbo  :  in  Vatic,  ta- 
men cod.  legitur  ij.lm'.C,:''i  •.  exqnifieritis  ,  pro  exquiretis, 
at  in  Oxon.  ^HTnoe/s  ,  al.  ^WimnHi.  Obfervar  Aug.  non 
dici  ,  in  toto  corde  veftro ,  £5  in  tota  anima  veftra^ ,  in  iri- 
bulatiine  veftra.  In  Mf.  lamen  Alex,  legitur  u/iut  >  loc» 
c»,  poft  corde. 


3^7 


LIBER     DEUTERON.     Cap. 

VUIGATA     NOVA. 

31.  InteiToga  de  diebus  antiquis,  qui  fuerunt         ^i.  Interrogate  dies  priores,  qui  fuerunt  prio- 


IV. 


Versio    antiqua. 


ante  te  ex  die  quo  creavit  Deus  hominem  iuper    res  te  ex  die  qua  cieavit  Dcus  he  Ujincm  luper  ^'"'-is?-/' 


terram  ,  A  funimo  ccelo  ufque  ad  luimnum  ejus 
ii  faila  eft  aiiquando  hujufcemodi  res ,   aut  un- 
quam  cognitum  eft  , 

jj.  uc  audiret  populus  vocem  Dei  loquentis 
de  medio  ignis  ,  ficut  tu  audifti  &  vixifti  : 


54.  fi  fecit  Deus  ut  ingrederetur ,  &  tolleret 
fibi  gentem  de  medio  natiouum  ,  per  tentationes , 
figiia  ,  atque  portenta  ,  per  pugnam  ,  &  robuf- 
tam  manum  ,  extentumque  brachium  ,  &  horri- 
biles  vifiones  ,  juxta  omnia  qua:  fecit  pro  vobis 
Dominus  Deus  vefter  in  jEgypto  ,  videntibus 
oculis  tuis  : 

V  U  L  G  A  T  A 


terram,  &  a  fummo  cneli  ufque  ad fummum  car- 
li,  li  fadum  eft  fejuudum  verbum  magnum  hoc, 
11  auditum  eft  tale  quid  , 

33.  li  audivit  gens  vocem  Dei  vi\etitis  loquen- 
tis c  medio  ignis,  quemadmodum  audilli  tu  & 
vi,\ilU : 

34.  fi  &  tentavit  Deus  ingrefTus  accipere  fibi 

gentem  de  media  gente fecundum  omnia  quae 

fecit  Dominus  Deus  veller  in  j£g)pto ,  coram 
te  vidente : 


UiJ.;i;Z.a. 


Aug.  I.IICUI,  14.  yr 
15.3«;./. 


NOVA. 


3  ?.  Ut  fcires  quoniam  Dominus  ipfe  eft  Deus ,  &    rum  poft  eos.  Eduxltque  te  praecedens  in  virtute  fua     I,xiii,  i  j.  »ii 


magna  ex  ./Egypto  , 

5  8.  ut  deleret  nationes  maximas  &  fortiores  te 
in  inti'oitu  tuo  :  &  introduceret  te  ,  daietque  tibi 
terram  earum  in  pofl'efrionem  ,  ficut  cerms  in  prafenti 
die. 

Versio    antiqua. 

Deus  in  coelo  furfum ,  &  fuper  terram 


50. 


non  eft  alius  prater  eum. 

}6.  De  ccelo  te  fecit  audire  vocem  fuam  ,  ut  do- 
ceret  te  ,  &  in  terra  oftendit  tibi  ignem  I'uum  maxi- 
mum ,  &  audifti  verba  illius  de  medio  ignis , 

3  7.  quia  dilexit  patres  tuos ,  &  elegit  femen  eo- 

VuLGATA    NOVA. 

39.  Scito  ergo  hodie  ,  &  cogitato  in  corde 
tuo ,  quod  Dominus  ipfe  tit  Deus  in  coelo  fur-    deorfum ,  &  non  eft  alius  prater  eutn  Deus 
fum  ,  dc  in  terra  deorfum ,  &  non  fit  alius. 

VuiGATA       NOVA. 

■40.  Cuftodi  prscepta  ejus  atque  mandata  ,   quse  41.  &  hsc  teftimonia  &  ca?remoni2  atque  judi- 

ego  pra;cipio  tibi  ;  ut  bene  fit  tibi  ,  &  filiis  tuis  poft  cia ,  qua  locutus  eft  ad  filios  Ifracl,  quando  egrefli 

te,  &  permaneas  multo  tempore  fuper  terram,  quara  funt  de  Egypto  , 

Dominus  Deus  tuus  daturus  eft  tibi.  46.  trans  Jordanem  in  valle  contra  fanum  Phogor 

Nh»!.      4 1  •  Tunc  feparavit  Moyfes    tres   civitates    trans  in  terra  Sehon  regis  Amorrliiti ,  qui  habitavit  in  He- 


Hitron.  in  Ifii,  6Ji 


febon ,   quem  percuflit  Moyfes.    Filii  quoque  Ifiael 
egreffi  ex  ylgypto 

47.  poffederunt  terram  ejus,  &  terram  Og  regis 
Bafan  ,  duorum  regum  Amorrhxoium  ,  qui  erant 
trans  Jordanem  ad  foiis  ortum  : 

48.  Ab  Aroer  ,  qua;  fita  eft  fuper  ripam  torrentis 
Arnon  ,  ufque  ad  montem  Sion  ,  qui  eft  &  Hermon  , 

49.  omnem  planitiem  trans  Jordanem  ad  orienta- 
lem  plagam  ,  ufque  ad  mare  folitudinis ,  &  ul'que  ad 


Jj'.  6. 14.  Jordanem  ad  orientalem  plngam  , 

41.  ut  confugiat  ad  eas  qui  occiderit  nolens  pro- 
ximum  fuum  ,  nee  fibi  fuerit  inimicus  ante  unum  & 
alterum   diem  ,  &  ad  harum  aliquam  urbium   pollit 
evadere  ; 
Jnf.  10,      4  i .   Bofor  in  folitudine  ,  qu.T  fita  eft  in  terra  cam- 
8.  peftri  de  tribu  Ruben  :  &  Ramorli  in  Galaad  ,  qu£e 

eft  in  tribu  Gad  :  &  Golan  in  Bafan  ,  qu£  eft  in 
tribu  Manafl'e. 

44.  Ifta  eft  lex  ,  quam  propofuit  Moyfes  coram    radices  montis  Phafga. 
filiis  Ifrael  , 

NoT;E    AD    Versionem    antiquam 

V.  51.  Ita  in  Grxco  ad  verbum  ,  his  excepns  ,  «to, 
pro  f.r ,  &  =V(  TO  a.U'Cv  ,  ad  fitmrnitm  .,  pro  a  fmnmo :  at 
Auguft.  infra  conftanter  legit ,  a  Itimmu ,  iicut  locut.  i  5. 
de  Deur.  col.  565.  e.  priora  ifla  ;  Jmerrogate  dies  p^ioret,  qui 
ftteritnt  prim-es  (p.-ihi  etiam  notat  ,  «on  die^  ,  fed  homines 
intelligendos  elfe.  Favet  Capicul.  xv.  fup.  quod  vide. 

t.  55.  Similiter  in  Gr.  nee  repugnat  Capital,  xv.  fup. 


•t.  34.  Gfijec.  omittir  ^,  poft  yf.-  item  hab.  0  6«  ,  7»«. 
ciinque  ,  non  qiix  limpliciter  ;  Iicut  khuv  ,  pro  vejier  i 
caetera  quadrant  ad  verbum. 

t.  ?9.  Optime  de  Gia-co  ,  praeter  hoc  ult.  alius  prxur 
mm  Dens  ,  pro  quo  (impliLitei  ,  eti  ■irt.m  aurf ,  ampliiis 
prater  eum,  Novat.  1.  de  Trin,  p.  10  jz.  b.  haec  habet : 
Deus  in  cielo  jurjum  ,  ^  in  terra  deorjitm  i  Gr,  eVJ  tvj^j  7h;, 


CAPUT 

VULGATA       NOVA. 


V. 


t.  "TT  Ocavitque  Moyfes  omnem  Ifraelem,  &  dixit    cia  ,  qus  ego  loquor  in  auribus  veftris  hodie :  difcite 
V    ad  eum;  Audi  Ifrael  cxremonias  atque  judi-    ea  ,  &  opere  complete. 

VuLGATA     NOVA.  VerSIO      ANTIQUA. 

z.  Dominus  Deus  nofter  pepigitnobifcum  foe-        2.  Dominus  Deus  vefter  difpofuit  ad  vos  tef-     Aug.quxjl.^.m 

dus  in  Horeb.  tamentum  in  Choreb.  D.Ki.t.  j.  jjg.i, 

3.  Non  cum  patribus  noftris  iniit  paftum  ,  3.  Noil  patfibus  veftris  difpofuit  Dominus  tet 
fed  nobifcum  qui  impra:fentiarum  fumus  ,  &  vi-  tamentum  hoc  ,  fed  ad  VOS  ,  \'OS  lllC  omnes  vl- 
vimus.  ventes  hodie. 

4.  Facie  ad  faciem  locutus  eft  nobis  in  monte        4.  Facie  ad  faciem  locutus  eft  Dominus  ad  vos 

Not.cadVersionemantiquam. 

V.  2.  Similiter  in  Grarco.  Vet.  Iren.  Interp.  I.  4.  c.  i5.  non  patrihus  zeflris  ;  Sc  quidem  in  Aid.  edit,  /ic  :  Kal  ^;^! 

246.  c.  paulo  dilfimilius  :  Dominus  Deus  tuus  tejiamentum  to??  ,  &c.  ultima   tamen  zws  hie  omnes  ,  &c.  non  leguntui 

dijpofuit  in  lUreh,  apud  Irenajum. 

1^.  5.  Concordant  ifta  cum  Grxco  :  nee  difTentit  Ver.  if.  4-  Gr.  Dfo'siiTcv  %tna.  trpQu-irm  ■,  Mfs.  etiam  plures 

Iren.  Interp.  1.  4.  c.  16.  24S.  c.  nili  quod  habet  ioiiio  :  ft  Aug.  hab.  iiifia  ■,  faciem  ad  faciem  i  reliqua  quadraat, 

Tom.  I.  Vv 


?38 


LIBER.    DEUTERON.     Cap.   V. 


JJ9. ....'. 


luci/.  C.t! ■  pro  S, 
Aiban.  184.  i^. 


Versio    ANTIQUA. 

in  monre  e  medio  ignis. 

5.  Et  ego  ftabam  inter  Dominum  &:  vos  in 
tempore  itlo ,  anniintiare  vobis  \eiba  Domini : 
quoniam  timuiftis  a  facie  ignis  ,  &  non  alcen- 
dillis  in  montem,  dicens  : 

6.  Ego  lum  Dominus  Deus  tuus 

7.  Non  enint  tibi  dii  alii  practer  me. 

8.  Non  facias  tibi  fculptile ,  negue  omnium 
fimilitikiinem  eorum,  quKcunque  funt  in  coelo 


10.  z. 


Jlug.  I.  etnt.  Ai:m, 
»,8,  1 54.  a. 


VuiGATA     NOVA.' 

de  medio  ignis. 

5.  Ego  fequefter  &  medius  fui  inter  Domi- 
num &  vos  in  tempore  illo  ,  ut  annuntiarem  vo- 
bis verba  e)us  :  timuiftis  enira  ignetn  ,  &  non  af- 
cendiftis  in  montem  ,  &  ait  : 

6.  Ego  Dominus  Deus  tuus ,  qui  eduxl  te  de 
terra  yEgypti  ,  de  domo  fervitutis. 

7.  Kon    habebis   deos   alienos  in   confpeftu   ^''•^•^6. 

8 .  Non  facies  tibi  fculptile ,  nee  fimilitudinem  j , , 
omnium  ,  qua  in  ccelo  funt  defuper ,  &  qux  in        Excd. 

ilirfum  ,  &  eorum  quae"  funt  in  terra  deorfum ,    terra  deorfum ,   &  qux  verfantur  in  aquis  fub  *°- '• 
&  quarcunque  funt  in  aquis  fubtus  terram.  terra.  ^^y  °' 

9.  Non  adorabis  ilia ,  neque  iervies  eis.  Quo-        9.  Non  adorabis  ea  ,&  non  coles.  Egoenim     'f^^^ 
niam  eSO  fum  Dominus  Deus  tuus  :  Deus  zelans ,    fum  Dominus  Deus  tuus  :  Deus  a;mulator  ,  red-  10. 4. 

dens  iniquitatem  patrum  fuper  filios  in  tertiam  Liv.z6, 
&  quartam  generationem  his  qui  oderunt  me,      '• 

10.  &  faciens  mlfericordiam  in  multa  millia  _    J-"  ' 

7. 

diligentibus  me  ,  &  cuftodientibus  pricepta  mea.       ^xcd. 

34. 14. 

1 1 .  Non  ufurpabis   nomen   Domini  Dei  tui       ExtJ. 
fruftra  :  quia  non  erit  impunitus  qui  fuper  re  va-  ^°-  7- 
na  nomen  ejus  adumpferit.  '''•  '9" 

I  i.  Obferva  diem  fabbati ,  ut  fanftifices  eum,     ^^     , 
ficut  prxcepit  tibi  Dominus  Deus  tuus.  3. 

I  i .  Sex  diebus  operaberis  ,   &  facies  omnia 
opera  tua. 

14.  Septimus  dies  fabbati  eft,  id  eft  ,  requies     Ge/i.z, 
Domini   Dei   tui.    Non   facies  in   eo  quidquam  *• 
operis  tu  ,  &  filius  tuus ,  &  filia ,  fervus  &  an-       -t"»» 

r  '  '  '  20"  10. 

cilia,  &   bos,   &  annus,  &  omne   jumentura     Hei.d, 


reddens  peccata  patrum  in  iiiiis  in  tertiam  & 
quartam  progeniem  eis  qui  oderunt  me , 

10.  &  faciens  mlfericordiam  in  millibus  his 
qui  diligunt  me ,  &  his  qui  cullodiunt  prxcepta 
mea. 


A:ig.  tecnt.  18 
iiDeut.  566..». 

Amir-i'itiic.  i8 


12.  Obferva  &  fandifica  diem,  quemprsce- 
pit  tibi  Dominus. 

13.  Sex  diebus  laborabis,  &  fades  omne  opus 
tuum. 

1 4.  Septima  vero  die  fabbati  epulare  Donaino 
Deo  tuo :  nullum  faciens  opus  iple  tu,  aut  filius 
tuus  ,  aut  filia  tua ,  aut  puer  tuus ,  aut  puella 
tua  ,  bos  tuus ,  &  afinus  tuus ,  omnia  jumenta 

tua  ,  &  colonus  tuus :  lie  autem  quiefcet    ferVUS    tuum  ,  &  peregrinus  qui  eft  intra  portas  tuas  :  ^. 
tuus,  &  ancilla  tua,  quemadmodum  &  tu.  ut  requiefcat  fervus  tuus,  &  ancilla  tiA,  ficut 

&  tu. 
I  s.  Memento  quoniam  fervus  fuifti  in  JEgyp-        1 5 .  Memento  quid  &  ipfe  fervieris  in  ^gyp- 
to      &  eruit  te  Dominus  Deus  tuus  in  manu  po-    to  ,  &  eduxeric  te  inde  Dominus  Deus  tuus  in 
tenti    &  brachio  excelfo.  Propter  hoc  conifituit    manu  forti ,  &  brachio  extento.  Idcirco  prsce- 
tibi  Dominus  Deus  tuus  ut  obferves  diem  fab-    pit  tibi  ut  obfervares  diem  fabbati. 
bati,  &  lanctihcare  eum. 

16.   Honora  patrem  tuum  &  matrem 16.  Honora  pattern  tuum  &  matrem  ,  ficut       Ixei. 

prxcepit  tibi  Dominus  Deus  tuus  ,  ut  longo  vi-  *°'  J^- 

Not.i:adVersionemantiquam.  9. 

lis  anneiVere  non  piguit  ,  maxime  ciim  alia  vix  fuper-  •'''"• 'J- 
fint  ex  aliis  Pattibus  Lat.  Sic  autem  verficulus  ille  legi-  "f' 
tur  Gracce  :  (tfAj'.^a/  t»/  vLtl^aof  tZ»  QaQCeiroiy  (t'^ti^nv  ku~   "'         ' '  * 
Tiv  ,  i'y  Tf  cTo/  itinhari  «i  Ki'e/cS  i  &iii  6lf.  Obferva  ditm  '°' 
fibkncrtim  fandificire  e.%m  ,  quimadmidam  mandavit  tibi 
Dc^mnus  Deiti   tttui.  ^     ' 

Tf .  1 5.  Grxcc  :  "E*  vjii^jt^  if/x  ,  i)  ■;rmQui  oarla  ra 

#.  14.  Nonnulla dilTimilia  hJc  habentur Gracce  ,  en  ilia: 

cs.^  cV  afTn  TTCcyspyny  iu  ,  j. ^ Ql^ ,  o  -ttuT^  cv,  ^?  **  '5r«i- 


t.  y.  Ad  verbum  e  Grsco  ,  practer  unum  flxbam  ,  pro 
quo  e/Vmot  ,  fteter.jm.  Eadem  rurfus  habei  Auguft.  Locut. 
I(J.  56J.  g.  i66.  a.  notatque  ,  d:cens  pofitum  effe  ,  pro 
(iim  dsceret  ,  idem   obfervat  in  Quaeft.  vide  lis. 

Tf.  6.  Sub)  ungic  Auguft.  proxime:£<  extern,  qux  jam 
verb»  Dei  funt  ,  qu.t  becahgm  continet. 

if.  7.  Ita  Grxce  lee.  Mi's.  Alex.  &  Oxon.  nee  non  ed. 
Compl.  ubi  sTfyi  ttmV  ;>?  '  "3""  >"  Vatic,  'ntpi  -TTfi 
^fiqil^-T;^  /nv ,  alti  ante  faciem  mtam. 

ff.  8.  NonnuUa  difTimilia  Grsee  ,  nempe  feqq.  (^lav-iS, 
pro  tibi ,  dein  ti'iiiMi' ,  pro  fculptile  ;  in  Mis.  tamen  Alex. 
&  Oxon.  ficut  in  editt.  Aid.  &  Complui.  loco  •I'/aiMi', 
legitur  -/M/^To»  ;  exinde  eonflanter ,  «ihito;,  cujufqnam, 
Icco  ommttm  ,  omiffis  ambobus  eorum  ,  &  tribus  funt  ;  de- 
mum  loco  qu.t  ,  conftanter  ora  ,  qiixcanqiie.  Vet.  Iten. 
Interp.  1.  5.  c.  6.  181.  d.  fie  habet ;  Non  faciei  tibi  omnem 
Jimiliiudintm  :ii  Deiim  ,  quseiifique  in  arh  furfum  ,  fj 
quMUttque  in  terra  deorfum  ,  ^  qtixcunque  m  aquis  fib 
terra.  Cypr.  1.  J.  teftim.  p.  ;il.  b.  'Son  facies  tibi  ido- 
I'tm  ,  nee  cujufqnam  Jimilitiidinim.  Auguft.  1.  I.  de  conf. 
EvanJ.  to.  J.  p.  I.  col.  l8.  b.  'Sin  facies  tibi  idolnm  , 
neqne  cujufqnam  Jimilttiidinem  ,  neque  in  ccelo  furfum  ,  ne- 
qu^  in  terra  deorfum, 

■f,  9.  Ad  verbum  e  Graceo  ,  praeter  hoc  ,  tV!  -rhta  ,  in 
flios  ,  pro  in  filiis. 

t.  10.  Similiter  in  Gratco  ,  uno  excepto  ,  e'i  x"'"^" 
/a?,   «'«  mtllia,  pro  in  milltbus. 

ir.  12.  Non  rairum  Ci  hxc  &  feqq.  apud  Auguft.  non 
ita  conveniant  cum  Gratco ,  ut  verbum  c  verbo  ,  pro  mo- 
re reddita  videantur  :  non  enim  ilia  profert  S.DoeTior  de 
fuo  codice  ,  fed  quomodo  citabantur  ab  ipfo  Adimanto  : 
id  aperte  declarat  Auguft.  aliquanto  port  hoc  raodo  ;  H« 
tvmia  -jerba  Veteris  fejiamenti ,  ut  eis  de  ISlol'O  adverj'etur, 
froponit  Adtmantiis  :  idque  clarius  adhuc  dixerat  fup.  col. 
iz6.  c.  d.  ut  obfervavi  ad  cap.  iv.  *.  13.  Veruntamen 
quia  in  ipfis  niliil  faJli  tepreiiendit  Auguft.  ea  ipia  c«t«- 


Eph.  6. 


«f  I'CXU  C»,  C  ^?5  OV  ,  ^  TO  VTTC^U'/ii/  Oif  ,  ^  TXJ'  XTII15;  CV  ,  2?  <^C?- 

^n'/UT05  0  -BEra^^jjCMV  CV  coi ,  'Aa  aVacrai/cv,  aj  0 K  h  ■37«;^  icxi] 

CV  ,  K.  TO  i/'to5i/7;oV  ov  ,  t»CT!f>  i)  CV.  Die  autem  Jeptima  fab- 

bata  Domino  Deo  tuo  :  non  facies  in  ea  omne  opus  tu  ,  cf( 

^ tua  ,  fuer  tuus  ,  f^ bos  tuus ,  ^  ftibjitgale  tuum, 

{J  omne pecus  tuum ,  J5  adzena  qui  incolit  in  te  ;  ut  requiej- 
cat....  ancilla  tua,  ^  fubjugale  tuum ,  Jiciit  ^  tu.  Mf. 
Alex.  &  Compl.  delent  hie  i.  tc  virclii-^iir  el?.  Aug.  Locuc. 
17.  to.  5.  %66.  a.  fimiliier  habet,  ^  adveiia  qui  incolit 
in  te. 

t.  1  J.  Gr.  K«i  fitvi^vn  '■in  thilvi  «3«  «•  7?  hl-iu-nta  i 
i  E^ir/a-//  Of  Ki/ec;  0  ©so;  cv  ezsI^s»  a—  i,  a-  ,  &c.  ut  it» 
Lat.  Ad  hoc  autem  ,  ut  obfer-jes  diem  fabbati ,  {J  fanHifi- 

care  eum  ,  pro  quo  Grjsce  ,  iJrE  'p^^a'o^^(&a'  Ti-t t,""" 

Cdroii ,  i  xyiili.v  ivrrr  ,  notat  Aug.  fup.  5/  ,  «c  ,  non  ha- 

heret  ,   ^non  videretur  inujitata  locutio am  certe  fi  ita 

ejfet  ,  Ut  objerves  diem  Jabbati  ,  {5  ftnilifices  eum.  Adi- 
mantus  apud  Auguft.  fup.  legit  :  Idcirco  prscepit  tibi  Do- 
minus cuftodire  diem  feptimum.  Novat.  deTrin.p.  1054. 
a.  anterioribus  verbis  alludens  ,  dicit  :-  Populus  fihorum 
Ij'ratl  de  terra  £gyft'  manu  valida  ,  y  brachio  exceljo  li- 
beratur.  Vigil.  Tapf.  1.  contra  Varimad.  p.  749.  f.  limi- 
liter  :  Scilote ,  ^;  intelligite  quoniam  in  manu  forti ,  {^  bra- 
cbio  excelfo  eduxit  vos  Dens  veftcr  de  medio  j£gypiioriim. 
t.  16.  Sic  eft  in  Grsco. 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    V. 

Versio    antiqua. 


VutGATA     NOVA. 

▼as  tempore  ,   &  bene  fit  tibi  in  terra  ,   quam 
Dominus  Deus  tuus  daturus  eft  tibi. 

17.  Non  Decides.  17. 

18.  Neque  moechaberis.  18. 

V  U  I.  G  A  T  A 
Furtumque  non  fades. 


339 


Non  occides. 
Non  adulterabis. 

NOVA. 

ii.  Non  concupifces  uxorem  proximi  tui 


19.  mrtumque  non  tacies.  ii.  jNon  concupiices  uxorcm  proximi  tui  :  non 

20.  Nee  loqueris  comra  proximum  tuum  falfum    domum  ,  non  agrum ,  non  fervum  ,  non  ancillam  , 
teftimonium. 


VULGATA     NOVA. 
ii.   H.TC  verba  locutus  eft  Dominus  ad  om- 


non  bovem  ,  non  afinum ,  &  univerfa  qua;  illms  funt. 

Versio    antiqua. 

21.  Hi  fermones  omnes,  quos  locutus  efl:  Do- 


5.  Paitlin.  ep,  24, 
p.  164.  c. 

Ambr.inPf.  1. 1, 
l.p.74S.i.' 

Mixt.  J.  z8, 
Rom.  7.  7, 


minus  ad  omnem  lynagogam  filionim  Ifrael  in 
monte ,  &  nihil  .adjecit  :  S:  I'cripfit  ea  in  duabui 


Jreii.  /.4.  f.  IJ, 
144.  <•. 


nera  multitudinem  veftram  in  monte   de   medio 

ignis  &  nubis ,  &  caliginis  ,  voce  magna  ,  niiiil 

addens  ampliJis  :  &  fcripfit  ea  in  duabus  tabulis     tabulis  lapideis,  &  dedit  milli, 

lapideis  ,  quas  tradidit  mihi. 

i}.  Vos  autem  poflquam  audiftis  vocem  de 
medio  tenebrarum  ,  &  montem  ardere  vidiftis , 
accelTiftis  ad  me  omnes  principes  tribuura  ,  & 
majores  natu  ,  atque  dixillis  : 

14.  Ecce  oftendit  nobis  Dominus  Deus  nofter  54.  Ecce  oftendit  Dominiis  Deiis  nofter  nobis  ^«i' ?«'«/'•  to. "» 
imjeftatem  &  niagnitudinem  fuam  :  vocem  ejus  gloriam  fiiam  :  &  vocem  ejus  audivimusc  medio  "■  '■  '■  ^'''  ^' 
audivimus  de  medio  ignis,  &  probavimus  hodie  ignis :  in  die  ilia  videbimus  ,  quoniam  loquetur  hcn.i.  4. f.  20. 
quod  ioquente  Deo  cum  homine  ,  vixerit  komo.  Deus  ad  liominem  ,  &  \'ivet.                                      i;4. ''. 

VuiGATA        NOVA. 

15.  Cur  ergo  moricmur  ,  &  devorabit  nos  ignis  27.   Tu  magis  accede  ,  &  audi  cunfta  qua:  dixe- 
hic  maximus  ?  Si  enim  audicrimus  ultra  vocem  Do-     rit  Dominus  Deus  noi^er  tjbi  :  loquerilque  ad  nos , 


mini  Dei  noftri ,  moriemur 

i6.  Quid  eft  omnis  caro  ,  ut  audiat  vocem  Dei 
viventis ,  qui  de  medio  ignis  loquitur  ficut  nos  audi- 
vimus ,  &  pofljt  vivere  i 

VuLGATA      NOVA. 

29.  Quis  det  talem  eos  habere  mentem  ,  ut 
tlmeant  me ,  &  cuftodiant  univerfa  mandata  mea 
in  omni  tempore  ,  ut  bene  lit  eis  &  filiis  eorum 
in  fempiternum  ? 

30.  Vade  Sc  die  els  :  Revertimini  in  tentoria 
veftra. 

3 1.  Tu  vero  hie  fta  mecum  ,  &  loquar  tibi 
omnia  mandata  mea,  &  csremonias  atque  judi- 
cia  :  qus  docebis  eos  ,  ut  faciant  ea  in  terra  , 
quam  dabo  illis  in  pofleflionem. 

V  u  L  G  A  T  A 
3i.  Cuftodite  igitur  &         3; 33.  Fide  Not. 


&  nos  audientes  faciemus  ea 

18.  Quod  cim  audiflet  Dominus  ,  ait  ad  me  :  Au- 
divi  vocem  verborum  populi  hujus  qui  locuti  lunt 
tibi  :  bene  omnia  funt  locuti. 

Versio    antiqua. 

^19.  Quis  dabit  efle  fie  cor  eorum  in  eis ,  ut  ti- 
meant  me  ,  6c  cultodiant  mandata  mea 


Ang.qu:lll.  11.  in 
Dtnt.t.  5.  Jfio.i. 


31.  Tu  autem  liic  fta  mecum., 


Amhr.inPf.  n8, 
1. 1.  ii;5.'/. 


NOVA. 
3  3.  fed  per  viam  ,  quam  prscepit  Dominus  Deus 


facite  qui  pricepit  Do-  vefter  ,  ambulabitis  ,  ut  vivatis  ,  &  bene  lit  vobis  ,  (Sc 

minus  Deus  vobis  :  non  declinabitis  neque  ad  dexte-    protelentur  dies  in  terra  poU'eflionis  veftr,-E. 
ram  ,  neque  ad  fmiftram  : 

"^  OT  JE     AD     VerSIONEM     ANTIQUAM. 
tir.  17.  l2.  Ita  Gracce ,  Of' ^o«u5;i;.  Ot/'^c(;(;Eu'«;;.  Ap.      excepto  uno  videbimus,  pro  quo  uS'c/uir ,  vidimus 


Ambr.  vero  in  PI.  1.  pag.  74J.  b.  iic  ,  inverfo  ordine  :  No» 
aitulierAha.  Tsarihcmicidinm  f.icies.  Item  in  Mf.  Oxon.  Ou 

if.  22.  Paulo  didimilius  in  Gr.  Tuvtx.  to.  fyjuxlx  hi>.w- 
es  KvCi^i  C  Mf.  Ox.  a.  sVaAwse  )  -Trfiog  isctcccv  Quvxy^ym  u/naiy 
iv  Tw  it  fit   fx  jUECir  T^  Tupoi'  CXOTO?  ,  jvofz^ ,  ^ue?.\x  ,  tpu-vii 

?ui!rai  >  &c.  i.  e.  H^c  -jeria  lotutus  efl  Dominus  ad  omnem 
fjnag.  veflram  tn  'monte  de  medio  ignis  :  tenebra  ,  caligo  , 
pracelLl  ,  vox  magna  ,  ^  non  adjecit  :  ^  ytrz^yif  ea  fitper 
dicas  tabiilas  iapideas  ,  &c.  ut  fup.  At  Iren.  uerum  infra 
c.  16.  247.  c.  lie  habet  :  Hos  jermones  Ucttttts  efl  Dominns 
ad  omnem  Jjnag.  fil.  IJra'ei  in  monte  ,  ^  nihtl  adjecit.  Ca- 
pital, XVIII.  lup.  Hac  verba  locttttts  efl  Dominus  ad  om~ 
nem  jynagogam  Ijtael ,  Sec. 

f.  24.  Priora  verba  quae  ex  Auguft.  re£le  conveniunt 
cum  Grxco ,  nili  quod  vox  ji^?*- ,  nobis  ,  ponitur  poft  of- 


Tf-.  29.  Sic  eft  in  Grace  ad  verbum.  Vide  fup.  Capi- 
tal.   XVIII. 

Tt'.  51.  Sic  iterum  Ambrof.  1.  4.  de  interp.  David  ,  c.  9. 
to.  I.  670.  f.  &  in  Pf.  (5i.  962.  c.  al.  vero  delet  he i  Hilar, 
limiliter  in  Pf.  124,  404.  b.  Tn  autem  mecum  fla.  Hieron, 
ep.  ad  Damaf.  to.  4,  i  ^4.  b.  Ttt  vero  htc  fla  mecitm.  Gr. 
Sf  /f  ecum  fH&i  H^T   £,«f . 

Tff.  52.35.  Totum  pene  if .  32.  exhibet  Capir.  xviir. 
fup.  his  verbis  :  Et  nunc  facite  ijii^xcttnqtte  prxccpit  vobis 
Dominus  ■,  non  declinantes  in  dexteratn  ,  neque  in  Jtniflram  : 
pro  quibus  Grace,  Kal  f  n^a'^s^f  "oisr»  iV  Tf  oVw  as' sijaTo 
oci  Kt/'e;s?  0  ©fo;  a-  in  hx>t)i7ts  cii  Af^ii,^J!  ;/;  a'p.«- 
TSfit'.  Hieron.  in  Ifai.  J7.  to.  3.  420.  a.  ViJi  regii  am- 
bttlab:s  ,  ^  non  dechnabis  ad  dexteram  ,  neque  ad  Jinif- 
tram:  Sc  in  Ezecli.  58.  col.  969.  f.  Keque  ad  dexteram  , 
neque  ad  Jtniflram  declinabis  ,  fed  vii  regis  ingredteris. 
Graccum  addit :  Kara  -^rff.iav  rny  o/«i'  ,  yr  «ff/fi-^aro  ffo;  Kr/- 


tendit ,  non  vero  poft  nofler.  Mf.  tamen  Oxon.  fa\e[  Au-      C'i irofiutdKi  w  «kt!)  ,  &c.  Eadem  vidimus  fupra  ,  c. 

guflino  ;  reliqua  peiita  ex  Iren«o  fimiliter  concordant  ,      2.  t.  VJ. 


^fh% 


Tom.  I. 


Vv  ij 


.54^ 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   VI. 


Amhr.inPf.i.t, 
i.75i./.;j2.fl. 


CAPUT       VI. 

VULGATA       NOVA. 

I.  T  T  -£c  funt  praicepta  ,   &  csremonias ,  atqvie  tibi ,  &  filiis ,  ac  nepotibns  tuis,  cunais  diebus  vita; 

X  X  judicia  ,  qu.-E  mandavit  Dominus  Deus  vefter  tua;  ,  ut  prolongentur  dies  tui. 

ut  doceiem  vos  ,  &  faciatis  ea  in  terra  ,  ad  quam  ;.  Audi  Ifraif! ,  &  obferva  ut  facias  qu«  prscepit 

tranlgredimini  pofludendam  :  tibi  Dominus ,  &  bene  fit  tibi  ,  &  multipliceiis  am- 

1.  ut  timeas  Dominum  Deum  tuum  ,  &  cuftodias  plius  ,  ficut  pollicltus  eft  Dominus  Deus  patrum  tuo- 

omnia  mandata  &  pra;cepta  ejus  ,  qui  ego  praecipio  rum  tibi  terram  lafte  &  melle  manantera. 

V  u  L  G  A  T  A 

Deus 
unus  eft 

5.  Diliges  Dominnm  Deum  tuum  ex  toto 
corde  tuo ,  6^  ex  tota  anima  tua ,  &  ex  tota  vii- 
tute  tua. 

6.  Et  etunt  vetba  ha;c,  qua:  ego  praecipio  ti- 
bi hodic ,  in  corde  tuo ,  &  in  anima  tua  : 

7.  &  dcmontlrabis  ea  filiis  tuis ,  &  loqueris 


Versio    antiqua. 
4.  Audi  Ifrael ,  Dominus  Deus  tuus  , 


NOVA. 

Dominus  Deus  nofter  ,  Do- 


4.  Audi  Ifrae 
minus  unus  eft. 

5.  Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  cor- 


J"f.  1 1. 
de  tuo,  &  ex  tota  anima  tua,  &  ex  toca  forti-  '5- 
tudine  tua.  ^^"'^  »»• 

6.  Eruntque  verba  hsc  ,  quce  ego  praecipio      \i 
tibi  hodie  ,  in  corde  tuo  :  12. 10. 

7.  &  narrabis  ea  filiis  tuis,  &  meditabeiis  in    Iiir.  10. 


Vigil.  T.ipf.  I.  cmi 


eis  fedens  in  domo,  &;  ambulans  in  itinere,  &:    eis  fedens  in  domo  tua,  &  ambulans  in  itinere,  '■ 
in  quiete ,  &:  in  vigilia. 

8.  Et  alligabis  ea  in  fignum  in  manu  tua,  & 
erunt  monilia  ante  oculostuos, 

9.  &;  i'cribes  ea  lliper  limina  in  domiciliis  tuis 
&:  in  januis  tuis. 

10.  Ciim  autem  induxerit  te  Dominus  Deus 
tuus  in  terram  fluentem  lade  &  melle 


I 


dormiens  atque  confiirgens. 

8.  Et  ligabis  ea  quafi  fignum  in  manu  tua  , 
eruntque  &  movebuntur  inter  oculos  tuos  , 

9.  fcribelque  ea  in  limine  &  oftiis  domus  tus. 

1 0.  Cumque  introduxerit  te  Dominus  Deus 
tuus  in  terram  ,  pro  qua  juravit  patribus  tuis  , 
Abraham  ,  Ifaac  ,  &  Jacob  :  &  dederit  tibi  ci- 
vitates  magnas  &  optimas  ,  quas  non  adificafti  , 

1 1 .  domes  plenas  cundtarum  opum  ,  quas  non 
exti'uxifti ,  cifternas ,  quas  non  fodifti ,  vineta  & 
oliveta  ,  qui  non  plantafti , 

I  i .  &  comederis  ,  &  faturatus  fueris  : 


Teriiil.  I.   ndVi 
Gnoji.Zz^.b. 


\i.  cave  tibi ,  cum  manducaveris,  &  faturatus 
fueris, 

13.  ne oblivifcaris  Domini  Dei  tui, qui  teeduxit 
de  terra  ^Egypti ,  &  domo  lervitutis.  Dominum    qui  eduxit  te  de  terra  j^^gypti ,  de  domo  ferv 

NoTiE     AD     VerSIONEM     ANTIQUAM 


1 1.  cave  diligenter  ,  ne  oblivifcaris  Domini  ^ 

i' 


t.  4.  Sic  itetum  Ambrof.  in  Pf.  Ii8.  to.  i.  1158.  a. 
&  1.  de  paiad.  to.  2.  1J5.  d.  &  ep.  7.  781.  e.  &  1.  i. 
de  fide,44j.  b.  At  in  Luc.  18.  &  20.  to.  1.  i487.e.& 
I  joy.  a.  habet  :  Dnminu!  unus  efl.  Gr.  'Axfe  'I-gaiJj,, 
Kf'eio?  0  0eo;  itfi^v  ,  KvC^t;  U(;  ^51,  quod  ita  reddic  ad 
verbum  Capitul.  xix.  fup.  In  Mf.  Oxon.  non  repeiitur 
Ki'Ci-i  :Te[cul.  edam  adverf.  Gnoft.  825.  b.  legit :  Audi 
JJrnd  ,  Dominus  Deus  tuus.,  unus  efi.  Succinit  Iren.  1.  4. 
c.  2.  p.  219.  c.  at  1.  J.  c.  22.  319.  d.  legit  ut  fup.  Audi 
ifr.td  ,  Dominus  Deus  tuus ,  Deus  unus  ej}.  Similiter  Cypr. 
de  crat.  Domin.  215.  a.  cum  Aucl.  qujeft.  N.Teftam.  q. 
97.  apud  Aug.  to.  3.  p.  87.  e.  Hilar,  veto  1.  4.  de  Trin. 
col.  830.  c.  836.  a.  d.  846.  d.  non  repeiit  Deus  ;  addit 
vero  Aug.  1.  I.  de  conf.  Evang.  to.  3.  p.  2.  18.  b.  &  I. 
de  raor.  Eccl_.  to.  i.  698.  e.  item  ep.  238.  ad  Pafcent. 
to.  2.  859.3.  niii  quod  pro  Deus  t  hah.  Domifms.  Simili- 
ter hab.Gaud.  Brix.  f.  16.  968.  c.&  fer.  9.  958.  f.  fie  :Non 
eniju  ,  inquit  ,  Jimplieiter  dixit  :  Audi  Iliael  ,  Deus  tuus , 
unus  e(i  ;  fed  quid  ?  Audi  Ifrael,  Deus  tuus  ,  Dominus 
unus  eft.  Capitul.  Ealuz.  to.  i.  p.  235.  Audi  Ifrael .,  qui.t 
Dominus  Deus  tuus  ,  Deus  unus  efi.  Ferrand.  Diac.  ep, 
ad  Severum  ,  5c  ad  Regin.  p.  134.  &  168.  Audi  Ifrael  , 
Dom.  Deus  tuus ,  Deus  unus  efi.  Concinit  Aucl.  op.  imp.  in 
Matth.  p.  139.  d.  cum  Fulg.  1.  pro  fid.  cath.  p.  555.  & 
Phccb.  Agin.  1.  cont.  Arian.  p.   303.  d. 

if.  y.  Eadem  lurfus  hab.  Ambr.  I.  de  fug.  fjec.  c.  2. 
422.  a.  Nee  differt  Gr.  iiill  hac  voce  ,  Aiarc/a;  ,  mente  , 
pro  corde  ;  at  in  Mf.  Alex,  iicut  in  edd.  Aid.  &  Compl. 
non  ,  A(a*c»'a?  ,  legitur  ,  fed  -/xt-J ia.;.  Item  ubique  conf- 
lanter  habetut  Kxl  ,  ante  diliges.  Tertul.  1.  adv.  Gnoft. 
225.  b.  iic  hab.  Et  diliges  Dom.  Deum  tuum  ex  toto  corde 
ttio  ,  eJ  e.x  toiii  aniniit  tu.t  ,  gj  ex  totis  virihus  tuis  :  (imi- 
liter  1.  y.  adv.  Marc.  786.  a.  omilfis  tantum  vocibus  Do- 
minum ,  &  tuum  ,  quas  tamen  retinec  1.  adv.  Jud.  c.  2. 
156.  a.  Vet.  Iten.  Imerp.  1.  y.  c.  22.  319.  d.  fie:  Dili- 
ges Dominum  Deum  tuum  ex  tota  anima  tua.  Cypr.  1.  3. 
Teftini.  311.  b.  Diliges  Dom.  Deum  tuum  de  teto  corde 
tuo  ,^  de  tota  anima  tua  ,  '^  de  tota  virtute  tua.  Aug.  1, 
d&  mor.  Eccl.  to,  i.  col.  692.  e.  Diliges  Dom.  Deum 
tuum  ex  toto  corde  tuo  ,  ^  ex  tota  anima  tua  ,  ^  ex  tota 

mente  tua.  Capitul.  fup.  xix.  Et  diliges ex  toto  corde 

tut  ,  y  ex  lota  -jirlHie  tua. 


■)?■.  6.  Ita  de  Graeco  ,  nifi  hoc  excipias  ,  qu.t  ego  prit- 
cipio  ,  pro  quo  ,  cca  i'/w  iv'iiwzjucu  ,  qu.xcunque  ego  mandom 
it,  7.  In  Gr.  Jic  :  Kai  irpc^ifieim^  «Vri  li^  vti^  c\s  , 
ad  verbum  ,  -E/  informabis  ,  feu  ,  priits  edocebis  eaflios  tttos  : 
(  in  Mf.  Oxon.  ac  ed.  Aid.  to??  y'/sr?  )  deinde  pro  loque- 
ris eis  ,  ita  ,  ^ct^HGEj?  c'c  at;T0?5  ,  vel  ut  in  edit.  Compl, 
f t'  afTor^  ,  in  eis  ;  demum  pro  in  quiete  ,  ^  in  "jigtlia  , 
fie  ,  Mil ctl^ nine,  ju  Sjxntif^i^^i  ,  dormiens  J^  exfurgens  ,  quJC 
idem  valent.  Ambr.  in  Pf.  36.  807.  f.  recte  :  Ltqiteris  it» 
Hits  fedens  in  domo  ,  ambulans  in  -jia  ,  dormitans  ,  refttr-. 
gens  :  Hormifdas  PP.  ep.  25.  Cone.  to.  4.  p.  1468.  d. 
alludens  dicit :  l^.lrremus  ea  fllis  tiojlris  ,  ut  ea  vieditetl" 
tur  in  cordibus  fuis  ,  fedentes  in  domo  ,  ambulantes  in  iti- 
nere ,  dormientes  atque  furgentes, 

Tt.  8.  Obfervant  hie  editores  noviflimi  in  Mfs.  pluri- 
bus  ac  in  edit.  Vet.  Ambrof.  legi  :  Et  alligabis  ea  in  Jinit 
tuo  :  in  Rom.  veto  edit.  &  aliquot  Mfs.  aliis  :  £(  alliga- 
bis ea  in  fignum  :  item  ubi  Rom.  ed.  habet  ,  ^  erunt  im- 
mobilia  ante  oculos  tuos  ;  in  vet.  ed.  ac  omnibus  omnino 
Mfs.  eflfe  ,  2;  erunt  montlia  :  at  in  Grjeco  conftanter  , 
Kal  ipHeii  liini  it'i  c\</.icTi:i  fVI  ti-;  x^'t''^  '^ '  S  '-^'"  ^'■' 
}^suTcv  irf.1  o^^cO'/.i'xy  ci^.  In  edit.  Aid.  axt  s^xt  aca?.sv/cc  « 
&c.  Unde  Hieron.  in  Matth.  23.  to.  4.  108.  f.  Ligabis 
ea  in  manu  tua  ,  ^  erunt  immota  ante  eculos  tuos. 

If.  9.  Gr.  Kal  7^x4-/-  x^Tct  sir!  Ta;  ^?.ta<;  txv  cUiat 
VIJ.S1  ij  Txv  •l^^/iV  vfi-^i.  Et  fcriletis  ea  fufer  liminn  do- 
morttm  'veflr.trum  ^  pnrtarum  vejlrarum.  Mf.  tamen 
Alex,  cum  ed.  Compl.  hab.  7|;a'Yf(5  fcribes  ,  edit.  Compl. 
cV  Tare  (f>/ai;  twk  Civ-mv  w  ,  k^  toiv  -TtvrtK'V  ca. 

It.  10.  Gr.  hab.  Km'  isai  oTca  ,  Et  erit  quando  ,  pro 
Ciim  autem,  delet  vaofuentem  laile  ^  melle  ,  cujus  loco 
fubjicit  ifta  :  yv  ci-uocs  rit^  'znenp^i  ct...  Aircai' co;  woMtg  yU£- 

yatai;  j,  xa^a's  ,  &c.  quam  juravit  patribus  tuis dare 

tibi  civitates  magnas  C?  bonas  ,  &c. 

't'  12.  Gr.  ipfo  inirio  hab.  xal  tpetyu-v  y  K;  i/n-^^n^iU  » 
abfque  praced.  fiTOc  tibi.  Vigil.  Tapf.  ubi  fup.  addit  tie  , 
pofl  tibi  ,  quod  delevi ,  quia  reponitur  a  Tertul.  f.  feq. 
StriK  oblivifcaris  ,  juxta  Gra;c.  Auguft.  locut.  19.  deDeut, 
col.  366.  b.  fie  hab.  Attende  tibi  ,  ne  dilatetur  cor  tuum. 
Vide  Not.  feq. 

#.  13.  Primum  exftat  Gaece  :  tsfUiX^  Qixinu  ,  attende 
tibi  ipji  ,    deinde ,  j«;i  i5n.\a'S-;i ,  ne  oblivifcaris ,  &c.  ut 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    VI. 


Inf.  10, 

ao. 

Miir.  4. 
10. 

Lnic,  4. 
S. 


M.it.  4. 

7- 

i«f .  4. 

12. 


HI 


VULGATA      NOVA. 

tutis.  Dominum  D;um  tuum  timebis  ,  &  illi  foli 
feivies ,  ac  per  nomen  illius  jurabis. 

14.  Non  ibitis  port  deos  alienos  cundarum 
gentium  ,  qua:  in  circuitu  veftro  funt : 

1  f .  quoniam  Deus  a:mulator  ,  Dominus  Deus 
tuus  in  medio  tui  :  nequando  irafcatur  furor  Do- 
mini Dei  tui  contra  te  ,  &  auferat  te  de  fuper- 
ficie  terrx. 

\ft.  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum,  fi- 
cut  tentafti  in  loco  tentationis. 

1  7.  Cuftodi  pr^cepta  Domini  Dei  tui  ,  ac  tef- 
timonia  &  caremonias  ,  quas  pncepit  tibi  : 

18.  &  fac  quod  placitum  eft  &  bonum  in 
confpeftu  Domini ,  ut  bene  fit  tibi  :  &  ingreiTus 
portldeas  terram  optimam  ,  de  qua  juravit  Domi- 
nus patribus  tuis , 


Terlul.  iilifuf. 


Versio    antiqua. 

Deum  tiiiim  timebis,  &  illi  fimul.iberis  foli,  & 
illi  adglurinabeiis ,  &  in  nomine  ejus  dejcrabis. 

14.  Non  ibitis  poft  deos  aliorum  ,  &  decs 
naticnum,  qiix  circum  vos  : 

i^.  quia  Deus  aemiilator,  Dominus  Dens  tuus 
in  te :  &  ne  iratus  indignctur  ,  &  exterminet  te 
a  facie  tcrtx. 

16.  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum..,.      /mhr.mLa 

14V'."- 

17  Cuftodite  mandara  Domini  Dei  tui ,  &  tef-     lucij.c.iS.froS. 
timonia  &  jurtificationes ,  qualcunque  mandavit  ^'hon.  i'6^.d. 
tibi : 

1  ?.  &  facies  quod  placitum  eft  &  qucd  bo- 
num  ante  Dominum  Deum  tuum  ,  ut  bene  fi^t 
tibi :  &  intiabis ,  &  hxreditate  poUidebis  terr-m 
bonam,  quam  juravit  Dominus  patribus  veftris. 


I?. 


2.0.  Et  erit  cum  interrogaverit  te  filius  tuus    ^"j-^'cut.io.t, 
craSjdicens i-icc.c. 


NOVA. 


1 9.  ut  deleret  omnes  inimicos  tuos  coram  tc , 
ficut  locutus  eft. 

io.  Cumque  interrogaverit  te  filius  tuus  eras, 
dicens  :  Quid  llbi  volunt  teftimonia  ha;c  ,  &  ca:- 
remonii ,  atque  judicia  ,  qua;  pra:cepit  Dominus 
Deus  nofter  nobis  ? 

V  U   I  G  A  T  A 

1 1.,  dices  ei  :  Servi  eramus  Pharaonis  in  yEgypto  ,  14.  Pracepitque  nobis  Dominus,  ut  faciamus  om- 

&  eduxit  nos  Dominus  de  ^Egypto  in  manu  forti  :  nia  legitima  lia;c  ,  &  timeamus  Dominum  Deum  nof- 

ii.   fecitque  figna  atque  piodigia  magna  &  pelTi-  trum,  ut  bene  fit  nobis  cunAis  diebus  vita;   nolfra;  » 

ma  in  jEgypto  contra  Pharaonem  ,  &  omnem  domum  ficut  eft  hodie. 
jllius  ,  in  confpeitu  noftio  ,  ij-   £ricque  noftri  mifericors ,  fi  cuftodierimus  & 

i  J.  &  eduxit  1103  inde  ,  ut  introduclis  daret  ter-  fecerimus  omnia  prx>cepta  ejus  coram  Domino  Deo 

ram  ,  fuper  qua  juravit  patribus  noftris.  noftro  ,  licut  mandavit  nobis. 

NoT;E      AD      VeRSIONEM 


in  Lar.  fup.  nifi  quod  iiab.  fi,o'Uii ,  ex  dom3 ,  pro  ^  domo , 
ic  ^y.ri ,  jitrahis  ,  pro  dejey.xbi^.  Auguft.  Lutuc.  19.  to.  5. 
555.  b.  prxmiffis  his :  Attende  tibi ,  ne  d:utteinr  cor  tuitm-t 
contimio  addit  :  2/  olilivifari!  DoimtiiDei  tui :  &  vero  in 
Ml.  Alex.  &  Aid.  edit,  lie  :  llpax^  QcxutS ,  nn  T^sinvyi^n 
{  al.  'sr^fltTi/i-/c&ii»  j  H  Kxplh.  cy ,  ^  e7r;Aa.9">i  >  ^^'  '^^  edam 
fert  Mf.  Oxon.  iiill  quod  pro  j.  ,   liab.  /it.    Vigil.  Tapf. 


i.  cont.  Varimad.  p.  7^y.  a.  lie  :  Nf  citm  mafiduc^iverti Kf'c^c^  0  ^t^' 


A  N  T  1  Q  u  A  M. 

Deut.  to.  5.  j6o.  d.  Iioc  addit :  eJ  «'»  «amitre  ejus  jiirali!. 

t.  14.  Gtaec.  Of'  iro^'JeSii  (  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  Oi 
Ull^-JTOflvdcil  )  oWi'oi.)  .9'tia>  ETEfaii'  xTri  Tut^sl,  TarifruJr, 
TOT,  &c.  Ut  inLat.  Capitul.  fup.  xxi.  Non  iiitis  poft  dtot 
alietios, 

f.  ij.  Ita  de  Gracco  Vatic,  exceptis  his,  y  ur  irjtur 
indigneiny  ,    (v;  exterminet,  pro  qiiibus  ,    ^i'   of,;,tE;  ^vuS 


ohlivijlaris  tiomirns  Domini  De!  tin.  Vet.  Iren.  Interp.  1. 
J.  c.  11.  519.  d.  hjcc  hab.  llunc  adorahit  ,  ^  hnic  foli 
ftrviet.  Auft.  quiert.  N.  T.  q.  91.  apiid  Aug.  to.  3.  p.  81. 
C.  Dom.Deum  tiiitm  ador.thts  ,  ^  ip/t  Jlit  Jervies.  Sic  etiam 
Ambrof.  1.  de  parad.  to,  i.  p.  178.  c.  &  1.  de  fug.  fxc. 
c.  I.  col.  4ii.  b.  8c  1.  2.  de  Jac.  c.  <5.  467.  e.  &  alibi 
palTim  :  1.  veto  2,  de  fide  ,  to.  2.  487.  b.  pro  tp/i ,  leg. 
illi.  Concinic  Cjpr.  turn  1.  de  lapl.  p.  185.  b.  turn  1.  de 
exhort,  mart.  p.  264.3.  Sc  1.  j.Telfiin.  507.3.  SimiliiCr 
Aug.  1.  de  quant,  anim.  to.  i.  col.  4^8.  c.  &  Fulg.  1.  pro 
fide  cath.  p.  556.  cum  Mf.  Alex,  ubi  Icgiiur  ,  w^gcxvvi- 
csii;  yK;  zuTOi/ncvai  ?v.-r7ft:''c>]?  ,  nam  in  Vatic.  &  al.  exftac 
f'.Cv^i-'-jyi ,  loco  'sjo^\y.vn\  i  q,  ''K  etiam  Tertul.  hab.  fupra, 
Sc  Capitul.  XX.  quod  vide.   Extremo  Aug.  qusft.  17.  in 


«2oof/!'t.'cii  cf  ,  ne  inttat  ftircrc  Dtmi- 


ntis  Dens  tthi ,  exterminet  te.  At  in  Mis.  Alex.    &  Oxon. 
ac  cdit.Compl.  ^«  ipyiStik  5-t'/«ct'7  Kfe*!,  in  Aid.  'f/'5- 

^?  S-'j/^M  Kf'ec'?- 

t.  16.  i>ic  eciam  Capitul.  xxii.  fup.  cum  Gr. 

V.  17.  Optimc  i  Grico  ,  practer  unum  .  cujlidite  ,  pro 
quo  ipvt^ioyuin  fuMi'i,ri ,  cuftjdiens  ciiftodtes  :  Gr.  Var.  tuuic 
(^  ,  poll  tui  ;  fed  Alex,  habet  cum  editt.  Aid.  &  Compl. 

f.  18.  Ad  verbum  e  Gracco  ,  nili  excii.ias  ilfa  ,  intratis, 
J^  hxrediiaie  pofidiiit  ;  pro  quibus  4  Eios^tn;,  j,  XMiyK.^ii- 
C)i^ ,   intres  ,    ^  h.sredites. 

t.  20.  Similiter  in  Gr£co.  Vide  Capitul.  xxir.  fup, 
Obfervat  Aug.  eras  pofitum  eiVe  pro /iitnro  qitocniiqiie  tem- 
pore. Vide  Hieron.  in  Zach.  14.  to.  3.  1801.  d.  vol  fup. 
Not,  in  Levii.  23.  41. 


CAPUT     VII. 


VuLGATA      NOVA. 

1  Um  introduxerit  te  Dominus  Deus  tuus 
'  in  terram  ,  quam  polTelfurus  ingrederis , 
"Extd.  &  deleverit  geates  multas  coram  te ,  Hethieum  , 

23.25.  iS  &  Gergeztum  ,  &  Amorrhjeum  ,  Cbanana;um  , 

53.2, 


Vv  1 


Versio    antiqua. 


I.  P?  T  ciit  ciim  induxerit  te  Dominus   Deus  Aut.mt^n.zi.ia 


tuus  in  ten-am,  in  quam  intras  ibihiredi-Joy.».  j.  jaj.e 

tare  earn  ,  &  abftuletit  gentes  magnas  &i  mulr.is 

a  confpedu  tuo,  Cctth3eum,&  cVgela^um,  &c 

&  Pherez;eum  ,  &  Heva;um ,  &  Jebufeum ,  fep-    Amorrhxum ,  &  Pherefxum  ,  &  Chan.manim, 

tem  gentes  multo  majoris  numeri  quim  tu  es  ,  &     &  Evxum  ,  &    Jebufxum  ,    feptem  gentes  ma- 


robuftiores  te  : 


gnas  &.  multas ,  &  fortiores  vobis : 


tradideritque  eas  Dominus  Deus  tuus  tibi ,         2.   &  tradet  COS  DominuS  DeuS  tUUS  in  manus 
NotjE    ad    Versionemantiquam, 


t.  I.  Nonnulla  variant Gracce,  nempe  feqq. 'Ea» /f£/c- 
a'711  ,  &  ntitcm  vidiixerit ,  pro  Et  erit  ciim  induxerit;  fed 
Ml.  Alex,  ac  edit.  Aid.  ferunt  ,  KaJ  l:x:  cc  tm  i^'Quya- 
■yi:).  Ml.  Oxon.  Ka'i  i'^xi  s'iv  (ka.-ia.-iA  ,  exinde  Gr.  de- 
let  vocem  mnlias  ,  llcut  inf.  iftam  ,  ;ji,i^naj ;  at  Mf  Alex, 
cum  editt.  Aid.  &  Compl,  utrobique  hab,f<£7i4A«  ^  ctomk  , 


fic  etiam  Mf.  Oxon.  fed  loco  primo  rantum.  Au^.  verA 
locut.  21.  deDeut.  col.  566.  c.  conftanter  etiam  fecuu- 
do  ,  Jeptcm  gentes  ni.tgrijs  ^  mrilt.is ;  tum  addit  :  Oua^ 
modo  fii;»  multas  ,  Ji  leptem  ?  jed  multas  dixit,  muiittu- 
dinem  habentes. 

1. 1.  Ita  de  Gracco  ad  vcrbum ,  cxcepto  ultimo  ,  mi- 


H* 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   VIT. 


Aug 
366.  d. 


Ltiiii. 


Vep.  SIOANTIQUA.  VuLGATANOVA; 

A«x.  uiifuf.      tllAS  ,  &  percuties  eOS  ,  exterminio  exterminabis     percutles  eas  ufque  ad  intemecionem.   Not!  Inibis 
eos.   Non   dilpones   ad  cos  teltamentum ,  ncque    cum  eis  fedus ,  nee  mifereberis  earum , 
milerearis  eorum , 

3.  neque  mAtrimoniis  junTjimini  cum  eis.  Fi-        3.  neque  fociabis  cum  eis  conjugia.   Filiam  '  ' 
lum  tuim  non  dabis  tilio  ejus ,  1^  tiliam  ejus  non    tuam  non  cUbis  fiUo  ejus  ,  nee  filiam  illius  acci- 
lumes  nlio  tno :  pies  lilio  tuo  : 

4.  difcedere  enim  f\ciet  filium  tiiuma  me,  &        4.  quia  feducet  filium  tuum  ,  ne  fequatur  me, 
fcrviec  diis  aliis  :  &  irarcetui:  indignatione  Do- 

truif.  Cni.  i.di  minus  in  vos,  <3c  extciminabit  te  cito. 

5 Aras  eorum  rub\eiKtis &.  lucos  eorum 

fuccidetis ,  ii<:  kulptilia  eorum  igni  concrema- 
bins. 

V  U  L  G  A  T  A 

6.  Quia  ponulus  fanflus  es  Domino  Deo  tuo.  Te    ovium  tuaram  (uperterram,  pro  qua  juravit  patiibus 
elegit  Dominus  Deus  tuus  ,  ut  fis  ei  populus  peculia-    tuis  ut  daret  earn  tibi. 
ris  de  cuiidlis  populls ,  qui  funt  fuper  teiram. 

7.  Non  quia  cunitas  gentes  numero  vincebatis  , 
vobis  junitus  eft  Dominus ,  &  elegit  vos  ,  cum  om- 
nibus litis  populis  pauciores  : 

fed  quia  dilexit  vos  Dominus,  &  cuftodivit  jU' 


nm  cum.  cum  hi, 

And.  l.di  frmtiff. 
'p^.rrsjf.p.iZj.li. 


Inf.  14.  I. 


54-     15- 


&  ut  magis  ferviat  diis  alienis  :  irafceturque  fii 
I'or  Domini ,  &  delebit  te  cito. 

5.  Quin  potius  hsc  facietis  eis  :  Aras  eorum       Txoi, 
fubvertite  ,  &  confringitc  ftatuas  ,  lucofque  fuc-  iJ-M- 
cidite  ,  &  fculptilia  comburite,  ^"f-  '?• 

N   OVA. 


II. 


14.  Benediftus  eris  inter  omnes  populos.  Non  erit       f«rf, 
apud  te  fterilis  utnufque  fexus  ,  tarn    in  hominibus  iJ.lS. 
quam  in  gregibus  tuis. 

15.  Auferet  Dominus  a     15...  16...  ij.  Fide  Not. 
te  omnem  languorem  :  & 


ramentum ,  quod  juravit  patribus  veftris  :  eduxitque     infirmitates  ylgypti  pefllmas ,  quasnovifti,  non  infe- 

ret  tibi ,  fed  cunftis  hoftibus  tuis. 

1 6.  Devorabis  omnes  populos  ,  quos  Dominus 
Deus  tuus  daturus  eft  tibi.  Non  parcet  eis  oculus 
tuus  ,  nee  fcrvies  diis  eorum ,  ne  fint  in  ruinam  tui. 

17.  Si  dixeris  in  corde  tuo  :  Plures  font  gentes 
ift.c  quim  ego  ,  quomodo  potero  delere  eas  ? 

18.  noli  metuere,  fed  recordare  qu:E  fecerit  Do- 
dat  eos ,  f :  ultra  non  dilTeiat ,  protinus  eis  reftkuens    minus  Deus  tuus  Pharaoni ,  &  cunftis  ^.gvptiis , 


vos  in   manu  foiti ,  &  redemit  de  domo  fervitutis  , 
de  manu  Pharaonis  regis  ^tgypti. 

9.  £t  fcies  ,  quia  Dominus  Deus  tuus  ,  ipfe  eft 
Deus  fortis  &  tidelis  ,  cuftodiens  paftum  &  mifericor- 
diam  diligentibus  i'e  ,  &  his  qui  cuftodiunt  pra:cepta 
ejus  ,  in  mille  generationcs  : 

10.  &  reddens  odientibus  feftatiin,  ita  ut  dil'per- 


quod  merentur. 

1 1 .  Cuftodi  ergo  piwcepta  &  c.-eiemonias  atque 
judicia  ,  qucE  ego  mando  tibi  hodie  ut  facias. 

li.  Si  poftquam  audie-         12...  Fide  Not. 
ris  ha!c  judicia,  cciftodie- 
ris  ea  &  feceris ,  cuftodiet  &  Dominus  Deus  tuus  pac- 


19.  plagas  maximas ,  quas  viderunt  oculi  tui,  & 
figna  atque  portenta  ,  manumque  robuftam ,  &  ex- 
tentum  brachium ,  ut  educeret  te  Dominus  Deus  tuus  : 
fic  faciet  cuniiris  populis  ,  quos  metuis. 

2.0.   Infuper  &  crabrones    mittet  Dominus  Deus        ExcJ. 
tuus  in  eos,  donee  deleat  omnes  atque  difperdat  qui  i5-z8. 


turn  tibi,  &  mifericordiam  quam  juravit  patribus  tuis  :  te  fugerint  ,  &  latere  potuerint.  ^°J-  *^ 

I  J.  &  diliget  te  ac  multip'.icabit  ,  benedicetque         n.   Non  timebis  eos ,  quia  Dominus  Deus  tuus  in      ' 

fruftui  ventris  tui  ,  &  fruftui  terra;  tua; ,  frumento  medio  tui  eft,  Deus  magnus  &  terribilis: 
tuo  ,  atque  vindemia; ,  oko  ,   &  arinentis ,  gregibus 


E  R  s  I  o 


N  T   I  Q  U  A. 

Aug.qii.^H.-i-j.in     22 nc  fiat  tetra  defetta  ,  i5c  multiplicentur 

inAn.  1.601. i,      in  te  belUx  fetx. 


VULGATA    NOVA. 

12.  ipfe  confumet  nationes  has  in  confpeftu 
tuo  paulatim  atque  per  partes.  Non  poteris  eas 
delere  pariter  :  ne  forte  multiplicentur  contra  te 
befti.E  terra:. 


VuLGATA       NOVA. 


J-?- 
fa  tuo 


Dabitque  eos  Dominus  Deus  tuus  in  confpec- 
:  &  interficiet  illos  donee  penitus  deleantur. 
Tradetque  reges  eorum  in  manus  tuas,  & 

NoTjE    ad    Versionem 


difperdes  nomina  eorum  fub  coelo  :  nullus  poterit  rcr 
liftere  tibi ,  donee  conteras  eos. 


A  D 

fercm-ii  ,  pro  quo  fV<HCn'^e,  tnifnti  fueritis ;  at  in  Mf.  Alex, 
ac  editt.  Aid.  &  Compl,  hi:ia\c.  Lucif.  Calar.  1.  de  non 
conv.  cum  haeret.  col.  ill.  a.  (ic  leg.  Nm potietis  ad  los  tef- 
ttVlicJttnm ,  neque  mifereanuni  eortim.  Aug.  Locut.  22.  7^66, 
c.  conftanter  ,  non  diffones ,  <kc.  addiique  ,  Ciim  de  genti- 
ita  diceyet  ,  tijlamemiim  ergo  fro  fatlo  fofuit.  Vide  Capi- 
tul.  XX 1 1 1,  fup. 

ir.  3.  In  Grsco  primiim  ,  OuAs  /jm  yafiCfiv'-nTi  yrfoi  iv- 
tk;.  Nobil.  vertit  ,  Nfjrif  conir.ihens  affinitxtem  cum  eis  ; 
reliqua  ad  verbiimut  fupia.  Lucif.  Calar.  loco  fup.  cit.  col. 
2ii.  a.  addic  :  Ncque  tradeus  fitias  ve/lras  niiptiim  ,  neque 
dahis  filio  tuo  filzam  illius ;  dciiide  lie  :  Jedncet  enim  ,  &c. 
omili'o  priori  raembro.  Aug.  Loc.  23.  col.  5156.  c.  conftan- 
ter c  Grscco  ,  Jj  filiam  ejus  non  fames  filio  tuo  ;  item  1. 
I.  de  conjug.  aduk.  to.  6.  col.  599.  f.  alludens ,  dicit  : 
Non  accipies   uxorcm  filio  tuo  a   filmbus  alieiiigenttrum. 

-t.  4.  Ita  de  Gri-co  verbum  e  verbo.  similiter  habet 
Lucif.  Calar.  nbi  fupra  ,  col.  221.  a.  Seducet  enim  filium 
a  me  ,  'k^  jerviet  diis  filunis  :  ^  ir.tjtetur  tr.t  Domi- 


Tins  .-»  Z'os  ,  2)  extermiuahii  ic  citri.  In  Gr. 


pro 


T  I  Q  U  A  M. 

Tf .  J.  Grxc,  Tti  ^{Dfiii  auTco!  x.aht^inf  ,  j,  th";  s-»>«5  av 

^EU)y  avricv  xa'axaf'fi=7£  Trtf  1'.  i.  e.  Aras  eorum  deflraetis  , 

^  Jlatuas  eorum  conteretis  ,  ^  Iticos ^  Jculptilia  deorutn 

eorum.  Sec.  ut  fup.  Vid.  Capitul.  xxiii.  fup. 

1('.  12.  Hie  T.  non  male  redditur  Capitulo  xxiv.  fup.' 
Si  olfjerz'az'eritis  pfiCcepta  ,  ^  jujlitias  ijias ;  jervabit  ^  VO' 
bis  Domtnus  tejiiiJuentttm  ,  quod  jltrHvit  patribus  "jejlrts  ,  ^ 
bcnedicet  vos.  In  Graeco  :  Kai  g^at  wUx  av  ax.^scn'/'e  tx  d^./- 

^:i  Kvc^ct;  0  Geoi;  «y  col  tm*'  AjaBMXHf ,  Jj  ro  £/£c;,o  oijuodf 
ToT^  tsxlfix^iv  v^U'V Kj  ei/Vc7vfcf(  ^e  >  &c. 

■)?■.  I  J.  Capitul.  XXIV.  fup.  it  expellet  omnem  languo- 
rem i  vab:s.  Grsc.  Yisu  ztsCismT  KuCtH  0'....  a.ro  Qi  ttk- 
cav  /ua^xy-ixr, 

t.  16.  Capitul.  XXV.  fup.  Nonparces gentibus ,  qnasDe- 
minus  fabjiciet  tibi.  Gr.  Kxt  (faVfl  i^wtla  itt  C-Aijjyoc  Tut 
i^.v'^y ,  et  Kt'cit;  0  0£o'?  cf  S^iSc^u  cti*  n  tpuas'tai  0  o^6a>^o;  ctf 
fV  «t'Tor;, 

y.  17.  Capitul.   XXV.  fup.  Nee  dices  (  al.  dicas  :  )  Ma- 


jeducet ,  &  li',uo)  ,  pro  ;>.! ;  ,^uf^oi  autem  proprie  eft  ani-  gna  gens  h.ec ;  Jj  quomodo  potero  adversus  earn  ?  GVkc.  'Eev 

mi  motus   ,  feu    peiturbatio   ilia,  quando   fanguis    circa  {^5  >/7>i;....  "On  •^tomJ  to  sUc?  tQto  it  s'yw  , -raj  J  vriico/^cu 

cor  incipit  ebullire.    Au;Jufl.  1.  i.  de   conjug.  adult,  to.  ii,o>o,^f.!uixt  xinc, 

6.  599.  f.  alludens ,  3.idii :  Ne  traduiat  eiim  poft  deos  faos ,  t.  22.  Similiter  in  Graeco,  iV«  ^«  ji'mtxi  11  >i7  !f«fu;, 

0  fere.v  anima  ejus,  ijirM^i/vin  sVl  «f  t«  bif/»  t«  «^fitt.  Vide  Exod,  2J.  ij. 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    VI 1 1. 


343 


VuiGATA     NOVA. 


V  E  R  S  I  O 


A  N  T  I  Q  U  A. 

t.Mae,      i5.    Sculptilia  eorum  igiie  combures  :  non        25 non  concupifccs  argentiim  Vel  aurum     ^«^.  #;..  47.  «rf 

11.40,    concupifces  argentum  &  aurum  ,  de  quibus  fafta  illoriiin  ,nec  accipies  inde  tibi,  necxcedas,  prop-  PuHii.t.i.  iii.f, 

funt ,  necjue  alTumes  ex  eis  tibi  quitlquam  ,  ne  ter  illiid  quoniam  abominatio  ell  Domino  Deo 

ofFendas ,  propterea  quia  abominatio  eft  Domini  tUO. 
Dei  tui. 

2.6.  Nee  inferes  quippiam  ex  idolo  in  domum       26.  Et  non  conferes  exfecramcntiim  in  do- 

tuam  ,  ne  fias anathema ,  ficut  &  illud  eft.  Quafi  mum  tuam  ,  &  eris  anathema ,  fiLiir  &  illud  ell. 

fpurcitiam  deteftabeiis ,  &  velut  inquinameiitum  lit  otfenfione  ofFendes ,  iSc  coinquiiiationc  inqui» 

ac  foides  abominationi  habebis ,  quia  anathema  naberis  abominationc  ilia ,  quia  anathema  eft. 
eft. 


NoTiE      AD      VeRSI 

Tf".  15'.  Graece  :  Ojit  =V;6f^HG?i?  dpyuCi^v ,  v'/e  ^jwctaf  xtt' 
Korm  V  ^m'tH  QtcivT^  ,  (  Mf,  Oxon.  jt,  v  Mrlj]  fieai/rw  > 
Mf.  Alex,  cum  edict.  Aid.  tc  Compl.  >>aC!'r  hxutS  )  /hi) 
<s'itihiK  JV'' «t/To ,  &c.  uc  in  Lac.  fup.  Capitul.  xxv.  fup. 
Et  non  cmcttpifces  aurum  vel  argentum  de  fcii/ptdibiis  eo- 
rum >  Jed  anathemattfaifts  ea. 


ONEM      ANTIQUAM. 

Tt.  16.  Grace.  Kxi  tfV  EiCc/^e/i;  ^/f^vy/aa  ffi  toc jt^aVce* 

/iZ/jWctTi  ^Jf^vi.njori  y  &c.  In  Mf.  Oxon.  Kai  scy)  aVot'Ge- 
yua  ,  &  in  Aid.  edit,  nxl  «to  i  deiade  ,  n^MX^iil*'<'''i 
&c.ut  .up. 


CAPUT     VIII. 


VULGATA     NOVA, 

1.  /"^  Mne  mandatum  ,  quod  ego  pricipio  ti- 
V^  bi  hodie ,  cave  diligenter  ut  facias  :  ut 
poflkis  vivere ,  &  multipliceiiuni ,  ingreffique  pof- 
lideatis  terram  ,  pro  qua  juravit  Dorainus  patri- 
bus  veftris. 

2 .  Et  recordaberis  cunfti  itineris  ,  per  quod 
adduxit  te  Dominus  Deus  tuus  quadraginta  annis 
per  defertum  ,  ut  affligeret  te ,  atque  tentaret ,  & 


Mtit.  4, 


Versio    antiqua. 


i./^  Mnia  mandata  ,  qua;  trado  vobis  hodie,    Capit.fup.xxyi. 
Vv'  oblbrvabitis :  ut  vivatis 


2.  Et  recordaberis  omnem  viam  ,  quam  duxit   Aug.qiieji.ii.in 
te  Dominus  Deus  tuus  in  delerto  ,  ut  affligeret  •'^'■'"•'- 5- i^^o./; 
te ,  &  tentaret  te  ,  &  cognita  f ^ceret  qux  in  cor- 
nota  fierent  qua;  in  tuo  animo  verfabantur ,  utrum    de  tuo  funt ,  11  obrervabis  maiidata  ejus ,  an  non. 

cuftodires  mandata  illius  ,  an  non. 

3 &  cibavit  te  manna  ,  quod  non  fciebant     7^?«./.  4.  c,  j^, 

patres  tui  :  iiti  cognolcas  quoniam  non  in  pane  247. «. 
iolo  vivit  homo,  fed  in  omni  verbo  Dei,  quod 
procedit  de  ore  ejus,  vivit  homo, 

ULGATA       NOVA, 


3 .  Afflixit  te  penuria  ,  &  dedit  tibi  cibum 
manna ,  quod  ignorabas  tu  &  patres  tui  :  ut  of- 
tenderet  tibi  quod  non  in  folo  pane  vivathomo, 
fed  in  omni  verbo  quod  egrediiur  de  ore  Dei. 

V 


4.  Veftimentum  tuum  ,  quo  operiebaris ,  nequa- 
quam  vetullate  detecit ,  &  pes  tuus  non  eft  fubtritus  , 
en  quadragelimus  annu;  eft. 

J.  Ut  recogitcs  in  corde  tuo,  quia  ficut  erudit  fi- 
lium  fuum  homo  ,  fic  Dominus  Deus  tuus  crudivit 
te, 

6.  ut  cuftodias  mandata  Domini  Dei  tui ,  &  am- 
bules  in  viis  ejus ,  &  timeas  eum. 

7.  Dominus  enim  Deus  tuus  introducet  te  in  ter- 
ram bonam  ,  terram  rivorum  aquarumque  &fontium : 
in    cujus   campis    &  montibus  erumpunt  fluviorum 

VuLGATA     NOVA, 

Obferva  ,  &  cave  nequando  oblivifcaris 


abytn  : 

8.  terram  frumenti ,  hordei ,  ac  vinearum  ,  in  qua 
ficus  ,  &  malogranata ,  &  oUveta  nafcuntur  :  terram 
olci  ac  melUs. 

g.  Ubi  abfque  ulla  penuria  comedes  panem  tuum  , 
&  rerum  omnium  abundantia  perfrueris  :  cujus  lapi- 
des  ferrum  funt ,  &  de  montibus  ejus  si\%  metalla 
fodiuntur  : 

10.  ut  cum  comederis ,  &  fatiatus  fueris ,  benedi- 
cas  Domino  Deo  tuo  pro  terra  optima  ,  quam  dedit 
tibi. 

Versio    antiqua. 

II.  Attendetibi,  ne  oblivifcaris  beneficia  Do-  Amlr.i.t.JeCdin 

i$  Ab.i.'].  I'jd,  b. 


Domini  Dei  tui ,  &  negligas  mandata  ejus  atque  mini  Dei  tui ,  &  non  cuftodias  mandata  &  ju 

jvidicia  &  ca;remonias ,  quas  ego  pricipio  tibi  dicia  &  juftitias  ilhus ,  qux  ego  prxcipio  tibi  ho- 

hodie  :  die  : 

li.  ne  poftquam  comederis  &  fatiatus  fueris ,        i::.  ne  ciim  manducaveris  &  repletus  flieris, 

NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

f.  I.  Ita  in  Grxco  ,  exceptis  his ,  ?-)a  cVt/m(i^«/  ,  ega      prDJicifcitm  ex  ere  Dei.  Ambrof.  1.   1.   &    %.   offic.  ro.  2. 


:i!JI{:dietis  facere , 


mxndo  ,  pro  irado  ;   &  /pvM^sSi  tim 
pro  ohfervabitis, 

V.  z.  Eadem  leguntur  Graece  ,  nili  excipiatur  unum  , 
J^tayv'ji^;)  ,  cogntta  fcrent  ,  pro  cognita  faccrct.  C^ypr.  I.  de 
motial.  p.  25Z.  a.  his  &  feqq.  alludere  videtur  ,  dicens  ; 
Dmniniis  Dens  tnu<  vexahit  te  ,  £5  famem  injiciet  ttbi :  £5 
cognojcetttr  in  corde  tuo  ,  Ji  bene  citflodie^-j^  pr^ccpta  ejus  , 
/tve  non.  Capitul.  xxvi.  lup.  Et  m  menie  babete  omnia 
/jux  experti  ejtis  in  defcrtis. 

*•.  5.  Aiuecedunt  ifta  in  Grxco.  Kai  t'xixcun;  oe  ,  i,  hi- 
ftxyym^J  «f  >  E'  affiixit  te  ,  (2  ejiirire  te  fecit  ;  deinde  ut 
in  Lat.  lupra  ,  exceptis  paucis ,  nempe,  !)Ai:wr ,  ncvirant, 
pro  jciebant  ;  ox  a.,a,;Ui  n  mi  ,  ni  anntintiarct  tibt  ,  pro 
«(i  cognefcas  ;  ^«tVa.' ,  'Jivet ,  hic  &  infra  ,  pro  vivit ;  de- 
nique  Aia  ro/iotTo?  ©f?,  per  o!  Dei,  loco  de  ore  ejtis  ,  de- 
Icta  prxced.  voce  D«.  Iren.  I.  5.  c.  21.  ?i8.  b.  rurfus 
hab.  Non  in  pane  tantiim  vivit  homo.  Similiter  Novat.  ep. 
de  cib,  Jud,  1065.  ^-  addiique  ,  Jed   m  omni  verbo  quod 


92.  c.  120.  b.  Non  in  pane  folo  viv.t  homo.,  led  :n  omni 
verbo  Dei.  Capitul.  fup.  xxvr.  Et  dedit  vobis  Dominus 
manna  :  ut  fciretis  ,  quia  non  in  pane  t.intum  vivit  home  , 
Jed  in  omni  verbo  Dei. 

Tf.  1 1.  Didlmilia  nonnulla  in  Grsco  ,  fcilicet ,  poll  ver- 
bum  oblivifc.iris  ,  deeft  vox  benefna  ,  lubinde  (ic  ,  t?  ,uh 
'pu}:cr.^act  y  ut  non ,    loco  ^   non  cuj}od:ai   ,  addito    xi'-if  , 

port    mandata   ;    demum  loco  jujUtiat qun  ,    legiiur 

conftanier  Suw.fl'fixla.....  0:«,  juflificatunes qu.tfcunqne. 

Capitul.  XXVII.  fup.  Ambrofio  favet  his  :  Aitende  tihi ,  nt 
oblivifcaris  bemficia  Domini  Dei  tui :  ii  ipfe  1.  6.  Hex.  to. 
I.  I  55.  d.  e.  alludens  forfan  dicit  ;  Aitende  tibi  ,  ne  obli- 
vi/cari;  Deuni  qui  fecit  te. 

t.  12.  Similiter  in  Cisco,  nili  quod  ibi  non  repetitut 
t'um  y  ante  </om«  ,  &  pro  habit.ne  ca-peris ,  legitur  limpli- 
diec  ,  yaleincai ,  hahiaveri!.  Eadem  turlus  habet  Ambrof. 
I.  6.  Hex.  to.  I.  155.  d.  e.  Aitende  tibi  ,  lex  dicit  ,  nt 
t'um  manducaveris  (J  Jatiaius  fueris  ,  55  demos  xdifeav- 


344  LIBER     DEUTERON.     Cap.    VIII. 

VersIOANTIQUA.  VulGATANOVA. 

Amh-.tiUfi!}.    &  cam  ciomos  bonas  aedificaveris ,  &  habitare  domos  pulchras  ardificaveris ,  &  habitaveris  in 

coepeiis  in  eis ,  eis , 

13.  &  oves  tux,  &  boves  tui  cum  repleti  fue-  ij.  habuerifque  armenta  bourn,  &  ovium 
tint ,  &  ciim  asre  ,  argento  ,  &  auro  completus  greges  ,  argent!  &  ami  cunaanimque  rerum  co- 
fueris ,  &   omnia  poUideie  cocperis  ,  6c  plena  piam , 

fuerint  horren  tiia, 

14.  exaltes  cor  tuum ,  &  oblivifcaris  Demi 
num  Deum  tuum 


14.  elevetur  cor  tuum  ,  &  non  reminifcaris 
Domini  Dei  tui ,  qui  eduxit  te  dc  terra  jEgypti , 
de  domo  fervitutis  : 


Vt'.m.  10.  9. 
ti.6. 

ExoJ.  17.  6. 


NOVA. 

16.  &  cibavit  te  manna  in  folltudine,  quod  nef- 


lExod; 


V  U  I  G  A  T  A 
H .  &  duftor  tuus  fuit  in  folitudine  magna  at- 
C;  que  terribili  ,  in  qua  erat  Terpens  flatu  adurens  ,  &    cierunt  patrcs  tui.  Et  poftquam  afflixit  ac  probavit,  ifi- 1< 
fcorpio  ac  dipfas ,   &  nulls  omnino  aqua:  :  qui  edu-    ad  extremum  mifertus  eft   tui, 
xit  rivos  de  petra  duriiTima  , 

Vers 


o    A  N  T  I  Q  u  A. 

'Ambr,  ibid,  156.  d.      1 7.  ne  ciicas  in  corde  tuo  :  Virtus  mea ,  &  po- 
tentia  mea  fecit  mihi  viitutem  banc  magnam. 

1 8.  Sed  in  mente  tua  habebis  Dominiim  Deum 


VuiGATA     NOVA. 

17.  ne  diceres  in  corde  tuo  :  Fortitudo  mea; 
&  robur  manus  mes  ,  hsec  mihi  omnia  priftite- 
runt. 

I  8.   Sed  recorderis  Domini  Dei  tui ,  quod  ipfe 


tuum  ,  quoniam  iple   dat  vires  ,  Ut   facias  virtu-     vires  tibi  pra;buerit  ,  ut  impleret  paftum  fuum  , 


tes 


fuper  quo  juravit  patribus  tuis ,  ficut  prsfens  in- 
dicat  dies. 


V  U  I  G  AT  A 

ig.  Sin  autem  oblitus  Domini  Dei  tui,  fecntus 


NOVA. 


10.  Sicut  gentes ,  quas  delevitDominus  inintroitu 
fueris  deos  alicnos ,  coluerifque  il!os  &  adoravcris  :  tuo  ,  ita  &  vos  peribitis ,  (\  inobedientes  fueritis  voci 
eccc  nunc  prsdico  tibi  quod  omnino  difpereas.  Domini  Dei  veftri. 

NoTiE    AD    Versionem 


A  N  T  I  QU  AM. 

fimiliter  1.  adv.  Pfych.  924.  a.  uno  excepto  ixtcllnur^ 
pro  exaliettir.  Hieron.  in  Ezech.  16.  to.  5.  3o(S.  e.  pofl 
aiiriim  ,  ita  peigit  ,  cHiz':fcitris  Domini  Dei  tui  ,  omiflis 
piaeced.  In  Gr.  lie  :  l^wSi";  in  nccfiJix  ,  j  smf.iit\  Kvflu  i 
&c. 

t.  17.  E6  etiam  fpeftant  quae  idem  Ambrof.  habet  ep. 
_   ^  ,  41.  to.  2.  col.   962.   e.  Ciim  te  induxtrit  Dominiis  Dens 

bics  eptimis  ,  Inibenfqae  eves ,  &c,  Gr.  Mii  -pxyM  j,  e'|Utmi«-      tims  in  terram  alieiiam  ,  ^  fii.indiicaveris  fm^.us  alienos, 
it'ii,  J,  OiV.i'a?  Kaxct;  o/no/o/^i-'oa;  ,  j,  KaToizn'ca;  it  duraTf,  non  dica; :  Virtus  mia  ,  ^  pijtiiia  mea  hoc  mihi  dedit  i  fei 

■.15.  In  Gr.  KkI  Tajf  go»  iv ,  i.  tJV  Tj^EaTw  os ■crMf-      Dominas  donavit  Deus.  Item  1.  6.  Hex.  col.   154.  f.  Nf 


fis  ,  \^  habitare  oirperis.  Term!.  1.  4.  adv.  Marc.  709.  a. 
iJe  dim  manducaaeris  J5  refletus  fueris  ,  y  domos  ma- 
gnas  xdifica-jeris  ,  deinde  pecoribus  ,  &c.  omiflb  boc  ,  {5  ha- 
titare  cwperis  in  eis  :  Jimiiiter  1.  cont.  Prych.  984.  a.  Ne 
ciirn  mmducaveris  y  iiberis  ,  fj  domos  optimas  xdificive- 
ris ,  ovibus ,  &c.  Hieron.  vero  in  Ezech.  16.  to.  5.806. 
e.  Ne  comedens  ,  i^  b-.bens  ,  JJ  faturaius ,  adificatis  domi- 


»601/  601  5S-ai  TTMiiur^iiTM  «01  ,  id  eft  ,  ^  hobtis  tuts  ,  g 
tvihus  tuis  mulliplicatis  tibi  ,  argento  (^  auro  muliiplicato 
tib:  y  ^  omnibus quxcunque  tibi  ernntmuUiplicatis  libi.  Idem 
Ambrof.  1.  6.  Hex.  to.  i.  155.  e.  alio  modo  ;  E»  pecori- 
tus  tuis  repletus  fueris ,  5^  auro ,  ^  argtmo  ahundaveris  ,  (^ 
emnibus  quxcunque  tibi  fuirint  in  multitudine  ,  exaltes  , 
&c.  Tertul.  veto  I.  4.  adverf.  Marc.  p.  709.  a.  fie  :  Peco- 
ribus ,  y  btibus  tuis  mulliplicatis  ,  ^  pecunii  ,  gj  auro  , 
txaltetiir  ,  *cc.  fimiliter  adverf.  Pfych.  984.  a.  Ovibus  , 
f^  bobus  tuis  mulliplicatis ,  (g  argento,  gj  auro,  extoll.ttur, 
&c.  Hieron.  denique  in  Ezech.  16.  to.  5.  goiS.  e.  iic  : 
Uabenjijue  oves,  i^  boves ,  argcniitm  ,  ^  aiirum  ,  ebliz'if- 
caris  ,   Sec, 

t.  14.  Idem  Ambr.  1.  6.  Hex.  15;.  e.  Bxahes  te  cer- 
dt ,  ^  oblivifcaris ,  ice.  ut  fup.  Tertul.  1.  4.  adv.  Marc. 
709.  a.  Exalteiur  cor  tuum ,  ^  oblivifcaris  Domini  Dei  tui  : 


dicas  :  Virtus  mea  ,  ^  manus  mea  hanc  mihi  poffeffionem  pa- 
ravit  :  &  in  Pf.  i.col.  755.  a.  Virtus  mea  ,  ^  fortiiudo 

mea  hxc  tribiiit  mihi.  In  Gr.  fj.-i\  (iV«5  Iv H  1"%:.'^  juir  » 

j,  TO  Kf «TO?  TK5  x-'f '?  '"'  f ^'i'"'-  >  ^"^-  •■"  '"P-  Rccle  Au- 
guft.  1.  de  Gta.  &  lib.  »rb.  to.  10.  col.  716.  d.  Nf  dicas 
in  corde  tuo  :  Fortitudo  mea  ,  ^  potetitia  manus  mex  fecit 
mihi  virttttem  magnam  h.xnc.  Fcrrand.  Diac.  ep.  ad  Rcgi- 
num  ,  p.  1J7.  Nf  dicas  in  corde  tuo:  Virtus  mea  ,  Jj  fo- 
teniia  mea  fecit  mihi  virtutim  hanc  m.ignam.  Vide  Capi- 
tul.  xxviii.  fup. 

f.  18.  Grsece  :  Kal  unSivin  Ku/iV  r?  0£?  es  ,  o7i  «txc; 
001  Ai'/ a'Ci»  I'XDr  ^5  taoKCi-J.i  Avictfiiv ,  ice.  Aug.  1.  de  Gra. 
&  lib.  arb.  to.  10.  col.  726.  d.  Sed  memoraberis  Domini 
Dei  tui  ,  quia  ipfe  tibi  dat  fortitudinem  facere  virlulem. 
Fcrrand.  Diae.  epift.  ad  Regin.  p.  15:7.  Sed  memereris 
Domini  Dei  tui  ,  quia  Hie  tibi  dat  potentiam  ad  ficiendam 
1/irtutem, 


eapitul.  xxix/r*/'. 
.Aug.  tocut,  24.  t, 
i.i66.d. 


CAPUT     IX. 


Versio    antiqua. 

I.     A    Udi  .Ifniel :  Tu  tranfieshodie  Jordanem, 

-ti.  &c  polfidebis  gentes  -magnas civitates 

magnas  &  muratas  ulcjue  in  coelum. 


VULGATA     NOVA. 


I.     A    Udi  Ifrael  :   Tu  tranfgredieris  hodic 


Ct^iiKi.xTLiTL.fip.      3 .  Et  fcies  quia  Dominus  Deus  tuus  prxcedet 


Jordanem  ,  ut  poflidcas  nationes  maxi- 
mas  &  fortiores  te ,  civitates  ingentes  &  ad  coe- 
lum ufque  muratas  , 

i.  populum  magnum  atque  fublimem  ,  fi- 
lios  Enacim  ,  quos  ipfe  vidifti ,  &  audifti ,  qui- 
bus  nullus  poteft  ex  adverfo  refiftere. 

; .  Scies  ergo  hodie  quod  Dominus  Deus  tuus 
ipfe  tranfibit  ante  te  ,  ignis  devorans  atque  con- 
fumens ,  qui  conterat  eos  &  deleat  atque  difper- 

NOT^      AD      VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 

■Jf.  I.  Graece ,  /la^K'nui  ,  tranjis  ,   pro  tranf.es  ,  pau-  co  muratas,  exflat   munitas.  Gr.  Tst^t'pfi^, 

loquc  poll,  s.ijxUr^  aMi^^o/Lii^zai  ,  vel  ut  inMls.  Aiex.  6c  Tf.  5.  Gr.  KkI    /iw'ch  cv^^^qv  oti....  ^to?  T^Trcfuvci/ai 

Ox.   J,  x^Koy,i/.iii'.cti  ,  loco  2)  poffidebis  ;  exinde  pofl  ma-  Tip  •asgn^-m  n.  Et  cognojces  hodie  quia  Dominus  Deus  tuus 

gnas ,  lequitur  ,  «,  i'%t<f oVstot  iMuf.i,>  v  vfif'i  ,    i^  foitiores  hit  frttctdtt  ante  f.iciem  luam, 
tnaga  qttim  vis  i  reliqua  ad  vetbmn :  in  Capitulo  fup,  lo- 


te, 


LIBER     DEUTEP^ON.     Cap.    IX. 


345 


V  U  L  i;   A  T  A      NOVA. 

<3.it  ante  f.iciem  tuam  velociter  ,  ficut  locutus 
eft  tibi. 

4.  Ne  dicas  in  corde  tuo ,  cum  delevcrit  cos 
Dominus  Dens  tuus  in  confp<;ftu  tuo  :  Propter 
jiiftitiam  meam  intro'duxit  me  Dominus  ut  tcr- 
r.im  hnnc  pofliderem  ,  cuui  propter  impietates 
fuas  ift^i;  deiet.e  lint  nationes. 

5.  Neque  enim  propter  juflitias  tuas  ,  & 
aquitatem  cordis  tui  ,  ingredieiis  ut  podideas 
terras  earum  :  fed  quia  ill,^  egerunt  impii  ,  in- 
troeunie  te  deleta;  funt  :  &  ut  compleret  ver- 
bum  fuum  Dominus  ,  quod  fub  juramento  pol- 
Jicitus  eft  patribus  tuis  ,  Abraham  ,  Ifaac  ,  & 
Jacob. 

6.  Scito  ergo  quod  non  propter  juftitias  tuas 
Dominus  Deus  tuus  dederit  tibi  terram  banc  op- 
timam  in  pofTeffionem  ,  cum  duriirima:  ceivicis 
fis  popuKis. 

7.  Memento ,  &  ne  oblivifcaris  ,  quomodo 
ad   iracundiam   provocaveris   Dominum   Deum 


ERSIO      ANTIQUA. 


4.  Nedicasin  corde  tun,  ciim  confumcre cre- 
perit  Dominus  Dens  runs  gentes  iilasd  confpcc- 
ni  tuo ,  dicens  :  Propter  juftitiam  mcnm  indu- 
xit  me  Dominus  poUidere  terram  iftam  ,  Ted 
propter  iniquitatcs  gentium  irtarum  extirpavit 
illos  Dominus  a  ftcie  tua. 

5.  Non  in  jurtiiia  tua ,  &  direftione  cordis 
tui ,  intrabis  ut  poUideas  terram  eorum  :  fed  in 
impietate  eorum  Dominus  Deus  tuus  confumet 
eos  h  facie  tui  :  ut  fuilitet  verbum ,  quod  locu- 
tus eft  patribus  tuis,  Abraham,  liaac,  6c  Jacob. 


6.  Et  fcias  hodie  quia  non  propter  juftitias 
tuas  Dominus  Deus  tuus  dat  tibi  terram  bonam 
iftam  hsereditare  ,  quoniam  populus  dura  cervi- 
ce  es. 

7.  Memor  efto  ,  ne  oblivifcaris,  quanta  exa- 
cerbafti  Dominum  Deum  tuum  in  deferto.  Ex 


Amtr.l.T.deCMf 

196./. 


Hifron,  /.  I.  cent, 
Velag.  t.  4.  J07.  <. 


Aug.  qtinft.  14.  ii» 
Deut.t.  3.  ^CQ.gu 


Ihid.  jCl.a.f, 


tuum  in  folitudine.  Ex  eo  die,  quo  egreilus  es    qua  die  exUHs  de  terra  .-Egypti,  donec  veniftis  iii 


Exoii, 
17.6.  'J 
19.  j. 

24.  i8. 


ex  jEgypto  ufque  ad  locum  iftum  ,  femper  ad 
versum  Dominum  contendifti. 

S.   Nam   &   in   Koreb   provocafti  eum  ,  & 
iratus  delete  te  voluit , 

VULGATA        NOVA 


locum  hunc,  increduli  perleverallis  quxad  Do- 
minum. 

b.  Et  in  Choreb  exacerbaftis  Dominum., 


IxnJ. 
31.  ij.j 


9.  quando  afcendi  in  montem ,  ut  acciperem  ta- 
bulas  lapideas,  tabulas  paiii  quod  pepigit  vobifcum 
Dominus  :  &  perfeveravi  in  monte  quadraginta  die- 
bus  ac  noftibus ,  panem  non  comedens ,  &  aquam 
non   bibens. 

I  o.  Deditque  mihi  Dominus  duas  tabulas  lapi- 
deas fcriptas  digito  Dei,  &  continences  omnia  ver- 
ba qua;  vobis  locutus  eft  in  monte  de  medio  ignis  , 

VuLGATA     NOVA. 

1;.  Rurfumque  ait  Dominus  ad  me  :  Cerno 
quod  populus  ifte  dura;  cervicis  fit  : 

14.  dimitte  me  ut  conteram  eum  ,  &  deleam 
nomen  ejus  de  fub  ccelo  ,  &  conftituam  te  lu- 
per  gentem ,  qu£  hac  major  6c  fortior  lit. 

1  s .  Cumque  de  monte  ardente  defcenderem  , 
&  duas  tabulas  fcederis  utraque  tenerem  manu  , 

16.  vidid'emque  vos  peccalTe  Domino  Deo 
veftto ,  &  fecilTe  vobis  vitulum  conflatilem  ,  ac 
defeiuilfe  velociter  viam  ejus  ,  quam  vobis  of- 
tenderat  : 

I  7.  projeci  tabulas  de  manibus  meis ,  con- 


quando  concio  populi  congregata  eft. 

1 1 .  Cumque  tianfiflent  quadraginta  dies ,  &  to- 
tidem  nodes  ,  dedit  mihi  Dominus  duas  tabulas  la- 
pideas, tabulas  tcederis , 

Ii.  dixitque  mihi  :  Surge,  &  defcende  hinc  cito  : 
quia  populus  tuus ,  quem  eduxifti  de  /Egypto ,  defe- 
ruerunt  velociter  viam  quam  demonftrafti  eis ,  fece- 
runtque  fibi  conflatile. 

Versio    antiqua. 

13.  Et  dixit  Dominus  ad  me 

14 fine  me,  &  deleam  illos 


1 5 defcendi  de  monte. 

16.  &;  vidi  quiapeccaftis.. 


ExoJ.  32.  7, 


Capit.xx^lli.fup. 


Ca^itul.  XXX  rv. 


17 &  projeci  tabulas  de  manibus  meis ,  & 


NotjE    ad   Versione 


v.  4.  A  Grseco  Vatic,  abfunt  ultima  verba  ,  fed  prop- 
ter i/itqtiitatci ,  &c.  priota  vero  concordant ,  nili  excipias 
ifta ,  cV  Tfa  l^xva^'jjCM  ,  loco  cl'.m  coiijumere  c/rpeyit ;  item 

PTpo  •ET^CiijVy  cy  ,    pro    a    COufpedll   tuo    ,    &   XAIIO^J'C/iii'cK/  Tljy 

•>T/  Tn;'  ayoL^Hv  Tavryv ,  loco  p:'JJuiere  terram  ijinm.  Aug.  Loc. 
z  J.  to.  5.  566.  d.  pene  ad  verbum  :  Nf  dicas  in  ccrde  tuo , 
cum  conjiimpjcrit  Dsminns  Deus  tuns  gcnies  iflas  ame  fa- 
ciem  tuam  ,  diccus  :  Pmpter  jufliiias  mens  induxit  me  Do- 
minum hareditare  terram  botiam  :flam.  Capitul.  xxx.  Tup. 
Nf7;  dicas  i»  corde  tuo  :  Propter  juflitias  mens  ititroduxtt 
nu  Dominus  in  terram  iflam.  In  Mfs.  etiam  Ale.t.  &  Ox. 
nee  non  in  editt.  Aid.  &  Comp!.  legitur  ,  Jlii  ri;  o\i- 
tiai-jcu'tcci  fit  ,  non  t«/  AixaicCKni)'  ,  ut  in  Vat.  Siir.iliter 
ultima  praeiermiira  in  cod.  Vatic,  prsedic^i  Mfs.  ac  editt. 
fubjiciunt  cum  Ambtof.  «Ma  /;</.  tw  mifLucty  liv  s,S-'coi 
i^Tjiv  KvCi-c,  .'^5>o''fenQ:i  a.i<r^t;  Trpo  (  Oxon.  &  Aid.  «Vo  ) 
CT^ntjw-rrfc-  ct".  Apud  Hicron.  I.  I.  contra  Pelag.  to.  4.  507. 
c.  lie  :  Nf  dicas  in  corde  tuo.,  citm  Jubverterit  eos  Dominus 
Deus  tuus  a  fane  tua  :  hi  jitflitta  mea  iiitroduxit  me  Do- 
minus ,  ut  piijfideam  terram  banc  ,  quia  in  impietate  gen- 
tium iflarum  Dominus  conjumet  eos  ii  facie  tua. 

t-  5.  Gr.  Ovxi  Aii  tw  AuLoimuim  n ,  iiJ\.i  (  Alex,  j,  ) 
Aii  THc  goj5Ti'7«  Ti!?  icccplU^  '.is  ,  ctj  s fciTap^vyi  jtAw^ko^H'ia; 
th  7n^  oivTjiV  «Ma  efVK  Tw  xd^itccv  Tuy  i'.voi'y  t^ruir  ,  Kv- 
e»;  iifiM.^fivci  «'[/•(»;  ehtl  TCQ^-Mirv  en-  j,  irar^'on  tw  jix- 
^ttm»  «'  ci^cs!  Kv'c'-i  nJi  Ttalfim  vnSv ,  (  Alex.  Sc  Compl. 

Tom.  I. 


a  N  T  I  Q  U  A  M. 

vfiojv )  Tw  'ACca.T:,«  ,  K,  Tw  'Icaait ,  K,  tw  'Ja^c^C.  Non  prop- 
ter jnflitiam  tuam  ,  neque  propter  jantlit.item  cordis  tui  ,  tft 
imroibis  ad  h.credttandam  terram  eorum  :  fed  propter  impie- 
tatem  gentium  ijlarnm  ,  Dominus  exterminabit  eos  n  Jacif 
tua  :  ^  ut  frmct  tejl.tmcntum  ,  quod  juravit  Dominus  pa- 
tribus noflris  ,  Abraham  ,  tj    Ifa.ic  ,  c^  Jacob. 

f.  6.  Apte  ad  Gr^c.  uili  excipias  verbum  fias  ,  pro 
quo  -/r&'aii-  Hieron.  1.  i.  cont.  Pelag.  to.  4.  507.  c.  (ic 
habet  :  Et  fcies  quod  non  in  juftitia  tua  Dominus  Deus  tuus 
dabit  tibi  ten  am  optwiam  ,  ut  pojjideas  eam  ,  quia  populus 
durx  cerviiis  es  tu. 

-if.  7.  lia  in  Grxco  ,  praeter  hoc  ,  «5  Atyi'iili:  «. ,  ex 
j€gipto  £3  ,  loco  de  terra  Agyfti  donec.  In  Mf.  lamen  Ox. 
ac  editt.  Aid.  &  Compl.  eV  -/iT;  Ai'/i^Vrt ,  tiS  v'Ai'ii  ,  &c. 
Capitul.  fup.  XXXI.  In  mente  habete  ,  qnoties  exacerhave- 
riiis  Dominum  i?i  defertis  dijjidentcs. 

t.  8.  Similiter  habet  Capitul.  xxxii.  fup.  cum  Grxco  : 
addit  Capitul.  quando  feciflis  conjtatile  ,  Gr.  infia  ,  *".  1(5. 

i!.  1 3.  Ita  Grace. 

t ■  14.  Gr.  KftJ  nil  ='acw/<;  i'ifi■>.clf^'uclu  iuTeq  ,  ad  ver- 
bum ,  ft  nunc  dimitte  me  exterminare  eos. 
t'.  I  J.  Sic  etiam  in  Grxco. 
■f.  16.  In  Gisco  ,i,  iJ'ui)  ,  i^videns.  Vide  fupra  Nor. 

ad  t.  8.  ,"_ _, 

-g\  17.  Greece  '•  Kiti  ^isi^ccCopiiy^i  rc^y  cfVi^o  tr^ctAu* ,  spw- 

Xx 


^^6 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    IX.' 


'Cifiwl.  XXX7. 


V  L  R  S  1  O     A  N  T  I  Q  U  A. 

confregi  illas. 

1 8.  Kt  dcpiecams  fum  Dominum  iterum  ficiit 
prius  ,  quadr^ginta  diebiis  &  qiuulraginta  nodibiis 
panem  non  cdi ,  &  aquam  non  bibi 

19.  uemens  fum ,  (5c  meticulofus 


tHenn.  in  Iflri.  ^4. 
«'3-  199- •<■ 


Capiiui.  XXXVI.      zo.  Et  in  Aaron  iratus  efl:  valde., 


&  fiimpfi ,  Sc  combiifll  ilium.. 


VuLGATA     NOVA. 

freglque  eas  in  confpeitu  veflro. 

18.  Et  procidi  ante  Dominum  ficut  piius  , 
quadraginta  diebus  &  noftibus  panem  non  co- 
medens  ,  &  aquam  non  bibens  ,  propter  omnia 
peccata  veftra  quo;  gefflfHs  contra  Dominum  , 
6f  eum  ad  iracundiam  provocallis  : 

19.  timui  enim  indignationem  &  iram  illius, 
qua  adversiim  vos  concitatus ,  delere  vos  voluit. 
Et  exaudivit  me  Dominus  etiam  liac  vice. 

2.0.  Adversum  Aaron  quoque  vehementer 
iratus ,  voluit  eum  conterere  ,  &  pro  illo  fimili- 
ter  deprecatus  fum. 

II.  Peccatum  autem  veftrum  quod  fecera- 
tls  ,  id  eft  vitulum  ,  arripiens  ,  igne  combufli  , 
&  in  trufta  comminuens  ,  omninoque  in  pulve- 
rem  redigens  ,  projeci  in  torrentera  ,  qui  de 
monte  defcendit. 

11.  In  incendio  quoque  &  in  tentatione  ,  & 
in  fepulcns  concupifcentis  provocaftis  Domi- 
num : 

i  3 .  &  quando  mifit  vos  de  Cadesbarne  ,  di- 
cens  :  Afcendite  ,  &  polTidete  terram ,  quam 
dedi  vobis  ,  &  contempfiftis  imperium  Domini 
Dei  veftri ,  &  non  credidiftis  ei ,  neque  vocem 
ejus  audire  volu.ftis  : 

14.  fed  femperfuiftis  rebelles  k  die  qua  noflc 
vos  coepi. 

2  5 .  £t  jacni  coram  Domino  quadraginta  die- 
bus  ac  noflribus  ,  quibus  eum  fuppliciter  depre- 
cabar  ,  ne  deleret  vos  ut  fuerat  comminatus  : 

IxBrtviar.iUia.       z6 DominC  ,   Domine  rex  deorum  COClO-  16.   &  orans  dixi  :  Domine  Deus  ,  ne  difper- 

fn.yfoJlo.l.EfJpb,  f^jn  ^  ne  extermineS  populum  tuum,  &  hiredi-     das  populum  tuum  ,  &  lucreditatem  tuam  ,  quara 


f"p- 

C.tpiiu!.  xxxvri. 

■C.tpit,  XXXVIII. 
C-Jfitnl,  xxxix. 


11 &  in  tentatione exacerbaftis  Domi- 
num : 

-3.  &  quando  dimifit  vos  Dominus  a  Cades 
Barnas 


II.  I.^ 

16.  2.  {;? 
11.5. 


Capitul.  XI, 


i5.  Et  precatus  fum  ante  Dominum  quadia- 
ginta  diebus  &  quadraginta  noftibus 

i6 Domine  ,  Domine  rex  deorum  coclo- 


tatem  tuam ,  quam  liberafti  de  terra  iCgypti  in 
virtute  tua  magna ,  &  brachio  tuo  excelfo. 

zy.  Commemorare  Abraham ,  lfaac,&  Jacob 
famulorum  tuorum  ,  quibus  jurafti  per  temetip- 
fum:  ne  refpicias  diukiam  populi  hujus,  &  im- 
pietates  &  peccata  eorum: 

28.  ne  dicant  in  cordibus  fuis  inhabirantes  ter- 
ram ,  unde  nos  eduxifti ,  dicentes :  Eo  quod  non 
potuit  introducere  illos  Deus  in  terrarn ,  quam 
dixerat  eis ,  &  cum  odiflet ,  necare  ejecit  eos  in 
eremo  : 

19.  &  hicpopulus  tuus  &  operatic  tua,quos 


redemifti  in  magnitudine  tua  ,  quos  eduxifti  de 
jtgypto  in  manu  forti. 

17.  Recordare  fervorum  tuorum  ,  Abraham, 
Ifaac  ,  &  Jacob  :  ne  afpicias  duritiam  populi 
hujus ,  &  impietatem  atque  peccatum  ; 


i8.  ne  ionh  dicant  habitatores  terra;  ,  de 
qua  eduxifti  nos  :  Non  poterat  Dominus  intro- 
ducere eos  in  terram ,  quam  poilicitus  eft  eis  , 
&  oderat  illos  :  idcirco  eduxit ,  ut  interficcret 
eos  in  folitudine  ; 

ig.  qui  funt  populus  tuus  &  hxreditas  tua  , 
eduxifti  de  terra  itgypti  in  virtute  tua  magna  ,  &:  quos  eduxifti  in  fortitudine  tua  magna  ,  &  in 
brachio  tuo  extento.  brachio  tuo  extento. 

N  O  T  iE     AD     VerSIONEM 

■i/a  ««Ta?  apra  rut  J'uo  X^'P^'  /""  >  5  C'^'''-''^^'^'*  ""■'"'>" 
I'juZr.  i.  e.  El  funum  amhns  labtiLts  ,  prajtci  tai  ex  am- 
talius  manibti!  ,  yj  contrivi  ioram  ■uohii.  In  Mf.  Alex,  ac 
edit.  Aid.   tm  x^'f'"' '  ^bfque  ivn. 

if.  i8.  Itidem  Graece  ,  praeter  unum  imnWi  Kvfin ,  iin- 
te  Dommttm  ,  loco  Dominum  limpliciier. 

■){'.  19.  In  Grsco  fimpliciter ,   hkI  'inipttii  iii.u,Com^\. 


I 


-f.  20.  Gr.  Kal  sVl  'A«fut  iivfia\^«  ,  abfque  ■zialde  ; 
at  in  Mf.  Alex,  additur  ojuj/jse.  Addit  etiam  Capitul.  fup. 
pro  eo  quod  fecijiii  vitulum, 

^.21.  Gr.  addic  durav-,  ad  =>aGoy ;  al.  deeil. 

Tt.  21.  Grjecc,  roagc^u'ra»?:?  h?^  ,  exucerbames  fuijiis. 

Ttt-  23.  25.  Similiter  Grace. 

■jf-.  26.  Gr.  KvSM  l>MiMv  (  Mf.  Oxon.  cum  edict.  Aid. 
&  Compl.  Kf'cE  .  Kf'eis  iSttswsu  )  rut  ^'.m  ,  fiH  s(,om- 
^fivcni  ^il  ^ao^  0» ,  i,  -rii  /J-SfiJa  m  (  Mf  Alex,  cum  edd. 
Aid.  &  Compl.  TM»  xAHg^i'iijMi'ai'  on  )  liV  hvl fiiaa  ,  Hi  e'^i))-*- 


A  N  T  I  Q  JJ  A  M. 
-;e;  in.  7««  Anu-yr'v  a-  tJT  i'%t/'ic!(  tJi'  /^i-yayi,  K.Jt  ^»  xi' 
fi  CK  Trt  li.Qtict.ix,  i;  a  TM  ^gftX'"'  'I*  ™  viirMf. 

t.  27.  Ad  verbum  e  CirsEco  ,  addico  tf  ,  poft  Abraham  y 
uti  fnpcr  ,  sVi ,  poft  refficias  ,  &  ante  peccata. 

t.  28.  Auguft.  locut.  26.  de  Deut.  col.  566.  e.  fichab. 
tiequatido  Jidiin  i':hab:tiintes  terram  ,  unde  eduxifti  nos  in- 
de.  Ita  quoque  in  Grseco  ,  ni(i  excipias  panic,  fit,  ,  tie, 
pro  neqiiando  :  turn  fequuntur  :  y^hal^c,-  Ylufo,  to  ftv  Au~ 
vxSai  KJefo»  licayccyuv  ccuni;  eii  rm  iHr ,  it  shrir  dimlf, 
i.  ■wctfi.  TO  /j.:mcctt  at'TBC  ,  ii,ir/ct'/!>  cwni  It  t/T  £>if/<w  a.-7n- 
XTsrmi  a'l/Tv';.  In  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  editt.  Aid.  & 
Compl.  o'.TrotTEVk'a/  cV  tji  ='pn^w.  ^ 

1^.29.  Grace.  Kal  8t'oi  (  edit.  Aid.  ^to?  ) >«c;  ci^.j,  xah- 
fk  csf ,  t5  (ijn«.1'.i  £X  7«5  Ar/virlv  a  t?  i%Ji  n  ta  fit- 
taM  ,  J,  »  Tn  x-'f'  «"  ■^"  "©«Tai!  ,  j,  «  tm  fi&X'"'  '" 
TS'OimS.  In  Mfs.  Alex.  Sc  Ox.^ac  edia.  Aid.  &  Compl. 
defunt  ifta ,  i,  o-  t?  x-'f'  "^  ^iT  xO(7oH«. 


'JiS 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    X. 


347 


CAPUT     X. 

VULGATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

EW.  I.  T  Nf  tempore  illo  dixit  Dominus   ad  me  :  i.  T  N  illo  tempore  dixit  Dominus  net  me  :  Ex-    Aug.ija.tp.  ij.i/i 
J4. 1.          X  Dola  tibi  duas  tabulas  lapideas  ,  ficut  prio-         J.  cidc  tibi  dlKlS  tabuLis  lapideas  ,  quemadmo-  ^""-  '■  3-  5^i'  f« 

res  fuerunt ,  &  afcende  ad  me  in  montem  ;  fa.-  dlim   priores  ,  &  alcende  ad  me  in  montem  :  &      J^^"  "• 

ciefque  arcam  ligneam ,  facies  tibi  arcam  ligneam  , 

I .&  fcribam  ill  tabulis  verba  qu.-E  fuerunt  in        :;.  &  fcribam  in  tabulis  verba  qnx  crant  in 

his  quas  ante  confregifti ,  ponelque  eas  in  area,  tabulis  prioribus    qiias    COntrivifti  ,  &C  immittes 

eas  in  arcam. 
5.  Feci  igitur  arcam  de  lignis  fetim.   Cum-         3.    Et  feci  arcam  ex  lignis  imputribilibus.  Et 
que  dolallem  duas  tabulas  lapideas  inftar  prio-  excidi  duas  tablllas  lapideas  ficut  priores,  &   af- 
rum ,  afcendi  in  montem  ,  habens  eas  in  mani-  cendi  in  montem  ,  &  dux  tabulx  in  duabus  ma- 
bus,  nibus  meis. 

4.  Scripfitque  in  tabulis ,  juxta  id  quod  prius  4.  Et  Icripfit  in  tabiilis ,  fecundum  fcripturam 
fcripferat,  verba  decern  ,qua;  locutus  eft  Domi-  priorem  ,  decem  veiba  ,  qux  locutus  efl:  Domi- 
nus ad  vos  in  monte  de  medio  ignis ,  quando  nus  ad  vos  in  monte  e  medio  ignis  :  &  dedit  eas 

populus  congregatus  eft  :  &  dedit  eas  mihi.  Dominus  milli. 

5  .  Reverlufque  de  monte  ,  defcendi ,  &  po-  5 &  delcendi &  mifl  tabulas  in  arcam Capu.fup  xiii» 

fui  tabulas  in  arcam  ,  quam  feceram ,  qua;  huc- 
ufque  ibi  funt ,  ficut  milii  pr^cepit  Dominus. 

VULGATA       NOVA. 

tSnm.       6.   Filii  autem  Ifrael  moverunt  caflra  ex  Beroth  7.   Inde  venerunt  in  Gadgad  :  de  quo  loco  profec-      Nam.  ji.  ji, 

JJ.  ?i.     filiorum  Jacan  in   Mcfcra  ,    ubi   Aaron   mortuus  ac  ti,  caftrametati  funt  in  Jetebatha  ,  in   terra    aqua- 

N:im.  fepultus  el1:,  pro  quo  laceidotio  funftus  eft  Eleazar  rum  atque  torrentium. 
nlius  ejus. 

VuLGATA     NOVA.  VerSIO     ANTIQUA. 

8.  Eo  tempore  feparavit  tribum  Levi,  uc  8.  In  illo  tempore  diftinxit  Dominus  tribum  Aug.qnitji.ie.m 
portaret  arcam  foederis  Domini  ,&  ftaret  coram  Levi,  portare  arcam  teftamenti  Domini,  allil- OfBf.f.j.jSj.i/.f. 
CO  in  ininifterio ,  ac  benediceret  in  nomine  illms    tere  coram  Domino  ,  minilhare ,  &  orare  in  no- 

ulque  in  pri-fentem  diem.  mine  ejus  ulque  in  hunc  diem. 

9.  Quam  ob  rem  non  habuit  Levi  partem  ,  9.  Propter  hoc  non  eft  Levitis  pars  ,  &  fors 
neque  pofreflfionem  cum  fratribus  fuis  :  quia  ipfe  CUm  fratribus  iuis  :  DominUS  iple  pars  ejUS  e{t , 
Dominus  pofleffio  ejus  eft  ,  ficut  promUit  ei  Do-  licut  dixit  ei. 

minus  Dcus  tuus. 

VuLGATA       NOVA. 

10.  Ego  autemfteti  in  monte,  ficut  prius,  qua-  11.  Dixitque  mihi  :  Vade,  &  prsecede  populum, 
dragiuta  diebus  ac  noftibus :  exaudivitque  me  Domi-  ut  ingrcdiatur  ,  &  pofl'ideat  terram  ,  quam  juravi  pa- 
nus  etiam  hac  vice,  &  te  perdere  noluit.                      tribus  eorum  u:  tradcrem  eis. 

NoT^     AD    Versionem     ANTIQUAM. 

if.  I.  Ita  Graice,  ficut  8c  Capit.  XLi.  fup.  quod  vide,  fequuur ,  Et  eiat  ibi  Moyfes &  fcripfit  in  tabulis,  &c. 

"J?".  2.   la  Grxco  fie  :  Kal  'jfx^^ii  =Vi  tx5  -ni/a'iia?  ,    Et  Jiitis   jnatiifefl/tt  eutiJem  Moyfcn  in  tahKiis   hxc  decent  I'erba 

Jcnl/es  fnpe;  tcihiUs  ;   reliqua  ut  in  Lat.  fup.  In  Mli.  veto  f"'(/'ffi  ■>   "on  Deiim.  isiiji  Jj^ie'<jiolenier  qiiidem  ,  fid  certa 

Alex.  St.  Oxon.    (icut  in  edict.    Aid.  &.  Compl.  legitur  ,  t>ece£ti,tie  compe/hmiir  ,  ubs  didnm  eft,   Et  (ciiplit  in   ta- 

Kk;  yfid!fx ,  Et  fcribam  ,  ciuim  leftionem  pluribus  confir-  bulls  verba  tcftam.  decern  verba  ,   noti  ileyfen  fcbaudiie  , 

mare  tentatAuguft.  in  cunleq.  dicens  :  Non  immerito  qux-  fed  Domitium :  fupra  emm  fojitum   f/i.Eteiat  ibi  Moyfes 

fitar,   qnonudo  hxc  in  Dent,  dicamur  ,  Mvyfe  recoltnie  ac  in  confpetlu  Domini ;  ut  u  Domtno  ,  tn  cujm  confsciltt  ernt 

repeteme  qux  gcjia  junt ,  cum  in  Exodo  (  54.  27.  28.  )  ubi  Moyfis fcripia  inteliigaiitur  hxc Jhnt  ante  f.omtfe- 

fnmiim  hxc  dkla  (^  ficia   narramiir  ,   tta  Jcripttim  fit  :  Et  rat.   Ouod  fi  tta  eft  ,  tun  qnidem  :lla    differentia  diioriim 

dixit  Dominus  ad  M.jyfen  ;  Scribe &  Ictiplit  in  tabu-  Teftamentmum  ,  qnx  nobis  'jija  eft,  in  his  verbis  commen- 

lis  verba  teflameqti ,  decem  verba.  Cum  ergo  in  Exodo  ipfe  dan  poteft  ,  qnarido  Q  priores  g  fecundas   tabulas  /crnifit  , 

Moyfes fcripfiffe  na'retlir  ,  quonudj  hic  in  Deiiteronomio  non  homo,  fid  Dens  :  veruntamen  ilia  certi  dift.intia  :ion  ha- 

Deiis   in   tabiihs  eadcm  verba  fcripjijje  recoliticr  J  Nodum  bet   dubitalionem   ,    quad  priores  tabulas  ^  Dcus  fecit ,  (^ 

folvit   Auguft.  inf.   n.  5.   ht^c    modo   :  Nunc  ergo  cinn  le-  Dens  Jcripfit. 

gitur  in  Deiit.  de  ficundit  tabulis  itadulum :  Et  excidi  duas  <'.  5.  lea  in  Gracco  ,  practet  voces,  dua! ,  &  duabus  ,  quae 

tabulas &  fctiplit  in  tabulis  ,  &c.  non  enim  ait  ,   &  defunt.  Mf.  tamen  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Cumpl.  hab. 

fcripli ,  fid  fcripfit,  hoc  eft  Dens ,  Jiciit  paulo  ante  dixerat  Ai/'o  T/aii;  ,   ut  infra  Aid.  &   Compl.  sVoJ  X'f-'-  V'dc 

verba  Dei  fibi  dida.-Excide   tibi  duas  tabulas &  fcri-  Capital.  XLH.  fup.  &  Not.  ad  f.  2. 

bam in  tabulis  prioribus  :  dtjcutienda  nafcitur  quxftio  ,  >?".  4.  Similiter  in  GiSEco. 

quod  utrafque  tabulas  ,  id  eft  ,  (^  priores  (5  ficundas ,  Deus  ft.  y.  Gtxq.  eVe'Ckmi  ,  pro  mifi  ;  rcliqua  ut  in  Lat. 

iic  legitur  fcripfiffe  ,  non  homo.  Sed  fi  in  ipfo  quoqite  Exodo  Tt.  Z.  Ad  verbum  e  G  xco  ,  niii  excipias  unum  ,  por- 

lierba  Dei  legantur ,  ubt  jubet  eafdem   tabulas  fecundas  ex-  tare,  pro   quo  ctifziv ,  tollere  ,  quod  idem  valet.  Simi  iter 

I'idi  a  Mnyfe ,  nihil  aliud  invenitur ,  qu,:m  ipfum  Deumfe  habet  Capitul.  XLiv.  fup.   In  illo  tempore  feparavit  Domi- 

e.ijdem  promijiffe  ftriptiirtim.     N.ini    ita  Jcriptum  eft  (  54.  mis  tribum  Levi ,  ut  portarent  a: cam. 

I.)  Excide   iibi  duas    tabulas &  fcribam  ,    &c.    Ex-  *■.  9.  bic  efl  in  Grxco ,  pr.cter  hsec  ,  «■  to7;  aVsj^o??  , 

cepto  itaque  libro  Deuteronomii ,  quxftionem   iftam  etiam  fo-  in  fratribus  ,  pro  cum  fratribus  ;  &  i^.r^j;  cwtS  ,  fors  ejus. 

Ills   liher  Exodi  continei ,  quomodo  dixerit  Deus  :  Et  ktib^m  loco  pars  ejus  eft.  In  edit.  Compl.  fup.  xapi  tcT;  aJsjjici;. 

in  tabulis  verba ,  quae  erant  in  tabulis  prioribus ;  ciim pau-  Ambrof.  in  Pf.  1 18.  to.  i.  col.  10J7.  b.  &  Hilar,  in  eund. 

ii   poft  Itia'ur  (  t.  27.  )  Scribe  tibi    verba    hxc Et  Pf.  col.  287.  c.  legunt  ;  Eiliis  Levi  non  erit  portio  ,  neque 

etat  ibi  Moyfes  in   confpeclu    Domini &   fcripfit  in  fors  in  medio  fratrum  fiioriim  ,  quit  Dominus   Drus  pars 

tabulis,  &c.  Si  enim  fiipcriiis  quod  diilum  f/!.- Scribe  ribi  eeriim  eft.  Nota  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Compl.  initio  fcribi 

■verba  hxc  ,  &c.  ad  fnperiora  pcrtines  ,  qux  Deus  ita  prx-  i^xi  ,  non  f  ri  ,  licur  in  Aid.  tVf  ,  pro  «, ,  ante  fors  ,  pau- 

cipiebat  ,  ut  non  tn  duabus  lapidets  tabulis  friberentitr  ,  jed  loque  poft  iic  :  KueA-.i;  0  0£d^  at'Toj  ,  deinde  in  Oxon,  9c 

in  illo  libro  Legts ,  ubt  mult»  confcripia  funt :  certi  illud  quod  Compl.  xmTs??  cit/Tur  >  non  «/t?. 

Join.  I.  Xx  ij 


54« 


LIBER    DEUTERON.     Cap.   X. 


Hilar,  in  Pf.  ii2, 


VerSIO     ANTIQUA. 

\i.  Et  nunc  Ili-ael,  quid  Dominus  Deus  tuus 
pofcit  ...  -        -  — 


a  te  ,  nili  iit  time.is   Dominum   Deum 


VULGATANOVA. 

1 1.  Et  nunc  Ifracl ,  quid  Dominus  Deus  tuns 
petit  k  te,  nifi  ut  timeas  Dominum  Deum  tunm, 
&  ambules  in  viis  ejus ,  &  diligas  eum,  ac  fer- 
yias  Domino  Deo  tuo  in  toto  corde  tuo  ,  &  in 
tota  anima  tua  : 

J  5.  cuftodiafque  mandata  Domini ,  &  cire- 


Atnlr.  1. 1.  dt  Air, 
c.ii.t.  I.H7-/- 
Atia.l.ileVn.chr. 
«p.  Au^.l.  6.  187. 
J. 


C.tfit.XLVl  .  f't^- 


'UievBfi,  in  Ttech 
30.  t.  J.  5 14./. 


tuDim ,  &  ambules  in  omnibus  viis  ejus ,  &  dili- 
gas eum  ,  &  fervias  Domiuo  Deo  tuo  ex  toto 
corde  tuo  ,  &  ex  tota  anima  tua  : 

I  >  &  cuftodias  prxccpta  Domini  Dei  tui ,  & 
juftificationes ejus ,  qax  e-joprxcipio  tibi  hodie,     monias  ejus,  quas  ego  hodie  pra;cipio  tibi,  ut 
ut  bene  lit  tibi  ?  bene  fit  tibi  .> 

VULGATA       NOVA. 

minus ,  &  amavit  eos ,  elegitque  femen  eorum  port 
eos ,  id  eft  vos ,  de  cunftis  gentibus ,  ficut  hodie  com- 
probatur. 

VuLGATA     NOVA. 

16.  Circumcidite  igitur  prsputium  cordis vef- 
tri ,  &  cervicem  veftram  ne  induretis  ampl'^s  : 

17.  quia  Dominus  Deus  vefter,  ipfe  eft  Deus 
deorum ,  &  Dominus  dominantium  ,  Deus  ma- 
gnus  &  potens ,  &  terribilis ,  qui  perfonam  non 
accipit ,  nee  munera. 

18.  Facit  judicium  pupiUo  &  viduEc,  amat 
pcregiinum ,  &  dat  ei  vidum  atque  veftitum  : 

19.  &  vos  ergo  amate  peregrines,  quia  & 
ipfi  fuiftis  advent  in  terra  .^gypti. 

10.  Dominum  Deum  tuum  timebis ,  &  ei  foil 
fervies ;  ipfi  adhasrebis ,  jurabifque  in  nomine  il- 
iius. 

i  I .  Ipfe  eft  laus  tua ,  &  Deus  tuus ,  qui  fe- 
cit tibi  hasc  magnalia  &  terribilia ,  qax  viderunt 
oculi  tui. 

i  2.  In  feptuaginta  animabus  defcenderuntpa- 
tres  tui  in  ^gyptum :  &  ecce  nunc  multipiica- 
vit  te  Dominus  Deus  tuus  ficut  aftra  coeli. 


14.  En  Domini  Dei  tui  ccelum  eft,  &  ccelum  co? 
li ,  terra ,  &  omnia  qua;  in  ea  funt : 

I J .  &  tamcn  patribus  tuis  conglutinatus  eft  Do- 

VerSIO      ANTIQUA. 

16.  Circumcidite  duriti.tm  cordis  veftri 

17 Deusmagnus qui  non  accipit  perfo- 
nam ,  fed  nee  accipit  munera , 

18.  faciens  judicium  profelyto  ,   orphano  & 
viduse.  Dare  panem  &  veftim'entum  dilige  : 
19 quia  &;  ipfe  fuifti  in  terra  iEg}'pti. 

20.   Dominum  Deum  tuLun  timebis,  &  illi 
foli  fervies 


21.  In  feptuaginta  animabus  defcendernnt  p.a- 
tres  vellri  in  iEgyptum  :  nunc  autem  facti  eltis 
ut  (lellx  coeli  in  multitudine. 


NoTjE     ad    VeRSIONEM     ANTIQUA  m. 


Tf.  II.  Hilar.  I.  loco  166.  a.  liabet ,  Sed  nttnc ,  ahevo 
Veio  col.  268.  b.  &  aliis  infra ,  F.t  untie  ,  e  Gr.  Kal  yut. 
Eadem  rurfus  legit  in  Pf.  l.  col.  54.  b.  addico  tamen  hoc 
in  fine  y  'i^  tx  tota  vtrtttte  ttia  ,  quod  abeft  a  Gr.£CO.  Item 
in  Pf.  117.  col.  414.  d.  legit  :  Et  nunc  lf,ael  ,  ijfiid  Dotm- 
tius  Deus  tniii  pnflnlat  a  te  ,  niji  ut  timeas  Dominum  Deum 
tniim ,  J5  ambules  in  omnibus  'Jiis  ejus  ,  Jj  diligas  eum  , 
l^  cujiodtas  pracepta  ejus  ex  toto  corde  tuo  ^  ^  ex  tota 
anima  tua  ,  ut  bene  ,  &c.  prjctermilfis  intermediis.  Demum 
in  Pf.  52.  col.  8  J.  c.  alludens  ,  dicit ;  O  Ifrael ,  qutdDetis 
exijuiril  a  te  ,  nifi  facere  judicium  ,  Jr;  imeiligere  jujlniam  ? 
Vec.  Iren.  Interp.  1.  4.  c,  16.  p.  247.  c.  (ic  habet  :  Et 
mine  Ifrasl  ,  (]utd  Dominus  Deus  poflulat  a  tc  ,  niJi  timere 
Dominum  Deum  tunm  ,  ambnlare  in  omnibus  I'iis  ejus  ,  ^ 
diUgere  eum  ,  ^  fcrvire  Domino  Deo  tuo  ex  toto  corde  tuo  , 
^  ex  tota  anima  tua?  Similiter  in  Gr^co  :  Kal  wy  'I5/;a^^^J 


1012.  c.  Ciijiodias  mandata  ejus  ,  ^  jujiitias  ejus.  Hie- 
ron.  veto  in  Mich.  6.  to.  5.  col.  1541.  b.  Et  cujlcdias 
mandata  Domini  Dei  tui  ,  ^  jujiijicatzones  ejtts  ,  tjuacun' 
que  ego  matido  tibi  bodie  ,  ut  bene  jit  tibi.  Anaftal.  II.  FP. 
epift.  I.  Cone.  to.  4.  col.  1180.  c.  Cujhdire  prxcepta  Do- 
mini Dei  tui ,    ^  jujiitias  ejus  ,  quas  ego  mando  tibi. 

Tf.  16.  Sic  habet  Vet.  lien.  Interp.  I.  4.  c.  16.  p.  24^, 
c.  In  Gr.rco  ;  Kai  tr!e,<'iffii''iii  >  £'  circumcidetis  ,  &c.  ut 
fup.  Similiter  Ambroliaft.  col.  41.  f.  Circumcidetis  ,  Jcc. 
Fulgent,  f.  de  Circumcif.  p.  666.  Circumcidite  praputium 
cordis  vejirt ;    Gr.    cx>M^Kap(/i'ai'   t'><af. 

"t.  17.  Gr.  0  0fo?  0  /^/7«?....  6ri5  v  ^ttv^d^ei  «r^o'caj- 
irci ,  i'j'e  n'  |UH  M^n  i^a(^y.  qui  non  admiratiir  J'aciem  ,  yel 
perfonam  ,    neque  accipiet   munus. 

Ttr.  18.  Gr.  n^AQ:y  nftr.i/  -et^^cmm/tw  ,  Kopiparot  ,  Jt,  y^upa  t 
^  ctyx-7ta  Tor  'sr^'A^vltiv  ,  S^-erat  dvTU  af%v  ij  If^etTtcy.  i.  e. 


2.  Var. 
19.7. 
Jot.  34, 

Sap.  6, 

8. 
Eccli.  3  J, 

Aa.  10. 

34- 

Rom,  it 
II. 

Gal.  1. 
6. 

Sup.  6, 

I?- 

Mat.  4, 
10. 

Luc,  4, 
S. 

Gen.  4^, 
27. 
Exod.  I, 

J- 


t/  Ki'6io;o'  ©E5;  c»  ahiiTui  tsapi  cS  ,  om'  h   f-XsuSxi Faciens  judicium ^  diligit  frofelytum  ,  dando  ei  panem 

K,  ircpnUSai ,  &c.  ad  verbum.  In  Mis.  Alex.  &  Oxon.  ac      ^  veflimentiim. 


editt.  Aid.  &  Compl.  deeft  i,.  Ambrof  veto  in  Pf.  118. 
to.  i-coU  ion.  c.  cum  Hilar,  legit  :  Et  nunc  JJrdel .,  quid 
Dominus  Deus  tuus  petit  a  te  ,  nijt  ut  timeas  Domintmt 
Deum  tuum  ,  ^  ambules  in  viis  ejus  ,  ^  diligas  eum  ,  ^ 
fervias  Domino  Deo  tuo    ex  toto  corde  tuo  ,    i^  ex  tota   ani^ 


V".  19.  Gr.  n^eiiM^yci  7«/)  (JTE  cf  7jj  Ativitlci.  Aid,  Sc 
Compl.  hnuitlv. 

if.  20,  Itidem  Graece  ,  detrafto  unojoti ;  fed  in  Mf. 
Alex,  ac  edit,  Compl.  eft  ^o'ra,  Ambroi.  in  Luc.  2.  col. 
X312.  d,  ler^it :  Dr/;^f;  Dominum  Deum  tuum  .^  ^  ipfi  foli 


ma  tua?  Item  in  Pf  i.col,  7J2.  a.  Et  nunc  Ifr.iel ,   quid     feizies.   Mf  Alex,  pro  ^iCii^.'oii ,   timebis 


hab. 


TT^fOXH'H-' 


eibs  te  pojlulat  Dominus  Deus  tuus  ,  nifi  itt  diligas  Domi- 
num Deum  tuum ,  ^  ambules  in  omnibus  i'iis  ejus  ?  Vide 
etiam  1.  de  fug.  face.  c.  6.  col.  451,  b.  Similiter  Hieron. 
in  Mich.  6.  to.  5.  col,  i  542,  b,  Et  nunc  IJrael ,  quid  Do- 
tntniis  Dius  tuus  quicrit  a  te  ,  nifi  ut  timeas  Dom.  Deum 
tuum  ,  ^  ambules  in  omnibus  viis  ejus  ,  ^  diligas  eum  , 
^  fervias  Domino  Deo  tuo  de  toto  corde  tuo  ,  ^  de  tota 
anima  tua  ?  Lib.  vero  5,  in  ep.  ad  Gal.  to,  4.  col.  290.  f. 
Q^iid  pent  a  te  ?  Anaftaf.  II.  PP.  epift.  i.  Cone,  to,  4, 
col,  Iz8o.  c,  Et  nunc  IJrael  ,  quid  Dominus  Deus  tuus 
pojlulat  A  te  aliud  ,  quam  ut  timeas  Dominum  Deum  tuum., 
^  ambules ,  &c,  ut  fup,  apud  Hieron,  Cafllodorus  deni- 
que  in  Pf,  27.  col.  445,  b,  Et  nunc  Ifrael.  quid  Dominus 
Deus  tuus  poputat  a  te  ,    niJi  ut  timeas  Dom.  Deum  tuum 

ex  toto  corde  tuo  ,   J^  ambules  in  omnibus {5  diligas  eum, 

(g  cujlodias  pr,ccepia  eju  <  ex  toto  corde  tuo  ,  y  ex  tota  ani- 
ma tua,  ut  bene  ,  &c.  Vide  etiam  CapituI,  XLV,  fup. 

if.  13,  Ita  rurfum  Hilar,  in  Pf  2.  col.  54.  b,  praeter 
unum  hodie  ,  quod  delet.  In  Graeco  iic  ;  $i/.\a'arsc&oti  tx; 
f»'7o^a?  K-rpiVT?0fV  cy ,  5j  t:c  S^iKxtujuzlx  l^v^^  ,  oca  syw 
«Wam;/4«i'  jm  aifit^v ,  iV«  lu  «'  j  i  Ambrof,  in  Pf.  1 18.  eel. 


cs;;',  adorabis.  Idem  Ambrof,  infra  ,  col.  1  5  57,  f,  addit  : 
2;  ipfi  foli  adhxrebis  :  &  veto  in  Graeco  poft  ><i7/>ek'o£;;  ,  f«!" 
quitnr  ,  k.  t/jo;  avTov  X6MM,9^'c«. 

■ji'',  22.  Gr,  'Er  ='£/:^K'Kii-7a  4''X"~?  xuTi^titat  cf^sttTefst 
CV  £;■;  Ar/Virlor'  vuri  J  E  s-TTclvce  ce  Kt'c/o;  0  ©eo?  ct  a'cfi  tc^ 
«$■£«  ri  if'e«i-8  TM  7r?,ii'3-si.  Capirul.  XLVII.  fup.  non  ma- 
le ;  Cum  feptuaginta  quinque  (  al.  feptuaginta  )  animabuf 
defcenderunt  patres  tui  in  jigyptum  :  ^  Jecit  te  Deus  ficut 
jlellas  Cfrli  in  multitudine  ,  al.  in  multitudinem.  In  Mfs. 
etiam  Alex.  &  Ox,  at  in  ed.  Aid.  non  iCjzfiiuvTa.  limplici- 
ter  ,  fed  iZjcumcila.  it,  icitli ,  ut  legitur  fupra  in  Geneii  , 
&  in  Ae"tis  Apoftol,  7,  14,  De  hoc  numero  pluribus  dif- 
putat  Auguft.  in  Quatftionibus ,  ficut  Hieron,  quart,  Hebr, 
to.  2.  col.  545,  b,  feqq,  quae  legenda  accurate,  eaque im- 
primis ,  quae  notavimusMup,  ad  Genef.  c,  46,  't't.  2fi. 
27,  ex  Hieronymo  ,  qui  totus  illic  eft  ut  prober  feptua- 
ginta lanttim  animas  ,  non  feptuaginta  quinque  ,  delcen- 
dilfe  in  jti'^yptum  :  Hanc  rem  ,  inquit ,  ne  videamur  advert 
sum  Scripture  iiulloritatem  loqut ,  etiam  LXX,  Interpretes  in 
Deuieronomio  tr.mjlultrunt  ,  quiid  in  feptuaginta  animabus 
in^reffus  Jit  Jacob  in  £gyptum,  Si  qmi  i^ilHr  noflra  Jinttrh' 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XI. 


^49 


NOTA      AD     VerSIONEM      ANTIQUAM. 

IM  rtf\ieiiiir  ,   Sc-iptttram  inter  ft  cmtrivrmm  fticin  :  ipfi  Hem  afferic  infra ,  col.  544.  b.  f.  ad  Gen.  48.  I.  &  J. 

r»i»» /,X,Y./Kffifv«ft .;««  iic  (  Gen.4(J.  26. )  Lxxv.  iinim.ir  Audi,  edam  op.   imp.  in   Matth.  horn.  49.  col.  107.  a. 

ftr  'xfnwlii ,  cum  Jo  epb  ^  poflens  fiii!  .£gyptrim  tngrejj'n  ejji  dicit  ,  jeptuiigint^t  arnmns  intrajje  in  JLgyplum,  Vide  pluia 

iixnnnt ,  in  Detttercriomio  Lxx.  tntttinn  intrajje  ni^moiantiir,  ad  Gcnel.  46.  &  Adl.  7,  14, 


CAPUT       XI. 

VULGATA       NOVA. 


1.    A    Ma  itaque  Dominum  Deuin  tuum  ,  &  obler- 
-LJL  va  pr.^ceptaejuj  &  csremonias,  )udicia  at- 
^ue  mandata  ,  omni  tempore. 

z.  Cognofcite  liodie  qusB  ignorant  filii  veftii ,  qui 
Bon  viderunt  difciplinam  Domini  Dei  veftri ,  magna- 

VuiGATA     NOVA. 

4.  omnique  exercitui  j£gvptiorum",  &  equis 
ac  curribus  ■  quomodo  operuerint  eos  aqu  1;  ma- 
ris rubri ,  cum  vos  perfequerentur ,  &  deleverit 
eos  Dominus  ufque  in  pnEfentem  diem : 

5.  vobifque  qu.e  fecerit  in  folitudme,  donee 
veniretis  ad  hunc  locum  : 

Num.       6.   &  Dathan  atque  Abiion  filiis  £liab  ,   qui 
j6.  I.      fiiit  filius  Ruben;  quos  aptrto  ore  fuo  terra  ab- 
A«»i.  forbuit  cum  domibus   &  tabernaculis  ,   &   uni- 
^^'     verfa  fubftantia  eorum  ,   quam  habebant  in  me- 
dio Ifrael. 

7.  Oculi  veflri  viderunt  omnia  opera  Domi- 
ni magna  qu.-E  fecit, 

8.  utcuftodiatis  iiniverfa  mandata  illius,  qux 
tgO  hodie  pr.-Ecipio  vobis  ,  &  poflitis  introire, 
&  polTidere  terram  ,   ad  quam  ingredimini , 

9.  multo'jue  in  ea  vivacis  tempore :  quam  iiib 
juraniento  pollicitus  eft  Dominus  patribus  veftris, 
&  femini  eoruin ,  laifte  &  melle  manantem. 

V 


extentumque  bra- 


lia  ejus ,  &  robuftam   raanum 
cliium , 

; .  figna  &  opera  qua  fecit  in  medio  /Egypti  Pba- 
raoni  regi,  &  umverii  terra  ejus, 

Versio    antiqua. 
4 qujE  fecit  virtutem  .^gyptioium 


Aug.  loiiti,  17,1, 
3.  Jfifi.f. 


6.    &  qux  fecerit  Dathan   &  Abiion    filiis 
Eliab......  qiios  aperiens  terra  os  Ilium  deglutivit 

eos ,  «5c  domos  eorum ,  &  tabernacula  eoriun 


7.  Quoniam  oculi  veftri  viderunt  omnia  opera 
Domini  magna  qui  fecit  in  vobis  hodie  , 


9 terram,  quam  iura\it  Dominus  patri- 
bus veflris  dare  eis ,  feminique  eorum  poll  eos 


Cupitul.  xiviir. 
Aug.  tocm.zZ, 
^66. f. 


IJem   Leciit,  1^, 
367.  J. 


IJem  lam,  30* 
567.  k. 


ulgata     nova. 
1 0.  Terra  enim ,  ad  quam  ingrederis  poflidendam ,     peftans  pluvias : 


Don  eft  ficut  terra  yigypti,  de  qua  exifti,  ubi  jado  11.  quam  Dominus  Deus  tuus  Temper  invifit     8c 

ieraine   in  hortorum  morem  aqu;E  ducuntur  in  igua;  :     oculi  ilhus  in  ea  funt  a.  principio  anni  ufque  ad  finein 
II.  fed  montuofa  eft  &  campeftris ,  de  coelo  ex-     ejus. 


Vulgata    nova. 


Sup.  10, 
12. 


Versio    antiqua. 

15.  Si  autem  audita  audieritis  omnia  mandata 
ejus,  qux  e^o  mando  tibi  hodie 


15.  St  ergo  obedieritis  mandatis  meis ,  qus 
ego  hodie  pncipio  vobis  ,  ut  diligatis  Domi- 
num Deum  veftrum,  &  ferviatis  ei  in  toto  cor- 
de  vertro ,  &  in  tota  anima  veftra  : 

14.  dabit  pluviam  terrrc  veftra  temporaneam 
&  ferotinam  ,  ut  colligatis  frumentum  ,  &  vi- 
num,  &  oleum  , 

1 5.  foenimique  ex  agi'isad  pafcenda  jumenta , 
&  ut  ipfi  comedatis  ac  faturemini. 

16.  Cavete  ne  forte  decipiatur  cor  veftVum  , 
&  recedatis  a  Domino  ,  ferviatifque  diis  alie- 
nis,  &  adoretis  eos: 

Vulgatanova. 

1 7.  iratufque  Domimjs  claudat  coelum  ,   &   ptuvia  non  defcendant  ,    nee  terra  det   gcrmen  fuum  , 

NoT/C      ad     VeRSIONEM      ANTIQUAM. 


14.  &  dabit  pluviam  terrre  tux  in  tempore 
fuo,  matutinum  &  lerotinum 

15 &  cum  comederis  &  fatiatus  fueris , 

1 6.  attende  tibi  ipfi ,  ne  dilatetur  cor  tuum ,  & 
prsvaricemini ,  &.  ferviatis  diis  aliis 


UiJ.  tMit.  31; 


Uid.  Lean.  31. 


Aiig.loait.  33. f. 
3.  367.  f. 


y* .  4.  Oraece  :  Ka!  c^a  ^-Trcta^e  tv.v  S^uvafiiv  toJv  ,  &c. 
Mox  Aug.  ibid.  Hoc  Interpretes  qnidam  Latitii  minhs  in- 
teiligffttes  ,  nolnerutn  diiere  virtuiem  ,  fed  virtuti  ,  vel 
exercirui ,  quoniam  id  qtiod  ait  Grxcns  ^  Av>s(.fj.t¥  ^  norifttilU 
exercitum  luietlexerttfit.  Sed  elegans  locntto  cji  ,  Qu^e  fecit 
virtutem  eorum  ;  tntellegmdum  efi  quid  eam/cct  :  qitomam 
ad  nihil  earn  redegtt  :  Jed  qma  piuraltter  diBttm  efi  ,  ideo 
jubobjittrum   eft. 

T^.  6.  Grace,  initio  hab.  Kal  ow  ^'ttcivcs  ,  ^  quxcnnque 
fttit  ^  bco  ^  qua  fecerit ;  zx\]\Aq  2dEli'ab^  addic  vi^'Fa- 
Cvy ,  filti  Kr.len  ;  reliqua  ut  in  Lat.  Tup,  AiigufHnus  hie 
duas  Ujcutioncs  notandas  eiFe  dicit  :  i.  quod  add  it  itm  fit 
eosr  cUm  fujficere  pojfe^t  ,  quod  ait  frtpeuifs  ,  quos  :  2.  de- 
mos eorum  cinn  dixijfet  ,  addidtt ,  &  tabernacula  eorum, 
^uafi  alias  in  eremo   haberent  d&moi ,  nifi  t.tbernacitla. 

t^J.  Ad  vcrbum  e  Gra:cu  ,  prjeier  rcIauYum.^Hrf  ,  pro 
^UO  owe  ,  qtt^crtTjqrte. 

1?.  *^,  Ita  i«  Grseco. 


f.  15.  Ad  verbum  e  Gricco ,  detradta  voce  ejuf  ;  aL 
tamen  additur  «Vrb^,  li  Nobilio  fides. 

T^.  14.  Mf.  Oxon.  hab.  Ka.Ta.v,aipy  t  pro  in  tempore  fuo; 
Vat.  vero  dc  al.  kk^/ a^^y  ,  omnes  ©^to^woi-  >u  o-\iLizv,  pec 
relat.  ad  vs7or  ,  pluviam.  Mfs.  quinque  Auguil.  hab.  li- 
milirer  matntinam  ^ferotinam  ,  fed  male;  nam  Aug.  pro- 
xime  a^dit  :  Chm  matutinum  tempu<  dtei  dicattir  ,  nunquid 
hinc  znielligi  volmt  tempus  anni  primum  ?  lerotinum  %'erd 
minhi  hatifutm  efi ;  fed  non  potiiit  magts  proprie  de  Graco 
exprimi  ,  quod  ilU  dtcnnt  'o-\ifj.oy  :  tamen  etiam  in  Latinn 
l::igua.vttlgo  njttatum  ej}  ,  ut  dicamr  ferottnum  ,  fed  quod 
tardi'tts  (fuam  cporteat  fatium  efl ;  hic  veto  tempus  anni  po- 
tiiiS  intelhgi  voluit.  Hieron.  vero  in  Ecclef.  to.  2.  col, 
780.  a.  &  m  Ofe.  6.  to.  5.  1x75.  legit  :  Dabo  voba  plu^ 
•Z/iOftt  temporaueam  ^  feiotinam. 

V.  15".  Gr.    Kcti  (fa.-/^y  y  i  s/^tt^h^Ii^^ 

tf.   16.  Ad  verbum  c  Gr«co, 


Slip.  6. 6. 


Deiii.t.  3-56}-/ 


Cifiliil.  I.. flip. 


■Aug.  LtcHt,  54 
367.  d. 


Uid.Laciit.  5 J 


.  iHfif.Cal.proS. 
fixhjl).  134.  >/. 


Tirtul.  ad'j,  Gnop 
B25.  I>- 


350  LIBER     DEUTERON.     Cap.    XL 

VULCATA        NOVA. 

peieatifque  velociter  de  terra  optima,  quam  Domi-     &  inter  oculos  veftros  collocate, 
nus  daturus  elt  vobis.  «9.  Docctefilios  veftros  ut  ilia  meditentur ,  quan- 

18.   Ponite  hsc  verba  mea  in  cordibus  &  in  ani-     do  federis   in  domo  tua ,  &  ambulaveris  in  via,  & 
mis  veftris ,  &  fufpendite  ea  pro  ligno  inmanibus,     accubueris  atque  furrexcris. 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

zo.  Scribetis  eafiiper  limiiia  domorum  veftra-        20.  Scribes  ea  fuper  poftes  &  januas  domus 
mm  &  januarum  veflxarum  :  tui : 

2.1.  ut  multiplicentur  dies  tui ,  &filiorumtuo- 

rum  ,  in  terra  quam  juravit  Dominus  patribus 

tuis ,  ut  daret  eis  quandiu  cctlum  imminet  terra?. 

ZZ.   Et   fi   Obaudieritis    omne   prxceptum    if-  2  2.  Si  enim  cuftodieritis   mandata  qu:E  ego 

tud praecipio  vobis  ,  &  feceritis  ea  ,  ut  diligatisDo- 

minum  Deum  veftrum  ,  &  ambuletis  in  omnibu? 
viis  ejus,  adha;rentes  ei, 
^5.  ejiciet  Dominus  omnes  genres  a  facie  vef-        2;.  difperdet  Dominus omnes gentes iftas  an- 
tra...;, te  faciem  veflram,  &  pofTidcbitis  eas,  qusma- 

jores  &  fortiores  vobis  funt. 

j;^ 5c  fllimen  magmun,  flumen   Eliphra-  24.  Omnis  locus,  qucm  cakaverit  pes  vef- 

tem ter,  veller  erit.  A  deferto,  &  k  Libano,  k  flu- 

mine  magno  Euphrate  ufque  ad  mare  occidenta- 
le  erunt  termini  veftri. 

2<; timorem  veftmm  &  tremorem  veftrum  25.  Nullus  ftabit  contra  vos  :  terrorem  vef- 

imponet  Dominus  Deus  velter  fuper  faciem  uni-  trum  &  formidinem  dabit  Dominus  Deus  veftcr 

vetix  terrx fuper  omnem  terram  quam  calcaturi  eftis ,  ficut 

locutus  eft  vobis. 

26.  Ecce  ego  dedi  ante  confpeflum  veftmm  26.  En  propono  in  confpeftu  veftro  hodie 

hodie  benedidionem  &  malediftionem  :  benediftionem  &  malediftionem  : 

zy.  benediftionem  ,  fi  audieritis  mandata  Do-  27.  benediftionem  ,  fi   obedieritis  mandatis 

mini   Dei   veftri  ,  qUSCUnque  ego  mando    vobis  Domini  Dei  veftri  ,    qua  ego  hodie  pr^cipio 

hodie :  ...        ^°b'5  = 

og maledidioncm fi  erraveritis  de  via,         28.  malediAionem  ,  fi  non  obedieritis  man- 

quam  mandavi  vobis  ,  ut  abeuntes  lerviatis  deis     datis  Domini  Dei  veftri ,  fed  recefl'eritis  de  via  , 
aUis  ,  quos  non  fcitis.  quam  ego  nunc  oftendo  vobis,   &  ambulaveritis 

poft  deos  alienos  ,  quos  ignoratis. 

VUIGATA       NOVA. 

29.  Ciim  veio  introduxerit  te  Dominus  Deus  tuus     vallem  tendentem  &  intrantcm  procul. 

in  terram  ad  quam  pergis  habitandam ,  pones  bene-  j  1.  Vos  enim   tranfibitis  Jordanem,  ut  pollidea- 

diitioneni  fuper  montem  Garizim ,  maledidionem  fu-  tis  terram  ,  quam  Dominus  Deus  vefter  daturus  eft 

per  mor.tem   Hebal  :  vobis ,  ut  habeatis  &  poflideatis  illam. 

30.  qui  funt  trans  Jordanem,  poft  viam  qu.T  ver-  52.  Videte  ergo  ut  impleatis  ctremonias  atque 
git  ad  folis  occubitum ,  in  terra  Chanana;i ,  qui  ha-  judicia ,  qua;  ego  hodie  ponam  in  confpedu  veftro. 
bitat  in  campeftribus  contra  Galgalam ,  qus  eft  juxta 

NoTiE    ad    Versionem    antiqua  m. 

t.  20.  Ita  quoque   in  Gracco.  cordant  ad  vcrbum.  Capitul.  IT.  fup.  fert  :  T.fce  da  vebit 

v.  22.  1"  Gricco  lie  ,  KctI  'iscu,iai  axon  ayai\Cli  ■Tritxi  hodie   henediHiiints  C<  mahdtcltones  ,  nee  male  ;  nam    Mf. 

Ta?  w7ci«t«   Tau'ra?  ,  &c.                                '  Alex.&  Ald.ed.  hab.pluraliter,  £^071'«?  j,  xttTOiy:!"  xHTa'es» 

#■.  25.  Gr.  ipfo  initio  hab.  K«I  Ez£a^5^,  additque tku-  proprie  ,  exftcratio  ejl  ,   feu  impifcatiD. 

Tct,  ad  t^-m  ,  genies  ;  Cictera  ut   in  Lat.  fup,  V.  27.  Ad  vcrbum  e  Graeco.  Similiter  Iiabet  Tertul.  I. 

■jf-.  24.  Gr.  Kar'  aVo  n   •moixiji  n  fit-jaM  «re7«M?  Ej-  contra  Gnoft.  p.  82J.  b.  praeter  ieqq.  ft:tcepta.....  pmcipic, 

ipfd-ri.  Augad.  3id  hoc  yfiumen fiitmen  :  Kepttitionis  if-      loco  ni.im/,iM iiui>:do.  Grxc.  «7oa«,- ItTth^iftM. 

tx,  inquit ,  ujiiatx  funt  in  Scripturis  ,  ^  rem  dece/iier  cam-  if.  28.  Ita  legit  Tertul.   abfque  interruptione  ;   at  in 

meiid.iut.  Gr.  poft  hoe,   Kal  tot  xi/ie,w  ,    interponuntur  ifta:  ear 

f.  2y.  lea  de  Grseco ,  verbum  c  verbo  :  addit  Auguft.  fii  cUit'snTE  to;  itlii^an  Kvflv  t?  0;f  ",""'  '  °'*  •''",  "'^f^" 

'Us»  timorem  C)   tremorem  ,  quo  ipji  timent  y  tremnm  ,  Jed  Mfiou  u/iiii  Qii,usii^i ,  reliqua  ut  in  Lat.  fup.  exceptis  his  , 

fuo  timemnr  ,   iS  ''''"^  tremere  j.teiiint.  Polfet  vetti  ,  ti-  'a-.fiv^jirlfi  T^a.'/p'.uiir  ,  eterne!  Jervire  ,  loeo  ut  abeuntes  jer- 

morem  -de^ri.  i/i,uis  i  &  nlj^a.li  ,  novijlis ,  pro  fcitis. 

-t.  2fi.  In  Grjeco ,  AiJ^'fti ,  do  ,  non  dedi ;  reliqua  coii- 


Jof.  I.  Ji 


i 


Capiltil,  LU.fiip, 


Tertul,  adv.Giiop, 
825.  t. 


CAPUT      X  I L 


Versio    antiqua. 

ISta  funt  prxcepta  &  judicia ,  qua:  obferva- 
bitis 


Vulgata    nova. 


I.  T_T  JEc  funt  pr,-ECepta  atque  judicia  ,  qus 
JL  JL  facere  debetis  in  terra ,  quam  Dominus 
Deus  patrum  tuorum  daturus  eft  tibi ,  ut  poffi- 
deas  eam  cundis  diebus  quibus  fuper  humum 
gradieris. 

2.   Subvertite  omnia  loca ,  in  quibus  colue- 
fervienuit    nationes    deis  ,   quas  vos    pollidebitis     runt  gentes ,  quas  pollenuri  eftis ,  deos  fuos  fu- 

NoTjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

port 


j;.  Perdirione  perdetis  omnia  loca  ,  in  quibus 


■jf.  I.  In  Grxco  fimiliter  ,   nifi  quod  deeft/K«(- 
sftai  &.  pro  ohJervaHtis  ,  legitur  fVM^tTe  li  Tmi:i, 


Tf.  2.  Ita  Gra-ce  ufque  ad  vocem  nationes  ,  cujus  loca 
•il ,  hiJ ;  at  in MJ",  Oxon.  iic  :  tmi  ja  iim-  'un> fequitur. 


LIBER     DEUTERON. 

V  U  I.  G  A  T  A      NOVA. 

per  montts  excclfos,   &  colics,  &  fubtcr  omne 
lignum  fionilorum. 
Stip.-^.       5.   DiiUpate  aras  eoruiii  ,  &  confringite  fta- 
if.  tuas ,  lucos  igne  combuiite,   &  idola  commi- 

z.M,K.  nuite  rdilperdite  nomina  eorum  de  locis  illis,. 


35 


11.40. 


Cap.    XII. 

Versio    astiqua. 

hirrcdir.itc  ,  fnper  monies ,  &  colks  ,  &  arbc- 
rcs  dciil  is  quafque. 

^  (.(iodietis  ams  cariim ,  evcrrctis  &  com- 
miiuiciis  (l.uicula  canim ,  &  cxcidctis  lucos  ex- 
rum  ,  &  fculptilia  dcorum  iplaium  concrcmabi- 
ris  i>;ni :  &  difperdctis  nomcn  corumdeloto  illo. 


Terlul,  iili  fof. 


V   U   L  G  A  T  A 


/^.  Nonfacietis  ita  Domino  Deo  veflio  : 

5.  led  ad  locum,  quern         5 6.   Fide  Not. 

clegerit  DominusDeus  vef- 

ter  de  cunftis  tribubus  veftris ,  ut  ponat  nomen  fuum 
ibi ,  &  habitet  in  eo  ,  venietis : 

6.  &  ofFeretis  in  loco  illo  liolocaufta  &  vidimas 
veftras ,  decimas  Sc  primitias  manuum  veftrarum ,  & 
\-ota  atque  donaria,  primogenita  bourn  &  oviiim. 

7.  Et  comedetis  ibi  in  confpeiaru  Domini  Dei  vef- 
tii:ac  Isetabimini  in  cunflris,  ad  qus  mileiitis  manum 
vos   &   domus  veftra;  ,   in  quibus  benedixerit  vobis 


VULGATA     NOVA. 

II.  in  loco  quern  elegerit  Dominus  Deus  vef- 
ter,ut  fit  nomen  ejus  in  eo  :  illuc  omnia,  qux 
pra;cipio  ,  conferetis  :  holocaulla  ,  &  hoftias  , 
ac  decimas ,  &  primitias  manuum  veftrarum  ; 
&  quidquid  pKEcipuum  e(t  in  muneribus,  qux 
vovcbitis  Domino. 


Dominus  Deus  vefter, 

8.  Non  facietis  ibi  qua;  nos  hie  facimus  hodie, 
finguli  quod  libi  reftum  videtur. 

9.  Neque  enim  ufque  in  prsfens  tempus  veniftig 
ad  requiem  &  poiredlonem  ,  quara  Dominus  Deus 
vefter  daturus  eft  vobis. 

10.  Tranlibitis  Jordanem  ,  &  habitabitis  in  terra  ,' 
quam  Dominus  Deus  vefter  daturus  eft  vobis,  ut  re- 
quietcatis  i  cunitis  hoftibus  per  circuitum:  &abfque 
ullo  timore  habitetis 


Versio 


A  N  T  I  Q  u  A. 

1 1 .  &  erit  locus  quern  elegeiit  Dominus  Deus  -^V  ttirw, a.  lo» 
vefter  ,  invocari  nomen  Ilium  ibi-:  atiefetis  om- 
nia, qux  prx;ipio  \obis  hodic  :  holo-.uita  vel- 
tra,  &:  iacriiicia ,  &  decimas  \eftras,  &  primitias, 
&;  dona  vellra  :  &  omnia  qux  elegit  de  manibus 
\elhis ,  quxcunque  voveritis  Domino  Deo  \er- 
tro. 


VuLGATA       NOVA. 


li.  Ibi  epulabimini  coram  Domino  Deo  veftro, 
vos,  &  filii  ac  filis  veftn,  famuli  &  famuli;,  at- 
que  Levites  qui  in  urbibus  veftris  commoratur  :  ne- 
que enim  habet  aliam  partem  &  pofTeflionem  inter 
vos. 

VuLGATA     NOVA. 


I ;.  Cave  ne  oflFeras  holocaufta  tua  in  omni  loco, 
quern  vidcris  : 

1 4.  fed  in  eo ,  quern  elegerit  Dominus ,  in  una 
tribuum  tuarum  oif'eres  hoftias ,  &  facies  quxcunque 
priucipio  tibi. 

Versio 


A  N  T  I  Q  u  A. 

15.  Sin  autem  comedere  volueris ,  &  te  efus  15 fecundum  defiderium  animx  tux   occi-     Adim.ap.Aug.t. 

carnium  deleitaverit,  occide  ,  &  comede  juxta     de  ,  &  manduca  omnem  carnem ,  juxta  VOlupta-  8.  JiS.f. 
benediftionem  Domini  Dei  tui,  quam  dedit  tibi     tem  ,  quam  dcciit  tibi  DominUS 

in  urbibus  tuis ;  live  immundum  fuerit,  hoc  eft, 
maculatum  &  debile  ;  five  mundum  ,  hoc  eft, 
integrum  &  fine  macula ,  quod  oiFerri  licet ,  fi- 
cutcapream  &  cervum  ,  comedes , 

16.  ablque  efu  duntaxat  fanguinls  ,  quem  fu- 
per  terram  quafi  aquam  effiindes. 

17.  Non  poteris  comedere  in  oppidis  tuis 
decimam  frumenri ,  &  vini ,  &  olei  tui ,  primo- 
genita armentorum  &  pecorum,  &  omnia  qux 
voveris ,  &  fpontc  oSerre  volueris ,  &  primitias 
manuum  tuarum  : 

VulGATA       NOVA. 


t6.  cave  autem  ne  Hmguinem  manduces,  fed 
efFunde  tanquam  aquim  lliper  terram. 

17.  Non  poteris  mandujare  in  civitatibus  tuis    Aug.Ucui.^S.t, 
decimationem  frumenti  tui j.  s*/.*'. 


1 8 .  fed  coram  Domino  Deo  tuo  comedes  ea ,  in 
loco  quem  elegerit  Dominus  Deus  tuus  ,  tu  &  filius 
tuus  &  dlia  tua,  &  fervus  &  famula  ,  atque   Le- 

NoT^    AD    Version  EM    antiquam 


vites  qui  manet  in  urbibus  tuis :  &  Istaberis  &  re^ 
ficieris  coram  Domino  Deo  tuo  ,  in  cuniftis  ad  qus 
extenderis  manum  tuam. 


In  Mf.  Oxon.  irca?:;  JV/j Afif. 

T^,  5.  Grxc.  Kxl  KaTawa;-i|*E7e  t^;  iS&j/Mv;  dvrxv ,  i  QvY' 
'!fl'iils  tk;  s"nMt;  xvT^'y ,  &c.  ut  in  Lat.  excepto  ver- 
bo ,   ccT0\E77Cf.i  ,   pro  ii:fferdel:i. 

itt.  J.  6.  Hue  redeunt  qua;  Tertullianus  ait  1.  contra 
3uil.  c.  y.  158.  c.  Invetiimiti  priifoiptum  popultj  Ifrael:  ,  ut 
facrifici.t  nulla  tn  loco  offrr.eittuy  Deo  ,  ijii<2m  i«  urrn  repro- 
miJUonis  ,  ijimn)  Dominus  Dais  d.tturits  ejjit  populo  Ijiaeli, 
i^  patribus  eorum;  i^  intyoJitdo  JJiacI  ,  celeharerniir  J.tcri- 
ficux  1^  hoiocartflii ,  tam  pro  piccat;s  qu.im  pro  animahus,  Ea- 
dein  etiam  referri  pollunt  ad  V.  1 5.  &  14.  inf. 

If.  II.  Grace.    Kai  ssai  0  toVc5  i/  ir  fW^n/ou  KuCi'.i 

O    ©£3^    QV  ,    S-JTIXfiyb-irKl  T3    Oro/^at    KUT^    £KSt'    SKbI  O-'fif^f  «ffaV- 

Tx  00a   €yv  wTe?Aouitt  Ljjur    C\\uteyt  ,     Ta    oAoy.xt^Tw'^ec/x 
vH'Zv  t'ij  TK  ^uQiic/iiK/a  C/iur  ,  i,  rk  i-TTijin.x'lct,  I'fiay  ,   i, 


if.  ly.  Addit  Aug.  ibid.  Jpfe  CAdimantus  ) /n  his  ver- 
bis ,  qtt^  pofuit  de  Veteri  Jeflamento  ,  animadi  ertere  potu^  , 
non  ad  immodeyatcim  I'OiacttiUein  perwiere  ijttcd  dicittm  rfl  : 
Snuiid'um  dtjidriium  ,  &c.  hsc  autem  lie  habencur  G.x- 
ct  :'Am'«  It  -TTcitn  eVi.S-u^.a  Qn  ti/'cji?,  J.  7x7,7  Xffx,  xj:- 
Tti  THK  a'jy'.'iUt  Kvflv  T?  ©;f  Qv  ,  itf  iS ccm  Qu ,  &c.  SeJ 
m  omni  ciipidiiate  lua  ma^abis  ,  JJ  comedes  ctrnes  ,  fecun- 
dlim  benedulzonem  Domini  Dei  mi  ,  quam  dedit  tibi.  In 
conlisquentibus  tamen  Auguftinus  conftanter  legit  ut  lup. 

t-  16.  Idem  valet  quud  inGisco  eft  :  O.^a)'  lo  x.>ia  »' 
«xystSs  ,  fVi  r»y  >»/  s>-X--^'^-  xvto  ui  v/:t:p.  Tantnmmoao 
janguinem  non  comedetis  ;  in  terram  effandetis  tllum  Jicut 
aquam.  Capitul.  LVI.  fup.  4tttnd:te  ne  mandmetii  Jan- 
guttiem. 

■f.  17.  Ita  Gtxci.  Aug.  notat  tiici ,  nm  poteris ,  pro  eo 
quod  eft  ,  M»  detebis. 


553 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XII. 


Amh:inff.  Il8. 
i.  I.  iiZi.d. 


Yersio    antiqua. 

19.  Attende  tibi  ne  derelinquas  Levitem  per 
omnc  tempus  quo  \'ixeris  fiipcr  terrain. 

V  U   L  G  A  T  A 


V  U  L  G  A  T  A      NOVA. 

19.  Cave  ne  derelinquas  Levitem  in  omni 
tempore  quo  verfaris  in  terra. 

NOVA. 


Gfn.  28.  14. 
Excil.  54. 14. 
J«f.  19.  8. 


■  D.  Quando  dilataverit  Domlnus  Deus  tuus  ter-     animam  comedere  cura  carnibus : 


hiinoo  tuos ,  ficut  locutus  ell  tibi ,  &  volueris  velci 
carnibus,  quas  defiderat  anima  tua  : 

1 1 .  locus  autem ,  quern  elegerit  Dominus  Deus  tuus 
ut  fit  nomen  ejus  ibi ,  li  procul  fuerit  ,  occides  de 
armentis  &  pecoribus ,  qu.-e  habueris  ,  ficut  praecepi 
tibi,  &  comedes  iQ  oppidis  tuis ,  ut  tibi  placet. 

ii.  Sicut  comeditur  cjprea  &  cervus.ita  vefi:ijrii 
eis  :  &  muiidus  &  immundus  in  commune  vefi:entur. 
'  i  5 .  Hoc  fiDlum  cave ,  ne  fanguinem  comedas  :  fan- 
guis  enim  eorum  pro  anima  eft  :  &  idcirco  non  debes 

VeRSIO      ANTIQUA. 

CtpiLL-^n./ap.     iS.  Cuftodi  &  fac  omnia  veibaquae  ego  man 
do  tibi 


A!tg.qti.fj>.<^<).i;i     z().  Si  autem  exterminavent  Dominus  Deus 


i  4.  fed  fuper  terram  fundes  quafi  aquam , 

1 5.  ut  bene  fit  tibi  &  tiliis  tuis  port  te,  cum  fcce» 
ris  quod  placet  in  confpeftu  Domini. 

2.6.  Qui  autem  fanftificaveris ,  &  voveris  Domi- 
no ,  tolles ,  &  venies  ad  locum  ,  quem  elegerit  Do- 
minus : 

ly.  8c  ofFeres  oblationes  tuas  carnem  &  fangui- 
nem fuper  altare  Domini  Dei  tui  :  fanguinem  holHa- 
rum  fundes  in  altari  :  carnibus  autem  ipfe  vefceris. 


VULGATA     NOVA. 

18.  Obfcrva  &  audi  omnia  qux  ego  prsci- 
pio  tibi ,  nt  bene  fit  tibi  &  tiliis  tuis  port  te  in 
fempiternum  ,  c^m  feceris  quod  bonum  eft  & 
placitum  in  confpeftu  Domini  Dei  tui. 

19.  Quando  dilperdiderit  Dominus  Deus  tuus    hi/.jg. 


Jm4. 


t.i.iii.c.J.  aiUS  gentes,  in  quas  tu  intras  hxreditare  terram  ante   faciem  taam  gentes  ,   ad  quas  ingredieris 

eorum, a  conlpedu  tuo  ,  &  lixreditabis  eos,&  —"^'i-"''-"    -"^  — ir^j--:,  =,„    — .u.u-. — 
habitabis  in  terra  eorum  : 

30.  attende  tibi  ipll ,  ne  exquiras  fequi  cos , 
pollquam  extcrminati  tlierint  a  facie  tua  ,  ne  ex- 
quiras deos  eoriuTi ,  dicens  :  Quemadmodum  fa- 
ciunt  gentes  diis  fuis ,  faciam  &  ego. 

5 r.  Non  facies  ita  Domino  Deo  tuo.  Abomi- 

namenta  enim  ,  qua:  Dominus  odit  ,  fecerunt  diis  Omnes  enim  abominationes,  quas  averfatur  Do- 

fllis  ,  quoniam  &  filios  fuos  &  filias  ilias  combu-  minus ,  fecerunt  diis  fuis  ,   oflerentes  filios  &  fi- 

ri.nt  igni  diis  lllis.  lias  ,  &  comburentes  igni. 
Capii.iym.fip.      t;2.  "Omne   verbum   quod  ego  mando  tibi  ,         ?:.  Quod  pr^cipio  tibi ,  hoc  tantum  faclto 

eilltodi  ,  &  fac Domino:  nee  addas  quidquam,  nee  minuas. 

Not.cadVersionemantiquam. 

qiiitrti  CM  pojleaquam   exterminata  fuerint  a  facie  itta  ;  nt 


poflldendas,  &  polfederis  eas ,  atque  habitave- 
ris  in  terra  earum  : 

30.  cave  ne  imiteris  eas,  poftquam  te  fue- 
rint  introeunte  fubverf^,  &  requiras  ca;remonias 
carum ,  dicens  :  Sicut  coluerunt  gentes  ift^  deos 
fuos,  ita  &  ego  colam. 

51.  Non  facies  fimiliter  Domino   Deo  tuo. 


H.  19.  Vix  melius  e  Grzco. 

*.  28.  Graice :  «tt^ioj"» ,  h,  mk  ,  j,  woiMs;;  ,  Ohferva  » 
y  audi  ,  g  ficies  ,   &c.   ut  fupra. 

f.  19.  Greece  ,  deeft  eu  ,  ante  intras ,  quod  ramen  eft 
in  Mf.  Alex,  lubinds  port  intras ,  additur  hu  ,  illnc  ;  pau- 
loque  port  ,  habetur  otVj  •a^nQui-n  tt ,  «  facit  tua  ,  pro  i 
tonj'pedit  tuo :  mox  ita  :  ^  xa7j-v.?>n20i'c^i'c>i;  auTnv ,  j.  xa- 
TciKa'cii;  ,  &c.  hureditaveris  ram,  gj  habita'jeris  ;  fed  in  Mf. 
Alex,  legitur  ;  Ka^ajt^nj^jK^n'cf/;  xj-*^^  j  ^  xa^oiitiicc/?  ,  ut  in 
Lat.  fupra  ;  in  editt.  Aid.  &  Compl.  >i.ci.ra.y.M^y'^fiiQAi 
ivtii. 

*".  30.  Ita  Grxc.  fee.  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &Compl. 


nili  quod  addunt  tcvtx  ,  ad  vocem  ,  ; 


genus  . 


iMf. 
autem  Vatic,  abfunt  lijec  ,  ne  exquiras  deos  eorum  ,  fed 
legitur  in  aliis ,  it' ^it  eV-i^vfTi-'oe;;  t^;  ,9"-^?  at^r^JK.  Tertul.  1. 
advcrf  Giioft.  8xj.  b.  llmiliter  habet :  Cave  tihi ,  ne  Je- 


requijieris  deos  illartim  ,  dicens :  Qtiemadmodum  faciunt  na- 
tiones  deis  fuis  ,   ^    ego  ita  faciam. 

t.  31.  Ita  Mfs.  Gr.  Alex.  &  Oxon.  cum  editt.  Aid.  8c 
Compl.  nili  quod  pro  odit  ,  hab.  E/^fi^ncs  ,  feu  /f^lQyis  ^ 
odio  habutt  :  Mfs.  tamen  praed.  delcnt  j. ,  ante  fl:os,  6c 
ponunt  «' ,  ante  igni,  cum  edit.  Aldina.  Plus  variat 
Gr.  Vatic,  a  quo  abeft  vox  Domino  i  exinde  port  enim, 
iic  eft  ,  Kt'piV  a.  ='^/(^hce  ,  Domini  qua  odio  hahuit  ;  turn  ad- 
ditur w ,  poft  fecerunt ,  ut  &  poft  combiirunt ;  deleturque 
y  ,2me  filios. 

")^.  52.  Ad  verbum  e  Grscco ,  przter  hzc ,  tibi,  cujlo- 
di ,  2/  fac  ,  pro  quibus ,  vfi7/  Qn/xet^r ,  t?tp  <fu^i^i)  tc;s?/  , 
^'llbis  hodie ,  hoc  cuftodies  ,  vet  ohfervabis  facere  ;  in  Mf. 
tamen  Uxon.  ac  edd.  Aid.  &  Compl.  habetur  ^01',  pro 


CAPUT     XIII. 


Teiiul.  ad'j.  C:i!J>. 
Zz^.b.c. 


VcRSlO     ANTIQUA. 

I.  C]  I  ipfe  prophetes  exfurrexerit  in  te  ,  aut 
O  Ibmnium  Ibmnians ,  &  dederit  tibi  lignum 

vel  ortentum , 

z.  &  evenerit ,  &  dixerit  :  Eamus ,  &  fervia- 

mus  diis  aliis  quos  non  Icitis : 


VulGATA     NOVA. 

I.  O  I  furrexerit  in  medio  tui  prophetes ,  ant 
O  qui  fomnium  vidilfe  fe  dicat,   &  pr^di- 
xerit  fignum  atque  portentum  , 

2 .   &  evenerit  quod  locutus  eft ,    &  dixeric 

tibi  :  Eamus  ,  &  fequamur   deos   alienos  quos 

ignoras ,  &  ferviamus  eis  : 

5 .  ne  audiatis  fermonem  prophetx  aut  fom-         5  ■  no"  audies  verba  prophets  illius  aut  fom- 

niatoris  illius  :  quia  tentat  \os  Dominus  Deus    niatoris  -.  quia  tentat  vos  Dominus  Deus  vefter , 

NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

Oxon.  defunt  ifta:xal  s?6>i  TonfiiToyvrl  ti'^i;,  fequim- 
Tur  vero  :  xaJ  >?'7i)V  siVji*  Tl-ipsv.^jijiisY ,  &c.  Luclf.  Calar. 
1.  de  non  pare,  in  De.  del.  p.  228.  b.  lie  hab.  Et  'jeneri;  J!- 
gna  faciens  aut  prodigia  ,  (5  dzxertt  ad  te  ,  dicens  :  lamns  , 
^  ferviamus  diis  alienis  ,  quas  nefilis.  Aug.  vero  quxft. 
19.  in  Deut.  to.  5.  Jfij.g.  ita  GrjEcum  reddit  ad  verbum  : 
Et  'jenerit  fignum  /t'-e  prodiguim  ,  quod  locutus  eft  ad  te  , 
dicens  :  Eamus,  gj  ferviamus  diis  aliis  quos  nefcitis.  Vide 
Capitul.  LViii.   fup. 

t.  5.  Diffimiiia  nonnulla  in  Grsco  ,  ubi  iic  :0»V(i«y'- 


^.   r.  Ita  in  Gr^Kco  ,  nili  quod  primarum  vocum  ordo 

{ic  invertitur  : 'Eai'  A;  avysr  cv  c;!  '^rpz'pury;  ,  H  Ivvmia- 
litiivK  T3  iri'-irn'jr ,  &c.  Luclf.  Calar.  1.  de  non  pare,  in 
De.  del.  228.  b.  lie  habet  :  Si  autem  re  furrexerit  in  te  pro- 
fheta  ,  aiit  fomnium  Jomniaus  ,  5^  dederit  fignum  aut  pro- 
i/;^iKm.  Similiter  Auguft.  quift.  19.  in  Deut.  to.  5.  y6;.g. 
Si  aKtcm  furrexerit  in  te  prrpheta ,  fiu  fomniater  Jomnians , 
i2  dederit  tibi  fignum  vel  prodigium. 

•  V". 3.  Gr.  Kx)  sT^^nri  Qi^f^sm  iV  tl  r^f^ecs;  ,'■>  ;si'M?  ■yffoi 
Qf  ti-^wi-  n'.fiv^i^n'.) ,  *c.  ut  in  Lat,  fup.  In  Mf,  tamen 


LIBER     DEUTERON.     Cap.  XIII. 


VULSATA     NOVA. 

Otpalam  fiat  utrum  diligatis  eum  an  non,  in  to- 
to  coi'de,  &  in  tota  anima  veftr.i. 

4.  DominumUeuni  vellrum  (equiniini ,  &  ip- 
fum  timete  ,  &  mandata  illius  cuftodite  ,  &  au- 
dite  vocem  ejus  :  ipfi  fervietis ,  &  ipfi  adh*rc- 
bitis. 

5.  Propheta  autem  illc  aut  fiftor  fomniorum 
interficietur  :  quia  locutus  eft  ut  vos  avertcret  i. 
Domino  Deo  veftro  ,  qui  eduxit  vos  de  terra 
iEgypti,  &  redemit  vos  de  domo  fervitutis :  ut 
errare  tc  Faceret  de  via  ,  quam  tibi  pra-cepit  Do- 
minus  Deus  tuus  :  &  auferes  malum  dc  (nedio  tui. 

6.  Si  tibi  voluerit  perfuadere  frater  tuus  fi- 


3n 


Ve  R  S  1  O     A  N  T  I  (^  U  A.' 

veftcr ,  ut  fciat  Ci  ex  toto  coidc  veftro ,  &  ex     TitikI,  uUfUf. 
tota  anima  veftra  timcatis  Dciim. 

4.  Port  Deum  vcftriim  abibitis ,  &  Imnc  time- 
bitis,  &  pricepta  ejus  cuftodictis  ,  &c  vocem 
ejus  aiidietis  :  &  illi  fervietis ,  &  illi  adjicicmini. 

5.  Prophetes  autem  «S:  fomniaror  illc  morie- 
tur  :  locutus  eft  enim  ad  Teduccndum  te  a  Do- 
mino Deo  tuo 


6.  Si  autem  rogaverit  te  frater  tuus  ex  patre 

lius  matris  tus  ,  aut  tilius  tuus  vel  filia ,  five  vel  matte  ,  aut  lilius  tuus  aut  filia  tua,  aut  mu- 

uxor  qua  eft  in  finu  tuo ,  aut  amicus,  quern  dili-  lier  qux  in  gtemio  tuo  eft ,  aut  amicus ,  qui  ani- 

gis  ut  animam  tuam  ,  clam  dicens  :  Eamus ,  &  mx  tux  par  eft ,  clam  dicens  :  Eamus ,  &  lervia- 

lerviamus  diis  alienis ,  quos  ignoras  tu  ,  &  pa-  mus  deis  aliis ,  quos  non  Icis ,  nec  paircs  tui  , 
tres  tui  , 

7.  cunifbarum  in  circuitu  gentium,  qui  juxta  7.  ex  deis  nationum ,  qux  circum  te  proximc 
vel  procul  lunt ,  ab  initio  ufque  ad  finem  terra; ,  flint  aut  longe  , 

8.  non  acquiefcas  ei,  nec  audias,  neque  par-  8.  ne  velis  ire  cum  iUo  ,  5c  nc  audieris  eum  : 
cat  ei  oculus  tuus  ut  mil'erearis  &  occultes  non  parcet  oculus  tuus  fuper  cum ,  nec  mifera- 
eum ,  beris ,  nec  cclabis  eum  : 

Tn/.  17.    -9.  fed  ftatim  interficies  :  fit  primum  manus  9.  annuntians  annuntiabis  de  eo  :  manus  tux 

7.          tua  fuper  eum ,  &  poliea  omnis  populus  mittat  erunt  in  eum  in  primis  ad  occidendum ,  &  ma- 

raanum.  nus  omnis  populi  in  noviftimis. 
NoTiE    AD   Versionem    antiquam. 


ifti  matre;  a  Mf.  tameii  Oxon.  abaft  (je  ,  ^odptitre ,  uc 
a  Vatic.  &al.  tua,  foUfili.t;  Alex,  verb  hie  retinet  »«a, 
cum  edit.  Aid.  omnefque  limiliier  tiia  ,  port  \ocemmulier, 
Ted  abfqiie  ej}  ,  port  gremio  tun.  Exinde  loco  qui  p,ir  cji , 
iiabetur  iimpliciter  ,  1005  ,  xqnulis  ,  &  pro  ncn  Jiis  ,  nec  , 
ita  ,  ifx  riJei';  ct;  ,  j^ ,  «*«  ftuverai  tu  ,  ^.  Edit.  Compl. 
non  hab.  nV's/! ,  fed  tiVii? ,  al.  ujei.  Lucif.  1.  de  non  pare, 
in  De.  del.  col.  2z8.  d.  legit  ut  fupra  :  Si  autem  rogaverit 
te  jri-.ter  tuus  ex  patre  vet  maire  ,  aut  filiu!  tun!  ,  aut  fi- 
tis  Domififtm  Dettm  veflntm  ex  toto  coriie  veftru  ,  ^  ex  to-  ita  tjta  ,  aut  mtther  qtlie  in  gremio  tuo  eft  ,  aut  amicus  ,  qiti 
M  animii  vejira.  Lucif.  Calar.  1.  de  non  pare,  in  Dc.  del.  animx  inx  par  eft  ,  clam  dicens  :  Eamus ,  Jj  ferviamus  deis 
col.  22.8.  b.  lie  hab.  New  nudietis  verhiim  propheta  illius  aliejiis  ,  qttos  nejcis  tu  ,  ^  patre s  tut.  Cypr.  ep.  ad  Fortu- 
aut  Jom/ttaritis  :  quoniam  tentat  Domtnus  Dens  vos ,  videri  natum  p.  265".  a.  hxz  habet :  Oftod  /i  rogaverit  te  frater 
Ji  dttigatis  Dominitm  Deum  veftyttm  ,  &c.  Item  Cypr,  1.  de      trtus  ,    aut  filius   tuus  ,    aut  jitia  tua  ,    aut    uxor   tua 


itivrryiiv  t/.tiva'  ot/  tusipct^ii  K:/e^o;  o  ©fo;  (^f  v/xx^  ,  Si'Jsyxt 
{  Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  fc)=oi  u'^Jr  J^a; 
T»  iiJ'irai  )  ?i' iyxTTXTf  toi-  Q;or  (  Mfs.  Alex.&  Oxon.  cum 
editt.  prxd.  KuCA^v  tov  0:o/  )  v^uy  ii,  o?>n;  tm;  xot/i.-r/af; 
t^^oiv ,  K)  £^  o^h;  tj7;  ']'t^X^''  ^M^''*  Qnac  omnia  optime  red- 
dit  Aug.  qu«l>.  19.  in  Deut.  to.  ;.  ^6^.  g.  his  ;  Non  au- 
dietis  verba  prophette  illius  t  vel  fomnianits  [omnium  tllud: 
quoniam  tentat  Dominus  Deus  vefter  vos  ,  jcire   an  diliga- 


morcal.  2J2.  b.  Tentat  vos  Domtnus  Deus  vefter  ,  ut  fciat 
fi  diligltts  Dominum  Deum  veftrum  ex  toto  corde  veftro  , 
^  ex  tota  anima  veftra  :  (Imiliter  ep.  ad  Fornuiatum  p. 
•x6y.  b.  nili  quod  addit  in  fine  ,  £5  ex  tota  virtttte  z'eftra  , 
<juod  apud  alios  non  legitur  ,  nec  etiam  apud  iplum  1. 
5.  Tellim.  p.  509.  b.  ubi  eadem  rurfus  exftant,  (i  excipias 
iftud ,  tentat  Dominus  Deus  vefter  vos»  Au2;ufl.  quoque  1.  de 
Gen.  I.  to.  I.  col.  659.  b.  &  qujcfl.  jy.  in  Gen.  to.  5.  592. 
e.  Sc  1.  de  fer.  Do.  to.  j.  p.  z.  212.  c.  &  in  Pf.  y.  &  5S. 


qux  efl  in  finit  tuo  ,  aut  amicus  tuus  ,  qui  aquatis  eft  ant- 
ma  tux  ,  latenter  dicens  :  Eamus  ,  ^  ferviamus  diis  alienis^ 
diis  gentium-,  &c.  Jul.  Firm.  1.  de  errore  prof.  reli<^.  p.  179. 
a.  Ouod  ji  rogaverit  te  frater  tuus  ,  aut  films  tttus  ,  aut 
uxor  tua  qux  eft  in  Jinu  tuo  ,  aut  amicus  tuits  ,,  qui  eft  aqua- 
lis  anima  tua  ,  latenter  dicens  :  Eamus  ,  ^  jerviamus  aliis 
diis  gentium.  S.  Pacian.  ep.  5.  eol.  513.  a.  Si  autem pre- 
catus  fuerit  te  fater  tttus ,  aut  filia  tua  ,  aut  uxor  tua  qua 
eft  in  jintt  ttto  ,  aut  aqttalts  anima  tua,  dicens :  E.imus  ,  ^ 


to,  4.  col.  17.  e.  257.  g.  legit  :  Tentat  vos  Dominus  Deus     Jerviamus  diis  quos  non  noveras.  Nuta  in  Gricco  jaCf'* 


vefter  ,  itt  fetal  fi  dtligitis  eum  :  epift.  veto  i  30.  to.  2.  col, 
39  5.  c.  fi  dilig.uis. 

Tf.  4.  Terml.  bene,  fee.  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  edirr. 
Aid.  &  Compl.  in  quibiis  (imiliter  leguntur  hjce  ;  Kal  t»; 

«■To^ct;    nuT^  9t/>it^e3s ^   «V'tw  ]^i^)^fvQi'Js  ,    qu«  ab- 

fimt  a  Grajcu  Vatic,  ut  &  a  Mf.  Oxon.  ifliid  ,  aura 
J\.v%evQi%  ■  omnes  autem  hahent ,  Dominum  Deum  ,  (icut 
edit.  Aid.  tsp'j^  KVTor  ,  in  fine  ,  non  «Vtw  ,  ante  'uT'^ore- 
inQiS^-  Lucif.  Calar.  ubi  fup.  228.  b.  fie  legit  :  Poft  Do- 
minum Deum  veftrum  abibitti  ,  ^  ipjum  timebttts  ,  ^  man- 
Aata  ejus  cuftodietis ,  ^  vocem  ejus  audietis  ,  ^  ;//;  appo- 
■nemini.  Hilar,  in  Pf.  118.  col.  274.  b.  ita  :  Kcrio  poft  Da- 
vtintim  Deum  tuum  ambula ,  ^  ad  eum  adbareto.  (  Gr. 
eVi'sw  KofiM  T? ,  &c.  )  at  fup.  col.  26y.  e.  Poft  Dominum 
Deum  tuum  ambulabis  ,  ^  adharebis  ipfi.  Similiter  Am- 
brof.  in  Pf.  eund.  to.  i.  col.  loio.  c.  102J.  d.  &  alibi  : 
■pofteriori  tamen  loco  ,  1025'.  d.  addit  ,  quia  ipfe  te  dedu- 
ce!,  licut  Hilar,  fup.  eol.  274.  b.  quae  alibi  non  leguutur. 
Capitul.  Lix.fup.  limiliter  hab.  Poft  Dominum  Deum  vef- 
trum ibitis  ,  \^  ipfum  timebitis. 

if".  5.  Gi£C.  Kxt  0  'Oi^^HTH?  sx??vo(;,n'o  TO  ivvirym  ^yv- 
ityia^Q/iisyot; ,  insTyai;  ccirc^cf.yuTut'  ^Vci'amcj  yiip  ts^ctyviaai  di  aVo, 
&c.  Qtise  ita  reddit  Lucif.  Calar.  ubi  fup.  228.  b.  Et  pro- 


pheta tile  ,  aut fomntum  fomnians  ,  ://.•  morianiur  :  locutlj'unt      dsif  ,  loco 


clam  ,  conjungi  cum  prxced.  apud  Scriptores  vero  Lat. 
cum  feqq.  Vide  etiam  Capitul.  Lx.  fup. 

■f.  7.  Graece  legitur  v/jm-  ,  pro  te  ,  deinde  \ocoproximc 
ftifit  aut  longe  ,  (Tc  ,  twk  iy^iZfiyTuv  Qoi ,  H  fw  juxxpciy  dtro 
Qy  ,  tum  fcquitur  ,  xti'  axpy  th^  yyit;  ewg  ctycfv  th;  7»;  ,  ah 
extreme  terra  ufque  ad  extremum  terra  ;  fed  hxc  abfunt  A 
Mf  Oxon.  Similiter  habet  Lucif.  Calar.  ubi  fup.  iig.  d. 
£.v  diis  nationum  «  qux  circa  te  ,  aut  proxime  ,  aut  L'nge, 
Cypr.  ep.  ad  Fortun.  p.  265.  a.  poU  diis  alienis ,  fimpli- 
citer  addit  ,  diis  gentium,  deinde  (ie  :  non  conjcnties  ei  ^ 
&c.  de  if.  8.  prsetermiflis  mediis.  Similiter  Julius  Firmie, 
ubi  fup.  If.  6. 

If.  8.  Eadem  prorfus  hab.  Lucif.  Calar.  1.  de  non  pare, 
in  De.  del.  p.  228.  d.  praeter  unum  ,  jaliitabis  eum  ,  pro 
miferaberis.  At  Cypr.  ep.  ad  Fortun.  p.  16^.  a.  (ic  legit: 
Ntf«  conjenties  ei  ,  ^  non  exaudies  eum  ,  ^  non  parcet  ocu- 
lus tuus  fuper  eum  ,  ^  non  celabis  eum.  Ita  quoque  Julius 
Firm.l.  de  errore  prof.  rel.  p.  179.  a.  nili  quod  legit  f.ir- 
Mf ,  omittitque  eum  ,  poft  celabis.  Gr,  Ov  Qvf^i>.\\iu;  au- 

Tcu  ,    ^    v)C    ^iQctuvm  PMtv ,  K,  y  ft^Usleti kV    eV/^o9H5e/? 

iir'  ai^Tw,  ^J '  v  jUM  0)t£7ra«>l?  tivTor.  -NtJn  defiderabis  juper 
eum  ,  neque  teges  eum.  Ed.  tamen  Compl.  pro  sVj^j^^h- 

i,  hab.  ;HMfie,   mijireberis  ,  cum  Tertul.  ut  &  tuiwd- 


enim  fiducere  vos  a  Doming  Deo  veftro.  Similiter  t^^ypr.  ep. 
40.  J4.  a.  Et  propheta  ille  ,  aut  Jomntum /omnians  ille  ,  qui 
locutus  eft,  ut  errare  te  J'aceret  a  Domino  Deo  tuo,  inlerfi- 
cietur, 

Tf.  6.  Ita  Gtxch ,  paucis  tantiim  exceptis  :  nempe  his 
vocibus ,  patre ,  Sc  matri ,  additur  Qi  ,  prxponiturque  U% 

Tom  I. 


■jt'.  9.  Itidem  Gracee ,  nifi  quod  pnponitur  j, ,  voei  ttta- 
ntts ,  additurque  aoroy  ,  ad  occidendum  ,  &  in  fine  pro  ne- 
vijjimts  ,  legitur  i'^drw.  Similiter  hab.  Lucif  Calar.  ubi 
(up.  p.  228.  d.  Annuntians  annuntiabis  de  eo  :  m.inus  tua 
crunt  in  eum  in  primis  ad  occidendum  eum ,  ^  manus  po- 
puli tui  tn  ttovijfwio,  Gr.  a.'i  X.u^iti  irccytl;  tJ"  >«^  sV  ^* 


354 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XIII. 


Ttrml.  ithifiif. 


Cifr.'cp.  nd  Flirt. 

26;.  t. 


Versio    antiqua. 
to.  Et  lapid.ibiris  ilium,  &:  morietur  :  quo- 


niam  quxluu  aveitere  te  a  Domino  Deo  tuo 


12.  Aut  fi  audieris  in  una  ex  civitatibus ,  quas 
Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi  inhabitare  te  il- 
lic ,  dicentes : 

1 ; Eamus ,  &  ferviamus  diis  aliis  quos  non 

nolti : 


1 5.  interficiens  necabis  omnes  qui  funt  in  ci- 
vitatc  cxde  gladii : 

16.  &  inccndes  civitatem  igni ,  &  erit  fine 
habiraciilo  in  sternum  :  non  reaxiiticabitur  etiam 
nunc. 


Ttriui.adv.Gtioft.      17.  nec  adhxrebit  qiiidquam  manibus  tuis  ex 
8^5- '•  devotamento  ejus  :  ut  avevtatur  Dominus  ab  in- 

Cypr.ep.aiVori.  dignatiooe  Lrx  llix,  &  dabit  tibi  mifericordiam , 
*^i'  *•  &  milerebitur  tui ,  &  muitiplicabit  te , 

I S.  li  exaudieris  vocem  Domini  Dei  tui ,  & 
obfervavcris  pia;ccpta  ejus 


N  O  T^ 

Cyprianus  vero  ep.  ad  Fortun.  p.  i6$. 
tiaris  an7i:ttitiabts  lie  sllo  :  mariifi  ttiit  cr:t  jtiper  eiitn  in  fri~ 
mis  interjicere  eum  ,  ^  manus  onmts  poputt  fojhenw.  Iti- 
dem  Jul.  Firm,  1.  de  errore  prof.  rel.  p.  i'/<).  a.  excepco 
liic.  deinceps  ,  pro  pojhemo.  In  Mf.  eriam  Alex,  ac  editc. 
Aid.  8c  Compl.  eft ,  ^..  «'  yjlf>  Qn  erac  item  infra  in  Oxon. 
&Compl.  li  x*'W  S.  Pacian.  ep.  5.  p.  ji  5.  a.  loco  .j««k«- 
ttaiis  anniintiAbis  ,  &c.  hab.  defetes  eum.  Similiter  Capiiul. 
XX.  fup.  Ntf«  parces  «  ,  fed  deferes  eum.  Addit  Pacian, 
ht  mntius  tila  erit  Jitper  ipj'um  ad  oiitderiditm  eiim. 

If.  10.  Eadem  refert  Lucif.  Calar.  ubi  flip.  p.  zi8.  d. 
imo  excepto  ahjijiere  ,  pro  a-uertere  te  ;  in  Gr.  axcr^ca/  cs. 
Cypr.  ep.  ad  Fortun.  p.  26  J.  a.  iic  ;  Et  Lipidabitnt  ntm  ^ 
^  morietur  i  quomam  tjitcefivit  Avertere  te  a  Dotnuio  Dee  tuo, 
Cypriano  fuftragatur  conftanter  Jul.  Firmicus  1.  de  errore 
prof.  rel.  p.  179.  a.  nili  quod  delet  J5 '  '"  principio  ,  li- 
cntDeoj  in  fine;  at  non  addit  feqq.  de  Vulg.uti  necCypr. 
qu<E  tamen  in  Grarco  exftant.  Apud  utrumque  eiiam  deeft 
If",  n.  quamvis  legatur  in  Gr.  Idem  quoque  liic  hab.  K«l 
^i^ntcMiQi^'-jLv  dvTov  Iv  >.ii^iq  ,  Et  l.%ptdahHnt  eum  in  lapidt- 
ius  ,  &c.  ut  fup.  Capital,  lx.  fup.  Et  lapidnhitur. 

ir.  II.  Ita  legit  Jul.  Firm.  1.  de  errore  prof,  relig.  nili 
quod  habet ,  d.it  tibi ,  abfque  feq.  te.  Gr.  habet  vroisa'»  a, 
pro  ex  civitatibus  ;  fed  in  ed.  Aid.  deeit  QS  \  exinde  AlJ  01- 
ti  Qoi  /.aiuUHr  a  ,  d,u  tibt  h.ibiiare  te.  Capitul.  LXI.  fup. 
h^c  praefert  ;  Si  atitem  audieris  iti  una  ex  civitatibus  tuis 
ejje  homines  pcccatotes ,  ifiti  recede,  efecentm  a.  Deo  omnes  in- 
h.tbit.intes  in  ea.  Item  Tertul.  adverf.  Gnoft.  p.  82  J.  b.  c. 
ait  :  Subjicit  etiam  de  civitatibus  ,  Ji  qiiam  ex  his  cenftttijjet, 
j'uafie  iniquorum  hominnm  tranjijje  ad  deos  alios, 

Tt.  I  5.  Antecedunt  ifta  in  Grxco  :  'E^n'>6coai-  xrj'fii  vct- 
pKfo/iioi  ii,  I'/uuyi  K,  a.-7t^^^v:ii!  'Ttoula.^  t^^  v.ttJ(iiv.^VTCL:^  Tyyy^Y 
vMr-av ,  ^£7o(t;;*  Exierunt  viri  tniqui  ex  vobiS  ,  ^  averte- 
ritnt  omnes  habitantes  terr.im  eoritm  ,  dicentes  :  reliqua  ut  in 
contextu  iup.  excepto  veibo  ult.  hJeite,  vel  ut  in  edit. 
Cumpl,  si./nT=  ,  pro  tiofii.  Nota  ,  omnia  quae  hic  profe- 
runtur  ex  Cypr.  at',  iz.  ad  17.  uno  tenore  legi  apud  ip- 
fura ,  licet  nonnulla  praEtermilfa  videantur  ,  ut  liquet  ex 
Cifco ,  Si  ex  TercuUiano  ipfo.  Julius  tamen  Firm,  loco 


VULGATA     NOVA. 

I  o.  Lapidibus  obrutus  necabitur  :  quia  voluic 
te  abftrahere  k  Domino  Deo  tuo  ,  qui  edu.xit 
te  de  terra  yEgypti,  de  domo  fervitutis : 

II.  ut  omnis  Ifrael  audiens  tinieat  ,  &  tie- 
quaquam  ultra  faciat  quippiam  liujus  rei  fimilei 

II.  Si  audieris  in  una  urbium  tuarum ,  quaS 
Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi  ad  habitandum, 
dicentes  aliquos : 

I  ;.  Egrefli  funt  filii  Belial  de  medio  tui  , 
&  averterunt  hahitatores  urbis  fu.-e  ,  atque  dixe- 
runt  :  Eamus  ,  &  ferviamus  diis  alienis  quos 
ignoratis  : 

14.  quire  follicite  &  diligenter  ,  rei  verita- 
te  perfpefta ,  fi  inveneris  certum  cffe  quod  dici- 
tur  ,  &  abominationem  banc  opere  perpetratain  , 

1 5 .  ftatim  percutles  habitatores  urbis  illius  in 
ore  gladii ,  &  dclebis  earn  ,  ac  omnia  qui  in 
ilia  funt,  ufque  ad  pecora  : 

16.  quidquid  etiam  fupelleftilis  fuerit ,  con- 
gregabis  in  medio  platearum  e)us,  &  cum  ipfa 
civitate  fuccendes,  ita  ut  univerfa  confumas  Do- 
mino Deo  tuo  ,  &  fit  tumulus  fempiternus :  non 
sdificabitur  amphus , 

17.  &  non  adhirebit  de  illo  anathemate  quid- 
quam  in  manu  tua:  ut  avertatur  Dominus  ab  ira 
furoris  fui,  &  mifeieatur  tui ,  multjplicetque  te 
ficut  juravit  patribus  tuis , 

18.  quando  audieris  vocem  Domini  Dei  tui, 
cuftodiens  omnia  prieepta  ejus  ,  qua;  ego  pr.-K- 
cipio  tibi  hodie  ,  ut  facias  quod  placitum  eft  in 
confpeftu  Domini  Dei  tui, 

AD    Versionem    antiqua  M. 

,.  legit  :  Annttn-  cit.  concinit  omnino  cum  Cypr.  nifi  quod  hab.  «oflis ,  non 
nofli  ■■,  omilfaque  cuncla  ab  eodem  Cypr.  paritcr  lilct  ipfe, 
ne  exceptis  quidem  t.  14.  &  a'iis  deifif.   15.  &  16. 

f.  15.  Sic  habet  Jul.  Firmicus  ad  verbum ,  nec  plura, 
Ita  quoque  in  Grseco ,  prater  hxc  ,  rvi  najci^.i-vTot^  cV  rri 
7«  exeiVn  w  ,  loco  qtii  pint  in  civitate  i  ac  in  Mis.  Alex. 
&  Oxon.  nec  non  ediit.  Aid.  &  Compl.  n  TcVfi  sx-.ijr 
extreme  Gr.cc,  addit  :  avx.'^i/xecli  dvxis/xaTieTrs  tturm  j  if 
Ttiylx  Ta  it  «Vt!!'-  quibus  Tertul.  1.  adv.  Gnoft.  p.  8x5.  c. 
iic  alludit ,  dicens  ;  Ut  inter ficeientur  omnes  incolentes eam^ 
^    dcvotamenta  jierefit  univerfa  ejus, 

Tf.  16.  In  GroCCO  lie  :  Kal  'Ttccvltt  tol  liiv^a  «i^tm?  C^''*" 
^;;;  fi?  to;  AioJ a^  nv-rv^ ,  ^  f/^-Trpncej?  tvv   TtoMy  Iv  irvpl ,  Kf 


tsayrx  Tx  cjii/^a  «fTji;  .ar«vc^«,t/fi  ayayricy  Kvfitt  tit  ©e^ 
Qb'  K,  ££■«/  ao/xM7c;  £^<;  r'.y  ctic^ya.-,  yx  «Vo;xo/:,«ii,5-t}Cs7a/  st/, 
Tertul.  adv.  Gnoft.  p.  8iy.  c.  iic  enarrare  pergit :  £<  col- 
Ugerentur  omnia  fpoha  ejus  in  omnes  exitits  ejus  ,  ^  igni 
cremarentur  citm  omnibus  vajis  fttis  ,  t^  cum  omni  popuh  > 
in  confpeilu  Domini  Dei  ;  ^  non  erit  habttabitis  in  xternum  « 
non  resdijiciibiiur  ampliiis.  Jul.  vero  Firm.  1.  de  err.  prof, 
relig.  col.  179.  f.  conftanter  habet  cum  Cypr.  nec  plura, 
Et  incendes  civitatem  igni  :  ^  erit  Jme  habitntore  ,  non  adf 
ficabititr  in  xttinum,  Aug.  locut.  57.  de  Ueut.  to.  3.  367, 
e,  Et  incendes  civitatem  in  igni. 

'i.  17.  Grjscclegitur  :  «to  li ciiv.iiiictlin  h/  tI^  •/t'l''' O' t 
^10  manibus  tuis  ex  devotamento  ejus;  exinde  AceCJi ,  pro 
dabit  ;  at  in  Mf.  Alex.  aJc?;  ,  pauloque  port  ,  <a>.v^vtit 
c£  1  K]  iM'.tcii  Qi ,  pro  quo  in  Vatic.  eVsMC»  is ,  k,  ^/if3"W>» 
oe'  extreme  iic  ,  be  Tfiyrcy  i/ioC£  tc?5  luxlpccci  «v .  qttemad~ 
modum  juravit  patribus  tuis ,  qus  omittit  Cypr.  Apud  Jul, 
Firm.  1.  de  errore  falf.  relig.  p.  179.  f.  poft  hoc  ,  m  ster- 
num ,  proxime  fequitur  :  Et  avertettir  Dominns  ab  indi- 
gnatione  ir.e  fux  ,  \^  d.tbit  tibi  mifericordiam ,  ^  miferebi- 
tur    tui  ,  1;^  muitiplicabit  te  ^  Ji  exaudieris  ,  &c. 

t.  18.  Sic  habet  Jul.  Firm,  ubi  fup.  verbum  pro  ver- 
bo  ,  nec  plura.  Greece,  exr  a^tfOJi^,  _^  audiens  t  al,  e/ca- 
xb'oh;  ;  item  ^ i;a«w.'ik  ,  locu  ^5  ebjirvaveris  i  reliqua  uc  ia 
Vuig. 


^:m 


LIBER     DF.  UTERON.     Cap.    XIV. 


MS 


C    A     I'    U    T       XIV. 


tf. 

/"/.  i6. 
«8. 


-pilii 

JL    iii,  ncc  tacietii  calvitiuiii  lupcr  niortuo. 

i .  Quoniain  pupulus  faiiilus  e»  Domino  Deo  tuo 

V  u  L  c;  A  T  A 


VoCCATA       NOVA. 

&  te  elegit  ut  (ii  ei  in  populum  peculiarem  ,  de 
cunAij  i;encibus  qua;  funt  iujicr  terrain. 
).   Nc  comcdatii  qu£  irnmunda  fuiic.^ 

V  r.  K  s  I  O     A  N  1   1  o  u  A . 

Hxc  pccyra  qiu;  maiiducabitii 


V  E  p.  S  1  O     A  N  T  1  Q  U  A . 

9.  Hxc   manducabitis  ab  liis   qui  funt   in     Ctfumi.iyiv. 


NOVA. 

A.   I  loc  eft  .mimal  i]uoil  coiiicdcrc  ilcbcti'; : 
Dovem  ,  &  ovcm ,  &  capram , 

V  U    L  G   A  T  A       NOVA. 

J.  ccrvum  8c  capream,  bubalum  ,  tragclaphum ,  porem,  cliccrogryllum :  li,tc  rjuia  ruminant,  &  non 

pypjimiiii ,  orygem ,  canii.l(ip.Trii.iIuin.  ilividunt  ungulain ,  iniinunda  erunt  vobis. 

6.  Oninc  .inim.il  ,  «quod  111  duas  partes  findit  ungu-  8.  ius  ciiiocpic  ijuoiiiani  dividit  ungulam,  &  non 
lam,  &   riimiiiat,  comcilccis.  ruiiiinat,  imnmnda  crit  :  carnibus  corum  non  vcfcc- 

7.  Dc  Ins  autcin  <ni:i,-  ruminant,  &  ungulam  non  mini,   &  cadavcra  11011  taiigctis. 
finduiit ,  comcdcrc  non   dtbctis  ,  ut  caiudum ,  Ic- 

VuLGATA     NOVA, 
g.   H;ec  comcdctiscx  omnibus  qu.T  morantur 
in  .iquis  :  Qux  habcnt  pinnulas  &  fquamas,  co-     aqiUS. 
mcditc  : 

10.  qua;  abfque  pinnulis  &  fquamis  funt ,  ue 
comcdatis,  i|ul3  iminunda  I'uiit. 

1 1.  Oinncs  avci  iiiundas  conieditc. 

V  U  L  G  A  T  A 

11.   Immundas  ne  CO-         iz.&feqq.  Fide  Not.  18.  onocrotalum,  5c  cliaradrium  ,  (ingula  in  ge- 

mcdatis;aquilam  llilicct,       tli  -^.  il.  nerc  fuo :   upupam  quoque  &  vefpertdionem. 

&gryplicm,  &  halla-etum,  19.  Et  oinnc    quod   rcptat  &    pennulas  babet  , 

I),  ixion  ,  &  vulturera   ac  milvum  juxta  genus     immundum  erit,  &  non  comcdctur. 

JO.  Omne  quod  niundiini  eft,,  comcdite. 
1 1 .  Quidquld  autein  morticinum  eft ,  ne  vefcami- 
ni  ex  eo.    Peregrine ,  qui  intra   porlas  tuas  eft  ,  da 


ir.4. 


Ctfil.fif.ViilU 


ir.  Omncm  avcm  miindam  manducabitis. 

NOVA. 


Cifitvl.  Lift 


fuum  : 

I.).  &  omne  corvini  generis, 


ut  comcdat  ,aut  vende  ei  :  quia  tu  populus  fanihjj 
Domini  Dei  tui  cs.  Non  coqucs  hoeduin  in  lacle  ma- 
tris  fua:. 

Versio     ANTIQUA. 

'.1.  Decimas  dccimabis  omnis  feminis  mi ,  id  M/.f/m«.n.  10. 


I  J.   &  ftruthioneni ,  ac  noftuam  ,  &  larum  ,  at- 
que  accipitrcm  juxta  genus  fuum : 

16.  herodium  ac  cygnum  ,  &  ibin, 

1 7.  ac  mcrgulum,  porphyrionem,  &  nyfticoracem, 

Vui.  gata    nova. 

II.   Decimam   partem    fepar.ibis   dc  cunftis 
fruiftlbus  tuis  qui  nafcuntur  in  terra  per  annos    quod  natiim  ell  ill  agio  fuo  ab  aniio  in  annum , 
fingulos , 

1  j.  & comedcs  in  confpeAu  Domini  Dei  tui,        2:; ofTcres  dccimas  fritici  mi  ,  &;  \ini  mi , 

in  loco  quctn  elogerit ,  ut  in  eo  nonien  illius  In-     &  olei  tui ,  &  primitiva  bourn  lucrum  &  ovium 
vocetur ,  decimam  trumcnti  tui ,  &  vini ,  &  olei ,     tuarum  :  Ut  dilcas  tlmcre  DominiuTi  Deum  tuum 

&  primogenita  de  armcntis  &  ovibus  tuis  :  ut     omnibub  dicbus  \itx  tUX. 
dlfcas  timcre  Dominum  Deuni  tuum  omiii  tem- 
pore. 

1^.  Cum  auteiii  longior  fiierit  via  ,  f>:  locus 
quern  elogerit  Doniinus  Ueus  tuus ,  tibique  bcne- 
«lixerit ,  ncc  potueris  .id  eum  b.vc  cunfta  portare, 

ij.   veiidcs  omnia  ,    &  in  pretium  rcdiges, 

NotjE    ad   Versionem    antiquam. 


1^.16. 


24.  Si  autem  longc  fuerit  \ia  fi  te..., 
ij.  vendes  ca 


Auf.  Jnai.  j8.  I* 
3.  J«i7.r. 


y.  4.  ItiGrJtcJ.  Hi^ciiam&  feqq.  refpondcnt  qui  nar- 

tat  NovatUiui?  ep.  de  elk  Jiut.  1064.  b.   i" ijujci^m 

ad  u:um  ijitjji  nmriAj cctuejjit  animal:a  ;  iju.t.i.i?n  inter- 

Jixit  ,  ijUiiJi  /tun  mtindij ,  ^  ipfos  tdfntfs  itii^iiiti.itHra :  ^ 
WHtiAoYum  i/Huirm  bane  fprm.im  dttlit ,  ut  ijhx  rittuitiMie- 
tu  rnmimiii ,  5^  HngiiUi  jinjAnt  ,  nmnd.t  ;  immunJ.t ,  jiij 
firtttrum  btirim  z-el  iilternm  flui>int,  hem  infra  :  .^f«,•/<V.», 
t5  r((in;v.inl  {J  lingllhm  finitunt ;  immiinJ.i  ,  niutrnmfa- 
cjitnt  ^  .iKt  tx  dtiehns  unitm  .iliijtiitl.  Item  p.  \o6\.h.  Qtiid 

X'ult  Jthi  lex  clan  Jiiit :  Camrlnm  rtfri  mafiJtic.'ih:tr .mr 

(Um  Jaem  cth  frobtbet  affumt aut  (tint  tepftem  ,  &c. 

If.  9.  Gr.  K«t  reufra  fa")«5f  o-ro  Tcii'^u-i  Ttor  vr  7« 
i/J'ctit  ,  dcinde  lie  :  njtV?a  oca  fV^  v  aVro";  -T?fi>i'7.-«  5^ 
MT./j;  ,  fiy;&!.  Omnia  ijiiibui  /mat  in  ei<  ptrtnaU  (J 
jifuam* ,  cmitdttis  ,  &c.  Ad  hxc  edam  ref^Mciunt  que 
ait  Novat.ep.  de  cib.  Jud.  p.  10^4.  b.  loSj.  b.  &c  in 
fifibui  qnejne  e.i,lem  mnndi  rjj-  ,  .^k*  epnl.!  J^ujmis  ,  (J 
ornuM  rrFHjf-i/  ;  .if  yHjr  ccnir.i  ,  bxc  rfft  mn   munjj. 

It.  II.  Sit  ell  ill  Cr.  Eadcm  quoqiie  &  fcqq.  lie  ensr- 
tare  pergii  Novat.  epift.  de  ciS.  Jud.  p.  1064.  b.  AUium 
^usque  dtjcrimtn  in.iuxit ,  qui.i>jue  aitt  rtp-?h<4m  fudi^jre- 
tiir  ,  ant  mundum  :  &  infra  ,  p.  lofij.  b.  poftquam  dixit  , 

Q^tti  auttm  mnflelx   torpjts  <:l'::m  f.uiat  ? quii  la^n- 

Um  !,„„  qrtts  jlellitntm  !  3i\i,iil  .  ant  quit  icriiini faf- 

Tm.  I. 


frrtm ne(lH.im cf^am charaJrium v*ffrrtiU»* 

nrm  .'  Gr.  hab.  inf.  xir.r  ,  aqniUm  ;  1  ».ra  ,  gryfbitm  ;  <bu- 
«/■7«  ,  aqmil.tm  mjiiruim  ;  li'ra ,  vnhnrrm  ;  it'.ji»,  mul- 
I'um  ;  rft^it ,  pajfrrtm  i  yxx-yxx  ,  m{lx.im  ;  >I»ei ,  U'mm  , 
marinam  avcm ;  fV»/.:» .  Theod.  urdttUm ,  Au^./iii.Mm  . 
(i.cnijm  putat  elfc  Suidas  ,  aut  CKcnijt  limilem  ;  uvu  , 
tigniim ;  tCa  ,  ibtn  ,  avem  que  ferpennbut  vdcinjr  ;  ««• 
Tafoxfrr  ,  genus  avis  mariiimj:  ,  rx  aquiUrum  genete 
juxta  Euftath.  ;■';*««  ,  .luifiirtm  ;  ('-rrT«  ,  mfofim;  tttr 
7iX3£<xa  ,  crrvMtn  ntdurnum  ;  -ziyvtz*^  ,  ffUcanem  ;  )^«- 
Cfc/'ftot .  TMficem  ,  feu  Itjtiifljm  ,  cbsradrmm  i  ««^;i^'ar- 
ra  ,  peTpbjrirnem  ;   nx7ii't/x  ,  z'tfprrttttsnem, 

t.  li.  Grxe.  ^ixitvr  d-TsJixaTx:!.^  -zirrii  -iPn'fiaJH 
T?  e-rif/is'ii  Qn  ,  T»  fiirrjj.*  T*  «7^  Ql  ".«««li»  ««r* 
itiatrrlr. 

It.  Z}.  Grzc.  0'm?i  Ta  (Vi/i'ia"»  T»f.'TV  n  ,  i.Tt  tat 
o  ,  J,  Ts  i">i.'k  «V  ,  ri  «•,»itV'«««  Tif  p:»  »•  «.  r>ir  mffr 
Cjraw  ;'tv  i'r«  ftaiji  ftCtTSai  Ki'c»»  T»»  0«f  Or  T««{  Tag 

It.  14.  Tta  Gnrci  :  addit  Aug.  Ac  j!  ditrrri :  Ltrngstia 
nil ;  .id-.tthum  f.-fitit  frt  H.-m:me.  Simiiiici  hibc:  Cipiody 
fup.   LXvil.   Ciim  jHinm  l*mgt  Jticrit  i  u , 

t-.if.  Gr:  KaJ  aT>/«n  itik  iftif.*'  a<idic  CipioiU 
fup.  ii  ;«.•.  riiimti, 

Yj-  ij 


356 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XIV. 


portabifqiie  manu  tua,  &  proficifceris  ad  locum  quern 
clegeiit  Dominus  Deus  tuus  : 

i6.  &  emes  ex  eadem  pecunia  quidquid  tlbi  pla- 
cuerit ,  five  ex  armencis ,  five  ex  ovibus ,  vinum  quo- 
que  &  ficeram  ,  &  omne  quod  defiderat  aninia  tua  : 

VerSIO     ANTIQUA. 

jtH^-lii^fl.  10.  in      ,g.  Pofl  tres  annos  produces  omnem  decimam 
DeHi.i.i-iO^.l'.  fnicliuim  tiioriim  :  in  illo  anno  pones  illud  in 
civitatibus  tuis. 

ig.  Et  veniet  Levita ,  quia  non  eft  ei  pars  ne- 


VuLGATA       NOVA. 

&  comedes  coram  Domino  Deo  tuo  ,  &  epulabcrls 
tu  &  domus  tua : 

17.  &  Levites  qui  intra  portas  tuns  eft, cave  ne 

derelinquas  eum  ,   quia  non  habet  aliam  partem  in 

pollellione  tua. 

V  U  L  O  AT  A 


NOVA. 

18.  Anno  tertio  feparabis  aliam  decimani 
ex  omnibus  qux  nafcuntur  tibi  eo  tempore  :  & 
repones  intra  januas  tuas. 

19.  Venietque  Levites  qui  aliam  non  habet 


que  ibrs  tecum  ,   i5c  ad\'ena  Sc  pupillus  &  vidua     partem  nee  poflertionem  tecum  ,    &  peregrinus 


qux  in  ci\  itatibus  tuis ,  &  manducabunt  &  fa 
turabuntur  :  ut  benedicat  te  Dominus  Deus  tuus 
in  omnibus  operibus  tuis  quxcunque  feceris. 


ac  pupillus  &  vidua  ,  qui  intra  portas  tuas  funt , 
&  comedent  &  faturabuntur  :  ut  benedicat  tibi 
Dominus  Deus  tuus  in  cundis  operibus  manuun» 
tuarum  qua  feceris. 

NoT^    AD    Version  EM   antiquam. 


t.  iS.  Similia  Grscum  habet  ;  addit  Auguft.  ibid.  Ex 
ijla  decim.J  non  dixit  ut  !pfe  mandiicet  aim  piis  ;  ac  per  hoc 
Levitii ,  2?  advinis ,  55  p'lp'H"  1  y  vidnis  turn  jaffit  im- 
ftndi  :  fed  ebjaire  pn/tllim  eji  ,  1711;.!  1:011  efi  difiinilii  sji.t  de- 
cima  ah  :ll.t  ,  fjitam  voltiit  cum  1  ezztzs  in  eo  loco  mandn- 
cari ,  qitcm  Dominus  elegijjet  temph  frto.  Deindc  lie  per- 
gic  :  Sed  if!  ea  inteypretatione  qu,e  ejl  ex  Hebrao  ,  apertiiis 
hoc  dzjli'iclinn  yepeyiynns.  Ait  ctiim  :  Anno  tertio  feparabis 
aliam  deciniam  >  ^c.  ulquead  finem  capitis ,  qualia  nimi- 
rum  cxflanc  in  Vulgata  ni:)lira ,  qu.e  etiam  comparat  cum 
edit.  LXX.  dicens  ;  Pyimi/  hoc  ipjiim  ptaiiins  eji  quod  Ait  , 


anno  tertio  ;  intelltgitttr  etiim  ,  itno  anno  interpcjito  :  in  LXXm 
antem  ,  quoniam  ,  poft  tres  annos  dixit ,  jticeytttm  eji  utrinn 
eos  medtos  ejje  vcluerit  ,  ut  qninto  qitoque  anno  jieyet  ;  5c  lie 
de  c;£teris ,  qux  vide. 

1^.  zp.  Eadem  prorfus  in  Grxco  ,  exccpta  voce  tuis  , 
quae  deed  port  cpeyihus  ;  illam  taraen  retinent  Mfs.  Alex, 
&  Oxon.  cum  edit.  Aid.  In  Mf.  Floriac.  lie  :  ft  Levitis  , 
quia  non  efl  illis  poytio  ^  fieque  foys  tecum  ;  ^  advena,  ^ 
oyphanus  qui  ejl  in  civitatibu!  tuis  ,  g  manducabunt ,  ^ 
faiiahuntur :  fj  benedtcet  te  Dominus  Deus  tuus  in  cmnibtis 
cpcyibus  tttis  ,  quscujiqite  fades. 


CAPUT     XV. 


Jlu^.iJUitjI.  10.  in 
Deut.  ^64. f. 

Teytul.  I.  4.  adv. 
Man,  71 1. 1. 


VersIO     ANTIQUA. 

I.  T)  Oft  feptem  annos  facies  rcmifllonem , 

JL      z Dimittes  omne  debitum  quod  tibi 

proximus  debet,  &  fratrem  tuum  non  repolces  , 
quoniam  remillio  Domini  Dei  tui  invocata  eft. 


Vulgata   nova. 


IW.  710.  h 
Caiit.fup.vivc, 


^mh.l.  z.delat. 
e.i.^6l.c.d. 

Aug.  lorut.41. 2) 


4.  Non  erit  in  te  indigens  :  uti  benedicens  be- 
nedicat te  Dominus  Deus  tuus 

5.  Si  audieiis  vdcem  Domini  Dei  tui 


I.  O  Eptimo  anno  facies  remiflionem , 

O  1.  qux  hoc  ordine  celebrabitur  :"Coi 
debetur  aliquid  ab  amico  vel  proximo  ac  fra- 
tre  fuo ,  repetere  non  poterit  ,  quia  annus  re- 
mifllonis  eit  Domini. 

3.  A  peregrine  &  advena  exiges  :  civem  & 
propinquum   repetendi  non  habebis  poteftatem, 

4.  Et  omnino  indigens  &  mendicus  non  eric 
inter  vos :  ut  benedicat  tibi  Dominus  Deus  tuus  in 
terra  ,  quam  traditurus  eft  tibi  in  poffefi'ionem, 

5.  Si  tamen  audieris  vocem  Domini  Dei  tui, 
&  cuftodieris  univeria  qux  jufiit ,  &  qua  ego 
hodie  pra;cipio  tibi ,  benedicet  tibi  ,  ut  poUici- 
tus  eft. 

6.  Fccnerabis  gentibus  multis,  tu  autem  mu-  6.  Frenerabis  gentibus  multis,  &  ipfe  a  nul- 
tuum  non  accipies.  Princeps  eris  gentium  mul-  lo  accipies  mutuum.  Dominaberis  nationibus  plu- 
tarum  ,  tibi  autem  principes  ex  ipfis  non  erunt.     rimis ,  &  tui  nemo  dominabitur. 

7.  Si  autcmfuerit  in  teegenusin  fratribus  tuis,  7.  Si  unus  de  fratribus  tuis ,  qui  moranttir 
in  una  civitatum  tuarum  ,  in  terra  quam  Domi-  intra  portas  civitatis  tua; ,  in  terra  quam  Domi- 
nus Deus  tuus  dat  tibi  :  non  a\  ertes  cor  tuum  ,  nus  Deus  tuus  daturus  eft  tibi ,  ad  paupertatem 
neque  conftringes  manum  mam  a  fratire  tuo  venerit  -.  non  obdurabis  cor  tuum ,  nee  contra- 
egente  ,  hes  manum , 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


>?•.  1.  Ita  Capiml.  ixvnr.  fup.  In  Grseco  lie  :  A/'  t-s-ra 
tTar ,  &e.  Pey  feptem  annos.  Apud  Aug.  conftanter,  Po/? 
feptem  annos :  addit  cnim  ibid.  Hie  ceyte  mantfejiatur  quo- 
viodo  ^  fupeyiiis  dixtiit :  Pojl  tres  annos :  ac  Grxcc  iUic  ,  non 
Jj.x.    led  ^sra  rptcc  £tm. 

T(?".  2.  Grjece  ,  'A(JM!Js/5  '^oj/  x/^-'°?  "J^tcv  o  ttpzlMi  czt  o  ^/h- 

Kfp/w  Tw  0e^  otf.  In  Mf.  Alex,  on  ■^wuskj^hIcci  ct/psfjii  > 
cum  afteiifco  ,  ita  qucque  in  Mf.  Oxon.  ae  edit.  Compl. 
fed  line  allerifco  ;  in  Aid.  autem,  otj  e-7rue>c?'yTcii  cc^sdv  y  & 
in  Mf.  Oxon.  Kt/fin  n'QsS  o»  ,  ut  in  Lat.  I'up. 

T^.  4,  In  Grxeo  ,  oVi...,  su^o-yiizii,  quia benedicet ,  loco 

fit» benedicat ,  CKtera  Itmilia. 

■jf'.  J.  Grscc  ,    'Eav  /e  tttoiS  i.'Qanti'eiili  t~; t?  @;S 

VfcSr.  Si  ai'.lem aiidiiH  exaudietitis  ■■jocem....Dei  vejhi .  Am- 
brof.  de  Tob.  c.  19.  61 5.  b.  Si  atldieris  legem  ,  ^  cujlo- 
'dieris. 

if.  6.  Idem  Ambrof.  ep.  57.  col.  953.  f.  fie  legit :  Fir- 
-ntrahis  gentibus  ,  tit  autenl  non  mutuaheris,  Gr.cce  :  Kai 
taauiii  eC»s(i(  TTSMtTs,  iu  ii  i  S^niiin,'  Similiter  habet  Am- 


brof. ep.  4.  754.  d.  &  1.  deTob.  c.  19.  615.  b.  FcenerU' 
bis  gentibus :  item  in  Pf.  36.  col.  80J.  f.  fed  addit ;  Cujus 
Dominus  ufuras  exigtt ,  tu  autem  non  mutuabeyis.  Augull, 
Loc.  39.  to.  3.  567.  e.  f.  Ut  fccnerabis  gentes  mulias  ;  ai\n- 
fra  :  Peenerabis  ei :  turn  addit  :  Ttcney.ttionem  Scriptuya  dicit , 

mutui   datam  pecuniam ,  etiamfi  iifurx  non  accipianlur 

Hoc  enim  maluerunt  interpretayt  noflri  ,  qui  fententiam  ,  po- 
tiiis  quam  -jerba  Jequenda  putaverunt ;  nam  in  Gyaco  habet 
i'atuld  ,  quod  ejl  fmneratiiy .  Demum  feqq.  de  Grseco  ,  K«J 
SfifiK  ihm  -Trmciv,  0«  Ji  tV  if  Jmi  ,  lie  reddit  Aug.  locut. 
40.  de  Deut.  eul.  567.  f.  Et  pyincipabeyis  gentium  multa- 
rum ,  tui  autem  non  principabuntiir  ,  additque  :  Tanqu.im 
diceret  :  tibi  non  dominabunlur  ,  hoc  eji  ,  gsnies.  Capilul, 
LXIX.  fup.  Princeps  eris  gentium   multayum. 

"^.  7.  Itidem  Grxce  ,  exceptis  duobus ,  fcilicer  ,  sV ,  pro 
in  ,  ante  fatribus  ,  &  d.-w^ffi'i;  ,  pro  avertes  ;  ac  in  Mf. 
Alex,  nee  non  editt.  Aid.  &  Compl.  legitur  ,  aTos-ps^;.?: 
aVos-efEsi!  autem  vertitur  a  Nobilio  ,  indurabis.  Hoc  -ver- 
bum  ,  inquit ,  magnam  vim  habet ,  Jignifcat  enim  quafi  ex 
animo  ejicere  hum.init.tiem ,  2»  amoytm  naturattm.  Capital. 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XV. 


Mitt,  y 

Luc,  6, 
34- 


33.10. 
Lev,  zj. 
2, 


VULGATA     NOVA. 

8.  fed  aperies  earn  paupeii  ,   &  dabis  mu- 
tuum,  quo  eum  iiidigeie  pcifpcxeris. 

9.  Cave  nefoit^  fuhrcp.it  tJbi  impia cogit.itio , 
&  dicas  in  cordc  tuo  :  Appropinquac  leptimus 

.  annus  remillionib  :  &  avertas  oculoa  tuos  4  pau- 
pere  fratre  tuo  ,  nolens  ei  quod  poftiilat  mu- 
tuum  coMimodare  :  ne  clamet  contra  te  ad  Domi- 
num ,  &   fiat  tibi  in  pcccarum. 


35i7 


at.z. 

Jer.  54. 


Versio    antiqua. 

8.  aperiens  aperies  maniis  mas  ei ,  fcenus  foe- 
nciabis  ei ,  quantumcunquc  poftulat ,  &  quan- 
tum cger. 

9.  Attende  tibi  ipfi  nc  fiat  verbum  occultum 
in  cordc  tuo  iniquitas ,  diccns  :  Appropiat  annui 
(l-ptimus,  annus  remillionis :  &  mallgnetur  ocu- 
his  tiius  in  fratrem  tuum  egenum ,  &  non  tribuas 
ci  :  &  exclamabit  ad\  ersum  tc  ad  Dominum ,  & 
erit  in  te  pcccatijm  magnum. 

VuLGATA     nova. 

10.  Sed  dabis  ei:  nee  ages  quippiamcallid^  in  ejus  ii.  Non  deerunt  pauperes  in  terra  habitationis 
necertitatibus  fublevandis :  ut  benedicat  tibi  Dominus  tux  :  idcirco  ego  pr.^cipio  tibi  ,  ut  aperias  manum 
Deus  tuus  in  omni  tempore  ,  &  in  cunftis  ad  qua;  fiatri  tuo  egeno  &  paupcri  ,  qui  tecum  verfatur  in 
manum  miferis.  terra. 

Vulgata    nova.  Versio    antiqua, 

11.  Cum  tibi  venditus  fuerit  frater  tuus  He-  12.  Si  autem  venundatus  fuerit  tibi  frater  tuus 
bra>us,  aut  Hebra;a ,  &  fex  annis  fervicrit  tibi,  Hebra^us ,  aut  Hebrxa  ,  ferviet  tibi  fex  annis ,  & 
in  feptimo  anno  dimittes  euro  libcruni  :  leptimo  dimittes  eum  liberum  a  tc  : 

Vulgata     nova. 


All^.  lihi  fuf. 


Auj.  qu/tfl.  tr.in 
Deut,i,  5.  $64.  J, 


Mat.  l6.  II( 


Aag.  ^tixfl.  22.  f» 
Dciit.t,  3.  j6j.(T. 


I 


gypti ,  &  Uberaverit  te  Dominus  Deus  tuus  ,  &  id- 
circo ego  nunc  pr.Ecipio  tibi. 

1 6.  Sin  autem  dixerit  :  Nolo  egredi  :  eo  quid  di- 
ligat  te,  cSc  domum  tuam  ,  &  bene  fibi  apud  te  effc 
fentiat  : 

Versio    antiqua. 
17 &  ancillam  mam  fades  fimilitcr. 


► 


Irv.  22 
20.  21. 

Ecdi.l^. 


T  5 .  &  quem  libertate  donaveris ,  nequaquam  va- 
cuum abire  patieris  : 

14.  fed  dabis  viaticum  degregibus,  &  de  area, 
&  torculari  tuo ,  quibus  Dominus  Deus  tuus  benedi- 
xerit  tibi. 

1 J .  Memento  quod  &  ipfe  fervieris  in  terra  JE.- 

VULGATA     NOVA. 

1 7.  aflumes  fubulam  ,  6f  perforabls  aurem 
ejus  in  janua  domus  tus ,  &  ferviet  tibi  ufque 
in  a;ternum  :  ancillce  quoque  fmiiliter  facies. 

iS.  Non  avertas  ab  eis  oculos  tuos ,  quando 
dimiferis  eos  liberos  :  quoniam  juxta  mercedcm 
niercenarii  per  fex  annos  I'ervivit  tibi  :  ut  bene- 
dicat tibi  Dominus  Deus  tuus  in  cunftis  operi- 
bus  qu.-E  agis. 

19.  De  prlmogenitis ,  qux  nafcuntur  in  ar- 
mentis  ,  &  in  ovibus  tuis  ,  quidquid  eft  fexus 
mafculini,  fanftificabis  Domino  Deo  tuo.  Non 
operaberis  in  primogenito  bovis ,  &  non  tonde- 
bis  primogenita  ovium, 

io.  In  confpeftu  Domini  Dei  tui  comedes  ea 
per  annos  fingulos,  in  loco  quem  elegerit  Do- 
minus, tu  &  domus  tua. 

2.1.  Sin  autem  habuerit  maculam  ,  vel  clau- 
dum  fuerit ,  vel  cacum  ,  aut  in  aliqua  parte  de- 
forme  vel  debile ,  non  immolabitur  Domino  Deo 
tuo  : 

Vulgata     nova. 

11.  fed  intra  portas   urbis  tu»  comedes  illud  :  i;.  Hoc  folum  obfervabis,  ut  fanguinem  eorum 

tam  mundus  quim  immundus  fimiliter  vcfcentur  eis ,     non  comedas,   fed  elfundes  in  terram  quafi  aquam, 
quad  caprea  &  cervo. 

Not^adVersionemantiquam. 


Aug.  ZiCHl.t^lx 

J68.  a. 


19.  Omne  primogenitum ,  quod  natum  fue- 
rit in  bobus  tuis ,  &  in  ovibus  tuis  ,  mafculina  , 
fandificabis  Domino  Deo  tuo 


Atlg.quxjt.  23.  Jj 


2  r .  Si  autem  flierit  in  eo  vitium ,  claudum  , 
aut  caecum,  vel  omne  vitium  malum 


Atig.  teem,  ^,  ti 
}.  568.  h 


Lxrx.  fup.  habet  :  Si  faRm  fuerit  in  te  egens  de  fratriliiis 
tuis. 

it.  8.  Ita  in  Graeco ,  nil!  excipias  poftrema ,  oew  iiriJ  ii- 
Txt ,  KoOoTi  w  J'esrTai ,  quantum  fcjctt ,  fecuudum  quod  ege- 
bit. 


binir.  In  Concilio  Tulctano  x.  to.  2.  p.  jSl.  c.  Sijr.tirim 
tntim  Hetrxum  redemeris  ,  J'ervict  tiki  Jeplem  iinnii  ,  {^  //• 
hertini  .ibire  perm::tei. 

Tf .  17.  Aug.  ibid.  Ciim   de  aure  pertttndetida  ferz'i  pra* 
cepifjet ,  &  ancillam  ,  inquit ,  &c.  aci.ttj.uifum  pro  daiivape^ 


>?".  9.  Vix  melius  de  Gr.  rifi  quod   loco  m.ilignetHr tie/n  y  non  ait  ,   ancill^e  lux  facies  ,   quod  locittienis  nojirx 

! ,  eft  'B'.vvfivwlaii TU  ,  ut  &  <fVii'«;is  ,  d.ili!  ,  pro  tri-      tonfuetitdo  pofceku. 


iiias ;  at  in  editt.  Aid.  Sc  Compl.  Am;.  Ambrof.  in  Pi".  118, 
to.  I.  986.  b.  fie  legit  :  Attende  tibi  ,  ne  fi.u  -jerlitim  abf- 
cpndititm  in  corde  trio  :  at  in  Pf.  4J.  col.  927.  c.  Attende 
tibi  ,  7ie  fi.it  tibi  verbttm  jn.t/rtm  tn  corde  tuo  ;  &  I.  dc  bono 
mort.  c.  6.  400.  a.  Attende  tibt  t  ne  f.it  zcrbnm  abjecndi- 
tittn  in  corde  tuo  iniqitum  :  denique  in  Pf.  1 18.  col.  1048. 
b.  lie  :  i^on  Jt.tt  verbum  injujlui.t  occulta  in  corde  tuo. 

T?.  12.  Ita  Grscce  ad  verbum  :  Hieron.  I.  contra  Hel- 
vid.  to.  4.  p.  2.  col.  1  38.  f.  fie  habet  :  Si  jutcm  enieris  fr.x- 


Tf.  19.  Aii  verbum  e  Graeco.  Capitul.  ixxii.  fup.  0;«- 
ne primitizfitmjanfttjic.tbn  Domino.  Qu.viit  hie  Aug.  Uiriim 
qit.t  Grxce  dicuntur  ,  'wpunony-x  ,  nee  Latine  dtci  ,  niji  pri- 
mogenita potuerunt ,  in  bis  t.tntum  intelligenda  Jim  ,  quje 
Ji.tjcuntur  ex  m.urtbus  ,  ipfa  enim  prcprie  p.iriuntur  petiiis 
qu.im  gignuntltr.  Parei-e  qttippe  eji  ,  tj:'.';;»'  ,  quod  eji  exje^ 
min.j  ,  unde  ctpwto'to;cc^  dicitur  ;  gignere  autem  efi  ^ysnxr^ 
itnde  proprie  L.itinc  primogenitus  dtcttitr.  Ex  femtnts  a»' 
tem  d.tbantur  prtmitiva  ,  id  eft  ,  qua  prima  p.iriebantur  ,  nm 


trem  tuum  ,  qui  eft  Hebraus  ,  vel  qux  eft  ilebraa  ,  Jetviet  qux  prima  gignebantiir  a  viris  ,Ji  forte  ex  vidiiis ,  qua  jam 

tibi  fex  annis  ,  ^  feptimo  anno  dimittes  eum  liberum  abs  tc  :  pepererant  ,  gignerentur. 

in  Ml.  Alex.  »  ij  'E£e«i'«.  Capitul.  lxxi.  S:  emeris  puerum  Tf.  21.  Ita  Gr.  nili  quod  in  fine  hab.  (impliciter ,,  /au- 

hebrsum  ,  fix  annos  ferviet  tibi.  Ambrof.  in  Pf.  1 18.  col.  /uav  cr(i)r/>or  ,  vitium  malum  ,  ablque  hoc  ,  vel  omne  ;  at  in 

1011,  b.  Sex  annis  ferviet  }iebr.tus ,  "J  feptimo  anno  libera^  Mf.  Alex,  ac  edit.  Compl.  ii'  j,  ■?ca;  f<x,uci  -Hfp,*  lie  etiain 


55^ 


LIBER    DEUTERON.     Cap.  XVI. 

NoTA     AD     VeRSIONEM     A  N  T  I  Q  U  A  M. 


in  edit.  Aid,  fed  fine  aal.  Addit  Aug.  ibid.  Nph  ait  claiw      •vitin.  Hoc  qiioque  mtandttm  efl  quod  tiit ,  vitium  mjilutn  j 
dicuiio  ,   aut  caicltas  ,  ipjj  tnim  fun: 'juia ;  j'td  claudum  ,      quaji  fijjit  ejji  viiium  bonum. 
g;  ca:cum  ,  ijtied  funt  non  -jitij  ,  fed  ,irt:mal:a  qux  /latent 


Amh.inPf.  Il8. 
M.  Il8l.-/. 


A11g.q1iip.z4.in     z,   Et  immolabis  pafcha  Domino  Deo  tiio 
'Pftt/.  t.  5.  jcj.  f.  Qygs  ^  &  bo\  es 


CAPUTXVI. 

Versioantiqua.  Vuigatanova, 

CUftodi  incnfem  novorum,  &  fades  paf-      i./'^Bferva   menfem  novamm  frugum  ,  & 
clu  Domino  Deo  tuo....'.  V-/verni  piimum  tempoiis,  ut  facias  phafe 

Domino  Deo  tuo  :  quoniam  in  ifto  ineiile  eduxic 
te  Dominus  Deus  tuus  de  y£gypto  node. 

i.  Immolabifque  phafe  Domino  Deo  tuo  d© 
ovibus,  &  de  bobus,  in  loco  quem  elegerit  Do- 
rninus  Deus  tuus ,  ut  habitet  nomen  ejus  ibi. 

■3 .  Non  comedes  in  eo  panem  fernientatum  : 
Septem  diebus  comedes  abfque  fermento ,  afflic- 
tionis  panem  ,  quonlam  in  pavoie  egreflus  es  de 
j£gypto  :  ut  memineris  diei  egreflionis  tuae  de 
jtgypto,  omnibus  diebus  viti  tus. 

4.  Non  apparebit  fernientum  in  omnibus  ter- 
minis  tuis  fcptem  diebus  ,  &  non  remanebit  de 
cainibus  ejus  quod  imraolatum  eft  vefpere  in  die 
primo  ufque  mane. 

5.  Non  poteris  immolate  pbafe  in  qualibet 
urbium  tuarum  ,  quas  Dominus  Deus  tuus  datu- 
ras eft  tibi ; 

6.  fed  in  loco,  quem  elegerit  Dominus  Deus 
tuus ,  ut  habitet  nomen  ejus  ibi :  immolabis  pha- 


Aiii.lonn,  4 J.     4 i:  non  dormiet  de  carnibus,  de  quibus 

3«3.  k.  immoiaveritis  velpeie  die  primo  ufque  in  mane. 


hen.  1. 4.  e.  10.      5.  Non  poteiis  immolare  pafcha  in  ulla  alia 
239.  d.e.  civitatum  tuaium  ,  quas  Dommus  Deus  dat  tibi , 


6.  nifi  in  eo  loco  ,  quem  delegerit  Dominus 
Amly.inPfitZ.  Dcus  mus ,  invocari  nomen  fnum  ibi :  immola- 

i.i.  iiZi.r.       '  bis  pafcha  vefpere  ad  occafum  folis,  in  tempore    fe  vefpere  ad  folis  occafum,  quando  egreflus  es 
quo  exifti  de  ^Egypto.  ds  ^gypto. 

VuiGATA      NOVA. 

7.  Et  toques  ,  &  comedes  in  loco  quem  elegerit  8.  Sex  diebus  comedes  azyma  :  &  in  die  feptima^ 
Dominus  Deus  tuus,    man^que  confurgens  vades  in     quia  coUeAa  eft  Domini  Dei  tui,  non  facies  opus, 
tabernacula  tua. 


Versio   antiqua. 

'Atig.qtixfl.i^.itt     q.    Scptcm  feptimanas  integras  dinumerabis 
Vetit.  j66.<i.        tibi  ipfi,  inchoate  te  falcem  injicere  in  melTem  : 
incipies  numerate  feptem  feptimanas : 

I  o.  &  facies  diem  feftum  feptimanarum  Do- 
mino Deo  tuo ,  prout  valet  manus  tua ,  quxcun- 
que  Dominus  tibi  dederit,  iecundumquodbene- 
dicet  te  Dominus  Deus  tuus  : 

II.  &  epulaberis  ante  Dominura  Deiim 
mum 


VuiGATA     nova. 

9.  Septem  hebdomadas  numerabis  tibi  ab  ca 
die  qua  falcem  in  fegetcra  miferis : 

10.  &  celebrabis  diem  feftum  hebdomadarum 
Domino  Deo  tuo ,  oblationem  fpontaneam  ma- 
nus tux,  quam  oSTcres  juxta  benediftionem Do-; 
mini  Dei  tui  : 

11.  &  epulaberis  coram  Domino  Deo  tuo  ,' 
tu,  filiustuus,  &  filia  tua  ,  fervus  tuus,  &  an- 
cilla  tua,  &  Levices  qui  eft  intra  portas  tuas  , 
advena  ac  pupillus  &  vidua  ,  qui  morantur  vo- 
bifcum  :  in  loco  quem  elegerit  Dominus  Deus 
tuus,  ut  habitet  nomen  ejus  ibi: 


VuiGATA       NOVA. 


11.  &  recordabcri5  quonlam  fervus  fueris  in  A- 
gypto  :  cuftodielque  ac  facies  quo:  pra:cepta  funt. 

I J .  Solenmitatem  quoque  tabernaculorum  cele- 
brabis per  feptem  dies ,  quando  coUegeris  de  area 
&  torculari  fruges  tuas : 

14.  &  epulaberis  in  feftiviute  tua ,  tu ,  filiustuus, 

NoT;E     AD     V  E  R  S  I  O  N  E  M 


&  filia ,  fervus  tuus ,  &  ancilla ,  Levites  quoque  & 
advena,  pupillus  ac  vidua  qui  intra  portas  tuas  func 
If.  Septem  diebus  Domino  Deo  tuo  fefta  cele- 
brabis ,  in  loco  quem  elegerit  Dominus :  benedicetque 
tibi  Dominus  Deus  tuus  in  cunftis  frugibus  tuis ,  & 
in  omni  opere  manuum  tuarum ,  erifque  in  Istitia. 


A  N  T  1  Q  U  A  M. 


1. 1.  Ita  Capicul.  LXXlii.  ad  verbum  una  cum  Grxco. 
Idem  Ambrof.  ep.  25.  to.  I.  884.  d.  lie  liab.  Citflodi  fri- 
mtim' menfem  tio-Jori:m. 

•f.  1.  Ita  Grace.  Viuc  Ai'g.  ibid,  de  hoUis  ,  hlc  addi- 

ris  ad  ote.'.  --,.„/ 

il,  4.  Similiter  in  Grsco  ,  prartet  hoc.  In  txiSnim'; ,  de 

miihm  immolKerti :  at  in  Mf.  Alex.  cJ/  «r  ^-fon/s  ,  ut  fup. 

in  edit,  etiam  Aid.  5t'i«T5.  Addit  Aug.  ibid,  fro  eo  quod 

tjl ,  N»«  nm.inehil  ea  noBe  ,  non  dormiet ,  ditUim  efl. 
t.  5.  InGrxco  fimpliciter,  iJefuS,  abfque  alia,  ad- 

diturque  Q\:  ,  ad  Dem  i  reliqua  ad  verbum  ut  fupra. 
It.  6.  Sichabctur  Gr«ce  ,  ni  excipiai  ieqq.  da'liiii  toV, 

pro  nif  in  eo,  (<.  tV«Mi6wa;,  «« -nvocetnr  ,  pro  iHi'Ocari.  Con- 

cinit  Ambrof.  in  Pf.  Jj8.  to.  I.  nil,  c,  iifdem  peue  ver- 


bis :  In  loco  quem  elegerit  Dominus  Deus  tuus  ,  invociri  no- 
men feium  ibi  :  tccides  fafcha  ,  &c.  ut  fupra  :  in  Mf.  Oxon. 
&  Aid.  edit,  duplicatur  ,  s'xer,  exu  iuiui. 

■jf.  9.  Grace.  Vat.  demit  \ocemimegras  ,  fedMfs.  Alex. 
&  Oxon.  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  addunt ,  MoionfM, 
in  lingulis  vero  deeft  mjicere  ,  &  pro  inchoare  te ,  habetur 
«(jJa^/.-K  Qf  ,  inchoante  te  ,  quod  melius  fonat. 

t-  10.  In  Gr.  Vatic,  transfenur  ^'.^iet ,  pofl:  tua  ,  &  pro 
Dominus  ttl/i  dederit  ,  ell  ,  av  aS  Ku'e«?  =  ©s'?  C^  >  ?"■*- 
termidis  feqq.  In  Mi's,  vero  Akx.  &  Oxon.  &  edit.  Aid. 
lie  ;  i%iJii  «  X"V  ""'  deinde  tarn  in  iplis  quam  in  Compl. 
0««  ca  jScci,  Kx6oVi  Ku^o'/m  Of  Ki.'e«5  0  ©£05  (^f  nota 
hie  benedixit ,  pro  benedicet, 

t.  II.  Gr,  Ml  f^fSefSiicri ,  ad  verbum,  5^  Ixtaheris. 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XVI. 


^59 


Vers 


A  N  T  1  <2  u  A. 

1 6 Nonapparebis  vacuus  ante  confpectum 

Domini  Dei  tui. 


»5. 15.'^ 
34. 20. 

•      hccli. 
iS-6. 


VULGATA      NOVA. 

t6.  Tiibus  vicibus  per  annum  apparebit  om- 
ne  mafciilmum  tuum  in  coiifpcLlu  Uoniini  Oci 
tui,  in  loco  quem  clci;erlr;  in  folemiiitate  azy- 
iiiorum  ,  ill  lolemnitate  liebdoinailaiiiiii ,  &  in  fo- 
lemiiitate tabcniacuiorum.  >Jon  apparebit  ante 
Dommum  vacuus  : 

VULGATANOVA. 

portis  tuis ,  quas  Dominus  Deus  tuus  dederit  tibi ,  per 
lingulas  tribui  tuas  :  ut  judicent  populum  jufto  )u- 
dicio , 


hen.  /,4.  C.I 2, 


ExeJ. 
25.8. 
Lev, 19. 

Sup.  I. 
17- 

£«/;■. 
10.  U. 


Versio    antiqua. 

19 excxcant  munera  etiam  fapientium 

oculos 


b 


I  7.  fed  ofFeret  unufquifquefecunduin  quod  habue- 
rit  juxta  benediLtionem  Domini  Dei  fui  ,  quam  de- 
derit ei. 

1 8.  Judices  &  magirtros   conftltues  in   omnibus 

Vulgata    nova. 

19.  nee  in  alteram  partem  declinent.  Nonac- 
cipies  perfonam,  nee  muner?  :  quia  munera  ex- 
c.-ecaiit  oculos  fapientum ,  &  mutant  verba  juf- 
torum. 

10.  Juft^  quod  juftum  efl  perfequeris  :  ut  vi-  io. 

vas  &  polfideas  terram  quam  Dominus  Deus  tuus 
dederit  tibi. 

ii.   Non  plantabis  lucum  ,  &  omnem  arbo-  ii. 

rem  juxta  altare  Domini  Dei  tui. 

2.2.  Nee  facies  tibi,  neque  conftitues  ftatuam: 
qnx  odit  Dommus  Deus  tuus. 

NotjE    ad    Versionemantiquam 


Uiirm.  in  TccUf, 
I.  I.yjo.i. 


Jufte  quod  juftum  eft  perfequeris...., 
Non  plantabis  tibi  lucum 


Amhr.inlm.  I.f, 
I.  1271.  f. 

Capit.fai.  UXT. 


t.  16.  In  Gr.  n-.tl;,  transfertur  port  tni.  Reflic  Auguft. 
qusEft.  i5i.  in  Exod.  col.  470.  f.  Now  itpparebis  in  conf- 
feUit  DominiDeitniin.ini!.  Auft.  op.  imp.  in  Mitth.  col. 
51.  d.  Ne  intres  in  confpctill  Domini  Det  tui  v.icniis  :  & 
iiif.  horn.  J.  col.  79.  c.  N(7;;  tntisi  ante  conjpeditm  Dei  tui 
vacuus.  Vid.  fup.  Exod.  23.  IJ. 

y^.  19.  Gr.  Ta  -yxp  £^U3^  KVo7f ^xor  o^Sa^^it?  «paif ,  111 


Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  iKlvipyti. 

Tf.  zo.  Ad  verbum  e  Grarco.  Hieron.  1.  2.  contra  Pe- 
lag.  to.  4.  col.  J 12.  a.  legit  :  Jiijii  ijuaJ  jnjltim  eft  fechie^ 
rts.  Gr.  ArJj^i),  Ennod.  Ticin.  Cone.  to.  4.  p.  1 342.  da 
^tod  ptftum  eft  jiifte  exeqiterts. 

f.  2.1.  Gr,   QtccitTi^  aA&c;  ,  tibt  ipjt  lucum. 


CAPUT     XVI  I. 


Versio    antiqua. 

i."^rOn  offeies  Domino  Deo  tuo  wulum  ,   Aui.lccut.4Sii, 
J_N  vel  ovem ,  in  quo  eft  in  ipfo  vitium 5-  5<S3.<:. 

2.  Si  autem  inveniatur  in  te ,  in  una  civitatum     Lucif.Cai.prcS. 


l;f.  19. 

1?. 

Mm.iZ. 
16. 

z.Ccr. 

I's.    I. 

9- 


Vulgata    nova. 

I.  "\TOn  immolabis  Domino  Deo  tuo  ovem 

J.^  &  bovem  ,  in  quo  eft  macula ,  aut  quip- 
piam  vitii  :  quia  abominatio  eft  Domino  Deo  tuo. 

;.  Cfiin  reperti  fuerint  apud  te,  intra  unam 
portarum  tuarura  quas  Dominus  Deus  tuus  dabit     tuarum  quaS  DominUS  DeuS  tUUS  dabit  tibi  ,  vir  Athan''.  iZ-^.': 
tibi ,  vir  aut  mulier  qui  faciant  malum  in  conf-  " 

peiftii  Domini  Dei  tui ,   &  tranfgrediantur  pac- 
tum illius , 

5.  ut  vadant  &  fetviant  diis  alienls,  &  ado- 
rent  COS ,  folem  &  iunam  ,  &  omnem  militiam 
cceli,   qui  non  prscepi  : 

4.  &  hoc  tibi  fuerit  nunciatum  ,  audienfque 
inquifieris  diligenter,  &  verum  effe  repereris,  & 
abominatio  facta  eft  in  Ifrael : 

s.  educes  virum  ac  mulierem,  qui  rem  fee-        5.  produces  virum  iUum  aut  mulierem  illam, 

leratiliimam   perpetrarunt  ,    ad   portas   civitatis     &  lapidabitis  COS  in  lapidibus  ,  &  morientur. 
tus  ,  &  lapidibus  obruentur. 

6.  In  diiobus  teftibus  aut  in  tribus  morietur. 
Moriens  non  moriettir  in  uno  tefte. 


aut  mulier  c]ui  fecerit  malignum  ante  Dominum 
Deum  tuum ,  tranlire  in  teftamentiun  ejus , 

3 .  &:  \enientes  fer\'ierint  diis  alienis ,  &  .ado- 
r.averint  eos ,  aut  Ibli  aut  lunx ,  aut  omni  qui 
llint  in  mundo  de  ccclo 


6.  In  ore  duorum  aut  trium  tcftiura  peribit 
qui  interficietur.  Nemo  occiJatur  ,  uiio  contta 
ie  dicente  teftimoniura. 

7.  Manus  teftium  prima  interficiet  eum,  & 
manus  reliqui  populi  extrema  mittetur :  ut  auie- 
ras  malum  de  medio  tui. 


7.  Et  manus  teftium  erit  fuper  cum  in  primis 
ad  occiciendiyn  ilium  ,  i5c  manus  totius  plebis 
poftremo  :  &  tolles  maligniun  e.x  \obis  iplls. 


NoTjE    ad    Versione.m    antiquam. 


t.  I.  Itidem  Grscc,  uno  excepto  ,  .'i^vun  ,  immolMs, 
pro  offeres. 

If'.  2.  Eadem  funt  in  Grsco  ,  excepiis  his ".  sups^-",  i«- 
'ventus  Jiterit ,  pro  inveniatur  ,  ablque  ieq.  in  te ,  quod  ta- 
men  leivant  Mis.  Alex.  &  Ox.  cum  editt.  Aid.  &  Compl. 
ctinde  Ai'/ivj  ,  dat  y  pro  d.ikit ,  5c -jcctym  t  ja::et  ^  pru^^- 


)?.  J.  Aptead  Gisecura,ni(i  hoc  exdpias,  products  vi' 

rum  ,  pro  quo  ,  j,  iifii^ui  t:\  i.rf:fwrT:i ,  2>  educes  bmiinem. 
Aug.  llocut.  47.  to.  3.  3(58.  c.  legit,  C  Inpzdalns  eci  in  lapi- 
ditus  ,  Sec.  at  in  Gr.  f^i'-.iC'.Mn'i :  ,  lapidal/iiii ,   ut  (up. 

t.  6.  Gr.  iterat  ^ttf 7i'0i  ,  port  trihus ,  quod  delet  Aid. 
edit,  reliqua  concordant.  Capitul.  Lxxvi.  lup.  lie  ;  In  diie- 


(trit ,  al.  tamen  ituiw ,  demuin  ■s^iths'it  xiif ,  traiijgredien-     ius  vel  triliui  teft.-lius  moriatur 


do y  pro  ti.tnjire  in. 

Tf.  5.  Gra.ce  deed  aut ,  ante  foli ,  at  in  Mf.  Ox.  eft  » 
T»  ir/w  >  pro  his  vero  ult.  tjui  funt  in  mtnido  de  cah  ,  ita 
■GriEce ,  Tai-sx  Ti<jdxs«if  tit  if^«i'!r ,  eorttni  qua  funt  ex  ornatu 
c»li ;  in  Mf.  Alex.  iimpUciter  ,  tS  x^-./liu  tw  in  rf  v'eof»?' 
Ki'cfics  etiam  utrumque  iigniflcat,  mundum  ,  &  finatum. 


1>.  7.  A  Graeco  abelV  vox  ,  toiius ,  ante  plebis  ,  &  pro 
poftremi  ,  legitur  sV  .%(it£..i- ,  in  nmijftmis ;  at  in  Mf. 
Aljex.  nee  nonedd.  Aid.  &  Compl.  eft,  —ailU  t?  >3?sV  e«- 
X»TM,ut  lupra  ;  cetera  concordant  ad  verbum.  Nota  lo- 
co m.tlignnm  ,  legi  in  cod.  Vat.  ror  '^-cin^r  ,  -licut  in  Alex- 
fc  Aid.  edit,  at  ill  Compl.  to  ^wk/u).  Vid,  inf,  Not,  ad 


;6o 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XVII. 


Versio    antiqua. 

•  iMcif.Cni.frtS.      8 exfui-gens  alcendesin  locum,  quocunque 

Aiban.ii^.1.       elegeiit  Dominus  Deus  tuus   invocari   nomen 
ejus  ibi. 


9.  Et  loquere  ad  facerdotes  Lc\itas ,  aut  ad 
■  judicem  quicunqiie  fadus  fiierit  in  diebus  illis  : 
j                        &  rcquirentes  nunciabunt  tibi  judicium. 

10.  Et  facies  fecundiim  omne  priceptum , 
quodcunque  nunciaverint  tibi  qui  iiint  in  loco  il- 
lo  ,  in  quo  elegit  Dominus  Deus  tuus  invocari 
nomen  illius  ibi ,  &  oblerva  te  nimis  :  facies  fe- 
cundiim omnia  quarcunque  conftituerint  tibi. 

1 1 .  Secundum  legem  ,  &  fecundum  judicium 
quodcunque  dixetint ,  facies  :  non  declinabis  a 
verbo  quodcunque  nunciaverint  tibi ,  facies  quod- 
cunque indicaverint  tibi  ;  non  declinabis  dextra 
aut  linirtra, 

1 2.  Et  homo  quicunque  fecerit  in  fuperbia , 
ne  audiat  facerdotes  adrtantes  officia  exliiberc  in 
nomine  Domini  Dei  ,  aut  judicem  quicunque 
fuerit  in  diebus  illis ,  morietur  homo  ille ,  &  tol- 
les  malum  de  Ifr.iel : 

I ; .  &  omnis  populus  audiens  timebit ,  &  im- 
pie  non  aget  ultra. 
Aug.  qu*n.  16.  m      1 4-  Si  autem  intravcris  in  terram  ,  quam  Do- 
Deaf.  (.  3.  j6(S.  i.  minus  Deus  tuus  dat  tibi  in  forte ,  &  hxredita- 
«•  veris  earn ,  &  habitaveris  in  ea ,  &  dices  :  Conf- 

tituam  fuper  me  principes ,  ficut  &.  cetera;  gen- 
t€S  qux  circa  me  funt : 

15.  conftituendo  conftitues  fuper  te  princi- 
pem  ,  quern  elegerit  Dominus  Deus  mus  ipfum : 
ex  fratribus  tuis  conftitues  fuper  te  principem. 
Non  poteris  conftituere  fuper  te  hominem  alie- 
num,  quia  non  eft  frater  tuus. 
Aai.  idcut,  {B,     x6 non  multiplicabit  fibi  equiun 


VULGATA      NOVA. 

8.  Sj  difficile  &  ambiguum  apud  te  judicium 
efle  perfpexeris  inter  fanguinem  &  fanguinem  , 
caufam  &  caufam,  leprain  &  lepram  :  &  judi- 
cum  intra  portas  tuas  videris  verba  variari :  fur- 
ge ,  &  afcendc  ad  locum ,  quem  elegerit  Domi- 
nus Deus  tuus. 

9.  Veniefque  ad  facerdotes  Levitici  generis,     i.Par, 
&  ad  judicem  qui  fuerit  illo  tempore  :  qusref-  19.8. 
que  ab  eis  ,    qui  indicabunt  tibi  judicii  vcrita- 

tem. 

10.  Et  facies  quodcunque  dixerint  qui  prx- 
funt  loco  quem  elegerit  Dominus ,  &  docuerinS 
te 


1 1 .  juxta  legem  ejus  ;  fequerifque  fententiam 
eorum  :  nee  declinabis  ad  dexterara  neque  ad 
liniftram. 


1 1 .  Qui  autem  fuperbierit  ,  nolens  obedire 
facerdotis  imperio  ,  qui  eo  tempore  miniftrat  Do- 
mino Deo  tuo,  &  decreto  judicis,  morietur  ho- 
mo lUe,  &  auferes  malum  de  Ifrael: 

15.  cunftufque  populus  audiens  timebit,  ut 
nullus  deinceps  intumefcat  fuperbia. 

14.  Cumingreflus  fucris  teiram  ,  quam  Do- 
minus Deus  tuus  dabit  tibi ,  &  polTederis  earn  , 
liabitaverifque  in  ilia  ,  &  dixcris  :  Conftituam 
fuper  me  regem ,  ficut  habent  omnes  per  circui- 
tum  nationes  : 

1 5 .  eum  conftitues ,  quem  Dominus  Deus  tuu» 
elegerit  de  numero  fratrum  tuorum.  Non  poteris 
alterius  gentis  hominem  regcm  facere ,  qui  nott 
fit  frater  tuus. 

16.  Cumque  fuerit  conftitutus,  non  multipli- 
cabit fibi  equos ,  nee  reducer  populum  in  jtgyp- 
tum  ,  equitatus  numero  fublevatus  ,  prsefertini 
cum  Dominus  pra;ceperit  vobis,  ut  nequaquara 
ampliiis  per  eandem  viara  revertamini. 


NoTvE     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


«afut  14.  t.  7. 

■f.  8.  Similiter  in  Graco  ,  faltem  Alex.  &  Oxon.  nee 
won  Aid.  &  Cotnpl.  ubi  port  hoc  ,  D«<i  tniis  ,  addimr  sVi- 
x/i''.n»ai   TO   crcnn  mn  I'liu,  quod  abed  a  cod.  Vat. 

If.  9.  Ita  ill  Gracco  ,  prater  ha:c  duo  ,  i^si/'oii ,  venits  , 
rro  loqntre  ,  Si  i, ,  pro  .int ;  in  Ml.  tamcnOion.habetur 

Tt.  10.  HIc  variant  Mfs.  Gr.  nempe  Vatic,  habet :  Kxt 
Ttttinsi!, /.n-ri.  TO  <:rfS.yna,  (  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl. 
K«T«  TO  pif]ua  ,  Oxon.  K«Ta  tc  77a/  v^a-jfia,)  0  aj  ivxytu- 
>ai^  Qoi  «'x  T?  (  Aid.  cej  01'  eV.  tv  )  tb-jt^  v  fay  e)t,^f^^^/al  Ku~ 
Ci'i  i  Qi3<  Qn  »  f  Alex.  Si  Oxon.  add.  fVixMiSwni  to  c/of<a 
duTV  inu)  ■<.  ^fAa'^))  (Ox.  5c Compl.  yi^xa^j.^j  TciHcai Trac- 
7a  C  Alex.  xoiTa  TarVa  .  Ox.  Aid.  &  Compl.  tjio'/e*  ^01«- 
flflti  xaTa  ■TTciy'^ct )  oca  «>-  I'OjUotf/M.^-ji'  Qor  ex  quibus  liquet 
Lucifetum  fup.  magis  accedere  ad  Gr.  Alex.  Oxon.  &c. 
quam  ad  Vatic. 

Tf.  II.  ItaGrxce,  niliquodadditur  «I,  port  Jixeriot, 
delcturque  i.  facies ,  cum  fcqq.  quodcunque  indicaverint  ti- 
bi ,  non  declinabis  i  loco  veto  aut  Jinijira  .  hab.  yVe  ae^tf- 
lifk  ,  at  in  Ml.  Oxon.  b  ittsifi. 

•t.  li.  Ita  in  Gracco  ,  excepris  his  ,  «Vf  fii  (Alex,  -n 
^v)  VTTs^'/.it ^xi  7«  Itpsu^  -nt  «ia/)erMX5Tc^  Mn};ft-y€7/  ^  ut  non 
ebediat  JMtrdeii  affijlenii  minijlrme  ;  exinde  additut  ct ,  ad 
vocemDe/,  prarponiturque  ^.  ,  verbo  wwr/VfKr.  Cypr.  ep. 
5  J.  p.  81.  b.  lie  habet  :  £j  homo  quicnntjue  fecertt  tn  jit' 
perh/t ,  ut  non  ex.iudiat  ficerdotem  attt  judicem  qutcunque 
fuerit  in  diebus  illis  ,  morietur  homo  tile  :  deinde  lie  :  ^  om- 
nis  populus ,  demtis  piimiim  illis  ,  mintjhare  in  nomine  Do- 
mini Dei  ,  3c  hoc  in  fine  ,  ^  tolles  malum  de  Ijtael:,  nee 
«6  tantum  loci  ita  leg.  Cypr.  led  &  aliis  conllanter  ,  vi- 
delicet ep.  40.  5'4.  c.  &  ep.  62.  105.  c.  &  ep.  64.  iiz. 
C.  !c  ep.  6g.  IZZ.  Nota  in  Gracco  legi  tit  «jovufo'i'  ,  non 
Ti.  Vide  fuf.  Not,  ai  jf,  7.  Capitul,  tjsvjij,  (iuinto 


audierit  facerdotem  >  nioriatur, 

f.  1?.  Ad  verbum  de  Graico.  Cypr.  vero  ep.  JJ.  8r. 
b.  lie  :  i'r  omnis  populus  citm  audierit ,  timebit ,  ^  non  agent 
impte  etiam  nunc  ;  nee  male  :  optime  libi  conliat  Cypr. 
turn  ep.  6z.  103.  c.  turn  ep.  «54.  iii.  e.  &  ep.  69.  iii. 

f'  14.  A  Gra;eo  abefl  in  jorte ,  poll  dat  tibi  ,  addunc 
tamen  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  eum  editt.  Aid.  &  Compl.  a/ 
KA-.f  w  ;  exinde  omnes  hab.  =V'  ivrvf ,  juper  earn  ,  pro  in 
ea  ,  litut  pro  dices  ,  f  .-t)i;  ,  dixeris  ;  &  loco  principes  >  ap" 
X^'ic.  ,  Mf.  veto  Alex,  kfx-»' ''■',■  Lueif.  Calar.  1.  pro  S. 
Athan.  col.  184.  h.  limiliter  hab.  Sii  enim  dixeris :  Siaiuant 
fup:  a  me  prinapem  ,  quomodo  ^  reliqii»  gentes  ,  qun  in  cir- 
cuiiti  meo. 

If.  I  J.  Ita  GrsEce  verbum  pro  verbo ,  nili  quod  in  Vat. 
cod.  deeft  tuus ,  port  Deus ,  quod  tamen  addiiur  in  Alex, 
&  Oxon.ut&in  editt.  Aid.  &  Compl.  Nota  etiam  eonf- 
tanter  legi  QsanTor  ,  teipfum,  pro  te.  Lucifer.  Calar.  ubi 
fup.  184.  h.  h^h.  Confiituens  ccnjlitues  fuper  teipjum  prtn' 
cipem  ,  quemcunqne  elegerit  Dominus  Deus  :  ipjitm  de  fra^ 
tribus  Vfjiris  conjhtues.  Nf»  poteris  conjittuere  fuper  te  be- 
miner»  alienigenam .,  quoniam  non  ejl  Jrater  vefier.  Hieron. 
cont.  Helvid.  to.  4.  p.  2.  138.  f.  fie  :  Conftituendo  confti- 
tues fuper  te  principem  ,  quem  elegerit  Dominus  Deus  tuus, 
eum  ,  qui  ex  fratribus  tuts  fit.  "istn  emm  poteris  conftituere 
fuper  te  hominem  alicnigenam  ,  quia  non  eft  fater  tuus.  Si- 
militer Auguft.  Locut.  49.  to.  }.  568.  c.  Islon  poteris  confti' 
tuere  juper  te  hominem  alienum  y  quia  non  eft  fater  tutts» 
Capitul.  LXXIX.  fup.  Alienigenam  non  facies  principem  fu- 
per te. 

f.  1(5.  Ipfo  initio  Gr.  habet  t^:iri,  quart,  Mf.  Alex, 
cum  Aid.  edit.  Sc  Compl.  ■j-?^!<r  n' ,  reliqua  ut  fup.  Addit 
Aug.  ibid.  Pro  equis  ,  vel  pro  equitatu ,  equum pojuit ; uif^ 
di  ntnnnlli  «quiiatum  imtrfniini  funt  i  in  Gr.  iTTcr, 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XVII. 


361 


VuLGATA     NOVA. 

I  7.  Non  habebit  uxores  plurimas,  qus  alli- 
ciant  animum  ejus  ,  neque  argenti  &  aui'i  im- 
menfa  pondera. 

I  8.  Pofti]uam  autem  federit  in  folio  regni  fui , 
defcribet  libi  Deuteronomium  legis  hu|us  111  vo- 
lumine  ,  accipiens  exemplar  k  facerdotibus  Lc- 
viticiE  tribus , 

19.  &  habebit  fecum  ,  legetque  illud  omni- 
bus diebus  vits  fu^  ,  ut  difcat  timere  Uominum 
Deum  luum ,  &  cuftodire  verba  6c  csremonias 
ejus,  qui  in  lege  prscepta  funt. 

io.  Nee  elevetur  cor  e)us  in  fuperbiam  fu- 
per  fratres  fuos ,  neque  declinet  in  partem  dex- 
teram  vel  finiftram  ,  ut  longo  tempore  regnet 
iple,  &  filii  ejus,  fuper  Ifiacl. 


Ve 


O      A  N  T  I  Q  U  A. 

17.  Non  multiplicabir  (ibi  uxores,  ut  non  dif-  ^«^ . 7«*/?.  17. ;« 
ced.\t  cor  ejus ,  &:  argentum  &  aurum  non  mul-  ^'•«'-  '•  ?•  5('<'-  <'• 
tiplicabit  libi  valdc. 

I  S.  Kt  erit  cum  federit  in  principatu  fuo  ,  fcri-  Uidf. Cat. pros. 
bet  iioc  in  libro  ante  lacerdotcs  &  Levitas ,        j<//wn.  184.*. 


19.  &:  erit  cum  ipfo,  5:  legct  eum  omnibus 
diebus  vitae  fux  ,  ut  dilcat  timere  Dominum 
Deum  Ilium  ,  cullodire  omnia  mandata  lixc ,  & 
juftificationes  has  tacere : 

zo.  ut  non  extollatur  cor  ejus  a  fratribus  fuis, 
&  non  tranfgrediatur  a  mandatis  dextra  aut  finit 
tra ,  ut  longiturni  temporis  lit  in  principatu  iuo 
iple,  &  filii  ejus  ci:m  iplo,  in  filiis  Ilrael. 


NoTiE     AD     VeRSIONEM     ANTIQUAM. 


Tf.  17.  Ad  verbum  e  Graeco. 

Tt.  i3.  In  cod.  Vatic.  Kai  oTtt.y ,  pro  g  irit  aim  ;  at  in 
Mf.  Alex.  K«l  sVffi  oVai' ,  in  Aid.  Kci  ?V»  or'  av,  exinde 
conftanter :  k^  7pa4fi  a^rw  (  Alex.  =  atDTw  )  to  ^^v-no^voi^nv 

(vA,Jibt)  Detitnonomtsn  hoc  in  Ubro  ,    a  faccrdottbits  Le- 
vitis. 

■)?.  19.  Vix  melius  e  Graeco  ,  nili  quod  pro  leget  eum  , 
hab.  Kvayvi^cs'Jxi  Iv  wjtu  ,  leget  in  eo  ;  &  infra  ,  jc,  (pu^cu- 


csSai .  £5  cHJiadire.  Ambrof.  in  Pf.  4^.  to.  i.  829.  a.  hab, 
Leget  Hi  ltd  omnzbits  diebus  I'ttx  fua. 

Tf.  20.  Concinunt  ifia  cum  Gr.  paucis  exceptis  ,  nem- 
pe  ,  ^  nan  ,  ante  tranfgrediaiitr  ,  pro  quo  'ivct  ^h  ,  exin- 
de port  filti  ejii! ,  deeft  CKm  ipfo  ;  led  hab.  in  Ml.  A'.ex. 
ac  edit.  Aid.  oot?  ju^t'  ctfy  i  luco  autem  hujus ,  1-jngitiir^ 
7ii  temporis  Jit -t  legitur  i^ccx('9;^2^c.c>i ,  in  Mi.  A'cx.  .<..'<z^9- 
XocHo's)! ,  iuOxon.  aceditt.  Aid.  ScCompl.^aKg^Xf '"-S  ''» 
longisvH!  Jit  ,  quoe  idem  fonant. 


'Slim, 
18.     10, 

»3- 
Stif.  10, 

9- 

I.  Cor, 

9.13. 


CAPUT     XVIII. 


VuiGATA     NOVA. 

I .  "VT  On  habcbunt  facerdotes  &  Levits  ,  & 
JjN  omnes  qui  de  eadem  tribu  funt ,  par- 
tem &  hxreditatem  cum  reliquo  Ifiael ,  quia  fa- 
crificia  Domini  ,  &  oblationes  e|us  comedent  , 
2..  &  nihil  aliud  accipient  de  polTelTione  fra- 
trura  fuorum  ;  Dominus  enim  ipfe  eft  hc-Eteditas 
eorum  ,  ficuc  locutus  eft  illis. 

5.  Hoc  erit  judicium  facerdotum  a  populo , 
&  ab  his  qui  offerunt  viiffrimas  :  live  bovem ,  fi- 
ve ovem  immolavefint,  dabunt  facerdoti  armum 
ac  ventriculum  : 

V  U  L  G  A  T  A 


V  E  R  S  I  O 


A  N  T  I  Q  U  A. 


I-  "^T  On  erit  facerdotibus  Le\itis ,  in  tota  tri-     /,,„.  /,  4. ,.  2. 

i-^  bu  Levi,  pars  neque  fubftanria  cum  if- 137..!. 
rael :  fruttilicationes  Domini ,  fubltantia;  eorum, 
manducabunt  eas , 


3.  Hoc  judicium  facerdotum. 


Ctpit,  LKXX.fif, 


Nf,„ 

iZ.zi. 


4.   primitias  frumenti,  vini ,  &oIei,  &  lanarum 
partem  ex  ovium  tonfione. 

}.  Ipfum  enim  elegit  Dominus  Deus  tuus  de  cunc- 

VULGATA      NOVA. 

6.  Si  exierit  Levites  ex  una  urbium  tuarum 
ex  omni  Ilrael  in  qua  habitat,  &  voluerit  veni- 
re, deliderans  locum  quemelegerit  Dominus, 


NOVA. 

tis  tribubus  tuis,  ut  ftet,  &  miniftret  nomini  Domini 
iple  ,  &  filii  ejus  in  fenipiternum. 


I-l-J.  iO, 

17. 


7.  miniftrabit  in  nomine  Domini  Dei  fui,  (i- 
cut  omnes  fratres  e|us  Levita;  ,  qui  ftabunt  eo 
tempore  coram  Domino. 

8.  Partem  ciborum  eandem  accipict  ,  quam 
&  csEteri  :  excepto  eo,  quod  in  urbe  fua  ex  pa- 
terna  ei  fucceflfione  debetur. 

9.  Quando  ingrelTus  fueris  terram  ,  quam  Do- 
minus Deus  tuus  dabit  tibi ,  cave  ne  imitari  ve- 
ils abominationes  illarum  gentium : 

10.  nee  inveniatur  in  te  qui  luftret  filium 
fuum ,  aut  filiani ,  ducens  per   igneni  :  aut  qui 

NoTiE      AD      VeR 

Tt.  I.  Apte  ad  Gr«cum  ,  praeter  feqq.  in  tota  triba  ,  pro 
quo  ,  07)1  tfiL'}^  y  tot:  tribiti  ;  8c  Jiibflaniiit  ■,  ncc  txon  fihjian- 
/.'.e,  proquibus  conftanter  ,  XM^ji./mj-;  al.  utrobiqueyJii- 
lanim  ,  apud  Iren. 

yt.  5.  Grxce,  Kal  «i'th  h  Kf,«/;,  &c. 

7^.  6.  Ad  verbum  e  Gr.Eco  ,  prscter  voces  tiiartim  ,  & 
Dominus ,  qua:  defunt  :  at  in  Mis.  Alex.  &  Oxon.  nee  non 
in  ediit.  Aid.  &  Compl.  funt ,  iroMcot  vuSr ,  al.  Qti,  &  in 
fine,  EZ^■^n7«l  Kvcici  i  a  Mf.  tamen  Oxon.  abeil  ,  Ku- 

If-,  7,  Gr.  ipfo  initio  tollit  Ci  >   fed  in  fine  addit ,  7» 

Tom.  I. 


Versio    antiqua. 

6.  Si  autem  fupervenerit  Le\ites  ex  una  civi-    Aug. ^,,4.12.1» 
taturn  tuarum  ex  omnibus  tiliis  Ifrael  ubi  ipfe  D««'. ».  3.566./. 
incolit ,  fecundiim  quod  cupit  anima  ejus ,  in  lo- 
cum quem  elegerit  Dominus , 

7.  &  minilhabit  nomini  Domini  Dei  fui ,  ficut 
omnes  fratres  ejus  Levitx ,  qui  adllant  ibi  coram 
Domino. 

8.  Partem  partitam  edet  :  prarter  venditio- 
nem  ,  qux  eft  fecundum  familiam. 

9.  Ciim  ingrefTus  fueris  terram ,  quam  Domi-  iheron.  i.  i.ctnt. 
nus  Deus  tuus  dabit  tibi ,  non  difces  facerc  abo-  P./,t^.  t.  4. 507.  </. 
minationes  gentium  illarum  : 

10.  ncc  invenietur  in  te  qui  traducar  filium, 
vel  filiam  fuam  per  ignem  :  di\  inationibus  vel 

S  I  O  N  E  M 


A  N  T   I  Q  U  A  M . 

®-^  C^  »  ^^  vocem  Domino  ;  contra  Mf.  Alex,  cum  edit, 
Compl.  habet  i. ,  in  fronte,  delet  veio  t?  ©s»  CK  in  fi- 
ne, cum  Mf.  Oxon.  &  Aid.  edit. 

f.  8.  Itidem  Grasce.  Vide  (is  Aug.  ibid. 

T^.  9.  In  Grieco  liniiliter  ,  prj:ter  feqq. 'EafA?  skh^^m 
it'i  Tw  ,  &c.  Si  autem  ingreffiis  Jiieris  m  ,  Sec.  exinde  <f  i- 
JViiOf  ,  d.it  ,  pro  d.rbit ,  &  -ircie^y  kxtx  t«  ^J s^uy/^alet  % 
ficeie  fecttndiim  abomin,%t:ones. 

t.io.  Prima /imiliter  habenturGraece,  fi  excipias  iffa, 
^/i*  V^*^  «ff;  pauI6quepo(l,,OTfC'''-^^«''/'wi',  loco  qui  tradn- 
cat ,  proprie  circiimqiiaijue  furgans ;  tum  port  flimii ,  ad- 


^6a 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XVIII. 


VeRSIO      AN'TIQUA. 

.  Ktrin.  hIi  flip,  omnibus  aiiguriis  ,   &  maleficis  artibiis,  &:  in- 
Cciatationibiis  non  fervies , 

II.  lit  intcrroges  magos ,  &  haiiolos ,  &  mor- 
tuos  : 

11.  abominario  enim  Domini  eft  omnis  qui 
facir  inxc ,  &  proptei-  has  abominationes  Uomi- 
niis  Deus  runs  conlumet  eas  a  tacie  tua : 

1 3 .  perfcctus  eris  cum  Domino  Deo  tuo. 

T4.  Quia  scntes  iftx ,  quas  tu  poflldebis,  ha- 
i-iolos  &  divinos  audiunt  :  tibi  autem  non  lie 
dedit  Dominus  Deus  tuus. 

1 5.  Prophetam  unum  ex  te  de  fratribus  tuis 

ficut  me ,  fulcitabit  tibi  Dominus  Deus  tuus  : 

ipfum  audies, 

Aa^.lecni.p.i.      16.  lecundiim  omnia  qux  petiifti  a  Domino 

3.  iiz.d.  Deo  tuo  in  Choreb ,  in  die  convoeationis ,  di- 

centes 


Cypr.l.  l.TeJIli'U 

180.  h 


Et  dixit  Dominus  ad  me., 


iS.  Prophetam  excitabo  eis  de  fratribus  eo- 
rum  licut  te  :  &  dabo  verbum  meum  in  ore  ejus, 
&;  loquetur  ad  eos  ea  qux  prxcepero  ei : 


19.  &:  quilquis  non  audierit  quxcunque  locu- 
tus  fijerit  propheta  ille  in  nomine  meo ,  ego  \  in 
dicabo. 

V  U  I  G   A  T  A 
10.  Propheta   autem  qui   arrogantia  depravatus 
voluerit  loqui  in  nomine  meo  ,    qux  ego  non  pra;- 
cepi  illi  ut  diceret,  aut  ex  nomine  alienorum  deorum  , 
inceriicietur. 

NoTjE     ad    Versi 

dimr  im,  &  pro'Z/e/,  hab.  j,;  in  Mf.  tamen  Alex,  ac 
edd.  Ald.&Compl.legitur«  ,  ficut  cV  xtifi  ,  \oco  per  igmm. 
Capitul.  lup.  LXXXi.'hab.  N«n  inveniniir  in  te  laftratis  fi- 
Isiim  jKiini ,  ant  Ji!i.im.  Sequentia  de  Hieronymo  p!us  dif- 
•ferunt  a  Grseco  ,  ubi  lie  :  ^ar'si/o'/*;^;  ftxrisii'  ■>  xm/owJo- 
",  cii'i-i^s'.u-"?  >  ?:apj'i3'-5?  sT-nsiS'tcr  =Vai;i/ii/,  E/farpi- 


VULGATA      NOVA. 

ariolos  fcifcitetur ,  &  obfervet  fomnia  atque  au- 
guria ,  nee  lit  maleticus , 

I  I .  nee  incantator  ,  nee  qui  pythones  confu- 
lat,  nee  divinos,  aut  quirat  k  mortuis  verita-     i.Rfj, 
tern  :  18.7. 

jz.  omnia  enim  hxc  abominatur  Dominus, 
&  propter  iliiuimodi  icelera  delebit  eos  in  introi- 
m  tuo  : 

1  5 .  perfeftus  eris ,  &  abfque  macula  cum  Do- 
mino Deo  tuo. 

14.  Genres  ite,  quarum  podidebis  terram  , 
augures  &  divinos  audiunt :  tu  autem  a  Domino 
Deo  tuo  aliter  inftitutus  es. 

15.  PROtHETAM  de  gente  tua  &  de  fratri- /u.  1.45". 
bus  tuis  licut  me ,  fufcitabic  tibi  Dominus  Deus  -^"-  5« 
tuus :  ipfum  audies  , 

16.  ut  petilTii  a  Domino  Deo  tuo  in  Horeb,       Ixed, 
quando  concio  congregata  eft,  atque  dixifti  ;U1-  lo-*^» 
tra  non  audiam  vocem  Domini  Dei  mei ,  &  ignem 
hunc  maximum  amplius  non  videbo  ,  ne  moriar. 

17.  Et  ait  Dominus  milii  :  Bene  omnia  lunt 
locuti. 

18.  Prophetam  fufcitabo  eis  de  medio  fra-    Jcan.r, 
trum  fuorum  fmiilem  tui  :  &  ponnm  verba  mea  45. 
in  ore  e)us ,  loqueturque  ad  eos  omnia  qui  prs-      ^''-  5- 
cepero  illi: 

19.  qui  autem  verba  ejus,  qu-c  loquetur  in 
nomine  meo,  audire noluerit ,  ego  ultor  exiftam. 

L      N  o  V  A. 

1 1 .  Quod  fi  tacita  cogitatlone  refponderis  :  Quo- 
modo  polium  intelligere  verbum ,  quod  Dominus  non 
eft  locutus  ? 


ONEM     ANTIQUAM. 

bit  Dominus  Deiis  vejler  de  frntrilus  vejhii  :  Jiciit  me  ilium 
aiidietis.  Tertul.  1.  4.  adv.  Marc.  716.  c.  I'rnphetam  fiif- 
citabit  vobis  Deus  «  filtis  vefiris  :  tanquam  me  audieritis 
ilium.  Novar.  1.  de  Trin.  p.  lojy.  c.  Prophettn  vshis  fiif- 
(it.tbtt  Deus  ex  Ji  .urtbus  vejlris  :  eum  qnafi  me  audite.Km- 
brof.  vero  in  Pf.  118.  to.  I.  1075.  f.  I'rophel.im  -jcbis  jiif- 
cit.tbn  Dominus  Deus  -defter  defr.ttribus  I'eflris  t.inq!i.tm  me: 
ipfitm  audtetis  per  omni.t  qu.tcunque  loquetur  vobts  :  dein- 
de  (ic  ;  Ent  auttm  omnts  ,  &c.  ut  inf.  if.  19.  omiffis  aliis 

mediis.  Idem  in  Luc.  7.  to.  i.  1582.  a.  PropheLim vo- 

bis  fufcii.ihit  Dominus  nojier  ;  ic  ep.  67.  to.   1.  1057.  d. 
ReirBa!uz."t'o.''l.   p.  zl\-  b-  ^emo/it  qui  ariolos  Jcifciie-     Jiciit  me  ,  ipfum  audieiis.  Aufl.  quxft.  N.  T.  part.   z.  q, 


^s«;,  __ ,, ,-.    .       •  /. 

uu'i-.i  ,  ad  verbum  ,  vaiictnans  v.Uicinium  ,  diviiiationes  ob- 
fer'jatis ,  g  augiirans  ,  verieficus  iticani,jns  incantationtm  , 
'.vemriloquus.  Cypr.  1.  }.  Teftim.  515.  c.  lie  habet  :  Kra 
emtnemins ,  neque  auguremini.  Maxim.  Taurin.  to.  (5.  Bibl. 
PP.  8.  e.  Nf  aufpicemini ,  ae  auguriis  inteudatis.  Capitul 


51.  ap.  Aug.  to.  ^.  p.  154.  d.  Qjiia  prophetam  juiciubit 
Dominus  Deus  fefter  de  fratribus  vefliis.  Ambrofiaft.  col. 
2ZX.  b.  Prophetam  vobts  excitahit  Deus  de  fratribus  z'eflris  : 
&  infra,  col.  166.  c.  Prophetam  ijobis  fujcttabit  Domititts 
Deus  'jejler  ex  fratribus  vejiris  tanqaam  me  :  ipfum  audie- 
tis  ^  erit  enhn  ,  &c.  ut  fup.  apud  Ambr.  demiis  intcrme- 
diis.  Gaud.  Brix.  fer.  9.  958.  g.  Prophetam  frifiiaUt  Do- 
minus Deus  nofler  de  fratribus  -jejhis  Jicttt  me  :  ilium  audite 
per  omnia  qu.tcunque  Itcuttts  fuerit  ad  I'OS  i  mox  ita  :  pj^it 
autem.  Sec.  Item  1.  de  Hacref.  716.  h.  Prophetam  vobis  fuf 

ciiabit t/efler  de  fr.uribns  noftris  :ficut  me  audieiis  eum  : 

erit  autem,  &c.  At  in  Grxco  plura  alia  interponuntur 
pod  hoc ,  aiidietis  eum,  nempe  ff.  16.  17.  i8.  ut  vide- 
bitiu'  infra. 

t.  16.  Apte  ad  Graecum  ,  priterunum  qux  ,  pro  quo 
oca  ,  qu.scunquc. 

t.  17.  Similiter  habet  Lactant.  1.  4.  Inftitut.  c.  17.  p. 
c8o.  una  cum  Graeco. 

It.  18.  Eadem  refert  Laflanr.  ubi  fup.  prseter  unum  os, 

pro  ere.  Auguft.  1.    16.  contia  Fauft.  to.  8.  col.  291.  d. 

haec  hab.  Sufiiiaho  illis  prophetam  de  fratribus  ipforum  ft- 

milemiibi.  Capitul.  LXXXii.  fup.  Prophetam  fufntalo  eis  ex 

^„V"    ipjidiiinationes  55  vattdnia  audient":  demum     fiatrtbus  eorum.  Ita  quoque  in  Grxco  ,  additis  his :  i.'i^y 

I'libi  autem  ,  x.i/  k/  ,  fed  in  Mf.  Vat.  folo ;  nam  in  Alex.      «'■  i  J  "'"»  ^a  p'"''^  (  M'^-  Alex.  &  Oxon.  cum  edd.^  Aid. 

■        "       '    ■  &  Compl.Tspaua^s,  al.  Ta  fi-.Mai-a /iV  )  «■  TM  ^o,ux.i  ai~- 

T? ,    K,  /aMi5£i  dvni;  xa5'  o'ti  a>   (  Mf.  Oxon.  xii6'  0  )  a- 


tur,  vel  fomnia  obfervet  ,  'jel  ad  auguria  intend.it.  Item  : 
Nemo  ft  m.i!efi:us,  nee  incantator,  nee  pytbonis  confiiltor. 
if.  II.  Grsce  :  itf<i  te£«7'.cxoVc;,  tVsfi'Tii'  tx;  I'sx-'v;, 
^  prodigiorum  infpeilor  ,  interrog.tns  morluos.  Unde  Aug. 
quJcft.  29.  in  Deut.  to.  5.  567.  a.  ait  :  Ouoniam  portento- 
Tum  infpetlores  frohibet  ejje  in  populo  Dei  ,  quxrendum  ej} 
qnomodc  ifta  porteflta  ,  que  infpui  probihenlur  ,  dijcernan- 
tiir  ab  eis ,  qux  divinitus  dantur  :  &  infra  :  Sicut  autem 
difcernnntur  dizinalioncs  ,  quas  confeqlienter  prohihct  ,  a  prx- 

diilionibus  prophetarum fie  ilU  infpeiliones  prodigiorum 

a  fignificationibus  diz'inorum  miraculorum  dijcernendx  flint, 
t.  12.  Vix  dilTimile  quidpiam  in  Gracco  ,  ^raeter  ver- 
borum  ordiuem  mutatum  ,  ita  nempe  :'Es-/^  -/xf^^J^^vy/ia 
Ki'f.M  TW  ©EwC'^-^a;  -Ti-Mt -rccuTO.-  svimyyxfTSy  ^fsMy- 
uxT'xt  lif^y  Ki/'eio?  'iMifivni  ivni,  &c.  in  Mf.  Alex, 
ac  editt.  Aid.  &  Compl.  Ki;'e«5  0  ®^k  C*  ES='';f/'Ei/'esi ,  &c. 
ir.lX.  Ita  Gr«ce  ,  prscter  vocem  BtxvV'.' ,  coram,  pro 
'cum.  C^leftius  Pelag.  apud  Mar.  Mete.  Garn.  Tu  autem 
perfeSus  eris  coram  Domino  Deo  tuo. 

If.  14.  Graece  tollitur  quia ,  additurque  yip  ,  ad  gentes, 
&  ^TO  pojjidebis  ,  lie  ,  y.x'lM^r^,'.,uui  iv-rii  ,  htreditabiseosj 
item   loco  hariolos audiunt  ,  im  y.^v^ifjt  j,  fivin! 


&  Oxon.  nee  non  in  editt.  Aid.  &  Compl.  eft  «/ys  , 
utfupra.  Idem  Hieton.  in  Ezech.  19.  to.  3.851.3.  lie  le- 
pit  :  Gentes  ,  qua'  perditnrus  efl  Dominus  in  conjieciu  tuo  , 
ift.e  fonmia  J5  di'jinationes  audtent :  ttbi  autem  non  fic  de- 
dit ,   Sec. 

f.  I  J.  Ita  Grsce,  nifi  quod  deeft  tiniim  ex  te  ,  &  pro 
audies  ,  hab.  pluraliter  «Vf'Js.^E ,  audtetis.  Rurfus  Hieron. 
in  Ilai.  8.  to.  j.  8i.  e.lic  legit  :  I'rofhci.vn  vobts  fafctia' 


TSt^VfXXt    aVTCi, 


Tt.  19.  sic  hahetur  Grarce  ,  excepds  his ,  0  a?3-/>i'~e;5'; 
ixr ,  loco  quilquis  ;  8c  in  fine,  iyj aveui  e'f  xvtS ,  v'tndi- 
c.tbo  ex  eo.  Ladant.  1.  4.  Inftit.  c.  17.  580.  legit :  Et  quif- 
qnis  non  aud.-erlt  ea  qux  loquetur  tile  in  nomine  meo ,  ego 
vindicabttn  ettm.  Tert,  veto  1.  /}.  adv.  Marc,  7l6.c.O(n- 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XIX. 


565 


V  E  R  S  I  O     A  N  T  1  Q  U  A.' 

21.  Piopheta  fi  locLitus  fuerit  vcrbum ,  &:  non   Ciipimi.  1 

fuf. 


VULGATA      NOVA. 

Is.  hoc  habebis  fignum  :  Quod  in  nomine 
Domini  proplieta  iJle  praedixerit,  &  non  evene- 
rit:  hoc  Dominus  non  eft  locutus ,  fed  per  tumo- 
rem  animi  fui  piopheta  continxit :  &  idcirco  non 
timebis  eurij. 

NoT^    AD    Versionem    antiquam. 

nil  autem  ijui  iUiim  nen  atiilitrit,  exterminabitur  anima  ejus  fer.  9.  9j8.  g.    'Erit  nutem  emtiis  aiiini.i  tiuxcuiiijut  itcii/iw 

tie  prptilo  ftia.  Similiter  Amhrof.  in  Pf.  r  18.   to.   i.  107 J.  iierit  prnphctam  il/iim  ,  di'peiiet  tie  plche ;  fc  I.  ce  H.rtef. 

f.  Eril  autem  omvn  anima  qiix  mm  aili:erit  prophetam  it-  y:6.  h.   Erit  afilem  lit  Ji  ijiii!  eiii»  iioii  auiiierit ,  radicittlS 

turn,   exierm:nnh:iHr  lie  pleie.  Sic  e:iam  in  Luc.  7.  1581.  cradtcahitnr. 

a.  uno  excepto  ,  extermiiiata  ,  fto  exterminniiiur.  Ambro-  If.  iz.  Grasce, "Oca  iai  MMcn  0  ■EjyjiiTii;  inum; ^ 

Ijafl.  col.  87.  e.  &   z66.  c.  Erit  e;iim  ,j:iicrtnque  rioti  art-  ^11  y^'r/jai  ,  &c. 
dierit  prcipbetam  illrtm,  exterminabitltr  de  plebe.  Gaud.  Brix. 


CAPUT       XIX. 

Vulcata     nova. 


jy.ii. 

Jof.  20. 

1.8. 


Capitul 

LXXXIV. 


f./^Um   difperdiderit  Dominus  Dens  tuus  gen- 
V_rf  tes  ,  quarum  tibi  tr'diturus   eft   terram  ,   & 
poffederis  earn ,  habitavenfque  in  uibibus  ejus  &  in 
xdibus : 

2.  tres  civltates  feparabis  tibi  in  medio  terrs,  quam 
Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi  in  pofTeflionem  , 

3.  fternens  diUgenter  viam  :  &  in  tres  squaliter 
partes  totam  terra;  tu.e  provinciam  divides  :  ut  ha- 


ejus  percuflerit  ,  &  occiderit  :  hie  ad  unam  fupra- 
diftarum  urbium  confugiet,  &  vivet: 

6.  ne  forlitan  proximus  ejus,  cu)us  efFufus  eftfan- 
guis  ,  doiore  ftmiulatus ,  perfequatur ,  &  apprehcn- 
dat  eum  li  lougior  via  fuerit ,  &  percutiat  aniniam 
ejus,  qui  non  eft  reus  mortis  :  quia  nullum  contra 
eum  ,  qui  occifus  eft,  odium  prius  habuifle  monftratur. 
Idcirco  pra^cipio  tibi,  ut  tre»  civitates  aquahs 


/'<^. 


belt  i  vicino  qui  propter  homicidium  profugus  eft ,  inter  fe  fpatii  dividas. 

quo  po flit  evadere.  8.  Cum  autem  dilataverit  Dominus  Deus  tuus  ter- 

minos  tuos  ,    iicut  juravit  patribus  tuis  ,  &  dederit 

VERSIO    ANTiqUA.                       VULGATA    NOVA.  ■,.            n.         „                                 ■           II     v          a 

^  tibi  cunctam  terram ,  quam  eis  pollicitus  eft, 

4.  Hoc  prxceptum         4.  H<-ec  erit  lex  homi-  9.   (fi  tamen  cuftodieris  mnndata  C)us ,  &  feceris 

homicidx elds  fugientis ,  cujus  vita  qu^  hodie  prxcipio  tibi,  ut  diligas  Dominum  Deum 

fervanda  eft  :  Qui  percuf-  tuum  ,  &  ambules  in  viis  ejus  omni  tempore  )  adaes 


Gen.  28.  14. 
Extid.  54.  24, 
Slip.  12.20. 


tibi  tres  alias  civitates  ,  &  fupradidtarum  tnum  ur- 
bium numerum  duplicabis  : 

10.  ut  non  erFundatur  fanguis  innoxius  in  medio 
terrs  ,  quam  Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi  poffiden- 


j;.2o. 


ferit  proximum  fuum  nefciens,&  qui  heri  &  nudiufter- 
tius  nullum  contra  eum  odium  habuilfe  comprobatur  : 
f.  fed  abiifl'e  cum  eo  fimpliciter  in  hlvam  ad  li- 
gna  cxdenda  ,  &  in  fuccifione  lignorum  fccuris  fu- 
gerit  manu ,  ferrumque  lapfum  de  manubrio  araicum     dam  ,  ne  lis  fanguinis  reus. 

VuiGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

II.  Si  quis  autem  odiohabens  proximum  fuum,         11.  Si  flierit  homo  odiens  proximum ,  &  in-     laci/.c.tl.i.pri 
Infidialus  fuerit  vit,T  ejus,  furgenfque  percuffe-     fidiatur  eum  ,  6c  flllTexerit  in  Clim  ,  &:  pei'Cnlie-  S,  Aihan,  iZ^.a. 
rit  ilium  ,  &  mortuus  fuerit ,  fugeritque  ad  unam     rit  eum  animo ,  &  mortuus  fiicric ,  &  ftigei'it  in 
de  fupradiftis  urbibus ,  unam  civitatem  harum  , 

II.  mittent  feniores  civitatis  illius  ,  &  arri-  12.  mittent  feniores  civitatis  iUius ,  &:  acci- 
pient  eum  de  loco  e/liigii ,  tradentque  in  manu  pient  eum  Lnde  ,  &  tradent  dim  in  manus  exqiii- 
proximi,  cujus  fanguis  e.fiifus  eft ,  o?c  morietur.     rentium  (anguinem  ,  &  moiictur. 

1 5 .  Non  parccs  oculo  tuo  liiper  eum ,  & 
mundabis  fanguinem  innocentis  e,\  illis ,  6c  bene 
tibi  erir. 

14.  Non  transferes  tei'minos,  quos  pofuerunt     Capiuii.  txxw, 
patres  tui /"/•• 


1 5 .   Non  mifereberis  e)us  ,   &  auferes  inno- 
xium  fangumem  de  Ifrael ,  ut  bene  fit  tibi. 


Slip.  17. 
6. 

Mat. iZ. 
X6. 

t.Cor. 

J3-I. 


1 4.  Non  aflumes ,  &  transferes  terminos  pro- 
ximi  tui ,  quos  fixerunt  priores  in  poifeflione  tua  , 
quam  Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi  in  terra,quam 
acceperis  poffidendani. 

15.  Non  ftabit  tcftis  unus  contra  aliqucm  , 
quidquid  illud  peccati  &  facinoris  fuerit  :  led  in 
ore  duorum  aut  triuni  telBura  ftabit  omne  ver- 
bum. 


.pcfef Tir , 


!<;.  Non  manebit  unus  in  teftificafionem  ad-    iitr.f.Cai.pniS, 
versus  hominem  ,   fecundum  omnem   iniqr.ita- ■^''-•"-'' '2j.*. 
tern ,  &  fecundiam  omne   peccarum  quodcun- 

aue  peccatur  :  in  ore  duorum  teftium  aut  trium 
abit  omnis  fermo. 

NoT^    Ad    Versionem    antiquam. 

Ambror.  in  Pf.  118.  to.  I.  1065.  a.  T^m  mifercberh  »7- 
lim. 

■f.  14.  Grace.  Oi/'  /a'iceiuyvcn;  o'e<a  n  •T-Mfoi'ci' ,  a  9Siicay 
Gi' ■E-aTs'f  e;  Qn,  Non  dimovebii  finis  proximi ,  quos  flaiiicriint 
patres  tui. 

It.  I  J.  DilTimilia  nonnulla  in  Grxco  ,  nempe  feqq.  0:'« 
i/^M^ru  ;««f7^;  ;:';  fiaplufiicai  ,  No«  prrmanehil  njui  uriHS 
ad  teftificatidnm  ,  pru  «0»  manebit  «mis  ill,  leflrfc.  exinde 
port  luiqnitatcm  ,  additur  ,  <..  xctri  tsV  iukfiKi^ci.  ,  y  fe- 
aiiidiim  omne  delictum  ,  quod  abell  a  Ml".  Oxon.  item  poft 
eijuaPTia/ 1  leu  peccatum  ^  iequitur  ,  :'f»  {y.v  xfjinf- ,  i} -,  quad  pec 
cavertt ,  loco  qnodciinqiie  pecc.ur.r  ;  demum  loco  ant  viiim, 
rurfus  J,  E-xi  so^ixT.i  rei^  /nxfTi'p-y.t  ,  Ml.  Oxon.  li  Tft^'u 
Capitui.  Lxxxvi.  fup.  A>;  aecipies  teflimoniiim  unius  a4' 
'jen'iis  hominem, 

Zz  ij 


Tif'.  4.  Grace,  Tsto  il  i^iti  to  XfiV«7/<a  n 
tec. 

*■.  II.  Grxc.  'Etty  /=  -iln.ou  li  (\\  (  in  Mfs.  Alex.  & 
Oxon.  &  in  Compl.  decft  «•  (^;j  )  acS/Jw-jro;  i^/owj-  toV  •h-a»- 
C.'.'J  ^  K^  U'sJ j.=ij'jn  (  Compl.  ^'ysJ psvray  )  Kt/Tay  f  «.  sirccvtt^i] 
eV  auT3/  ,  j,  irxixi^ri  iun  ■^'V/jk  (  Mf.  Oxon.  irxTai.ri  im- 
Tcv  )  if  aT3&«'')l ,  2j  cfiuyri  e/;  ^iccf  Toiy  iro^e'jjv  t^TOiy. 

ir.  12.  Similiter  in  Grscco  ,  nifi  quod  ipfo  initio  liabetur, 
.  Koti  K7rz^$?'iiC;y  ^  -/f&tot'a ,  &  loco  exqiitrentntm  ,  lie  ,  d-/yt<i- 
"/•u-j.-roiv  ,  Nobil.  MW/f.jMmo»  ;  «.y/jgivi  po^nk  cognatiis  , 
afirtis ,  geniilis ,  cui ,  ubi  aliquis  ex  genere  mortuus  fue- 
rit ,  permittit  Lex  ut  ejulmodi  jura  libi  viudicct. 

f.  13.  Grace  :  Ov  ip;iQilxi  a  ojita>/;c';  oS' ,  Non  pareet 
cchIiis  tints  ;  pauloque  poll ,  tj  cux'tTia  ii,  'Io/.a»'x,  inno- 
xmm  ex   IfraH  ,  loco  innocentis  ex  tilts  i  reliqua  ut  fupra, 

Tom.  I. 


564 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XIX. 


ttHif.C.lLlll'rfuf. 


VuLCATA      NO  V  A.' 

16.  Si  Ikcerit  teftis  mendax  contra  homlnem , 
accufans  eum  pra:varicatioiiis , 

17.  ftabunt  ambo  ,  quorum  caufa  eft,  ante 
Dominum  in  confpeitu  facerdotum  &  jutiicum 


Versio    antiqua. 

16.  Si  autcm  fteterit  teftis  iniuftus  adversiis 
hominem ,  detr.ihcns  ei  iniquitatem  , 

1 7.  Ihbunt  duo  homines  ,  quibus  eft  ipfis  con- 
tradidio  ,  ante  Dominum  ,  &  ante  lacerdotem, 

&  in  confpedu  judicis  quicunque  fuerit  in  diebus    qui  fuerint  in  diebus  illis. 
illis. 

1 8.  Et  inteiTogabunt  diligenter  judices,  &  ecce 
teftis  injuftus  teltificatus  eft  iniqua  ,  refiftens  ad- 
versus  iratrem  liium : 

19.  &  facire  ei  qucmadmodum  nequiter  egit 
focere  adxersiis  fratiem  llinm ,  &  auferetis  ini- 
quum  ex  vobis  iplis : 

2.0.  Si  cxreii  audientes  timebunt ,  &  non  ap- 

ponent  amplius  facere  vei'bum  malignum  hoc  in  nequaquam  talia  audeant  facere, 
vobis. 

21.   Non  parces  oculis  tuis   fuper  eum  ,   ani-  n.  Non  mifereberis  ejus  ,  fed  animam  pro       ^xtd. 

mmi    pro   anima,  oculum  pro   oculo  ,  dentem  anima  ,  oculum  pro  oculo  ,  dentem  pro  dente,  ^'-^^ 

pro  dente ,  manum  pro  manu  ,  pedem  pro  pede.  manum  pro  manu  ,  pedem  pro  pede  exiges.            '"^'^• 

NOT^E      AD      VeRSIONEM      ANTIQUA  M.  Mat.  J, 

58. 


18.  Cumque  diligentiflimJ  perfcrutantes ,  in-  Daw.ij, 
venerint  falfum  teftem  dixifle  contra  fratrem  fuum  6i. 
mendacium : 

19.  reddent  ei  llcut  fratri  fuo  facere  cogita- 
vit ,  &  auferei  malum  de  medio  tui : 

20.  ut  audientes  creteri  timorem  habeant,  & 


t.  16.  In  Graeco ,  -icTct^n  ■,  vel  ur  in  Mf.  Oxon.  eV/rii  , 
injiiterit ,  pro  jhterit  ;  Sc  loco  detrnhens  ei  intj.  -iXioiMI'-"* 
TOTSKOElEra»  ,  alhgitn!  ejus  impieuitem. 

Tf.  17.  Optimc  e  Gr«co ,  nili  quod  ante  ft.tlnint ,  po- 
nitur  i ,  habemrque  in  plurali  ,  era-.r:  twk  j'sp/wv  ,  k-  sfci^rt 
TO!-!  xeiTii'  ■.  '■'  i'  i'-'-^'  ^  *"^-  ""le  ficerdctes  ,  55  aiile  judkes  , 
quicutiqiie  ficer:nt ,  &c. 

If.  i3.  ItaGracce,  procter  unum  aut  alterum  ,  nempe  , 
iifTxQ_vt.:v ,  exqiiirem,  pro  tnterrogahitnt  ;  &.  aiTsVii ,  »»_/- 
titit  ,  loco  rej.-jicns. 

•^.  ip.  Similiter  in  Graico  ,  exceptis  his,  iromiile ,  fa- 


cietii  ,  pro  facite  ,  &  i^a.ps7^  to  Tci'i'poi' ,  attferes  malignum , 
loco  aufeyttii  iriiijrtitm  :  at  in  Mf.  Alex,  eiapi'iri  Tsy  T:n-po.' 
in  editt.  Aid.  &  Compl.  i^cK^eTTS  to  ttokhpoV.  Vid.  inf.  Aug, 
ad  c.  24.  yt.  7. 

Tf.  20.   Apte  ad  Graccum ,  prster  unum,  verhtim,  pro 
quo  ,  xaTa  to  pw/Ka  ,  jiixta  verbiim  :  at  in  Mf.  Oxon.  deed 

XKTCC. 

.  f.iJ.  Ad  verbum  e  Grxco ,  practer  hoc ,  now  parces  ecu- 
lis  IrtiSt  pro  quo  ,  s/  piQ^lcfj  0  ^rp^my^':';  (\  ,  tiou  parcel  ecu- 
Ills  tuns.  Capitul.  LXXXvii.  fimiliter  habet  fup.  Atttmam 
pro  anima  ,  oculum  pro  oculo ,  dentem  pro  dente. 


CAPUT     XX. 


Versio    antiqua. 
I  exicris  ad  belhim noli  timere. 


VuLGATA    nova. 


C/i/!i<.Lxxxvni.  I.  Q 


V  U  L  G  A  T  A 

z.  Appropinquante  autem  jam  pr.-elio,  ftabit  fa- 
cerdos  ante  aciem ,   &  fie  loquetur  ad  populum  : 
3.  Audi  Ifrael  ,   vos  hodie  contra  immicos  vef- 

Versio    antiqua. 

Aug.qituji.^o.'S      4.  quoniam  Dominus  Deus  vefter ,  qui  prx- 
31.1«  Datt'.t.i.  cedit  vobilcum  ,  fimul  cHebellabit  vobifcum  ini 

J67.  c. 


-s: 


1 1  exieris  ad  bellum  contra  holies  tuos ,  & 

'  videris  equitatus  &  currus  ,  &  majorem 

quJlm  tu  habeas  adverfarii  exercitus  multitudi- 

nem  ,  non  timebis  eos  ;  quia  Dominus  Deus  tuus 

tecum  eft ,  qui  eduxit  te  de  terra  ^gypti. 

nova. 

tros  pugnam  committitis ,  non  pertimefcat  cor  vef- 
trum  ,  nolite  metuere  ,  nolite  cedere ,  nee  formide- 
tis  eos : 

Vulcatanova. 

4.  quia  Dominus  Deus  vefter  in  medio  veftrx 
eft,  &  pro  vobis  contra  adverfanos  dimicabit, 
ut  eruat  vos  de  pericuio. 

5 .  Duces  quoque  per  fmgulas  turmas  audien- 


micos  veftros ,  &  ialvos  fociet  \os. 

5.  Et  loquentur  Icribx  ad  populum  ,  dicentes : 
Quis   eft   homo  qui  asdificavit  domum   novam  ,     te  exercitu  proclamabunt  :  Quis  eft  homo  qui  ;c- 
&   non   dedicavit  eam  ?  vaciat,  &   revertatur  in     dificavit  domum  novam,  &  non  dedicavit  eam  ? 
domum  fuam  ,  ne  moriatur  in  bello ,  &:  homo 
alius  dediv'et  ea. 

6.  Et  quis  eft  homo  qui  pafiinavit  vineam ,  & 
non  eft  epulatus  ex  ea  ?  vadat ,  &  revertatur  in 
domum  lliam  ,  ne  moriatur  in  bello ,  &  homo 
alius  epuletur  ex  ea. 


I .  Maci 
J.JtS. 


7.  Et  quis  eft  homo  qui  fponfavit  uxorem ,  & 
non  accepit  eam  ?  \adat  ,  «Sc  redeat  in  domum 
fuam ,  ne  moriatur  in  bello ,  &  homo  alius  ac- 
cipiat  cam. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam 

if.  I.  Gr.  'i-av  ii  f^!/8ii5  E'S  Tro'jf/io» s  fc^x^iii)  , 

&c. 

If-.  4.  Similiter  habet  Aug.  Locut.  yi.  to.  5.  368. d.  uf- 

que  zdjtmiil.  Graec.  '  OriKvC'icc,  0 ■cT(^l?•7^cp;^o'^fy:?  ^csb 

v/^M,Quiex.-7m!/jiiccti  v/j'r  tk  /x^f*'  •i/n'^i' ,  J'tcuSum  vf^xi, 
procedens  vobifcum  ad  debellaudos  vobifcum  inim.  veftros  , 
ad  falvandos  vos  :ia  editt.  tamen  Aid.  &  Compl.  legitur  , 
(^DfexTTo^EjUHOEi  ,  ficut  in  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Aid.  k,  Aicttu- 
*Ei  ,  in  Mi.  Alex,  ic  sA-jacwjo^i. 

Tf.  J.  Vix  melius  de  Gr«co,  pricter  hoc  ultiraum  ,  de- 


vadat ,  &  revertatur  in  dommn  fuam ,  ne  fort^ 
moriatur  in  bello,   &  alius  dediret  eam. 

6.  Quis  eft  homo  qui  plantavit  vineam,  &. 
necdum  fecit  eam  efle  communem ,  de  qua  vef- 
ci  omnibus  liceat  ?  vadat ,  &  revertatur  in  do- 
mum fuam,  ne  forte  moriatur  in  bello,  &  alius 
homo  ejus  fungatur  officio. 

7.  Quis  eft  homo  qui  defpondit  uxorem  ,  & 
non  accepit  eam  >  vadat ,  &  revertatur  in  domum 
fuam ,  ne  forte  moriatur  in  bello ,  &  alius  homo 
accipiat  eam. 


dicet  ea  ,  pro  quo  ,  i-yaaivisT  cturvv ,  dcdicabit  eam. 

ft.  6.  Similiter  in  Grsco  ,  excepris  duobus  his  ,  iifu'-riv- 
Of,  plantavit,  yso  paflmavit ,  &  fi/f£«»t>!c;f7a/ ,  exhilara- 
bitur  ,  pro  epuletur  i  item  fup.  w^fdykti ,  exhilaratus  ejl  , 
loco  f/?  epulatus. 

If.  7.  Ad  verbum  e  Gracco  ,  practer  ult.  accipiat ,  pro  quo , 
M-i)i'iM  ,  accipiet ;  item  Uipra  ,  /^tutv^eu'/xi ,  pro  Jpotijavit. 
Hieron.  1.  contra  Helvid.  to.  4.  p.  z.  col.  132.  a.  Lt  quis 
ille  homo  ,  cut  defponfaia  efi  uxor  ,  {j(  non  accepit  eam  ?  vadat, 
55  rivertamr  in  domum  fuam  ,  ne  forte  moriatur  in  beUe  ,  5^ 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XX.. 


365 


VuLGATA        NOVA. 


.  8.  His  diiftis  addent  rcliqua ,  &  loquentur  ad  po- 
Judic.'T.  pulum  :  Quis  eft  homo  formidolofus ,  &  corde  pa- 
J.  vido  ?  vadat ,  &  revertatur  in  domum  fuam ,  ne  pa- 

vere  faciat  corda  fratrum  fuoium,  licut  ipfe  timoie 

VuLGATA      NOVA. 

lo.  Si  quando  accefTeris  ad  expugnmdam  ci- 


peiterritus  eft. 

9.  Cumque  filuerint  duces  exercitus ,  &  finem  lo- 
quendi  teceriiit ,  unufquifque  fuos  ad  bellaildum  cu- 
neos  pra?parabit. 

Versio    antiqua. 

10.  Si  autem  accefTeris  ad  civitarem  expugna-  Ang.quxjt.zj., 


vitatem ,  OiTeres  ei  primum  pacem.  re  eam ,  &  evocaveris  eos  cum  pace :        "   ~      JoC^t.'i.  j88.  ^. 

1 1 .  Si  receperit  ,  &  aperaerit  tibi  portas ,         11.    nqiiidem    pacifica  relponderint  tibi ,  &c  S^9-  "•  *• 
cundus  populus ,  qui  in  ea  eft ,  falvabitur ,  &    aperuerint  tibi ,  omnes  popuii ,  qui  invcnti  fue- 


ferviet  tibi  fub  tiibuto. 

II.  Sin  autem  foedus  inire  noluerit ,   &  cce- 


nnt  in  cnitate  ,  erunt  tibi  tributarii ,  6c  obe- 


dientes. 

12.  Si  autem  non  obedierint  tibi,  &  fecerint 
perit  contra  te  bellum,  oppugnabis  eim.  ad  te  bellum ,  &  circumfedebis  eam. 

1 5.  Cumque  tradiderit  DominusDeus  tuus  il-  13.  Et  trader  eam  Dominus  Deus  tuus  in  ma- 
lam  in  manu  tua ,  percuties  omne  quod  in  ea  ge-  nus  tu3s ,  &:  interlicies  omne  malculinum  ejus , 
neris  malculini  eft ,  in  ore  gladii  ,  in  nece  gladii  , 

14.  abfque  mulieribus  &  infantibus ,  jumen-  14.  prater  mulieres ,  &  fupelleftilem ,  &  om- 
tis ,  &  ceteris  qus  in  civitate  funt.  Omnem  prn;-  nia  pecora ,  &  omnia  quxcunque  fuerinr  in  ci- 
dam  exercitui  divides  ,  &  comedes  de  fpoliis  vitate.  Et  omnia  utcnlilia  prxdaberis  tibi  ,  & 
hoftium  tuorum,  qua  Dominus  Deus  tuus  dede-  edes  omncm  prxdationem  inimicorum  tuorum  , 
lit  tibi.  quos  Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi. 

15.  Sic  facies  cunftis  civitatibus,  qnss  k  te  15.  Sic  facies  Omnibus  civitatibus ,  qux  longe 
procul  valde  funt ,  &  non  funt  de  his  urbibus ,  funt  a  te  \'alde ,  qua;  non  funt  a  ci\  itatibus  gen- 
quas  in  poflefi'ionem  accepturus  cs.  tium  iftarum. 

16.  De  his  autem  civitatibus,  qua:  dabuntur  16.  Ecce  autcm  ex  civitatibus  iftis ,  quas  Do- 
minus Deus  tuus  dat  tibi  harreditare  terram  eo- 
rum ,  non  vivificabis  omnem  vivum  : 

1 7.  fed  anathemabis  eos,  Cetthxum,  &  Amor- 
rhxum  ,  &  Cliananxum ,  &  Pherefeum  ,  & 
Evxum ,  &  Jebulxum  ,  &:  Gergefxum ,  quem- 
.admodum  mandavit  tibi  Dominus  Deus  tuus. 


tibi ,  nullum  omnino  permittcs  vivere  : 


1  7.  fed  interficies  in  ore  gladii, Heth.-Eum vi- 
delicet, &  Amorrhsum,  &Chanana;um,  Phere- 
zsum,  &  Hevsum,  &  Jebufa:um ,  ficut  pri- 
cepit  tibi  Dominus  Deus  tuus : 

Vulgata     nova. 

i8.  ne  fonh  doccanc  vos  facere  cuniftas  abomi-  deris  utexpugneseam,  non  fuccides  arboresdequibus 
nationes,  quas  ipfi  operati  funt  diis  fuis,  &  peccetis  vefci  poteft,  nee  fecuribus  per  circuitum  debes  vaftare 
in  Dominum  Deum  veftrum.  regionem  :  quoniam  lignum  eft,  &  non  homo,  nee 


3.C.J„p. 


Versio  antiqua. 
19.  Si  obiederis  ci- 


VULGATA    NOVA. 


vitatem. 


poteft  bellantium  contra  te  augere  numerum. 

10.  Si  qua  autem  ligna  non  funt  pomifera  ,   fed 
19.   Quando  obiederis     agreftia,  &  in  csteros  apta  ufus,  fuccide,  &  inftruc 
civitatem  multo  tempore,      machmas  ,  donee  capias  ciyitatem  ,    qux  contra  te 
&  munitionibus  circumde-     dimicat. 

NoT;E    AD    Version  EM    antiquam. 

J.iliit ,  pro  quo  AiVaa,  </.«.•  loco  vero  riteiijiiia ,  habemr 
Til»  dircpr^xr  ■,  ui'l  fup.  aVx<£i.'i:;  ,  loco  fupdUclilem.  No- 
bil.  priraum  vertit  a;)/i.ir.i»«Hj ,  alterum  impediment.1 ,  qu« 
eodem  recidunt. 

t.  15.  Grxc.  pro  otiwibiis  irjit.nibus  ,  hab.  W:a?  t«? 
^d'sf/;,  0!«««  civiiates  ,  &  pro  ,i  (c ,  iimpliciier  i.v  ,  at  in 
Ml.  Alex,  tc  Oxon.  «Vs  (\  ,  ficut  in  ttid.  Aid.  &  Compl. 
Subinde  loco  qnx  non  Jicm  i  ,  Giaece  ,  ryj  s'li  tSi,  Mfs. 
Alex.  &  Oxon. ac  edit.  Aid.  «;  i'x',  diro  rm,  cum Augi-fc! 
coetera  ut  fupra. 

*■.  \6.  Gr;cc.  Vatic,  prima  verba  delet ,  £«e  nniem  ex 
civiianhiis  iftis  ;  fed  Mf.  Alex.  hab.  cum  Aug.  '!/»  J;  i^J 
TiiiK  i-MSii.i' tstmk,  ayKcOof,  &c.  Aid.  ed.  Oi/Vs  aVo  tot  to- 
^eur  ,  Compl.  'IJi  /s  «Vo  7m  vro>.;o:r  tot  s'^vot  nr-jr  ,  Jir, 
Sec.  reliqua  quadrant,  practer  ultima,  ef'^M-;pc5r:  irj/  ifi- 
irri:' ,  ad  verbum  ,  non  vivum  Jirvahitts  omne  fpr.tns. 

t.  17.  Pro  .i«.t(4oH,iiij ,  habetur  Gr£ce  ,  xv^iffixl:  d,x- 
hnali!7Tt ,  in  Mf.  vero  Ox.  daUfix'.isli,  reliqua  ad  ver- 
bum ,  ut  fupra. 

t.  19.  Grxc.  'Eiv  /=  ci:!e.MxiUrig  -Trif'i  vmv ,  Sec. 


homo  alius  ttccipicit  eittn. 

■f.  10.  Ita  G.jece  ,  nifi  excipias  ifta  ,  fK7rMS|U~ca;  ii'Tic, 
i,  i'-MUMcxi  ,  fed  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  editt.  Aid.  Sc 
Compl.  £)('?^&^ey«l^oai  ai^xiii'  i  ,  &c.  mox  inAlex,  eit^.a^/cij ,  in 
Aid,  stKaxecii;  ,  in  Compl,  xx^eci],  Auguitiiio  favet  Capi- 
tul,  fup,  Lxxxix,  ubi  (ic  :  Si  accejferis  exptignare  civitatem. 

if ,  1 1.  In  Grj?co  ,  ss'cu  ,  ^«'?  0  axo;  ,  o( ,  loco  onines  po' 
puli  :  item  u-  ottiT  ,  pro  in  civitate  :  in  Mfs,  tamen  Alex, 
&  Oxon,  ac  edit.  Aid.  cV  to*  TrsAff ;  demum  verbo  oiedtcn- 
tei ,  additur  cf ,  in  Ml,  Alex,  e;/,  in  Oxon.  deeft;  cxteta. 
ut  in  Lar.  fupra. 

t.  li.  Vix  melius  e  Grjcco  ;  fola  tamen  edit.  Compl.  ad- 
dit  «, ,  port  bclliim  ,   quod  abed  ab  aliis. 

t'.  I  5.  In  Graeco  (ic  ;'  Ei-;  iv  irxfxS'i  Qu  iviw  ,  donee 
tradiderit  lihi  eam ;  at  in  Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  editt. 
Aid,  &  Compl.  Kxl  -TTXftxJi^-.ct  cvjtw  ,  ut  in  Lat,  fup.  edd. 
Aid.  &  Compl.  adding  ut!  ,  lii^i ;  exinde  conftanter  wtxtx- 
2?i; ,  percuties  ,  loco  interficies  ;  cjeiera  quadrant  ad  yer- 
biLm. 

it.  14.  Cunfla  concinunt  cum  Gr^co  ,  uno  excepto  , 


CAPUT     XXI. 

Vulgata    NOVA.  Versio    antiqu  a. 

"•  (^  Uando  inventum  flierit  in  terra  ,  quam     1.  Q  I  inventus fuerit  vulneratus  in  terra C»;(«/.xci  /-«<>. 

VX  Dominus  Deus  tuus  daturus  eft  tibi,  ho-  O 

minis  cadaver  occili ,  &  ignorabitur  c.-edis  reus , 

Vulcatanova. 
2.  egredientur  majores  natu,  &  judices  tui ,   &  metientur  a  loco  cadaveris  firgularum  per  circuitum 
Nota    ad    Versionem    antiquam. 

If'.  I.  Griec.  'Rm  H  ivfi<n  TfavfiXTixi  w  tj  7?,  &c. 


T^GG 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XXI. 


fpatia  civitatum  : 

5.  &  quam  viciniorem  czteris  efle  perfpexerint , 
feniores  civitatis  illius  toUent  vitulani  de  armento , 
qure  non  traxic  jugum  ,  nee  teri'am  Icidit  vomere, 

^.  &  duceni  earn  ad  vallem  afpeiam  atque  laxo- 
fani ,  qua;  nunquam  arata  eft ,  nee  femcntem  receplt : 
&  Ciedent  in  ea  cervices  vitula:  : 

5.  acccdcntque  faceidotes  tilii  Levi,  quos  eleme- 
nt Dominus  Deustuu^  ut  minlftrent  ei ,  &  benedicant 
in  nomine  ejus,  &  ad  verbum  eorum  ,  omne  nego 


VulCATA        NOVA. 

6.  Et  venient  majores  natu  civitatis  illius  ad  !n« 


terfeftum  ,   lavabuntque  manus  fuas  I'uper  vitulani  , 
qua;  in  valle  percud'a  cd: , 

7.  &  dicent  :  Manus  noftr.-e  non  effudeiunt  fau- 
guiiiem  hunc  ,  nee  otuh  viderunt : 

8.  propitius  ello  populo  tuo  Ifiaei,  quern  rede- 
milH  Domine  ,  &  ne  reputes  fanguinern  innocenteni 
in  medio  populitui  IlVael.  £t  auFereair  ab  eis  rearus 
fanguinis  : 

9.  tu  nutem   alienus  eris  ab    innocentis  cruore , 


Jims'-.  :»P/ 45,  f. 
i.piS.f. 


tium ,  &  quidquid  mundum ,  vel  immundum  eft ,  ju-     qui  fufus  ert ,  cum  feccris  quod  pr.Tcepit  Dumiiius. 
dicetur. 

Versio    antiqua. 
10.   Si  exieris  in  pugnam  adversus  inimlcos 
tuos ,  &  tradiderit  tibi  eos  Dominus  Dens  tuns 


V  U  r  G  A  T  A      N  OV  A. 


Amir.ef.  51.  f.  2, 
516./  917.  ». 


in  manus  tuas ,  &  deprxdatus  fucns  Ipolia  eorum, 
I  I .    &  videris  in  ea  deprxdatione  mulierem 
bonam  fpecie ,  &.  cohabitaveris  cum  ea 

12.  induces  earn  in  domum  tuam,  rades  ejus 

caput 

, :. &  fedebit  tiiginta  diebus  m  dome  tua  : 

a  intrabis  ad  earn 


1.9l8.f. 

Idem  ep.  J/.  I.  1. 
954.  c. 

Idem  :il  Pj.  43. 
918.  c. 

Idem  I.  I.  de  Cain 
55'  Ab.  c.  4.  f.  I. 
a88.y.  18J..1. 


Cafit.fu^.  XCI7. 


pofte 


14.  Si  noluei-is  earn  poftea ,    dimittes   earn 

liberam  ,  non  venundabitui:  pecunia quia  hu- 

miiiafti  eam. 


10.  Si  egreflus  fueris  ad  pugnam  contra  ini- 
micos  tuos,  &  tradiderit  eo>  Dominus  Deustuus 
in  manu  tua,  captivofque  duxeris  , 

11.  &  videris  in  numero  captivorum  mulie- 
rem pulchram  ,  &  adaraaveris  eam  ,  voluerif- 
que  liabere  uxorem  , 

1 1.  introduces  eam  in  domum  tuam  :  qui  ra- 
det  csfariem  ,  &  circumcidet  ungues  , 

I  ;.  dc  deponet  veftem  ,  in  qua  capta  eft  : 
fedenfque  in  domo  tua  ,  flebit  patrem  &  ma- 
trem  fuara  uno  menle  :  &  poftea  intrabis  ad  earn  , 
dormiefque  cum  ilia ,  &  erit  uxor  tua. 

14.  Si  autem  poftea  non  federit  animo  tuo, 
dimittes  eam  liberam,  nee  vendere  poteris  pe- 
cunia ,  nee  opprimere  per  potentiam  :  quia  liu- 
niiliafti  eam. 

15.  Si  hatuerit  homo  uxores  duas  ,   unam 


dileftam ,  &  alteram  odiofam,  genuenntque  e.^ 


15.  Si  fuci-int  uni  homini  dux  uxores  ,   una 
earum  dilecta  ,   &  altera  odibilis ,  &  peperermt 

ei  ambx  filios  ,  dilccla  &.  odibilis  ,  6c  primitivus     eo  liberos  ,  &  fuerit  tilms  odiola;  pnmogeniius , 
fuerit  filius  mulieris  odibilis  , 

qua  die  hxredes  reliquerit  filios  in  fubfl:.in 


16.  -. 
tia  iua ,  non  poterit  primatum  dare  filio  mulie- 
ris dileclx  ,  omitrens  filium  odibilis , 

I  ^.  led  primitivum  tilium  odibilis  cognofcet , 
dare'  illi  dotem  ex  omnibus  qux  inveniuntur  ei : 
quia  iple  initium  iiliorum  ejus  eft ,  &  ipfi  de- 
bentur  primitix. 

18.  Si  fuerit  aLicui  filius  inobediens 


16.  volueritque  fubftantiam  inter  filios  fuos 
diyidere  :  non  poterit  hiium  dilefta?  facere  pri- 
mogenitum  ,   &  ptceterre  nlio  odiofe  , 

17.  fed  filium  odiofie  agnofcet  primogeni- 
tum  ,  dabitqiie  ei  de  liis  qux  hanuerit  cunfta  du- 
plicia  :  ifte  ei\  enim  prmcipium  liberorum  ejus, 
&  liuic  debentur  priniugeiiita. 

18.  Si  genuerit  hon.o  hlium  contumacem  & 
protervum  ,  qui  non  audiat  patris  aut  matris  im- 
periuni,  &  eoereitus  obedire  contempferit : 

NOVA. 


I.  Par 
J.r. 


V  U  I,  G  A  T  A 
ig.  apprehendent  eum,  &  ducent  ad  feniores  civitatis  illius ,  &  ad  portam  judieli, 

NoT.«    AD    Versionem    antiqua  m. 
■fr.  10.  Gtxc 


'Ear  Ai   !"i,e^^-Slr  ;'i  jraK-liM  sVi  rv; jj 

wapa/w  c:iK[/'£!:;  i  (  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  cum  edict.  Aid. 
&Compl.'Ea>'  A;  s^hint;  £>  Ta'As^of.....  j.  •;rafa/w  iuTi; 

Ki/'e<:?  i  )  <•  irj^oi  :^si/'«i?  ^w  vfjnfiw  i-jTi'K.  Similiter 

Capitul.  XCIT.  Tup.  Si  tradiderit  tibi  Dens  inimicos  tuos. 

If-.  II.  Apte  ad  Gratcum  ,  excepto  uno  ,  cchabita-jeris 
cam  ,  pro  quo,  cVCt'^iAJTi  «ktm;  ,  csucupiveris  earn  :  dein  Gr. 
addit ;  j,  >«£«;  xvtw  (^ixvtS  ywctaa. ,  &c.  Unde  Ambrof. 
ep.  57.  to.  I.  n.  16.  954.  b.  dicit  :  Liber  eji  ille  j/if  pro- 
vrediens  in  helium  ,  //  viderit  mulierem  honam  afpedtt  ,  ^ 
depr.sd,utts  opei  inimzcorum  fiioriim  ,  repertum  illic  canciipte- 
rit  eam  ,  demtis  juperfluis^ ,  ^  indumenio  capti'jit.iiis  detr. te- 
la ,  in  iixcrein  ftbi  copttUiverit ,  jam  «on  fervam ,  Jed  libe- 
ram. ^    ^  ,  ,         / 

Tf.  li.  Gr.  zal  fi'oa'sns  xv^m  iiSti  ue,  rii» 5  i.ufi'.ei'^  » 

ice.  ^  inditxeris  eam  inttts  in  domitm  tltam-t  ^  rades ,  &c. 
cxinde  fie  :  iu  -aieMfV^ieT^  «dth»'  ,  j.  •sjjc-'^-^?  "^*  l^xricc  ti;^ 
a/X/<a»i);/a!"»T'  wtS?  ,  2;  cirenmcides  ungues  ejus  ,  y  cir- 
cmnatiferes  ■vejiimenta  captivitatis  ab  ea.  liidem  alludit  Hie- 
ron.  ep.  ad  Damaf.  to.4.  p.  i.  i  Jj.  c.  dicens :  Df  (muliere 
capiivi  )  divi'ia  -jc.\-  prxcipit ,  ut  Ji  Ifraelites  eam  habere  10- 
liierit  uxoiem,  cahttnim  ei  facial ,  ungues  prxfecet ,  1^  pitos 
tui/erat  ;  i§  cum  miindafitent  effccla  ,  tunc  tranjeat  in  -jic- 
toris  amplexiis  ,  &c.  Vide  eiiam  Ambrof.  fup.  ^ 

t.  I}.  Grfc.  J,  xctCisfrai  tV  Tfl  oW.a  Qn j  i  o-iKts/af 
T:y  7raT.=©£  5,  tvi  /«ite'cs»  i«>""'5  hV'O'»'  ;^  fi^ri-rauTa  liai- 
Mv:ri  irf.1^   eiviw. 

■t.  14.  Grxcc  hoc  anrecedit ;  Kal  "rai,  S5  m't,  tolli- 
lurquc  [ojUa  i  poll  liberam  yero  fubjicitur ,  ^  Tf  «ei  i'  ctC=«' 


^vcilai,  i^  venditicne  non  'jendett'.r  ,  &c.  &  pod  if/vfiVi 
iftud  ,  M  a'3-STWfj;  dvini ,  non  fpernes  eam  ,  &c.  ut  fup. 
Idem  Ambrof  ep.  51.  to.2.  917.  b.  lie  hab.  It  fi  poftea  dij"- 
pltcuerit  tibi;  at  in  GrsECo  conftanter,  'Eiy  1^«  t/;;)-:  iviw, 
ut  fup. 

f.  I  J.  Similiter  habet  Capitul.  xcilT.  fup.  Sifnerintho- 
mitn  dii£  uxores  ,  dilecla,  $j  odibilis.  Grace.  'E  i  A;  ■y-'ioin- 
1a.i  a^'^fuTTCji  Avo  yvvaus';  ^  /xta  duruy  y'/K7:n/xsyM  t  ^  f^io.  kv- 
rZi  /xicifi^n  ,    ^  t/xi'I!;c  avru  li   iox^k/m/i'H  i,   «  ^.-clr/i/m. 

If.  iS.  Ambrof  epift.  55.  to.  tFcol.  9ZI.  b.  'Son  pote- 
rit filium  amabilis  primitivum  (al.  primili'jo  )  pr.eponere  , 
cum  fciat  filium  odibilis  prmutivum  ejje.  Gra;c.  Kal  ssxi ,  >i 
KP  li^/fct  y.xiciy.Mi^a!!,fSi  (  MlV.  Alex.  &  Oxon.  cum  editt. 
Aid.  &  Compl.  za7a/.^iie^/oT)i'  JTcft  uT-.k;  du-r^TO.  vTrdfX'r- 
Ta  dvrQ ,  V  AvviUtlxt  TTf  :i'''cTc)C;:/c«(  TW  vtcti  tp?  jf7a':;rM^e*'H?. 
v-TTiCtfir  T:r  wor  tv;  ^.ct^/r.';  to»  xf i/ot:z:i'.  Et  erit  , 
qH.uuniJlie  die  forte  dijlriiiierit  filtts  fuis  Jubflanliam  fiam  , 
non  poterit  primatum  darefitio  diietlx  ,  defpiciens  filium  odio- 
Jit  primogenitum. 

t.iy.  Cognofcet ,  dare  illi  dotem  ]  Vet.  edit,  cognofcens , 
det nil dnemt S^c.  exinde  Ambrof  epift.  55.  to.  i.  col.  911. 
d.  legit  -.Hiceji  witium filiorum  ejus,  \^  huic  debentur fri- 
mogenitalia.  In  Gr3ECO  lie  :  AMa  tm -aful  !no>i.a  vr.r  ^Ki^fii■• 
cf.wsVn;  i-Trnv'Jirj^'sii  ,  A^J-ai  «vtw  Aiir^cc  hro  ihsj/t-jh  I'k  «V 
ivpAnivrS-  ot;  i-rai  i;tv  oifX"  ti"-""  'wti  >  S  tk'tw  xaCii'v.st 
ri  x/j&;7cT0v.;r«  ,  al.  -r^iJ/cTox/a. 

1?.  l8.  Grxce :  'Exi  J'e  ti"  n  u'm  d-^sAk v'x  "'^«xitmi', 

&c. 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXI. 


3^7 


VuLGATA       NOVA. 

dicentque  ad  eos:  Filius  nofter  ifle  protcivus     comeflatioiiibus  vacat  ,  &  luxuiice  atque  conviviis: 


&  conturaax  eft  ,  monita  noftra  audiie  coiitcmnit , 
V  U  L  G  A  T  A     NOVA. 

II.  lapidibus  eum  obiuct  popidus  civitati?  : 
&  morietur,  ut  auFeratis  malum  de  medio  vcl- 
tii,  &  univerfus  Ifracl  audiens  pertimefcat. 

11.  Quando  peccaverit  homo  quod  moite 
plefteiidum  eft ,  &  adjudicatus  morti  appcnfus 
fuerit  in  patibulo  : 

15.  noil  permanebit  cadaver  ejus  in  ligno  , 
fed  in  eadem  die  fepelietur  :  quia  malcdiitus  a 
Deo  eft  qui  pendet  in  ligno  :  &  nequa<|uam  con 


Versio    antiqua. 
zi aufei'te  malum  de  vobis 


Tertiil.l.  J.  aiiit 
M.m.  7<;7.  a. 


2.2.  Si  autcm  fucrit  in  aliqiio  delifto(  1.  delic- 
tum )  ita  Lit  judicium  mortis  iit ,  &  morietur ,  '■ 
&  fufpendetis  eum  in  lij;no  : 

25.  led  &  fepultura  fepclietis  cum  ipHi  die  : 
Cal.  5.  fed  in  eadem  die  fepelietur :  quia  malcdiitus  a    quoniam  malediclus  a  Dco  clt  omnis  qui  fufpen- 
ij.         Deo  eft  qui  pendet  in  ligno  :&  nequa<|uam  con-     fus  fiierit  in  ligno  :  &  non  inquinabitis  terram, 
taminabis  terram  tuam  ,    quam   Dominus   Deus     cjuam  Dominus  DeuS  tUUS  dabit  tibi  in  forte. 
tuus  dederit  tibi  in  poUefllonem. 

N  o  T  ;E     ad     V  E  R  S  I  O  n  f.  m 


•^.  21.  Grace.  Kai  s^apui 
•amflv.  vide  Aug.  infra . 


O  T  ;E      AD 

edit.  Cumpl.  TO 


24.  *-.    7. 

ir.  22.  Hieron  1.  2.  in  epift.  ad  Gal.  to.  4.  col.  2J9.  b. 
ita  legit  ex  LXX.  Si  autcm  fiierit  in  aliqiin  fcccatiim ,  nd 
judicium  mortis  ,  £?  mortiilts  fiierit  ,  ^  flifiieiideritis  cum 
in  ti'iiio  :  iic  eriam  hahetur  Gijcce  ad  verbuni  ,  nili  quod 
deed  aJ ,  ante  judicium.  Apud  Marten.  Anecdot.  to.  J. 
col.  1 1,  b.  fie  :  Si  tjuis  peccaverit  ,  in  Judicium  mortis ,  pu- 
fliatur  exempU  ,JiiJpendet:s  eum  iu  ligno.  Capitul,  xcv.  lup. 
Si  fiierit  in  aliquo  peccatum  ad  mortem. 

!?•.  25.  Hoe  anteeedit  Graece  :  Ov  ttoif.iyliiictTxi  li  aZfta 
aun  ^Vl  -ri  'i,vM,  quod  omittit  Tertul.  turn  fequitur  :  «wi 
TXp\  6J4'7£  «t/TO  cc  T)T  H,«?V«  eV-EiVj)*  on  x£,ia7ii(^;«£fo^  f  to 
©;f'xa;  uptfio/xirci  sVi  SuVt,  &c.  ut  in  Lat.  ilip.  excepto 
verbo  All'mci,  dat , -pto  dabit.  Hieron.  1.  2.  in  ep. ad  Gal. 
to.   4.  col.  259.  b.  lie  habet  ex  LXX,    Non  dormiet  cor- 


A  N  T  I  Q  u  A  M. 

pus  ilHus  fupcr  lignum  ,  Jed  Jepelienirs  Jepelietit  eum  in  die 
tlla  i  qitut  tnalcdiiius  A  Deo  omn:s  ijui  pendet  in  ligno  :  ^ 
non  contamtnahis  terram  tuam  ,  quam  Dominus  Dcus  tuiiS 
dabit  tibi  in  hsreditatcm.  Tertul.  ubi  fup.  rurlus  legit :  Ma- 
lediihis  omnis  qui  pepcndit  in  ligno :  &c  1.  5.  advcrf.  Marc, 
p.  676.  c.  qui  pependerit  :  at  infra  ,  1.  5.  p.  784.  e.  Male- 
diilus  omnis  in  ligno  Jiifpenjus.  Ambrof.  1.  2.  de  fide  ,  to.  2. 
col.  488.  f.  &  1.  de  Incarii.  col.  717.  c.  Maledidus  omnis 
qui  pendet  in  ligno.  Aug.  in  Rom,  6.  to.  3.  part.  2.  col, 
907.  g.  Maledidus  omnis  qui  in  ligno  pependerit  :  liiniliter 
1.  cont.  Adim.  to.  8.  col.  144.  a.  b.  &  1.  14.  eont,  Fauft. 
col.  26J.  b.  266.  f.  AuCt.  op.  imp.  in  Matth.  horn.  43. 
eol.  22  5.  a.  Maledidus  omnis  qui  pendet  a  ligno.  Anecdot. 
thef.  Marten,  to.  j.  col,  11,  b.  £»  omnis  qui  pendet  in  li- 
gno ,  maledidus  erit. 


Idem  I.  ad'j.Jud, 
10. 145.  f. 


CAPUT     XXII. 


Ixod, 

as- 4- 


-n: 


VuLGATA      NOVA. 

On  videbis  bovem  fratris  ttii ,  autovem 
errantem  ,   &  pra;teribis  :  fed  reduces 
fratri  tuo , 

i.  eciamli  non  eft  propinquus  frater  tuus,  nee 
nofti  euin  :  duces  in  domum  tuam  ,  i;>c  erunt  apud 
te  quandiu  qusrat  ea  frater  tuus ,  &  recipiat. 


Versio    antiqua. 

I .  T^jr  E  ,  vifo  \itulo  fratris  tui ,  vel  ove  ejus  ,    TJiemn. com. Hel- 
1^  errantibus  per  viam ,  negligas  ea  :  rever-  ^Jd.t.^.p.i.iiZ, 

fione  reduces  ea  fi-atri  tuo  :  /■ 

2.  quod  fi  non  appropinquat  tibi  frater  tuus , 

neque  noveris  eum  ,  coiliges  ea  intra  domum 

tuam ,  &  erunt  tecum  donee  quxrac  ea  frater 

tuus ,  &  reddes  ei. 


NOVA. 

4.  Si  videris  afmum  fratris  tui  aut  bovem  ceeidilTe 


V  u  L  G  A  T  A 
5.  Similiter  facies  de  afino,  &  de  veftiniento,  & 
de  omni  re  fratris  tui,    qut  perierit  :  fi  inveiieris     in  via,  non  dtfpicies,  fed  fublevabis  cum  eo. 
earn,  ne  negligas  quail  alienam, 

VuLGATA      NOVA. 

5.  Non  induetur  mulier  vefte  virili ,  nee  vir 
utetur  vefte  feminea  :  abominabilis  enini  apud 
Deum  eft  qui  facit  hsc. 

6.  Si  ambulans  per  viam,  in  arbore  vel  in 


terra  nidum  avis  inveneris ,  &  matrem  pnllis  vel 
ovis  defuper  incubantem  :  non  tenebis  earn  cuia 
filiis  : 

7,  fed  abire  patieris  ,  captos  tenens  filios  : 
ut  bene  fit  tibi ,  &  longo   vivas  tempore. 

S.  Cum  «diticaveris  domum  novam  ,  facies 
niurum  teiti  per   circuitum  :  ne  etfundatur   fan- 

NoTjE     AD     Ve  R 

f.  I.  similiter  in  Grxco  ,  exceptis  his  :  cV  tm  o'/w  ,  in  via, 
loco  per  viam  i  deinde  uirspUn^ ,  dejpexeris  ,  pro  negligas  ; 
extremo  ,  ^  KTcoJ'^ociiC  afrw  ,  ^  reddes  ei  ,  quod  omittit 
Hieron.  nee  addunt  Mf.  Oxon.  &  Aid.  cd.  Capitul.  xcvi. 
fup.  Si  videris  animal  Jrairis  tui  errans  ,  vil  cadcns. 

Tir.  1.  Gr.  'Eai'  As  fcii  iyfllri  0  «'/s;,fio';  Qn  wf 0';  t; ,  ^h- 
cTs  £V;V>1  ai^TOK  ,  Quvcc^eit;  auroy  ivS'ov  e/;  tm*'  tU'iay  Qv  , 
&c.  ut  in  Lat.  prjcter  unum  ,  «V  ^«tiJoi  ,  qu,t/ierit ,  pro  qu.e- 
rat.  In  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  legi- 
tur  Quva^sig  a'uTccy  non  ctt/ToV, 

if.  J.  In  Grseco  ,  otst'ii ,  f.  ornatns  ,  feu  apparatus  ,  pro 
res  ;  reliqua  ut  fupra  :  exeipienda  tamen  ultima  feqq.  'o7i 
^Je^vyjua  Kufici)  ra  0£cy  (\  in  Tra;  tt^ixv  -lauTci,  quia 
ohntinalm  Domino  Deo  tuo  ejl  omnis  faciens  hxc,  Auguft. 


VeRSIO     ANTIQITA. 

5,  Non  erit  res  viri  fuper  mulierem ,  neque 
induetur  \'ir  ilolam  muliebrem  :  quia  immundus 
eft  Domino  omnis  qui  fecerit  \\xc. 

6.  Si  occurreris  nido  avis  ante  fliciem  tuam 
in  via 


S.  Si  autem  xdifica^eris  domum  nowim  ,  fa- 
cies coronam  folario  tuo  :  &  non  facies  homi- 

SIONEM     ANTIQUA  M. 

q.  52.  in  Deut.  to.  5.  ^6y.  f.  fie  leg.  Kon  erunt  va!a  viri 
fuper  mulierem  ;  fed  addit  ;  Vafa  hcilica  z'ult  iiitelligi  ,  id 
eji  ,  arma  ;  nam  quidam  etiam  hoc  interpietati  funt.  Norme 
melius  redderetur  vcjiitus  ,  vel  ernatiis  ?  cauv ,  proptie  , 
armamenia  navis  ,  apparatus  ,  ornatns.  Favet  his  Capitul. 
xcvil.  fup.  quod  ita  fe  habet  :  'Son  induct  mulier  vejiem 
virilem.  Tertul.  1.  de  fpetSac.  e.  25.  218.  e.  ait,  M.i/t- 
dtdum  ejje  qui  muliehibits  veftietur  :  item  I.  de  Idol.  c. 
16.  244.  c.   Maledidus  otnnis  qui  mulichribtis  induiiur. 

Ti'.  6.  Ita  Gr^Ece  ,  ii  excipiatur  vox  ifiio>i ,  avium  ,  pro 
avis;  in  Mf.  tamen  Oxon.  i[>n'v ,  Capitul.  xcviii.  fup. 
hab.  Si  inveneris  nidum  avium. 

f.  8.  Gricc.  Vat.  deiet  autem,  pod  /?,  quod  rennent 
Alex,  «c  Oxon.  cum  Aid,  edit,  Contra  Mf,  Alex,  cum  ed. 


Atnhr.  ep,  6^.  t,  2. 
1061. b. 

Awg.locKl.  ^l.t. 
3.  i'SS.d.e. 


Uid,  Lo.'ut.  55, 


368 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XX IT. 


Aug.  ul-if:!p. 


JJiertn.  in  Ifni, 


Versio    antiqua. 
cidium  iii  domo  tua ,  fi  cadat  qui  cccidit  ab  eo. 


10.  Non  arabis  in  vitulo  fimul  &  afino. 

V  U    L   G    A  T  A 

1 1.  Non  indueris  vellimento,  quod  ex  lana  lino 
que  contexcum  eft. 

Versio    antiqua. 
15.  Si  autem  quis  acceperit  uxorem,  iSc  habi 


l^«j. ■;«.?/?.  55.»»        1  ;•  .  .    _ 

Dmt.  I.  5. 567./.  taverit  cum  ea ,  &  odent  earn  , 
lerit 


ceil  I.U111  >.a  ,  v^  V/-.IV.1.1.  »-"i..  7 

[4.  &  imponat  ei  occalionis  verba,  &  detu- 
it  ei  nomen  malignum ,  &.  dixerit  :  Mulierem 


VuLGATA      NOVA.' 

guls  in  domo  tua ,  &  fis  I'eus  labente  alio ,  SC 
in  piiEceps  ruente. 

9.  Non  feres  vineam  tuam  altero  feraine:ne 
&  fementis  quam  fevifti  ,  &  qus  nafcuntur  ex 
vinea,   pariter  fanftificentur. 

10.  Non  arabis  in  bove  fimul  &  afino, 

NOVA. 

1 1.  Funiculos  in  fimbriis  fades  per  quatuor  angu-      N«i», 
los  pallii  tui ,  quo  operieris.  IJ-  52« 

VuLGATA      NOVA. 

15.  Si  duxerit  vir  uxorem,  &  potea  odio 
habuerit  earn , 

14.  qua;l'ieritque  occafiones  quibus  dimittat 
earn,  objiciens  ei  nomen  peffimum  ,  &  dixerit: 


hanc  accepi    &  accedens  ad  earn  non  inVClU  ejus     Uxorem  banc  accepi ,   &  ingrelius  ad  earn  non 

virginalia  : 

15.  &  accipiens  pater  puellx ,  &  mater,  pro- 
ducent  virginalia  puellx  ad  ieniores  ad  portam : 

16.  &  dicet  pater  puellx  lenioribus  :  Filiam 
meam  hanc  dedi  homini  hiiic  uxorem  :  &  odio 
habens  eam ,  _     .         , 

1 7.  iple  nunc  imponit  ei  occafionis  verba , 
dicens  :  Non  inveni  tilix  tux  virginalia  :  &  ecce 
virginalia  filix  mex  :  &  replicabunt  pallium  co- 
ram fenibus  civitatis  illius : 

18.  &  accipient  ienes  civitatis  hominem  il- 
ium ,  &  cartigabunt  eum  , 

1 9.  &  daniiiificabunt  eum  centum  ficlis ,  & 

dabunt  patri  adolefcentulx  :  quia  protulit  nomen      genti  ,    quos  dabit  patri  puellx  :  quoniam  di.Ta- 


mveni  virgmem  • 

1 5.  tolient  eain  pater  &  mater  ejus  ,  &  fe- 
rent  lecum  iigna  virgmitatis  ejus  ad  Ieniores  ur- 
bis  qui  in   porta  funt  : 

16.  &  dicet  pacer  :  Filiam  meam  dedi  huic 
uxorem :  quam  quia  odit  , 

17.  imponit  ei  nomen  peflimum,  ut  dicat  : 
Non  inveni  tiliam  tuam  virginem  ;  &  ecce  base 
funt  iigna  virginitatis  tilia;  mes  :  expandent  vef- 
timentum  coram  fenioribus  civitatis  : 

18.  appreliendentque  fenes  urbis illius  virum, 
&  verberabunt  ilium  , 

ig.  condemnantes   infuper  centum  ficlis  ar- 


Optat.  I.  ?.  tout, 
Dmat.  y?.  i. 

t.l.gii.'l. 


malum  luper  virginem  Uraelitem  :  &  iplius  erit 
uxor ,  non  poterit  dimittere  eam  perpetuo  tem- 
pore. 

20.  Si  autem  verum  faftum  fit  hoc  verbum  , 
&  non  inveniantur  virginalia  puellx  : 

21.  &  producent  adpleicentulam  ad  januani 
domus  patris  iplius  ,  &  lapidabunt  eam  viri 
civitatis  ejus  in  lapidibus  ,  &  morietur  :  quo- 
niam fecit  impudentiam  in  iiliis  ilrai;! ,  profti- 
tuere  domum  patris  iui :  &  auferes  malignum  ex 
vobis  ipfis. 

zz.  Si  inventus  fuerit  homo  dormiens  cum 

muliere  habente  maritum,  occidetis  utrofque uterque  morietur,  id  eft,  adulter  &  adultera 

&   auferes  malum  de  Ifrael. 

-;;.  Si  virgo  defponfata  fuerit  viro  ,  &  inve- 
niens  eam  homo  in  civitate ,  dormierit  cum  ea , 


mavit  nomen  pelfimum  luper  virginem  Ifrael  : 
habebitque  eam  uxorem ,  &  non  poterit  dimitte- 
re eam  omnibus  diebus  vitK  fua;. 

10.  Quod  fi  verum  eft  quod  objicit,  &  non 
eft  in  puella  inventa  virginitas  : 

1 1 .  ejicient  eam  extra  fores  domus  patris  fui, 
&  lapidibus  obruent  viri  civitatis  illius,  &  mo- 
rietur: quoniam  fecit  nefas  in  IlVae! ,  ut  fornica- 
retur  in  domo  patris  fui  :  &  auferes  malum  de 
medio  tui. 

zL.  Si  dormierit    vir  cum   uxore    alterius, 


leHt, 
to.  10. 


i  ^.  Si  puellam  virginem  defponderit  vir  ,  & 
invenerit  eam  aliquis  in  civitate  ,  &  concubue- 
rit  cum  ea , 

14.  educes  utrumque  ad  portam  civitatis  il- 
lius ,   &  lapidibus  obruentur:  puella,  quia  non 


^4.  educentur  ambo  ad  portam  civitatis  fiix , 
&  lapidabuntur   :  &  morietur    juvencula ,  quia 

NoT^    AD    Versionemantiquam. 

AM.  delet  |i, ,  pod  novitm ,  quod  addunt  Vatic.  &  al.  at  #•.  10.  Gr.  'Eiv  /s  eV  aV^^-sia?  -Jvktxi 

omnes  habeiit  vr/on,  cecidnit ,  pro  cai,u  ;  cstera  ut  in  Lat. 
Capital,  xcix.  fup.  habet.  Si  domutn  navam  adijicdveris, 
Hieron.  I.  i.  cont.  Pelag.  to.  4.  col.  507.  f.  fie  :  Qrimda 
xdijicaveris  domum  ttoz/iXm  ,  Jai::cs  lorictllam  tecio  t»o  in  cir- 
cuittl  t  ne  fajigniiiis  reit\  Jh  ^  citm  tiliquis  ceciderit  ex  ea. 
,  "t.  10.  Similiter  Capital,  c.  fup.  demto  uno /ittirtl;  de- 
let  pariter  Gr.  fed  addit  iii  fine ,  sVl  to  avri  ,  ;'«  tdip' 
ftim. 

Tf.  15.  Sic  in  Grasco  ad  verbum.  Capital,  cr.  fup.  Si 
quis  accepnit  uxorem,  ^  oderit  eam. 

If.  14.  Similii  Gra:cum  habet ,  nifi  excipias  verbum  , 
$\iir!-,  impofnerit ,  pro  impoH.it :  Sc  avrvi  infix ,  ejus  tinmen, 
pro  ei  tiomen. 

ytt-  ly.  i6-  similiter  in  Graico,  praeter  vocem  7Ef!«;i'«, 
polita  hie  &  infra  pro  fenioribus ,  ad  vetbnm,fe!iaius._ 

Tf.  17.  Ad  veibum  e  Gr^co  ,  in  quo  tainen  vvv  i^to;  , 
pro  ip/'e  mine ,  &  rmrx ,  pro  ecce  ,  abfque  voce  :llins  in 
fine  ;  fed  Mf  Alex,  addic  cum  Aid.  edit.  Uu.vi. 

ir.  18.  Ita  in  Gracco  ,  nil!  quod  habetur  conftantcr,n' 
■ytpvcix  ,fenatus ,  \oco  fines ,  additurque  vox  i-iilni ,  illius , 
ad  civitatis. 

V.  19.  Vix  melius  e  Grseco ,  ui  excipias  uamxi  perpetiio , 
pro  quo  ,  {i'?r(ti'7«,  omni. 


M:7C?  i^TO?  ,Kf 
/nii  U'p.-6fl,  &c.  Si  autem  in  'jeritate  failtim /it  -..■erhtim  hoc  , 
2;  non  inventa  Jint ,  cScc.  ut  fup. 

If-.  21.  A  Gia:co  abfunt  ,  mri  civitatis  ejus  ,  hab.  ta- 
men  in  Mf  Alex,  ac  edit.  Compl.  01  arJ  fn  t^!  -no^su-idv- 
Ti'i^,  licut  etiam  inMf  Oxon.  i'ed  port  laptdihus ,  Sc  abf- 
que aVTH?,  reliqua  quadrant  ad  verbum,  nifi  hoc  exci- 
pias ,  oi'pfKuym  ,  loco  impudentiam  ,  melius  imprudtniiam  ; 
&  ita  forte  legendam  apud  Aug.     Vide  inf  ad  cap.  14. 

Tt.  7. 

t.  ii.  In  Gracco  additur  Si ,  poftyi ,  &  pro  habeme  ma- 
riimn  ,  habetur  (^iK>)iiiii/<?'.ii;  aVif  I  ,  proprie  ntipta  viro  , 
feu  habttante  cum  vi'ro.  Capital,  cii.  lap.  St  inventus  fue- 
rit adulter  cum  adultera. 

t.  15.  Ita  in  GiJEco,  praster  prioraifta  -.'Ei/  As  ys'tx- 
■taTi  oap,9-s»s  /ifurKiu/^irv  «.vj^pl,  in   Mf.  Ox.    deefl 
,  Apud  Hieron.  1.  contra  Helvid.  to.  4.  p.  2.  152.  a. 
^';  autem  fuerit  adolejcentula  defponfata  viro  ,   JJ  inve- 
nerit  homo  eam  in  civitate  ,    ^  dormierit  cum  ea.  Capitul. 
cm.  I'up.  Si  dorminit  al:q:!is  cum  puella  defponjata. 

t.  24.  Nonnulla  diifimi'ia  in  Gra;co  ,  ubi  lie  :  '&y.'i"e 
K,uD5Tspt;    eVJ   tw  ~vM\t  TlT;    ToVsa'S  civr(^r  ,  j^  xj^^-oSwiiBh- 


TOCl 

Traj 
fie 


coK/ai 


>t6ci 


K,  a7rc5avb-)Tar  thv  i'e 


i' ,  ( Mf  Ox. 


V(S  )   o't/  W    itim'.y  W  T«   TTo'aSI-    «,   ttl   «»?f  «TTOK  ,  iVj  STBTfl- 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XXI L 


569 


VULGATA     NOVA. 

ctamavit,  cum  effet  in  civitate  :  vir,  quia  Iiumi- 
liavit  uxorem  proximi  fui  :  &  auferes  malum  de 
medio  tui. 

i{.  Sin  autem  in  agro  lepererit  vir  puellam, 
i]u:b  defponfata  eft ,  &  appiehendens  concubuc- 
rit  cum  ea ,  ipfe  morietur  iolus  : 

26.  puella  nihil  patietur  ,  nee  eft  rea  mortis  : 


Versio    antiqua. 

non  excLimavit  in  civitate ,  nee  invocavit  ho- 
minem  qui  fubveniret  :  &  vir  ,  quia  humilia\  it 
mulieiem  proximi  liii  :  <?c  toUetis  iniqiiiim  a  vo- 
bilmetipfis. 

2',.  Si  invenerit  iiomo  in  campo  puellam  def- 
ponlatam  ,  &  \i  opprimens  dormicrit  cum  ea,  '•  i-7'-'^- 
interficietis  virum  lolum  qui  concubuit  cum  ea : 

26.  &.  puella;  nihil  facietis  ,  non  eft  adoleicen- 


Amir.ulifup. 

T.ttcif.  Cii/.  ^ro  S» 
Ath.m.  111.  t. 

Hieron.  in  IJai»  7, 


quoniam  licut  latro  confurgit  contra  fratrem    tulx  peccatum  mortis  :  quia  quomodo  fi  quis  in 


fuum  ,  &  occidit  animam  ejus ,  ita  &  puella per- 
refla  eft  : 


clamavit ,  &  nuUus 


iy.  fola  erat  in   agro 
affiiit  qui  liberaret  earn. 

18.  Si  invenerit  vir  puellam  virginem  ,  quE 
non  habet  fponlum  ,  &  apprehcnden'i  concubue- 
ric  cum  ilia  ,  &  res  ad  judicium  venerit : 
txoil.  2.9.  dabit  qui  dormivit  cum  ea  ,  patri  puella 
II.  ifi.  quinquaginta  liclos  argenti,  &  liabebit  eam  uxo- 
rem, quia  humiliavit  illam  ;  non  poterit  dimit- 
tere  eam  cunftis  diebus  vitx  iua;. 

30.   Non  accipiet  homo  uxorem  patris  fui, 
nee  revelabit  opeiimentum  ejus. 

NotjE    ad    Versioneh 

t'ji'.i  T«y  VKm^xa  Tt  XMioioK  CMf.  Alex.  -Tn.mior  duTi)  J,  f  Sa- 
fsT;  rlr  'sizvwplv  i^  vfiZv  dvTuv.  Hieron.  I.  contra  Heivid. 
to.  4.  part.  2.  col.  132.  a.  lie  \tgn:Eiliictt:s  uirumijut  ad 

t'  " 


infidiis  inlur  ;at  contra  proximum  luum  ,  &  in- 
terticiat  animam  ejus ,  lie  hoc  negotium  acci- 
dit : 

zy.  in  agro  invenit  eam  :  clama\'it  puella  def- 
poniata ,  &  non  eft  inventus  qui  auxiliaretur  ei. 

a8.  Si  autem  invenerit  alitjuis  puellam  viri;i-  J<«^.fn*j7. 54.1»» 
nem  ,  qux  fponfata  non  eft  ,  &  vim  faciens  ei  ^''«'-  »•  3.  jtf8.  *. 
dormierit  cum  ea ,  &  inventus  flierit : 

^9.  dabit  homo  qui  dormivit  cum  ea ,  patri 
puellx  quinquaginta  didrachma  argenti ,  &  ipfius 
erit  uxor  ,  quia  humiliavit  eam  :  non  poterit  di- 
mittere  eam  per  omne  tempus. 

30.  Non  accipiet  homo  iixorem  patris  fui Cnfiinl.fif. c\i. 


i(.i!  civitati!  illirl!  ,  25   lapiilahiiitiir  lapidibiK  ,    ^ 


rieiiiar  :  aiialefantul.l  quidem  ,  qiii.t  nan  pyocLimitvit ,  cum 
tjpt  in  civHiite  :  'jtr  autem  ,  ijtiia  hunul'.avit  uxorem  proxi- 
mi fai  :  JS  cradicahitis  malum  ex  'johijmtupfis. 

^ ,  2t.  Ita  primum  in  Grxco  :  Eai-  Jf  cc  nrtiltfi  supri  av- 
^ptoTOS  ™  ,  &c.  &  infra  limpliciter  ,  aTroiliyHT^  tw  koi- 
y.-J/LUvor  fiiT  mni  feo'y.r.  Idem  Hieron.  !.  com.  Heivid. 
to.  4.  p.  2.  I  52.  a.  lie  habet  ;  Si  quii  invenerit  virginem 
dejponfttam  viro  in  campo  ,  ^  vim  factem  dormierit  cum  ea  , 
moi-te  moriattir ,  quia  humiliavit  uxorem  proximi  fui  :  quae 
uUima  non  ieguniur  hic  inGr^eco.  Capitul.  civ.  fupra  : 
Si  in  campo  invenerit  quis  puellam  defponjatam  ,  ^  vim  fe~ 
cerit  ei. 

f.  25.  Gr.  Vatic.  K«i  rn  v^kviJ^i  yz  ts'ir  ecuapTviio,  Ca- 

c£fT?  iI/^X"^  '  ^"^^  '^°  '^pa'/fix  TirTD.  i.  e,  £t  adolefcentttlx 
7ion  erit  peccatum  mortis  :  Jicttt  Ji  quis  injurrexerit  homo  in 
proximum  ,  ^  occiderit  ejus  animam ,  Jic  res  hxc.  Ac  in  Mfs. 
Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  editt.  Aid.  &  Compl.  lie  ha- 
betur :  T>7  <J^5  ico.viii  i/  ir'n^Kccii^  al.  ^cjmcs/e  )vJ;r-,  i'tc  Err 
T>7  t^yjiJ  I  ay.c'.p%i^:i  havy'r^'  on  a>; ,  &c.  (  in  edit.  Compl. 


N  T  I  Q  U  A  M. 
deeft  oT/  )  exinde  in  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl. 
additar  aVrf ,  ad  ■jrf.miw  .  quae  omnia  lavent  textui  Lat. 
fupta. 

it".  27.  Similiter  in  Graeco  ,  nifi  quod  huic  ,  in  agro  ,  pra;* 
ponitur  oVj ,  quia  ;  3c  pro  non  eft  inventus  ,  eft  limpliciter 
tx  ;iV  ,  no»  fuit. 

•f.zZ.  Ita  legitur  Gracce ,  ptsterunumw,  quod  deeft, 
poft  faciens  ;  fed  in  Ml.  Ak-x.  ac  editt.  Aid.  &  Compl, 
lubjicitur.  Ambtof.  in  PI.  45. col.  918.  e.  limiliter  habet: 
Si  quis  invenerit  virginem  ,  qua  non  Jit  defponfata  ,  ^  vim 
faciens  ei  t  dormierit  cum  ea  ^  ^'  inventrts  fttcrit.  Item  Ca- 
pitul. cv.  lup.  Si  invenerit  quis  puellam  virginem  ,  ^  dor* 
mterit  cum  ea. 

if.  29.  Ita  Graces,  verbum  e  verbo.  Similiter  Ambrof. 
in  Pi.  45.  to.  I.  913.  c.  Vabit  qui  dormierit  cam  ea  ,patri 
juvenculx  quinquaginta  dcn.irios  ,  i5  'rtt  uxor  ejus  ,  qui,t 
humiliavit  eam  i  nee  poterit  dtmtttere  eam  per  omne  tempus  « 
propter  quod  humiliavit  eam,  Iteml.  de  Apolog.  Dav.  to. 
I.  689.  a.  alludens ,  dieit  :  PuelU  pater  ilhus ,  qux  per 
vim  ccncubitus  ,  nulli  defponfata  ,  pertulerit ,  quu^quagintif 
didrachmata  argentea  accipiet  ;  tpja  autem  in  conjugio  per-^ 
manehit. 

It.  50.  Ad  verbum  e  Gratco. 


I. 


CAPUT     XXIII. 


V  U  r  G  A  T  A     NOVA. 

I.  "T^JT  On  intrabit  eunuchus ,  attritis  vel  ampu- 
J_N   tatis  tefticulis ,  &  abfcillb  veretro ,  ec- 

clefiam  Domini. 

1.   Non  ingredictur  mamzer,  hoceft  ,  de  fcdr- 

to  natus  ,  in  ecclefiam  Domini ,  ufque  ad  deci- 

mam  generationem, 

; .   Ammonites  &  Moabites  etiara  poft  deci- 


-N 


Versio    antiqua. 

On  intrabit abfcifTiis    in  ecclefiam 

Domini. 


i.  Non  intrabit  fornicaria  in  ecclefiam  Do- 
mini. 


Capitul.  CVII.' 


Cafittll.CYUI, 


3.  Non  intrabit  Ammanites  &  Moabites  in   Aug.qaaji.^ij.io 
mam  generationem  non  intrabunt  ecclefiam  Do-     ecclefiam  Domini,  &   ulque  ad  decimam  ^ene-^""-'-  5-J68.  rf. 


mini ,  in  sternum  : 


4.  quia  noluerunt  vobis  occurrere  cum  pane 
&  aqua  in  via ,  quando  egrefli  eftis  de  /Egypto : 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


rationem  non  intrabit  in  ecclefiam  Domini ,  & 
iii'que  in  xternum : 

4.  eo  quod  non  obviaverint  vobis  cum  pani- 
bus  «5c  aqua  in  via ,  ciim  exiretis  de  ^gypto  :  & 


Ibid.  jSj.  a. 


TJ".  I.  Ita  Graece,  nili  quod  poll  intrabit  ,  additur  , 
^\xSict^-,  id  eft,  eunuchus-,  feu  cui  contriti  tefliculi. 

<".  2.  In  Graeeo  iimiliter  ,  exeepto  uno  in  isapiiK  ,  de 
fcorto  ,  pro  fornicrtria. 

f.  5.  Eadem  prorfus  in  Graeeo.  Non  nihil  ab  his  abludit 
Ambrof.  in  Luc.  5.  to.  i.  1315.  a.  dicens  ;  Moabitx  non 
introtbunt  in  ecclefiam  Domini  ufque  ad  tcrtiam  ^  quartam 
generationem  ,  t5  ufjue  in  j^eculum  :  limiliter  in  Pf.  48.  954. 
d.  Moabitx  ,  inquit ,  ufqite  in  tertiam  ^  qttart.tm  generatio- 
nem prohibiti  Junt  introire  in  ecclefiam  Domini.  At  Au^^uft. 
infia ,  conftanter  hab.  decimam  :  ncmpc  qusreus ,  quomodo 

Tom.  I. 


intraverit  Ruth  qux  Moabitis  fuit ,  addit  :  Compulanturge- 
nerationes  ex  Abraham  ,  quando  fuit  ^5  Lot ,  qui  genutt  Mi?^- 
bitas  (S  Ammanitas  ex  filtabul  :  {5  inveniunf.ir  cum  ipfi 
Abraham  compleri  decern  gener.iliones  ufque  ad  Salmon  ,  qui 
genilit  Boot.  ,  qui  m.tritits  fecundus  fuit  Ruth  ,  &c.  ac  per 
hoc  ,  inquit  ,  videlur  poft  decimam  generationem  genus  fe- 
cijje  in  ecclejia  Domini  fariendo  filios  ipfi  Boot-,  &c.  Capi- 
tul. cviir.  fup.  Now  intrabit  fornicaria ,  nee  Ammonttis  £j 
Moabites  in  ecclefiam  Domini. 

t.  4.  Concinunt  ifta  omnia  cum  Graeeo. 

A  aa 


570 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XXIII. 


VERSIO     ANTIQUA. 

Aug.ittifu[.     quia  conduxenint   aJversiim  te  Balaam   filiiim 
beor  dc  Melbpotamia  ,  iit  maledicerec  tc  :   • 


Lmi/.C.il.froS, 
Atban.  2ii.<i. 

C.i/;«.  CJX.fHp. 


6.  Non  falutabis  eos  pacifice  omnibus  diebus 
vits  tux  ufque  in  xteinum. 

7.  Non  abominabis  lduma;um neque  JE- 

gyptium 


V  U  L  G  A  T 

8.  Qui  nati  fueiint  ex  eis ,  tertia  generatione  in- 
tiabunt  in  eccleliam  Doiaini. 

Versio    antiqua. 

}J,frm.i.x.cof!t.      10.  Si  flierit  in  re  vir,  qui  non  fit  mundus  a 
Tti.ig.t.  4. s°7-f-  nodui-no  fluxu ,  ecredietur  extra  callra , 

1 1 .  &  non  ingredietur  medium  callrorum  ; 
cumque  advenei-i^  velpera ,  lavabit  fe  aqua  :  & 
poll  occubitum  folis  ingredietur  medium  eo- 
rum. 

V  U   L  G  A  T  A 


VULGATA      NOVA. 

&   quia  coiiduxerunt  contra  te   Balaam   (ilium       M/m, 
Beor  de  Mefopotamia  Syris  ,   ut   malediceret  12.-  J- 
tibi :  J'J-  ^'i' 

J.  &  noluit  Dominus   Deus  tuus  audire  Ba-  ^* 
laam,  vertitque  maiedidtionem  ejus  in  benedic- 
tionem  tuam,  eo  quod  diligeret  te. 

6.  Non  facies  cum  eis  pacem  ,  nee  qu.Tras 
eis  bona  cunftis  diebus  vitje  tuae  in  rempiternum. 

7.  Non  abominaberis  Idumseum  ,  quia  frater 
tuus  eft  :  nee  i£gyptium  ,  quia  advena  ftiifti  in 
terra  ejus. 

I       NOVA. 

9.  Quando  egreffus  fueris  adversus  hoftes  tuosiQ 
pugnam ,  cuftodies  te  ab  omni  re  mala. 

VuLGATA      NOVA. 


10.  Si  fiierit  inter  vos  homo,  qui  noSurno 
pollutus  lit  Ibranio  ,  egredietur  extra  c;.ftra, 

11.  &  non  revertetur ,  priufquam  ad  vefpe- 
rnm  lavetur  aqua  :  &  poft  folis  occalum  regre- 
dietur  in  caftra. 


NOVA. 


ad  quem  egre- 


II.  Habebis  locum  extra  caftra 
diaris  ad  requilita  natura; , 

I  J .  gerens  pa:<illum  in  balteo  :  cumque  federis  , 
fodies  per  circuitum,  &  egefta  humo  operies 
Versio    antiqua. 

Aug.  qn4. 7,6.  in      I S-  Non  tradcs  puerum  domino  fuo  ,  qui  ap- 
D«<f.  (.  3. 569.*.  politus  eft  tibi  a  domino  fuo  : 

».  16 in  vobis  habitabit  in  omni  loco,  ubj 

placuerit  ei 


1 4.  quo  retevatus  es  (  Dominus  enim  Deus  tuus 
ambulat  in  medio  caftrorum  ,  ut  eruat  te ,  &  tradat 
tibi  ininiicos  tuos)&  fmt  caftra  tua  fanfta,  &  nihil 
in  eis  appareat  fceditatis ,  ne  derelmquat  te. 

V  U  LG  A  T  A 


Uld.  qil.fl>.   VJ. 
Terlul.  iefudic. 


1 7.  Non  erit  meretrix  a  filiabus  Ifrael ,  &  non 
erir  fornicans  a  tiiiis  Hrael. 

*  Non  erirveaigal  pendens  ex  filiis  Ifrael 

18.  Non  offeres^mer.edem  meretricis  ,  neque 


1004. «. 

Vent'Tt  's69.7.  commutationcm  canis,  in  domum  Domini  Dei 
rui  ,  ad  omne  \otum  :  quoniam  abominatio 
Domino  Deo  tuo  eft  &  utrumque. 

19.  Non  exices  a  fratre  tuo  uiliram  pecunix , 
&  ufuram  efcarum ,  &  ufuram  omnium  rerum 
quaf:unque  foeneraveris  fratri  tuo. 

20.  Si  alienigenx  credideris ,  ufuram  exiges  ab 
eo  j  a  fratre  autem  tuo  non  exiges 


Ambr.l.HcTol.c. 
14.«.  l.6oy.d. 


S.hdg.fp.l.c.f, 
H7-  *• 


ii.   Si  autem  voveris  votum   Domino  Deo 
tuo ,  non  tardabis  reddcre  illud  :  quia  exquirens 

NotjE     ad     Versionem 


nova. 

1  s .  Non  trades  fervum  domino  fuo ,  qui  ad 
te  confiigerit : 

16.  habitabit  tecum  in  loco,  qui  ei  placue- 
rit, &  in  una  urbium  tuarura  requiefcet :  ne  con- 
triftes  eum. 

I  7.  Non  erit  meretrix  de  filiabus  Ifrael ,  nee 
fcortator  de  riliis  Ifrael. 

18.  Non  offeres  mercedem  proftibuli  ,  nee 
pretium  canis ,  in  domo  Domini  Dei  tui ,  quid- 
quid  illud  eft  quod  voveris  :  quia  abominatio  eft 
utrumque  apud  Dominum  Deum  tuum. 

19.  Non  fcenerabis  fratri  tuo  ad  ufuram  pe- 
cuniam,  nee  fruges,  nee  quamlibet  aliam  rem  : 

10.  fed  alieno.  Fratri  autem  tuo  abfqueufu- 
ra,  id  quo  indiget ,  commodabis  :  ut  benedicat 
tibi  Dominus  Deus  tuus  in  omni  opere  tuo  in 
terra,  ad  quam  ingredieris  polTidendam. 

ii.  Cum  votum  voveris  Domino  Deo  tuo, 
non  tardabis  reddere:  quia  requiret  illud  Domi- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


T^.  6.  Gr.  Ou  vgfeayefwfui;  i^fwix-ci  dviui  ,  k.  Quftifi- 
gjjTa  c'uTir;,  -Trdcxi  ra;  n,u;'©<i  Q'd  fi'5  to>  ai'Syx.  Nun  u/- 
laqueri<facifici%  ei! ,  (^  utili,j  eii ,  mines  dies  mss  inftculum. 

if".  7.    Lege  rt/'om;Hdifr;; ,  e  Giasco ,    ^^/s^f^^Ji. 

■jf".  10.  Gr.  'E«r  n  i/  ocl  afSfcoTTo;  ,  0«  iy.  sjxi  K.a.'xfli 
ii.fvKj:';  iiiT?  fv/.li';',  J,  ii,s>.eu<Sflxi ,  Sec.  ut  fup.  Ineditt. 
Aid.  ScCotnpl.  legitur  is-i,  non  JV».  Capital,  ex.  fupra : 
Si  frierit  homo  immiiridlis  ,   exihit  extra  caftra. 

If.  II.  Gr«c.  K.nt  hK  s'cs}^eijcs}at  e.;  Tyy  isaf^sf.i^cp-w'  k^ 
cVou  TO  •afli  ECTrsOt»  hialai  to  w^a  a't-T?  vjali,  j  Ac/i/- 

•^.  I  J.  Ita  G.sce  ad  verbum.  Capitul.  cxi.  fup.  Now 
trades  fervum  domino  fun.  Vide  fis  Aug.  fup. 

"t.  16.  Gr.  Vatic.  hUra  «?  v-ojoi-MCit ,  a  v,uTv  Ka7cjxi''5f( , 
i  a.1  oft'sn  n'uTM  ,  &c.  in  Mfs.  vero  Alex.  &  Ox.  ac  in  edd. 
Aid.  &  Compl.  cV  TTOTTi  TM  ToVi' ,  i  X'  aff'Ji ,  &c.  ut  (up. 

f .  17.  Ad  veibum  e  Gr«co.  Capitul.  cxii.  fup.  Njn 
tnt  I fiaeliies  fcrnicai ut.  Lucif.  Calar.  pro  S.  Aihan.  211. 
b.   Nun  eril  adtlllera  ex  fliabus  Ifrael. 

*  Sic  etiam  habet  Hieronymus  ef  ift.  ad  Damafum , 
to.  4.  part.  I.  col.  lyo.  f.  excepia  voce //«/,  quam 
delct.  In  Grsco  veto  fie  :  Oi>V  i^.ti  te).5o^o'j«;  aVo  3""- 
-jx%'f>-jr  'Iiran^-  porro  rencrocai  proprie  ,  ferens  irihi- 
i«m.  Nobii,  l«ddit,  ttlaas  ferem.  Vide  Not.  ejufd.  ficut 


Aug.  1.  lo.decivit.  Dei,  c.  9.  &  Hieron.  inOfe. 4.  ad  hoc, 
Et  cum  initiatis  immslab.int.  Hxc  autem  ablunt  ab  edit, 
Compl.  nee  referuntur  ab  Aiigufi.  in  Qusft. 

t.  18.  ItideniGricce,  verbum  cverbo.  Nobilius  non «m- 
mut.itiffnem  reddit ,  fed  cammunicationem  ;  at  in  Gi . 'j.h\a.'i~ 
fj.x.  Apud  Hieron.  in  Ifai.  66.  to.  5.  498.  a.  lie  :  No»  of- 
jerrs  mercedem  meretricis  ,  neque  pretium  cants  in  domo  Dei 
tut.  Capitul,  CXIII.  lup.  N(j«  infercs  mercedem  jornuas^ix» 
"t.  19.  Apte  ad  Graecum  ,  nili  quod  loco  omnium  re~ 
rum  ,  &c.  habetur  ,  vxtroi  ■^rpxy/.txloi  ,  i  sxi  s'ltAats/oK?  , 
ablqiie  feq.  jratri  ttto  ;  in  Mf.  tamen  Ox.  fubjicitur  tw 
xA^>.p£  Qu.  Cypr.  1.  J.Tellim.  518.  c.  lie  hab.  Kon  fce- 
nerabis Jratri  tuo  tifura  pecuiiiic .,  ^  ttfitra  cihorum.  Simili- 
ter Ambrof.  in  Pf.  56.  to.  i.  Soy.  e.  Non  farneiabis.  Gr. 
C'uK  ix'^ni'Ti  TM,  Sec.  Capitul.  CXIV.  Non  exiges  a  fratre 
tua  ujuram  ,  ut  fup. 

f.  10.  Rutins  Ambtof.  ibid.  c.  i?.  608.  d.  Fratri  tuo 
nsn  fa-nerabis  ad  ttjurani  ,  fed  alienigenani  exiges.  In  Graeco, 
Tw  a.^^:/fl'6)  5)t7cK/EJ"^  ,  tw  A(  ajs^fot  Qif  iiiL  sulcmu^.  Idem 
Ambrof.  paulo  lup.  ait  fcriptum  elle  :  Alienigena  nonftsne- 
raits.  Vide  ibid. 

v.  21.  Ad  verbum  c  Grjeco,  addita  voce  tuus  ,  ad 
banc,  D«(.t.  Similiter  habet  Cypr.  1.  j.Teftim.  515.  b.  prx- 
tsrleqcj.  injuirens  qitJiret  illud  Osmiatts  Deui  tuns  »  ic  , 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXIII.  571 


VuLCATA      NOVA. 

bus  Deus  tiius :  &  fi  moratus  fuciis ,  reputabi- 
tur  tibi  in  peccatum. 

li.  Si  nolucris  polliceii,  abfque peccato  eiis. 


X  5 .  Quod  autcm  femel  CfirefTum  eft  de  la- 
biis  tuis,  obfervabis,   &  facies   licut  promilirti 

Domino   D.o  tuo ,  &  propria  voluntate  &  ore     quod  loClltllS  es  ore  tllO. 
tuo  locutus  es. 

24.  Ingreflus  vineam  proxiini  tui  ,  comede 
uvas  quantum  tibi  placuerit  :  foras  autem  ne  ef- 
feras  tecum. 

15.  Si  intraveris  in  fegetem  amici  tui,  fran- 
ges  fpicas,  &  manu  cbnteres  :  fake  autem  non 
metes. 


V  i;  R  s  I  o     A  N  T  I  Q  u  A. 

cxqu'uct  Dominiis  Deus  a  tc ,  &  erit  in  re  pec- 
catum. 

22.  Si  autcm  nolueris  voveie  ,  non  erit  in 
te  peccatum. 

2 5 .  Qux  exeunt  per  labia  tua ,  cuflodies ,  & 
ficies  quem.idmodum  voveris  Deo  tuo  votum  , 


S.Fiilg.uti/ufM 


2.\..  Si  intraveris  in  vineam  proximi  tui. 


Caplt.cxvt./iif) 


25.  Si  tranfieris  per  mcflcm  amici  tui,  colli, 
gens  fpicas  ,   manu  confricabis  ad  manducan 
dum  :  falcem  autem  non  mittas,  (  vet  )  fake*'^'''- 
non  metas. 


Cipitul.  Heg, 
Buhit,  t,  z,   p, 


N  O  T  iE     AD     VeRSIONEM     A  N  T  I  Q  U  A  M. 


Cf  erit  in  peccatum.  S.  Valerian,  hom.  4.  Sirm.  to,  i.  619. 
b.  eadem  rcfert  quali  ex  Salomone  (  Ecclef.  J.  ;.  )  Si  va- 
•uerii  I'O'um  Domino  tuo  ,  7ie  moram  Jecerii  redde^e  illnd  ; 
quare?!^  en:m  qn,zret  jllitd  Domvius  tittti  it  te  .,  ^  erttm  in 
peccMttmqtix  e^r^dilintiir  per  Libia  tua  ^  .•li/i  rcddideris  illiid, 
Deniqwe  Anon.  ap.  S.  Paulin.  ep.  ad  Celai.c.  to.  I.  zo. 
a.  Qiif'd  ji  voverii  votnm  Domiuo  Deo  ,  non  moreris  red' 
dere  tUttd :  q'tia  qtiarens  qH>mh  tltitd  Donwtus  Deu^  ah  te^ 
tj  erti  tshi  tn  peccatum.  Capitul.  cxv.  lup.  5/  voveris  vo- 
tum Domino  ,  non  tardes  reddcre  itlitd, 

f.  2i.  In  Grjeco  iitniliier,  uno  excepto,  Irir,  efl,  pro 
erit.  Totus  autem  liic  verlus  deeft  in  Ml.  Oxon.  nee  le- 
gitur  apud  Cypr.  1.  3.Teilim.  51  J.  b. 


•t.  15.  Vix  uno  aut  altero  hie  differt  Fiilg.  a  Grsco, 
ubi  lie  :  iii.'i,'j)  Kvflu  tw  tfiw  Ao'/^a  ,  vovijii  Domino  Deo  do- 
niim,  loco  voveris  Deo  tuo  votnm.  In  Mi.  Ox.  dceft  vox, 
Kupw-  Cypiian.  1.  5.  Teflim.  p.  315-;  b.  lie  habet  :  ia 
y«.f  egredientnr  per  labia  tua ,  objervahis  ,  (5  facics  doniim  , 
quod  locutus  es  ore  tuo. 

Tt.  24.  Itiflem  Grjece. 

■)?■.  25.  Capitul.  cxvii.  fup.  Si  intraveris  in  fegetem  pro- 
ximi  tui.  Similiter  liabet  Gr*c.  &  addit :  K«i  Qf>.^-'irii  « 
Tctr?  X'f"''  C"  scix^i  1  J-  f-i-iTntv'.r  k'  ^ii  eVi£«a«?  =V  ujuv- 
TM  T?  ■jTf.Mior  Qn.  Nobijus  vertit,  if  collides  m  manibus 
tuis  fpicas  ,  {5  falcem  non  immtltes  in  fegetem  proximi  tui. 


CAPUT     XXIV. 


■s 


VULGATA     NOVA. 

Mat  ?  '•  Vi^^  acceperit  homo  uxorem  ,  &  habuerit 
si.MiQ.  Oeam,  &  non  invenerit  gratiam  ante  ocu- 
7.  los  ejus  propter  aliquam  foeditatem  :  fciibet  li- 

Mtc.  bellum  repudii ,   &  dabit  in  manu  illius,  &  di- 

^■^*      mittet  earn  de  domo  i'ua. 

1,  Cumque  egrefla  alterum  maritum  duxerit, 

?.  &  ille  quoque  oderit  earn,  dedciitque  ei 
libellum  repudii,  &  dimirerit de  domo  fua,vel 
certe  mortuus  fuerit: 

4.  non  poterit  prior  maritus  reclpere  earn  in 
uxorem  :  quia  polluta  eft  ,  &:  abominabilis  fa£ta 
eft  coram  Domino  :  ne  peccare  facias  terram 
tuam ,  quam  Dominus  Deus  tuus  tradiderit  tibi 
poflfidendam. 

f .  Cum  acceperit  homo  nuper  uxorem  ,  non 
procedet  ad  bellum ,  nee  ei  quippiam  necelTita- 
tis  in|ungetur  pubhcje,  led  vacabit  abfque  culpa 
domi  fax  ,  ut  uno  anno  la:tetur  cum  uxore  fua. 

6.  Non  accipies  loco  pignoris  inferiorem  ,  & 
fuperiorem  molam :  quia  animam  fuam  oppofuic 
tibi. 

7.  Si  deprehenfus  fuerit  homo  follicitans  fra- 
trem  fuum  de  fiiiis  Ifrael ,  &  vendito  eo  acce- 
perit pretium  ,  interficietur  ,  &  auferes  malum 
tie  medio  tui. 

8.  Obferva  diligenter  ne  incucras  plagam  le- 

N  o  T  jE 


Versio    antiqua. 

I.  O  I  fumpferit   quis  uxorem,    &  habitaverit     Teriui.i.4.ad:i 

O  curn  ea  ,  &  evenerit  non  in\'enire  earn  apud  Marc.  726.  c. 
eum  gratiam ,  eo  quod  inventum  fit  in  ilia  im- 
pudicum  negotium  :  fcribet  libellum  repudii ,  & 
dabit  in  manu  ejus ,  &  dimittet  illam  de  domo 
fua : 

&  abiens  flietit  viro  alteri , 
&  oderit  earn  vir  novillimus 


2. 


Aug.teciit,  J4.I, 
3.  3<S8.f. 


^  Si  quis  acceperit  uxorem  in  recenti ,  non    capit  air.  rap, 
exiet  ad  bellum 


6.  Non  pignerabis  molam  ,  neque  fuperiorem  Aug.  lant.  yj.  t, 
lapidem  moli  :  quia  animam  iite  pignerat.         5-  j68-/. 


7.  Si  autem  deprehendatur  homo  fiu-ans  ani-     u.-d.iecut.^e, 
mam  ex  fratribus  iliis  fiiiis  Ifracl ,  <Sc  opprimer.s  A«g.quxp.x,9.in 
eum  vendiderit,  morietur  fur  ille,  &  auferetis-D«'.'.  s- J69-/. 
malignum  ex  vobis  ipfis. 

8 fecundum  le^em  omnem  quam  jurave*     md.  y,,,;?,  ^g^ 

AD     VerSIONEM      ANTIQUA  M.  ^^"^    ' 

V*.  T.  Gr^ce^'Eav  /=  T/;  ^K£>l  7W«nt.i: ,  ^  (^tTcattcj]  at/-      rahis  molam. 
Tn  ,^K,  ;s-«i  t<iij.Li<  si'fri  -/«.eAi  hasVia  «kt?  ,  on  n,fit  a  di>-  f.  7.   Ita  Grsece  ,   uno  excepto  ,  iiapHi; , 


Tj)  a%M;Uof  •jTfoiy/^oi'  K.-ypoL-^ft  cfVTn  ^/£;m'ov  aVorafliV  ,  •;/&>- 
eei  si^  Ttt?  yjT^cc;  dujii;.,  «,  i^K-Tros-^^u  y  &c.  ut  fup.  Capi- 
tul. cxviii.  fup.  non  male  ;  5;  quis  acceperit  uxorem  ,  g 
invenerit  in  ea  rem  turpem.  Gr.  r^m^o)'  Tr^.ay/.ict, 
"tt^.  2.  5.  Eadem  legunrur  .Gia-cc. 
Tf.  J.  Ad  verbum  de  Graeco  ,  nil!  cxcipias  hoc,  in  re- 
centi ,  pro  quo  ,  -TTpiC^KTw? ,  nuper ,  recens. 

•jf.  6.  Similiter  in  Grxco  ,  in  quo  fV.,;iwioi'  habetur, 
\oco  fuperiorem  lapidem  mola.  Item  apud  Ambr.  1,  de  Tt'b. 
c.  17.  611.  a.  Now  pigne^al-K  molam,  neque  lapidem  fup. 
moU:  quoniam  hic  pignerat.  Capitul,  CXX.fup.  iim  pigno- 

Tom.  I. 


auferes ,  pro 
cum  Ald.ed. 
ciim  jubet  OC' 


auferetis ;  Mf.  tamen  Alex,  habet,  «xstf 
Addit  Aug.  ibid.  Aff.due  hoc  dtcit  Scriptura 
cidi  malos ;  qua  locutione  ttfus  efl  etiam  Apijiolus ,  ciim  di- 
ceret  (  I.  Cor.  J.  I  J.  J  Auferie  malum  ex  vobis  iplis  : 
nam  Gracrts  habet  ,  toV  -Trcvvcav  >  quod  eiiam  hie  fcriptum 
ejl  :  hoc  autem  potiits  malignum  fclet  interpretari  ,  qujm  ma- 
lum. Nee  ait  TO  iroyvpcv  t  id  ej}  y  hoc  malignum  ,  jedrlvro.- 
tufit  y  quod  eft  ,  hunt  malignum.  Variant  tamen  hie  Mfs. 
licut  &  fupra  ;  quidam  enim  ferunt  tlr ,  uti  nunc  habenc 
Vatic.  &  Alex,  editt.  vero  Aid.  &  Compl.  tc. 

If,  8,  In  Gr*co  primiim :  itv>ih}  ifi<?&c  ■^■«iuV,  deindf 

Aaa  ij 


972 


^ 


LIBER     DEUTERON. 


Versio    ant: 
tint  vobis  facerdotes  Levita:.., 


QUA. 


Cnpim!.  cxxii.      9-  In  metite  habe  qux  fecerit  Dominus  Ma- 


nx. 


Atif.  fK.t/?.  41.1» 
Dt.li.  I.  5.  J70.  t. 


Juli.v:.  Pii.jj.  itp, 
Aitg.  /.  5.  op.  tmp.  t. 
10.  1056./.  I0J7. 


I  o.  Si  debitiim  fiierit  in  proximo  tuo ,  debi- 
tum  qiiodcunqiie ,  non  intrabis  in  domiim  ejus 
pignerare  pi<Tnus : 

1 1 .  foris  tlabis ,  «Sc  homo  apud  quem  dcbitum 
tuum  eft ,  proferet  tibi  pignus  foras  :  _ 

1 1.  li  autem  homo  eget ,  non  dormies  in  pi- 
gnore  ejus  , 

13.  redditione  reddes  ei  veftimentum  fuiim 
circa  occafum  Iblis  :  &  dormiet  in  yeftimento 
fuo ,  6c  benedicet  te ,  &  ribi  erit  milericordia  cot    &  habeas  juftitiam  coram  Domino  Deo  wo. 
ram  Domino  Deo  tuo. 

14.  Non   fraudabis   mercedem    pauperis,  &  14.  Non  negabis   mercedem  indigentis,  & 
egenris   ex  frarribuS  tuis  ,  aut  ex  profelytis  ,  qui      pauperis  fratris  tui ,  five  advent  ,  qui  tecum  mo- 

ratur  in  terra ,  &  intra  portas  tuas  eft 


Cap.    XXIV. 

VULGATA     NOVA. 

pra: ,  fed  facies  quxcunque  docuerint  te  facerdo- 
tes Levitici  generis ,  )uxta  id  quod  prscepi  eis  , 
&  imple  follicite. 

9.  Mementote  qua^  fecerit  Dominu'!  Deus  vef- 
ter  Maris  in  via,  cum  egrederemini  de  ^gypto. 

10.  Ciim  repetes  a  proximo  tuo  rem  aliquam 
quam  debet  tibi  ,  non  ingredieris  domum  ejus , 
ut  pignus  auferas : 

11.  fed  ftabis  foris,  &  ille  tibi  proferet  quod 
habuerit  : 

II.  fin  autem  pauper  eft  ,  non  pernoftabit 
apud  te  pig[ius, 

I  ;.  fed  ftatim  reddes  ei  ante  folis  occafum  : 
ut   dormiens  in  veftiiuento  fuo  ,  benedicat  tibi, 


12.  10. 


22.zfi. 


funt  in  civiratibXis  tuis : 

5.  quoridianam  reddes  mercedem  illius ;  non 


5.  fed  eadem  die  reddes  ei  pretium  labo- 

ris  fui  ante  folis  occafum ,  quia  pauper  eft  ,  & 

ex  eo  fuftentat  animam  fuam  :  ne  clamet  contra 

te  ad  Dominum ,  &  reputetur  tibi  in  peccatum. 

16.   Non  occidentur  patres  pro  tiliis,  nee  fi- 


Ifr.  19, 

>?■ 

Tob.  4, 
IJ. 


Aiitl.t.  de'Jit.chr. 
append,  t.  6.  Aug, 
iZj.d. 


Ca^illlt.   CZXIXi 


fuo  morietur. 

17.  Non  pervertes  judicium  advent  &  pu- 
pilli ,  nee  aufcres  pignoris  loco  vidua;  veftimen- 
tum. 

18.  Memento  quod  fervieris  in  ^gypto,  & 
eruerit  te  Dominus  Ucus  tuus  inde.  Idcu'co  pra:- 
cipio  tibi  ut  facias  banc  rem. 

19.  Quando  mellberis  fegetem  in  agro  tuo, 
&  oblitus  manipulum  reliqueris,  non  reverreris 


aiarum. 
20.  Si  leges  olivam. 


annuntiA- 


occidat  ibl  luper  eam ,  quia  pauper  eft ,  &  in 
ea  habet  ipem  :  &  non  proclamabit  contra  te 
ad  Dominum ,  &  erit  in  te  peccatum. 

1 6.  Non  morientur  patres  pro  tiliis,  &  filii 
non  morientur  pro  patnbus ,  unufquilque  in  pec-    lii  pro  patribus ,  fed  unufquU'que  pro  peccato 
cato  fuo  morietur. 

17.  Non  tieclinabis  judicium  profelyti ,  &  or- 
phaiii ,  &  vidux ,  non  accipies  pignus  \-eftimen- 
tum  vidux. 

18 quia  famulus  eras  in  terra  j€g)'pti ,  & 

liberavit  te  Dominus  Deus  tuus  inde.  Propter 
hoc  ego  tibi  prxcipio  facere  verbum  hoc. 

1 9.  "Si  autem  meffus  fueris  melTem  in  agro 
tuo,  &  oblivifceris  manuam,  non  revertcris  ac- 

cipere  illam  :  profelvtO  ,  &  orphano,  &  vidux  ut  tollas  ilium  :  led  advenam  ,  &  pupillum,  & 
erit  ut  benedicat  te  Deus  in  operibllS  manuiim  viduam  auferre  patieris ,  ut  benedicat  tibi  Do- 
minus Deus  tuus  in  omni  opere  manuum  tuarum. 
io.  Si  fruges  collegeris  olivarum,  quidquid 
remanferit  in  arborjbus ,  non  reverteris  ut  colli- 
gas :  fed  relinques  advens ,  pupillo  ,  ac  viduie. 

NoTiE    AD    Versionem    antiquam. 

quod  habet  cod.  Vat.  in  A'.ex.  ac  edict.  A'd.  &  Compl. 
legitur  aTrei-'fMEi;.  Apud  Ambr.  ep.  19.  843.  b.  lie :  Ns» 
fraudabis  merctnayium  mertedr  Jtia. 

tC.  I  J.  Ita  Gr.ece,  prxrer  unum  aut  alterum  ,  fcilicer  , 
loco  attotidiaKiiin ,  habetur  olv  vus^oy  ,  ip/a  die  ,  vei  diity- 
nam  ;  item  i-TiJ  u^^l  ft  t  cccidet .,  ^to  occid.u  .>  toWnuiquc  no!> 
ante  pyaclain.ibit ;  in  Mis.  tamen  A'cx.  &  Oxon.  nee  non 
in  editt.  Aid.  &  C-'mpl.  legitur  ut  fup.  <  s?  nxTx^^-.tialcc:. 
Capitul.  cxxiv.  lup.  Mercedem  iabsrant:  fie  taide  reddi^ 
deris. 

v.  ifi.  Ita  legit  Aug.  ipfe  ,  q.  4Z.  inDeut.  J70.  e.  ver- 
bum c  verbo  :  lie  etiam  habeiu;  G;ju'cc.  Hierun.  in  Hai.  6j, 
to.  ^.484.  a.  lie  leg.  ISon  mcritntur  jilii prcptrr  peccata  pa^ 
triim,  fed  Kiiulijuijquein  nc  peccato  morietur.  Gt.c'ix'  sai/- 
T»  a.fj.uf'iU.  Capitul.  cxxv.  lup.  Ki/«  morientur  patres  pro 
flits'. 

Tf.  17.  Sic  etiam  habet  Auguft.  qu3cft.45.  inDeut.  col. 
571.  b.  prjEter  duo,  adi'enx  ,  \oqo profelyti ,  Sc pigner.tbiSt 

pro  accipies  pignns.  Or.  '3-/^?C)'^trrK iy^x^f'^^-'^-  Ambr. 

de  Tob.  c.  17.  611.  a.  Now  accipies  pignus  -jrpintenii  vi- 
dux. Capitul.  cxxvi.  fup.  Nun  dedinahs  juduium  ad^e- 
n.t ,  'i^  erphani  ,  i$  vidux  !  item  cxxvil.  Now  ptgnorabis 
viditam. 

ft.  18.  Gr.  ipfo  initio  habet ,  Ka.\  fmSm  ,  £f  recorda- 
beris,  pauloque  poll:  ita,  hc'ifMoii  Qi ,  redemit  te  ,  pro 
hberavit  te  ;  reliqua  ad  verbum,  ni  excipias  vocem  A/- 
-/uTrlo! ,  loco  jEgypti ;  at  in  edit.  Compl.  hie  &  inf.  if.  21. 
&;  12.  h'i-i\j-w'\s. 

If.  19,   Gr.  'Eoy    As  ciuy^r^:, K.  £XJ^a•Jl  Spcf/lLX  cv  tw 

a'/pS  (\,  m  ,  &e.  ut  in  Lat.  nil!  quod  pro  Deus  ,  habetur 
Ku'S''-?  o0Eo5O!<  ,deinde  It-a-aii  I'Si, ,  &t.  Capit.cxxviii. 
fup.  Si  fecaveris  fegetem.  Aug.  q.  44.  in  Deut.  col.  J71. 
f.  Admntiet ,  inquit,  ut  in  mcjje  obltt:rm  manipulum  tiema 
colligat ;  ^  olivam  ,  vel  uvam  reliiLxtn  nemo  repetat  dtligen* 
tilis  negleda  colligere ;  g  dint  egcntibus  dtmittenda. 

i!.  20.  Gr.  'Eo/  is  e AttiSAovjii  ,  W  ;V«i's'.r(i;4-'J  Xi»A3i|«i;.» 
««3»  li,  BTTi'sM  cv  ,  &c. 


4.  V,eg. 
14.  6. 

2. 1  ar. 
2^.4. 
£t«.i8. 
20. 


ut  in  Lat.  fup.  piEter  verbum ,    ar-iyrsi'^w 
'verint  ,  pro  juraverint. 

ft.^.  Gr.  Mi'n'sJ'ii/i  00a  /ttoi'hse  KJeio;  0  0k';  Qh  rnMa- 

5f .  IO.  similiter  habet  iterum  Auguft.  Loeut.  5:7.  568. 
g.  una  cumGrjEco.  Cjd.  Vat.  addit  a'tif ,  ad  ptgnus  ; de- 
Icnt  veto  Alex.  &  Oxon.  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  Am- 
brof.  1.  de  Tob.  e.  17.  &  20.  to.  i.  610.  f.  61  J.  b.  le- 
fiit  :  i'i  fuerit  tibi  dcbitum  .i  proximo  tuo  quodcunque ,  non 
introibis  in  domum  ipjius  pignerare  pignus  ;  in  Ml.  Oxon. 
non  geminatur  pariter  Ipii^vfia.  Capitul.  cxxin.fupra: 
Debitorem  non  pignorabis  per  vim. 

Tf.  II.  Apie  ad  Grseum,  nili  quod  pro  eo  quod  eft  , 
apud  quem  drbnum  tuum  ejl  ,  legitur ,  s?  to  f^dssm'r  Qt  'VI' 
cc  dvTU,  cujusfccniis  tuum  ejl  in  ip  0.  Ambrof.  1.  de  Tob. 
C.  17.  to.  I.  610.  f.  ut  (ufti:  fed  foris  flabis  ,  S5  homo  apud 
iiuem  ejl  debitum  tuum  ,  proferet  tibi  /oris  pignus.  Ita  rur- 
ium  c.  20.  col.  (Siy.  b.  ab  hoe,  (5  homo. 

if.  12.  Ambrof.  I.  de  Tob.  c.  17.  &  20.  to.  I.610.  f. 
&  Sif.b.  Si  autem  homo  ille  pauper  fuerit  ,  non  dormies  in 
ptgnore  ipfius.  Gr.  irinCxi ,  ege.it ,  reliqua  ut  in  Lat.  Ca- 
pitul cxxiv.  fupra  ■  In  pignore  pauperis  non  dormies.  Ter- 
tul.  1.  4.  adverf.  Mare.  711.  b.  No»  dormies  Juper  pignus 
tjus. 

■jf".  i^.  Ita  in  Grxco  ,  pr^eter  iftud  ,  to  hiyvf»  avT^ 
■orpo; ,  pignus  ejus  ad  ,  loco  ei  vejlimentum  fuum  circa  :  at 
in  Mf.  Alex.  &  al.  legitur  ,  to  i/uxTm  avri  irifl  Si/epicci. 
Similiter  habet  Tertul.  1.  4.  adv.  Mate.  711.  b.  Redditio- 
ne reddes  illi  pallium  circa  Jolis  occajum  :  JJ  dormiet  in 
pallio  fuo.  Item  Hieron.  leg.  vejlimentum.  Vernm  Ambrof. 
1.  de  Tob.  c.  17.  &  20.  610.  f.  61;.  b.  cum  Mf.  Vatic. 
Sed  redditione  reddes  li  pignus  ipfius  ad  occtfum  jolts  :  ^  dor- 
miet  in  vejiimento  fiio ,  i^  benedicet  te  ,  ^  erit  in  te  mifcri- 
-cordia  coram  Domino  Deo  tuo.  Ita  etiam  lib.  vet.  hab.  cum 
Jii.  Damaf.  ^nywt:- ,  non  liiiria  :  Mf.  autem  Oxon.  cum 
'editt.  Aid.  &  Compl.  icsf^  At.«««; ,  non  irt.Li. 

^.  14.  Vix  melius  de  Gijeco  :  pro  «VksTizmjeis  tamen. 


• 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XXV. 


V  E  R  S  I  O      A  N  'J'  I  y  U  A. 

;r.  Si  vindemiabis  viiK-am 


37? 


Capitut.  cxxr. 


I 


VUI,  GATA      NOVA. 

ti.  Si  vindeiniaveiis  viiieam  tiiain  ,  nop  col- 
liges  renianentes  racciiios ,  fed  cedent  in  ui'us  ad- 
vena;,  pupilii ,  ac  vidua;. 

ii.  Memento  quiVI  &  tn  ferviciis  in  ^-gyp-        22.  Et  mcmor  ciis  quia  fimuliis  ens  in  terra  Au^i.i.dtvu.chr, 
to,  ik  idciico  pra:cipio  tibi  ut  facias  banc  rein.     iCgypti,  Ci^O  ideo  prxcipio  tibi  vcrbum  llOC.         "/>•  ^"i-  '■<'•  '^;. 

NotjEAD    Version  em    antiquam. 

If.  21.  Gr.  'P.ur  Ac  TavyMm  to»  a/i7r;}^wici  ov  f  B/.  s-rx-      <//i  iJIto  t /w  ooi  cvTehMficu  TretiTt  tI  ,  &c.  ut  fupra.  In  Mf, 
tct'ifV/meii  du-rm  t«  oV/om  oif ,  &c.        __  A. ex.  deeft  ■in.i:»'. 

Tf.  12.  Gr.  Kiti  ^»D(ifH5;l  »'t(  ofe'iH;  «t&«  «  V;.  Ai'/U7r7a, 


CAPUT     XXV. 


t.  Or. 
11.14. 

I.  Or. 
9.9. 

I.  T:;n. 
5.. 8. 
JW.JM2. 
14. 

M.M-C. 

II.  ij. 

J.Hl-.  10. 
23. 


Knti,  4, 


Vulgata  nova. 

I.  O  I  fiierit  caufa  inter  aliquos ,  &  interpella- 
kj  verint  )udices  :  quem  juftum  efle  perfpe  ■ 

xerint  ,  illi  jullitire  palmam  dabunt  :  qucin  iin- 

pium ,  condemnabunt  impietatis. 

2.   Sin  autem  eum  qui  peccavit ,  dignum  vi- 

derint  plagis  :  profternent ,  &  coram  fe  facient 

verberari.   Pro  menfura  peccati  erit  ik  plagarum 

modus  : 

j.  ita  duntaxat ,  ut  quadragenarium  nunie- 

rum  non  excedanttne  fceae  laceratus  ante  otu- 

los  tuos  abeat  frater  tuus, 

4.  Non  ligabis  os  bovis  terentis  in  area  fru- 
ges  tujs. 

5.  Quando  habitaverint  fratres  fimul  ,  & 
unus  ex  eis  abfque  liberis  mortuus  fuerit ,  uxor 
defunfti  non  nubet  alteri :  fed  accipiet  earn  fra- 
ter ejus,  &  fufcitabit  femen  fratris  fui : 

6.  &  primogenitum  ex  ea  tilium  nomine  il- 
lius  appellabit ,  ut  non  deleatur  nomen  ejus  ex 
Ifrael. 

7.  Sin  autem  noluerit  accipere  uxorem  fratris 
fui ,  qu-E  ei  lege  debetur ,  perget  mulier  ad  por- 
tam  civitatis,  &  interpellabit  majores  natu  ,  di- 
ceique  :  Non  vult  frater  viri  mei  fufcitare  no- 
hien  ftatris  fui  in  Ifrael :  nee  me  in  conjugeni  fu- 
mere. 

V  U  L  G 


Versio    antiqua. 

I.  Q  I  autem  fuerit  altercatio  inter  homines,  &  Aug.  y««;?.4)f.m 
«.yacccirerint  ad  judicium,  &  judicncrint,  &  D<^»>-  >.  5.  jri-o. 
juftificaverint  juftum  ,  &.  rcprchendcrint  impium  :  ^" 

2.  &  erit,  fi  dignus  fuerit  plagis,  qui  impie 
a^it  :  conftitues  eum  in  conlpedii  judicum ,  & 
flaaellabunt  eum  ante  fe  fecundum  impietatem 
ejus  : 

5.  numero  quadran;inta  flagellabunt  eum ;  non 
apponent  :  fi  autem  appofuerint  flat-.eilare  eum 
fuper  has  plagas,pkues,  deturpabitur  frater  tuus 
coram  te. 

4.  Non  infrenabis  bovem  tritiirantem.  capUui  cxxxni 

/'■?• 

5.  Si  auteiTi  habitaverint  fi-atres  in  unum ,  &  Aug.jtt^ji.^e.in 
mortuus  fuerit  unus  ex  eis  ,  iemen  autem  non  Df«t.  t.  5.  J72.  .i. 
fuerit  ei ,  non  erit  uxor  defunfli  foris  ron  appro- 

pianti :  frater  viri  ejus  inrrabit  ad  eam,  &  acci- 
piet eam  fibi  uxorem  ,  &  coh-.bitabit  ei : 

6.  i5:erit,infans  quicunqiienatus  fuerit,  conf- 
tituetur  ex  defunfti  nomine  ,  &  non  delcbitut 
nomen  ejus  ex  llr.iel. 

7.  Si  .rutem  noluerit  homo  accipere  uxorem  ^k?.  im«.  j8,  t, 
fi-atris  fui,  &  afcendet  mulier  in  porta  ad  fena-  i-i^Z.s. 

turn ,  &  dicet :  Non  vult  frater  \-iri  mei  liiicitare 
nomen  fratris  fui  in  Ifrael :  noluit  frater  viri  mei. 


ATA     Nova. 


t 


8.  Stalim(|ue  accerfiri  eum  facient,  &  interroga-  illius,  &  dicet : Sic  fiet  homin;,  qui  noa xdificatdo- 
bunt.   Si  relponderit :  Nolo  eam  uxorem  accipere:  mum  fratris  fui. 

9.  accedct  mulier  ad  eum  coram  fenioribus ,  &  i  o.   Et  vocabitur  nomen  illius  in  Ifrael ,  Pomus 
toilet  calceamentumde  pede  ejus ,  fpuetque  in  faciem  difcalceati. 

NoTjE     ad     VeRSIONEM     ANTIQUAM. 


Tf.  I.  Eadem  prorfus  in  Graeco  ,  iii  excipias  verbum  , 
yt.a}a.yvuct  1  pro  reprebendeyitu  y  mei.  damiiaveriTit, 

if.  1.  Similiter  in  G.ieco.  Ad  hicc  Aug.  ihid.  f /! ,  in- 
quit  ,  levii  impietas  ,  ^«.s  verbere  d:^n.i  eft  ;  J^  eft  gyavior  , 

qrt,i  moyte  d:gJL-l  eft itn  cvini   locittoi  ejje  LXX.  h:teypye- 

tci  ci'i.'ftiU  ,  ttt  etiam  iiliui ,  qui  ph'igis  digtius  eft  ,  impiet.t~ 
tern  vocnveriut. 

't.  }.  Gr.  ipfo  initio  habet  Ka!,  exindeCTfC[&??,  appo- 
Jiieyis ,  loco  appsfueysnt ,  alilque  eum  ,  port  /l.tgellaye ;  ce- 
tera uc  in  Lat.  Irao  in  Mf.  Alex,  ac  eJitt.  Ald.&Compl. 
legitur  «TfciSaoi ,  in  Mf.  Oxon.  ■srfvSxusi.  Item  conrtan- 
tera^«^:r,'5ri,  pro  deinrpnbittir ,  ad  vetbum  , /Wfcorr- .i^^cr. 
Cipuul.cxxxi.  fup.  Si  jiidiciveris  impium,  d.iiii  ei  ijua- 
Jyilginta  ji.lgellos. 

1^.4.  Teitul.  1.  J.  advetf.  Marc.  789.  b.  Be-.i  lereiiii 
0!  ttsn  obhgtibis  I  item  1.  4.  718.  b.  Koi'i  tercm:  as  non 
cullig.ilas.  Ambrof.  ep.  74.  to.  1.  col.  10? 5.  b.  Boxi  iri- 
tm\imi  OS  non  alligahis.  Hieron.  in  ep.  ad  Gal.  1.  2.  to.  4. 
iSf.  I.  ^''u  infycti.ihs  cs  bjvi  tyitmanti.  Similiter  Aug. 
in  PI.  8.  &  105.  to.  4.  44.  c.  iij(S.  c.invcrfo  ordine  :  Bo-ji 
lyituy.tnti  cs  nan  infrenabis.  Gr.  Oi/  !fiy.aim(;  pit  ih:m'x.. 
Vid.  I.  Cor.  9.  9. 

f.  S-  Totidem  verba  in  G.\cco ,  excepto  uno  «Vfl ,  vi- 
ro  ,  addito  puWfmis.  lifdem  refpondent  quje  Hilar,  dicic 
in  Matth.  col.  fiio.c.fiii.a.  llic  in  Lege  ratio  ferzuta  eft. 


ut  fi  moyiHus  fine  filiil  familix  princeps  fiiifTit  ,  JefunBi 
uxoyern  pofterioy  jy.ltcr  ejnjdem  cognationis  acctpertt ,  /itaep~ 
tofque  filios  in  Jamili.tm  ejus  qui  nmnius  ejJe:  ,  rejhyet , 
maneyetque  ita  tn  prtimgenitis  fuicejjionif  ords ,  eiim  paires 
eoyum  qui  prft  nali  ejjent ,  aut  nomine  babeyentiir  aut genere. 
Siiniliier  Ambrof.  in  Pf.  43.  to.  i.  915.  b.  S.tne ,  incjuir, 
tenebatur  ex  Lege,  tet  Jr.uyt  proprii  ctinjri?:f  capuiaretitr  y 
/:'  /emen  nullum  maiittis  ei  yehqrcjpt : quad  vinculum  ntagis 
neUebat  interpyetatio  htteya  qti.tm  gratta  Jpi^ituahs.  Rurlus 
Aug.  in  Pf.  44.  col.  ^95.  g.  Si  moytuas  fuent  Jratey ,  aC" 
etpiat  uxo;ent  ejus  Jyatey  ejw  ,  ^  fiifeitet  femen  fratri  fito, 
Capitul.  cxxxiii.  fup.  5;  mortuus  fuerit  qnis  babens  uxo- 
rem fine  jiliis  ,  accipiet  e.tm  frater  ejus. 

t.6.  Optime  eGrico:  mox  Aug.  ibid,  f*  ho:  videtur 
diJtitn  ,  ut  Hie  qui  nafcitur  ,  bci.  nomine  appeltetur  ,  quo 
appellabatur  dejundus  ,  .««  qiiodam  modo  prop.tgatur.  Vide 
pluia  lis. 

If.  7.  Cunfta  ifta  concordant  cum  C.-sco.  E6  euan 
fpeilant  quae  Ambrof.  in  Pf.  45.  to.  i.  9i;.b.  dicit : //a- 
bcb.U  in  z'olnntare  fratey  dcfuntii  ,  ut  fi  ntllet ,  non  accipe- 
yet  fyatyis  uxorem  ad  Jemtn  defundi  ycfilcitandum  ;  unde 
ctlaamenllim  fiium  fclvere  jubebatur ,  ut  ejfet  a  nexii  copu- 
U  ejus  exulus.  Gr.  inf.  V'.  9.  Kx\  i/V-'WSi  ts  Jcj/iiua  otV- 
n  To'jV  aT3  T~  -TcoSU  a-TV.  Capitul.  CXXXIV.  S:  nohiirit 
homo  accipere  ttxorem  fr.ttris  jui. 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXV. 


374 

VERSIO    ANTIIiUA.  VUIGATA        NOVA. 

q»pitul.aiyxv.      1 1.  Si  rixaverintduo         n.  Si  habuennt  inter  manu  fortioris ,  miferitque  manum  ,  &  apprehendeilo 

fie-  homines  in  le fejurgiumvinduo.&unus  veienda  ejus  : 

contra  alterum  rixaricce-  ii.  abfcides  manum  lllius,  nee  flederis  fuper  eauj 

,  perit  ,  volenftjue  uxor  alterius  eruere  virum  fuumde  ulla   mifericordia. 

VULGATA     NOVA. 

I ; .  Non  habebis  in  facculo  diverfa  pondera  , 
majus  &  minus  : 

14  nee  erit  in  domo  tua  modius  major  & 
minor  : 

1 5.  pondus  habebis  juftum  &  verum  ,  &  mo- 
dius a;qua!is  &  verus  ent  tibi  :  ut  multo  vivas 
tempore  fuper  tcrram  ,  quam  Dominus  Deus  tuus 
dederit  tibi  : 

16.  abominatur  enim    Dominus   Deus   tuus 


Versio     antiqua. 

Lncif.Cai.i.t.prD      1 3.  NoD  crit  In  facco  tuo  pondus  &  pondus, 
S.Ath.m.  iZ^.c.     majus  aut  minus : 

1 4.  non  erit  in  domo  tua  menfura  &  menfu- 
ra ,  major  &  minor  : 

1 5.  pondus  verum  &  juftum  erit  tibi ,  &  men- 
fura \"era  &  julia  erit  tibi  :  ut  multorum  dierum 
Us,  &  bene  tibi  fit  fuper  terram,  quam  Domi- 
nus Deus  tuus  dabit  tibi  in  Ibrtem  : 


Cafiiul.t^xyu. 


16.  quoniam  abominabilis  eft  Domino   Deo 
tuo  omnis  qui  facit   hxc  ,  omnis   qui  facit   ini-  eum  qui  facit  h^c ,  &  averfatur  omnem  in)ufti- 
qua.  tiam. 

17.  In  mente   habe  quanta  tibi  fecerit  Ama-  17-  Memento  qu^fecerit  tibi  Amalee  in  via,       ExeJ, 
lee quando  egrediebaris  ex  ^gypto:  17.8. 

Vuigata  nova. 


18.  quomodo  occurrerit  tibi  :  &  extremos  agmi- 
nJs  tui ,  qui  laffi  relidebant  ,  ceciderit  ,  quando  tu 
eras  fame  &  labore  confeftus  ,  &  non  timuerit  Deum. 

19.  Cum  ergo  Dominus  Deus  tuus  dederit  tibi  re- 

NoT*    AD   Versionem    ant 


quiem ,  &  fubjecerit  cunftas  per  cireuitum  nationes , 

in  terra  quam  tibi  pollJcitus  eft  :  dclebis  nomen  ejus 
fub  ccelo.  Cave  ne  oblivilcaris. 


V".  II.  Gr.  Eoy  Ae  jUaX6iv7a/  av^'WTrct  ettI  to  auTo-,  &c. 
Mf.  A'ex.  av^poiTrot  Aia  ,  Aid.  &  Compl.  J'ui  clAftiiirm. 

1^.  1 3.  Similiter  in  Giaeco  ,  exceptis  his ,  ,uaf  ciVttm  ,  tniir- 
fnpio  ,  pro  ficcii ;  &  in  fine  ,  lii'io.  ii'  iJtv.i.iv ,  mtigniim  aut 
p.trz'um.  MI.  Flor.  n,  10.  hab.  N(7«  erit  in  domo  tua  poti- 
Jiif  granite  ant  puJiUum.  Capitu!.  cxxxvi.  fup.  N^w  erit 
tihi  Jjontinr  irnqnum  »  ^  inenfura  du^licei. 

■J?".  14.  Ml.  Floriac.  Et  non  ertt  in  domo  ttta  menfura grnn- 
dif  ant  pttJtUa,  Gr.  Ov)t.  fs'tti  cv  rJi  otKia  on  f^irp:iV  H^/^srpov, 
fi^ya.  11  ^DLflv. 

Tt.  ij.  Ad  verbum  e  Grarco  ,  prseter  lioc ,    C?  bene  tibi 


QUAM. 

Jit ,  quod  abeft.  In  Mf.  ramen  Oxon.  addimr ,  i.  iv  net  ?^a,i 

s-irt  th;  7»;  ,    &c.  ut  fup.    Item  conflanter  t^iSoici «i 

jav'/3^j ,  dat  injorte,  pro  dabit,  &c.  In  Mf.  Floriac.  iia  : 
Pondus  verum  ^  jrtflrtm  erit  ttbi  y  ut  multorum  dierttm  Jis 
juper  terram  y  quamDnminth  Deus  dabit  ttbi  m  Jorttm. 

"t.lS.   In    Gtsco  ,  'On  $Ji>^u-j'f^a    Kifiv ct  ,    vrcti 

TTctoJy  TKvTCt  iTa.i'jroi^y  aJocc.  Qjtiaabotntnatio  Domino. ..., 
tuo  omtiis  J'actens  hxc  ^  emnts  factens  inji'H'tm.  MI'.  Floiiac» 
Quia  abominatur  efl  Domino  omms  qui  facit  ijla. 

■jf.  17,  Gr,  Mn^Kli  iia.  i-n-ilms  001  'A^kav'x,  Sec, 


CAPUT     XXVI. 


Versio    antiqua. 

Cafit.cxxxvut.      ^ cum  introieritis  in  terram,  quamDomi- 

nus  Deus  dabit  vobis 


V  U  I  G  A  T  A 

1.  tolles  de  cunftis  frugibus  tuls  pvimitias,  &  po- 
nes in  cartallo,  pergefque  ad  locum  ,  quem  Domi- 
nus Deus  tuus  elegerit ,  ut  ibi  invocetur  nomen  ejus  : 

5.  accedefque  ad  facerdotem,  qui  fuerit  in  die- 
hiis  illis  ,  &  dices  ad  eum  :  Profiteor  hodie  coram 
Domino  Deo  tuo ,  quod  ingrefliis  fum  in  terram  ,  pro 
qua  juravit  patribus  noftris,  ut  daret  earn  nobis. 

4.  Sufcipienfque  facerdos  cartallum  de  manu  tua, 
ponet  ante  altare  Domini  Dei  tui : 

5.  &  loqueris  in  confpe£tu  Domini  Dei  tui  :  Sy- 
rus  perfequebatur  patrem  meum ,  qui  defcendit  in 
jEgyptum ,  &  ibi  peregrinatus  eft  in  pauciflimo  nu- 
niero  :  crevitque  in  gentem  magnam  ac  robuftam  & 
inSnits  multitudinis. 

6.  Afflixeruntque  nos  yEgyptii,  &  perfeeuti  funt 
imponentes  onera  gravidima : 

7.  &  clamavimus  ad  Dominum  Deum  patrum  nof- 
trorum  :  qui  exaudivit  nos ,  &  refpexit  humilitatem 
noftram,  &  laborem,  atque  anguftiam: 

8.  &  eduxit  nos  de  jEgypto  in  manu  forti ,  &  bra- 
chio  extento ,  in  ingenti  pavore ,  in  lignis  atque  por- 
tentis  : 

9.  &  introduxit  ad  locum  iltum  ,  &  tradidit  no- 
bis terram  laite  &  melle  mananteni. 


VuLGATA     NOVA. 

I.  /^  Umque  intraveris  terram,  quam  Domi- 
\^^  nus  Deus  tuus  tibi  daturus  eft  poHldendam, 
&  obtinueris  eam  ,  atque  habitaveris  in  ea : 

NOVA. 

I  o.  Et  idcireo  nunc  ofTero  primitias  frugum  terrs9 
quam  Dominus  dedit  mihi.  Et  dimittes  eas  in  conf- 
peftu  Domini  Dei  tui,  &  adorato  Domino  Deo  tuo. 

II.  Et  epuiaberis  in  omnibus  bonis,  qu;E  Domi- 
nus Deus  tuus  dederit  tibi ,  &  domui  tu;E ,  tu  & 
Levites ,  &  advena  qui  tecum  eft. 

1 1.  Quando  complcveris  decimam  cunftarum  fru- 
gum tuarum,  anno  decimarum  tertio  ,  dabis  Levita;, 
&  advent ,  &  pupillo ,  &  vidua,  ut  comedant  intra 
portas  tuas  ,  &  faturentur  : 

I  J.  loquerifquein  confpeftu Domini  Dei  tui :  Abf- 
tuli  quod  fanftificatum  eft  de  domo  mea  ,  &  dedi  il- 
lud  Levit:e  &  advenx,  &  pupillo  ac  vidua,  iicut 
juflirti  mihi :  non  prasterivi  mandata  tua ,  nee  fum 
oblitus  imperii  tui. 

Versio  anthjua, 

14 non  dedi  ex 

in  luftu  meo,  nee  feparavi    CIS  mortUO 

ea  in  qualibetimmunditia , 

nee  expendi  ex  his  quidquam  in  re  funebri.  Obedi- 
vi  voci  Domini  Dei  mei,  &  feci  omnia  Iicut  prace- 
pifti  mihi. 

1 5 .  Refpice  de  fanftuario  tuo ,  &  de  excelfo  cce- 


VULGATA    NOVA. 

1 4.  Non  comedi  ex  els 


Sup.  t^, 
29. 


Aug.  fi 
47.  m 
Deut.   t. 

i-   574- 


N  OT  jE      a 


Tf.  I.  Gr.  Kai  e'^ai ,  fit  '.!tUi>)i 0.=o'i  en  Ai'/»ioi'  «5(, 

Zt  erit  ,Ji  introieris Dens  tuus  dat  tibi. 


Versionem 
t-H- 


A  N  T  I  Q  u  a  -M. 

Gr.  «V  «i/Tw» ,  <ib  eis ,  &c.  ut  fup. 


Ifa.61; 

Barue, 


LIBER 


DEUTERON. 

V  u 


Cap.    XXVI. 


375 


LGATA       NOVA. 


lorum  habitaculo  ,  &  benedic  populo  tuo  Ifr.nC'I,  & 
terne  «luarn  dedifti  nobis,  ficut  lurafti  patribus  iiof- 
ti'is,  teiro;  lafte  &  incllt;  mananti. 

1 6.  Hodie  Dominus  Ueus  tuus  prxccpit  tibi  ut 
facias  mandata  ha:c  atque  judicia :  &  cuftodias  &  ini- 
pleas  ex  toto  cordc  tiio,  &  ex  tota  aiiima  tua. 

1 7.  Dominum  elegifti  hodie  ,  ut  lit  tibi  Deus ,  & 
ambules  in  viis  ejus,  &  cuftodias  ciremcmias  illius, 


&  mandata  atque  judicia,  &  obedias  ejus  iirperio: 
iX.  Si  Dommus  elegit  te  lodie,  ut  lis  ei  poprilus 

pcculiaris ,  ficut  locutus  eft  tibi ,  &  cuftodias  omnia 

pra;cepta  illius: 

19.   &  faciat  te  excelfiorcm  cunftis  gentihus  quas 

creavit,  in  laudein  ,  &  noincn ,  &  glorjani  fuam  :  ut 

fis  populus  fandus  Domini  Dei  tui ,  licut  locutus  eft. 


Sup.';.  6, 


CAPUT     XXVII. 


VUL 


CATA     NOVA. 


Versio    ANTIQUA. 


T.xtiil. 
10.  ij. 

hf.S. 


I.  TJRaecepit  .lutem  Moyfes  &  feniores  Ifrael 

A  populo, dicentes;Cuiloditeomiie  manda- 
tLim  quod  pr.ccipio  vobis  hodie. 

i.  Cumque  tranlicritis  Joidanem  in  terram, 
quam  Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi  ,  edges  in- 
gentcs  lapides,  &  cake  l.tvigabis  eos, 

J.  ut  polTis  in  eis  fcribere  omnia  verba  iegis 
hujus,  Jordane  tranfminb  :  ut  introeas  terram  , 
quam  Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi ,  terram  lac- 
te  &  melle  raanantem  ,  ficut  juravit  patribus 
tuis. 

V  U   L  G   A  T  A 

4.  Quando  ergo  tranfieritis  Jordanem,  erigite  la- 
pides, quosego  hodie  pr.T!;ipio  vobis,  in  monte Hc- 
bal  ,  &  Ltvigabis  eos  caice ; 

{.  &  ;Edilicabis  ibi  altare  Domino  Deo  tuo  ,  de 
lapidibus  quos  feirum  non  retigit, 

VULGATA     NOVA. 

8.  Et  fcribes  fuper  lapides  omnia  verba  Iegis 
hujus  plane  Sc  lucid^. 

V  u  L  G  A  T  A 

9.  Dixeruntque  Moyfes  &  facerdotes  Levitici  ge- 
neris ad  omnem  Ifraelem  :  Attende,  &  audi  Ifiacl  : 
hodie  fadus  es  populus  Domini  Dei  tui: 

10.  audies  vocem  e|us ,  &  fjcies  mandata  atque 

VulGATA     NOVA. 

11.  Hi  ftabunt  ad  benedicendum  populo  fu-  12. 
per  montem  Garizim  ,   Jordane  tranlmillo  :  Si- 
meon, Levi,  Judas,  IH'achar,  Jofeph ,  &  Ben- 
jamin. 

V  U  L  G  A  T  A 
15.  Et  e  regione  ifti  ftnbuntad  maledicendum  in 

monte  Hebal :  Ruben,  Gad,  &  Afer ,  &  Zabulon,     nes  viros  Ifrael  excelfa  voce: 
Dan  ,  &  Nephthali. 

VuLGATA      NOVA.  VerSIO      A  N  T  I  Q  U  A. 

15.  Maledidtus  homo  qui  facit  fculptile  8c        15.  ALiledidus  homo  qui  fecerit  f.ulptile  .lur  Tmui.iU-j.Gnc^t 
conflatile,   abominationem  Domini  ,   opus  ma-    flifile ,  arpernamentum  Domino ,  opus  minuum  ^ij-f- 
■'""  h_j:.    1 .- _    ,^_       ardiicis ,  6c  coUocaverit  illiid  in  ablcondito 


2.  Et  erit  quacunque  die  tranfgrcfTi  fiieriris  Jor-  JUfyt.  i.  4,  ;>,  in, 
dinis  terram  ,  qiiam  Dominus  iJeus  tuus  d:bir,  i"."/. 
IbtLies  lapides  grandes,  &  linies  ecs  puhere, 

3.  &  Icribes  lliper  Japidem  omnes  lamoncs 
Iegis  hujus 


NOVA. 

6.  &  de  faxis  informibus  &  impolitis:&  oSeres 
fuper  eo  holocaufta  Domino  Deo  tuo  , 

7.  &  immolabis  hoftias  pacihcas ,  comedefque  ibi, 
&  epulaberrs  coram  Domino  Deo  tuo. 

Versio    antiqua. 

8 .  Et  fcribes  liiper  lapidem  omnem  legem  hanc    Cypr.  1. 1,  Teflim. 
manifefte  nimis.  f.i^i.t. 

NOVA. 

juftitias,  quas  ego  praclpio  tibi. 

II.   Prxcepitque  Moyfes  populo  in  dieiIlo,di- 
cens: 


Versio    antiqua. 
Hi  ftabunt  benedicere  plebem., 


NOVA. 

14.   Et  pronuntiabunt  Levit.T,   dicentque  ad  om- 


Oipitiil.  ctli 


V).in,  9.  II. 


nuum  artihcum  ,  ponetque  illud  in  abfcondito 
&  refpondebit  omnis  populus,   &  dicet:  Amen. 

I  6.   Malediftus  qui  non  honorat  patrem  fuum 
&  matrem  :  &  dicet  omnis  populus  :  Ainen. 

I  7.  Malediiftus  qui  transfert  terminos  proxi- 
mi  fui :  &  dicet  omnis  populus :  Amen.  mi. 

I  8.  Malediftus  qui  erraie  facit  cvcum  in  iti- 
nere  :  &  dicet  omnis  populus  :  Amen. 

Notje    ad    Versionem 

T^,  z.  Gr.  Kal  fs-ai  y\  af  ^f^^pif  A'a£«Tf  toi'  'lopJan^y  si; 

^'St^;  ^E7a^t?,  ^  K'A.oloui;  aVry;  )c:fi'a. 

't.  5.  Ita  in  Gixco  ,  prxrer  htic  ,  eVi  rZv  ai'Owk  tvtciy  •, 
fuper  lap:iiei  tjlo^  ,  loco  fitper  iaptdem. 

t.  8.  Iia  Gii-ce  ,  excepta  voce  M':m  ,  lapidis  ,  loco  lapi- 
Aem.  Hefych.  1.  4.  in  Levit.  col.  ill.  d.  legit  :  £(  fcrihes 
fuper  lapiJes  omnem  legem  h.vic  Apte  minis.  Jul,  Firm,  l.de 


16.  Maledidus  qui  non  lionorat  patrem Anih.  in  Luc.  ii. 

I.I.  144;.*. 

17.  Maledidus  qui  transfert  terminos  pro.xi-  lucf.Cai.i.j.frt 

S.  Aikiri.iBi.d. 


ant; 


Q  U  A  M. 

qucd  rcfpondet  vcrfui  i  5. 

:f.ij.  Similia  G.^cum  habet ,  exceptis  his:»-!;  vaiiat 
i^nifquis  faetet ,  pro  qitt  fecerit  ;  fubinde  ..  ,  pro  aut ,  8c 
^/ex:  'j,ua  ,  ahom:n.jTionem  ,  Icco  af^errtAtttemitm  :  dcmum  , 
Tsx^'Ti  > ,  iirnficnm  ;  at  in  Mis.  Alex.  &  O.wm.  ac  in  edd. 
Aid.  &  Compl.  tex"'t>'  •■  ut  lupia.  Hicron.  in  Abac.  i.  to. 
3.  col.  I(5iy.  c.  \eg\t.ilaledidu>  omnis  qui  feicrit  jeulptile 
f5  confmite  ,  cpus  mamium  artifii:!  ,    jj  fijiierit  illud  to 


error,  fall".  Relig.  col.  171.  g.  Et  j'criies  ftiper  htpiJem  om-      a!fcoiiJ:to 
mm  legem  hanc.  ^^.  ig.  I7.  Eadcm  funt  in  Gixco. 

t-  li.  Itidem  GrsEce,  Capitul,  addit,  ^hi  malcdicere: 


-i^-jd  LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXV It. 


Ivcif.  Cal.  uiiftip. 


VerSIO     ANTIQUA. 

1 9 .  Malediftiis  quicunque  declinaverit  judicium 


advenx ,  orphani ,  &  vidux. 


Aug.  lean.  j9.  r.     21.  Malcdiflus  omnis  qui  dormierit  cum  omni 
5. 565.«.  pecore 


Shic.epijt.io.i.i.     i",.  Malcdidus  qui  cum  uxoris  fux  forore  dor- 
».694.*,  mierit 


VULGATA      NOVA. 

19.  Malediftus  qui  pervertit  judicium  adve- 
nt ,  pupiUi ,  &  viduse :  &  dicet  omnis  populus  : 
Amen. 

10.  Malediftus  qui  dormit  cum  uxore  patris 
fui,  &  revelat  operimentum  leftuli  ejus  :  &  di- 
cet omnis  populus  :  Amen. 

1 1 .  Maledidrus  qui  dormit  cum  orani  jumen- 
to  :  &  dicet  omnis  populus  :  Amen. 

11.  Malediftus  qui  dormit  cum  forore  fua , 
filia  patris  fui ,  vel  matris  (nx  :  &  dicet  omnis. 
populus:  Amen. 

2. ) .  Malediitus  qui  dormit  cum  focru  fua  ; 
&  dicet  omnis  populus :  Amen. 


-4. 
fuum 


VuLGATANOVA. 

Malediftus  qui  clam    perculTerit  proximum     animam  fanguinis  Innocentis  :& dicet  omnis  populus: 
&  dicet  omnis  populus :  Amen.  Amen, 

Malediiftus  qui  accipit  munera ,  ut  percutlat 


VeRSIO      ANTIQUA. 


VULGATA     NOVA. 


Uifr.l.i.intf.ad       ^6.   Malcdldus  omois  homo  qui non  perman-  16.  Maledidus  qui  non  permanet  in  fermo- 

C.ii.t.^.p.i.i}}.  fei'it  in  omnibus  lermonibus  legis  hujus,  ut   fa-     nibus  legis  hujus  ,   nee  eos  opere  perficit  :  & 
/.  ciat  illos :  &  dicet  omnis  populus :  Fiat.  dicet  omnis  populus :  Amen. 

NoT.«      AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 


1. 19.  Gratce  additur  5,  poft  vocem  advenx  ;  cactera 
quadrant.    . 

Tf.  21.  Deefl  omnii ,  in  Gracco ,  &  pro  dormierit,  legi- 
tur  0  K-t/j.o)/-^syc^. 

Tf.  15.  Sic  eft  in  Gracco,  mutato  tantura  vocum  ordi- 

Hoi  dor's.  Cone.  Aurelian.  iii.Concil.  to.  5.  p.  Z98.  Mate- 
didtis  qf.i  dormit  mm  H-v»)  e  fatrss  jtii  ,  cum  frivignu  vet 
axorisjiiic  forore. 

1^.2.6.  Hieronymus  ibid.  Jnveni .,  inquic,  in  Deriterono- 
mio  hoc  ipfum  afiid  LXX.  Interprets  an  pojstum.  Ita  quo- 
que  apud  ipfos  nunc  legimus ,  nili  -excipias  veibum  sV^s- 
Fi(,  loco  permnnferit  ;  exinde  Hieron.  comparatis  lecSio- 
nibus  Aquils,  Symmachii  ,  &  Theodotionis  cum  verfione 
"LXX.  lie  permit  ;  Iticertum  hahemns  utriim  LXX.  InterprC' 
ies  addider;nt ,  omnis  homo  ,  ^  in  omnibus  ,  an  in  veteri 
Hebra'ico  itafiierit ,  {J  pojie.i  /i  Jiid.eis  delttiim  Jit.  In  banc 
me  ntttcjn  ftifp:cionemHl-ire!  flimulat  ^  quodverbum  omnis, 
^  in  omnibus ,  qit.tji  jenjiti  jtto  neceff.iritim  ,  ad  probanditm 


illiid,  quod  quicunque  ex  operibus  legis  funt ,  fub  male- 
difto  iini ,  Apojiolits  (Gal.  3.  10.  )  vir  Hehrx.t  peritix  ,  J^  in 
lege  doHiJJimrti  ,  nunqiiam  protttitjpt  ,  ni/i  in  Hebrais  volit' 
mtuibtts  haheretttr.  Quam  ob  aiujam  Samaritanortwi  Hebraa 
voti'.mina  rclegens  ,  inveni  Cliol ,  qttod  interpretatnr  omnis, 
yi'L'f  omnibus ,  Icripirtm  ejje  ,  ^  cttm  LXX.  Imerpretibus  con^ 
cot  dare.  Frttflra  igititr  tllitd  tiileritnt  Judai  ,  ne  viderentur 
ejJe  fnb  malcdido  ,  Ji  non  pojjent  omnia  complere  t  qua  fcrip- 
ta  funt  ;  ciim  antiqniores  alterius  qttoqite  gentis  littera  2d 
pojitiim  fmjje  tefienttir.  Ambrofiaft.  etiam  in  Rom.  11.  7. 
W2^n\  Jiiahdtiius  omni!  qtti  non  permanferit  in  omniblts  qttii 
fcripta  jttnt  in  Itbro  legts  ,  ttt  faciat  earn  (  Mf.  Corb.  ea.  ) 
Itidem  apud  Au6t.  quseft.  ex  utroque  T.  p.  2.  q.  y.  p. 
157.  f.  cum  ultima  vuce,  ea.  Philaftr.  Btix.  I,  de  harref, 
p.  726.  e,  Matedtdus  omnis  qui  in  legitimis  ncn  perman- 
jer:t  libri  bujus.  Vigil.  Tapf.  1.  6.  deTrin.  Malediitus om' 
nis  qui  non  obandierit  verba  Itbri  hujtts  y  ut  faciat  ea  in 
lorde  fuo.  In  Gcxco  pro  dicet ,  legitur  ifvai ,  dicent. 


Aug.  ctnt.  Adim, 
^tu.Adim.  ipje-, ;.  8. 
140.  (. 


CAPUT       XXVIII. 

VuiGATANOVA. 

SI  autem  audieris  vocem  Domini  Dei  tui,  ut  fa-     ego pra^cipio  tibi  hodle  ,  faclet  te  Dominus  Deus  tuus 
cias  atque  cuftodias  omnia  mandata  ejus,  quse     e.xcelhorem  cunftis  gentibus,  qus  verfantur  in  terra. 

VeRSIO      ANTIQUA.  VuiCATANOVA. 

, fi  aure  audieris  vocem  Domini  Dei  tui.  i.   Venlentque  fuper  te  univerfs  benediftiones 

ift^E ,  &  apprehendent  te  ;  li  tamen  pricepta  ejus 
audieris. 

3.  Bencdiftus  es  in  agro  tuo,  benediftus  es  in         3-  Benediftus  tu  in  civitate,  &  benediftus 

prato  tuo.                      "  in  ag'O- 

4.  Beuediftus  frudus  ventris  tui  ,  &  frudus  4-  Benediftus  fruftus  ventns  tui  ,  &  fru^us 
terrx  mx ,  &  genetationes  jumentorum  tuorum ,  terrs  ms-. ,  fruftufque  jumentorum  tuorum ,  gre- 
6:  aimentum  bourn  tuorum ,  &  grex  ovium  tua-  ges  armcntorum  tuorum  ,  &  cauls  ovium  tua- 
rum.  '■"'^• 

Km-  inZuch  i8        5-   Benediftx  apothecx  tux  ,   &  reliquix  tux.  5.  Benedifta  horrea  tua,  &  benedifts  reli- 

»  ?  8q8  d     '     '  l"'"^  '^'^' 

'  Adim'.jup.  (,.  Bcnedidus  es  in  introitu  tuo  &  egreflu.  6.  Benediftus  eris  tu ingrediens &  egrediens. 

NoTjE      ad     VerSIONEM      ANTIQUA  M. 

If.  1.  Capitul.  CXLii.  fup.  Si  cujledieritis  prxcepta  Do-  fivia-rSv  af-Xxrur  Qs.  Abfunt  autem  li3EC  :  g?  generationes 

ttiini ,  venientfupir  vol  benediiliones  cmnes.  Gr.  Kai  vintn  jumentorum  tuorum.    Hieron.    in  Ezech.  45.   to.   5.  col. 

eV/  «s'  ■TT.y.cxi  m  wM'/lv  tot»!  ,  J,  ilfM^li'i  (j-  iiv  alio?  a«m>15  .  1041-  »•  fie  legit  :  Benediili  flH  men  tm  ,  e;  gemmina  ter- 

&c.  ut  in  tcxtu.  '  »■•«  '"*  >  e?  fr'idus  jumentorum  tuorum. 

t.  ?.  Hieron.'  in  Ezech.  4f.  to.  ;.  col.  1041.  a.   Bine-  -f.  $.  Similiter  in  Grsco.  Ea  vcropratermittit  Adiman- 

AiHu!  ta  in  civitate ,  ^  benediilus  tu  in  agra.  Ita  quoque  tus  fupra.  _  ,        ^  ,      ..  ,       , 

in  Gracco  Tf.6.  In  Grsco  fie  :  fuMyvfuy^i  sj  wtw  s'ivcfiui^cii  ii , 

t.  4.  Graece  :  ^Myvusix  -ra.  s'n7o»«  t»?  itoiMa;  Qi  ,  ft,  t»  5,  iiMynfiWi  ti  «  tw  eXTOf si/E^a/  ^f. 
7£mi/(a7«  THS  71(5  C"  '  i  ''■''  f  ""''J'*  '•*''  ^'''''  C"  '  S  ■"■*  "'"" 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXVIII.  :i^-jj 


V  O    r.  G   A  T  A 

7.   Dabit  Dominus  inimicos  tuos,  qui  confurgimt 


NOVA. 


dicet(]Ue  tihi  in  terra  qiiam  acceperis. 

9.  Sufcitabit  te  Doniimis  fibi  in  populum  fanftum, 
ficut  luravit  tibi  :  fi  cuftodieris  mandata  Domini  Dei 
tui,   &  ambulaveris  in  viis  ejus. 

10.  Videbuntque  omnes  terrarum  populi ,  quod 
nomen  Domini  invocatum  fit  fuper  te,  &  timebunt  te. 

Vl^RSIO     ANTIQUA. 

II JLiravit  Dominus  patribus  tuis  dare  tibi.  ^'«{i.f;. 29,905: 


'Lev.  16. 
14. 
Ibrsn.  Z 

17- 

Kl'UC.  I. 

ao. 

Malac.z. 

2. 


adversum  te  ,  corrnentes  in  conlpeitii  tuo :  per  unam 
viam  venient  contra  te,  &  per  feptem  fugient  a  fa- 
cie tua. 

8.   Emittet  Dominus  benediftionem  fuper  cellaria 
tua ,   &  fuper  omnia  opera  raanuum  tuarum  ;  bene- 

VULGATA      NOVA. 

1 1.  Abundare  te  faciet  Dominus  omnibus  bo- 
nis ,  fruftu  uteri  tui , &  fruftu  jumentorum  tuorum , 
fruftu  terra;  tu,E,  quamjuravit  Dominus  patribus 
tuis  ut  daret  tibi. 

II.  Aperiet  Dominus  thefaurum  fuum  opti-        12.  Aperiet  tibi  Deus  thefaumm  coeleftem  op- 

mum,  coelum  ,  ut  tribuat  piuviam  terra;  tu^  in  timiim  ,  lit  tribuat  pluvi.im  terrx  tllX  in  tcmpo- 

tempore  fuo  :  benedicetque  cunftis  operibus  ma-  re :  benedicet  opus  manuiim  tuariim  omne.  Fo£- 

nuum  tuarum.  Et  fcfinerabis  gentibus  multis,  &  nerabis  gentes  miiltas ,  til  aiitem  non  foenerabe- 

ipfe  a  nuUo  fanus  accipies.  ris  ;  &  prxliabis  gentes  multas  ,  te  autem  non 

expugnabiint. 

I}.  Conftituet  te  Dominus  in  caput ,  &  non  13.  ConlHtuet  te  Dominus  Deiis  tuus  in  caput, 

in  caudam  :  &  eris  femper  fupra  ,  &  non  fub-  &  non  in  Cauda  :  &  eris  Tupra ,  &  non  lubtus ,  fi 

ter  :  fi  tamen  audieris  mandata  Domini  Dei  tui,  audiens  mandatnna  Domini  Dei  tui ,  quodcunque 

qu,-E  ego  pr.acipio  tibi  hodie ,  &  cuftodieris  &  ego  mandabo  tibi  hodic  ciillodire  &:  taccre ; 
feceris , 

14.  ac  non  declinaveris  ab  eis ,  nee  ad  dex-  14.  non  prxteribis  ab  omnibus  verbis ,  qua; ego 
teram ,  nee  ad  fmiftram ,  nee  fecutus  fueris  deos  mando  tibi  hodie ,  dextra ,  aut  finillra ,  ire  poft 
alienos,  neque  colueris  eos.  deos  aiienos ,  fervire  illis. 

15.  Quod  fi  audire  nolueris  vocem  Domini  15.  Et  erit ,  fi  non  aiidiei'is  vocem  Domini 
Dei  tui,  ut  cufl:odias,  &  facias  omnia  mandata  Dei  tui ,  Ut  cuftodias,  &  Ctcias  omnia  mandata 
ejus,  &  ceremonias  ,  quas  ego  prjecipio  tibi  ejus ,  quxcunque  ego  mandabo  tibi  hodie  ,&  ve- 
hodie ,  venient  fuper  te  omnes  maiediitiones  ilia; ,  nient  luper  te  omnes  malediiliones  hx  ,  £c  in- 

venient  te. 

16.  Maledidus  tu  in  civitate  ,   maledidtus  tu 
in  agro. 

1 7.  Maledidx  apotheca:  rax ,  Si  quae  funt  re- 
liqua  tua. 

1 8  Et  maledidi  filii  tui  ventris ,  &  nafcentia 


lucif.  Cat.  I.  dt 
non  (onv,  turn  h/tr^ 
111.  i. 


Aug.  qunji.  42.  in 
Dcut.t,  5.  J74.  a. 
d.i. 

Litcif.  Cal.l.  i.prs 
S.Athan.lZ^.d. 


&  apprehendent  te. 

16.  Malediftus  eris  in  civitate,  malediftus  in 
agro. 

17.  MalediAum  horreum  tuum,  &  maledic- 
te  reliquis  tucc. 

18.  Malediftus  fruftus  ventris  tui,  &  fruftus 
terra:  tu^e  ,  armenta  boum  tuorum  ,  &  greges 
ovium  tuarum. 

19.  Malediftuseris  ingrediens,  &  maledidtus 
egrediens. 

io.  Mittet  Dominus  fuper  te  famem  &  efu- 
riem  ,  &  increpationem  in  omnia  opera  tua  ,  quae 
tu  facies  :  donee  conterat  te ,  &  perdat  veloci- 
ter  ,  propter  adinventiones  tuas  peiTiraas  in  qui- 
bus  reiiquifti  me. 


terrx  tux  ,  armenta  boum  tuorum , 
ovium  tuarum. 

19.  Maledidus  tu  in  greflii  tuo. 


&  greges 


zo.  Mirtet  tibi  Dominus  txdium  &-  thlipfen , 
&  anxietatem  in  omnia  quocunque  immiferis 
manum  tuam  ,  quxcunque  facies  :  quoadulque 
dilperdat  te  in  brevi  propter  nequitiam  fiudio- 
rum  tuorum 


NoT^E    AD   Versionem    antiouam. 


Tf'.ii.  Ambrof. conjungitiftacuin  aliis  hocmodo:^«» 
jfiravit  Dominus  p.ityibus  tins   dare  tibi.,   ^  aperire  thfjau- 

rtim  fuum   hijtmm.  In  Grarco  iic  :  sVl  tIi;  7m;   Ca ,  m^ 

ct]utce  KJs^o;  Tct^  -siaJfiCiQt  (\  A^^c.l  q-.i'  deinde  aVvi'^af  coi , 
&c.  ut  infra  ,  ^.  iz. 

■y.  II.  Paulum  diffimilia  habet  Graecum  ,  nempe: 'Ai'oi- 

J'^vy.t  TOK  viTor  T«  7j)  (\  i-TTl  y.y.t;'^'  si^Acyiicctf  vrKvlo-.  ret  spya 
^ui/'/sifuv  (\.  K«l  Aafj.'s?;  ihm  CTOMcr;,  ot)  JVe  i  J'avstn'  ^ 
cp^ef;  C(>  £8y^/  'm'.wuv ,  c?  As  ''x  «f^tci.  AperiiU  tilfi  Dominus 
thejhnrltm  fmtlit  bonnm  ,  cttluiti  ,  ad  d.lJtdam  plnvtam  terr.t 
tit.t  in  tempore  :  beuedicat  omnia  opera  manitum  tuarum, 
Ut  mutnitm  dabis  gentibtts  multis  ,  tu  autem  non  aaipies  ; 
^  imperabis  tu  gentibus  multis,  tibi  autem  non  imperabunt. 
Hieron.  in  Ifai.  64.  to.  J.  475.  a.  Apmat  tibi  Dominus 
thefaurum  fuutn  bonitm ,  ctslum  ,  m  det  tibi  benedidionem. 
Ambrof.  I.  de  Tob.  c.  18.  to.  i.  611.  c.  addit  :  tecnerabis 
gentibus  multis,  tu  autem  non  mutu.iberis  : &i  inf.  col.  612. 
d.  Si  citflodieris  m.ind.iia  Dei ,  benedidus  eris  ;  ^^  ftrnera- 
bis  gentibus  verbttm  ;  pauloque  poll :  Princeps  eris  gentibus 
multis ,  tibi  autem  nemo  domtnabilur. 

Tf.  15-  Nonnulla  variant  Grfce  ,  fcilicet  xa^ai-iicai ,  fOK- 
ftttH.it ,  pro  lonjtituet ,  pauloque  poft,  .=/;  vpi« ,  in  caudam  , 
dein  j^  s'o>i  tote  Iitolvjs,  k.  '1/.  £c>i,  &c.  (  in  Mf.  Oxon.  nou 
duplicatur  ton )  exinde  luco  m.wd.itnm,  Cr.  habet  tk;  ifj>- 
yv)^ ,  ztoccjii ,  Mfs.  vero  Alex.  &  Oxon.  twi-  Ivlouv ,  cum 
editt.  Aid.  &  Cumpl.  demum  pro  quodcnnqne manda- 
bo, fie  ;  c5a 5Vt;m:,««/  ,  qtiacunque mando,  abfque  fcq. 

facete.  Mf.  tamen  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Comp!.  addit 
i)  ■Traiiii.  in  Mf.  Oxon.  ipuhdosiSai  v^ieTy.  Apud  Ambrof. 
1.  de  Tob.  c.  i8.  to.  i.  fin,  d.  lie  ;  Conjlituet  te  Dominus 

Tm.  I. 


Deus  tuus  caput ,  ^  non  in  caudam  :  ^eris  tunc  fupra ,  ^ 
non  ji'.bter  ,  Ji  cxaudteris  iiocem  Domini  Dei  tui.  In  Aid, 
edit.  Sc  Compl.  iaj  e/octjtt'oji?  ,  al.  ccV,b^o>K. 

If.  14.  Itidem  Greece  ,  prjeter  duo  ,  iyhfSt ,  mandatis  , 
pro  verbis,  &  t/s ,  neijiie  ,  pto  aut  :  at  in  Mfs.  Alex.  & 
Oxen,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  legitur  Twf  M-/ur ,  paulo- 
que poft,  M  deiTSfd.  Lucif.  Calar.  pro  S.  Athan.  col.  zzj. 
b.  lie  habet  :  Et  not*  dijcedere  ab  omn:  jeymone ,  quern  ego 
mando  tibi  hodie,  dextra  attt  Jinijlr.t.   Vide  Au<J.  loco  cir. 

^.  IJ.  Grjccc  ,  loco  lit  fK/fo(/;.M  J5  y^!.'..»! ,  limpUciter 
habetur  r^v^doj^^ca  ,  cuflodtendo ,  abfque  feq.  ^  facias  i  at 
in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  editt.  Aid.  &  Compl. 
iic  ;  i^u:-daT:-iv  Jt,  -ttoiuv'  item  pro  mandabo  ,  eft  s.riw.fxat  > 
m.mdo  ,  &  pro  invenicnt ,  Kct?a.?^^^cv'/m  ,  apprehendent ;  fed 
in  Mf  Oxon.  sCfinm,  caeteta  (imilia.  Capitul.  cxLiii.  St 
non  audieritis  ,  Tenient  in  vos  maledtiliones  ijije. 

If.  16.  Ita  Gra;ce  ,  addito  uno  %a,\ ,  poft  ciuit.ite,  Eo- 
dem  modo  let;it  Ambrof.  I.  de  Tob.  c.  18.  611.  e. 

•^.  17.  In  Grscco  limpliciter  57xa7«^£i';«i«aTa  (\  ,  reliqnix 
tu.-z  ,  luco  qu.^  funt  reliqua  tua. 

't.  18.  Deeft  ^  in  Graeco  ante  malcdiBi ,  &  \oco  filii , 
habetur  f'y.~/ryx,  firius ;  reliqua  ut  m  Lat.  fup.  Ambrof  1, 
de  Tob.  c.  18.  (5ii.  e.  legit,  progenies  'jentris  tui. 

■Jf.  19.  Gr.  *E-7n)Lmd.i^io<;  cu  cr  t&)  e/o-n-:c6u£,5ai  6S  ,  Kj 
s'-TiiaTaiix/o;  cw  ">  tm  s'x-iroffutSt!  Q^.  2ilaledidas  tu  cum 
mgrederis  ,  g;  malediilus  tu  dim  egrederis. 

t".  2.0.  In  Graeco  Vat.  pro  mittet  tibi  Dominus,  legitur 
«TTos-Ei'sa/  KJs^oj  ?V1  0/,  mitiat  Dominus  m  fe  ;  at  in  Alex. 
&  Oxon.  iicut  in  editt.  Aid.  *:  Compl.  lie  :  s^a-rrofji^o» 
Kk'sjo;  oci'-  turn  in  Vat.  &  al.  loco  t.tdiiim,  ^  thlipfen,  (g 
nn.\ictmim  ,  ita  :  -li:  irju^i  >  rj  rrf  sxa/.u/»-  ,  i.  tiV  «VhV*».»  i 

Bbb 


37« 


LIBER     DEUTERON.    Cap.   XXVIII. 


NOVA. 


11.  Percutiatte  Dominus  egeflatc  ,  febii  &  frigo- 
re ,  artiOie  &  a;ftu  ,  &  acre  coriupto  ac  rubiguie  , 
&  perfequatur  donee  pereas. 

V  U  IG  AT  A 


NOVA. 


Wiirou.  in  Ifii.  J. 
t.  5.  48.«. 


liimm.in  Ifa:.  5O. 


V  U  L  G  A  T  A 

2  1.  AHjungat  tibl  Dominus  peflilentiam  ,  donee 
confumac  te  ds  tcira  ,  ad  quam  ingredieris  poff.den- 
dam. 

V  E  R  S  I  O     A  N  T  I  Q  U  A. 

23.  Erit  cockim  fuper  caput  tuum  acneum  :  &  i ;.  Sitcoelum ,  quod  fupra  te  eft ,  xneum : 
teira  lubter  re  ferrea.  &  terra  ,  quam  calcas  ,  fenea. 

24.  Dabit  Dominus  pluviam  terra  tin,  cinis  24.  Det  Dominus  imbrem  terrs  tua;  pulve- 
de  coelo  delcendet  lliper  te  ,  donee  eradicet  te ,  rem  ,  &  de  coelo  defcendat  fuper  te  cinis ,  do- 
&  deleat.  nee  conteraris. 

.25.  Dabit  te  Dominus  lit  corruas  in  confpeflu        15.  Tradat  te  Dominus corruentem  ante  hof- 
inimicoriim  tuorum :  \ia  una  egredieris  ad  eos , 
<Sc  per   feptem  \ias  fligies  a  facie  eorum  ;  & 
cris  in  dilperiione  in  cundis  regnis  tern. 

V  U  1  G  AT  A 


tes  tuos  :  per  unam  viam  egrediaris  contra  eos, 
&  per  feptem  fugias  ,  &  difpergaris  per  omnia 
regna  terrx: 

NOVA. 


I 


26.  fitcjue  cadaver  tuum  in  efeam  cunftis  vola- 
tilibus  cceli  ,  &  beftiis  terr.'c :  &  non  fit  qui  abigat. 

2-.  Percutiat  te  Dominus  ulcere  /Egvpti  ,&  par- 
tem corporis  ,  per  quam  ftercora  egeruntur  ,  fcabie 
quoque  &  prungine  :  ita  ut  curari  nequeas. 

28.  Percutiat  te  Dominus  amentia  &  csecitate  ac 
furore  mentis , 


niam  fuftinens  ,  &  opprefTus  cunftis  diebas , 

?4.   &  ftupens  ad  terrorem  eorum  qus  videbunt 

oculi  tui. 

J  ^ .   Percutiat  te  Dominus  ulcere  peflimo  in  geni- 

bus  &  in  furis  ,  fanarique  non  poffib  k  planta  pedis 

ufque  ad  verticem  tuum. 

;6.   Ducet  te   Dominus,  &  regem  tuum  ,  quem 


29.   &  palpcs  in  meridie  ficut  palpare  folet  cz-     conftitueris  fuper  te,  in  gentem,  quam  ignoras  tu  & 


cus  in  tenebris  ,  &  non  dirigas  vias  tuas.  Oraniquc 
tempore  calumniam  fuftineas  ,  &  oppriraaris  violen- 
tia  ,  nee  habeas  qui  liberet  te. 

50.  Uxorem  aceipias ,  &  alius  dormiat  cum  ea. 
Domum  a-difices  ,  &  non  habites  in  ea.  Plantes  vi- 
neam  ,  &  non  vindemies  eam. 

3 1 .  Bos  tuus  immolctur  coram  te  ,  &  non  come- 
das  ex  eo.  Alinus  tuus  rapiatur  in  confpeclru  tuo,  & 
non  reddatur  tibi.  Oves  tux  dentur  inimicis  tuis,  & 
non  fit  qui  te  adjuvet. 

51.  Filiitui&  filiffi  tua»  tradantur  alterl  populo  , 
videntibus  oculistuis,  &  dcficientibus  ad  conlpeitum 
eorum  tota  die,  &  non  fit  fortitude  in  manu  tua. 

5  ;.  Fruilus  terr.-B  tu.-B,  &  omncs  iabores  tuos  co- 
medat  populus  quem  iguoras  ;  &  fis  femper  calum- 

VeRSIO      ANTIQUA. 


patres  tui  :  &  fervies  ibi  diis  alienis  ,  ligno  ,  &  la- 
pidi. 

5  -.  Et  eris  perditus  in  proverbium  ac  fabulam 
omnibus  populis  ,  ad  quos  te  introduxerit  Dominus. 

58.  Sementem  multara  jacies  in  terram ,  &  mo- 
dicum congregabis  :  quia  loeuftf  devorabuiit  omnia. 

5  9.  Vineam  plantabis ,  &  fbdies  :  &  vinum  non 
bibes ,  nee  colliges  ex  ea  quippiam :  quoniam  vaftabi- 
tur  vermibus. 

40.  Olivas  habebis  in  omnibus  terminis  tuis  ,  & 
non  ungeris  oleo  :  quia  defiuent ,  &  peribunt. 

41 .  Filios  generabis  &  filias  ,  &  non  frueris  eis  : 
quoniam  ducentur  in  captivitatem. 

42.  Oranes  arbores  tuas  &  fruges  terrs  tua:  ru- 
bigo  confumet. 

VuiGATA     NOVA. 


M:ch.  6. 

15- 


Amtr.  deTd.c.     4^  Advciia ,  qui  eft  in  te ,  afcendet  fuper  te  : 
tp.t.  1. 614.  t.c.   tu  autem  delcendes  in  imiim. 

44.  Hie  tibi  foenerabit ,  tu  autem  non  foene- 
rabis  ei.   Hie  tibi    erit  caput  ,  tu  autem   eiis 

Cauda. 

V 


4  5 .  Advena ,  qui  tecum  verfatur  in  terra  ,  af- 
cendet fuper  te ,  eritque  fublimior  :  tu  autem  def- 
cendes ,  &  eris  inferior. 

44.  Ipfe  foenerabit  tibi  ,  &  tu  non  fcenera- 
bis  ei.  Ipfe  erit  in  caput ,  &  tu  eris  in  caudam. 


ULGATA       NOVA. 


45.  Et  venient  fuper  te  omnes  malediftionesifta;, 
Sc  perfequentes  apprehendent  te  ,  donee  intereas  : 
quia  non  audifti  voccm  Domini  Dei  tui,  nee  fcrvafti 
mandata  ejus  &  ca;remonias  ,  quas  pricepit  tibi. 

46.  Et  erunt  in  te  figna  atque  prodigia  ,  &  infe- 


mine  tuo  ufque  in  fempiternum  : 

47.  eo  quod  non  fervieris  Domino  Deo  tuo  in  gau« 
dio,  cordifque  Istitia ,  propter  rerum  omnium  abun- 
dantiam  ; 


NoTjE     AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 


igrflMim  ■,  ^f.imem,  ^  cunfumptismm  ;  exindeGr.  Var. 
delec  qitxcuTtqiie  jacies ,  quod  retinent  Alex.  &  Ox.  cum 
cditt.  Aid.  &  Cotnpl.  iiempe,  o'cot  kV  (Alex.  Ih ) ■^'■'Mr,'; 
{  Compl.  v.m; )  demum  loco  difperdas  te  in  hrevi.  Sec.  lie 
in  Vatic.  &  al.  f  ^o>o9p£jo>i  Q^  ■>  ^  sm;  aV  a^6^s5)1  cs  cc  t«- 

externtinaverit  te  ^  ^  qttoaditf^jie  difpeydiderit  te  velociter ., 
propter  malignas  itdinventicnes  tnns  ^  eo  quod  dereliqttijH  tne. 

If.  25.  Apte  ad  Griccum,  nili  quod  ipl'o  iniiio  habetur 
Krei,  uc  &  osl,  poftmt;  item  o ,  qnsd  ^  zme  fuper ,  8c  i, 
/juny  pod  .VM-.i.  Mf.  Alex,  cum  edit.  AIJ.  delet  cu,  ante 
irhim,  cum  Hieton.  qui  rurfus  ia  Itai.  Jo.  560.  e.  legit : 
Ponam  CTlttm  ^neitm,  ^  terrain  ferream.  Similiter  Ambrof. 
ad  verbum  ep.  6Z.  to.  2.  1060.  c. 

It:  24.  In  Grxco  legitur  primo:  A»i-  Kuetcg  i  ©si';  cv, 
Det  Dcmiims  Deiti  tuns ;  abefl  tamen  a  Mfs.  Alex.  &  Ox. 
*c  ab  editt.  Aid.  &  Compl.  0  0.=  :';  os"  fubinde  poft  ttis , 
addunt  omnes  /.«ufroV  >^  ,  puherem  rj  ,  pauloque  port  , 
Mf.  Vatic,  delet  fuper  te ,  quod  retinent  Alex.  &  Ox.  cum 
editt.  Aid.  &  Compl.  deni^ue  loco,  doaec  eradicet  te ,  &c. 
conftanter  habetur :  i'ws  «V  j'x7f '1^  «£  >  i  t «;  «V  iwiTit^A  «e. 


qiicaditfque  attriverit  te  ,  ^  qiioadufjue  difperdiderit  tei 
unus  Vat.  addit  i  rdxi  i  z'eloaier ,  quod  delent  alii. 

5^.  2 J.  Rurfus  habetur  Grace  JVw'b,  det,  pro  dahit ,  (i- 
cut  sVl  zoxw  ,  in  jlragem ,  loco  ut  corruas  ,  abfque  feq. 
tuorum  ;  in  Mfs^tamen  Alex.  &  Oxon.  ac  editt.  Aid.  & 
Compl.  additur  of  ;  item  in  omnibus,  a-,  ante  via,  uc 
paulo  poft,  Iv  sVya  oJcr^,  loco  per  ftptem  vias,  Demum 
pro  in  difperjione ,  habetur  J'ixa-Tzpa  j  in  Mfs.  veto  Alex. 
&  Oxon.  ac  editt.  Aid.  6c  Compl.  «■  Jiacsnpu,  ut  iupra, 

#.  45.  Graec.  Vatic,  delet yii/xr  te ,  quod  retinent  Mfs. 
Alex.  &  Oxon.  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  ac  omnes  fub- 
dunc  KIM  a>ci ,  furjiim  furfuni ,  ut  io&a ,  Kara  %x.tu  ,  deor- 
futn  deorjitm  ,  loco  in  imum. 

If.  44.  It»  GtjEce,  nill  quod  transfertur  c;:,  tiH ,  port 
fanerahit ,  &  t^'tw  huic  ,  poft  tu  autem ,  omiiro  feq.  ei  » 
uc  &  tibi ,  ance  erit.  Cypr.  1.  I.  Te.lim.  pag.  281.  c.  le- 
git :  Eritis  gentes  in  caput ,  incredisius  autem  populus  in  Cau- 
da :  (ic  etiam  apud  iClarten.  to.  j.  Anecdot.  pag.  10.  b. 
prater  hoc  ,  in  caudam ,  pro  in  c.iuda.    In  Ml.  Alex,   ac 

edd.Ald.  .&  Compl.  £1';  y.sjia»»' i!;  ifir ,  in  Vat.  yero 

«c  al,  0foe~i-,  fimpliciter,  &  v^d. 


LIBER     DEUTEPvON.     Cap.   XXVIIIJ 


579 


VuiGATA     NOVA. 

■^8.  fervies  inimico  tuo ,  quern  immittet  tibi 
Dominus ,  in  tame,  &  fiti,  &  iiuditatc,  &om- 
m  penuria  .  &  ponct  jugum  fen-euin  luper  ccr- 
viceiii  main  ,  donee  te  contei'at. 

49.  Addutet  Dominus  fuper  te  gentem  de 
longinquo  ,  &  dc  exticniis  teiT;c  tinibus  ,  in  jinii- 
litudinem  nquil.e  volantis  cum  impetu  ,  cujus  lin- 
guam  intelligere  non  poflii : 

V  U    L  C  A   T 

50.  gentem  procacifTimam  ,  qua:  non  deferat  le- 
ni ,  nee  mifeieatur  parvuli  , 

5 1.  &  devoret  fi-uiftum  jumentorum  tuorum  ,  ac 
fruges  terra!  tu-e  :  donee  intereas  ,  &  non  relinquac 
tibi  triticum  ,  vinum  ,  &  oleum  ,  armenta  boum  ,  & 
greges  ovium  :  donee  te  difperdat , 

,   Si.  &  conterat  in  cunftis  urbibus  tuis  ,  &  def- 
truantur  muri  tui  firmi  atque  fublimes ,  in  quibus  lia- 

V  U  I.  G  A  T  A 


Versio    ANTIQUA 

48..  &  fervies  inimicis 


tins,  quos   immittet  Ah^.Ucui.co.^ 

61.  (.3.  365).  i. 


Dominus  Deus  tuns  lliper  re 

49 gentem,  cujus  non  audies  vocem  ejus. 


A       NOVA. 

bebas  fiduciam  in  omni  terra  tiia.  Obfideberis  intra 
portas  tuas  in  omni  terra  tua  ,  qnam  dabit  tibi  Do- 
minus Deus  tuus  . 

S  ;.  &  coniedes  fruftum  uteri  tui,  &  carnes  filio- 
rum  tuorum  &  tiliarum  tuarum  ,  quas  dederit  tibi  Do- 
minus Deus  tuus  ,  in  anguftia  &  valtitate  qua  oppri- 
niet  te  hoftis  tuus. 


Tlirm,  4,  10, 
Bariic,  z.  Z.5, 


NOVA.  Vers 

Homo  delicatus  in  te  ,  &  luxuriofus  val-  54.  Mollis  in  te 

qua;  cubat    oculo  fuo  fratrem  fuum  ,  &  uxorcm,'qux  eft  in  569.^. 
'inn  ejus ,  &  qui  reliqui  funt  tilii ,  quicunque  relicii 


de  ,  invidebit  fiatri  fuo  ,  &  uxor 
in  finu  fuo , 


10     ANTIQUA. 
&  tenera  valde,  fafcinabit 


Aug.  Ljan,  6i< 


tuennt  illi, 

55.  ita  ut  det  uni  ex  eis  i  carnibus  filionim 
fuorum  ,  de  quibulcunque  cdet  :  eo  quod  non 
derclicium  (it  ei  quidquam  in  anguftia  &  tribula- 
tione ,  qua  tiibulabunt  te  inimici  tui  in  omnibus 
civitatibus  tuis. 

56.  Qu2  mollis  in  vobis&  tenera  nimisflierit,     j,,^.  i.  j.  „«<. 
cujus  expcrimentum  non  accepit  pes  ejus  ambu-  nJznf,r.  Ug.  t.  8. 

figere  ,  propter  mollitiem  &  teneritudinem  ni-     larc  lliper  terram  ,  prx  teneritudine  (Sc  mollitie    S77-'- 
invidebit  viro  fuo  ,  qui  eubat  in  linu     &  zelabit  oculo  llio  virum  luum ,  &  filium  fuum 

&  liliam  fuam , 

57-  &  fecundas  fuas  ,  &  quod  exierit  per  fe- 
mora ejus comedet 


5  5.  ne  det  eis  de  carnibus  filiorum  fuorum  , 
quas  comedet  ;  eo  quod  nihil  aliud  habeat  in 
oblidione  &  penuria  ,  qua  vaftaverint  tc  inimi- 
ci tui  intra  omnes  portas  tuas. 

<;(i.  Tenera  mulier  &  delicata  ,  qu-E  fuper 
terrain  ingredi  non  valebat ,  nee  pedis  vcitigium 


miam 

ejus ,  fuper  filii  &  fiVis  carnibus  , 

J  7.  &  liluvie  fecundarum  ,  qu.T  egrediuntur 
de  medio  feminum  ejus  ,  &  fuper  libens  qui  ea- 
dem  hora  nati  funt  :  comedent  enim  eos  clam 
propter  rerum  omnium  penuriam  in  oblidione  & 
vaftitate  ,  qua  opprimet  te  inimicus  tuus  intra 
portas  tuas. 

VuiGATA       NOVA. 


58.  Nifi  cuftodieris  &  feeeris  omnia  verba  legis 
huius  ,  qu:E  fcripta  funt  in  hoc  volumine  ,  &  timue- 
ris  nomen  ejus  gloriolum  &  ternbile  ,  hoc  eft ,  Do- 
minura  Deum  tuum  : 

59.  augebic Dominus plagas  tuas  ,  &plagasfeminis 
tui,  plagas  magnas  &  perfeverantes,  intirmitates  pef- 
fnnas  &  perpetuas : 

60.  &  converter  in  te  omnes  affliftiones  jEgypti  , 

VULGATA      NOVA. 

6 ; .  Et  ficut  ante  Istatus  ell  Dominus  lliper 

NoT.c    AD    Versi 

1^.48.  A  Grajco  abeflDfKs  tittis.  Obfcrvatetiam  A112;. 
ibid.  Grsec.  habere  XK^f si/'ojij ,  ubi  Lattntis  iinirfret.utu  )j} 
fervies. 

f .  49.  In  Gr.  i' ,  pro  cujus  ,  prsterquam  in  Mf.  Alex, 
ac  ediit.  Aid.  &  Compl.  in  quibus  £?r!  v. 

tJ'.  54.  Apte  ad  Gr.tcum,  praeter relativum  qui,  o,ad- 
tJiium  port  vocem  mollis  ,  quod  tameii  delet  Mf.  Alex. 
i:em  i(liid,(f«fm  ,  pro  quo  0  -rfvipspoi,  teiitr ,  vel  delica- 
tus;  k  filii,  pro  quo  T^Mx  ,filios ,  in  accufandi  cafu.  Ad- 
dit  Aug.  ibid.  Nct^xndum  eft  ijiiemadmodum  li'ic  ditliim  Jit , 
fjfcinabit,  pn  invidebit,  i^  taiiqu.mi  ad  hjc  deyeliela  ,  ut 
mcejfi  Jit  ei  dare  de  carnibus  filinum  ,  quas  cogit  «ecrjjitas 
in  cibiim  fiimi  a  parcniibus  :  nam  g  m  Prti'jerbus  {  23.  6.) 
quodLatiiii  codices  habeni :  Non  cocnabi»  cunrviio  invido  ; 
lir.fCHS  habet  ,arjfi  ^uinuna ,  f«xa.o5  autem  fafcinus  dici- 
lui . 

fr.  JJ.  Concordant  ifta  cumGrxco,  nifi  quod  pro  urti 
ex  eis ,  liabeiurlimpliciter,  s'n  «Vrwr,  uni  lorum.-kemvo- 
cibus  mg!:ft:a  ,  &  tnbulatmne ,  fubditur  <,'J  ,  tua  :  in  Ml", 
tamcn  Alex,  ac  edict.  Aid.  &  Compl.  deed  cP,  poll  si- 
yjXoifU-,  &  in  Compl.  eiiam  poftC'M'-JE/,  deinde  fequiiur : 
?.  irv  tAi4wci_  flf  cl,  &c.  quacunque  tyibuiavennt  te  i  ar  in 
Mi.  Alex.  '1  «V  6>/4<  c;  a.  Sec.  tribulabit  te  tmmitus ,  &c. 

Tom.  J. 


quas  timuifti ,  &  adhsrebant  tibi: 

61.  inluper  &  univerfos  languores  ,  &  plagas, 
qu.E  non  funt  fcripta;  in  volumine  legis  hujus,  indu- 
cet  Dominus  luper  te  ,  donee  te  conterat : 

61.  &  remanebitis  pauci  nuniero,  qui  priiis  eratis 
ficut  allra  cceli  prs  inultitudine,  quoniam  non  audifti 
vocem  Domini  Dei  tui. 


Versio    antiqua. 
63.  Eterit,  ficut  Ixtatus  eft  Dominus  in  vo-     Aug.  locHt,6i, 

ONEM      ANTIQUA  W.  ^S?-  •'• 

t.  ^6.  In  Graeco  fimpliciter  :  Kai  li  iirx>v  at  vuh  5 
VTfuipipx,  «5  b'x',  &c.  t.t  mollis  in  vobis  '^  delic.lta,  cuius 
nra,  &c.  In  Mf.  tamen  Alex,  ac  edi:r.  Aid.  &  Compl. 
ad  vocem  rfufipa,  additur  c'.tVjje  :  fiibinde  locu  prx  k- 
urriludtne,  &c.  lie  : /la  tm  TfWs/soVii/a  ,  j,  <fia  tw  cl-a~ 
?CT«7a,  fiaMxvH-,  &c.  propter  leneritudiaem  ,  ^  propter  mol- 
litiem ,  fajcinabit ,  &c.  demum  pod  z'irum  fuum  ,  additur 
rev  cc  K:?*-7rw  «Vtm?  ,  qui  in  Jinti  ejus  ,  roliiturque  Juum  , 
pod  filium  .-cftera  convcniunt. 

!^.  57.  Pro  eo  quod  hie  legirur  :  2?  fectindas  fans.,  tS 
quad  extent!  ita  Grxce  :  i.  t:  xs't  '.r  xvtTi;  ,  to  /Efx^-i.  ,  J^ 
puellulam  fuam  ,  qua  extit  ;  at  in  Mf.  Oxon.  &  ed.  Compl. 
mel.  yjjQitiv ,  id  ell ,  fecundartitm  involucrtim  ,  feu  mem- 
bratiailla  qua  inz'olvitur partus.  Nobilius  vertit,  choriutny 
additquc,  Ketitiuimus  dii}iouentGr.fcam  T^x^py.i/.,  qu.t  felet 
Jigtttjicare  Jecundas ,  ^  nunc  Jig':iji^at  part  ulum  ,  qui  itlis 
tnz'oL'ttus  adhitc  n.tjcitur  ,  ttt  diftinguatur  ab  illo  ,  qtci  jam 
nattts  ej}. 

#.  63.  Prima  pars  verliculi  de  Auguft.  nij,.difFerc  a 
GrA:co  ,  nili  excipias  vocem  I'obis ,  pro  qua  vua:.,  vos:\d. 
Iplum  noiar  AugLll.  ihid.  dicens :  Gru'crr*  hubet  benefacere 
vos  ,  nee  -videtitr  ejje  jaltem  Graca  toctttia  ;  accu-ativus  ta- 
me» pro  dativo  pojitus  intilligitiir  ,   nnde  mtliierunt  Latini 

Bbb  ij 


c.  II.  Hj. 


580        LIBER     DEUTERON.     Cap.   XXVIII. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

TtriuLctnt.  Jail,  bis ,  berie&cere  vobis ejiciemini  de  terra  ,  in     vos,  bene  vobis  faciens ,  vofque  multiplicans  : 

Cjuam  iatroibuis fie  l.ttabitui-  difperdens  V05  atque  fubvertens  , 

ut  auferamini  dc  terra  ,  ad  quam  ingredieris  pof- 
fideiidam. 

64.  Difperget  te  Dominus  in  omnes  populos ; 
&  fummitate  terra;  ufque  ad  tertninos  ejus  :  & 
fervies  ibi  diis  alienis ,  quos  &  tu  ignoras  & 
patres  tui ,  lignis  &  lapidibus. 

65.  Er  in  nationibus  illis  non  eritis  in  requiem ,  65.  In  gentibus  qnoque  illis  non  quiefces, 
&  rion  erit  ftabilitas  Veltigio  pedis  tui.  Lt  dabit  neque  erit  requies  veftigio  pedis  tui.  Dabit  enini 
tibiDeuscorta:dians,&:  tabercentemanimam,  &  tibi  Dominus  ibi  cor  pavidum  ,  &  dcficientes 
Gculos  deficientes ,  ut  non  \'ideint  : 

66.  &  edt  vita  tua  pendens  in  ligno  ante  ocu- 
16s  tuos &  non  credes  vitx  tux. 

V  U  L  G  AT  A 


TtrlKl.  ;W. 


oculos ,  &  animam  conlumptam  moerore  ; 

66,  Sc  erit  vita  tua  quafi  pendens  ante  te.  Ti« 
mebis  noite  &  die  ,  &  non  credes  vits  tax. 


NOVA. 


67.  Mane  dices  :  Quis  mihi  det  vefperum  ?  & 
vefpere;  Quis  mihi  det  mane  ?  propter  cordis  tui  for- 
midinem ,  qua  terreberis  ,  &  propter  ea  ,  qui  tuis 
vi4ebis  oculis. 


6  8.  Reducet  te  Dominus  clafTibus  in  j£gyptum  ; 
per  viam  de  qua  dixit  tibi  ut  cam  ampUus  non  vi- 
deres.  Ibi  venderis  inimicis  tuis  in  fervos  &  ancillas  , 
&  non  erit  qui  cmat. 


NoT^     AD     VerSIONEM 


Jnterprtti!    /tice>-e   yobij ,   ^aiin    vos.  Qu«  fequuntur  ex 

Tciiul.  ica  Gra;ce :  Kal  e^aptMCf^f  w  T^-X'i  '^'^^ -*'  *" 

B.c-TT.^fyn  ,  ht  anjcremini  ■vvloctter  lU in  qaani  ingrederi^  > 

vcl  vigrejftt!:  j:tsr:s.  Mfs.  Aiex.  &  Oxon.  delent  w  Ta^i{, 
cum  edict.  Aid.  &  Compl. 

If.  6y.  Gr.sce,  primu  loco  habeiur  : 'A»a  «,  w ,  Sf<i  2J 
i«,  6cc.  &  pro  «wi  eritis  in  requiem^  (ic,  v)t  a^aToiL-c^  ce  , 
TiBTi  retjttiefcere  te  Jinet ;  exinde  lozoTteus  cor  txtlians  ■,  &c. 

Cfl:^tx\u);i  t  jj  THxe.a/i-iT  -^v/u^,  Domintts  ibi  ccr  ahtid  mere- 
dttlitm^'  ^  deficiemes  eciths  ,  ^  tab>fceniem  tini7n.jm  ^  abl- 
que  feq.  ut  non  videant.  Mis.  Alex.  &  Oxon.  loco  aV=i^?- 
c«c ,  liab.  a.^vp.^ixy ,  Ltngnens  ,  ablque  voce  in^o» ,  quam 
eiiam  deleni  editt.  Aid.  &  Ccmpl. 

if.  66.  A  Gr^coabeft  in  ligno  ,  fed  port  oeulos  tuos. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

additur,>c.  ^o£)^6t'.»  M,«e'/;»;  j.  kii/t^?,  ^  timehis  die  ac  noHe  ; 
caetera  qundiant.  Cum  TertuUiano  concinit  IreniEus  ad 
verbum ,  turn  I.  4.  c.  10.  159.  c.  rum  1.  5.  c.  18.  516.  a. 
uno  excepto ,  tn  ligno ,  quod  dclet.  Novatian.  1.  deTrin. 
1055.  c.  lie  :  Videbitis  vtlam  z>ejir.im  pendente?»  no^le  ac 
die  ,  (^  tton  credetis  ei.  Item  Ambroiiaft.  p.  160.  f.  Titnc 
videbitis  vitam  vefiram  pendentem  ante  oculos  veflros.  Aug, 
etiam  1.  16.  com.  Fault,  to.  8.  col.  296.  a.  I'zdebis  ■vtt.tm 
tiiam  pcndeutem ,  J^  non  credes  'jitx  ttix.  Cypr.  vero  1.  2. 
Teftim.  295.  c.  juxta  Gixc.  £1  erit  pendens  -jita  ina  ante 
ocitlos  tuos  ;  E5  timebis  die  ^  node  ,  ^  «0«  cred>-s  vttx  tux. 
Accinunt  Laclant.  1.  4.  Infiitut.  c.  18.  y8i.  &  S.  Leo,fer. 
J6.  129.  e.  ad  vcibum.  Rufin.  etiam  in  Sjmb.  182.  b. 
legit :  Et  erit  vita  I'ufpenja  ante  oculos  tttos  ;  ^  ttmebis  per 
diem  ^  noHetn,  ^  »0?*  credes  vita  tux. 


CAPUT     XXIX. 


V  E  R  S  I  O 


VULGATA    NOVA. 


A  N  T  I  Q  U  A. 

>«f.««,fff.49.!«  '•  T  T^^  verba  teftamenti ,  quod  mandavit  Do-     i.  TJ  .-f.c  fun:  verba  fcederis ,  quod  prace- 
Deut.  t.  5. 57}.  b.      J-  J- minus  Moyfi  Itatuere  nliis  Ifrael  in  terra        Xi  pit  Dommus  N'oyii  ut  feriret  cum  tiliis 
Moab  :  prxter  teftamenmm  ,  quod  teftatUS  eft  cis     Ifrael  in  terra  Moab  :  pr,i>ter  illud  foedus  ,  quod 
in  Choreb.  cum  eis  pcpigitin  Horeb. 

O^j'tn/.  cxiiv.       -.   Voca\it  Movfes  omnes  filios  Ifrael,  &  di-  2.  Vocavitque  Moylesomnem  Ifrael,  &  di- 

Aag.  quffll.  JO.  xit  ad  eos  :  Et  vos  vidiftis  omnia ,  quxcunque  te  ;it     xit  ad  eos  -.  Vos  vidiftis  univerfa  ,  qu  e  fecit  Do-       rw, 
Ji.f.  5.  J7J-«'.      Dominus  Deus  vefter  in  terra  yEgypti  coram  \0-     minus  coram  vobis  in  terra    /Egypti  Pharaoni  ,  19.  4, 
bis  Piiaraoni ,  &;  omnibus  iervis  ejus  ,  &  omni     &  omnibus  fcrvisejus,  univerfajque  terra;  ill ius, 
terrx  illius, 

3 .  tentationes  magnas ,  quas  viderunt  oculi  tui , 
figna ,  &  prodigia  ilia  magna  ,  &  manum  \  ali- 
dam  ,  _ 

4.  &  non  dedit  Dominus  Deus  vobis  cor  fci- 
re ,  &  oculos  \idere  ,  ik  aures  audire ,  ufque  in 
diem  iftam.  • 

5.  Et  adduxit  vos  qu.tdraginta  annis  in  defer- 
to  :  non  in\ eteraverunt  \eftimenta  \eftra,  & 
calceamenta  veftra  non  funt  attiita  a  pedibus 
vertris. 

6.  Panem non manducaftis ,  \inum  &  ficeram 

NoT-E    AD    Versionem    antiquam 


5 .  tentationes  magnas  ,  quas  viderunt  oculi 
tui ,  figua  ilia  ,  portentaque  ingentia  , 

4.  &  non  dedit  vobis  Dominus  cor  intelli- 
gens ,  &  oculos  videntes ,  &  aures  qu.i;  poffunt 
audire  ,  ufque  in  prajfentem  diem. 

5.  Adduxit  vos  quadraginta  annis  per  defer-     Sup.  2. 
tum  :  non  funt   attrita  veftimenta  veftra  ,   nee  *• 
calceamenta   pedum    veftromra   vetuftate   con- 
fumpta  funt. 

6.  Panem  non  comediftis ,  vinum  &  ficeran» 


t .  T.  Ita  de  GrjEco  ad  verbum  ,  pratter  unum  ijuod , 
pro  quo  i'i ,  per  relat.  ad  ac'/ci  ,  at  in  Mf.  Alex,  legitur  S;, 
relat.  ad  A;a&t<xn^. 

ll'.z.  Cipitul.  CXLiv.  fupra,  poll  hoc,  2?  dixit  ad  eos , 
addit  :  Scttis  qu.inta  Jecerzi  Dominus  Ph.iraoni  propter  I'os. 
Aug.  locut.  64.  de  Deut.  col.  569.  e.  rurfus  habet  ;  Vos 
■i/:dij]is  omnia  y«.c  Jecit  Dominus  Deus  z'cfier  m  terra  -f^gyp- 
to  coram  ■voliii  Pbaraont ,  '^  jeriis  ejus  omnibus ,  0  omnt 
term  illius.  Gra:c.  textui  Lat.  confonat ,  nili  quud  delec 
J^,  ante  I/O/  vidiftis  ,  licut  infra,  I)«!S  'jejier,  nee  nonom- 
7iibus  ^  SinK  Jeyvis  ejus  :  fed  in  Mf.  Oxon.  ac  editt.  Aid. 
&  Compl.  Icgicur,  Kt^pci;  0  0so;  u/^Zi  a/  yj\  At'/uir%  ■,  non 
A;'>uT/M,  ut  in  cod.  Vat.  Item  Alex,  ciun  prjcdid.  edd. 
habet ,  i  iract  -(?;  ^sftimat  xvt's. 


ff.  }.  Optime  e  Grscco  ,  nifi  quod  in  cod.  Vat.  port 
ix^'ta.ha,  lr.Ciya.y  deeft  hoc,  ^  manum  validam^  quod  tamea 
addic  Ml.  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  nempe,  th» 
X'^f'^  KpojxittVt  6c  infuper  k  toc  ^fay_m«.  toj'  i/jjj>oV,  ^ 
brachium  excelfum.  Aid.  &  Compl.  delent  yj7fa.  Auguft. 
Locui.  54.  to.  5.  569.  e.  aiz:  Notandum  iilas  plagas  etiam 
tentationes  vocari. 

##.4.5'.  Similiter  in  Gracco,  verbum  pro  verbo.  Suc- 
cinit  Tertul.  1.  de  relurr.  cam.  591.  b.  diccns  :  Vcftimcn' 
ta  t  ^  calceamenta  fiUorum  Iraelis  quadraginta  illis  annis 
indetrita  ^  mobfoleta  m.xnfnunt. 

if".  6.  Ira  Gr^ce  ad  verbum,  uno  excepto,  e'v^j  ,  ad- 
dito  poft  -vefter  ,  loco  prafced.  ifte.  Ac  in  Mis.  Alex.  6c 
Oxon.  ac  edict.  Aid.  &  Compl.  habecur,  in  »tis  (  Ox. 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXIX. 


381 


%.  ;, 


VULGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

non  bibiftis  :  ut  fciretis  qui.i  ego  funi  Dominus    non  bibiftis  :  lit  fcirctis  quia  illc  Dominus  Dcus 
Deus  vcfter.  \efter. 

VULGATA       NOVA. 

7.  Et  veniftis  ad  hunc  locum  :  egredufque    eft     jurejurando  quod  hodic  Dominus  Deus  tuus  percutit 
Sehon  rex  Hefebon  ,  &  Og  rex  Baf^n  ,  occurreiites     tecum  : 


Au^.  nil  fit f. 


nobis  ad  pugnam.  Et  percuflimus  eos  , 
Nnm.        8.  &  tulimus  terram  corum ,  ac  tradidimus  pof- 
31. 19.     fidendam  Ruben  81   Gad  ,   &    dimidia;  tribui  Ma- 

%•  J-  nafle. 
^K' I-  9.  Cuftodite  ergo  verba  pafti  bujus  ,  &  implete 

8.  f^'ii!-^*  •  "'  intelligatis  univerla  qu.-e  facitis. 
ij,  10.  Vos  ftatis  hodie  cuiidi  coram  Domino  Deo 

veftro  ,  principes  veftri ,  &  tribus  ,  ac  majores  na- 
tu  ,  atque  dodores  ,  omnis  pcpulus  Ifiagl , 

1 1,  liberi  &  uxores  vefti\E,  &  advena  qui  tecum 
moratur  in  caftris ,  exceptis  lignorum  ca;foribus ,  & 
his  qui  comportant  aquas  : 

li,  ut  tranfeas  in  fedeie  Domini  Dei  tui ,  6c  in 

VuLGATA      NOVA. 

Ne  forte  fit  inter  vos  vir  aut  mulier,  fa- 


I  5.  ut  fufcitet  te  fibi  in  populum  ,  &  ipfc  fit  Deus 
tuus ,  ficut  locutus  eft  tibi  ,  &  ficut  juravit  patribus 
tuis,  Abraham  ,  Ifaac,  &  Jacob. 

i^.  Nee  vobis  fialis  egohoc  foedus  ferio,  &  hac 
juramcnta  confirmo  , 

15.  fed  cunftis  pr.tfentibus  &  abfentibus. 

16.  Vos  enim  noftis  quo  modo  habitaverimus  In 
terra  jEgypti,  &quo  modo  tranlierimus  per  medium 
nationum  ,  quas  tranfeuntes  , 

I  7.  vidiftis  abominationes  &  fi^rdes ,  id  eft  ,  ido- 
la  eorum,  lignum  &  lapidem  ,  argcntum  &  aurum  > 
qu2  colebant. 


18. 

milia  aut  tribus ,  cujus  cor  averfum  eft  hodie  i 
Domino  Deo  noftro  :  ut  vadat  &  ferviat  diis  ilia- 
rum  gentium  :  &  fit  inter  vos  radLx  germinans 
fel  &  amaritudinem. 

19.  Cumque  audierit  verba  juramenti  hujus. 


Versio    antiqua. 

18.  Nunquici  eft  aliquis  inter  vos ,  vir  aut  mu-  Aug.qutji.^i.in 
liar ,  aut  familia  ^■el  tribus ,  cujus  menscieclinavita  0««, ».  j.  j^i, «. 
Domino  Deo  vellro ,  ire  Tervire  diis  gentium  il-  *• 

larum  ?  num  qua  eft  in  \'obis  raoix  liuium  germi- 
nans in  felle  &  amarituciine  ? 

19.  Et  erit  cam  audierit  verba  maledidionis 


inihi ,  &  ambulabo  in  pravitate  cordis  mei 
abfijmat  ebria  litientem  , 


benedicat  fibi  in  corde  fuo  ,  dicens ;  Pax  erit    hujus,&  opinabitur  in  corde  luo ,  dicens :  ianfta 

■  ■    ' '        "     &    mihi  fiant ,  quoniam  in  errore  cordis  mei  ince- 

do  :  ut  non  iimul  perdat  pe;cator  eum  ,  qui  fin» 
peccato  eft , 

zo.  nolet  Deus  propitiate  ei :  fed  tunc  incende- 
mr  ira  Domini ,  &  zelus  ejus  in  hominc  ilio ,  & 
adhxrebunt  in  eo  omnia  maledifta  teftamenti 
hujus  ,  qux  fcripta  funt  in  libro  legis  hujus 


10.  &  Dominus  non  ignofcat  el :  fed  tunc 
qua'ji  maxime  furor  e)us  fumet,  &  zelus  contra 
hominem  ilium ,  &  fedeant  fupereum  omnia  ma- 
iedifta  ,  qua  fcripta  funt  in  hoc  volumine  :  &  de- 
leat  Dominus  nomen  ejus  fub  coelo  , 

V  U  I.  C 


ii.  &  confumat  eum  in  perditlonem  ex  omnibus 
tribubus  Ifrael ,  juxta  maledidiones ,  qua:  in  libro  le- 
gis hujus  ac  foederis  continentur. 

iz.  Dicetque  fequens  generatio  ,  &  filii  qui  naf- 
centur  deinceps  ,  &  peregrin! ,  qui  de  long^  venerint, 
videntes  plagas  terra  illius  ,  &  infirmitates  ,  quibus 
cam  afflixerit  Dominus  , 

li.  fulphure  &  falls  ardore  comburens,  ita  ut  ul- 
tra non  feratur,  nee  virens  quippiam  gerniinet,  in  exem- 
Cen.  19.  plum  fubverfionis  Sodom.c  &  Gomorrhje  ,  Adams; 
&  Seboim ,  quas  fubvertit  Dominus  in  ira  &  furore 
fuo. 

14.   Et  dicent  omnes  gentes  :  Quare  fie  fecit  Do- 

V  U  1 G  AT  A 


24 


3.  Reg. 


9.8 


]cr.  11. 


ATA       NOVA. 

minus  tem  huic  ?  qua:  eft  h^c  Ira  furorls  ejus  im- 
menfa  ? 

ij.  Et  refpondebunt :  Quia dereliquerunt  paftum 
Domini ,  quod  pepigit  cum  patribus  eorum  ,  quando 
eduxit  eos  de  terra  /Egypti : 

16.  & fervierunt diis  alienis  ,  &  adoraverunt  eos, 
quos  nefeiebant ,  &  quibus  non  fiierant  attiibuti : 

27.  idcirco  iratus  eft  furor  Domini  contra  terram 
iftam  ,  ut  induceret  fuper  eam  omnia  maledifta,  qu^ 
in  hoc  volumine  fcripta  funt ; 

28.  &  ejecit  eos  de  terra  fua  in  ira  &  in  furo- 
re,  &  in  indignatione  maxima,  projecitque  in  ter- 
ram alicnam  ,  ficut  hodie  comprobatur. 

Versio    antiqua. 

9.  Qux  occulta  funt  ,  Deo  :  qux  autcm  p.i- 


N  o  v  A. 
8.  29.  Abfeondita  ,  Domino  Deo. noftro  :  qus 

manifcfta  funt  ,  nobis  &  filiis  noftris  ufque  in     lam  funt,Vobis  &  filiisvefttis  crunt 

fempiternum  ,  ut  faciamus  univerfa  verba  legis 

hujus. 

NoT^      AD     VersIONEM      ANTIQUA  M. 


Aug.  ill  SlDB.   If, 

t.i.p.l.^ll.f. 


Kto;  !£■)  )  Kilpo?  0  0!o;  vf^Sr,  abfque  iy^ ,  ut  fup. 

*■.  18.  Cuncta  concordant  cum  Gr.tco ,  nili  hoc  exci- 
pias  :  ^ttjiquid  ejl  aliqitis  inter  -joi  ,  pro  quo  ,  Mil  t(?  eV.V  cc 
i;M  ;  Aug.  pauio  intra  ait ;  Ita  dtilum  efl  :  Nnnquid  eft  in 
vobis 


exinde  habetur  GrjEce 


■  tanquani  reqtttrentem  irttellig.imrts ,  f:e  jcrte  Jit : 
i3-opfy^ei'7f?,  pro  ire  ;  at  in  Mf. 
Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  .nifrt/ecjai.  Obfervant  nof- 
tri  BB.  in  editt.  Aug.  &  Mis.  pluribus ,  pro  Jamilta  ,  fcribi 
Jitmitlits  y  Sc  infra  ,  ticquani  efl  in  eo  radix  ,  led  contra  fi- 
dem  codicum  mcl.  not.  &  LXX. 

t.  19.  Et  ifta  pariter  concinunt  cum  Grarco  ,  fi  exci- 
pias  unum  aut  alteram,  nempe  opitiabttttr  ^  pro  quo,  eVi- 
f«fl2'Uxi  ,  Nobil.  boiedixerit ,  &  pro  incedo  ,  ■mopfvat/jai , 
inced.im  :  at  ftofaitt  ,  quod  hie  hab.  Aug.  paulo  infra 
ipfe  legit  ,//«/,  Gr.  ;{■/:,%  :  fubinde  Aug.  addit  :  Otiod 
aatem  lUt  :  ut  non  Iimul  perdat  peccator  eum  ,  qui  line 


peccato  eft,  qrmd  Grxcia  hahei ,  uvxnafl'il"  t  >'0»  fr  tcci' 
pietidtim  efl ,  tatiquitm  ali  omrii  prorfiis  peccato.  mr(Ttdttm  ^ 
immtinem  hoc  dixerit  ^  civuycf.pT.ui.Y  ,  id  e(l  ^  Jitie  pecc.tto  ^  jed 
etim  qui  Jiiie  peccato  :fio  ejjet ,  de  quo  hqtieb.itttr . 

■jf .  10.  Similia  Grjccum  habet,  practerhoc,  fiV^a'swat, 
ioco  propittare  ,  mei.  cod.  Alex.  tui:^XTiC-tt ,  vel  cumedd. 
Aid.  &  Compl.  eu.M.Tiunv  :  exinde  in  Gr^co  Vatic,  loco 
legts  htijiis ,  iimpliciter  th'tm  ,  in  Mfs.  veto  Alex.  &  Ox. 
ac  in  editt.  Aid.  &  Compl.  t?  wV*'  td'tv,  ut  fupra. 

J^.  19.  Grxce  ;  Ta  jCftXTa,  Ki/f/;|i  tm  0;«  «Muf  {  Mf. 
Oxon.  cum  edit.  Aid.  vfiSt  )  ri  As  favspa,  ^tfjit  (  Oxon. 
v,uii  )  K.  rui  t/icmi;  viiSiv  n'i  toV  diaim.  In  collat.  Carthag, 
ex  paiVeDonat.  p.  489.  a.  Oji.e  occulta  funt,  mihi;  qux 
matiifefia ,  Z'nhis  Q  filiis  veflm.  Capiiul.  CXLV  fup.  Qji* 
juiu  al'jcii:ij'a  ,  Deo  ;  qux  auttm  pal.vn  ,  vobis. 


382 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XXX. 


CAPUT       XXX. 


V  U  L  G   A  T  A 

I .  A~>  Um  ergo  venerint  fuper  te  omnes  fcrraones 
V-/ifl:i,  benediftio,  live  nialedidio,  quam  pro- 
pofui  ill  conlpedu  tiio  :  &  duftus  preaitudine  cordis 
tui  in  univeiiis  gentibus ,  in  quai  difperlerit  te  Do- 
minus  Deus  tuus , 

i.  &  reverfus  fueris  ad  eum  ,  &  obedieris  ejus 

Versio    antiqua. 


NOVA. 

imperils  ,  ficut  ego  liodie  prscipio  tibi  ,  cum  filii* 
tuis  ,  in  toto  corde  cuo  ,  &  in  tota  anima  tua  : 

5 .  reduce:  Dominub  Deus  tuus  captivitatem  tuam  , 
ac  miferebiturtui,  &  rurfum  congregabit  te  de  cunftis 
populis ,  in  quos  te  ante  difperlit. 

Vulgata    nova. 


Aug.  tocttt.  6J.  f. 


4.   Si  flierit  difpcrfio  tua  a  fummo  coeli  ufque  4.  Si  ad  cardines  cceli  fiieris  diflipatus  ,  in- 

ad  rummum  cceli,  inde  congregabit  te  Dominus    de  te  retrahet  Dominus  Deus  tuus, 

Deus  tuus 

t .   &  affumet ,  atque  introducet  in  terrain  ,    2.  Mac, 
quam  poflederunt  partes  tui ,  &:  obtinebis  eam  :  1. 19. 
&:  benedicens  tibi  ,  majoris  numeri  te  efle  faciet 
quam  fuerunt  patres  tui. 

6.  Circumcidec  Dominus  Deus  tuus  cor  tiium, 
&  cor  feminis  tui  :  ut  diligas  Dominum  Deum 
tuum  in  toto  corde  tuo  ,  &  in  tota  anima  tua  , 
ut  poITis  vivere. 


Aug.qruji.  J5.M      6.  Et  circumpiirgabit  Dominus  cor  tuum  ,  &: 
Diut.t.i.iyc.g.   cor  feminis  tui:  dili2,ere  Domuium  Deum  tuum 
ex  toto  corde  tuo , &  ex  tota  anima  tua , ut  \i- 
vas  tu. 

V  U  L  G  a  T  A 

7.  Omnes  autem  malediftiones  has  converter  fuper 
inimicos  tuos  ,  &  eos  qui  oderur.t  te  &  perlequun- 
tur. 

8.  Tu  autem  reverteris  ,  &  audies  vocem  Domi- 
ni Dei  tui :  faciefquc  univerfa  mandata  qus  ego  prs- 
cipio  tibi  hodie  : 

9.  &  abundare  te  faciet  Dominus  Deus  tuus  in 
cunftis  operibus  manuum  tuarum  ,  in  fobole  uteri  tui , 
&  in  fruftu  jumentoium  tuorum  ,  in  ubertate  terrs 

Versio    antiqua. 

I  r .  Quia  mandatum  hoc  ,  quod  ego  mando 
tibi  hodie,  non  eft  liipra  modum,  neque  lorige 
abs  te  eft, 

I  -.  non  in  coclo  eft  ,  dicens  :  Quis  afcendet 


Aug.  qti.tfl.  54. 
$76-  g-  S77- 


N    OVA. 

tus  ,  &  in  rerum  omnium  largltate.  Revertetur  enim 
Dominus  ,  ut  gaurieat  fuper  te  in  omnibus  bonis ,  fi- 
cut gavifus  eft   in  patribus  tuis  : 

13.  fi  tamen  audieris  vocem  Domini  Dei  tui,  & 
cuftodieris  prscepta  ejus  &  c^remonias  ,  qurs  in  hac 
lege  coufcripta  funt  :  &  revertaris  ad  Dominum 
Deum  tuum  in  toto  corde  tuo  ,  &  in  tota  anima 
tua. 


VuLGATA     NOVA. 

1 1 .  Mandatum  hoc  ,  quod  ego  pracipio  tibi 
hodie  ,  non  fupra  te  ed  ,  neque  procul  polltura , 

II.   nee  in  coelofitum,  ut  pcflis  dicere:  Quis  Ram, 10, 


nobis  in  ccelum  ,  &:  accipiet  nobis  illud ,  &  au-     noftrum  valet  ad  ccelum  afcendere  ,  ut  deferat  6. 
dientes  illud  facicmus  ? 


1 5.  Neque  trans  mare  eft ,  dicens :  Quis  tranf- 
fretabit  nobis  trans  mare  ,  &  accipiet  nobis  il- 
lud ,  &  audientes  illud  faciemus  5 


1 4.  Prope  eft  verbum  hoc  valde  ,  in  ore  tuo , 
&  in  corde  tuo  ,  &  in  manibus  tuis ,  facere 
iUud. 

NotjE    ad    Versionem 


illud  ad  nos  ,  &  audiamus  atque  opere  com- 
pleamus  ? 

I  i .  Neque  trans  mare  pofinim  ,  ut  cauferis , 
&  dicas  :  Quis  ex  nobis  poterit  transfretare  ma- 
re ,  &  illud  ad  nos  ufque  deferre  :  ut  pofllmus 
audire  &  facere  quod  prajceptum  eft  > 

14.  Sed  juxta  te  eft  fermo  valde  ,  in  ore  tuo  , 
&  in  corde  tuo  ,  ut  facias  ilium. 


A  D 

V'.4.  Ita  Grxce  ad  verbum.  Ambrof.  in  Pf.  45.  to.  I. 
505.  c.  (ic  habet :  Si  fuertt  difperjic  tiia  a  fummo  islo  ilf- 
ijus  ad  fr.mmnm  iccli  ,  iude  cimgregiibo  te  ,  dicit  Dominns.Si- 
iniliter  Hieror\.  in  Ezech.  58.  966.  f.  S:  futrit  difperfia 
tua  a  fiimmitnu  cmli  tifqut  ad  fummitniem  ejus,  iiide  con- 
gyegaho  If.  At  in  Grasco  conftanter  ,  (\'yii,ii  Qf  Ku^ic; , 
&c. 

If.  6.  Similiter  in  Grasco  ,  verbum  pro  verbo.  Cy- 
prian, vero  1.  I.  Teftimon.  c.  8.  p.  278.  b.  legit  :  1«  »0- 
viBimis  dichits  circmncidet  Dtus  cor  tiinm  ,  Jj  cor  feminis 
tttit  ad  Doimtiiim  Deum  amandum,  Lactant.  1.  4.  Inftitut, 
C.  17.  p.  580.  hi  tiovi/Jimis  diebtis  c:yc:fmc:det  Dcm:)ius  cor 
tuum  ,  ad  Dominum  De:im  tuum  amj.rid:tm.  Sedul.  Scot. 
in  ep.  ad  Rom.  col.  502.  d.  In  no'jijjiir.is  d;el/us  ctrcum- 
cidet  Dfus  cor  tuum ,  ij  fetninii  tui ,  ad  Dominum  Deum 
«««31  amandum.  Apud  Marten.  Anecdot.  to.  J.  col.  10. 
c.  In  no'jiif.mis  diebus  circnmcidet  Dominus  cor  tuum  ,  5^ 
tor  feminis ,  ad  Dominum ,   &c. 

1^.  il.  Apte  ad  Graecum  ,  ubi  \oco  fupra  modum,  eft, 
vTrii--'-/iL:i  >  i.  e.  excedens ,  nimium.  Tertul.  1.  4.  adverf. 
Maic.  729.  a.  legit :  Prxcepttim  excelfam  non  efl  ,  nic  longi 
a  te.  Scdiil.  Scotr  in  ep.  ad  Roni.  col.  52  J.  e.  Mandatum 
hoc  ,  quod  ego  mando  ubi  hodie  ,  non  eft  fuperexaltatum  a 
te ,  nee  longe  a  te. 

t.  12.  Ad  verbum cGrico,  prxter  unum /ij^dji ,  i'-.u, 
additum  celo ;  in  Mf.  tamen  Ox.  ac  editt.  Ala.Sc  Compl. 
«iedl.  Eadeci  iteruin  legit  Aug.  Locut.  66.  to.  5.  370.  a. 


AN  T  I  Q  U  A  M. 

deleto  nobis,  port  afcendet.  Apud  Sedul.  Scot,  in  ep.  ad 
Rom.  525.  e.  lie:  Jw«  eft  in  ctrlo ,  ttt  dicas  :  Ottis  afcendet 
a  nobis  in  cteiiim,  ^  accipiet  illud  nobis  ,  itt  aitdientes  fa- 
damns  iliud  ?  Vid.  Rom.  10.  6.  &  Hilar,  de  Triu.  10. 
1079.  e. 

T*.  1 5.  Ita  rurfus  haber  Aug.  Locut.  66.  to.  3.  370.  a. 
In  Grjsco ,  pro  accipiet ,  legitur  MCr, ,  &  pro  audien- 
tes iliitd  Jaciemus ,  lie  :  ji;  ajctrni'  v^uli  <ciciv<:^  a.i>TM  ,  k  -nr;;»- 
Qc^sr ,  (^  auditum  nobis  faciet  illud ,  ^  faciemus  ;  fed  in 
Mf.  Alex,  ae  editt.  Aid.  &  Compl.  i  m-^s'/xi  v^Tr  imh  , 
ij  etx-'i^x^hz  avTW  ,  'sr:;»^."-''!  ut  fup.  Apud  Sedul.  Scor, 
in  ep.  ad  Rom.  J2J.  e.  lie  ;  l\eqrte  trans  mare,  ut  dicas  : 
Oitis  tranjibit  nobis  marc ,  ^  accipiet  illud  ,  ttt  audientes 
faciamus  iliud!  Similiter  Aug.  paulo  infra  in  Quaeft.  legir, 
ut  diets  i  &  fup.  poft  dictni ,  addit :  id  eft  ,  ttt  dicas ,  licut 
&  in  Locut.  turn  qu.erit  q.  J4.  cur  Apoftolus  hsec  citans 
(  Rom.  10.  6.  )  dixirit :  A\xt  quis  delcendet  in  abjii'um  ? 
atque  id  exponens  adjunxerit  :  hoc  eft  Chriftum  a  mortuis 
reducerc;  niji  quia,  inquit  ,  mare  appellavit  totam  in  hoc 
fxcltlo  vitam ,  qu£  murte  traujitur ,  &c. 

"t.  14.  In  GrsEco  additur  o5,  ad  prope  ,  deletur  vero 
hoc ,  poft  verbum  ;  reliqua  ut  in  Lat.  fup.  Sedul.  Scot,  in 
ep.  ad  Rom.  col.  J2J.  e.  lie  habet :  Verbum  juxta  valde  in 
ere  tuo,  ^^  in  manibus  tuis,  ut  facias  illud.  Ambrof.  ep. 
7.  to.  2.  col.  782.  b.  Prope  eft  verbum  in  ore  tuo,  ^  in 
corde  tuo;  &  ep.  77.  rogo.  e.  Prope  eft  enim  ,  &c.  Suf- 
fragatur  Capitul,  cxLvi.  fup.  ut  &  Apoft.  Paulu^  Rom. 


M. 


LIBER 

VuiGATA     NOVA. 
Confidera  quod   Iiodie  piopofueiim   iin 


DEUTERON.     Cap.    XXX.  385 

Vkr^io    antiqua. 
1 5.  Ecce  dcdi  ante  focicm  tuam  vitam  &  mor-  jmk.  <;.i,«.  w^, 


confpefta  tuo  vitam  &  bonum  ,  Sc  h  contrano     tcm  ,  boniim  &  malum, 
mortem  &  malum  : 

V  U  X.  c  A  T  A 


(.  i.i.  I.  5251.1» 


16.  ut  diligas  Dominum  Deum  tuum  ,  &  amlm- 
les  in  viis  ejus,  &  curtodias  maniiata  illius  ac  ci-re- 
monias  atque  judicia  :  &  vivas  ,  at<]uc  multiplitet 
te ,  benedicatque  tibi  in  terra  ,  ad  quam  ingredieris 
poflidendam. 

17.  Si  autem  averfum  fuerit  cor  tuum,&  audi- 

VulGATA     NOVA. 

tg.  Tefles  invoco  hodie  crelum  &  terram, 
quod  propoluerim  vobis  vitam  &  mortem  ,  be- 
nedidtionem  &  malediftioiiem.  Elige  ergo  vitam  , 
ut  &  tu  vivas ,  &  femen  tuum  : 

10.  &  diligas  Dominum  Deum  tuum,  atque 


NOVA. 

re  nolueris  ,  atque  errore  deceptus  adoraveris  dcos 
alicnos  ,  &  fervieris  eis  : 

18.  prardico  tibi  hodie  quod  pereas  ,  &  parvo 
tempore  moreris  in  terra  ,  ad  quam  ,  Jordanc  trauf* 
milib  ,  ingredieris  poflidendam. 


Versio    antiqua. 

T() ecce  pofiii  ante  vos  benetli(?.ionem  &     T,ytui.i.4.aJv^ 

malcdiftionem.  Elige  vitam ,  ut  vivas  tu ,  &  fe-  ^^'''''-  7o2.  <■• 
men  tuum:  s. w. /. 4. c, ,«. 

147.  n. 

20.  diligere' Dominum  Deum  tuum,  exaudi- 
obedias  voci  ejus,  &  illi  adhi-reas  (  ipfe  ell  enim  re  vocem  ejus ,  &  apprehendere  eum  ,  quoniam 
vita  tua  ,  &  longitude  dierum   tuorum  )  ut    hxc  cft  vita  tua  ,  &  iongitudo  dletum  tuotum...., 

habites  in  terra  ,  pro  qua  juravit  Dominus  patii- 
bus  tuis,  Abraham  ,  Ifaac,  &  Jacob,  ut  daret 
cam  illii!, 

NoT;E     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


10.  8.  Ad  hairc  autem  Auguft.  ubi  fiip.  ait :  Oiiod  hie  ad- 
dititm   efl^  &  in  manibus  luis  ,  itoji  at!  Apnfiaitis  ,    t;:Ji    in 

ore  tuo,  &  in  corde  tuo Merttj  ijnod  ex  Hehrao  trafis- 

iatiim  ejl  t  qnaHthm  i  nobis  iiifpici  ^ottttt  ^  turn  /«.i^ri  in  ma- 
nibus  tui<.  Nee  Jruflra  tame»  hue  a  LXX.  Ijiterpyetibiis  ad- 
ditnm  exifitmo ;  iiijt  quia  imelligi  volrmutit  etiani  ipieis  ma- 
7ius  t  quibu;  Jigmjicanttir  opera-,  in  corde  aceip:  debcre. 

If.  15.  Sic  legii  Cypr.  ad  veibum  1. 3.  Teftim.  ;i9.b. 
ita  eciam  Greece,  prater  unum  CHue/;ci' ,  hodie  ,  additum 
port  faeiim  tuam.  Rurfus  Ambrof.  I.  tie  fug.  fa;c.  c.  6. 
451.  f.  legit  :  ro\Hi  afite  te  hi^fiujn  ^^  malum  ,  vitam  ^5 
mortem  i  limiliter  in  Pi,  40.  876.  b.  uique  ad  maltim,  C.e- 
leftius  Pelag.  apud  Mar.  Merc.  Gain.  p.  587.    Vitam  (J 


7nartem  dedit  ante  faciem  tttam  ,  honttm  ^ttmlttm.  CapituU 
CXLVii.   lup.  Ecce  dedi  ante  oculos  tiioi  vitam  ^  mortem. 

If.  19.  Cypr.  1.  5.  Teftim.  519.  b.  port  hacc  :  Ecce  dedi 

ante bonttm  ^  malum  ^  ut  (up.  Tf.  15.  proximc  addit : 

Elige  miam  tibi  ,  ut  vivas,  prafterniifJis  aliis  mediis.  Si- 
militer apud  Csleftium  Peiag.  ubi  fup.  In  Gtaeco  fie  :  -rw 
?^(jcw  <j  toy  Jj-c/.vcclzv  Aj/ij)ta  Tpa  •cj/.co^^Trt'  J^aiV  THf  fuM'jtxv, 
iLQ.  Ut  in  tcxiu,  excepto  uno  tv ,  additc  pod  vitam,  in 
cod.  Vat.  fed  quod  deeft  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  edd. 
Aid.  &  Ccmpl. 

't.io.  Ita  inGraeco  eft,  ni excipias unum  vel  alterum» 
nempe , £';^s^a( ,  \qco  appreheudere ,  mel.  adharerei  iteniTb- 
To ,  hoc ,  pro  hue ,  abfque  feq.  eji. 


» 


CAPUT     XXXI. 


I. 


N;.'ji;. 

27.13. 

Sttp.  3. 

»7- 

Nhih, 

il.  24. 

VuLGATA     NOVA. 

t,     A     Biit  itaque  Moyfes ,  &  iocutus  eft  om- 
Jl\.  nia  verba  hxc  ad  univerfum  Ifrael , 

V  U   L  G   A  T 

1.  &  dixit  ad  eos  :  Centum  viglnti  annorum  fum 
Iiodie  ,  non  pollum  ultra  cgredi  ,  &    ingredi  ,  pr,e- 

Non  tranlibis 


Eifta 


Versio    antiqua. 
coniummavit   Moyfes   omnia    vetba  Capitni.  cxivnii 


fcrtim  cum  &  Dominus  dixerit  mihi 
Jordanem  iftum. 

?.  Dominus  ergo  Deus  tuus  tranfibit  ante  te  :  ipfe 
delebit  omnes  gentes  has  in  conipcd^u  tuo ,  &  pofli- 
debis  eas ;  &  Jofue  ifte  tranfibit  ante  te  ,  ficut  Iocu- 
tus eft  Dominus. 

4.  Facietque    Dominus   eis  ficut  fecit  Sehon  & 

Vulgata    nova. 

7.  Vocavitque    Moyfes  Jofue  ,  &  dixit  ei 
hf.  1.6.  coram  omni  Ifrael  :  Confortare  ,  &  ello  robuftus : 

5.  Reg.  la  enim  introduces  populum  iftum  in  terram  , 
quam  daturum  fe  patribus  eorum  juravit  Domi- 
nus ,  &  tu  eam  forte  divides. 

8.  Et  Dominus  qui  duftor  eft  vefter  ,  ipfe  erit 
tecum  :  non  dimittet ,  nee  dcrelinquet  te  ;  noli 
timere  ,  nee  paveas. 

9.  Scriplit  itaque  Moyfes  legem  hanc  ,  & 
tradidit  eam  facerdotibus  tiliis  Levi ,  qui  porra- 
bant  arcam  fcederis  Domini ,  &  cunftis  fcniori- 
bus  Ifrael.  . 

NoT^    ad    Vr.  rsionem 


L     nova. 

Og  regibus  Amorrh«orum ,  &  terra:  eorum  ,  dele- 
bitque    eos. 

J.  Cum  ergo  &  hos  tradiderit  vobis,  limiliter  fa- 
cietis  eis  ficut  pr.^cepi  vobis. 

6.  Viriliter  agite  ,  &  confbrtamini :  nolite  timere, 
nee  paveatis  ad  confpcftum  eorum  :  quia  Dominus 
Deus  tuus  ipfe  eft  duftor  tuus  ,  &non  dimittet,  nee 
derelinquet  tc. 


Slip, 


•y.i. 


Versio    antiqua. 

7.  Et   vocavit  Moyfes  Hiefum  , 
Viriliter  age,  &l  convalcll:e 


&  dixit  ei :      Capital,  cxlix. 


2.2 


8.  Et  Dominus  qui  comitatiir  tibi  tecum Aug.itcm.ej.t, 

3-570-*. 

9.  Et  fcripfit  Moyfes  verba  legis  hujus  in  libro ,  ludf.  c»/.  /.  r. 
&  dedit  eum  facerdotibus  &  Le\iris ,  qui  toUunt  f"  ^-  ^'tii-  i8j. 
arcam  tettamenti  Domini,  &;  presbyteris  ifrael.  '* 


a  d 

lotjitens,  nomini 


Tf.  T.  Ita  Graece,  addito  uno,  >.xy,i'r, 
Moyfes. 

f.  7-   GiKc.  addit,  I'mK?»  ■s-a»To; 'Isf kha 
Ifr.iet ,  pod  dixit  ei  ;  cKtera  quadrant. 

If .  8.  In  Grsco  ,  «  Qvfiynfiva/.isni  ,  qui  Jimiil  procedit  ^ 


coram  omnt 


A  N  T  I  Q  U  A  M . 

loco  qui  comitatiir  tibi ;  in  Mf.  Aleir.  0  Qvparoftviliu/it;  Qci; 
Tf .  9.  Optimc  eGrxco,  nili  quod  pro  in  libra,  legitur, 
£i',-  ^.Cmci  ,  abfque  eiim  ,  port  drdit ;  I'ubinde  pro  Levitis , 
(ic  ',tC!;  tnu;  Atvi  ,  filiis  Leii ,  Ut  &  pro  Ijract ,  rut  u'liit 
'UfniK,  filiornm  JJr.i'il, 


384 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XX XL 


lacif.  Cal.  uiifiip. 


VersiO     ANTIQUA. 

10.  Et  mandavit  cis  Moyles  in  ilLi 


V  U  L  G  A  T  A      NOVA." 

.lie  ,  cii-  10.   Pr.Tcepitque    eis  ,  dicens  ;  Poft  feptem 

Cens    :  Pod:   feptem    annos    ,   in    tempore  anni     annos  ,  anno  remifl'ionis ,   in  folemnitate  taber- 
reminionis  ,  in  die  ferto  fcenopegia: ,  naculorum  , 

11.  in  coeiindo  omnem  Ifraiil,  appareie  in  11.  convenientibus  cunftisex  Ifrael ,  ut  ap- 
COillpeftu  Domini  Dei  tui  ,  in  loco  qucm  elegC-  pareant  in  confpeftu  Domini  Dei  tui ,  in  loco 
lit ,  Icgetis  hanc  legem  in  conipcclll  Ifiaiil ,  in  quem  elegerit  Dominus ,  leges  verba  legis  hujus 
auribus  eoriim , 

1 2.  convocatis  in  ecclcfiam  viiis ,  &:  mulieii 
bus,  &  natis,  &  piolelytis,  qui  fuerint  in  civi 
tatibus  vellris  :  ut  audiant ,  &  difcant  timere  Do 
minum  Deum  veftrum ,  &  audiant  facere  oni. 
nia  \eiba  legis  hujus  : 


13.  &  filii  eorumqui  ncfciunt ,  audientes  dif- 
*  Snppl.  cimere.  cent  *  Dominum  Deum  vefttum  omnibus  die- 
bus,  quibus  ipli  vivunt  fuper  tetram 


Citpitul.  CL.fip, 


coram  omni  Ifrael  ,  audientibus  eis , 

li.  &  in  unum  omni  populo  congree;ato  , 
tarn  viris  quim  mulieribus,  parvulis ,  &  adve- 
nis  ,  qui  funt  intra  portas  tuas  :  ut  audientes  dif- 
cant ,  &  timeant  Dominum  Deum  veftrum  ,  & 
cuftodiant  ,  impleantque  omnes  fermones  legis 
hujus : 

1  5 .  filii  quoque  eorum  qui  nunc  ignorant  ; 
ut  audire  poffint  ,  &  timeant  Dominum  Deum 
fuum  cunftis  diebus  quibus  verfantur  in  terra , 
ad  quam  vos,  Jordane  tranfmiflb  ,  pergitis  obti- 
nendam. 


14.  Et  ait  Dominus  acl  Moyfen  :  Ecce  prope  funt 
dies  mortis  tua; :  voca  Jofue,&  ftate  in  tabcrnacu- 
lo  teftimonii ,  ut  pncipiam  ei.  Abierunt  ergo  Moyfes 

VeRSIO      ANTIQUA. 


VULGATA       NOVA. 

&  Jofue  ,  &  fteterunt  in  tabemaculo  teftimonii : 

1 5 .  apparuirque  Dominus  ibi  in  columna  nubis  y 
qus  ftetit  in  introitu  tabernaculi. 

VuiGATA      NOVA. 


16.  Et  dixit  Dominus  ad  Moyfen:  Tu  dormies 
cum  patiibus  tuis ,  &  fornicabitur  plebs  hxc  poll 
deos  alienos 


16.  Dixitque  Dominus  ad  Moyfen  :  Ecce  tu 
dormies  cum  patribus  tuis ,  &  populus  ifte  con- 
furgens  fornicabitur  poft  deos  alienos  in  terra , 
ad  quam  ingreditur  ut  habitet  in  ea  :  ibi  derelin- 
quet  me  ,  &  irritum  faciet  fosdus ,  quod  pepigi 
cum  eo. 


Vu 


XGATA       NOVA. 


Cafhul.cu.fap, 


)  7.  Et  irafcetur  furor  mens  contra  eum  in  die  illo  : 
&  derelinquara  eum  ,  &  abfcondam  faciem  meam  ab 
eo ,  &  erit  in  devorationem  :  invenient  eum  omnia 
mala  &  affliftiones ,  ita  ut  dicat  in  illo  die  :  Vere 
quia  non  eft  Deus  mecum  ,  invencrunt  me  h;EC  mala. 

iS.  Ego  autem  abfcondam  ,  &  celabo  faciem 
meam  in  die  illo  ,  propter  omnia  mala  qua;  fecit , 
quia  fecutus  eft  deos  alienos. 

1 9.  Nunc  itaque  fcribite  vobis  canticum  iftud ,  & 
docetc  filios  Ifrael  :  ut  memoriter  teneant ,  &orede- 
cantent ,  &  fit  milii  carmen  iftud  pro  teftimonio  in- 
ter filios  Ifrael. 

VeRSIO      ANTIQUA. 

; fcripfit  Moyfes  canticum  hoc 


lo.  Introducam  enim  eum  in  terram  ,  pro  qua 
juravi  patribus  ejus  ,  lafte  &  melle  manantem.  C^m- 
quc  comederint,  &  faturati  craflique  fuerint ,  aver- 
tentur  ad  deos  alienos ,  &  fervient  eis  :  detrahentque 
milii ,  &  irritum  facient  paftuni  meum. 

i  I.  Poftquaminvenerint  eum  mala  multa  &  afflic- 
tiones  ,  refpondebit  ei  canticum  iftud  pro  teftimo- 
nio ,  quod  nulla  delebit  oblivio  ex  ore  feminis  fui. 
Scio  enim  cogitationes  ejus ,  qua:  fadturus  lit  hodie  , 
antequam  introducam  eum  in  terram  ,  quam  ei  polli- 
citus  fum. 

VuiGATA     NOVA. 

11.  Scripfit  ergo  Moyfes  canticum  ,  &  do- 
cuit  filios  Ifrael. 


VuLGATA       NOVA. 


I  ? .  Praecepitque  Dominus  Jofue  filio  Nun  ,  & 
ait  :  Confortare  ,  &  efto  robuftus :  tu  enim  introdu- 
ces filios  Ifrael  in  terram ,  quam  pollicitus  fum  ,  & 
ego  ero  tecum. 

14.  Poftquam  ergo  fcripfit  Moyfes  verba  legis  hu- 
jus in  volumine  ,  atque  complevit ; 

1 5.  prscepit  Levitis ,  qui  portabant  arcam  foede- 
ris Domini ,  dicens  : 

z6.  Tollite  librum  iftum  ,  &  poniteeum  in  late- 
re arcs  foederis  Domini  Dei  veftri  :  ut  fit  ibi  con- 
tra te  in  teftimonium. 

NoTyE    AD    Versi 

t.  ID.  Ad  verbum  e  Gracco. 

Tlr.  II.  Vix  melius  e  Grseco,  exceptis  hi<:  ,  Dei  mi-,  in 
Icco  qitem  elegerit  ,  pro  quibus ,  tS  0e?  vi-i.[^v ,  cc  tw  to- 
ww  w  XI  iHKi^tilxt  Ki/fiK-,  at  in  Mi's.  Alex.  &  Oxon.  nee 
3ion  in  editt.  Aid.  &  Compl.  legitur,  ©sj  (J»;  item  in 
Mf.  Alex.  cV  TU  To-zu,  or,  &c.  fubinde  conftanter,  srxrltiy 
t!ia^?h  'Io/)a*]^  i  £*'$  rci  wra  ccutuv  ^  coutm  omni  \jrael ,  in 
aures  eoritm, 

V- 12.  Gr^cc,  'EttMi^ia'isa;  (  edit.  Compl.  Exujw/atai ) 

T!Tpoi3Ui/?o»' ,  Tcc  cV  rar^ iV«   «jiycwCi ,  J,  "vx  ^«9^5/,  &c. 

Bt  in  Lat.  prseter  unum  «Vss/t»!  >  attdiem ,  pro  mdiant. 


17.  Ego  enim  fcio  con- 
tentionem  tuam ,  &  cervi- 
cem  tuam  duriflimam.  Ad- 


Versio  antkjua. 

27 amaricantes  A,<g.l„c. 

eratisquxadDeum....  69.  t.  3. 
370.  i. 


hue  vivente  me  &  ingrediente  vobifcum  ,  femper  con- 
tentiose  egiftis  contra  Doininum  ;  quanto  magis  cum 
mortuus  fuero  > 

i8.  Congregate  ad  me  omnes  majores  natu  per 
tribus  veftras  ,  atque  doftores  ,  &  loquar  audientibus 
eis  fermones  iftos ,  &  invocabo  contra  eos  coelum  & 
terram. 

ONEM     ANTIQUA  M. 

Tf*.  13,  Graec.  Kal  01  utol  civruv  o*'  vx  oi^ac^v  dn'^^avla.i,  ^ 

oca;  uVtoi  IZiiv ,  &c.  ut  fup.  in  Mf.  Oxon.  ac  editt.  Aid. 
6c  Compl.  TOf  Qilt  ui^ur  ,  fubinde  in  Compl.  t«?  ific-pui 
a;  aoToi ,  &c.  , 

It.  16.  Similiter  Auguft.  locut.  68.  de  Deut.  col.  370.' 
b.  Et  dixit  Domiitlis  ad  Moyjeti  :  Ecce  ttt  dormies  cum  pti~ 
tribus  tuts.  Ira  quoque  inGrseco;  turn  fequitur  :  Kaj  aV«c- 
Tac  5tc;  0  T^cto!;  sairzf'yivH  o-TTiiu ,  &c.  Et  exjt'.r^ciis  hie  pd" 
palus  exforiiicaliitttr  poft ,  &c.  ut  fup. 

ir.zi.  Grxc.  Kai  e/fti-l^'  ^^-  "t  fup. 

t,  17.  Iia  Grsce  ;  addit  Auguft.  Idejl ,  amiiri(alii;is  «« 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXXII. 


3^5 


VULGATA      NOVA. 

19.  Novi  enim  quod  port  mortem  meam  ini- 
qu&  agetis  ,  &  dccliiiabjtis  cito  de  via  ,  quam 
pr.xcepi  vobis  :  &  occiirreiit  vobis  mala  in  ex- 
treme tempore ,  quaiulo  tcceritis  malum  in  conf- 
peftu  IJomini  ,  ut  irritctis  cum  per  opera  ma- 
iiuum  vellrarum. 

}o.  Locutus  eft  ergo  Moyfes ,  audicnteuni- 
verfo  costu  IlVacl  ,  verba  carminis  hujus ,  &  ad 
finem  ufque  complcvit. 

NoT^    AD    Version  F.  M 


VeRSIO      ant  I  QUA. 

29.  Scio  cnim  quia  in  fine  tr.infitiis  mci  ini-  Junii.Afr.Jrpan, 


qiiitatcm  agetis  ,  &  dcclinabiris  a  \h  ,  qiiam '^'"''- ''i- 
mandavi  vobis  :  quia  occurrcni  vobis  mala  in  242-*. 
tine  dierum 


■  II.  I. 


qux  Dei  frttit, 

Ti\  19.  Gracce  :  OitT*  yap  Uti  !%a%v  (  edit.  Aid.  Is 
^%n?a> )  tm;  TiMurv;  f^^  ccva/^ta  ctvoi^m^lf'  qua:  Auguft.  lo- 
cut.  70.  de  Deut.  col.  570.  b.  ita  reddit  ■■Scio  einm  i]iiiii 
ffijl  obitnnt  mcitm  itiitjnitafe  ifiiqiiitatem  jacieti^ :  turn  addit  : 
Vno  verbo  niiiem  Or.tce  rlicurir ,  iniquiiatem  facietis ,  y»orf 
eft  ,  «VoyUn's:?;.  Scquitur  in  Grsco  ;  xal  Uy.Mtuli  i».  ths  Hi , 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

m;  lv^iit}^a.ixvv  ufi'iv'  deindc  iic  :  «j  (\>v'M^\^<^ilff.l  vfJAV  to.  xary.se 
e5Ca7ci'  iZy  ifitfZf  qu,e  polhcnia  llmiliier  reddit  Auguft. 
Locut.  71.  ubi  fup.  ^  occmrern  veliis  mala  novijjiymtm  die' 
rltm  : Jic  enim  kabet  Grxcui  ,  inquit  ,  pro  in  novijjimis  die- 
bus ,  am  in  novijjimo  dieruni.  In  Mf.  cciam  Oxon.  at  edd. 
Aid.  &  Compl.  legitur  ,  eV  i%ilur  rm  i/Hfo!/. 


*     CAPUT     XXXII. 


I 


VuLGATA      NOVA. 

I.    A    Udite  cceli  quoe  loquor  ,   audiat  terra 

J~\.  verba  oris  mei. 

1.  Concrefcat  ut  pluvia  doiVrina  mea  ,  fluat 
ut  ros  eloquium  meum  ,  quafi  imber  fuper  her- 
bam  ,  &  quail  ftili.e  luper  gramina. 

5 .  Quia  nomen  Domini  invocabo  :  date  ma- 
gniticentiam  Deo  noftro. 

4.  Dei  perfeda  funt  opera  ,  &  omnes  vise 
ejus  judicia  :  Deus  fidelis  ,  &  abfque  ulla  iniqui- 
tate  ,  juftus  &  reilus. 

J.  Peccaverunt  ei  ,  &  non  filii  ejus  in  fordi- 
bus  ;  generatio  prava  atque  perverfa. 

NoT^     AD      VeR 

*  Hoc  Canticum  fimiliier  habetur  in  Pfak.  Corb.  n. 
7Jfi.  annor.  circiter  1000.  &  in  Pfalt.  Laudunenli ,  vulgo 
S.  Salaberg3E  ,  inlignis  notae.  Item  in  Mf.  cod.  Rcgin* 
Suec.  nunc  Vatic,  n.  II.  annor,  1000.  nee  non  in  altero 
B.  Mariae  Remenlis ,  n.  z.  annor.  ^«^iter  700.  &  in  Plait. 
Sorbon.  n.  459.  annor.  400.  In  hoc  autem  ult.  Pialterio 
duplex  legiiur  interpretatio  Latinaejuldcm  Cantici  pauliim 
inter  fe  diverfa.  Idem  denique  exftat  in  BreviarioMoza- 
rabico  ad  Domin.  i.  Adventils,  &  ad  Feriam  vi.  port 
oilav.  Epiphaniac ;  nee  non  in  Pialterio  Rom.  edito  anno 
1595.  Sc  1665.  lludiu  &  opera  Eniin.  Cardinalis  Thoma- 
<ii  :  in  his  autem  omnibus  diffimilitudines  &  varietates  funt 
plurim^ ,  quas ,  faltem  praecipuas  ,  fumma  cma  annota- 
mus  infra  de  more. 

■J?-.  I.  Similiter  legirur  inMilTaliRom.  ad  TraflumSab- 
bati  S.  Ita  quoqae  in  Grsco  ad  verbum.  Accinunt  ma- 
gno  confenfu  Iren.  1.  4.  c.  z.  p.  ZZ9.  a.  Hilar,  in  Pf. 
154.  col.  47J.  a.  &  Petrus  Chryfol.  fer.  60. col.  891.  e. 
In  Pfalt.  Rom.  Thomaf.  deeft  ^J  ,  pod  lo(jiiar.  Apud  Am- 
brof.  in  Pf.  I.  to.  I.  col.  759.  b.  legitur  :  j4Hv/zi-a-/Hnj,  g; 
loi]ii,n ;  niox  ita  :  exjpetletiir  ,  &c.  practermidis  aliis.  Apud 
Hieron.  in  Ifai.  I.  &  fcqq.  to.  3.  col.  8.  b.  406.  a.  &  in 
Jer.  z.  col.  j;j.  b.  iic  :  Attende  cecliim  ,  ^  hijiiar ;  audiat 
ttrra  'jcrha  oris  mei;  at  in  Ilai.  z6.  col.  2z6.  a.  fermones 
oris  mti. 

if.  z.  Ita  Gracce  ad  verbum  :  concinunr  etiam  Milfale 
Rom.  Breviar.  Mozar.  Pfalt.  I.  Sorbon.  S.  Salab.  Rem.  & 
Rom. Thomaf.  nifi  quod  omnes,  loco  adprominciatio  mea, 
ftTunt  eiiuptinm  meitm ,  Corb.  elpqnium  ttttim  ;  pauloque 
^o^,Jicnt  imbrex  ,noi\imhfr,  Soibon.  2.  pronttnciatio  mea  , 
i^  dejcend.u  Jintt  ros  vctbiim  meum ,  Jicitt  imber-,  6i.c.  Gr. 
loco  proniimiatio  mea,  hab.  aVo'f ?E7^a' ,«v  ,  i.  e.  fcnieiitia 
inea.  Ambrof.  in  PI.  i.  col.  y^^.  b.  &  in  Luc.  9.  to.  i, 
col.  1415.  a.  &  epifl.  29.  to.  2.  col.  905'.  c.  E.xfpeiletur 
JiCHt  plnvia  eloquium  meum  ,  {^  defcendant  Jicnt  ros  verba 
mea  ,  Jkut  imber  ,  &c.  ut  fup.  Sic  etiam  Hieron.  in  Ifai. 
5y.  to.  ;.  col.  406.  a.  &  in  Zach.  8.C0I.  1749.  e.  ufque 
ad  iierba  mea:  cui  accedit  Petr.  Chryf.  fer.  60.  col.  891. 
e.  Hieron.  vero  in  Fcclef.  to.  2.  col.  778.  c.  legit  :l'.v- 
fpetlelurjkut  pluvia  fermo  meus  ,  ^  effundeut  fuper  terrain 
imbrem-ii  in  Ofe.  to.  3.  col.  1276.  &  s  334.  conftanter, 
defcendant  Jiiut  (oX.  ut)  ros  verba  mea.  Hilar,  in  Pf.  142. 
col.  ^^Z.  i.  ik -.Ex/pedeiur  Jicut  pluvia  dklum  meum  ,  i^ 
defcendant  Jicnt  ros  verba  mea,  ut  pluz'ia  ft'.per  grainen  ,  Jf? 
ut  iiiics  Jiiper  foennm,  Ita  ruxlum  in  Pf,  415.  col.  J79.  e.  Sc 
Tom  I. 


Versio    antiqua. 

I.    A  Ttende  coekim  ,  &  loquar  ;  &  audiat ter-     ft  M/  "d.  s. 

jfl  ra  \erba  e.x  ore  meo.  Mich.iein ,  vulgi . 

z.  Exlpedetur (icutpUniaadpronunciatio  mea ,  ^'  ^     * 
&  defcendant  licut  ros  verba  mea,  ficut  imbei: 
lliper  gramen  ,  &  ficut  nix  luper  focnum. 

3 .  Quia  nomen  Domini  invocavi :  date  magni- 
ficentiam  Deo  noftro. 

4.  Deus ,  \era  opera  ejus  ,  5c  omnes  v\x  ejus 
judicia  :  Deus  fidelis ,  &:  non  ell  in  eo  iniquitas , 
jultus  &  reftns  Dominus. 

5.  Peccaverunt  non  ei  filii  maculati:  genera- 
tio prava  &  perverfa. 

SIONEM     ANTIQUAM. 

n.  in  Pf.  134.  col.  475'.  a.  fed  legit  ,  eloquium  meum,  non 
ditlnm  meum,  ur  fup.  cxinde  col.  475.  a.  "i^  Jicut pluvia. 
Auftor  vero  1.  de  promilf.  part.  z.  c.  18.  col.  141.  d.  fie 
habet :  Excipiatur  /icut  plitvia  pronunctatio  mea  ,  ij>  defcen- 
dant veint  ros  -verba  mea. 

t.  3.  Itidem  Petr.  Chryfol.  fer.  (So.  col.  891.  f.  Breviar. 
vero  Moz.  iic,  cum  Mf.  Reg.  Suec.  Quta  nomen  Domini 
invocavi :  date  magnitudinem  Domino  Deo  noftro.  Similiter 
in  Pialt.  Corb.  prieier  vocem  Dcmtno  ,  quam  delet.  Sic 
etiain  in  Millali  Rom.  ubi  iup.  led  pro  inzocazi,  hab.  ?n- 
vocabo.  Concinunt  Plait.  S.  Sahb.  Rem.  Sorb.  i.&  Rom. 
Thomal.  ad  verbum.  Item  Sorb.  2.  nifi  quod  hab.  Domi- 
no Deo  veftro.  In  Gr.tco  ,  "0/"t  to  oVa.ua  Ku^l\s  £)c:c?>£5a*  /c'ts 
fJ.i'}a.hoi<'U¥V.v  TW   0eciu  \^ut^v. 

't.  4.  Similiter  habent  Pfalt.  S.  Salab.  Rem.  &  Rom. 
Thomaf.  prater  unumfanchts ,  pro  rectus.  Breviar.  Moz, 
cum  Milfali  Rom.  ad  Tradt.  Sabb.   S.    Detts  ,  vera  opera 

ejus Deus  jidchs  ,   in  quo  non  eft  iniquitas  ,  juftus  ^ 

janilus  Dominus.  Pfalt.  Sorb.  T.  Deus  verax  ,  opera  ejus  ■, 
^  omnes  vi.e  ejus  judicia  :  Deus  jidelis  ,  ^  non  eft  iniquitas 
in  eo,  juftus  ^  ftntlus  Dominus.  Sorb.  2.  Deus,  vera  junt 

opera  ejus  ,  omnes  vij: juftus  ^  Janilus  Domm.  Corb. 

Deus ,  cujtis  vera  opera  jttnt  ,  ^  omnes  vi.z  ejus  judicia  : 
Deus  fidelis  ,  y  non  eft  injuftttia  in  eo  ,  juftus  ^  famlus 
Dam.  Vet.  Iren.  Inrerp.  1.  3.  c.  18.  col.  ZII.  d.  Deris, 
vera  opera  ejus.  Grarc.  0£o;  ,  «Mi^/j-a  ra  s'pva  afTy,^<ira- 
cat 0£c?  TTjrc?,  K.  yx  e'^.v  aVixi'c; ,  Ai'jcac;  i.  o^t:;  Kt-ficc. 

Tit.  J.  Concinit  Pfalt.  Rom.  Thomaf.  nifi  quod  ibi  ha- 
betur natio  ,  non  generatio  ,  Grsce  -yn-.a.  Pfalr.  Rem.  & 
S.  Salab.  nee  non  Sorbon.  i.  iic  :  Peccaverunt  non  ei  filii 
immaculati :  natio  ,  &c.  ut  fup.  Mf.  Reg.  Suec.  I'eccaze- 
runt  non  ei  filii  immaculati  :  progenies  ,  &c.  Sorbon.  2, 
Peccaverunt  ci ,  1^  non  ei  filii  immaculati,  &c.  Corb.  Pec- 
caverunt non  ^  filii  immaculati :  natio  ,  &e.  Brev.  Moz. 
Peccaverunt  ei  non  filii  immaculati :  natio,  &c.  Lucif.  Ca- 
lar.  I.  de  non  pare,  in  De.  del.  col.  236.  vel  zjS.h.  Pec- 
caverunt ei  ,  2)'  non  filii  ejus  in  jordihus  :  generatio  prava 
t3  perverfi.  Augufl.  qujefl.  yy.  in  Deut.  to.  3.  col.  577.  d. 
e.  Peccaverunt  non  ei  filii  viiuperabiles  i  turn  addit  :  Onoi 
in  Gr^coeft,  isxia  y.:cur'x,  quidam  intnpretatifum ,  Jtcut 
hie  ,  id  eft  ,  filii  viiuperabiles  ;  ijuidam,  filii  commaciUati; 
quidam  ,  filii  vitioli  ;  unde  non  m.igna  qusftio ,  imo  nulla 
eft  :  &  infra  :  Generaliier  didiim  eft  :  Peccaverunt  non  ei : 
queni.im  qui  pecc.it ,  non  ei  peccat ,  id  eft  ,  non  Deo  ritcet  , 
Jed /ibi.  Similiter  inGti-co,  ubi  euam  profr.iid,  Icgittu, 

Ccc 


386 


LIBER.     DEUTERON.     Cap.    XXXII. 


ExMf.S.Uichiul. 


Versio   antiqua. 
6.  Hxc  Domino  ictribuiftis  fie  populus  ftiil- 


tus  cSc  non  lapiens?  nonne  hie  iple  tuus  , pater 
polledit  ,te ,  &  fecit  te ,  &  crea\  it  te  ? 

7.  Aienioramini  dies  fxciili ,  intelligite  annos 
fjccuii  rxculoi-um:  inrerroga patrem  tuum, 5:an- 
nuiitiabit  tibi ;  ibniorcs  tiios ,  &  dicent  tibi. 

8.  Cum  divideret  txcelllis  gentes  :  quomodo 
difperfit  filios  Adam  ,  (latiiit  fines  gentium  fecun- 

Tfl  Mf.  coi.  iir^  dum  "  numerum  angelorum  Dei. 

9.  Et  faita  eft  pars  Domini ,  populus  ejus  Ja- 
cob :  funiculus  hii-editatis  ejus  lirael. 

10.  Siiificientem  eum  fibi  fecit  in  terra  deler- 
ta ,  in  fiti  sftus ,  ubi  aon  erat  aqua :  circuivit  eum  , 
&  erudivit  eum  :  cultodivit  ilium  ficut  pupillam 
oculi. 


Eumerum 


idiitm 


VULGATA      NOVA. 

(,.  Hxccine  reddis  Domino  popule  fluke  & 
infipiens  >  nunquid  non  ipfe  eft  pater  tuus ,  qui 
podedit  te  ,  &  fecit  ,  &  creavit  te  ? 

7.  Memento  dierum  antiquorum,  cogita  gc-  /0^,8.8. 
nerationes  fingulas  :    interroga   pattern    tuum , 

&  annuntiabit  tibi  ;  majores  tuos ,  &  dicent  tibi. 

8 .  Quando  dividebat  Altiffimus  genccs  :  quan- 
do  feparabat  filios  Adam  ,  conftituit  terminos  po- 
puloium  juxta  numerum  fiUorum  lirael. 

9.  Pars  autem  Domini  ,  populus  ejus  :  Ja- 
cob funiculus  hxreditatis  ejus. 

10.  Invenit  eum  in  terra  deferta  ,  in  loco 
liorroris,  &  vaftiE  folitudinis  :  circumduxiteum  , 
&  docuit :  &  cuftodivit  quafi  pupillam  oculi  fui. 


NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

excMa'>  ad  verbum,  cili^ua  ,  lermnfa.  c.    ii.  p.  197.  a.  Qjtando  dhiijit  AluJUmtis ginU! : qutm- 

ir.6.  Sicni'i:er  hahet  Plait.  Cotb.  iUc  Dcmhio  ritrii:iif-  admodum  dzjferjit  jiltcs  Adam  ,  jintuit  tenuirijs  getnium  , 
lis  ;  deinde  ,  pleh;  jluiia  i^  nun  fifiens  ,  &c.  uc  fupia.  &c.  ut  lup.  Nuvanan.  de  Tiin.  p.  1047.  b.  Cum  dijj'e- 
Pi'alt.  Rem.  ac  S.  Salab.  &  Rem.  Thomaf.  Bxc  Dcmino  re-  mm.net  fiios  Adam  ,  ftaiuit  fines  gentmm  juxta  tiiimerum 
tribmjli  Ju  plehs  fiitlta  Jj  non  fafietis  .'  iiat.tte  hie  tpjd  tutu  angelorum  Dei.  Hilar,  in  PI.  143.  col.  554.  d.  Ci.'m  divi- 
fater  prijfedit  te  ,  jecit  te  ,  ^  creaiit  te  >  Sic  eiiam  iui'bon.  0e:  Exieljus  gentes  :  ftatuit fines  gentium  Jecimdiim  nume- 
I.  delete  te,  Ttcii  fecit.  Sorbon.  veto  z.  ia-  H.ic  Domini)  rum  angeloy.im  fuorum  :  Sc  in  P(.  126.  col.  410.  d.  Cam 
retrihtiijli  ,  htc  populus  jlultus  ^  non  fapiens  ?  nonne  hie  di-'i/ijjet  Exceifus  gentes  fecundum  numerum  angelorum  Dei. 
ip/e   tuus  pater,   <jui  poffrnit  te  ,   £)  feeit  ,   ^  ireavit  te ?      Vide  etiam  in  Pi.   II.  col.  45.    b.   &   in  Pi.    ijo.  col. 

"        '■      "  '     "      '        '''   '" '■''      459.  e.  Hieiun.  in  Dan.   10.   vel  11.  to.   5.  col.  1119. 

c.  Q^:ando  dividebat  AlttJJtmus  gentes  ,  ^  dijjeminabat  filus 
Adam  :  jiatuit  terminos  gentium  juxta  numerum  angelorum 
Dei.  Siir.iliter  in  Ezech.  18.  col.  £94.  f.  praeter  hoc  ,  conf- 
tituit terminos  nationum  v  poll  hoc  autem  ,  angelorum  Dei^ 
addi;  :  Size  ut  melius  habetur  in  Hebraico  ;  Juxta  nume- 
rum f:i.,rt!m  IJraet :  &  intra  ,  in  c.  45.  col.  1016.  a.  Sta- 
tuit  t(yiri:r:os  gentmm  fecundhm  numerum  filiorum  I/rdW, 
Jive  angelnum  Dei  :  &  in  Dan.  7.  col.  1098.  f.  Ouanda 
diiidclat  ,  &c.  ut  in    Vulg.  prxter  uU.    juxta   numerum 


Breviar.  Moz.  hxc  Domino  reiribuijlt ,  hxc  flehs  fatua  £S 
nan  fapiens  ?  nonne  hic  eft  itfe  pater  tuus  ,   qui  pejpdit  te  , 

is  fecit  ,   &c.  Mf.  Reg.  Susc.  Sii  p-pulus  fiuitiis »0» 

iic  ipfe   eft    tuus  pater  ,    qui  pnjpdit    te  ,    55  fecit    te  ,   y 
crea'jit  a  ?  Grac.  Tc-'itx   Kif/a   atlnir^JU'.T!  ;  iru  >ai; 


fia-fo;  J.    iX'    L'f'i  >    ^'^  «fTc;  iTzi  W  CTari:» 


&c.  Vet. 


Iren.  Interp.  1.  4.  c.  10.  col.  Z59.  b.  Sic  pcpuhis  fatuus 
^  non  fufiens  ,  lac  Dcmino  retribiiifti' ?  &  infra  259.  c. 
licut  cap.  51.  col.  269.  a.  addit  cum  Augull.  Locut.  71. 
col.  570.  c'.  Nonne  htc  ipfe  (  al.  hic  idem  )  pater  tuus  pof- 

fedit  te  ,  <5  fecit  K,  i§  creavit  te  ?  Lucif.  Calar.  1.  de  non      angettrum  Dei :  Sc  I.  i.  in  ep.  ad  Eph.  to.  4.  col.  551.  a. 
pare,  in  De.  del.  col.  236.  h.  Uxccinc  Dcmiiio  reddis  ptebs      Oiicunio  divideiat  Aliiffimus  gentes :  dim  dijjemtnarct  filios 
fatua  fj  nan  fapiens  ?  Rutin,  in  Symb.  col.  185.  b.  Po-       "         --  -  »'•-■-    ■-    -    -    —'     ■--°    -■     '"'  -    '■-    '    - 
fiili'.s  ftultus  (5  non  fapiens  ,  h,tc  Damino  retribuifti?  \'\g\\. 
Tapf.  1.  contra  Vatimad.  col.  746.  b.  Nonne  hic  pater  tuus 
foJJ'editie,  ^fec-.t,   J5  conftituit  te  ?  Gixc,  sircmcs  Qi ,  j, 
f-TT'.'.ci  Hi ;  Ml.  Alex.  ^  eutk/  a. 

t.  7.  Plait.  Corb.  Rem.  Rom.  Thomaf.  &  S.  Salab.  fie : 


Adam:zt  in  Mich.  6.  to.  5.  col.  1558.  d.  Cum  divideret 
Excel,  its  gentes  :  cum  dijjeminaret  filtos  Adam  ,  conftituit 
terminos  terrx  jecundiim  numerum  angeljrnm  Dei.  Rofin. 
in  Svmb.  p.  178.  a.  CiimMivideret  hxteijns  gentes  ,  fta~ 
tuit  tcrmmos  gentium  Jecundiim  numerum  angeljritm  Dei. 
Ambroliaft.  col.   129V.  Cum  divideret  AliiQimus  gentem: 

In  mente  habete  dies  fjtcttli  ,  intelligite  annjs  naticnis  natio-      quemadmodum  dijperfit  filios  Ada  ,  ftatuit  fines  gentiutn  fie- 

tium  :  interroga  ,  &c.  u[  lup.  Similiter  habet  Breviar.  Moz.      cund.im  num.  angel.  Dei.  Similiter  habet  Auft,  qmell.  ex 

praeter  ha:c  ult.  patrem  tuum  ,  Jg  dicel  tibi ;  jeniores  tuos  ,  "  " 

{^  aaauntiabant   tibi.    Itidcm  Auc^.  op.  imp.  in  Maith. 

horn.    17.  col.  89.   b.   ab  hoc  ,    interroga  patrem.  Pfalt. 

Sorb.  I.   In  mente  habeto  dies  f.ectili  ,  intelligite  annas  na- 

tionis  nationum  ,  Sec.  ut  in  textu.  Sorbon.  vero  2.  Et  re- 

mfmmamini  dies  fuculi  ,    intelligite  annos  gemrationis  getie- 

ratianum:  interroga  patrem  tuum  ,  ^  indicabit  tibi  ;  Jeniores 

tuos  ,    i^  dicent  tibi.    Mf.  Regin.  Suec.  Memoramini  dies 

antiqnos  fsaili  ,    &c.  ut  in    Plait.  Rom.  Thomaf.  prairer 

ult.  f^  difcant  tibi  ,   pro  £5  dicent  ,   &c.  Grsc.    Uvr.Srrli 


TH  ymcai  7f»£ai«  (  Mfs.  Alex.  &  Ox. 

cum  ediit.  Aid.  &.Compl. -;!t£«?  ■ymi'Jf  )  tTrtfjirvia  toi 

X.  itta-/UM7  (\r  ni g  ifiii  <.-i-  Hieron.  in  Ezech.  45. 

10.  5.  col.  104;.  f.  Memento  dierum  antiquitatis ,  tnteliige 

iinnaf gemrationis generationum:  &  m  Amos  2.  col.  1583'^- 

Interroga  patres  tuos  ,  ^^  annitntiahunt  tibi  ;  feniores  tuos  , 

{J  dicent  tibi.  Similiter   habet  Gelaf.   i.  epift.  J.  Cone.  to. 

4.  col.  ii72.e.  Ambr.  vero  in  Pf.  118. to.  i.  col.   1 1  34.      Jacob  :  funiculus  haredit.itis  Iir.iel.  Sorb.  2.  Et  Jadacft  pm- 

b.  Interroga  p.urem  tuum  ,  gj  annuntiabit  tibi  ;  jeniores  ,  i$      tio  Domini,  populus  Jacob  :  funiculus  ktreditatis   Ifraet.  Si- 


utroqiie  Tefl.  q.  109.  apud  Augull.  col.  109.  a.  pra:ter 
h«ec  .  gmtes  :  quemadmodum  feparavit  filios.  Sedul.  Scot,  in 
ep.  ad  Rom.  col,  J21.  a.  Cum  divideret  Exceifus  gentes  ^ 
^  dtfpergeret  filios  Adam  Jecundiim  numer,  angelorum.  Auct. 
1.  de  vocat.  Gent.  1.  i.e.  y.  p.  2.  f.  Clmi  difpertiret  Ex- 
celjUS  getjtes  :  quemadmodum  dijfjerfit  filios  Adam  ,  ftatuit 
terminos  gentium  jecundiim ,  &c.  ur  in  textu.  Au(^.  1,  de 
promilf.  part.  i.  c.  9.  p.  98.  e.  Ciim  dijpartiretur  AltiJJi- 
mus  naticnes  ,  ft.uuit  terminos  gentium  ,  &c.  ut  fup.  Vide 
etiam  Gregot.  M.  hem.  34.  in  Job. 

if.  9.  Concinunt  Pfalt.  Rem.  &  Rom.  Thomaf.  una  com 
Graeco  :  lie  etiam  habet  Hieron.  in  Ifai.  57.  to.  3.  col. 
418.  b.  cum  Auifl.  quacfl.  ex  utroque  Tell.  q.  109.  coU 
109.  a.  Similitet  Pfalt.  S.  Salab.  ptjctet  unum  ,  fiinictt- 
lum  ,  \qcq  funiculus  ,  Gr.  %o/no,«a.  Pfalt.  Corb.  Et  fac- 
ta eft  plebs  Domini  ,  pars  ipfius  Jacob  :juniculus  bxreditatii 
ejus  Ifrael.  Sorb.  I.   Et  jaila  eft  pars  Domini  ,  populus  ejus 


dicent  tibi.  Vide  etiam  in  Pf.  45.  col.  887.  c.  Fetrand. 
Diac.  ep.  ad  Reginon.  p.  17J.  Interroga  patrem  tuum  , '^ 
annuntiabit  tili  ;  presbyteros  tuos  ,  SS  dicent  tibi  omnia  :  flc 
cpill.  ad  Pelag.  p.  258.  feniores  tuos,  £5  dicent  tibi  omnia. 
Scavila  epiil.  ad  S.  Fulg.  apud  ipfum  10.  p.  X12.  In- 
quire patrem  tuum  ,  ^  annuntiabit  libl  ;  jeniores  tttos  ,  Jj 
docehunt  te. 

*-,  8.  Pfalt.  Rem.  Sorbon.  i.  S.  Salab.  &  Rom.  Ciim 
divideret  (Kem.  dividerit)  Exceljns  gentes  :  quemadmodun 


niiliter  Mf.  Reg.  Suec.  Et  ficia  eft  portia  Domini ,  &c.  ut 
in  textu.  Breviar.  Moz.  Faila  eft  pars  Domini ,  plebs  Ja- 
cob :jiiiiiciilum  hxredifatis  epis  Ifiael.  Vetus  Iren.  Interp. 
1.  3.  c.  12.  p.  197.  a.  Taita  eft  enim  pertio  Domini,  popu- 
lus ejus  J.tcob :  fitniculum  bareditatis  ejus  Ifrael.  Hilar,  in 
Pf.  126.  col.  420.  d.  Et  facia  eft  pfirtio  Domini  ,  Jacob: 
funiculus  hsred.  Ifrael  :  fimiliter  in  Pf.  143.  col.  554.  d. 
addito  uno  ejus  ,  ad  vocem  hxreditatis.  Am5l.  op.  imp.  in 
Matth.  col.  20I.  b.  cum  Aucl.   1.  de  voc.  Cent.  1.  i.e. 


difperjit  fiUos  Ada ,  (  Sorb.   i.  Adam)  ftatuit  termrios  gen-  y.  p,  2.  f.  Et  fiila  eft  portio  Domini,  populus  ejus  Jacob: 

trim  jecundiim   numerum  angelorum  Dei.  Similiter   habet  funiculus  harcditatis  ejus   Ijrael.  Aucl.    1.  de  promilf.  p. 

Breviar.  Moz.  exccpto  verbo  ,  dij'partiret ,  pro   divideret.  j.  c.  9.  col.  98.   e.  Et  faila   eft  portia  ejus ,  Jacob:  jhies 

pfalt.  Corb.  Ciim  difpartiebat  Exceifus  gentes  :  quemadma-  hareditatis  ejus   Ifrael.  Sedul.  Scor.  in  ep.  ad  Rom.  col. 

dum  difperferit  filtos  Ad.e ,  ftatuit  fines  gentium  ,  &c.  ut  lup.  J2 1,  a.   Et  facia  eft  portio  Domini  ,  Jacob  ;  funiculus  bared. 


Sorbon.  2.  Cum  partirelur  Altijfimus gentes  :  ut  dijje minaret 
filios  Ad.im  ,  conftituit  fenes  gentium  ,  Sec.  Mf.  Reg.  Suec. 
fines  gentium  fecundhm  numerum  sngelorum  Domini.  Gr. 
"Ot£  JV-i^ufci^EC  0  '  T4i7&?  fi^'H'  cai  JVitoTreifsr  vtv;  AJ act , 
i'smit  ofia  iirui ,  Scc.  ut  in  lat.  Vet.  Iren,  Interp.  1,  j. 


ejuf   Ijrael. 

fr.  10.  Pfalt.  S.  Salab.  Sotbon.  i.  &  Rom.  Sufficientem 
eum  fibi  fecit  in  eremo  ,  in  Jtti  caloris  ,  ubt  ncn  erat  aqua  : 
tircumduxit  eum  ,  l^  erudivit  eum  :  ^  cuftodivit  eum  ficut 
pupillam  oculi.  Similiter  habtt  Ffalc.  Rem,  prztei  voces  * 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXXII. 


387 


VUIGATANOVA.  VeksIOANTIQUA. 

II.  Sicut  aquilapiovocans  ad  volandum  pul-         11.  Siciit  aquila  tegit  nidum  fiiLim ,  &   fuper  ExMf.S.Michnil. 

los  fuos  ,  &  fuper  eos  volitans  ,  expandic  alas  pilllos  lllOS  Confidit  ,  extcndit  alaS  fuas  ,  &  lul- 

fiias  ,  &  alTumpfit  eum  ,  atque  portavit  in  hu-  cepit  illos  fliper  fcapillas  llias. 


mens  fuis. 

II.  Dominus  folus  dux  ejus  fuit :  &  non  erat 
cum  CO  deus  alienus. 

i;.  Conftituit  eum  fuper  excelfam  terram  : 


1 2.  Dominus  folus  ducebat  cos :  &  non  erat 
cum  eis  deus  alienus. 

M-  Superduxit  eos  in  virtute  terra;  :  cibavit 


wt  comederet  fruitus  agrorum  ,  ut  fugeret  mel    eos  nalcentia  agrorum  ,  liixerunt  mel  de  petra , 
de  petra  ,  oleumque  de  faxo  duriffimo.  ■     &  oleum  de  firma  petra. 

14.  Butyrum  de  armento  ,  &  lac  de  ovibus  14.   Butyrum  boum  ,  &   lac  ovium  ,  Cum  adi- 
cum  adipe  agnorum  ,  &  arietum  filiorum  Bafaii : 
&  hircos  cum  medulla  tritici ,  &  fangulnem  uvaj 
biberet  meraciflimum. 

1 5.  Incraflatus  eft  dileftus ,  &  recalcitravit  : 
incraflacus  ,  impinguatus  ,  dilatatus  ,  dereliquit 
Deum  fadorem  iuum  ,  &  receflit  4  Deo  faluca- 
li  fuo. 

16.  Provocaverunt  eum  in  diis   alienis ,  & 

NotjE    ad    Versionem    antiquam 

Impofuit  in  fortitudines  terrte  fiajcentias  agrcrum  :  fnggerttnt 


pe  agnorum  &  arietum  ,  filiorum  taurorum  & 
nircorum  ,  cum  adipe  renium ,  triticum  ,  ex  lan- 
guine  uv'x  bibit  vinum. 

1 5.  Et  manducavit  Jacob ,  &  impletus  eft  ,  & 
recalcitravit  diledus :  impinguatus  eft,  &  incraffa- 
\'it ,  &  *  dilatus  eft ,  &  dereliquit  Deum  qui  fe- 
cit eum ,  &  recetlit  a  Deo  ialutari  fuo. 

1 6.  Exacerbaverunt  me  in  alienis ,  in  abomi- 


Jibi ,  ante  ftcit ,  &  eum ,  pod  miiiivit ,  quas  deler.  Curb. 
ilc  hsbet :  Sifficientnii  eum  Jibi  ftcit  in  terra  liejhta  ,  iuji- 
tim  calortbtts  ,  itbi  tyin  erat  aqrta  :  circtitniit  eum  ,  ^  erndiit 
eum :  ^  ciifijdiit  eum  ut  pup.  oculi.  Sorbon.  2.  Sujfii:en- 
tem  fecit  eum  in  terra  deferta  ,  in  Jiti  calorii  ,  ubi  ncut  erat 
ttoua:  ctrcumdnxit  eum  ■,  ^  erudivit  eum:  ^  cuficidivtt  eitm^ 
&c.  uc   I'up.   Breviar.  Moz.  Snjficientem   eum  jtbi  fecit  in 

terra  dejerta  ,    in  jtti  catoris  y  ubi circumiz'it   eum,    ^ 

erndivit  eum  Jicut  pup.  ocuU.  G:£C.  Aurccf'Kmsv  ccvt'.v  o/ 
Tri  iti\uc^  %  J.  f^.fuffccitt  feu  necejfaria  tribuit  ei  in  dejerto  ; 
deiide  fie:  cV  /.jJ  ic-ii"»?"?  >  «  7«  iiviff  (  in  Mfs.  Alex. 
tc  Oxon.  ac  edict.  Aid.  &  Compl.  deed  -{i,  )  «ti'szaio:»  iu- 

I'm  ,  «  iTra'Jn'tn j,  JVisjiWLtJw ,  &c.  ut  fup. 

if.  II.  Pfalt.  Rem.  Sicut  aquiia  tegit  nidum  jiium  ,  g? 
fuper  pull  St  fuos  confedit  ,  expandit  atas  Juay ,  ^  acccpit  eos  ■, 
i^  fitjcepit  eos  fuper  fcnpulas  fias.  Simi'irer  Sorb.  i.  Rom. 
&  S.  Salab.  nilt  quod  duo  priora  hab.  coifidct  ,  pro  confe- 
dit ,  &  ult.  cor.fdit.  Ml.  Reg.  Suec.   (hicmadmodum  aquila 

tegit ^  fuper  pultos  fltos  qtios  diiigit ,  conjidet ^^  re- 

cepit  eos  ,  '^  fiifcepit  eos  fuper  hiimtros  fios  i  catteta  ut  in 
Rom.  fup.  Sorb.  2.  Sicut  aquila  tegit  nidum  fuum  ,  ^ 
fuper  pullos  juos  circumblanditiir  ,  expandit  pennas  fuas  ,  ^ 
accepit  eos  ,  ^  elevavit  eos  jup.  jcapulas  fuas,  Corb.  Quem- 
admodum  aquila  protegit  nidum  juitm^  ^  fuper  pullos  fitits 
confidet ,  extendens  alas  fuas  »  adfunipjit  eos  ,  ^  jufce^'it  eos 
fuper  ,  &c.  Breviar.  Moz.  Qitemadmndum  aquila  proteget 
tlidum  frtum  t  defuper  pullos  juos  jedens  •,  extendit  alasjuas  ^ 
(^  affumpjit  eos  ,  ^  fufcepit  eos  juper  ,  Sec.  al.  "^  accepit 
eos  ,  2*  fujcepit.  Grxc.  'Hi;  aSro;  OKETaoai  noj'iav  a'f tk  ,  k, 
£t)  t  T;  vcgtcT;  at/xV   £7re7ro,9"ii'''e  »  tf^  is:^   Ta;  OT-rSff/a;    Kfry 

sJi^y.l'i  V.UTti,    J,    Kfe^iao^f    CtfTb?  sVI    TCoV  fJ.il KCp^iVc^V   ai'TK. 

Ambiof  1.  J.  Hexa.  to.  i.  col.  104.  b.  legit  :  Sicut  aquila 
protegit  nidum  fuum  ,  ^  fuper  pullos  ftos  confidit ,  (  cod. 
Var.  confdit ,  edit.  Rom.  concupivit  )  ^  expandit  alas 
fuas  »  ^  adfnmpjit  eos  ,  ^  fufcepit  fuper  fcapulas  fuas.  At 
1.  2.  de  intcrp.  Dav.  c.  J.  to.  i.  col.  645.  f.  Extendens 
alts  fuas ,  ad.fimpfit  eos  ,  ^  ftfepit  eos  ft  per  ,  &c.  ut  fup. 
Kieron.  in  Ilai.  66.  to.  5.  col.  505.  e.  Sicut  aquila  prote- 
an niduni  fuum  ,  ^  pullos  Juos  dejtderavit  ,  expaudens 
alas  fujcepit  eos,  ^  portavit  in  hitmeris  Juis :  8c  in  Matth. 

24.  to.  4.  col.  115.  d.  Sicut  aquila   protegit ^   fuper 

pullos  fuos  deftderavit ,  expandens  alas  fuas  fufcepit ,  ^  f«- 
lit  fuper  pennas  fuas,  S.  Petr.  Chryfol.  fer.  170.  col.  974. 
b.  Sicut  aquila  protegit  nidum  Jitttm  ,  ^  juper  pullos  juos 
(ojfidit ,  fc  extendens  alas  jitas  ,  accepit  eos  ,  ^  fufcepit  eos 
fuper  fcapulas  fuas. 

Tir.  12.  Ita  ferunt  Pfalt.  Corb.  Sorbon.  &  Rom.  ad  vet- 
bum  i  Rem.  vero  ,  Deus  folus  doccbat  eos  ,  &c.  ut  fupra. 
Pfalt.  S.  Salab.  Dominus  folus  docebat  eos  ,  &c.  Breviar. 
Moz.  Dominus  folus  deducebat  ,  ^  non  erat  cum  illo  deus 
alienus.  Gtxz.  Kvpti;  fj.ine,  «-/si-  a'fTp;,  Yv.  Tic  fjci-c  dutoJv  y 
&c.  ut  fup.  Mfs.  Alex.  6c  Oxon.  xcj  va  tfv ,  &c.  Amlir. 
1.  5.  Hex.  to.  I.  col.  104.  b.  Dominus  folus  ducebat  cos. 
Fulgent.  I.  pro  fideCaih.  p.  J56.  Dominus  jolus  deduce- 
bat  eos  ,  y   non  fuit  cum  illis  deus  alienus. 

't.  15.  Pfalt.  Rem.  &  Sorbon.  i.  Adduxit  eos  in  fcrti- 
tudine  terra  ;  cibavit  eos  nafcentiis  agrorum  ,  juxerttnt ,  &c. 
ut  in  rextu.  Simili:cr  habet  Rom.  Thomaf.  prjcter  hoc,  in 
j'oriiiudinem  terrx  :  fie  eriam  Plait.  Corb.  &  S.  Salab.  fed 
hoc  addit,  cibavit  eos  najcentiai ,  Bcc.  Qjih.  nafcentia.  Sor- 
bon. 2.  Perduxit  eos  in  virtute  term  :  fatiavit  eos  frutiibus 
agrorum  ,  fuxernnt  mel  de  petra  ,  Jj  oleum  de  folida  petra. 
Mf.  Reg.  Suec.  Perduxit  eos  m  virtute  terrx  :  cibavit  eos 
ex  nafcentia  anorum  ,  &c.utin  Rom.  fup.  Breviar.  Muz, 

Tm.  i. 


mel  de  petra  ,  g  oleum  de  firniijftma  petra.    Gr.  'Ak&'Gu- 

d'jfcijv,  f^M'^-caf  /  iyt  £K  7r£T/)tz;  ,  k,  s^atov  e)t  refS-t?  -srsT^a?. 
Arnob.  de  Deo  trino,col.  21  3.  Fluxit  eis  met  de  petra,  ^ 
oleum  de  folida  petra. 

t.  14.  Similuer  hahent  Pfalr.  Rem.  &  Rom.  exceptis 
his,  cum  atti^,e  renium  {  Rom.  renum)  tritici,  1^  fuiguine^ 
Pfalt.  S.  Salab.  &  Sorb,  utiumque  :  Butyrum  bonum  ,  ^  lac 

ovium cuin  ad:pe   renium   tritici  ,   ^  fai:guinem    uvcs  , 

&c.  ut  fup.  ^oihcjn.  "cj' j,tnguine.  Previar.  Moz.  Btttyrutn 

bovum  ,    ^  lac  ovium cum  adipe  renum  ,  finmentum ., 

C?  janguiiiem  uvx  ,  Sec.  Pfa'.t.  Corb.  Butyrum  bourn  ,  (^ 
lac  ovium  ,  adipem  agnorum  ^  arietitm  ,  taurorum ,  cum 
adipe  renium,  trttico ,  ^  Jangu.nem  iiva ,  &c.  ut  iup.  Gr. 
hhrupov  ll>zcdV ,  K,  7aAa  w/joCk.twI'  ,  ^sxa  i^ci/oq  cy.fyvy  jj 
y.f'iMi'  ,  vmv  Tccuficiiv  Jt,  ifX/Oiv,  fierce  j-eadTO?  v^rfpc^v  «so-i'^t , 
(  Mf.  Oxon.  K,  CTf/JK  )  K)  altict  s-apt'Xti;  ,  &c.  Auguft.  loc, 
75.  de  Deut.  to.   3.  col.  570.  c.  cum  adipe  renum  tritici  .^ 

turn  addit :  KfWtf^  tritici velut  interiora  tritici,  unde  ja- 

rina  ejicitur.  Lucif,  Calar.  I.  de  non  pare,  in  De.  del.  col. 
Z56.  vel  238.  h.  bibtt  vinum.  Pialt.  Sorb,  ebibit  vinum. 

It.  I  J.  Pfalt.  Rem.Sorbun.  i.  &  Rom.  it  manducavit 
Jacob  ,  ^  fatiatus  ej! ,  ^  recalcitravit  diledus  :  pinguis  f  ic- 
tus c/?  ,  ^  tncrajfavit ,  ^j  dilatatus  ej}  ,  ^5  dereliquit  Deum^ 
&c.  ut  fup.  Similiter  habet  Pialt.  S.  Salab.  excepto  ver- 
bo  ,  faturatus  efl ,  pro  jatiaius  eji  i  delet  quoque  ^  ,  poll 
incrajjavit  i  pauloque  puft  legic  Dominum ,  uon  Deitm. 
Pfalt.  Corb.  &  Sorbon.  2.  ft  manducavit  Jaecb,  i^  fatia- 
tus ejl ,  ^  rec.tlcitravit  diledus  :  impinguatus  efl  ,  ^  incraj^ 
fatus  efl  ,  g;  dilatatus  efl  ,  Q  derctinquit  Deum,  &c.  ut 
fup.  Mf   Reg.  Suec.    iimilitcr  habet,   fatiatus  efl,   paulo 

vero  pofl: ,   impinguavit ^  reliquit  Dominnm  i  caetera 

ut  in  Pfalt.  Kom.  Breviar.  Moz.  Et  manduca.  it  jac.b , 
^faturatus  efl,  i5  recalcitravit  dilcBiis :  pmguir  jahus  efl  , 
^dilatatus  efl,  ''^  derelinquit  Deum,  &c.  ut  (up.  lia  quo- 
que in  Grjcco  ,  nili  quod  Icco  ,  pinguis  jacius  efl  ,  g  di- 
latatus efl,  &c.  legitur  ,  s^iTraV^n,  fVa;^''f^M,  eT\aTt'j'^H, 
'<  s/HitThitiTS  ,  &c.  cxtremo  Q^rZi^aq  aVxy  ,  Jalvatore  fuo, 
Tertul.  adv.  Pfych.  p.  984.  a.  fie  hab.  Incrnjfaius  efl  di- 
ledus ,  J5  pingnefadns  ,  g  dilatatus  efl  ,  i;^  dereliquit  Deum 
q'li  j'ecit  eum  ,  £5  alfceffit  a  Domino  lalutificatore  Juo.  Lit- 
cif  Calar.  I.  de  non  pare,  in  De.  del.  col.  256.  vel.  238. 
h .  Et  manducavit  Jacob  ,  !5  jatiatits  efl ,  ^  calcitravit  di- 
ledus:  pinguis  fatlus  efl  ,  £5  incrajfatiis  efl,  dilatatus  efl ,  ^ 
dereliquit  Deum  qui  fecit  eum  ,  ^  recejjit  a  Deo  jalvatore 
juo.  Hilar,  in  Pf  140.  col.  540.  a.  Manducavit  y  bibit 
Jacob, '•^  repletus  efl,  g  incraffatus  efl,  ^  calcitravit  di- 
ledus :  &  in  Pf  J.  col.  119.  d.  incrajjavit  ,^  calcitravit. 
Ambrof  1.  de  Jof.  e.  7.  to.  i.  col.  497.  f.  Impinguatus, 
^  obijus  fadus ,  ^  dilatatus  efl  ,  C  dereliquit  eum  qui 
Jecit  eum.  Hier.  in  Ezech.  16.  to.  3.  col.  789.  d.  Et  man- 
ducavit i^  bibit  Jacob  ,  2J  faturatus  efl  ,  Jj  incraffatus  ,  CJ 
calcitravit  diledus:  55  dereliquit  Deum  futorem  fuum  i  & 
infra  ,  col.  806.  e.  Manducavit  (5  hibit  :  ip  faturatus  efl  , 
2?  impinguatus  ,  ^  calcitravit  diledus.  Similiter  in  Ifai. 
28.  col.  234.  f.  praeter  h«c ,  {^  bibit  Jacob  ,  3C  recalcitra- 
vit;  &  epift.  ad  Fabiol.  to.  2.  col.  (Soy.  b.  Impinguatus 
efl,  y  incraffatus,  ac  dilatatus,  fji  recilcilmvit  diledus: 
y  oblitus  efl  De,  fclvatoris  fui ;  St.  1.  2.  cont.  Jovin.  to. 
4.  part.  2.  col.  2o2.  b.  Incraffatus  efl  ^  pinguefadut ,  ^ 
dilatatus ,  (5  recalcitravit  diledus  :  ^  dereliquit  Dommum 
qui  feccrat  eum  ,   ^  abjcefftt   a  Deo  J.tlut.tri  juo. 

If,  16.  Sic  habet  Pfalt.  Sorbon.  2.  demto  uno  ^  ,  poft 

Ccc  ij 


*  j4/,  delatiueft 


i%% 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXXII. 


Al.dtefl  & 
*  Ai.iitjl  que 


Versio    ANTIQUA. 

IxM.f.S.UiihMl.  nationibus  fuis*  &  exafperaveriint  me. 

17.  Sacrilicaverunt  dacmoniis  &;  non  Deo ,  diis 
qiios  non  no\erant  :  novi  recentes  *  que  ve- 
nerunt ,  quos  nefciebant  patres  coriim. 

1 8.  Deum  qui  te  genuit  derelkjuifti ,  &  obli- 
tus  es  Deum  alentem  te. 

19.  Et  vidkjDeus,  &  zelavit  :  &  e.Kacerba- 
tus  eft  pet  iram  filiorum  fuorum  &  filiarum  fua- 
rum. 

ZQ.  Et  dixit :  Avertam  faciem  meam  ab  eis ,  &: 
oftendam  quid  erit  eis  in  novillimo  :  quia  gene- 
ratio  perverfa  eft ,  filii  in  quibus  non  eft  fides  in 
ipfis. 

::  r .  Ipfi  prxzelaverunt  me  in  non  Deo ,  in  ira 
concita\erunt  me  in  limuiacris  iliis :  &  ego  ze- 
labo  eos  in  non  gente ,  in  gente  infenlata  irrita- 
bo  eos. 


NotjE   ad   Version 


VULGATA     NOVA. 

in  abominationibus  ad  iracundiam  concitaverunt. 

1  7.  Immolaverunt  d^Emoniis  &  non  Deo  > 
diis  quos  ignorabant :  novi  recentefque  venetunt, 
quos  non  coluerunt  patres  eorum. 

I  8.  Deum  qui  te  genuit  dereliquifli  ,  &  obli- 
tus  es  Domini  crcatoris  tui. 

19.  Vidit  Doniinus  ,  &  ad  iracundiam  con- 
citatus  eft  :  quia  provocaverunt  eum  filii  fui  & 
tilix. 

10.  £t  ait :  Abfcondam  faciem  meam  ab  eis, 
&  confideiabo  novifTima  eorum :  gcneratlo  enim 
perverfa  el^  ,  &  infideles  filii. 

21.  Ipfi  me  provocaverunt   in  eo  qui  non 
erat  Deus  ,  &  irritaverunt  in   vanitatibus   fuis  : 
&  ego  provocabo  eos  in  eo  qui  non  eft  popu-    Jtr,  ir. 
lus ,  &  in  gente  l^ulta  irritabo  iUos.  14. 

K«n.  lOi 

E  M     A  N  T  I  Q  U  A  M.  '?• 


fail.  Rem.  verb  &  S.  Salab.  &  Rom.  Thomaf.  Exacir- 
ha-jernnt  ml  in  alienis ,  in  ahiminat.  fuis  concita-uiritnt  me. 
Similiter  Sorbon.  I.  addito  J^  ,  port  aliems.  Mf.  Regin. 
Suec.  Exaffna-Jtrunt  rite  ,  Sec.  ut  in  Rom.  fupra.  Corb. 
Bxacertjvernnt  mttn  alienii  ,  in  ahominut.  nieis  amaricave- 
riini  mi.  Breviar.  Moz.  Et  txactrha-.eruni  me  in  Jiis  alie- 
nis, ia  ahmin.lt.  fuis  in  nam  concita-jerunt  me.  Gr.   Oa- 

yit  IJi.  Lucif.  Calar.  1.  de  non  pare,  in  De.  del.  col.  ijiS. 
vel  Zj8.  h.  Exacerhaverunt  me  in  diis  alienis  ,  in  abemi- 
nat. /nil  concitaverunt  me.  Hieron.  in  Ifai.  57.  to.  3.  col. 
418.  a.  Irritaverunt  me  in  diis  alienis ,  ^  in  abomination. 
fuis  .id  iractuidiam  provocaverunt.  Similirer  in  Ifai.  6j. 
col.  481.  a.  prater  hoc,  ad  amaritttdinem  provocaverunt. 
■f_  17.  Concinit  Mf.  Sorbon.  I.  nifi  quod  habet  dii  , 
pro  diis.  Concinunt  edam  Rem.  &  S.  Salab.  &  Rom.  fed 
leMnt  das ,  Rem.  deas  ;  deinde  hi  tres,  quos  non  noverunt, 
Similiter  Corb.  deos  quos  nni  noverunt ;  fed  addit  :  nobis 
Mitansi  tienerunl  ,  quos  ntfiierunt  patres   eorum.  Sorb.  1, 

Sacrificaverunt diis  quos  non  noverant :  novi  ad  prxfens  , 

jHoi  nefciebant  patres  eorum.  Breviar.  Moz.  Et  facrificave- 

rttnt deos  quos  non  noverunt :  novi  recentejqne  venerunt , 

quos  «efciernnt  reges  eorum.  Pfalt.  S.  Salab.  deler  que ,  port 
recentes.  Similiter  hab.  Mf.  Reg.  Suec.  recentes  vcnerunt , 
abfque  medio  que.  Grscc.  priori  textui  favet  ad  verbum, 
&  pro  recentefque  ,  habet  j,  'srfoifa.'a.  Cyprian,  ciim  1.  i. 
Te.lim.  cap.  i.  p.  i/iS.  b.  rum  epirt.  ad  Fortunat.  p. 
1.64.  b.  le^it  ut  fup.  Sacrifcaveritnt  damoniis  ^  non  Deo. 
Hieron.  in  Ifai.  jy.  to.  3.  col.  418.  a.  &  in  Ifai.  65.  col. 
481.  a.  Immolaverunt  dxmoniis ,  &c.  Lucif.  Calar.  1.  de 
non  pare,  in  De.  del.  col.  256.  vel  258.  h.  Et  ficnfca- 
■verunt  d.tmontis  ^  non  Deo  ,  diis  quos  non  noverant :  novi 
recentefque  ventiunt  ,  quos  non  coluerunt  patres  ipforiim. 

f.  18.  Accedunt  magno  confenfu  Mis.  Rem.  Corb.  S. 
Salab.  Sorb.  i.  8c  Plait.  Rom.  Sorbon.  veto  i.  habet ,  5^ 
chlitus  es  Deum  qui  nutrivit  te.  Breviar.  Moz.  ^  ohlitus 
es  qui  enutrivit  te.  Graec.  xai  l-jcitoi^v  ©£?  tS  Tfif.rrci 
A.  Mf.  Rc^.  Suec.  hab.  Dominum  qui  te  genuit  derelin- 
quilli,  55  ollitus  es  Deminum  alentem  fe.  Lucif.  Calar.  I. 
de   non  pare,  in  De.  del.  col.   236.    vel  238.  h.  Deum 

fjiti  le ^  oblitits   es   Domini   creatoris  tui.  Hieron,  in 

ifai.  10.  to.  3.  col.  90.  f.  Dei  nutritoris  tui. 

if.  19.  Mfs.  Rem.  Sorbon.  i,  S.  Salab.  &  Rom.  Vi- 
dit Dimiinus ,  ^  x.el.%tus  eft :  ^  exacerbatus  eft  propter  iram 
filiorum  fuorum  ^  JUiarum.  Similiter  Corb.  nili  quod  ha- 
bet ,  £^  vidit.  Item  Sorb-  2.  Et  vidit  Dom.  ^  x.elatHS  eft  , 
&c.  fed  infra  .  prx  tra  filiorum  fuorum  ^  fili.trum.  Bre- 
viar. Moz.  Vidit  Deus ,  j^  X.elatus  eft  :  jj  exacerbatus  eft 
per  iram  filiorum  fuorum  i^  fiti.trum.  Mf.  Reg.  Suec.  Hoc 
■vidit  Dominus fi't"  '''"'"  '  ^'--  Grjec.  Kai  ',U i  Ku- 

«f ai>."  Auft.  1.  de  voc.  Gent.  1.  z.  c.  18.  col.  27.  d.  Et 
ijidit  Dominus  ,  ^  Zelavit :  ^  iratus  eft  propter  iram  filio- 
rum fuorum  ^  filiariim. 

Tf.20.  Similirer  habet  Breviar.  Moz.  fi  excipiatur  «dtio  , 
loco  generatio.  Pfalt.  Rem.  Et  dixit :  Avert.vn  faciem  meam 
ab  eis  ,  ^5  oftendam  quid  erit  in  novijjimo  :  quia  generatio 
pr.tva  55  perverfa  eft,  filii,  &c.  ut  fup.  Similiter  in  Plait. 
S.  Salab.  prater  hoc  ,  oftendam  eis  quid  erit  in.  Pf.  Ro- 
man. Et  dixit :  Avertam £^  oftendam  quid  erit  eis  in  no- 

z/tjjimo:  quia  generatio  prava  ^  perverfa  ,  flii ,  &c,  Corb. 

Et  dixit :  Avertam jj  oftendam  quid  erit  illis  in  noviJU- 

mil  diebus  :  quia  natio  prava  Jj  perverja  eft,  filii  quibus  , 

tfx,,  uc  fup.  Similiter  ia  Soiboo.  I,  exceptis  his  :  in  m- 


I'iJRmis :  quoniam  generatio  prava  ^  perverfa  eft  ,  filii  in 
quibus ,  &c.  Sorbon.  2.  hab.  in  novijfimis  :  quoniam  ^r- 
ner.uio  perverja  eft ,  filii  m  quibus  non  eft  in  eis  fides  in  ip- 
Jis.  Mf.  Reg.  Suec.  quid  erit  illis  in  novijjimis  diebus : 
quia  natio  prava  ^  perverfa  eft  ,  filii  in  quibus  non  eft  fi- 
des in  eis.  Grace  ,   Kcti  sl-z'.v'    'Aicc^fyltti x.  a^si^ai  t/ 

IVoi  at^ci";  fV  s'^aTw  vfiifaT'  (in  Mfs.  Alex.  &  Oxon. 
ac  editt.  Aid.  &  Ccmpl.  deed  ifiif!Lr  )  in  ',er!cc  li,ii- 
7pa./.i/.i-.fv  islv  ,  viq\  c.';  fe*x  ^st  icl^i^  cV  «VtcT;.  Tertul.  1.  4, 
conr.  Marc.  p.  725.  c.  \e^\i :  Avertam  faciem  meamab  eis^ 
^  monftrabo  quidquid  tilts  in  novijjimis  :  quoniam  genitU" 
ra  perverfa  eft  ,  filii  in  quibus  fides  non  eft.  Hieron.  epifl, 
ad  Fabiol.  ro.  2.  col.  605.  a.  generatio  pejjitna ,  filii  int- 
riiditi.  Aug.  locur.  74.  de  Deur.  to.  5.  col.  370.  d.  filii 
in  quibus  non  eft  fides  in  eis.  Sic  etiam  habet  Au£t.  op. 
imp.  in  Matrh.  hom.  30.  col.  116.  h. 

J^.  21.  Pialt.  Rem.  Sorbon.  i.  &  S.  Salab.  Ipji  in  i.eh 
compulerunt  me ,  ^  non  in  Deo ,  in  ira  concitaverunt  me  ia 
idolis  Juis  :  ^  ego  in  sulo  (  Sorbon.  i.  ^  ego  t.elo)  expellam 
eos  ^  non  in   gentem  ,    in   gentem  injipentem  irritabo  eos. 
Similiter  habet  Pfalt.  Rom.  Thomaf.  excepiis  his ,  in  iram 
coniit.tverttnt 1^  non  in  gente ,  in  gente  injipiente.  Bre- 
viar. Moz.  Ipji  in  Zelttm  concitaverunt  me ,  ^  non  in  Deum  , 
in  ira  concitaverttnt  me  in  idolis  fuis :  ^  ego  in  ira  concita- 
ho  eos   ^  non  in  gentem  ,  in  gentem  infenjatam  irritabo  eos, 
Mf.   Reg.  Suec.  Immol.iverunt  me  in  idolis  fuis  ,   ^    no» 
Domino ,  in  iram  concitav.  me  in  idolis  fuis :  0  ego  X.elabo 
eos  in  non  gentem  ,  in  gente  infenfata ,  Sec.  Mf.  Corb.  yE- 
niulati  funt  me  in  idelum  ,  ^  non  in  Deum  ,  in  iram  coa.- 
citaveritnt  me  in  idolis  Juis  :  ^  ego  amulabor  eos  non  ingen- 
tem ,   m  gentem  ftiili.im  irrit.tbo  eos.  Sorbon.  2.  Ipji  Xila- 
•verunt  me  ,  ^  non  Deum  ,  exacerbaverunt  me  in  tdalisfuis  : 
Jj  ego  ad  ieltim  irritabo   eos  JJ  non  in  gentem ,  in  gentem 
injipientem  irrit.tbo  eos,    GrJfc.  'Ai/Tsi    •STttps^nhuizii  fii  iic 
i  i3;«  ,  (Mf.   Oxon.  tsc?;  )  cjifijira  lu  (  Mfs.  Alex.  Sc 
Oxon.  acerfitr.Ald.  &  Compl.  •stxpufiusxr  fii)cv  -nT;   st- 
AwACi;  dvrccv'  yui'iia  tuxpaZ^v.^uicoj  a^Tt;  sV  h/.  i^ri  ,  eVJ 
ibi  icvnru  CT«pof7.w  dvrii.  Tertul.  1.  4.  cont.  Marc.  p. 
725.  c.  fie  legit  :  llli  ob.eniul.ui  funt  me  in  non  Deo  ,   ^ 
provocaverunt  me  in  iram  in  idolis  fuis  :  i^  ego  ob.imulaior 
eos  in  n.itione  injipienti ,  provocabo  eos  in  iram.  Ambr.  in 
Pf.  36.  to.  I.  col.  779.  e.  Jpfi  excitaverunt  me  in  amula- 
tionem  in  non  Deo ,  irritaverunt  me  in  fimulacris  fuis  :  ego 
autem  excitabo  eos  in  amulationem  in  non  gente  ,  in  nation 
ne  injipiente  irritabo  foi.-item  infta,col.  780.  a.  ^  ego  in 
amulationem  eos   excitabo   in   non  gente.  Hieron.  epift.  ad 
Fabiol.  ro.  2.  col.  605.  a.  Ipfi  ad  amulationem  me  provo- 
c.tverunt  in  eo  qui  non  erat  Deus,  irritaverunt  me  injculp- 
tllibus  fuis  :  {5  ego  i.el,tre  bos  faciam  nationes  ,    {J    contra 
gentem  ftultam  irritabo  eos  :  Sc  in  Ifai.  43.  to.  3.  col.  320. 
c.   Ip/ime  i.elare  feeeruni  in  eo  qui  non  er.it  Deus  ,  ^  irri- 
taverunt me  in  idolis  Juts :  si  ego  telare  eos  faciam  in  gen- 
te qux  non  eft,   i$  in  gente  ftuliijp.ma  irritabo  illos :  &  in 
Ezech.  8.  col.  747.  d.  Ipji  me  provocaverunt  ad  SLelum  in 
eo  qui  non  erat  Deus:  2?  ego  provocabo  eos  ad  Zelum  in  gen- 
te qus  non  eft  :  Sc  in  Jon£  4.  col.  1490.  b.  Ipji  me  irri- 
taverunt in  his  qui  non  funt  dii :  ^  ego  eos  irritabo  fuper 
gente  qu;e  non  eft  ,  J'uper  natione  ftulta  eos  ad  ir.icundi.im  ccn- 
citabo.  Autl.   veto  op.  imp.  in  Maith.  hom.  30.  126.  b. 
Ipji  in  Xelum  compulerunt  me  in  non  Deum  :  ^  ego  in  Zje- 
lum  expellam   eos  in    non  gentem.  Item  Auct.  1.  de  voc. 
Gent.    1.   2.  c.   18.  p.    27.  d.    Iffi   in  x.elum  compulerunt 
me  in  hoc  quod  non  eft  Deus ,  initaverunt  me  in  idolis  fuis  : 
^  ego  in  vlKm  incitabo  tot  tn  eis  qui  mn  eraat  gem  ,fa- 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XX XI I. 


589 


V  U  L  G  ATA     NOVA. 

»1.  Ignis  fuccenfus  eft  in  furore  meo  ,  & 
ardcbit  ufque  ad  inferni  novillima  :  dcvorablt- 
que  terrain  cum  germine  luo  ,  &  montium  fun- 
damenta  caaiburet. 

i  5.  Congregabo  fuper  cos  mala  ,  &  fagittas 
tneas  coinplebo  in  eis. 

i^.  Confutnentur  fame  ,  &  devorabunt  cos 
aves  morlu  amariiTimo  :  dentes  beftiarum  immit- 
tam  in  eos ,  cum  furore  trahentium  fuper  ter- 
lara,  atque  ferpentium. 

ij.  Foris  vaftabit  eos  gladius,  &  intus  pa- 
ver ,  javenem  limul  ac  virgiaem  ,  iailentem  cum 
horaine  fene. 

2.6.  Dixi  :  Ubinam  funt  >  ceflare  faciam  ex 
hominibus  memoriam  eorum. 

1  7.   Sed  propter  iram  inimicorum  diftuli :  ne 
fort^  fuperbirenc  hoftes  eorum ,  &  dicerent :  Ma- 
nus  noflra  excella  ,  &  non  Dorainus ,  fecit  h.xc 
,  omnia. 

iS.  Gens  abf^ue  confilio  eft ,  &  fine  pruden- 
tia. 
In.  9.       i  9.  Utinam  faperent ,  &  intelligerent ,  ac  no- 
il- vitTiraa  providerent  > 

3  0.  Quo  modo  perfequatur  unus  mille ,  & 

NotjE    ad    Ver 


Versio    antjqua. 

11.  Quia  ignis  accenfus  eft  ab  ira  mea  ,  *  &  ExMf.s.Mkhail. 
ardebit  iifque  ad  inferos  deorfum :  comedet  ter-  ♦  Jti.  exardebit 
ram  &c  nafcentia  ejus ,  *  uret  fundamcnta  mon-     *  i»  M/.  fuper, 

tium.  _  "'•  uret 

25.  Congregabo  in  eis  mala,  &  fagittas  *  con-  *  Ai.aJJ.  meas 
fiunmabo  in  eos. 

z^.  *  Tabefcent  fame ,  efca  avium ,  extenfio-   * ^/.  tabefcere.,.; 
ne  nervorum  infaiubili :  dentes  beftiarum  mittam  *'  tenCone 
in  eos,  cum  furore  trahentium  fuper  terram. 

25.  Aforis  fine  filiis  ficiet  eos  gladius,  &  in 
promptuariis  timor,  juveniscum  virgine ,  laftans 
cum  ftabilito  fene. 

z6.  Dixi  :  Difpergam  illos  :  privabo  autem  ex 
hominibus  memoriam  eorum. 

27.  Nifi  propter  iram  inimicorum ,  ne  multo 
tempore  luperlmt :  ut  non  confentiant  adverfa- 
rii,  nee  dicant  :  Manus  noftra  excelfa  ,  &  non 
Dominns ,  fecit  omnia  hxc. 

i8.  Quia  gens  perdito  confilio  eft ,  &  non  eft 
in  eis  difciplina. 

29.  Non  fapuerunt  intelligere  ;  hxc  percipient 
in  futuro  tempore. 

50.   Quomodo  *  perfequitur  unus  mille  ,  &  *ji/.perfequetiir,' 


SIONEM    antiquam. 


rer  getite  injipiente  irritah  eos. 

5f.  2Z.  Plait.  Rem.  &S.  Salab.  Quia  ignis  exarfit  ab  ira 
Bif.i  ,  i^  ardebit  iijqite  aJ  inferos  dcorfnm  :  comeJit  term 
ttafermas  agrorittrt ,  (  S.  Salab.  mfcem^.-.s  ecricm )  cmcre- 
tiLiziit  futid.imentit  montaim.  Similicer  ha'jetSotbon.  I.  prx- 

ter  hoec,  comedet agroritm ,  J^  corf.'emniit.  Sorboa.  2. 

Om.i  ignis  exarjtt  .lA  ira.  men  ,   {J  exardtjcit  ufpie  ad 

roinedit  terra  nafcentia  ejus  ,  cimremavH  ,  &c.  ut  fupra. 
Corb.  Quia  ign's  exarjit  ab  ira  mea  ^  y  ardebit  iifqtie ad.... 
^  conjitmet  terram  £;  nafcentia  ejus  ,  concrtma-jit ,  &c. 
ut  lup.  sic  eriam  in  Rom.  Thomaf.  exceptis  liis  :  comedet 
terram  "i^  nafcentias  agrorum  ,  ^  concremabit ,  &c.  Mf. 
Reg.  Suec.  tiiandncabit  terram  ^  na  ccntia  epts  ,  confttm- 
tmibtt  fttndam.  See.  Breviar.  Mjz.  (Juia  ignis  exarfit  in 
ira  mea »  ^  exardejcit  ttfqite  ad  injens  deorjnm  :  comedet 
terra  nafcenttas  agroriim  ,  JjJ  infl.vnma»t  filndamenta  mon- 
tiunu  Gtxc.  "On  'ojZp  iv.vi/.mlxt  im.  Tb  ^f.w?  tiv ,  nxv'.v^^- 
louiai  iJa  Kara'  wi-pa.yi'io::  7«/  k.  to,  yim/naja  ai/vH,-, 
(ftlii  ii//.i>ix.  if.^u!i.  Hieron.  ia  Ifai.  6 J.  to.  3.  col.  48;. 
c.  I^nis  accenfus  rjl  de  furore  meo  ,  ^  ardebit  t'.fjue  ad  m- 
fernum  deorfum  :  devorabit  terram  ^  gemmina  ejus  ,  com- 
b:iret  fundamcnta  w<7Hri«m  ;  at  in  liai.  14.  col.  iJ9.e.  Ignis 
fucc:-njtis  ejl  in  firore  meo ,  ardebit  iifjue  ad  infernttm  no- 
i;:Jjimum  :  devorabit  terram  ^  fmidame.ita  ejus  :  &  in 
Mich.  (5.  col.  1559.  a.  Jg"is  acce:ifus  ejl  ex  furore  meo, 
ardebit  ufjue  ad  inferos  deorfum  :  devorabit  terram  JJ  fun- 
damenta  eji'S. 

Tf.  25.  Pfalt.  Rem.  Rom.  &  S.  Salab.  Congeram  in  ip- 
/is  mala ,  ^  figittas  meas  confimmabo  in  eis.  Similiter 
hab.  Corb.  Sorbon.  I.  Reg.  Suec.  &  Breviar.  Moz.  pr*- 
ter  hoc,  in  illis  mala,  Rcgin.  Suec.  in  eis  mala.  Sorbon. 
2.  addit  :  ^  fagitta  mea  confument  eos.  Ita  quoque  legit 
Hieron.  in  Ifii.  6$.  ro.  ;.  col.  485.  c.  Gr<ec.  ^vtiio,  u'i 
v.uri;  /.yyj.  i  k  ra  pe'am  fjtM  (jjfj.TOMf.Lv'ica  ;/;  a.vT\i^.  At  in  Mfs, 
Alex.  &  Ox.ac  editt.  Aid.  &  Compl.  i2vt7sMa^  tli  avvSq. 

If.  24.  Pfalt.  Rem.  &  Roman.  Tabefcenies  fame ,  Z^  efca 
erunt  allium  ,  ^  extenjio  dorfi  infanabilts  :  dentes  beflta- 
rum  imnuttam  m  eos  j  cum  Jurore  trahentium  fuper  terram. 
Similiter  habec  Pfalt.  S.  Salab.  nili  quod  toUit  2?  ,  port 
avium ,  8c  habet  in  eis ,  poll:  immittam ,  non  in  eos  ;  lie 
etiam  Sorb.  i.  fed  addit  g?  ,  port  avium  ,  delet  veto  poll 
fame.  Corb.  Tabefcntes  Jame ,  ^ efca  avium,  ^  retro  ten- 
fio  nervorum  ivfinabiln  :  dentes  beftiarum  inmittam  in  eis , 
&c.  utfup.  Sorb.  2.  Tabe(cent  fame  ,  ^  efca  avium,  exteti- 
Jio  cervicis  iufanahilis  :  dentes  bejharum  inmittam  in  eis  , 
cum  furore  trahentes  a  terra.  Breviar.  Moz.  Tabejcent  fa- 
me ,  ^  efca  avium  erunt ,  ^  tenfio  dorsiis  injanabilis  eis  : 
dates  bejharum  inmittam  in  eis  ,  cum  furore  trahentium 
fuper  terram,  Mf.  Reg.  Suec.  Tahcjtunt  fame ,  ^  efca 
avium  erunt ,  exterfio  nervorum  i/ij.tnabilis  :  dentes  bejli.t- 
rum  tmmittam  in  eis  ,  cum  furore  trahentium  fuper  terra. 
Grace.  T;Z3/4ff:(  Mj:tot  ,  ^  ^f>uS£i  Ifnccv ,  ^  oV/dcTiKc;  «%/«- 
7i;'  iJitlae,  ^'Hf/w  iira-Zisiy^u  iii  a'l/TBS  ,  /ini  ,9-1/,«?  iufit- 
iutv  iin  7H»'. 

■)*■.  2J.  Ita  ferunt  Pfalr.  Rem.  Corb.  Sorb.  I.  &  Rom. 
prxtcr  unuiTi  friv.tbit ,  pro  ftiiet  ;  fie  etiam  Pfalt,  S,  Sa- 


lab. nili  quod  hab.  frivavit ,  pauloque  port ,  fjf  in  promp- 
tuariis eorum  timor  ;  deinde  juvenes  cum  virginis ,  &c.  vi- 
ncMi  , -^to  virgine  ,  vel  virginibus.  Mf.  Reg.  Suec.  Aforis 
Jtne  fliis  privabit  eos  gladius,  ^  in  promptuariis  eorum 
erit  timor  ,  juvenis  cum  virgine  ,  &c.  ut  fup.  Sorbon.  2. 
Ajoris  inicfciam  eos  gLidw  ,  JJ  in  promptuariis  timor  , 
Juvenem  cum  virgine  ,  laiiantem  cum  ftabilito  Jeniore,  Bre- 
viar. Moz.  Aforii  interficiet  natos  eorum  gladius  ,  &c.  ut 
in  cod.  S.  Mich.  Csxci  :'  Ei^rAiv  aTEWmaEi  atT»;  fiayj^pi  > 

ft  SK   TtoC  t a.:.'.lt'.(jlV    ^o'£o;  ,  CEaKj'ciCO;  Cvv  tSCt^^ivCi,   BnAa^OJV  jU£- 

t,  26.  Ita  Pfalt.  Rem.  Corb.  Sorbon.  i.  &  Roman,  fie 
etiam  Pfalt.  S.  Salab.  nifi  quod  ita  fcribit  ,  Dixit  Dims 
pergam  eos  ;  fed  aperio  mendo  ,  pro  dijpeigam  ,  niii  le- 
gas  ,  Dixit  Dominus  :  i'erdam  eos,  Mf.  Re».  Suec.  Dixi  : 
Fndam  eos  ,  &c.  Sorbon.  2.  Dixi:  Difperdam  illos  ,  Sec. 
ut  fup.  Similiter  habet  Breviar.  Moz.  practer  hoc  ,  ex  om- 
nibus ,  pro  ex  hominibus.  Gr;£C.  Erra*  A/«o^£^w  civTei* 
tsccvcui  Ae  e^  aj'tpw^i.-c  to  fnivy.c>^vv:y  dvTcOf. 

t.  27.  Pfalr.  S.  Salab.  Rem.  Corb.  &  Sorbon.  i.  fie  Iia- 
bent  1  Niji  propter  tram  inimicorum ,  ne  longo  (  Corb.  Ion- 
ge  )  tempore  fiiit  juper  terram  :  ne  confentiant  {  Rem.  nee 
fentiant)  adverfarii ,  y  dicant  :  Manus  noftra  excelfa,  (5 
non  Diminus ,  (  Sorbon.  i.Deiis)  fecit  hue  omnia.  Simili- 
ter Pfalt.  Rom.  Nf  longo  tempore  fint  fuper  terram  :  ne  con- 

Jentiant  adverfarii  ejus  ,    ^  dicant ^  non  Deus ,  See* 

ut  fup.  Mf.  Reg.  Suec  ^V  longo  tempore  fint  fuper  terra: 
ne  extollant  fe  adverfarii  eorum,  ^  dicant ^  non  Do- 
minus ,  &c.  Sorbon.  2.  Ne  longo  tempore  fint :  ^  ut  con- 
fentiant adver/arii ,  ^  non  dicant ,  &c.  Breviar.  Moz.  N^ 
propter  iram  inimicorum  tuorum  ,  ut  non  fint  longo  tempore 
fuper  terram  :  ut  non  confentiant  adverfarii  ,  ^  dicant  :  Ma- 
nus nnjlra  excelfa  eft  ,  {§  non  Deus  ,  &c.  ut  fup.  Gr.  Ei" 
/UH  <;\/  ip-jw  sx^P^"  *   '''*  l^^  fxax.pcxpcvi'Sca'ji'  \'ya.  ^y^  Quvsiri- 

Bailni  of  ijirivctvit:!  j /Uil  littMif  'H  X-'P S  ^X'  Ku'piii, 

&c.  ut   fup. 

lif-.  2g.  Ita  Pfalr.  Rem.  Corb.  &  Sorb.  i.  cum  Mf.  Reg. 
Suec.  at  Sorbon.  2.  S.  Salab.  Sc  Romdin.leguat:  Qiiia  gens 
perdita  confilio  eft.  Sec.  ut  fup.  Breviar.  Moz.  Quia  n.t" 
tio  perditi  confilii  eft  ,  ^  non  eft  in  eis  (  Mf.  Corb.  in  ip/is} 
difipliria.  Gate.  "E6»c5  (  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  cum  edd. 
Aid,  &  Compl.  "Ort  e'Scc;  )  aVo;.w^E/o;  /StAnV  eV» ,  ^  fex  erir 

■t.  29.  Sic  Pfalt.  Rem.  S.  Salab.  &  Reman.  Sic  etiam 
Sorbon.  i.  nifi  quod  habet  preciperent  ,  loco  percipient  , 
fed  vitiose.  Mf.  Reg.  Suec.  Percipient  hac  in  futuro  tem- 
pore. Sorbon.  2.  Kon  fapuerunt  intelligere  ;  ^  perfequitn- 
tur  hue  in  futuro  tempore,  Corb.  Non  cogit.tverunt  intelli- 
gere hsc  ;  fufcipi.tnt  in  furore  (  \.  futuro  )  tempore.  Brev. 
Moz.  Et  non  cogitavnunt  intelligere  ;  hac  percipient  in  fu- 
turo tempore.  Grace.  Oua  ffpcvycccy  Qvv.^yxi'  rturrx  kxJccJ^s- 
i,ir'Scicxt  tti  TO»  «Visf7a  XP""- 

*■.  50.  Pfalt.  Rem.  Sorbon.  r.  S.  Salab.  Sc  Rom.  Quo- 
modo perfequetur  (  Salab.  perfequitur  ,  Rem.  perfequebatur ) 
unus  mille  ,  Jj  duo  iranjmovebunt  dena  millia  ;  nifi  qui» 
Dominus  juhdidit  eos  ,  i$  Deus  tradidit  iltos  2  Sorbon,  z. 


59 


o 


LIBER     DEUTERON.     Cap.   XXXIL 


Versio    antiqua. 

ExMfS.M.-ikiii.  duo  movebunt  dena  millia;  fi  non  Deus  *  pcpii- 
*  Al,  repiiliiRc  liliet  COS ,  &  Dominus  tiadidifl'et  eos  ? 

3 1 .  Quoniam  non  liciit  dii  eorum  Deus  nofter 
eft  :  inimici  aurem  noftri  inlenlati. 

;;.  Ex  vinea  enim  Sodomorum  ,  vitis  eorum , 
&  pi'opago  eorum  ex  Gomorra  :  uva  eorum  uva 
telhs ,  botrus  amaritudinis  iplis. 

33.  Furor  draconiun  vinum  eorum,  &  furor 
afpidum  inlanabilis. 

34.  Nonne  hxc  apud  me  congregata  funt,  & 
fignata  funt  in  thelauris  meis  ? 

35.  In  die  ulrionis  reddam  illis  in  tempore  , 


VULGATA      NOVA. 

duo  fugent  decern  millia  ?  nonne  ideo ,  quia  Deus 
funs  vendidit  eos  ,  &  Dominus  conclufit  illos  ? 

J  I .   Non  enim  eft  Deus  nofter  ut  dii  eorum  : 
&  inimici  nollri   funt  judices. 

,  5  i.  De  vinea  Sodomorum  ,  vinea  eorum ,  & 
de  fuburbanis  Gomorrha;  :  uva  eorum  uvafellis, 
&  botri   amarifl'imi. 

3  J .  Fel  dracoDum   vinum  eorum  ,  &  venc- 
num  afpidum  infanabile. 

34.   Nonne  h.^c  condita  funt  apud  me  ,  Sc 
llgnata  in  thefauris  meis  ? 

J  5.  Mca  eft  ultio  ,  &  ego  retribuam  in  tern-  Eccli.  i8. 


cum  lapfus  fuerit  pes  eorum  :  quia  prope  eft  dies    pore,  ut  labatur  pes  eorum  :  juxtaeft  dies  per-  ' 


perditionis  eorum ,  «Sc  prxfto  eft  parara  vobis. 

36.  Quia  judicabit  Dominus  populum  iuum  , 
»  j1/.  dcfolutos  &  in  fervis  fuis  confoLibitur  :  vidit  enim  *  de- 

folatos  eos ,  &  defedos  in  abduflione ,  dereliclos. 

37.  Et  dixit :  Ubi  funt  dii  eorum  ,  in  quibus 
confidebant  in  iplis  ? 

3  8.  Quorum  adipem  facrificiorum  illorum  ede- 


19. 


ditionis  ,  &  adefle  feftinant  tempora 

jf).  Judicabit  Dominus  populum  fuum  ,  &  in  ^^^. 
fervis  fuis  mifeixbitur :  videbit  quod  intirmata  lit  jo.  — ^ 
manus ,  &  clauli  quoque  defecerunt ,  refiduique  i.  M.rci, 
confumpti  funt.  7-^- 

57.  £t  dicet  :  Ubi  funt  dii  eorum,  in  qui-      Jir.i 
bus  habebant  fiduciam  ?  18. 

38.  De  quorum  viitimis  comedebant  adipes. 


NoTyE     AD      VeRSIONEM     ANTIQUAM. 


Oricm^do  perJcqHttur ^  duo  movehtlnt niji  quia  Oo- 

niiiius  fuhdiiUt  eos ,  ^  Dominrts  tradidtt  tUos  ?  Corb.  QjtO' 

nisdff  perfeijuctiir i^  duo  conimovernnt  niulta  milUa  i  ntji 

nui'd  DoiKirjtis  Jnl^didn  eos  y  ^  Dominus  ttadidit  illos  1  Si- 
militer Mf.  Reg.  Suec.  excepris  his  duobus  ,  ^er/a/«»f «r  » 
&  commovebtvtt.  Brcviar.  Moz.   Ouemadmodnm  ferjequitur 


de  Elia  &  jejun.  cap.  14.  col.  JJi.  d.  legit:  Tutor  dm- 

tonnm  I'innm  eorum  ,  ^  ira  afpidum  iujauabttis.  Similiter 
Hieron.  in  Ifai.  14.  to.  J.  col.  109.  b.  &  in  Ofe.  7.  col. 
1 28 1,  b.  &  in  Sophon.  i.col.  1654.  c.  &  in  ep.  ad  iiphef. 
1.  5.  to.  4.  col.  586.  f.  587.  a.  practer  hoc,  ■i^  furor  af- 
fidum  ,  ut  fup.  in   textu  :  at  in  Zach.  J.  col.  1750.  e. 


«nus  m:Ue  y  ^  duo  commo'jehuut  dena  millia  ;  inji  qui«  Do-      [egit ,  afpidis .  S.  Paulin.  epift.  45.  p.  261.   b.  Uva  eorum 
mi'ius  Jubdidit  eos  y    ^    tradidtt  eos  ?  Gixc,  U^;  t^tu^s'jat       - -----'■-       '•-=   ---    J- —  --/ — '-'--   --- — 

■)?.  31.  Pialt.  Rem.  S.  Salab.  Sorbon.  ambo  ,  Mozarab. 
&  Roman.  Quia  non  e[i  Dens  nofier  Jicut  dtt  illorum  :  tni- 
niici  autem  ,  &c.  ut  fup.  Curb.  Qu:a  non  Jicut  Dominus 
Dens  nofier  d:i  illorum,  &c.  ut  fup.  Mf.  Reg.  Suec.  Oiio- 

niam   nun  Deus  nofier  Jicut immtct  autem  Domint  in- 

fenfati.  Grsc.  "On  s'n  ucit  (  Mf.  Alex,   is»  )  oj's   I  0so5 
yVi'  -'  3'"'  ivrZi  y  &c.  ut  in  Lat.  In  edit.  Aid.  "Oti  t'x. 


tsiv  0  ©£:;  u^itiv  u;  d  S^su  y  &c.  In  Compl.  Ov  7ap  s.- 
c\y  ci  .3"-^'  auTc^v  dj;  0  0;c;  «^wc ,  &c.  Hieron.  in  Zach. 
5.  to.  5.  «ol.  1750.  e.  ultima  lie  habet  ;  Inimici  noflri  in- 
Jipientes.  Vigil.  Tapf.  1.  5.  deTrin.  p.  24J.  b.  Inimici  au- 
icm  nofiri  injenjati  ,  Gr.  mcyjc:. 

Tf.  52.  Ita  ferunt  Pfalt.  Rem.  Sorbon.  I.  Moz.  Reg. 
Suec.  Sc  Roman,  nili  quod  habent  JJ  botrus,  prztcrMoz. 
in  quo  deed  £j  ,  legitur  veto  Jelix  ,  loco  Jellis  ,  fed  aperto 
nendo.  li\Soib.  i.  deed  £ni7n  yUnK  Sodomorum.  In  Corb. 
iic  :  Ex  z-inea  enim  Sodomorum ,  vitis  eorum  efi  ,  tS  propa- 
gi ,  &c.  ut  in  textu  ,  prscter  ult.  ip/ius ,  pro  ipjis.  Mf. 
Reg.  Suec.  in  idipjis.  Ita  quoque  in  Pfalt.  S.  Salab.  fed 
abfque  efi  ,  poll  vitis  eorum.  In  Sorbon.  2.  De  vile  enim 
Sudomorum ,  vitis  eorum  >  ^  farmcnta  eorum  ex  Gomorrba  : 
uva  eorum  uva  fellis  ,  ^  botrus  amaritudinis  in  eis.    Or, 

£i    7ap    CLLt7:£^V    ^'^So^CilV  ,H     af^-TT^Mi;    ai/TO'l' ,     K.  M    )i,\H,«aTi; 

twTci.'/  £n.  Yc/aof-pa^'  ra^:'M<  ayxav  s'«7^;\m  ^o?,k?  , /So't^l';  Ti- 
jtfi'n;  oAirCic,.  Arabrof.  1.  de  Elia  &  jejun.  c.  14.  to.  i.  col. 
551.  e.  legit  :  De  vinea  Sodomy  ,  vinum  eorum  ,  ^  vitis 
eorum ,  vitis  Gorrwrrhie  :  uva  eorum  uva  fellis  ,  botrus 
fimaritudinis  in  ipjis.  Hieron.  in  Ifai.  \6.  to.  3.  col.  172. 
c.  De  vinea  enim  Sodomorum  y  vinea  eorum  y  ^  propago  eo- 
rum de  Gomorra  :  fimiliter  in  Sophon.  I.  col.  1654.  c.  Item 
in  Zach.   y.   col.  1750.  e.   excepto  uno  ,     de  Gomorris ; 


amaritudinis  ,  ^  ira  draconum  injanabilis  vinum  eorltm^ 
Anecdot.  Marten,  to.  J.  col.  16.  c.  Ira  draconum  vinum 
eorum ,  ira  afpidum  injanabilis , 

If-  54.  Pfalt.  Rem.  Sorbon.  I.  &  S.  Salab.  TSIonne  hue 
congregata  junt  apud  me  ,  ^  jignata  in  thefauris  meis  ?  Si- 
militer in  Corb.  exceptis  his,  ^  Jignata  junt  apud  me  in^ 
In  Sorbon.  1.  Nonne  h.ec  omnia  congregata  funt  apud 
>nf ,  ^  Jignata  J'unt  in  ,  &c.  ut  fup.  fie  etiam  in  Romano 
Thomaf.  deleto  ultimo  funt.  In  Graeco  :  Owx  IS'i  txZtcc 
QuvZyJctt  'sjaf  b/^z\ ,  k  ='c.f  pa'7.S"a(  w  tcT;  ,  &c. 

If.  35.  Pfalt.  Rem.  S.  Salab.  &  Roman.  In  die  ultio- 
nis  reddam  illis  in  tempore  ,  quo  lapjits  fiterit  pes  eorum  : 
quia  prope  efi  dies  perditionis  eorum  ,  ^  h.ec  junt  parata  vo- 
bis. Similiter  in  Sorbon.  I.  excepto  uno  erit  ,  pro  h.tc 
funt.  In  Sorbon.  2.  In  die  uliionis  retribuam  illis  in  tem- 
pore y  ciim  lapfus  fuerit  pes  eorum  :  quoniam  prope  efi  dies 
perditionis  eorum,  ^  erunt  parata  vobis.  In  Ml.  Reg.  Suec, 
In  die  judicii  retribu.im  lUis  in  tempore  ,  ciim  lapfus  fuerit 
pes  eorum :  quoniam  prope  efi  dies  perditionis  eorum  ,  ^  ad- 
veniet  p.trata  illis.  In  Breviar.  Moz.  In  diem  judicii  red- 
dam in  tempore  ,  ciim  tttubavertt  pes  eorum  :  quia  prope  efi 
dies  perditionis  eorum  ,  ^5  advenient  parata  illis.  Itidem  in 
Corb.  prxter  h.Ec  ,  lapfus  futr it  y  pro  titubaverit  ,  &  vo- 
bis y  pro  illis.  In  Grxco  ;  '£v  M,u/p«  syjiy.vcsui  ai'/a-Trc/aTo» 
(  Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  addit  cV  xkum  ) 
orav  «sfUM  0  'Trii  a^uToiv'  otj  i'llu,  v^uspcc  a■7^al^£Ia5  at/rcTy  ^ 
(  Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  cturoiy  ]  j  •Da'pso- 

"/iV  iTClfiCC  vlXiv. 

t-  56.  Sic  habet  Pfalt.  Rem.  exceptis  his  :  Vidit  enim 
eos  fatigatos ,  Jj  defeilos ,  in  abduiiione  dijfoluios.  Similiter 
Sorbon.  i.  Roman.  &  S.  Salab.  practer  hoc  ,  (^  dijfolutos. 
Corb.  Vidit  enim  fatigatos  eos ,  ^  difeBos  in  abdiiilione.  Mo- 
zarab. Vidit  enim  eos  fatigatos  ,  2?  dejetlos  in  tbduclione  , 
e;  diffoluios.  Sorbon.  2.  Vidit  enim  eos  dijfolutos,  ^  fati- 


tum  addit  ;  Uva  eorum  uva  fellis  ,  £5"  botrus  amaritudinis      gatos  ,   {5  dejetlos  in  abduclionem  ,  iS  dijfolutos.  Gr.   £,Vf 


tis.  Rufin.  in  Symb.  col.  18  ;.  b.  Ex  vineis  {  ed.  Compl.  c'k 
■jiiyay)  Sodomorum  ,  vitis  eorum  ,  JJf  palmes  eorum  de  Gi- 
vtorris  :  uva  eorum  uva  fellis  ,  botrus  am.iritudinis  ipjis. 
V'igil.  Tapf.  1.  y.  de  Trin.  p.  24J.  b.  De  vinea  enim  So- 
domorum y  vitis  eorum  y  ^  propago  eorum  de  Gomorrha; 
tiva  eorum  uva  fellis  y  ^botrus  eorum  botrus  amaritudinis. 
Ci;far.  Arelat.  homil.  31.  Ex  vinea  Sodomorum  ,  vinum 
fOrum  y  ^  vites  eorum  ex  Gomorra  :  uva  eorum  uva  fellis  , 
J^  botrus  amarittid.  in  ipjis.  .'inecdot.  Marten,  to.  J.  col. 
i6.  c.  De  vinea  Sodomorum  y  vinea  eorum,  ^^  propago  eo- 
rum ex  Gomorra  :  uva  eorum  uva  Jellis  ,  ^  botrus  amari- 
tudinis. 

"t.  J  J.  Similiter  habent  Pfalt.  Rem.  Corb.  S.  Salab.  & 
Roman,  fic  etiam  Mozarab.  &  Reg.  Suec.  cum  Vigil. 
Tapf.  1.  y.  de  Trin.  p.  24y.  b.  prseter  hoc  ,  irit  drdco- 
num.  Sorbon.  ambo,  Tel  draconum  vinum  eorum  y  i^  juror 
afpidum  (  Sorb.  z.  afpidis)  infanabilis.  Grxc.  QufJ-o;  Apx- 
»o»;io»  e  01«;  dvTui ,  5  ,'^i'fi'i  einiimv  drU%i>  Ambrof,  1. 


7«/)  'SjapcO'S^ujusvuii  atTi^;,  jc^  £itAE?oiXc/ac  cc  tirayoiyt^ 
fsiusm'  priora  vero  ur  in  Lar.  fupra ;  quibus  favent  Mfs. 
codd.  pricdlcli,  nee  non  Hilar,  in  Pf.  68.  col.  224.  d. 
ac  in  Pf.  1 34.  479.  b.  Sc  Aug.  locut.  75.  de  Deut.  col. 
370.  d. 

v.  37.  Similiter  habet  Pfalt.  Corb.  ficut  etiam  Rom. 
addiio  nunc ,  pod  dixit.  In  Rem,  verb  fic  :  Et  dixi  :  Ubi 
junt  nunc  dii  illorum ,  in  quibus  confidebatis  in  ipjis  1  Si- 
militer in  Sorb.  I.  prxter  hoc  ,  J5  ii-^i'-  Item  in  Pfalr. 
S.  Salab.  fed  abfque  feq.  nunc.  In  Sorbon.  2.  Et  dixit 
Dominus  :  Ubi  junt  ^;;  eorum  ,  in  quibus  conjidebatis  in  eis? 
In  Mf.  Re^.  Suec.  Et  dixi :  Kunc  ubi  junt  dii  vefiri ,  in 
quibus  confidebatis  in  ipjis  ?  In  Breviar.  Mozar.  £1  dixit :' 
Ubi  Junt  dii  tut  Ij'rael  ,  in  quibus  conjidebas  in  ipjis  ?  In 
GrJCco  ;  Ka!  siVg  Kcfi'.i;'  Uv  u<Siv  u  Geol  eivroovy  ep'  cli  sirs- 
■7roi'^c:cctt  '.ir'  dvrzT; ;  Apud  Aug.  locur.  76.  de  Deut.  col. 
370.  e.  Ubi  funt  dii  eorum  ,  in  quibus  fdebant  in  ipjis  ? 

t.  38.  Ita  ferunt  Plait.  Rem,  S,  Salab,  &  Roman,  nili 


LIBER     DEUTERON.     Cap.    XXXH. 


T.  Rf^. 

a.  (5. 

Tab.  I  5. 
a. 

Sap.  16. 

ii- 

Jet).  10, 

7- 

S,tp.  16. 

35- 


VULGATA      NOVA. 

&  bibebant  vinum  libaminum  :  rurgant ,  6c  opi- 
tulcntur  vobis ,  &  in  ncceflltate  vos  protegant. 

5  <).  Videte  quod  eno  fiiii  (olus ,  &  non  fit 
alius  Deus  pia-ter  me  :  ego  occidam  ,  &  ego  vi 


391 

Versio    antiqua. 

batis ,  &  bibcb.nris  vinum  *  libationis  corum  : 
i'urgant ,  6c  adjiivent  vos  ,  &  fiant  vobis  protcc- 

tDlCS. 

59.  Videte  ,  videte  quoniam  ego  fiim ,  &  non 
c(l  DcLis  prxrcr  me  :  ego  occidam,  &  vivcrcfa- 


l.  M.ic. 

7.6. 


eft  qui  de  maiui  mca  poflit  erueie. 

Levabo    ad  coelum  manum  meam 
Vivo  ego  in  a;ternum. 


40. 
dicam  : 


41.  Si  acuero  ut  fulgur  gladlnm  meum ,  & 
3rri]>uerit  judicium  nianus  mea  :  leddam  ultio- 
riem  lioftibus  nicis ,  ik.  his  qui  odeiunt  me  re- 
ti-ibuam. 

^  >.  Inebriabo  fagittas  meas  fanguine  ,  &  gla- 
dius  meus  dcvorabit  carncs ,  de  cruore  occifo- 
rum  ,  &  de  captivitate,  imdaii  iiiiinicorum  ca- 
pitis. 

4;.   Laudate  gentcs  populum  ejus,  quia  fan 


A  D 

quid  tollunt  ilhriim  ,  port  j.urifi.irrrmn  ;  pauloque  port 
habent ,  exfurgaut  nunc,  pro  j-iyg,vn.  Item  Sorb,  i.delet 
jilornm  ,  fed  habet ,  Itliatuwrtm  eorrtm  :  evfn-ga/it  ^  nunc , 
Sec.  S^rbcni.  z.  Q/if^um  ad:pem  j.ii-ijiciiirHm  eoyum  eJeha- 
ti!  y  i^  bibeb.%:i^  vtriim  likitiomim  eornm  :  fitrg.tnt  nunc  ^ 
&c.  Corb.  Ql'orittn  iidipcm  iiicrijicior:im  mafidf.cabatis  ,  l^ 
Hbrbijtt!  ■vinitin  lihatiomitn  eorum  :  filrgMlt  y  ,  &c.  Mf. 
Reg.  Suec.  Q^ioriim  ad:yf  hojlia^nrn  edel\iti<  ,  ^  bibeb.itis 
viftftm  hbii*to»is  tifrrim  :  j-trgant  nunc  ,  &c.  Mozarab.  D« 
quorum  adipe  ficrificijrum  tdek.wi  ,  i^  bibeb.itis  -jiimm  li~ 
htUhnnm  eartim   :  exffiam  nunc  ^  ,    &c.  Grijc.  '  Qv  to 

aVa?iiT&'0«i',  jt, ,  &c.  ui  lup. 
If.  59.  Sic  habent  Mfs.Sorbon.  ambo,  prarter  hoc,  ^ 
non  ejl  alms  Da«  prxter  mc.  Rem.  S  Salab.  &  Rom.  Vi- 
llete  t  videte  qnoniasn  ego  :'nm  Dens,  J  non  eft  alius  pra- 
ter me ,  Sec.  ut  (up.  Similiter  Corb.  &  Mozarab.  excepta 
voce  Dominus  t  \ozo  Dens.  Mf.  Reg.  Suec.  Videte,  ■videte 
qnoniam  ego  Jum  Dcui  ,  c^  «.7»  ejl  alms  Deus  prxter  me: 

ego ^  ego  ,  &c.  Giaic.  ' l<S'il' ,  i'Je7f  oVi  e''/:J  ^t^i  ,  jc,  i/'jc 

isi  ©to;  TMi.'  £,uy'  f'7w  a,-7r-^%hlv:o  ,  (  Mf,  Alex.  ;'7rc)t7fi'w  ) 
&c.  ut  ill  Lat.  Cypr.  1.  de  exhortat.  mart.  p.  264.  a.  & 
Jul.  Firm.  1.  de  errorc  fallar.  relig.  col.  176.  Videte,  vi- 
dete qnoniam  ego  fiim ,  ^  nan  ejl  Dens  prxter  me  :  ego  m- 
teritiutfi  ,  ^  vi'jere  faciam:  percutiam  ,  'l^  ego  janabo  ,  &c. 
ut  fup.  Hilar,  in  Pf.  68.  col.  ^^6.  d.  Videte  ,  videte  quo- 
niam ego  (nm ,  ^  uon  ejl  Deuf  prxter  me  :  ego  interim.im  , 
y  ego  vivifi'.abo  :  percntiam ,  ^  ego  fanabo  :  &  I.  4.  &  y. 
de  Trill,  col.  846.  e.  850.  f.  87 J.  c.  876.  c.  Videte  ,  vi- 
dete qitnniam  ego  (urn  Dominns  ,  (a\.  Dens  )  ^  non  ejl  Deus 
pr.eter  me  ;  &  in  PI.  ^^.  col.  I  57,  b.  Ego  oceidatn  ,  ^  ego 
Janabo.  Fulgent,  ep.  12.  p.  219.  Videte  qnoniam  ego  fmn 
Dens,  g;  non  ejl  alius  prxter  me.  Itidem  1.  de  Incarn.  p. 
416.  &  I.  pro  fide  ca:h.  p.  J  56.  geminato  verbo ,  videte. 
Tertul.  I.  4.  cont.  Marc.  p.  697.  c.  Ego  percuiiam  ,  ig  ego 
Jtviabo  :  ego  occidam  ,  ^  ego  vivijicabo  i  vide  etiam  I.  2. 
p.  649.  b.  &  1.  de  refur.  cam.  p.  J70.  a.  Lib.  vero  de 
fug.  in  perfecut.  p.  970.  a.  legit  :  tgo  percutiam  ,  y  fa- 
uabo  :  ego  vivificabo ,  ^  mortijic.ibo  :  &i  1.  5".  contra  Marc. 
p.  "/9^.  b.  Ego  occidam  ,  ^  ego  vivificabo  :  percutiam  ,  ^ 
fanabo.  Similiter  Ambrof.  in  Pf.  58.  40.  45.  &  118.  to. 
1,  col.  8jJ.  e.  879.  d.  89J.  a.  1086.  f  &c.  Fercntiam, 
1$  fanabo  :  ultimo  tan^Lim  loco  addir  ego.  Hieron.  deni- 
que  in  Ifai.  6.  to.  5.  ccH.  66.  a.  Ego  occidam  ,  ^  ego  fi- 
Z'ificabo  :  Jj  percntiam  ,  iji  ego  fanabo.  Item  in  Ifai.  yo. 
col.  560.  f.  fed  ablque  (^  ,  ante  percntiam  :  at  in  ep.  ad 

ego 


Grace.  'Or 


^fdTty.f     THK K,    CifU%^'/ai    Upt 


eniin  occ 


ide  , 


Ephel.   1.  2.   to.  4.  col.  571.  a. 
yiiifico. 

Tf.  40,  Conciiiunt  Mfs.  codd.  prscd.  ad  vcrbum  ,  pra- 
ter unum  Corb.  qui  habet  ,  qui  tollat ,  pro  quia  tollam, 
Mf.  Reg.  .Suec.  quia  extollam ,  Sec.  ut  fupia.  Gra^c'Drj 

(  Mf.  Ox.  cum  editt.  Ald.&  Compl.  t»  J'l^iS  /.a ,  )  i; 
ipZ'  Zu  i'lu  e";  liv  ciMa.  Vigil.  Tapf.  I.  coat.  Varimad. 
p.  7Jl.  b.  fic  legit ;  Vive  fjo  ,  dicit  Diminus  ,  quia  extel- 


ExMf.S.Mi<l,a,l. 

*  Al,  libaiionuoi 


vere  Faciam  :  percutiam  ,  &  ego  fanabo,  &:  non     ci.jm  :  pcrcilti.im  ,  &  e^O  fanabo  ,  &  non  ell  qui 


cripiat  de  manibus  meis. 
&        40.  Quia  tollam  in  x-oelum  manum  meam ,  & 
jurabo  per  dexteram  meam  ,  &  dicam  :  Vivo 
ego  in  artcMnum. 

41 .  Quia  exacuam  ficut  fulgur  gladium  meum , 
&  conrincbit  judicium  manus  mea :  &  rerribuam 
judicium  inimicis ,  &  his  qui  odcrunt  rcddam. 


41.  Inebriabo  figittas  meas  fanguine  ,  &  gla- 
dius  meus  manducabit  carnes,  .a  O.nguine  vulne- 
ratorum  ,  &  captiviiatis,  a  capite  piincipum ini« 
micorum. 
4-!.  Lxtamini  cccli  cum  co,  &  adorcmini  eum 
guinem  fervoruin  fumuni  uleiRciur :  &  vindic-  omnes  angeli  Dci :  Ixtamini  genres  cum  populo 
tarn  retribuct  in  holies  eoruni ,  &  propitius  crit  ejus  ,  &  contirment  eum  omnes  angeli ,  Dei  fi- 
tcnx  populi  fui.  lii  :  quoniam  fanguis  filiorum  ejus  defendetur  : 

&  defender  ,  &  retribuer  judicium  inimicis  ,  & 
his  qui  oderunt  redder  ;  &i  emundabit  Dominus 
terrain  populi  fui. 

NoT<E     AD     VerSIONEM 


A  N  T  I  Q  U  a  M. 

lam  in  arlnm  manum  meam  ,  ^  jnrabo  per  dexter.tm  meam  « 
^  dicam  :  Vivo  ego  in  xternnm.  Aug.  locut.  77.  dc  Deut. 
col.  570.  e.  El  jnrabo  dexteram  meam  ,  id  ejl  ,  inquit ,  per 
dexteram  meam. 

5?^. 41.  Pfali.  Rem.  &  Rom.  Quia  exacuam  velnt  ful- 
gur gladium  menm  ,  ^  aget  jndiciu,H  manns  mea:  ^  retri" 
bnam  judicium  inimicis  ,  (  Roman,  de  inimicis  )  ^  his  qui 
oderunt  me  redd.im.  itidem  Sorbon.  i.  prater  unum  e:ta- 
cuernnt ,  pro  exacu.im.  Mf.  Reg.  Suec.  Quia  exacuam  ut 
fnlgttr ^  contittebit  judicium  manus  mea.  Pfalt.  S.  Sa- 
lab. Qjtia  e:.acuam  velttt  fiUgor  gladium  menm  ,  1^  nt  ju- 
dicium manus  mca  :  ^  letribnam  judicmm  inimieis  ,  ^ 
bis  qui  oderunt  me  reddam.  Corb.  (hiia  exacuam  Jicut  fuU 
gnr  gladium  meum  ,  ^  /itfipiet  judicium  manns  mea  :  ^ 
rcddam  judicium  inimicis  ,  in  his  qui  oderunt  me  reddam. 
Similiter  in  Soibon.  2.  excepus  his ,  Jj  retribu.tm  judi- 
cium inimicis  ,  ^  odicntibus  reddam.  Lreviar.  Mozarab- 
ilc  :  Qtiia  exacuam  Jicnt  fulgur  gladium  menm  ,  £5"  fagittas 
meas  confummabo  m  eis  :  i^  jufcipict  manus  mea  judicium  ^ 
^  reddam  judicium  inimicis,  ^   odientibus  me  retribnam. 


/W«/o;  M  x.'^P  H-^'  Jj  a^oi  c^cw  tA..xi)v  Tci;  i-^.p'i^  ,  k^  T&rj  yui- 
c?0i'  fii  a.ila.TToS'co'ia!.  Auguft.  1.  I.  cont.  Advedar.  Leg.  to. 
8.  col.  $6^.  a.  Exacuam  ficnt  julgtir  gladium  meum.  Vi- 
gil. Tapf.  1.  contia  Varimad.  p.  7^2.  b.  Ouia  exacno  ve- 
lnt fulgur  gladium  meum  ,  CJ  detmebit  judicium  manut 
mea  :  ^  eis  qui   oderunt  me   redd.im. 

t.  42.  Sic  habent  Pfalt.  Mozar.  Rem.  S.  Salab.  Corb. 
Sorbon.  I.  &  Roman,  prater  feqq.  neitipe  ,  meas  m  fan- 
guine ,  loco  meas  fanguine ,  (  Moz.  tamen  delet  in  ,  cum 
Sorbon.  j.  )  item  infra,  captivit.tte  a  c.tpite  ,  loco  eapti- 
vitatis  i  capite;  Moz.  habet,  captivitatei  a  capite,  S.  Sa- 
lab. a  captivitate  capita  ,  Corb.  captiviiatis  .1  capite  ,  ut  fup. 
Sorbon.  2.  Inebriabo  (agitlas  meas  a  fanguine cr  cap- 
tiviiatis ,  capita  ,  Sec.  Gritc.  MsBi'ow  ri  (^eVm  /h)  a:'  a.',ua- 

7c? «If'  aijuah^  Tf>xi>/uoL/iu-v  ,  Kj  e!/Xj"K^wc/«;  «Vo  rc^fx- 

^Mi■ ,  &c.  ut  fup.  Hieron.  in  Ifai.  6y  to.  5.  col.  487.  a. 
limiliter  :  Inebriabo  fagittas  meas  in  fanguine  ,  ^  gl.vlius 
meus  comedet  carnes  vrtlneratorum.  Augufl.  1.  i.cont.  Ad- 
verfar.  Leg.  ro.  8.  col.  565".  a.  Inebriabo  figiit.is  meas 
jangtiinc  ,  ^  gl.idius  meus  manducabit  carnes  ,  de  Jangui~ 
nc  vulneratorum, 

Tf.^^.  Pfalt.  praed.  fimiliter  habent,  cxcepiis  nonnul- 
lis  Icvibusi  nenipc  Rem.  &  Rom.  feruut  :  Lxtamini  ctrli 

Jimul  cum   eo  ,  ^  adorent  eum Ixtamini   gentes  Jimul 

cum  p,jpuh  ejus  ,  ^  confrment  eum  omnes  flii  Dei  :  quia.,..» 
^  retrtbuet  judicium  iriimicif ,  (  Rom.  de  inimicis  )  ^  bis 
qui  oderunt  enm  ,  (  Rom.  delet  eum  )  Sec.  his  duobus  ac- 
cinit  Pfalt.  S.  Salab.  nili  quod  in  fine  habet  :  Quia  ftn- 
guis  filierum  ejus  defendilur  ,  ^  defendil  :  £5  relriba.mi  ju- 
dicium inimicis  ,  ^  bit  qui  oderunt  me  rcddam ,  c^  mun- 
dabit  Dominns,  &c.  Ereviar.  Mji.  iic  :  LMamini  c si i  Ji- 
mul cum  eo  ,    i^   adorent  eum  omnes   angeli  ejus  :  Utamiai 

gentes  /imul   cum 55   confirminl   eum  omnes  filii   Dei: 

quia  fm^nis  filiorum  ejus  dejtndetur.:  ^  defcndet  ,  ^  red- 


39' 


LIBER    DEUTERON.     Cap.    XXXI I. 


VULGATA       NOVA. 


44.  Venit  ergo  Moyfes  ,  &  locutus  eft  omnia 
verba  caiitici  liujus  in  auribus  populi  ,  ipfe  &  Jofue 
filius  Nun. 

4  5 .  Complevitque  onmes  fermones  iftos ,  loquens 
ad  univerfum  Ifrael : 

46.  &  dixit  ad  eos:  Ponite  corda  veftra  in  om- 
nia verba ,  qui  ego  teftificor  vobis  hodic  :  ut  mande- 

Versio    antiqua. 

Cv''<«'.  cLii./'/'.      48."  dixit  Dominus  ad  Moyfen 

.^9.  Afcende  in  montem  Abaiim &  more- 
re  ibi. 


tis  ea  filiis  veftris  cuftodire  &  facere ,  &  implere  unl- 
verfa  qua;  fcripta  funt  legis  hujus  : 

47.  quia  non  incallum  pr^cepta  funt  vobis,  fed 
ut  linguli  in  eis  vivercnt ;  qua;  facientes  longo  per- 
feveretis  tempore  in  terra  ,  ad  quam  ,  Jordane  tranf- 
millo ,  ingrediminipoflidendam. 


Vuigata    nova. 

48.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  irt 
eadem  die  ,  dicens  : 

49.  Afcende  in  montem  iftum  Abarim  ,  id 
eft  ,  tranfituum  ,  in  montem  Nebo  ,  qui  eft  in 
terra  Moab  contra  Jericho  :  &  vide  terram  Cha- 
naam  ,  quam  ego  tradam  filiis  Ifrael  obtinen- 
dam  ,  &  raorere  in  monte. 


NHffl, 

»7. 14. 


VuLGATA      NOVA. 

10.  25f*       5'"  Quemconfcendens  jung^ris  populis  tuis,  ficut     filiorum  Ifrael,  ad  aquas  coatradiftionis  in  Cades  de- 
mortuus  eft  Aaron  frater  tuus  in  monte  Hor,  &  ap-     ferti  Sin  :  &  non  fanitificaftis  me  inter  filios  Ifrael. 
pofitus  populis  fuis :  5 1.  E  contra  videbis  terram ,  &  non  ingredieris  in 

iO.  ii.tf       ?••     quia  pra^varicati 
eftis  contra  me ,  in  medio 


51 Vide  Not.  earn,  quam  ego  dabo  filiis  Ifrael. 

NoTffi     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 


iet  judicitim  inimicis ,  ^  editinibiit  fe  retribttet,  ^  mnn- 
d.xbit  Domiiitis  ,  &c.  ut  fup.  Corb.  Lutamini  ctrii  /imul 
cum  ro  ,  ^  adortnt  eiim  omiies  flit  Dei  :  Utnmini  gente! 
fiim  papuh  ejus ,  f^  conjirmem  earn  cmm!  migeli  Dii :  quia 
faiigui!  Jilioriim  ejus  defenitetm :  2)  dejhidet ,  ef  reddet  jn- 
dicilim  inimici!  ,  J^  odieinibui  turn  reddet  ,  JJ  mtlndabu 
Domimi!  teiram  flebis  fax.  Mf.  Reg.  Suec.  Laiamini  gen- 
te! cum  plebe  ejia  ,  ^  confirment  exm  emmsflii  Dei :  qut- 

fliam   fiingitii  jilior.  ejui    defenditur JJ  retribttet  jiidi- 

cittm  ittimicis ,  ^  his  qui  oderitiit  ettm  reddet.  Similiter  in 
Sorb.  I .  prster  ifta  :  Lutamini  geiites  Jimul  cum  pofnlo  ejus... 

quia   faiiguis ^    his   qui    ederunt   me   reddet.  Sorbon. 

1.  Ixtamini  genus  cum  popnlo  ejus  ,  ^  cimfirment  eum 
emnes  angeli  Dei:  quia  filiorum  ejus  fittiguis  defeiiditttr  :  ^ 


^  itdorent  eum  emnes  filii  Dei :  Uiatniiii  gemes  cum  pofti- 
h  ejus  ,  ^  honorificent  eum  omties  nngeli  Dei.  Item  I.  C, 
col.  875.  d.  Latiimtni  geiiits  Jimul  cum  eo  :  itiamiiii  gemes 
cum  pleie  ejus  :  at  in  Pf.  6^.  col.  191.  c.  Jucundamini 
ctsli  Jimttl  cum  fff  ,  ^  ndoretn  ettm  omties  atigelt  Dei :  jtl- 
ctitidamitli  getites  cittii  populc  ejus ,  ^  cotiforletit  eos  etnttes 
filii  Dei.  Hieron.  in  Ilai.  Ji.  to.  3.  col.  566.  c.  &  in 
Ofe.  2.  col.  1252.  c.  Lietamirii  getites  cum  poputo  ejus :  item 
in  Ilai.  2fi.  col.  22y.  e.  addit  .Sattguis  filiorum  ejus  vin- 
diiabittir  :  ^  ulcifietur  ,  J^  retribttet  "jiiidtclam  ittimicis. 
Auguft.  locut.  78.  de  Deut.  to.  3.  col.  370.  e.  Lmamini 
Jimul  ettm  eo .,  ^  adorettt  enm  omnes  angeli  Dei  :  rum  fie 
pergit  :  Alii  codices  habent  :  Et  adorent  eum  omnes  filii 
Dei  '-filios  autem  Dei  dtdos  ,  qui  angeli  funt  in  ccrlis  ,  tiotf 


defendet  ,  ^  retribuam  judicium  inimicis ,  ^  fidientibus  me     fitcile  in  Scrtpturis  Jattdis  invenitiir.  Vid.  inf.  Hebr.  I.  6» 


reddam  ,  gf  emnndabit  Dominus ,  &c.  ut  fup.  Grscc.  Eu' 
(pfiAvli  i-farsi  o/t«t  iutS ,  i)  CTf  otKi^VKcaTaoaf  oi/TW  t^titli^ 
k-)Umi  (  Mf.  Alex,  wo» )  (?;»■  ^uppiiv,^«li  I'Sv»  find  t?  miJ 
KKT?,  J,  u'i%[ieiTcc^jc.y  «Vtm  tziilnijm  0£8"  (  Mfs.  Alex. 
&.  Oxon.  in%vsiir!i'Cxv  cturit  tudvl'.i;  Syfifci  @i«)  oV/  to 
ai/xa.  Twt  vtZi  auT?  s'n»  jxaToi ,  ("Mf.  Alex.  (kJ'iv.utci)  j.  i/.- 

elylavoSoicii ,  j,  fiinotCapifr  Ku&io;  ,  &c.  ut  fup.  Hilar.  1.  4. 
de  Trin.  col.  846.  e.  legit :  Lxtamitii  cceli  Jimul  cum  eo  , 


Kal  eAaXH5=  ,  &c.  ut  in  Lat. 

£ll^i    £;'?  TO  OfS;    TO  'A^c.p\/j... 


Tf.4%.  Gr 

"t.  49.  'A^at^ii^i  eii  TO  ofs;  to    Ata/^i^ H.  TEjfi/Ta  cv 

tS  cfii.  Hilar,  in  Pf.  J2.  col.  87.  c.  Afcende  in  montem  , 
JJ?  morere. 

If .  ji.  Huic  refpondet  quod  Hilar,  air  in  Pf.  52.  col. 
87.  c.  Moyfi  didtum  :  Qui.i  non  glorificajli  me  in  aqtiis 
contradidiotiis  ,  ajcende  in  montem  ,  ^  morere,  Gixc.  'Org 
MTsjUff«7e  TCf  ^UjuaTi'  jUy  «■  rcr;  tjnU  'Icpan^v  eVi  tS*  ij/a7o5 
dvTi>^oy!cc<; Aisti  «;^  H7.'aoa?e  jue  cv  -tuc,  Jio??  'Ic^owa. 


CAPUT     XXXIII. 


Aug.  qntifl.  y5.  in 
petit, t,  3.  J/S.f. 


Ambr.  de  bened. 
Pfld.t, 5.  t.i.  517, 


Versio    antiqua. 

I .  Y7  T  hxc  benedidio ,  quam  benedixit  Moy- 
JC/  les ,  homo  Dei ,  filios  Ifrael,  priufqiiam  de- 

fungerctur. 

2..  Et  ciixit :  Dominus  ex  Sina  venit ,  &  alluxit 

ex  Seir  nobis :  feftinavit  ex  monte  Pharan  cum 

multis  minibus  Cades.  Ad  dexteram  ejus  angeli 

cum  eo. 

.  5.  Et  pepercit  populo  fuo :  &  omnes  fanfti- 

ficati  ilib  manus  tuas ,  &  hi  fub  te  lunt. 

4.  Et  accepit  de  verbis  ipfius  legem  ,  quam 
mandavit  nobis  Moyles ,  hxreditatem  congrega- 
tionibus  Jacob. 

5.  Et  erit  in  dilecVo  princeps  ,  congregatis 
principibus  populorum ,  iimul  tribubus  Ifrael. 

6.  Vivat  Ruben  ,  &  non  moriatur,  &  fitmul- 
tus  in  numero. 


Vuigata   nova. 

I.  T_T  -^c  eft  benediitio  ,  qua  benedixit  Moy- 

n.  fes  ,  homo  Dei ,  filiis  Ifrael  ante  mor- 
tem fuam. 

i.  Et  ait  :  Dominus  de  Sinai  venit  ,  &  de 
Seir  ortus  eft  nobis  :  apparuit  de  monte  Pha- 
ran ,  &  cum  eo  fanftorum  millia.  In  dextera  ejus 
ignea  lex. 

5.  Dilexit  populos ,  omnes  fanfti   in  manu   Sap.^.Ti 
illius  funt  :  &  qui  appropinquant  pedibus  ejus  , 
accipient  de  doftrina  illius. 

4.  Legem  pr.-Ecepit  nobis  Moyfes  ,  hsredita-; 
tern  multitudinis  Jacob. 


N  O  T  .€      AD 


Tlr.  t.  Similiter  in  Gracco  ,  nifi  excipias  extremum  ,  ■3-fo 
t!i;  teas:/!  h;  «i/tb  ,  ante  finem  ,  feu  mortem  ejus  ,  loco 
priiifjiiam  defungeretur  ,  quod  idem  valet. 

f.  2.  Fadem  funt  in  Grseco  ,  prater  feqq.  i,  ncnietrit/- 
ut ,  y  fepnavit ,  pauloque  poft  ,  iut  piVfiisi ,  cum  decern 


5.  Erit  apud  reftidlmum  rex  ,   congregatis 
principibus  populi  cum  tribubus  Ifrael. 

6.  Vivat   Ruben  ,  &  non  moriatur ,  &  fit 
parvus  in  numero. 

7.  Haec  eft  Juds  benediftio  :  Audi  Domine 

Versionem 

dextris 


!*  T  I  Q  U  A  M. 

millibus  ,  pro  multis  millibus  ,  &  ex.  AeJ'wc 
loco  ad  dexteram. 

TfTf.  3.4.  J.  Similia  prorfus  leguntur  Graece. 

If-.  6.  Ita  Gr*ce  ad  verbum.  Similiter  apud  Hilar,  in 
Pf.  ji,  col.  y^.  c,  ]'ivat  Rnben,  ^  non  moriatur. 


LIBER 

V  U  IG  AT  A 


DEUTERON. 


NOVA. 

Tocem  JudiC  ,  &  ad  populum  fuum  introduc 
eum  :  manus  ejus  pugnabuiit  pro  eo  ,  &  adju- 
tor  illius  contra  adverlarios  ejus  erit, 

8.  Levi  quoque  aic  ;  PertecHo  tua,  &  doftri- 
na  tua  viro  fiiiilo  tuo  ,  quern  probafti  in  tenta- 
tione ,  Sc  judicaili  ad  aquas  coutradiitionis. 


Cap.    XXXIII. 

VeRSIO      ANTIQUA. 


393 


51.27. 
Lev,  10, 

5- 


8 Date  Levi  yiros  ejus,  date  Levi  mani-   Amh.l.t.offic.t, 

feftos  ejus,  date  Levi  fortem  fuffragii  fui ,  &  ve-  »■  69.^.70.«.  *. 
riratcm  ejus  viro  lando ,  quem  tenta\erLint  in    • 
tentationibus ,  maledixerunt  lupej  aquam  con- 
tradidionis. 

9.  Qui  dicit  patri  fuo  ,  Sc  matri  :  Non  novi 
te :  &  fiatres  luos  non  cognovit  ,  &  filios  fuos 
abdicavit.  Hie  cuftodit  verba  tua ,  &  teltamen» 
turn  tuum  obiervavit. 


9.  Qui  dixit  patri  fuo ,  &  matri  Cnx  :  Nef- 
cio  vos  ;  &  fratribus  luis  :  Ignoro  vos  :  &  nef- 
cierunt  filios  fuos.  Hi  cultodierunt  eloquium 
tuum  ,  &  pa£him  tuum  lervaverunt , 

10.  judicia  tua  o  Jacob,  &  legem  tuam  6  If- 
rael  :  ponent  thymiaraa  in  Furore  tuo  ,  &  ho- 
locauftum  fuper  alcare  tuum. 

1 1 .  Beaedic  Domiiie  for titudini  ejus  ,  &  ope- 
ra manuum  illius  fufcipe.  Percute  dorfa  inimi- 
corum  ejus  ;  &  qui  oderunt  eum  ,  non  confur- 
gant. 

II.   Et  Benjamin  ait  :  Amantiffimus  Domini  1:1.   Benjamin  dixit  :  Diledus  a  Domino  hsbl- Amhr.dekn.Palr, 

habitabit  contidenter  in  eo  :  quali  in  thalamo  tota     tabit  fidens  :  &  Dcus  obumbrabit  fuper  eum  om-c.  ii.M.530.f.  * 
die  morabitur ,  &  inter  humeros  illius  requief-    nibus  diebus ,  &  inter  liumeros  requicfcet  diledus 
cet.  a  Domino. 

i;.  Jofeph  quoque  ait  ;  De  benediaione  Do-  15 Jofeph A  benedidione  Domini  ter-     liiJ 

mini  terra  ejus ,  de  pomis  cceli ,  &  rore ,  atque    ra  ejus ,  a  finibus  cocli ,  &  a  rore ,  &  ab  abyflis '. 


1 1 .  Benedic  Domine  virtutem  ipfius  ,  opera 
manuum  ejus  lulcipe 


II.  5181 


IxeJ.  3, 


abyflb  fubjacente. 

14.  De  pomis  truftuum  folis  ac  lunre: 

1 5 .  ds  vertice  antiquorum  montium  ,  de  po- 
jbIs  collium  sternorum  : 

16.  &   de  frugibus  terrs ,  &  de  plenitude 


fontium  deorfum 

14.  &  lecundum  horam  fadum  folis  curfum , 
&  a  con\'enientibus  mendbus  : 

15.  &c  a.  vertice  montium  ab  initio,  &  a  ver- 
tice collium  arternorum  : 

16.  &  ad  horam  terrx  plenitudinis.  Et  ab  eo 
ne  ejus.  B^nediclio  illius  qui  apparuit  in  rubo  ,  qui  vifus  ell  in  rubo  ,  veniat  fupcr  caput  Jofeph 
veniat  fuper  caput  Jofeph  ,  6:  fuper  verticem  benediclio ,  &  fuper  verticem  ipflUS  ,  honoriti- 
nazarsi  inter  fratrei  fuos.                                         CUS  fit  inter  fratres. 


NotjE    ad    Version 


EM    AN  T  I  Q  U  A  M. 


k 


Tt.  3.  In  Grsco  iimpliciier  :  Kal  tm  Asi/i  ;7vi-  AoVs  As- 
v]  /vAi^;  «OT? ,  Et  Levi  dixit  :  Date  Lez>i  tnamfejlos  ejus ; 
deinde  lie  :  ^.  aMrbtai'  cVts  tw  ai/f  J  tw  cciw  ,  Iv  e— f.^a- 
eay  aivTtv  cv  •nrf.cce ,  e^oi^of  ;:oai'  cttJTCi'  ,  &c.  ut  Tup.  ^  've- 
ruatem  ejus  viro  fnucto  ,  qmm  tentaverunt  eum  in  tentntto- 
Tte  ,  canviciati  Jiiiit  ei  fupcr  ,  &c.  vel  jiirgati  Jurit  m  eum 
fuper  ^  &c.  omilTiS  his.  Date  Levi  viros  ejus ,  Sc  date  Levi 
jertem  fuffragit  j  :i.  Amhrol.  tamen  in  Pf.  ii8.  lo.  i.col. 
I04y.  a.  rurlus  habet  :  Date  Levi  vires  ejus  ,  date  Levi 
mamjefios  ejus  ;  at  lib.  de  exhort,  virg.  to.  2.  col.  28(5. 
e.  le^iiie  videtur  ,  -veros  ejus  ^  non  virus  t  renitentibus  ta- 
men Mfs.  codd.  qui  omnes  conftantet  ferunt ,  viros  ■,  non 
verm  ;  led  hanc  !  ;Clionem  ,  vnos  ejus ,  admi:tendam  elfe 
faltem  eo  loci  ,  fatis  indicant  veiba  proxime  addita  ab 
AmbrolTo  :  Q^tid  tarn  veritm  ,  pauloque  poll ,  itlud  eiiim 
•verum.  Non  idem  tamen  affirinandiim  ciediderim  de  lo- 
co altero  lib.  offic.  col.  70.  b.  ubi  editt.  omnes  coiii^unt 
■veros ,  fpreia  auclorirate  Manul'cripiorum  codd.  qui  ha- 
bent  vtrffs  ;  iUic  eni^n  legendum  elfe  -viros  ,  non  z'eros , 
probant  ifta  ,  qux  iubjungit  Ambrof.  ibid,  ll/i  ergo  viri 
ejus  ,  (^  m.inif-jii  ejus  ,  ijui  nihil  in  corde  doli  baheant , 
8cc.  Po.TO  utiaqiie  lectio,  live  veros ,  live  viros.,  admit- 
ti  facile  potui:  ab  Ambrolio  diverlis  in  locis  pro  varie- 
tate  codicLim  fui  temporis  :  atque  etiam  1.  de  exhortat. 
virg.  col.  22(5.  a.  nunc  legitur:  Dale  Levi  veros  ejus ,  da- 
te Levi  fortes  ejus.  Confulendae  fuiit  notac  novae  edit,  ad 
utrumque  locum  citat.  fupra.  Rurfum  Ambrof.  epill.  ij, 
col.  8zi.  t.  legit  '.Date  Levi  manijejios  ejus ,  ^  veritatem 
fnam  viro  jando :  &c  ep.  81.  col.  1099.  f.  Date  Levi  cte- 
ros  ejus  .•  &  I.  de  bened.  Pair.  c.  5.  col.  517.  f.  Date  Levi 
fortem  fujfragii  ftti  ,  ^  -veritatem  ejus  viro  janclo.  Hieron, 
in  Malach.  2.  to.  5.  col.  1818.  b.  Date  Levi  dodrinam 
ejus ,  ^  veritatem  viro  jujlo. 

If.  9.  Idem  Ambrof.  epilt.  i  y.  to.  2.  col.  822.  a.  le- 
git :  Dixit  patri  Jiio,  J^  matri  fix  :Non  vidi  te.  Vet.  Iren. 
Interp.  1.  4.C.  8.  p.  237.  b.lic  :  Qui  dicit  patri  fio ,  JJ  ma- 
tri jux  :  Njm  novi  te  :  ^  Jratres  Juas  non  agnovtt ,  -i^  filios 
ftios  abdicavit.  Crcjladi-vit  pracepta  tua  ,  ^  tejl.imentum 
tuum  fervavit,  Cypr.  de  oiat.  LJom.  p.  206.  b.  &  epill. 
ad  Fottunat.  p.  iSj.  c.  Ciii  dicimt  patri,  ^  m.itri :  Non 
tuvi  te  :  J5  f^'"^  f""  '">"  agnovtrunt.  Hi  cufl,idie:-uut  pra:- 
etpia  tua  ,  ij  irji.tmcntiim  tuum  jervaverunt :  limiliter  1.  de 
opere  &  eleem.  p.  242.  b.  excepto  uno  ,  aut  matri, 
Auguft,  1.  cent.  Adim.  to.  8.  col.  117.6.  Qui  dicit  patri, 

Tom.  I. 


aut  matri  :  Kon  novi  vos  :  ^  tjui  filios  ftoi  non  agnof* 
cit.  ipfe  autem  cognovit  teflamcnium  tuum.  Aucl.  I.  de  pro- 
mifl".  part.  2.  c.  4.  col.  128.  e.  ^«j  didt  patri  f.io  ,  Jj 
matri  fi.x: :  Nefcio  vos ;  i^  fairihus  J'uis :  Ign^ro  illos :  ij  fi- 
lios tuos  oderunt.  li  tejiamentum  tuum  fertabunt.  Pl.ilallr. 
Biix.  p.  723.  e.  Qui  dixerum  patri,  ^  matri  :  Non  no- 
vimus  vos  :  ifli  cujiodierttnt  m.tndatum  itieitm  ?  Gsxc.  'O  m- 
'iM  TW  •nra'i ft ,  i^ -xn  nvH f\-  (  Mf.  Alex.  cumedd.Ald.  & 
Conipl.Tw  OTaTfi  «fTB,  Kj  Tn/.tii1f.i  «utv  )  Ou'x  iufcai  «• 
Jf  TV;  ccfi?.7;i;g  at/Tt  yx.  eVf7i'w  ,  ^  t^;  wk;  cluTb  «Ve7va'* 
(   edit.  Compl.  yx.  'iyvu,  )'i.ifij>,cii^i  ra.  ^o'/id  Qi ,  j,  tw  /1«- 

^WV.y    (\   Ai5TV^M5f, 

t.  II.  Ad  verbum  e  Grsco  ,  nil!  excipias  ,  ■virtutem 
ipjsus  ,  pro  quo  ,  tiV  l^Ji/t  iuTV ,  fortitadinem  ejus  ;  deinde 
lequitur  ,   j-^  tk  (pa.  ,   &c. 

'f.  12.  Grxce  :  K«l  tw  BsK/ayUiv  tliriv'  'HytiTritf^svo^  viro 

'Ttx'ia.^  Ta;  M,«spa5,  J- aca^eoci'  ruv  'ji^ur  «.vt^  iixj=irccvc£'  non 
fequitur  autem,  dileilus  a  Domino,  quod  forte  non  repe- 
tivit  Ambrol.  nili  explicationis  grati.t. 

Tf.  I  3.  Gr«c.  ii.itio  habet ;  Kul  tw  'luiip  ilrr^v  dein- 
de ut  in  Lat.  fup.  hoc  excepto,  kVo  a'fM  ifxtv  j,  S^ficn, 
quod  Nobilius  vertii,  a  frudibus  cctli  '^  rore  :  d-Tri  <ifZv, 
inquit ,  didio  Hebrsa  ,  qn,t  fginficu  debcias ,  {J  diluatos 
frudus  1  w/)o;  ,  proprie  annus  ,  tenipus ,  &  «Vo  a'/iw^ ,  ve- 
lut  ab  annuls  frudibus :  Ambrof.  vero  legilfe  videtur  aVo 
opSr,  ut  nunc  etiam  exllat  in  edit.  Aid.  in  Ml.  quoque 
Alex,  awa  if^-^v.  Addit  Ambrof.  ibid.  Benedichonis  hitjns 
prarogativa  dcjertur  a  jummit.tte  ctili  ttjjue  ad  extrttnum 
terra. 

Tt^.  14.  In  Graeco  fic  :  Kal  xa6'  wpaK  7E>Tif^aTwv  wiV  t^o- 
TTWK ,  Nobil.  Et  a  fudibus  fccu/idiim  horam  folis  converjio- 
num  ;  nad'  afw>  autem,  hie  fumi  potefl  pro  temfejlivis  : 
GrafC.  addit  :  k.  u-tto  QovoJur  fiwut/ ,  velut  a  coitionibtis 
lunarum  ,  aut  menjium. 

t'.  ly.  Gr^c.  Ato  K'jfvjrif  Ifivr  afX"!>  &  ^'^'  xapu- 
<Pk;  ,  Sec.  ut  in  Lat.  A  vertice  montium  pn-iapii  ,  (^  a  ver- 
tice. Sec.  Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  initio  ha- 
bet ,  K«i  cciro.  Ambrof.  etiam  legifle  videtur  infra  ,  dv 
oif-y^; ,  non  limplicitcr  afx«'- 

^.  I  6.  Grsc.  Kal  xaC  ufxv  'ivi  CTMif w'dfw;.  Kai  t^  /«- 
Ta  TW  ofevU  o/  til  ^XTU  ,  if>^ci<say  i-TTi  jtfpocAni'  'Ic^^m-p ,  ^ 
gVi  y.of.uipyi  <A.c^a:i7£i;  fV*  aSst^fpcT^.  Et  ad  horam  terra  ple- 
nitudinis (  Nobil.  plenitudine  ,  per  relat.  ad  «V».  )  Et 

Ddd 


'Ambr.inPf.4lP- 

e, 

*  Sn/rr.j ,  decus 
fpccies  ipllus 


JJem  I.  tie  ler:eii, 
P/itr.  c.  6.  521.  c. 


Idem  t.  8.  J14.  d. 


Iimf.7.Jl3./        - 


Wei»  c.  10.  J2J. 
J' 

JJem  c.  9.  515.  J. 

r< 


594         LIBER    DEUTERON.     Cap.   XXXIII. 

VerSIOANTIQUA.  VUIGATANOVA. 

17.  Primogenitus  tauri  *  deciis  ejus,  cornua  17-  Quafi  piimogeniti  tauri  puldnltudo 
Unicornui  comiia  ipflUS  :  in  ipiis  gentes  ventila-  ejus  ,  cornua  ihinocerotis  cornua  illius  :  in  ip- 
bit  limul  llfque  ad  extremiim  teirx  :  hlC  decern  fis  ventilabit  gentes  ufque  ad  temiinos  terra;  : 
millia  Ephixm  :  6c  hxc  millia  Manaffe.  In  func  multitudines  Ephraim  -.  &  ha;c  millia  Ma- 

nage. 

1  8.   Et  Zabulon  ait  :  Lstare  Zabulon  in  exi- 
tu  tuo ,  &  IlTachar  in  tabernaculis  tuis. 

ip merces  circa  mare  inhabitantium,  19.  Populos  vocabunt  ad  montem  :  ibi  im- 

molabunt  viftimas  juftiti^.  Qui  inundationem 
maris  quali  lac  fugent  ,  &  thefauros  abfcondi- 
tos  arenarum. 

20 Bcnedi(flus  qui  ampliavir  Gad  :  ficut  leo  10.  Et  Gad  ait:  Benediftus  inlatitudineGad: 

reqiiievit ,  confringens  brachia  &:  principes.  quail  ko  requievit ,  cepitque  brachium  &  ver- 

ticem. 
21.  Et  vidit  ab  initio  fno  ,  quia  ibi  divifa  eft        2.1.  Et  vidit  principatum  fuum,  quud  in  par- 
terra  principnm  coUedoriim  limul  cum  princi-    te  fua  doftor  eiTet  repofitus :  qui  fuit  cum  prin- 
pibus  populorum  :  )Uil:itiam  fecit  Dominus,  ju-    dpibus  populi,  &  fecit  juftitias  Domini,  &  ju- 
dicium cum  Ifraiil.  _  dicium  fuum  cum  Ifrael. 

Dan  catulus  leonis  ,  &  efFugiet  ex  Ba-         2.1.  Dan  quoque  ait :  Dan  catulusleonis,  fluef 
f^j^  largiter  de  Bafan. 

,-, Nephtalim  fatietas  accipientium , reple-         i-,.  Et  Nephthall  dixit -.  Nephthali  abundan- 

bitur  bcnedictione  a  Domino  :  mare  &  Africiim    tia  perfruetur,&  plenus  erit  benediftionibus Do- 
DOilidebit.  '^'"'  ■  roare  &  meridiem  poffidebit. 

2^ EenediaUS  a  filiis  Afer  ,   &  erit  accep-  14.  Afer  quoque  ait;  Benediftus  in  filiisAfer, 

tus  a  fratrlbus  iiiis ,  Sc  intinget  in  oleo  pedem     lit  placens  fratribus  fuis ,  &  tingat  in  oleo  pe- 

fuum.  '^«'"  '"'^"'n- 

25.  Et  ferrum&  arramentum  eft  calceamen-  15.  Ferrum  &  xs  calceamentum  ejus.  Sicut 
turn  ejus.  Et  licutdies  tui  funt,  lie  erunt  virtutes    dies  juventutis  tua;,  ita  &  fenedus  tua. 

tuac. 

2.6.  Non  eft  quifquam  ficut  eft  Deus  tuus  in        z6.  Non  eft  Deus  alius  ut  Deus  reaidlml : 

coelo :  adjutor  tuus ,  &  magnus  Dominus  firma-  afcenfor  coeli  auxiliator  tuus.  Magnificcntia  ejus 

I^gp^-J  difcurrunt  nubes , 

zj.  &  protegens  te  Deus  initii ,  &  per  vires         2. 7.  habitaculum  ejus  furfum  ,  &  fubter  bra- 

brachiorum  potentium  ,  ejecit  a  facie  tua  inimi-  chia  fempiterna :  ejiciet  a  facie  tua  inimicum  , 

cum  tuum  ,  dicens  :  Pereat.  dicetque  -.  Conterere. 

28.  Et  inhabitabit  Ifrael  fidens  folns  fuper  ter-         iS.  Habitabit  Ifrael  confidenter ,  &  folus. 

ram.  Jacob  in  frumento  &  \'ino ,  &  coelum  tibi  Oculus  Jacob  in  terra  frumenti  &  vini ,  coeliquc 

cum  nebula  roris  erit.  caligabunt  rore. 

NoT.c    AD    Versionem    antiquam. 

Itcctptati  qui  vifttl  ejl  in  ruh  ,  veni.wt  fiper  caput  Jofefth  ,  dvToTi  lim  y.spXTiiT  a/ixi'tai  a-r'  azpi(  yUr  euniu  fiVfli/ei 

(^  l:iper  ■zmticem  glarificMus  in  fya:rihts.  Ambrof.  iterum  'Eififni'/i-    j,  ccvtcu  '^MaJ s^  h\«taoy~i. 

J.  1.  offic.  to.  z.  col.  90.  f.  lie  habet  ;  Qtii  vifii  es  in  ru-  t'.  19.  Grace.  Kal  i^-TTocix  •aapciwv  xa7c/xsfc'iiiii. 

is,  lit  ■viniai  fuper  capHt  Jofeph  ,  ^g  Jhpcr  -vcrticem  ipfitis ,  t-  10.^  Grsce  ;  Ka\  tu  Ta/   siVfr  EJuyMfiiyoi  ifiTrnt- 

honofifictis  itttir  frMres.   (2,miq.  ed'm.  in  ritbo  mniat.  )  At  ryrav   TaJ-   exinde    fic  :  Qtvlfrl^ca   ^&cx''"^  &  la'fX''?»  > 

in  Pr.  4?.  col.  895.  e.  lic:^i«  -Jifiis  eft  in  mho,  venial  iingulariter. 

fiiper  c.tfut  lofeph,  iS  f'lper  ■vemceni  ejus,  glorific.ttus  inter  *".  zi.  Grsc.  Ka!  Ei'/fi-  avtify^v  aurS  ,    Et  vidit  pri- 

fuures  f:<as  primogemtus  :  iimiliter  infra  ,  col.  894.  b.  vox  mitmm  fuam  ,  vel  principium  ,  aut  principatum  fuum ,  pro 

/n-iMia^fwit.-rj  ,  adjungitur  antecedeniibus.  Hilar,  bene  1.  4.  ah  initio  fno  ;  reliqua  ut  in  Lat.  fup.  niii  quod  pro  priii- 

deTrin.  col.  847.  b.  £t  qux  accepta  ftint  ei  qui  apparuit  cipibm ,  hab.  «fynic'^i,  dncihiis ,  &  loco  Judicium,  tic,  5 

in  riibc  ,  veniant  fuper  caput  Jtifiph,  f5  verticem.  Xf/oi»  iun  ,  ^  judicium  ejus. 

■f.  17.  Idem  Ambr.  1.  de  bened.  Patr.  p.  JzS.  e.  legit :  t.  zi.  Grace.  Kal   ra  Air  nirf   Axr  ,  &c.  ut  in  Lat. 

J'rimogenitus  t.tmi  decui  ejus,   ccrnua  unicornui  :  m  ipfis  excepto   verbo  ,    s'x'SH  /  »'«7<«  ,    exiliet,  \e\  j/rojlliet ,  pro 

femes  ventilabit  fmul   ufque  ad  extremum  term  :  ipje  my-  effugiet. 

ri.tJcs  Ephrxm  ,  ^  ipfe  chiliades  Manajfes.  Ad  hacc  autem  ,  «-.25.  Rurfus  Ambrof.  epift.   j8.  to.  2.  col.  943.  d.  e. 

ip/e  myriades  Ephrxm  ,   &e.  notant  editores  noftri  BB.  in  legit  ;  Nephialim  fatietas  acapiemmm  ,  i£  replehitur  bene- 

cditr.  Am.  Era.  &  cod.  Theod.   legi  :  terrx,  ipfe   myfte-  didione.  Grace.  NfjiCa?!  (  al.  N^jiU^si^  )  •srMio.usn!  /itirSr, 

ria  de  fe  fremet  ,  ^  ipfe  ,  &c.  in  aliis  edict,    ipfx  myri.t-  j.  s'.wttxhSh'tw  ivm-)1(x4  -axfi  K.uf!i-  ,^xM0j-xt  i  AlSx  xmi- 

des  Ephrem  ,  vel  Ephraim  ,  ^  ipfa  chiliades  Manajjes  ;  a  ^rcfivii. 

quibus  ,   inquiunt,   non  longe  abfunt  Mfs.  nili  in  hoc,  t-  Z4.  Idem  Ambrof.  epift.  41.  col.  961.  b.  Benedic- 

quod  omnes  exhibent ,  ipfe ipfe  ,  excepto  Mf.  Albino ,  tus  fliui  Afer  ,  p  erit  acceptus  fratribus  fuis  ,  &c.  ut  fup. 

in  quo  eft,  ipji ipfi ,  forte  non  male.  Mfs.  etiamColb.  Grace.  Ewcy^i^/re;    a^o  ^j>l.lul/  'Ao«f  ,   g.  JVa;  Asxto5  to?; 

ec  Germ.  hab.  myriadis chiliadis ,  qux  leclio  non  ell  aVf^foI?  atni ,  fa+^  a-  hala  ,  &e.  ut  fup, 

afpernanda.  Ambrof.  ubi  fup.  col.  yz9.  a.  rurfus  habet  :  #.  ZJ.  Grice.  SiVnpt;  i,  x»"»?  to'  i-xoSy/ix  dun  i'^ai. 

Primoicnitus  tauri  decus  ejus  ,   haheits  cnnua  unicornui  ,  'Cli  aii  Mf.  Alex,  ciim  edit.  Aid.  Ka)  a'?  ai ,  Oxon.  'n<; 

in  quibus  gentes   ventihbtt  :  &  poft  pauca  addit  ;  decern  j.  «;  )  yfn'fxi   (\  ,  ti  t%i!i  n.  Gaud.  Brix.  ferm.  J.  col. 

millia  Ephrxm,    ^  millia  Manaffes.  Item  in  Pf.  118.  col.  9J0.  g.  Terriim  ^  as  calciamemiim  tuurn.  _ 

1045.  b.  Frimogenitus  tauri  decus  ejus ,  cornua  unicornui  f.  z6.  Gr.  Ou'x  es-zk   icirsf  0  ©eoj  tS   iiVaTii^e'i-B  ,    i 

tornna  ejus :  in  ipjis  gentes  ventilabit  Jimul  ufque  ad  fum-  eTiCxlra'i  eV)  toV  if"''  $s»to'?  C'' '  5  °  ^iiyxi^zTrpB-n^iii   t? 

mitatem  terrx :  &  1.  z.  offic.  to.  2.  col.  90.  f.  fie  :  I'rimi-  s-Ep-=i>ca'c«.  No?;  eji  Jicut  Bens   dilelli ,  qui  afcendtt  fuper 

livus  tauri  decus  ejus  ,  cornua  unicornui  cornua  ipfius  :  in  calum  ,  adjutor  tuus  ,  {5  magnificus  firmamenti. 

ipfins   cornu  gentes  -ventilabit  Jimul    ufque  ad    extremum  ^  1^.27.  Grace.  Kal  (:xst«<  (^s  ©:fa>X".  f  Aid.  afX"«J 

lerrx  :  ipJi  decern  millia  Eplnxm  ,   g;  ip/i  millia  Manajjes.  i  v-^a    i%vit  (.fiix'"'-"   a'jraar    j,   i'/ZxmT  x-ttI   •cr^qtsuirM 

Vide  etiam  in  Pf.  45.  col.  S9J.  c.  Tertul.  1.  adv.  Jud.  (\  EX^-f",  >.i-,w   'A-!riM:i.  Et  teget  te  Dei  principatus  ,(rj 

c     10    p.  144.  a.  &  I.   5.  cont.  Marc.   p.  677.  a.  (imili-  jubfouitudine  hrachmum  aternorum  :(g  ejiciet  a  facie  lua 

ter  habet :  Tauri  decor  ejus ,  cornua  unicornis  cornua  ejus  :  mimicum  ,  dicens  :  Pereas. 

in  eii   nationes  ventilabit  pariter   ai  Jummum  ufque  ter-  t.  z8.  Optimc  e  Grsco   ,   prxcer  hoc  ult.  cum  nebula 

rx.  Auguft.  quacft.   57.  in  Deuc.  to.  5.  col.  580.  c.  Pri-  roris  erit,  pro   quo   limphciter  ,  QuriifKi   A/>(ic«  ,  fbjiw 

mogeniius  tauri  pulchritudo  ejus.  Grsc.    nfa.To'Toxo5  jaJ-  rum  ,  feu  imbilum  rore. 

fV  1i  ll«M6;  «i/T?,   niOii'i  /nwoits'f"?'?  T«  xs'©(7«  «Vt»'  w 


LIBER 


DEUTERON 

V  U  I  G  A  T  A 


Cap.    XXXIV.  395 


NOVA. 


19.   Beatus  es  tu  Ifrael  :  quis  fimilis  tui  popule,     dius  gloria  tua; ;  negabunt  te  inimici  tui,  &  tu  eoium 
qui  falvaris  in  Domino  ?  fcutum  auxilii  tui ,  &  gla-     colla  calcabis. 


CAPUT       XXXIV. 


NOVA. 


V  U  1  C  A  T  A 

S«;.  3.  I.     A    Scendit  ergo  Moyfes  de  campeftribus  Moab     &  ManafTe,  &  omnem  terram  Juda  nfque  ad  mare 
'■iJS*.       -ti.  fuper  montem  Nebo,    in   verdcem   Phafga     noviflunum  , 

&  auftralem  partem,  &  latitudinem  campi  Je- 
2.4. 


*'■  contra  Jericho  :  oftenditque  ei  Dorainus  omnem  ter 

'  ram  Galaad  ufque  Dan  ,  richo  civitatis  palmarum  ufque  Segor. 

2.  &  univerfum  Nephthali ,  terramque  Ephraira 

VULGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

G«.  12.      4.  Dixitque  Dominus  ad  eum  :  Hic  eft  ter-        4 Oftendi  terram  hanc  ociilis  tiiis ,  fed  illiiis     jiml.  i  de  xf 

7-^'iS  15.  ra,  pro  qua  juravi  Abraham  ,  Ifaac  ,  &  Jacob  ,  non  ingredieris.  mmf.  ap.Amlr,  t, 

dicens :  Seraini  tuo  dabo  eam.  Vidifti  earn  ocu-  z.io.c, 

lis  tuis ,  &  non  tranfibis  ad  illara. 

5.  Mortuulque  eft  ibi  Moyles  fervus  Domi-         5.  Et  defun£>us  eft  Movfes  fervus  Domini  in  H.>,v,„  n  I  ■ 

.  Tl  iT  I  I  '•-»  •       •  ^-^'^1  O/i ,  CD/it ,  lis fVm 

terra  Moab ,  per  verbiim  Domini :  t.  4.  p.  2. 1 34.  „, 

6.  &  lepelierunt  eum  in  Geth  prope  domum 
Phegor  :  &  nemo  fcit  lepulcrum  ejus  iiique  in 
diem  iftum. 


18. 


I 


8.  Planxerunt  filii  Ifrael  Moyfen  diebus  trigin- 
ta  :  &  confummati  Hint  dies  iii'dus 


Ambr.  lie  ah.  Theod. 
t.  1.  iiog.i. 


ni ,  in  terra  Moab ,  jubente  Domino  : 

6.  &  fepelivit  eum  in  valle  terra;  Moab  con- 
tra Phogor  :  &  non  cognovit  homo  fepulcrum 
ejus  ufque  in  pra;fentem  diem. 

7.  Moyfes  centum  &  viginti  annorum  erat 
quando  mortuus  eft  :  non  caligavit  oculus  ejus, 
nee  dentcs  iUius  moti  funt. 

8.  Fleveruntque  eum  lihi  Ifrael  in  campef- 
tribus Moab  triginta  diebus  ;  &  completi  funt 
dies  planftus  lugentium  Moyfen. 

9.  Jofue  vert)  rihus  Nun  repletus  eft  fpiri- 
tu  fapientis  ,  quia  Moyfes  pofuit  fuper  eumma- 
nus  luas.  £t  obedierunt  ei  tilii  ifrael  ,  fecerunt- 
que  ficut  pr  ecepit  Dominus  Moyli. 

10.  £t  noa  furrexit  ultra  propheta  in  Ifrael  10.   Non  furrexit   amplius  propheta    in  llVael   ^..,. 
ficut  Moyfes,  quern  nolTet  Dominus  facie  ad  fa-    ficiit  Moyfes  ,  qui  fcivit  Dominum  facie  ad  fi-  io'^'t'^'i,'/'  ^"''*' 
ciem ,                                                             ciem  ,  ' '  * 

1 1 .  in  omnibus  (Ignis  atque  portentis ,  qus        1 1 .  in  omnibus  (ignis  &  prodigiis    qux  fecit 
mifit  per  eum,  ut  faceret  in  terra  ^gypti  Pha-     in  terra  ^Egypti 

raoni ,  &  omnibus  fervis  ejus  ,  univerfaque  ter- 
ra: illius  , 

li.  &  cunitam  manum  robuftam,  magnaque 
mirabilia  ,  quae  fecit  Moyfes  coram  univerfo  If- 
lacl. 

NotjE    ad    Versionem 


9.  Et  Jefiis  fihus  Nave  impletus  eft  fpiritu  in-     ludf.  c.,i.  1. 1. 
teliigentii ,  impofuerat  enim  Moyfes  manumlu-  F'"  S-  ^'>>'™.  i8j. 
per  eum.  Et  audierunt  cum  filii  Ifrael ,  &  fece-'?- 
runt  fecundum  quod  mandavit  Dominus  Movli. 


A  N  T  I  q  u  A  M. 


k 


t-  4.  Grsec.  delet  h!c ,  terram  hanc  ,  expretTam  fupra  ; 
loco  \tx6,  fed  illtiii,  hab.  i,  s'«r,  ^  iltnc. 

t.  J.  Ita  Grxce  ad  verbum.  Rurfus  Hieron.  1.  ;.  in 
epifl.  ad  Ephef.  to.  4.  409.  a.  Icgic  ;  Mtrtum  ejl  Mnyfes 
fxmului  Domini  ,  &c.  ut  fup.  Item  1.  i.  cont.  Jovin.  to. 
4.  col.  154.  c.  Et  moitutti  efl  in  terra  Moab.,  ^  Jepeiivtt  ^ 
&c.  Similiter  Ambrof.  1.  i.  de  Cain  &  Ab.  c.  1.  to.  i. 
1Z6,  d.  Per  '•jerbiim  Dei  mortuus  efi.  Favet  Capital,  CLI v. 
fupra. 

Tt.  6.  Ita  in  Grxco  ,  exceptis  his  ,  r«r.....  <ioyip,  lo- 
co Geth Phegor  ,  deinde  lie  :  ^  »'/.  iljit  n'Jc'i ,   S5  "<"' 

novit  tillus.  Idem  Hieron.  1.  i.  cont.  Jovin.  to.  4.  p. 
T54.  c.  £t  Jepcl:z'it  eitm  Domintts  tn  valle  terrx  Moab 
contra  domjtm  Phogor :  ^  non  cognovit  vir  Jepiihriim  ejus 
ufque  in  diem  hum.  Ambrof.  1.  i.  de  Cain  &  Ab.  c.  2. 
to.  I.  i3(5.  d.  Quia  nemo  fcit fepulturam  ejus  ufque  in  ho- 
dtcrnum  diem, 

t-  8.  Apte  ad  Grxcum ,  nili  quod  port  Moyfen ,  fub- 


jungiti 


%'j,-   in  Araboth  Moab  jiiptr  Jordanem  contra  Jericho. 

t.  9.  Ad  verbum  c  Grjcco  ,  excepiis  his  ,  fVe'^-xKE 

TK?  xsre^;  «c/TB,  impofiit martus  Jitas ,  pauloque  poll, 

J,  ikmvca/ ,  g)   exaudiirnni ,  pro  andierum. 

It.  10.^  Eadem  leguntur  Grsce  ,  prjcier  feqq.  iV  sV» 
Ki/fti:;  iurai  ,  quern  novit  Dnmiiius  eum  ,  loco  qui  fcivit 
Dominum.  Apud  Ambrof.  etiam  1.  i.  Hexa.  col.  4.  a.  (i- 

militer  ell:  Nemo  fitrrextt  ampli'ns  propheta quern  jcivit 

Dominus  Jacie  ad  faciem  :  hi  notant  editor,  nollri  BB.  in 
Mfs.  o6to  antiq.  &  mel.  notsc ,  ut  &  in  editr.  veteribus 
legi  ,  qui  fcivit  Dominum  ;  in  Reg.  &  Rem.  qui  f-ivit 
Drum;  in  Dion,  qui  fcivit  Deum'faciem  ad  faciem  ;  in 
Germ,  denique  ,  qui  vidii  Dcmmuni.  Capitul.  clv.  Iiip. 
£(  non  fun  propheta  in  Ifrael  Jicnt  fitit  Moyfes. 

"(r.  II.  GcXQ.  voci  prcdifiK  ,  addit:oK  d^'cuy.'r  cluTin 
n-t'Cc;  'jiof.^cxi  ccvra  w  yr,  Ai,v^/oi ,  flee,  quern  mijit  eum 
Dominus  facer e  ea  in  term  Mgjpt'o ,  &c. 


Tom.  I. 


Ddd  ij 


396 


ROMAN.  CORRECTIONUM  AD  EDIT.  VULGATAM  DELECTUS, 

Auclore  Francisco  Luca  Drugcnfi. 
D  E  UTE  RONOM  lUM. 


CA  P.  1.  if.  4.  Qui  habitabat  inHefebonl  Quidam  co- 
dices emtttiint  pericopctt  h.^nc  ,  Jed  immenta. 
?■.  19.    Per  eremum  tertibilera  &  maximam.    Sequiiur 
folitudinem  in  aim  Idnis  ,  fed  qiicd  memo  judkatum  eft 
fuperjiture. 

t.  io.  Quem  Dominus  Deus  nofter  daturus  eft  nobis. 
Frima  perfo;i^  pronomitia  non  funt  mutiinda  ct'.m  feciindx. 
If.  16.  Ad  fermonem  Domini  Dei  noflii.  Idem  hie  ejio 
judicium, 

Ti.  i8.  Er  ad  ccclum  ufque  munita:.  }!.tc  lidetiir  La- 
tiiii  Imerfrtiis  ejji  Jcriitur»  >  muniif  ,  fro  qua  alii  ,  mu- 
racae. 

T.  51.  Et  in  folimdine  C  ipfe  vidifli}  portavit  te  Do- 
minus. H^c  eft  genuine  loci  tnlerpiinciic  ,  qua  periodus  bac 
iiicipii  ab  his  verLis  ,  Et  in  folimdine  ,  relatis  ad  Jeqtfentia  , 
faretitheji  inclufis  his  ,  ipfe  vidifti  :  qtlx  qui  plnratiter  le- 
gum ,  ipli  vidiftis ,  minus  Jinceram  jeqnuntnr  leCiioriem. 

Cap.  II.  If.  iz.  InSeir  autem  prius  habitaverunt  Hor- 
rxi.  Ahi  llhri  fervant  terminationem  Hehr.zam  ,  JcrihenteS 
Horrim. 

^.  19.  Et  accedens  in  vicina  filiorum  Ammon.  Hon 
mutes  accedens  /«  afcendens. 

If.  10.  Gigantcs  ,  quos  Ammonitas  vocant  Zomzom- 
tnim.  Ttiffjllabum  eft  Zomzommim  :  repeiendum  eft  enim 
zom  ,  contra  qujjdam  qui  le^unt  Zoramim. 

If.  II.  Populus  magnus  &  mulcus  &  procerjr  longitu- 
dinis.  Stillo  tmdo  emittendum  eft  medium  illiid  &  mulcus, 
■fir.  17.  i8.  19.  Trauiibiraus  per  terram  mam  ,  publi- 
ca  gradiemur  via  ,  i^c.  Noa  fuat  nomma  verbaque  plura- 
lis  niimtri  ,  qiin  bis  tribus  verjibus  cominentur  ,  mutanda 
in  Jingnlaria ,  ad  hue  ul  HebrJto  reffrndeaat ,  quid  quidam 
fuciunJ, 

Cap.  til.  t-  IJ.  VocJirur  terra  gigantum.  Alii  pro  fr4- 
feftti  fcribunt  prateritum  tmperjeiium  vocabatur. 

Cap.  IV.  if.  6.  Uc  audientes  univerfa  praecepta  hzc. 
AUipro  ntutrt  univerfa  ,  tegnnt  mafculinum  univerfi  ,  mi- 
nus fincere. 

■t.  10.  A  die  in  quo  ftetifti  coram  Domino.  Vro  dua- 
hus  vocitlis  a  die  ,  pierique  ttnam  Ugutit ,  diem.  Pr^ppjttio 
Hebraice  ,  etji  non  exprimatur ,  fttbaudienda  eft    tamcit. 

if.  22.  Ecce  morior  in  hac  humo.  Nequaqnam  »jrtf.j«- 
ditm  eft  pricfens  morior  in  futurttm  moriar. 

V.  30.  NovilTlmo  tempore  reverteris  ad  Dominum. 
Kj«  eft  addenda  conjur.dio  autem. 

Tf.  55.  Sicut  tu  audifli  &  Wxifti.  Spurium  eft  quod  qui- 
Jam  fubftttuunt  vidifti  ,  quod  eft  ,  afpexifti  t  pro  vixifti, 
^uod  eft  y  lit  mortem  non  incltrrifti. 

If.  54.  Quae  fecit  pro  vobis  Dominus  Deus  vefter.  Nan 
funt  comnmtaaAa  fronomiim  ftcundx  p;rfon£  cum  ptimx  , 
nobis,  nofter. 

Jf.  5  J.  Et  non  alius  practer  eum.  'Son  eft  fubrogandum 
nomeu  unum ,  ia  locum  protiominis  eum,  quod  mulci  fi- 
eiunt. 

Cap.  V.  #.  24.  Vocem  ejus  audivimus.    Sic  tmittunt 

antiqiii  libri  conjunBionem  enim  ,   quam  alii  addant, 

Tf.  5  5.  Et  proielentur  dies.  Nm  addas  pranonun  velhi. 

Cap.  VI.  Tf .  4.  Dominus  Deus  nofter  Dominus  unus 

eft.  Foft?rius  Dominus  quidam  mntatit  in  Deus  ,  immerito. 

If.  7.  Et  meditaberis  in  eis  fedens   in  dome  tua.  Nun 

funt  omttutidje  mcdix  ilia  vocuLt  in  eis, 

if.  1  5.  Et  illi  ioli  fervies.  Imerpres  hie  exprejjit  vocem  fo- 
il ,  qux  Hebratce  relinquittir  fubaudienda. 

Cap.  VIII.  If.  1 5.  Armenia  bourn  &  ovium  greges. 
JCiJ»  facile  omtttenda  eft  vox  boum. 

Cap.  IX.  Tt.  5.  Ingredieris  ut  poftideas.  Jo  aliis  ,  pro 
futuro  ingredieris,   eft  p-.afens  ingrederis. 

If .  9.  Ut  acciperem  tabulas  lapideas ,  rabulas  pai5H  quod 
pcpigit  vobilcum  Dominus.  ha  repetenda  eft  vox  tabulas  , 
(  quam  tniiltt  codices  pofteriori  loco  omittunt )  '^  fcribendum 
Dominus  ,  pro  Deus  ,  tarn  juxta  Latinos  codices  antiques  , 
enam  juxta  Hebraa. 

Cap.  X.  if.  5.  De  lignis  fettim.  Sic fcriiunt  Heir.ti ,  Set- 
tim  duplici  t ,  alii  Jimplici  beiim. 

Cap.  XI.  If.  10.  Ad  quam  insrederis  poflidendam,  Ktf» 
mutes  pr.ifens  ingrcderis  ,  cum  futuro  ingredieris. 

Cap.  XII.  S".  5.  Dilfipate  aras  eorum.  biterpres  vertit 
mafculinum  eorum ,  non  jemtninum  earum.  Similiter  ubi 
fequitur :  Difpcrdite  nomina  eorum  de  locis  illis.  Hibrxa 
ambigHji  permitiunt  utrumque  ,  ut  lie/  ad  gentes  rejeras  , 
*//  ad  Deos. 

t-  II.  Quae  vorebids  Domino,  i^eneft  matandum  fu- 


turttm voveytis  in  pruterilum  voviftis. 

If.  12.  Qui  in  urbibus  veftris  commoratur.  Kequaquam 
fcribendum  eft  plurale  commorantur  ,  pro  Jiiigulan  com- 
moratur. 

if.  I  J.  Hoc  eft,  maculatum  &  debile.  Non  eft  hoc  omit- 
tendum  quod  ititerpres  expluationts  causa  addidit. 

If.  29.  Ad  quas  ingredieris  poffidendas.  Correclores  bit 
futurttm  pratulerunt  prafeiiti  ingrederis. 

Cap.  XIII.  If.  9.  Er  poftea  omnis  populus  mittat  ma- 
num.  Unicam  voculam  poftea  ,  ne  diftrahas  in  duas  poll 
te  ,   ut  quidam  facium. 

Cap.  XIV.  if .  7.  Comedere  non  debetis ,  utcamelum. 
Correclores  ,  ut  omiferunt  proiiomen  hxc  ,  quod  alii  libri 
pr.tponunt  verbo  comedeie  ,  ita  addiderunt  adverbium  ui  an- 
te vocem  camelum  ,  finfu  clarijjimo.  toiro  haw:  pronomen 
pr.tpojuerunt  ei  quod  mox  Jequitur.  Haec   quia  rurcinauc. 

t".  12.  Et  halisecum.  Now  eft  omiitinda  vocalis  fecunda 
e  ,  fequeas  dipbtcngum  X  :Jicut  non  emittitur  Levit,  1 1 .  If . 

'5- 

■f.  i;.  Ixion  &  vultiuem.  Alii  codices  legunt  diffylUm 
hum  Ixon. 

If .  22.  De  cuniSlis  ftuftibus  tuis  qui  nafcuntui  in  terra, 
Alit  minus  rede  legunt  genere  femirimo  ,  frugibus  tuis  quae. 

If.  25.  De  armentis  &  ovibus  tuis.  Keutiquam  adden- 
dum eft  verhum  otfercs. 

Cap.  }{V.  Tf.  7.  Ad  paupertatetn  venerit.  Fro  Jimplici 
VCnerit ,  non  fuhftituas  compojitum  devenerif. 

If.  10.  In  omni  tempore.  Quidam  ex  Hebrap  correxeruitM 
opere ,  pro  tempore. 

If.  21.  Vel  claudum  fuerir.  Alii  praponunt  conjunSio- 
nem  Sc  :  Et  vel  claudimi  fuerit. 

Cap.  XVI.  t.  4.  Non  apparebit  fermentum,  Vittincth^ 
dum  eft  jttbftantivum^  pro  adjedivo  fermentatum. 

If.  22.  Quae  odit  Dominus  Deus  luus.  Non  commiitet 
neuirum  qua:  ,  cum  feminino  quam ,  tametji  Hebraj  am- 
bigua  Jint.    - 

Cap.  XVII.  if.  8.  Judicium  efle  perfpexeris.  Kon  fcri- 
bas  profpexeris  ,  quod  eft  ,  prxvideris  ,  pro  pcrfpcxeris  » 
quod  eft  ,  V'ideris. 

Ibidem.  Lepram  &  lepram.  Nequaquam  addenda  eft  tu- 
g-ttio  pofteriori  voci  :  &  non  lepram. 

Ibidem.  Inua  portas  tuas.  Non  fcrihas  inter,  ^0  intra* 
quod  eft  in, 

>f.  12.  Et  decreto  judicis.  Legenda  eft  conjunSio  ft, 
non  prapojiiio  ex. 

If.  20.  Ipfe  &  ftlii  ejus.  Jietinendum  eft  plurale  filii  , 
non  jitbftituendtim  Jingulare  filius. 

Cap.  XVIII.  if.  i.  Cum  reliquo  Ifraiil.  ]>}oo  cmittas  te- 
liquo  ,  quod  Ititerpres  fignanter  addidit. 

Cap.  XIX.  if.  i  5^  Et  auferes  innoxium fanguinem.  Qai- 
dam  non  imelligentes  ,  innoxium  fanguinem  pojitum  effe  pr» 
effujore  innoxii  Jangninis  ,  loco  vecis  iunoxium  ,fcripferuot 
conirarium   noxium. 

Cap.  XXI.  if.  y.  Et  ad  verbum  eorum  omne  nego- 
tium.  Nequaquam  addas  -verbum  peudec,  quod  quidam  li- 
bri jubjtciunt. 

ir.  6.  Et  venient  majores  natu.  Non  oportei  tmittere 
fuiuvum  Tenieni ,  nee  commutare  cum  imperativo  veoaati 
deniqtte   non  necejfe  eft  addere  omnes. 

Tf.  I  J.  Genueiintque  ex  eo  liberos.  Alii  Jcrihunt  Ge- 
nueritque  ex  eis.  Sententia  eadeni  una  eft  ,  Jed  prior  UBii 
prajertur. 

If.  18.  Qui  non  audiat  patris  aut  matris  imperium.  Non 
mutes  audiat  cum  audierit ,  ntc  conjundionem  disjundivam 
aut  cum  copttlativa  ac. 

Cap.  XXII.  if.  12.  Quo  operieris,  Jn  aliis  eft  frafeat 
operiris  \futurum  refpondet  Hebrao. 

Cap.XXIII.  if.  18.  Quidquid  illud  eft  quod  voveris. 
Servanda  eft  J'ecunda  perfona  Jingularis  voveris  ,  rejicieoda 
urtia  pluralis   voverinr. 

Cap.  XXIV.  if.  5.  Sed  vacabir  abfque  culpa  domi  fuae. 
Cave  ne  faibas ,  ut  quidam  ,  tertium  cajum  domui ,  pro 
fecundo  domi. 

if.  6.  Quia  animam  fuam  oppofuit  tibi.  Non  eft  legeit- 
dum  ret.ttivum  qui ,  loco  conjundtonis  quia.  Pcrr» oppofuit , 
quod  eft  ohltgavit  Jen  oppignoravit  ,  elegatiter  emendatum 
eft  ex  appt)fuit  ,  quod  eft  in  aliis  exempLiribus  ,  id  eft  ,  vo- 
calis quarta  ex  prima. 

Cap.  XXV.  if.  7.  Non  vult  frater  viri  mei  fufcitare 
nomen  frattis  fui  in  Ifrael.  Alii  pro  nomen ,  quod  eft  on- 
fuc,  Joibunt  femen,  quod  eft  t;  isifiix-male. 


Stijtiiiiir  :  Nee  me  in  coiijugem  fumere 
vpcem  conjugcm  ,  iitm  vote  conjugiuin, 

#.  11.  Miferitque  manuD).  Qniiam  antiqui  liiri  tollunt 
encUticain  conjundiotiem   que. 

T?.  12.  Abfcides  manum  illius.  hit  tegutit  nniiijni  libri 
abfcides ,  ex  abs  ^  cado ,  pro  abftindes ,  m  ab  15  fcindu. 
Simile  Mtuth.  ^.Tf.  50.5^  alibi. 

Cap.  XXVI  #.4.  Suicipienfque  facerdos  cartallum  de 
manu  tua.  Kw  miitefpyimomen  fecumlx  ferfontt  tua ,  in  leiiix 
ejus. 

Tf.  II.  Et  epulaberis  in  omnibus  bonis.  Nan  ejt  omil- 
tendil  ea  qnx   pram:tt:ttiy  conjutlilio  5c. 

^.  1 5.  Abftuli  quod  fancUficatum  eft  de-  domo  mea. 
Adulterinitm  eft  qitod  alii  Ugnnt  attuli  ,  quaji  dicat  fe  hue 
i  domo  fua  adferre  ;  eiim  e  eontraria  tiegans  fe  domi  fita  re- 
tinitijfe  ,  prefiteatttr  fe  dijhihiiffe  egenii.  Geiutina  igitlir  lec- 
tfo  efl  abiluJi ,  qu,^  ^  Hebr^o ,  Chald/ia  ,  Grxcoqite  confen.» 
tanta  ejl, 

#.  16.  Ec  cuflodias  &  impleas.  Trius  &  nein  efl  miitan- 
ditm  in   ut. 

Tf .  17.  Et  cuftodias  czremonias  illius.  N«  ijlud  St  ver- 
tendinn  in  ut  efl, 

it,  1 3.  Ec  Dominus  elegit  te  hodic.  Ifiam  conjundicmm 
&,  q:iidjpH  vertunt  in  adverbiiim  demo!:flraiidt  en  ,  fed  pej- 
/ime. 

Cap.  XXVII.  t.  li.  Hi  (labunt  ad  benedicendum  po- 
pulo.  Qxveiidus  efl  -vetus  error  eorum  qui  legu:it  Domino  « 
id  eft ,  tS  Ki'fi'w  >  pro  populo  ,  quod  efl  ,  t»  >,c.S  ,  Jive 
fjeii. 

Verfui  2  J.  prxpmunt  quiiam  codices  banc  malediUionem  : 
Malediclus  qui  dormit  cum  uxore  proximi  fui  :  &  dicet 
cmnis  populus ,  Amen  :  verum  ilia  adjeditta  ^fieper/iua  efl. 

Cap.  XXVIU.  t,  20.  Et  perdat  velociter.  Ko»  addas 
de  Tub  coeIo. 

if.  56.  Ei  regem  tuum  quem  conftitueris  fuper  te.  Alii 
miniii  apte  legiiiit ,  Et  regem  quem  conftitues  fuper  te  ,  omif- 
fo  pronomine  tuum,  ^  conjttndivo  -verfo  in  indicati'-jitm. 

ir.  40.  Quia  defluent  St,  petibunt.  Sic  legiim  etiam  an- 
tiqui codices  ,  Jimplex  verbum  peribunt  ,  pro  compojito  de- 
peribunt. 

5^.  48.  Quem  immittet  tibi  Dominus.  Ns»  mutes  im- 
mittec  cum  emitter,  vocalcm  tertiam  cum fecunda. 

t.  $7.  Et  illuvie  lecundarum.  Fro  fecundarum,  mnlti 
fcrib:ini  fecundinarum  ,  qua  nan  efl  -vox  Laiina  ,  quod 
J£iam. 

Cap.  XXIX.  Ttr.  6.  Quia  ego  fum  Dominus  Deus  vefter. 
Non  fuhflituas  perfonam  terliam  ipfc  eft  ,  pro  prima  ego 
fum. 

f-  IT.  Et  ad  vena  qui  tecum  moratur.  Retinendus  efi 
numerus  Jingularis  ,  quamvis  pojitus  pro  eo  quem  altt  legunt 


Romanarum  Corredionum  delecTius 

N(7«  commutes 


397 


plurali ,  &  advent  qui   tecum  moranmr. 

t-  19.  Et  abfumat  ebria  liticntem.  Pro  abfumat ,  /ivt 
coujumat ,  multi  libti  Ugunt  ailuniat  ,  qitod  efl  ^  addat  fii 
adjungat  Jibi.  Vtramqiie  ex  llebrxo  verti  potefl ,  pnus  prx- 
tuleruin  Romaiii  Patrcs. 

t.  15.  Sulphute  &  falis  ardore  comburens.  I'ocum  ajji- 
nitate  deicptt  qutdam  ,  Juppojuerunt  nomen  folis  planetx  > 
in  locum  nomtiits  falis  ,  qui  ex  zgne  ^  aqua  concrelus ,  ha- 
bit g;  ipfe  ardorem  fuum  i  mutarunt  inquam  vocalem  pri- 
mam  a  tn  quartam  o. 

#.  29.  Ut  faciamus  univerfa  verba  legis  hujus.  Non 
omittas  to  verba. 

Cap.  XXX.  #.  5.  Reducet  Dominu*  Deus  luus  capti- 
viiatcm  tiiam.  Alii  fcnbunt  :  Reducet  te  Dominus  Deus 
tuus  de  captivitate  tua  :  qui  fenfus  efi  prioris  leclionis. 

It.  12.  Et  audiamus.  No»  mutes  &  /»  ut. 

Tt.  19.  Quod  propofuerim  vubis  vitamic  mortem.  Pro 
voce  mortem ,  quidam  juhflittterunt  vocem  bonum  ,  male 
imitati  locum  ftpra  ^.   ly. 

Cap.  XXXI.  j?^.  4.  Dclebitque  eos.  Alii  fcribunt  prstc- 
ritum  Delevitque  ,  quod  hebrao  conformc  efl. 

f.  21.  Ex  oie  fcminis  fui.  Nii«  mutes  tenia  perfons 
pronomen  fui,  cutn  fecufidx  tui. 

If.  25.  Prxcepitque  Dominus  Jofue  filio  Nun.  Non  Jti- 
dicarunt  Romaut  Patres  omittendam  vocem  Dominus  ,  M- 
9netjt  a  multis  libris  Hebr^so  cotifentaneis  omittatur. 

Cap.  XXXII.  if.  2.  Concrefcat  ut  pluvia  doi5lrina  mea. 
Ita  fcribendum  efl  ut  pluvia  ,  non  in  piuvia  ,  aut  pluviam. 

Tt.  16.  Dixi :  Ubinam  funt,  Iflon  pricponas  &  conjunc- 
tionem :  Et  dixi. 

f.  30.  Quomodo  perfequatur  unus  mille ,  &  duo  fu- 
gent  decern  millia  ?  Kon  fu::t  modi  petentiales  perfequatur  , 
^  fugenr  ,  commutandi  cum  ludtcattvi  pmtertto  imperfec 
to  perlequebatur ,  {5;  prxfemi  optativi  fugarent. 

ir.  5  J.  Mea  eft  ukio  ,  &  ego  retribuam  in  tempore. 
"i^on  addas  pronomen :  Retribuam  eis  in  tempore. 

t,.  57.  Et  dicet  :  Ubi  funt.  Pneferendum  efi  Jtngulart 
dicet  plurali  dicent. 

it.  46.  Ec  implere  univerfa  quae  fcripta  funt  legis  hu- 
jus. i^on  addas  in  volumine  ,  ante  legis  hujus. 

Cap.  XXXIII.  t.^.  Etfratribus  fuis :  Ignoro  vos.  N»n 
vtutes  fecundtZ  perfonx  pronomen  vos ,  cum  tenia  illos. 

t.  2(5.  Non  eft  Deus  alius  ut  Deus  reftillimi.  Qtiidam 
tollunt  prius  Deus  ,  alii  vertunt  fecundum  cafum  reiftiflimi , 
in  primum  recliffimus :  iitrumqne  prima  letlioni  non  abfqut 
caufa  pofipofuerunt  Corrcdores  Romani. 

Tt.  17.  Dicetque  :  Conterere.  Nsc  hic  Jlne  caufa  pnttu- 
lere  p.tfjivum  adivo  Contere. 

Cap.XXXIV.  if .  2.  Et  omnem  terram  Juda.  Nequ.i- 
quam  omittenda  efl  vox  Juda  ,  quod  quidam  faciunt. 


Varix  Lettiones  Vulgate,  rurfiim  ab  eodem  Francisco   Luca  obfervatx. 

D  EUTE  RONOMIUM. 


b 


CAP.  XII.  If.  21.  Locus  autem fi  procul  fue- 
rit.  Clartor  efjil  oratio ,  omifja  conjundione  (i. 

Cap.  XXV.  it.  5.  Ne  fncde  laceratus  ante  oculos  tuos 
abeat  frater  tuus.  Vnum  Mf.  pro  abeac  ,  legit  habeacur , 
alterum  monfhat  Jignum  varietatis  :  verijimilis  efi  conjedtlra 
legendum   jaccac. 

Cap.  XXVI.  if.  10.  Et  adorato  Domino  tuo.  Boni  li- 
hi  omittunt  cofulatizum  &  hoc  loco  ,  ut  initio  proximi  ver- 
sus addurit  :  Ec  epulaberis  ,  JJf. 

Cap.  XXVIIl.  jf.  27.  Et  partem  corporis  per  quam 


ftercora  egeruntur.  Pro  quarto  cafu  partem  ,  quadam  ex 
noflris  injignibus  Mfs.  babent  fextum  cafum  parte  ;  Sc  parte  , 
fttpple  percutiat  te  :  Et  percutiat  te  ea  parte  corporis,,  per 
quam  flercora  egeruntur ,  marifcis  fcilicet ,  hxmorrhoidikis  , 
ficis. 

■yf.  48.  Ec  omni  penuria.  Verijimiliter  conjiciunt  quidam 
pro  ablative  Jtngulari  omni,  legendum  ejfe  genitivum  pin- 
ralem  omnium  :  qui  facit  quod  in  infigni  Mf  Clarimarifci 
Jit ,  8c  omnium  rerum  penuri>i ,  in  alio  quodam  ,  omnium 
penuriarum. 


SUMMA    CAPITA    LIBRI    JOSUE, 

e  Vulgatis  Bibliis  deprompta,  deficientibus  aliis  quae  Verfioni  antiquaa 

fatis  refpondeant. 


Cat.J.  /^OnfortAtusJofue  a  Domino,  monet  po- 

Vj  puliiin  lit  fe  ad  Jordanis  tranptmn  prd- 

parent ;  tribus  auttm  Ruben,  Gad,  &  dimidiam 

Adanajfe  ,  ut  fratres   ad  promijiiim  terram  de- 

ducant. 

Cap.  II.  -^iiffi  explorateres  in  ttrbcm  Jericho  ,  a 
RAhib  meretrice  ,  promijfa  illi  mifcricordui ,  a 
morte  Hbemntur. 

Cap.  111.  Siccitum  Dei  mirnculo  Jordanein  po- 
pulus  tranfit. 

Cap.  IV.  Duodecim  lapides  de  Jordane  ficcato  ad 
pojlerorum  memortam  colliguntiir  ,  aliique  duode- 
cim in  ipfo  Jordanis  nlveo  flatuuntur. 

Cap.  V.  Terrentiir  Cbanmiici  ;  circumcifio  fit  in 
Cahalts  ,  &  Phafe  cetebrutiir  s  deficit  manna  , 
ubi  de  fructibus  terr£  edunt ,  0-  angelus  Domini 
Jofue  appaiet. 

Cap.  VI.  Poft  varios  feptem  dierum  circititus ,  Je- 
richo capta  funditus  deletur ,  fervata  Rahab  cum 
fuisi  rendificatori  iirbis  matedicitur. 

Cap. VII.  Explorata  Hat,  cedit  populus  Ifra'el 
hoflibiis  propter  fnrtum  de  anathemate  Jericho  ; 
quapropter  poft  Jofue  lamentationem  ,  mijfa  forte 
Achan  lapidatur  jufit  Domini. 

Cap.  V 111.  Expugnata  Hai  ,  rex  ejus  fufpendi- 
tur  ,  eredo  altari  lapideo  :  Deuteronomium  fuper 
lapides  fcribitur ,  d;  populo  benedicittir. 

Cap.  IX.  Cabaonit£  ftmulatione  longi  itineris  im- 
ponentes  Jofue  &  principibus  Ifraelitarum  ,  me- 
dio juramento  filvantur ;  infuuto  tamen  mtirmu- 
re ,  perpetuo  famulttio  aftringuntur . 

Cap.X.  '^uinque  reges  oppugnantes  Gabaon  ,  im- 
7i!oto  fole  iinius  diei  fpatio ,  vtncuntur;  &  ex  fpe- 
lunca  extract!  fufpenduntur  ,  plurcfjue  alia  civi- 
taies  capiuntur. 

Cap.  XI.  Expugnat  Jofue  Jabin  cum  aliis  pltiri- 
mis  regibus  ac  popidis ,  omnia  fervans  qu£  Domi- 
nus  Ahyfi  pricceperat. 

Cap.  XII.  Numeranttir  reges  xxxi.  citra  &  ul- 
tra Jordanem ,  quos  perciiffcram  Alojfes  &  Jofue. 


Cap.  XIII.  Jtibet  Domtnus  Jofue  ut  terram  divi- 

dat ,  afflgnatis  partibus  Ruben  ,  Gad  ,  &  dimidix 

tribui  AianaJJ'e  trans  Jordanem. 
Cap.  XIV.  Caleb    accipit   Hebron    in    hmredita- 

tern  fibi  promijfani  ,   eb  quod  aliis  exploratoribus 

dctrabentibus  terra:  proinijfx  ,  ipfe  fecutus  fit  Do- 

minum. 
Cap.  XV.  Sors  tribus  Judit ,  civitates  &  vilU  ea- 

rum.  Othoniel  accipit  Axam  fill  am  Caleb ,  eb  quod 

obtimierit  Cariath  Sepher  ,  additurque  ei  terra,  ir- 

rigua. 
Cap.  XVI.  Sors  Epbraim  ,    urbes  eSf   viciili  et- 

rum;  manfitque  inter  hos  Chananxus  tributarius. 
Cap.  XVll.   A/edix    tribui  Alanajfe  &  filiabus 

Salphaad  fortes  ajfignantur  ,    cir  augetur  fors  fi- 

liorum  Jofepb. 
Cap.  XV 111.    Afittuntur  qui  defcribant  terram 

reliquarum  feptem  tribiium  ,  &    ajjignatur  fors 

Benjamin. 
Cap.  XIX.  AJJignantur fortes fex  tribubus ,  Simeon, 

Zabulon ,  Ijfacbar ,  Afer ,  Nephtbalim ,  Dan  &. 

Jofue. 
Cap.  XX.  Sex  refugii  civitates  ,   dr  qui  ad  eas 

pojjint  confugere  >  dr  quandiu  ibi  remanere  de- 
he  ant. 
Cap.  XXI.  Levitis  ajftgnanttir  civitates  quadn- 

ginta  oilo  cum  fuburbanis :  ij?-  complera  Dei  pro- 

mijjione ,  pax  &  requies  datur  fitiis  Ifra'el. 
Cap.  XXII.  Remifn  ad  fuam  pojfejjionem  trans 

Jordanem  tribus  Ruben  &  Gad  &  dimidia  Aia- 

najfc ,  fufpicionem  movent  cmteris  tribubus  propter 

extrucJum  altare;  fed  mijfi  legati  fufcipiunt  ]uf- 

tam  eorum  excufationem. 
Cap.XXIH.  Jofue  feiiex  ,  jamque  moribundus  , 

exbortatur  filios  Ifra'el  ad  fervanda  Dei  pritcefta, 

&  cavendam  focietatem  cum  Gentibus. 
Cap. XXIV.  Commemorantur  beneficia  Ifra'elitis  a 

Deo  exhibita  ,  fadus  populi  cum  Domino  ,  mors 

Jofue  ,  fepultura  ojfium  Jofepb  ,  &  mors  Eleai.a- 

ri  facerdotis. 


wm&^it^^^si^^s^^^s^mM^smd^. 


\ 


LIBER 

J  O  S  U  E. 


CAPUT     P  R  I  M  U  M. 


V  U  L  G  A  T  A     NOVA. 

T  faftum  eft  poft  mortem 
NT oyfi  iervi  Domini ,  ut  lo- 
.ineretur  Dominus  ad  Jo- 
fuefiUum  Niui,  miniftrum 
Moyfi ,  &  diceret  ei : 

2.  Moyfes  fervus  meus 
mortuus  ell  :  furge  ,  & 
tranfi  Jordanem  ilium  tu,  &  omnio  popuius  te- 
cum ,  in  terram,  quam  ego  dabo  tiliis  lira;;!. 
Diut.        3-  Omnem  locum  ,  quem    calcaverit    vefti- 
11.24.     gium  pedis  veftri  ,  vobis  tradam  ,  licut  locutus 
fum  Moyli. 

4.  A  deferto  &  Libano  ufque  ad  fluvium 
mat;num  Euphraten  ,  omuis  terra  Hethsorum 
ufque  ad  mare  magnum  contra  folis  occafum 
erit  terminus  vefter. 

5.  NuUus  poterit  vobis  refiftere  cunftis  die- 
.  bus  vita;  tua:  :  ficut  fui  cum  Moyfe ,  itaero  te- 
cum :  non  dimittam ,  nee  derelinquam  te. 


VePvSIO    antiqua. 


7- 

Heb.  I  3 

Dent. 
SI.  7. 

»5- 

5.  Kf^, 
2.2. 


6.  Confortare ,  &  eflo  robuftns  :  tu  enim  for- 
te divides  populo  huic  terram,  pro  qua  |uravi 
patribus  fuis  ,  ut  traderem  eam  iliis. 

7.  Confortare  igitur  ,  &  efto  robuflus  valde  : 
ut  cuftodias ,  &  facias  omnem  legem ,  quam  pra- 

NoT^E      AD      VeRSIONEM 

*  Al.  Tefu!  N.jOT  ,  ut  in  Grajco  ,  cui  fuftVagatur  Tertul. 
1.  ;.  adverf.  Marc.  p.  676.  a.  dicens  :  C'tmjnccejfjr  Moy- 
Ji  diflinarelur  Allfes  ,  filiris  Niive  ,  iran'fnftr  certc  tie  frif- 
tino  nomine.,  ^  incipit  I'ocar:  Jefus.  Item  iafia  ,  p.  887. 
c.  ]efui  ,  ^ave  filtits  ,  Atifii  ante  v^catm.  Similiter  apud 
Cypr.  I.  i.Tertim.  p.  178.  b.  Hilar,  in  Pf.  14.  col.  62.  b. 
Aiigufl.  inExod.  &  Lacl.  1.  4.  Inftit.  c.  17.  p.  j8o.  Am- 
broliarteretiam  p.  85.  a.  an.Jefui  N.jve  ,qri:  prii'n  Aiixes 
diceb(ttHr.  Api'.d  Liicif.  Calar.  prorr.ifciiii  Jejia  ,   &  ]i)lue. 

if.  i.  Vix  melius  e  Giaeco  ,  nili  quod  hab.  I'vi  7«,  ter- 
r.tra  ,  pro  term,  &  ifwVa.,«i,  do  ^  pro  dabo.  Aug.  quaeft. 
1.  ill  Jof.  to.  5.  col.  J79.  d.  ait  :  VrobMiir  Moyjes  ita  de- 
funilits  ,   ut  Dei  f.tmutus  £?  Deo  fl.iceas 


1.  Moyfes  ferviis  mens  defiinclus  efl:  :  nunc  l««/  Ci/.  /.  i. 
itaque  furgens  ,  tranfi  Jorci.inem  tii  ,  &  omnis  Z"""'^-  ^'*-'"-  '^J* 
populus  ille ,  in  terra ,  quam  ego  dabo  illis.        ^" 

3.  Omnem  locum  ,  quemciinqiie  ingrelTi  fiie- 
ritis  veftigio  pedum  veftrorum ,  vobis  dabo  il- 
ium ,  (icut  dixeram  Mo(i. 

4.  Defertum  &:  x\nrelibanum  ufque  ad  flumen 
Eiiphratem ,  &  ufque  ad  mare  magnum  ufque  ad 
foils  occafum  erunt  fines  termini  vetlri. 

5.  Non  refiftet  homo  in  confpedu  tuo  per 
omnes  eiies  vita;  tux  :  &  ficut  eram  cum  Moyfe, 
fie  ero  tecum  :  &:  non  derelinquam  te  ,  nequc 
defpiciam  te. 


7.  Invalefce ,  &  viriliter  age  :  cuftodi ,  &  fic , 
ficut  praecepit  tibi  Moyfes  puer  meus  :  &  non 

A  N  T  I  Q  U  A  M. 

il.  4.  Nonnulla  difcrepant  a  Grsco  ,  nempe  aifiiimtn  , 
ibi  additur  t?  ficyxw ,  magnum  ,  dein  repe;itur  'ar'^'x/m., 
prxteiquam  in  Mf.  Oxon.  exinde  port  m.ire  ,  loco  ma- 
gnum ,  legitur  T«i  i%xni  ,  nozijjiinum ;  at  in  Compl.  ^s- 
ya>«i  ;  demum  loco  iifj:ie  ad  Join  occ.ij.-im  ,  fie  :  df  «MX 
Aucfiuir ,  li  fill!  oceaJH  ,  pr^terniiiro  feq.  fines  ,  vel  ter- 
mini ;  nam  in  Grsco  iimpliciter  fj-a.  -ra   o£itt  r/^ur. 

]f .  J.  Eadem  rurfus  habet  Lucifer  infra  ,  ab  hoc  ,  Jicut 
eram,  nee  ipfa  differunt  a  Grseco,  nili  quod  pro  in  conf- 
pelht  tuo  ,  eft  KfxlilU^~or  vfiSr  ,  ante  Jaciem  I'eflram  ,  ad- 
dito  y.al,  pofl  'c-./n^i.  Auguft.  bene  q.  i.  in  Jof.  ro.  J. 
J79.  d.  El /icut  eram  cum  Mtj/J'e ,  «.»  ero  ig  tecum. 

t.  7.  Vix  pauca   Grxco  didimilia  ,  fcilicet  port  ^%i,e  , 


Tt.  3.   Ita  de  Grsco  ,    prster  Yeqq.  Omnem  hctim invalefce,  additur  ^"i' ,  igimr ,  prarterquam  in  Mi.  Oxon. 

fucritis ,  pro  quibus  ,  Uii  i-i-jV:;  ,  ;>"  i'i'  ir  !ViC;7t5  ,  Om-      item  pro  cujhdi  CJ/ic  ,  lie  ;  (fv>.i(X7iSsM  lmu>^,  ad  cujio- 

■  ■  ■  "       diendum  ^  faciendum  ,  &  pro  ex  ilia  ,  a'-'  duru-   ,  ab  eis  ; 

turn  Ik  :  s/5  Asjia  xVe  s/j  .  &c.  in  Mf.  tamen  Alex,  pri- 


nis  locus  ,  fuper  ijiiem  afcenderiiis  :  item  pro  dixeram ,  ei- 
fy.aa  ,  dixi  ,  &  M.uu'.~ ,  pro  Moji. 


40O 


LIBER     JOSUE.     Cap.   1. 


VuLGATA     NOVA. 


Versio    ANTIQUA. 

lucif.Ctl. uhifuf.  declinabis  ex  ilia  dextra  aut  finiftra ,  ut  intclligas  cepit  tibi  Moyfes  fervus  meus :  ne  declines ab  ea 

in  omnibus  quJCCunque  agis.  ad  dexteram  vel  ad  liniftiam  ,  ut  intelligas  cunc- 

ta  qux  agis. 

8.  Et  non  recedet  liber  legis  hiijnsexore  tiio  :  8.  Non  recedat  volumen  legis  hujus  ab  ore 
&  mediraberis  in  eo  die  ac  nodlc  ,  ut  cuftodias  tuo  :  fed  meditaberis  in  eo  diebus  ac  noilibus  , 
ficere  uni\crfa  qux  fcripta  funt  :  tunc  dirigam  ut  cuftodias  &  facias  omnia  qua;  Icripta  fuiit  in 
vias  tuas,  &  tunc  intelliges.                             _     _  eo  -.  tunc  diriges  viam  tuam,  &  intelligeseam, 

9.  Ecce  prarcepi  tibi  ,  invalelce  ,  &  viriliter  9.  Ecce  pncipiotibi,  confortare,&  eftoro- 
a"'e.  Non  eft  quod  expavefcas,  nequeTimeas :  quo-  bufhis.  Noli  metuere ,  &:  noli  timere :  quoniara 
niam  tecum  ell  Dominus  Deus  tuns  in  omni  tecum  eft  Dominus  Deus  tuus  in  omnibus  ad  qua;- 
loco.                                                 ■  cunque  peirexeris. 

VulGATA  NOVA. 


10 II.  Fide  Not. 


10,  Pricepitque  Jofue 
principibus   populi  ,    di- 

ccns  :  Tranlite  per  medium  caftioium ,  &  imperate 
populo  ,  ac  dicite  : 

I  I .  Prspaiate  vobis  cibaria  :  quoniam  poft  diem 
tertium  tranl'ibitis  Jordanem  ,  &  intrabitis  ad  pofli- 
dendam  tenam  ,  quam  Dominus  Deus  vefter  datuius 

VeRSIO      ANTIQUA. 

AuzUcft.i.di      H '^'°s  autem  tranfibitis  expeditiores  fra 

hf  t.  j.  163' g.     tribus  veftris ,  omnis fortis 


eft  vobis. 

li.   Rubenitis  quoque  &  Caditis  ,  &  dimidia:  tri- 
bui  Manafle  ait  : 

I  ? .   Mementote   fermonis  ,  quern  prscepit  vobis 


V  U  L  G  A  T  A 

15.  donee  det  Dominus  requiem  fiatiibus  veftiis 


ficut  &  vobis  dedit ,  &  poffideant  ipfi  quoque  ter- 
ram  ,  quara  Dominus  Deus  vefter  daturus  eft  eis:  & 
Cc  revertemini  in  terram  pofl'eflionis  veftra;  ,  &  ha- 
bitabitis  in  ea  ,  quam  vobis  dedit  Moyfes  famulus 
Domini  trans  Jordanem  contra  folis  ortum. 

16.  Refponderuntque     ad   Jofue  ,     atque  dixe- 
runt :  Omnia ,  qua:  pra;cepifti  nobis  ,  faciemus  :  & 

NoTjE      AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M 

jnum  de'etur  !%,  &  pro  vVe,  ponitur  iT  ,  ficut  in  editt. 
Aid.  &  Compi.  quae  retinent  utrumqiie  s.'; ,  deefl:  tamen 
utrumque  in  Mf.  Oxon.  re'.iqua  ad  veibum,  ni  excipias 
uldmiim  •s'f aar«; .  y"'f';j ,  pro  agis;  iii  Compl.  wfasi',;. 
Apud  CatTiod.  in  Pf.   loj.  365.  b.  ut  in  Viilg.  Canfirta- 

fc -jajde,  ut  CHJiodias ,  i^  facias  omtiem  legem,   quam 

pTxcepit  ■,  Sic.  Mf.  edam  Oxon.  &  Aid.  edit,  addunt  tfo- 
i-fo.  ,  poft  aalplt  %  &  pod  lauiii ,  folus  Oxon.  iiii/ia.  ^i) 


Moyfes  famulus  Domini ,  dicens ;  Dominus  Deus  vef- 
ter dedit  vobis  requiem  ,  &  omnem  terram. 

VuLGATA     NOVA. 

14.  Uxores  veftra;,  &  filii ,  ac  jumenta  ma-  ic«»(,  ij: 
nebunt  in   terra  ,  quam  tradidit   vobis   Moyfes  16, 
trans  Jordanem  :  vos  autem  tranfite  armati  ante 
fratres  veftros ,  omnes  fortes  manu ,  &  pugna-^ 
te  pro  eis , 

NOVA. 

quocunque  miferis,  ibimus. 

17.  Sicut  obedivimus  in  cunftis  Moyfi,  ita  obe- 
diemus  &  tibi  :  tantum  fit  Dominus  Deus  tuus  te- 
cum ,  ficut  fuit  cum  Moyfe. 

1 8.  Qui  contradixerit  ori  tuo  ,  &  non  obedierit 
cunftis  fermonibus  quos  prxceperis  ci ,  moiiatur :  tvi 
tantum  confortare  ,  &  viriliter  age. 


'  -^.  8.  Hxc  foliim  dillimilia  habentur  Grace  ,  fcilicer , 
cv  duTii ,  per  reht.  ad  legem  ,  pro  in  eo  ;  fed  in  Mfs. 
Alex.  &  Oxon.  w  iurS ,  ficut  in  editt.  Aid.  &  Compl. 
item  pro  «iy!i?(/».is  ,  legitur  sZ/jT?,  noveris ,  ve.\  fiias  ,  in 
Alex.  Aid.  &  Compl.  iV«  ^tra; ,  in  Oxon.  ipvM.arm  '■  de- 
mum  loco  dirigam  ,  stTc/wtHCji ,  jj  si/oi  wee;; ,  id  eft ,  pyoj- 
peraheri! ,  i^  fnfperabis ;  at  in  Mf.  Oxon.  ac  ed.  Compl. 
deeft  sJo/totiicii  «■  ,  &  in  Oxon.  habetur  ,  (vtS'coca  ,  ut  in 
Lat.  fup.  pro  Vk's/mei?.  Cypr.  ep.  74.  i  58.  b.  Ndk  rece- 
det lilier  legis  Imjus  ex  ore  tuo  :  fed  meditaberis  in  eo  die 
ac  tioSe ,  ut  oi'fer-jes  facere  omnia  qu£  fcrifta  funt  in  eo  : 
&  vero  Mf.  Oxim.  cum  edit.  Compl.  addit,  a  «i/tm,  ad 
7(7K«,«;''«  •  quo'l  abeftabaliis.  Caffiod.  inPf.  6.  19.  b. 


fie  :  Liber  hie  legis  »cn  recedat  de  manu  tiia :  ^  meditahe- 
Tis  in  eo  diebus  ac  nodibus  ,  itt  fcias  ingredt  viam  tuam, 

If.^.  In  Cisco  iimpliciter ,  Mi!  J\.Ei«a'o>i? ,  ^ttiJ's  ipcCy- 
C/7;  ,  pro  Non  efl  quod  expavefcas ,  &c.  fubinde  deletur 
ej} ,  &  pro  in  omni  loco  ,  habetur  ,=,'5  'ssdyTx  i  civ  <acfivn, 
ad  omnia  quocunque  iveris.  In  Mf.  Oxon.  ac  ed.  Compl. 
mixria.  -ri-Tcci/  i  ixv  •nropcu'Syi. 

tl('.  10.  II.  His  refpondenr  quae  hab.  Auguft.  quacft. 
z.  in  Jof.  to.  3.  J79.  e.  Q/i.tftio  efl  ,  inquit  ,  quomodt 
pofleaquam  locutus  efl  Dominus  ad  ]efum  "Save  ,  exhortans 
^  confirmans  eum  ,jeque  promittens  cum  illofuturnm  ,  man- 
daz'erit  idem  lejus  populo  per  Jcribas  ,  nt  prapararent  ciba- 
ria ,  quod  pofl  tres  dies  Jordanem  fiterant  tranjituri  •,  cam 
inveniantur  pofl  multo  plures  dies  tranjijfe  Jordanem  ,  &c. 
In Grieco  fie  :  Kai  «Vf^ei'^txTo 'Iifcy; to?;  yfict/uf^a/suisi  tv  ?.«?', 
^s'/'aT'  E/csV^-a/f  kcctcc  /utcoy  ths  'ca/if/^Soii';  ??  ?>«?  1  ^ 
eV^s/^a^s  Tw  ^aw  ,  ri-^n^lic;  'E7o/yua^£c3-£  s-7ri<st'jic^ivy  oti  sti 
Tfu'i  I'.w/est/  1  J)  l'fis7i;  Aia^ctlyejs  roy  'Ic^cTaniK  Tyrcr  «  &c. 

Tf.  14.  GraECe ,  loco  expeditiores  ,  exftac  iuImci  •afire- 
f  j; ,  expedii:  priores  ,  vel  ut  in  Mf.  Alex.  cfsTsgo»,  priiis  : 
ad  hoc  autem  ,  omnis  fortis ,  addit  Auguft.  Id  efl  ,  cmnis 
qtticunque  in  vobis  fortis  efl. 


CAPUT       II. 


Kei.ll.  }T, 
lot.  2.  ij. 


V  U  I  G  A  T 

I.  "l^/r  Ifit  igitur  Jofue         i 1 1.  Vide  Not. 

iYl-filiusNundeSe- 
tlm  duos  viros  exploratores  in  abfcondito  :  &   dixit 
eis  :  Ite ,  &  confiderate  terram  ,   urbemque  Jericho. 
Qui  pergentes  ingreffi  funt  domum  muliens  meretri- 

NoTjE    AD    Versi 

If  If.  I II.  Horum  meminit  Aug.  q.  i.  in  Jof.  to, 

5.  579.  e.  dicens  :  Mifit  (  Jefus  Nave  )  exploratores  in  Je- 
richo ,  quoniam  Jordane  trajeilo  ,  ipfa  proxinia  civita^  occur- 
relai  :  illi  autem  diverterunt  ad  Raab  mulierem  fornica- 
riaiK  ,  2i  ab  ilia  occullati ,  atque  a  rege  qil^ftti  ,  2/  mini- 
mi invemi  ,  tadem  dtmiitsnte  Hits  per  feneflram ,  ^  »w- 


A       NOVA. 

cis ,  nomine  Rahab ,  &  quieverunt  apud  earn, 

2 .  Nunciatumque  eft  regi  Jericho ,  &  diftum  ; 
Ecce  viri  ingreffi  funt  hue  per  noftem  de  filiis  Ifrael, 
ut  explorarent  terram. 

3,  Mifitque  rex  Jericho  ad  Rahab,  dicens :  Educ 

O  N  E  M     A  N  T  I  Q  U  A  M, 

nente  ut  tridno  laterent  in  momanis  ,  quatitor  dies  viden-. 
tur  ejfe  confumpii.  Pergit  Ambroliaft.  alludens  iimiliter  : 
^aab  meretrix  dixit  exploratoi ibus  mijjis  a  Jefn  Nave.,  qui 
prills  Anxes  dicebatur  :  Audit.t-  funt  hie  virtutes  ^5  plagA 
qux  fai!.e  funt  in  jfgypto  a  Deo  veflro  ,  ^  coniernti  funt 
nimis  i  timent  enini  a  facie  veflra. 


LIBER     JOSUE.     Cap.    I L 

VULGATA   NOVA. 


■401 


inf.  6. 


»7. 


virOs ,  qui  veneruiit  ad  tc  ,  &  iiigi-effi  funt  domum 
tuam  :  exploratores  quippe  funt  ,  &  omnem  terrain 
conliderare  venerunt. 

^.   Tolleiifque  mulier  viros  ,    abfcondit ,  &   ait: 
Fateor  ,  venerunt  ad  me  ,  fed  nefciebam  unde  eflent  : 


II.  Et  hxc  audientes  pertimuinius  ,  &  tlangiut 
cor  noftrum  ,  nee  remanfit  in  nobis  fpiritus  ad  in- 
troitum  veftruin  :  I^ominus  cnim  Deus  vefter ,  ipfc 
eft  Deus  in  ccelo  fuiium  ,  &  in  terra  deorfum. 

II.   Nunc   ergo  |urate  mihi    per  Uominum  ,  ut 


5.   ciimque  porta  clauderetur  in  tenebris ,   &  illi     quomodo  ego  mil'ericordiam  feci  vobifcum  ,  ita  & 


/"/tf.JI. 


perfequimini 

folarium 
qu.e  ibi 


detifqut  mihi 


(4.  zi. 
Nam 

Sl.Zf. 


pariter  exierunt ,  nel'cio  quo  abierunt 
cito  ,  &  compreliendetis  eos. 

6.  Ipfa  autem  fecit  afcendere  viros  in 
domus  lax  ,  operuitque  eos  ftipula  lini  , 
erat. 

7.  Hi  autem  qui  mifli  fuerant  ,  fecuti  funt  eos 
per  viam  qua;  ducit  ad  vadum  Jordanis  :  illifque 
egrelfjs  ftatim  porta  claula  eft. 

8.  Necdum  obdormierant  qui  latebant  ,  &  ecce 
mulier  afcendit  ad  eos  ,  &  ait : 

9.  Novi  quod  Dominus  tradiderit  vobis  terram  : 
etenim  irruit  in  nos  terror  vefter ,  &  elanguerunt  om- 
nes  habitatores  terr.-E. 

10.  Audivimus  quod  ficcaverit  Dominus  aquas 
maris  rubri  ad  veftrum   introitum  ,    quando   egreffi 

,  eftis  ex  ^■Egypto  :&  qux  feceritis  duobus  Amorrh^o- 
rum  regions,  qui  eranttransjordanem,  Sehon&Og  , 
quos  interfeciftis. 

VULCATA     NOVA. 

18.  fi   ingredientibus    nobis  terram,  fignum  18 patrem  tlium  &  matiem  tliam  ,  &  fra-  Cjpr.deunit.ttii, 

fuerit  Funiculus  ifte  coccineus ,  &  ligaveris  eum     tres  tUOS  &   totam  tiomum  paU'is  tlU  ,   Colliges  f-  'S^-  '• 

in  feneftra,  per  quam  dt-iTiirifti  nos  ;  &  patrem     ad  te  iplam  in  domumtuam. 
tuum  ac  matrem  ,  fratrefque  &  omnem  cogna- 
■tionem  tuam  ,  congregaveris  in  domum  tuam. 

19.  Qui  oftium  domus  tu^  egrefTus  fiierit ,        19.  Et  omnis  qui  cxierit  oftium  domus  tU2 

fanguis  ipfius  erit  in  caput  ejus  ,  &  nos  erimus     foras  ,  ICUS  llbi  erit 

alieni.  CunifVorum  autem  fanguis  ,  qui  tecum  in 
domo  fuerint ,  redundabit  in  caput  noftrum ,  ii 
cos  aliquis  tetigerit. 

VuiGATANOVA. 

20.  Quod  fi  nos  prodere  volueris  ,  &  fermonem     nem  viam  ,  non  repererunt  eos. 


vos  taciatis    cum  domo  patris  mei 
verum  fignum  , 

ij.  ut  falvetis  patrem  meum  &  matrem  ,  fra- 
tres  ac  forores  meas  ,  &  omnia  qua;  iUorum  funt , 
&  cruatis  animas  noftras  i  morte. 

14.  Qui  refponderunt  ei  :  Anima  noftra  fit  pro 
vobis  in  mortem  ,  fi  tamen  non  prodideris  nos :  cum- 
que  tradiderit  nobis  Dominus  terram ,  faciemus  in  te 
mil'ericordiam  &  veritatem. 

I  r .  Demifit  ergo  eos  per  funem  de  feneftra  :  do- 
mus enim  e|us  hurebat  muro. 

16.  Dixitque  ad  cos;  Ad  montana  confcendite, 
ne  fort^  occurrant  vobis  revertentes  :  ibique  latitats 
tribus  diebus ,  donee  redeant ,  &  fie  ibitis  per  viam 
veftram. 

17.  Qui  dixerunt  ad  earn  :  Innoxii  erimus  i  ju- 
ramento  hoc  ,  quo  adjurafti  nos  . 

Versio    antiqua. 


b 


iftum  proferre  in  medium  ,  erimus  mundi  ab  hoc 
juramento  ,  quo  ad]urafti  nos. 

i  I.  £t  ilia  refpondit :  Sicut  locuti  eftis  ,  ita  fiat  : 
dimittenfque  eos  ut  pergerent,  appendit  funiculum 
coccineum  in  feneftra. 

11.  Illi  vero  ambulantes  pervenerunt  ad  monta- 
na ,  &  manferunt  ibi  tres  dies  ,  donee  jreverteren- 
tur  qui  iJiierant  perfecuti  :  qu^rentes  enim  per  om- 

NoTiE      AD     VerSIONEM 


1 5 .  Quibus  urbem  ingrefiis  ,  reverfi  funt ,  &  def- 
cenderunt  exploratores  de  monte  :  &  ,  tranfmilTo 
Jordane,  venerunt  ad  Jofue  filium  Nun,  narravc- 
runtque  ei  omnia  qus  accideiant  fibi  , 

14.  atque  dixerunt  :  Tradidit  Dominus  omnem 
terram  hanc  in  manus  noftras ,  &  timore  proftrati 
funt  cunfti  habitatores  ejus. 


Ttt.  i3.  19.    Eadem  rurfum  legit  Cypr.  ep.  j6.  15:5. 
a.  nee  a  Graeco  differunt  ,   nifi  quod  pro  ft  »;»««  qui , 


A  N  T  I  QU  A  M, 

&c.  ibidem  exftat :  K«l  sf«; ,  -wai  i'?  aV,  &c.  tt  erit  <  i7nj« 
nis  Quicunque. 


CAPUT       III. 


i.  T  Gitur  Jofue  de  noc- 
Xt 


.  te  confurgens  movit 
caftra  :  egredientefque  de  Setim  ,  venerunt  ad  Jor- 
danem  ipfe  &  omnes  filii  Ifrael ,  &  morati  funt  ibi 

V  u  L  G  A  T  A 


VuLGATA       NOVA. 

r z.  Vide  Not.         tres  dies. 

1.  Quibus  evolutis  ,  tranfierunt  prxcones  per  caf- 


trorum  medium 


NOVA. 

5.  &  clamare  coeperunt  :  Quando  videritis 
arcam  foederis  Domini  Dei  veftri,  &  facerdotes 
ftirpis  Levities  portantes  cam  ,  vos  quoque  con- 
Cirgite ,  &  fequimini  prscedentes  : 

NoTiE    AD    Versionem 

"^t.  I.  2.  Eadem  memorat  Auguft.  qua:ft.  2.  in  Jof. 
to.  }.  col.  J79.  f.  diceiis  :  hidt  pojieaquam  nuticiaveriint 
qux  circa  tUoi  gefla  ftieritn  ,  promovtt  Jejui  cttm  popftlo  uni^ 
'uerfo  de  loco  uhi  erat  diUlcuto :  qui  ciim  z'etiijjel  ad  Jcrda- 
nem ,  divertit ,  ^  matijit  :  tunc  rnrjus  pcipultts  admonettir ,  ut 
poft  tridimm  fe  pr.eparet  tranjire  Isrdamm  ,  <ir(<i  Demini 
yxcedente  ■,  &c. 

Tom,  i. 


Versioantiqua. 

5 Cum  videritis  arcam  teftimonii  Domini     Aug.qtixjt.-;.{a 

Dei  noftri,&  facerdotes nollros ,  &  Levitas tol- J"/^  '•  3.  j8o. /. 
lentes  earn  ,  proficilcemiiii  de  locis  veltris  ,  &  J^'-  *• 
ite  pott  earn  : 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


^.  5.  Graece  antecedunt  ifta  :  Kal  =Vf7?i'Aai7o  (  y^u^et" 
Tf?;  )  t2  ?,xS ,  M~iMT!i ,  quotum  loco  Auguft.  haber  :  Scrib* 
populo  diciint ;  reliqua  concordant  ad  verbum  ,  uno  ex- 
cepto,  mof si/'osSf ,  ihiiis ,  pro  «f,  in  Ml.  Alex.  KacfiuiSxi  : 

in  editt.  Augaft.  legitur ,  icjlri velhos  ,   uc  in  edit. 

Aid.  fed  repugnant  Mfs,  omnes. 


I 


402 


LIBER     JOSUE.     Cap.   III. 


A(J.  uli  fiif. 


VeRSIO     ANTIQUA. 

4.  fed  Ionium  intervallum  fit  inter  vos  &  il- 


V  U  L  G  A  T  A  NOVA." 
4.  fitque  inter  vos  &  arcam  fpatium  cubito- 
nim  duiim  millium  :  ut  piocul  videre  pofl'itis  , 
&  nolle  pel'  quam  viam  ingrediamini  :  quia  piius 
non  ambulaftis  per  earn  :  &  cavete  ne  appro- 
pinquetis  ad  arcam. 


Aug.  i;M.!Jl.  1, 

hf.t.  3.580.,?. 


lam  ,  quantum  duo  millb  cubitorum  ftabitis : 
ne  propiiiquetis  ei  ,  ut  Idatis  viam  quam  ibitis 
in  earn  :  non  enim  abiiftis  viam  ab  hefterna  & 
nudiultertiana  die. 

V  U  I.  G  A  T  A 

5.  Dixitque  Jofue  ad  populum  :   Sanftificamini  : 
eras  enimFaciet  Dominus  inter  vos  mirabilia. 

6.  Et  ait  ad  facerdotes :  ToUite  arcam  foederis, 

Versio    antiqua. 

„      7.  Et  dixit  Dominus    ad  Jefum  :   In   die  ifto  7.  Dixitque  Dominus  ad  Jofue  :  Hodie  inci- 

incipiam  exaltare  te  coram  omnibus  filiis  Hrael  :  piam  exaltare  te  coram  omni  Ifrael  :  ut  fciant 

ut  iciant  qix>niam  ficut  eram  cum  Moyfe ,  ilc  quod  iicut  cum  Moyfe  fui ,  ita  &  tecum  fim.        Suf,  ij 
ero  (Sc  tecum.  S' 

VULCATA       NOVA. 

8.  Tu  autem  precipe  facerdotibus  ,  qui  portnnt     tecedet  vos  per  Jordanem. 


NOVA. 

&  prxcedite  populum.  Qui  juffa  complentes  ,  tulc« 
runt ,  &  ambulaverunt  ante  eos. 

VULGATA     NOVA. 


'js.r.AS' 


Aug.  f  «'Z?.  i. 


arcam  txderis ,  &  die  eis :  Cum  ingreili  fueiitis  par- 
tem aquiE  Jordanis  ,  ft.ite  in  ea. 

g.  Dixitque  Jofue  ad  filios  Ifrael  :  Accedite  hue, 
&  audite  verbum  Domini  Di;i  veftri. 

I  0.  Et  rurfum  :  In  hoc  ,  inqult ,  fcietis  quod  Do- 
minus Deus  vivens  in  medio  vel^ri  eft  ,  &  difperdet 
in  confpeflru  veliro  Chanana;um  &  iietha;uni  ,  He- 
va;um  &  Pherez:cum  ,  Gergcf.eum  quoque  &  Jebu- 
feum  ,  &  Amorrhasum. 

1 1.  Ecce  ,  area  foederis  Domini  omnis  terrx  an- 

VeRSIO     ANTIQUA. 

,      It; Jordanis  autem  plenus  erat  per  totam 

crepidinem  lliam ,  Iicut  in  diebus  meiils  triticL 


V  U   L  G  A  T  A 


li.  Parate  duodecuu  viros  de  tribubus  Ifrael, 
fingulos  per  fmgulas  tribus. 

I  )  Et  can  pofuerint  veftigia  pedum  fuorum  fa- 
cerdotes qui  portant  arcam  Domini  Dei  univerf^  ter- 
r,t ,  in  aqnis  Jordanis,  aqus  qu£  infcriores  funt,  de- 
C'urent  atque  dericienc  :  qua;  autem  defuper  veniunt, 
in  una  mole  conUftent.' 

14.  Igitur  egrefTus  eft  populus  de  tabernaculis 
fuis  ,  ut  traniiret  Jordanem  :  &  facerdotes ,  qui  por- 
tabant  arcam  foederis ,  pergebant  ante  eum. 

VuLGATA      NOVA. 

1 5 .  Ingreffifque  eis  Jordanem  ,  &  pedibus  eo- 
rum  in  parte  aqus  tinftis  (  Jordanis  autem  ri- 
pas  alvei  fui  tempore  meiiis  impleverat)  Eccli; 

14.  J(S. 


NOVA. 


17.  Populus  autem  incedebat  contra  Jericho:  & 
facerdotes  ,  qui  portabant  arcam  foederis  Domini  , 
ftabant  fuper  liccam  humum  in  medio  Jordanis  ac- 
cinfti ,  omnifque  populus  per  arentem  alveura  tran« 
fibat. 


16.  fteterunt  aquae  defcendentes  in  loco  uno ,  & 
ad  inftar  moutis  intumefcentes  apparebant  procul  , 
ab  urbe  quje  vocatur  Adorn  ufque  ad  locum  Sar- 
than  ;  qui  autem  inferiores  erant ,  in  mare  lolicudi- 
nis  (  quod  nunc  vocatur  mortuum  )  defcenderunt  , 
ufquequo  omnino  dedcerent. 

NoT.'E      AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 

loco  Ion-  t.  7.  Nil  melius  de  Grace,  prater  duo,  iiicipiam,  pro 

ne' appro-  quo    a.r/J>l^^t  ■>  mcipio  ^  &  yv^u ,  cognofcant  ^  [oco  jciant  : 

itis  ,  abfque  in,  poll  iiiiii ,  &  pro  abiijlis ,  cte-  item  pro  rnram,  ittrsruViw ,  in  conj'peilii ;  in  Mf.  Oxon, 

..iPsvSi,  ii'iflis ;  cetera  quadrant.  IdemAuguft.  Locut.  i.  hkt/iWi  ,  qjiod  idem  fonat. 

to.  5.  569.  S;.  Icg.t^'  liiatavinm  qti.timbitis  m)».  Compl.  ir.  1$.  Apte  adGr^cum,  prster  hoc,  in  diehits  ,  pro 

Iv  duTr.  Mox  Auguft.  ait  ;  Longi  jiiffmn  efl  aratm  prxce-  quo  i/iifxi.  Hies  i  item  uvprn  pluialiter ,  loco  Iritici. 

dere ,  ut  pnffet  a  populo  -jiAeri. 


f-.  4.  !n  GrEco  Cmpliciter ,  na-ifu» ,  Imigi 
glim  intervitUtim  ;  exiiide  fie :  ^ii  w;v!«s7n«i'7 
pimjHiivrf' 


CAPUT       IV. 


Q" 


V  U  L  G   A  T 

I  Uibus  tranfgreffis ,  dixit  Dominus  ad  Jofue  : 
Elige  duodecim  viros  lingulos  per  fm- 
gulas tribus  : 

5.  &  precipe  eis,  ut  toll  ant  de  medio  Jordanis 
alveo ,  ubi  fteterunt  pedes  facerdotum  ,  duodecim 

Versio    a  n  t  i  q  u  a. 

mar.inTf.iiZ.      5 duodecim  lapides  efFerte 


6.  ut  fint  lu  in  teftimonium  filus  veftris., 


NotjE    ad   Versi 

•itif.  5. 6.  Hilarius  videt\ir  hic  fenfum  reddere  pouiis 
quam  verba ;  iia  nempe  in  Grsco  :  nyiioi-/a757£  f,«s;»9«- 

pevt;  eVst^EX  sVayc;  >^i^6v ,    (Ifxroi  eVJ  Taiv  Offiuy   «frv  xarct 
fu  acAnh  rut  i^u/ciM  fi/w  T»  'U&iih »  iVa  u7rdj>x,oiw 


A       N  O  V  A. 

durilTimos  lapides  ,  quos  ponetis  in  loco  caflrorumi 
ubi  fixeritis  hac  nofte  tentoria. 

4.  Vocavitque  Jofue  duodecim  viros  ,  quos  ele» 
gerat  de  filiis  Ifrael  ,  lingulos  de  iingulis  tribubus , 

Vulgata    nova. 

5 .  &  ait  ad  eos  :  Ite  ante  arcam  Domini  DeJ 
veftri  ad  Jordanis  medium  ,  &  portate  inde  iin- 
guli  lingulos  lapides  in  humeris  veftris  ,  juxta 
numerum  flliorum  Ifrael , 

6.  ut  lit  fignum  inter  vos  :  &  quando  inter- 
rogaverint  vos  filii  veftri  eras ,  dicentes  :  Quid 
fibi  volunt  ifti  lapides  ? 

ONEM     antiquam. 

vfiiV  yxof  itt;  Qvf.iucy  a^ijUiyov  Atayretno^.  Accedite  cor.tvt  me 
ante  faciem  Domini  in  medium  Jordanis  s  ^  aujsrens  inde 
Hniiiqitiffiue  lapidem  t  toUat  fuper  hnmeros  fiios ,  fecitndum 
numerum  duodecim  trthnttm  Ip.uly  nt  jint  vobis  hi  in  ji" 
gnum  fo/itum  Jemper,  Caffiod.  veio  in  Pf.   iig,  J99,  b« 


LIBER     JOSUE.     Cap.    IV. 


VUIGATA     NOVA. 


7.  refpondebitis  eis  ;  DeFecerunt  aquse  Jorda- 
nis  ante   arcam  Foederis   Domini ,  cum  tranfiret     Ifracl  ulque  in  Itetnum. 
eum  :  idcirco  poFiti  Funt  lapides  ifti    in   monu- 
mentum  filioium  iFiael  uiquc  in  sternum. 

V  U   L  G   A  T 


Versio    antiqua. 
7 &  eriint  vobis  lapicks  ifti  memorialc  filiis 


Au^.  ijutp.  4.  in 


8.  Fecernnt  ergo  filii  Ifrael  ficut  praicepit  eis  Jo- 
fue ,  portantes  de  medio  Jordanis  alveo  duodecim 
lapides  ,  ut  Uominus  eis  impefarat  ,  juxta  numerum 
filiorum  Ifracl ,  uFque  ad  locum  in  quo  caftrametati 
funt,  ibique  poFuerunt  eos. 

9.  Alios  quoque  duo-         9 f^tde  iYof. 

decim   lapides  poFuit  Jo- 

fue  in  medio  Jordanis  alveo  ,  ubl  fteterunt  facerdo- 
tes  ,  qui  portabant  arcam  foederis  :  &  funt  ibi  uf- 
que  in  pra;lentem  diem. 

10.  Sacerdotes  autem  ,  qui  portabant  arcam  ,  fta- 
bant  in  Jordanis  medio  ,  donee  omnia  complerentur  , 
qus  Jofue  ,  ut  loqueretur  ad  populum ,  prsceperat 

VULGATA     NOVA. 

t5.  Dixitque  ad  eum  : 

16.  Precipe  faccrdotibus  ,  qui  portant  arcam 
foederis  ,  ut  aicendant  de  Jordane. 


tamenti  teftimonii... 

VuLGATA       NOVA 

1 7.  Qui  prKCepit  eis,  dicens :  Afcendite  de  Jordane. 

1 8.  C^mque  afcendilTent  portantes  arcam  Foederis 
Domini ,  &  ficcam  humum  calcare  coepiflent ,  revcr- 
fe  funt  aqu-E  in  alveum  fuum  ,  &  flucbanc  Ikut  ante 
confueverant. 

19.  Populus  autem  afcendit  de  Jordane,  decimo 
die  menfis  primi,  &  caftrametati  funt  in  Galgalis 
contra  orientalem  plagam  urbis  Jericho. 

20.  Duodecim  quoque  lapides  ,  quos  de  Jordanis 
alveo  fumpferant,  pofuit  Jolue  in  Galgalis, 

ii.  &  di.'iic  ad  filios  Ifracl  :  Quando  interroga- 


A       NOVA. 

Dominus ,  &  dixerat  ei  Moyfes.  Feftinavitque  popu- 
lus ,  tic  tranFiit. 

II.  Cumque  tranfident  omnes ,  tranfivit  &  area 
Domini ,  facerdotefque  pergebant  ante  populum. 

1 1.   Kilii  quoque  Ruben,  &  Gad  ,  &  dimidia  tri- 
bus  Manafle  ,  arraati  prxcedebant  filios  Ifracl ,  ficut      Num.  Ji.  18« 
eis  prxceperat  Moyfes  : 

13.  &  quadraginta  pugnatorum  millia  per  tur- 
mas  ,  &  cuneos ,  incedebant  per  plana  atque  cam- 
peftria  urbis  Jericho. 

14.  In  die  illo  magnificavit  Dominus  Jofue  co- 
ram omni  Ifrael,  ut  tinierent  eum,  ficut  timuetant 
Moyfen ,  dum  adviveret. 

Versio    antiqua. 

15.  Et  dixit  Dominus  ad  Jefiim  ,  dicens  :  Aug.  jut/l.  s. 

1 6.  Manda  faceidotibiis portantibus  arcam  tef-  J8i- ''• 


verint  filii  veftri  eras  patres  fuos ,  &  dixerint  eis : 
Quid  fibi  volunt  lapides  ifti  ? 

2 1 .  docebitis  eos ,  acque  dicetis  :  Per  arentem  al- 
veum tranfivit  Ifrael  Jordanem  iftum , 

z  5 .  ficeante  Domino  Deo  veftro  aquas  ejus ,  in 
confpeftu  veftro,  donee  tranfiretis  : 

14.  ficut  fecerat  priiis  in  marirubro,  quod  ficc3- 
vit  donee  tranfiremus : 

15.  ut  difcmt  omnes  terrarum  populi  fortiffiraarn 
Domini  manum  ,  ut  &  vos  timeatis  Dominum  Deum 
veftrum  omni  tempore. 


NoT.c    AD    Versionem    antiqua  m. 


Hilario  favcr  ,  legendo  :  Dnodecim  lapides  averts  de  medio 
Jordanis  ,  ut  jint  hi  in  te^imminm  fltis  vejiris. 

ir.y.  ReciceCrjeco,  tianslato  iioii;  ,  poft  ijii  ;  in  Mfs. 
tamcn  Alex.  &  Oxon.  eft  ,  iju.'»  0!  >i.9''. ,  iicut  in  edit. 
Aid.  Mox  Au^^ufl.  ibid.  Onomodo  in  aecernum  ,  cUm  car- 
Imn  i^  terra  tranfeant  ?  an  ijHpntam  xtertj^tm  aliijuid  Jigni- 
pcant  ht  lapides  ,  fiiim  ipft  ccterni  effe  fien  poffint  ?  qrtamvis 
fj^t  qiud  in  Grxco  ejl ,  f'oi;  tJ"  ai'uji'j^  ,  did  tatirie  ,  &  uf- 
que  in  l^culum  ,  ijuod  rton  ^Ji  eonfeqiiens  ut  tntelligatiir  aeter- 
num.  His  etiam  alludens  Tercul.  1.  5",  adverf.  Marc.  p. 
707.  a.  dixit  ;  Dtiodecsm  lapides  ah  Jefa  de  Jordane  eletlos , 
^  in  anam  teflamenti  conditos. 


Tt.  9.  Hunc  verfum  memorat  Aug.  Locur.  6.  col.  371. 
b.  his  verbis  :  De  lapidibus  illis  duodecim  ,  ijui  pojhi  funt  » 
uht  jordanis  ex  una  parte  dejiuxerat  ,  ^  ex  parte  fuperiore 
coiiftiterat  ,  ana  tranjeunte  ,  z>et  poputo  ,  ita  dtdum  eji  ,  ijtiolt 
ejpnt  ibi  ttjqtte  in  bodiernHm  diem  i  quibus  relpundct  Gr. 
Vide  ctiam  Teriul.  1.  4.  cone.  Marc.  p.  714.  a.  &  1.  cone, 
Jud.  p.  143.  a. 

T?.  ly.  Graec.  tw'Imso?,  Mf.  Oxon.  Tpo< 'lH6?f ,  uc  fupra. 

t.  16.  Ita  GrjEcc  ad  verbum.  Addit  Auguft.  ibid.  5»- 
let  diit  area  teflamenti  ,  vel  area  tejlimonii  s  nunc  diila  eji  area 
teflamenti  teflimonti  ,  ut  non  [olum  area,  fed  ettam  ipfum 
teflamentuni  appellaretur  teflamentum  teflimonii. 


ExeJ.  14.  »!• 


CAPUT       V. 

VuiGATA       NOVA. 

«.  "pOftquara  ergo  audierunt  omnes  reges  Amor-     caflet  Dominus  fluenta  Jordanis  coram  filiis  Ifrael  do- 
A    rhsorum  ,  qui  habitabant  trans  Jordanem  ad     nee  tranlirent ,  diifolutum  eft  cor  eorum  ,  &  non  re- 

manfit  in  eis  fpiritus  ,  tiinencium  incroitum  filiorum 
Ifrael. 


occidentalem  plagam  ,  &  cunfti  reges  Chanaan  ,  qui 
propinqua  poflidebant  magni  maris  loca  ,  quod  fic- 

VUXGATA     NOVA. 

Eo  tempore  ait  Dominus  ad  Jofue  :  Fac 


Versio   antiqua. 

2 dixit  Dominus  ad  Jefum :  Fac  tibi  ipfi  cul-    Aug.  jtutfi.  6.  ia 

tibi  cukros  lapideos ,  &  circumcide  fecundo  fi-    tros  de  petra  acutos  ,  &  fedens  circumcide filios/»/.'.  5-  581. «./. 
lios  Ifrael.  Ifiael  iterum.  «• 


NoTA    AD    Versionem    antiqua  m. 


f.  1.  In  Grico  fie :  EiV;  Kt'sjo;  t»  'UmT-  Vlcmor  Qt- 
«inw  fAUXxi!^!;  TTETfua;  sK  nirQjci  duoyrofiu  ,  &c.  ut  in 
Lat.  iup.  at  in  Mf.  Alex,  deed  vox  in'ifita.e,  ;  ad  banc 
autem  acutos ,  addit  Auguft.  ibid,  vel  ficut  habet  Grxcus , 
de  petra  acuta;  unde  colligicur  faniftum  Auguflinum  hic& 
fup.  etii  Gr.  LXX.  ob  oculos  Femper  habuerit  ,  tamen 
non  aliam  verlionem  adhibuilFe  in  citandis  Scripturis , 
prxter  c^mmunem  Latinam.  Cypr.  I.  i.Teftim.  p.  278. 
t.  eadem  iic  rcFert  ;  H«  dixit  Domtnus  ad  Jefum  :  Fac  iiti 
tulleltos  petrinos  nimi<  aeutos ,  i^  afjiJcns  circumcide  fecun- 
do filios  IJt.id.  Similiter  habst  Laitawiu»  1,  4.  liiilit,  «, 
Tom.  I. 


IJ.  580.  uno  excepto  ,  fede  ^  ,  pro  affldens  ;  at  eriam 
in  hac  voce  non  conFentiunt  Mfs.  Cyprianici  :  alii  enim 
ferunt  abfade ,  vel  adfcide ,  alii  affide  ,  alii  ahfctde  \^  cir- 
cumfade.  Apud  Marten.  Anecdot.  to.  y.  10.  c.  iic  :  Vac 
tibi  gladios  petrtnos  nimis  acutos  ,  ^  circumcide  fecundo  fi- 
lios Ifrael.  Nora  in  quibuFdam  Mfs.  Graccis  deelFe  sit  rri- 
Ipx;  oyt^flTe'^?.  Hujus  aurem  vocis  fecundo  ,  ambiguitarem 
lollit  Auguft.  ubi  flip,  dicens  :  hi  hoc  prscepto  ijunritur  cur 
dixerit  iterum  ;  «17«  enim  units  homo  bis  circumcidendus 
erat  :  fed  quia  units  populus  erat  in  qutbrifdam  circumcifus  ^ 
in  jniiuJJifm  non  eireiitneifus ,  ideo  diilum  efl  iterum ,  »t 

£ee  ij 


404 


LIBER 

Versio    antiqua. 


J  O  S  U  E. 


Cap.    V. 

VULGATA      NOVA. 


,v4irx.  uiifif.  3.  Et  fecit  Jefus  cultros  petrinos  fibi  ipfi  acii- 
tos ,  <5c  circumcidit  tilios  Hracl  in  loco  qui  vo- 
catiir  ,  Collis  prxpiitiorum. 

4.  Hoc  aiitem  mode  circumpiirgavit  Jefus  fi- 
lios  IlVael  :  Qui  aliquando  fuerant  in  via ,  &  qui 
aliquando  inciicumcili  erant  eoruxn ,  qui  exierant 
ex  i£g>-pto , 

5.  omnes  iftos  circumcidit  Jefus: 

6.  qiiadrauinta  enim  &  duobus  annis  conver- 
fatus  eft  Urael  in  deferto  Mabdaritide  :  &  ideo 
incircumcili  erant  illorum  plurimi  pugnatomm , 
qui  exierunt  de  terra  i^lgypti  ,  qui  inobedientes 
fiierant  mandatis  Dei ,  in  ciuibus  &  definierat 
Dominus  eis ,  ne  viderent  illi  terram  quam  ju- 
raverat  Dominus  patribus  eorum  ,  dare  illis  ter- 
ram fluentem  lac  &  mel. 

7.  Pro  his  aurem  fubftituit  filios  eorum ,  qiios 
circumcidit  Jefus  :  eo  quod  ftiilTent  in  itinere  in- 
circiimcili. 


5 .  Fecit  quod  jufTerat  Dominus ,  &  circumcl-» 
dit  filios  Ifrael  in  colle  prxputiorum. 

4.  Hxc  autem  caufa  eft  fecund.-E  circumcl- 
fionis  :  Omnis  popuius,  <]ui  egieflus  eft  de  yEg)'p- 
to  generis  mafculini  ,  univerii  bellatores  viri  , 
mortui  funt  in  deferto  per  longifliraos  \'ix  cir- 
cuitus  , 

5 .  qui  omnes  circumcifi  erant.  Popuius  autera 
qui  natus  eft  in  deferto  , 

6  •  per  quadraginta  annos  itineris  latiffim.T  fo- 
litudinis  ,  incircumcifus  fiiit  :  donee  confumeren- 
tur  qui  non  audierant  vocem  Domini,  &  quibus 
ante  juraverat  ut  non  oftenderec  eis  terram  iac- 
tc  &  melle  manantem. 


7.  Horum  filii  in  locum  fuccefterunt  patrum, 
&  circumcili  funt  a  Jofne  :  quia  ficut  nati  fiie- 
rant ,  in  pra;putio  erant ,  nee  cos  in  via  aliquis 
circumciderat. 


Cffr.l.l.Tepm. 
«95.*. 


V  U  1  G  A  T 
S.  Poftquam  autem  omnes  circumcifi  funt,  man- 
feiunt  in  eodem  caftrorum  loco  ,  donee  fanarentur. 

9.  Dixitque  Dominus  ad  Jofue:  Hodieabftuli  op- 
probrium -'Egypti  i  vobis.  Vocatumque  eft  nomen 
loci  illius  Galgala  ,  ufque  in  prslentem  diem. 

10.  Manferuntque  filii  Ifrael  in  Galgalis  ,  &  fe- 
cerunt  phafe,  quartadeciraa  die  meufis  ad  vefperum, 

Versio    antiqua. 

15.  Et  faftum  eft  ciim  effet  Jefus  in  Jericho, 
circumfpexit  oculis ,  &  vidit  hominem  ftantem 
ante  faciem  fuam  ,  &  frameam  tenentem  in  ma- 


nu  ejus ,  &  dixit 


Nofter  es ,  an  ad\erfariorum  ? 
dixit  :  Ego  fum  dux  virmtis 

Et 


14.  lUe  autem 
Domini ,  nunc  adveni. 

1 5.  Et  Jefus  cecidit  in  faciem  ad  terram. 
ait  iili ;  Domine  ,  quid  imperas  famulo  tuo  > 


1 6.  Et  ait  dux  virtutis  Domini  :  Solve  calcia- 
mentum  de  pedibus  tuis  :  locus  enim ,  in  quo 
ftas ,  terra  landa  eft. 


L       NOVA. 

in  campeftribus  Jericho  : 

1 1.  &  coraederunt  de  fragibus  terrs  die  altero, 
azymos  panes,  &  polentam  ejuldem  anni. 

11.  Defecitque  manna  poftquam  comederunt  de 
frugibus  terra: ,  nee  uli  funt  ultra  cibo  illo  filii  Is- 
rael ,  led  comederunt  de  frugibus  prafentis  anni  ter.' 
IX  Cbanaan. 

VulGATA      NOVA. 

I  ) .  Cum  autera  effet  Jofue  in  agro  nrbis  Je- 
richo ,  levavit  oculos ,  &  vidit  virum  ftantem  con- 
tra fe  ,  evaginatum  tenentem  gladium  ,  perre- 
xitque  ad  eum  ,  &  ait  :  Nofter  es  ,  an  adver- 
fariorum  ? 

14.  Qui  refpondit  :  Nequaquam  ;  fed  fum 
princeps  exercitus  Domini ,  &  nunc  venio. 

15.  Cecidit  Jofue  pronus  in  terram.  £t  ado- 
rans  ait  :  Quid  Dominus  meus  loquitur  ad  fer- 
vum  fuum  ? 

1 6.  Solve  ,  inquit  ,  calceamentum  tuum  de 
pedibus  tuis  :  locus  enim  ,  in  quo  ftas  ,  fanftus 
eft.  Fecitque  Jofue  ut  fibi  fuerat  imperatum. 


NoT^    AD    Versionem 


chcamciftis  Hirum  circumciJeietur  ,  no»  hmw  ,  fid  pcpului. 
■f.  5.  Grace  deefty/^i  ipji ,   polt  petrinos  ,  praeterquam 
in  Mf.  Alex,  in  ediit.  autera  Aid.  8c  Compl.  ponitur  port 
fecit;  reliqua  concordant. 

1^.4.  Ad  verbum  eGrsco,  exceptishls  :  q«i  aliquan- 
do fuerant it$  ijtii  t  pro  quibus,  o<:o;  otc^e"  ^'"/s^ot'To k, 

tui  ,   qiiuunqtie  aliquando  nati  funt  ,  vel  fimunt ^ 

cmcunqne^ 

■f.  5.  Ita  Graece. 

f .  6.  In  Graeco  deeft  Jj  ,  ante  idto  ,  ficut  in  ,  port  'Dei : 
item  illoirtni  reponitur  port  plurimi  ,  &  pro  definierat , 
Sec.  eft  A/i'e"£  A<"  '■J'eTf  ,  abfque  feq.  Dominus  eis  ;  in 
Mfs.  lamen  Alex.  &  Oxon.  ac  edit.  Compl.  fie  :  AicJewE 
Ku'eic;  ivToTi  fiy  ,  Sec.  Item  in  Vatic,  a.w.ci ,  fio  jura-ve- 
nt ,  abfque  feq.  Hits  ,  cujus  loco  eft  li/^fr  in  Mf.  Alex, 
ut  &in  editt.  Aid.  &  Compl.  in  Ox.  veto  iur'Ji  ;  caete- 
la  Gmilia.  E6  pariter  fpectat  quod  Tertul.  ait  1.  5.  contra 
Marc.  p.  6/6.  a.    Populum  introditdtirus   erat  in   terrain 

frmiiffionis  melle  (^  lath  man.tntem idque  non  per  tioj- 

jem fed  per  Jefum circitnuijis  nohis  petrina  acie  y  &c. 

jt.  7.  Vix  melius  e  Gratco  ,  nifi  excipias  veihum  f»if- 
fint,  pro  quo  itnii  tr/imr^cu,  nati  fuijpnt. 

t.  13.  NonnuUa  diffimilia  in  Grseco ,  nempe  pro  cir- 

cumfpexit i;^  ,  legitur  j.  am£^>'^|/a?,   2;  refpiciens ;  ex- 

inde  f%«T/V  dvii ,  contra  fe  ,  pro  ,mte  faciem  fuam ,  Sc 
Joco  frameam  tenentem ,  fie  ,  vj  fonipnlx  ii-Trx-./nirn  ,  gladius 
rt'tginatus  :  demum  it,  •5r£J«^^■J^'  'lac?!  ,  f'^f'  h'i^tw,  EJ 
tt.cedtns  hfus  ,  dixit  ti  ,   pro  (^  dixit,  Auguft.  Locut.   J. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

to.  5.  %6g.  g.  fimiliter  liab.  Et  ficliim  cfl  clirn  ejjit  ]efus 
in  Jericho  :&e  quasft.  7.  in  Jof.  to.  J.  581.  c.  addit :  Noi» 
tte  in  tpfa  ctz'ttate  ,  ciijits  mi'.ri  nondum  cecidei-ant ,  qitoti 
"'  fed  in  agY9 

Bek 


llttqit 


xo  Jit: 


niox  fnturum  erat ,  ut  in  earn  pojjent  intrare  , 
ad  earn  pertinente  ;  nam  interprelatio  qus  ejl  e 
hahet.  (i.  e.  Vulgata  noftra.j  Idem  obfervat  in  Locut. 
Demum  inQuacll.  58Z.  b.  hab.  hfus  -Mit  virum  contra  fe 
(lantern  ,  e-jaginato  gladio.  Item  Ambrof.  1.  de  Spir.  S.  to, 
I.  601.  f.  Jefus  N.IW  ciim  ■vidijjet  ducem  militia  cthpis  y 
interrogavit :  Nofter  es  ,  an  adi'erfariorum  ?  Similiter  Arnob, 
de  Deo  tiino,  col.  21  J.  d.  Nofter  es ,   an  adierjariorami 

■f.  14.  Grace,  addit  ivtS ,  verbo  dixit ,  tollitque  feq. 
fum.  Augull.  quaeft.  7.  in  Jof.  to.  $.  581.  b.  Duit  qtiii 
ejfet  princeps  militia  virtutis  Domini,  Ambr.  ubi  fup.  Diir 
militia  cxleflis.  Arnob.  1.  de  Deo  trino  ,  p.  ziy.  d.  Qui 
refpondens  ait :  Ego  fum  dux  fortiiudinis  Dei  :  Gr,  ttpXTf *- 
/Hyc;  AfKo^ew;  KfplV, 

t.  I  J.  Ita  Gracce,  nifi  excipias  pra:p.  cir! ,  fnper  ,  pro 
ad.  Auguft.  quacft.  7.  in  Jof.  to.  5.  582.  b.  ft  proflratus 
in  terram  dixit :  Qjnd  prxcipis  tuo  famulf? 

Tt.  16.  In  Gricco  fimpliciter  ,  af;^;s"/io!T«7i^ ,  loco  duM 
'jirtutis  ;  fed  poft  vocem  Domini ,  additur  ,  «f g5  'Ihc?V  . 
ad  Jejum  ,  &  pro  in  quo  ftas ,  terra  finda  eft  ,  fie  :  cp  «  yvi> 
'hmxi  e'v  dun  ,  cnik  sVi'  Mf.  tamen  Oxon.  delet  fV 
ttu7i  ,  &  leg;it ,  7»  avi'a  sV^' ,  ficut  &  Juftinus,  cum  Ori- 
genis  Interp.'fi  Nobilio  fides.  Similiter  hab.  Gaud.  Brix. 
fer.  y.  950.  d.  Solve  calciamenta  de  pedibus  tuis  :  toctts 
mil»  ,  in  quo  ftas ,  terra  Janila  eft. 


LIBER     JO  SUE.     Cap.   VT. 


405 


C  A  P  U  t     VI. 


VUXGATA     NOVA. 
[Ericho  autem  clauTa  erat   atque  munita  , 


2....  Dominusdicit  ad  Jefum  :  Ecce  ego  trado 
tibi  llibjiigatam  Jericho  ,  &  regem  ejus  qui  eft 
in  ea  ,  potentes  'fortitudine. 


'  T 

J  timore   tilioium   ifraci  ,    &    nullus  egre-     troibat. 
di  audebat  aut  ingredi. 

1.  Dixitque  Dominus  ad  Jofue  :  Ecce  dedi 
in  manu  tua  Jericho  ,  &  regem  ejus  ,  omnefque 
fortes  viros. 

VULGATA       NOVA. 

j.Circuiteurbemcunc-         3 feqq.  FideNot, 

tl    bellatores    femel    per 
diem  :   fic  facietis  lex  diebus. 

4.  Ssptimo   autem  die  facerdotes  tollant  feptem 
bucciiias  ,  quarum    ufus  eft   in  jubiLeo ,    &  prsce-     facerdotes  arcam  Domini  , 


Versio    antiqua. 
nee  quifquam  ex  ilia  prodibat ,  neque  in- 


Aug.  Ltcut.  4.  t,  ^ 
ItiJ,  Locttt,  {. 


quo  dicam  vobis  :  Ciamate ,  &  vociferamin!. 

II.  CJrcuivit  ergo  area  Domini  civitatem  femel 
per  diem ,  &  reverfa  in  caftra  ,  manlit  ibi. 

li.   Igitur  Jofue  de  node  conlijrgente  ,  tulerunt 


dant  arcam  foederis :  feptielque  circuibitis  civitatem  , 
&  facerdotes  chngent  buccinis. 

J,  Cumque  infonuerit  vox  tubs  longior  atque  con- 
cifioi:  ,  &  in  auribus  veftris  increpucrit ,  conclama- 
bit  omnis  populus  vociferatione  maxima  ,  &  muri 
funditus  corruent  civitatis  ,  ingredienturque  finguli 
per  iocum  contra  quern  fteterint. 

6.  Vocavir  ergo  Joluc  tilius  Nun  facerdotes ,  & 
dixit  ad  eos :  Tollite  arcam  fcederis  :  &  feptem  alii 
facerdotes  tollant  leptem  jubiliEOrum  buccinas  ,  &  in- 
cedant  ante  arcam  Domini. 


1 5 .  &  feptem  ex  eis  feptem  buccinas  ,  quarutfi 
in  jubil^o  ufus  eft :  pr.ijcedebantque  arcam  Domini 
ambulantes  atque  clangentes:  &  armatus  populus  ibat 
ante  eos,  vulgus  autem  reliquum  fequebatur  arcam  , 
&  buccmis  perfonabat. 

14.  Circuieruntque  civitatem  fecundo  die  femel, 
&  reverfi  funt  m  caftra.  Sic  fecerunt  fex  diebus. 

1 5 .  Die  autem  fcptimo  ,  diluculo  coafurgentes  , 
circuierunt  urbem  ,   licut  difpohtum  erat  ,  fcpties. 

16.  Cumque  feptimo  circuitu  clangerent  buccinis 
facerdotes  ,  dixit  Jol'ue  ad  omnem  Ifracl  :   Vocife- 


Ad  populum  quoque  ait  :  Ite ,  &  circuite  ci-     ramini  :  tradidit  enim  vobis  Dominus  civitatem  : 


vitatem  ,  armati ,  pncedentes  arcam  Domini. 

8.  Cumque  Jofue  verba  linifret,&  feptem  facer- 
dotes feptem  buccmis  clangerent  ante  arcam  foederis 
Domini  , 

9.  omnifquc  prscederet  armatus  cxercitus  ,  reli- 


17.  litque  civitas  h.ec  anatiiema  :  &  onmia  qu.-e 
in  ea  funt,  Domino:  fola  Rahab  meretrix  vivat ,  cum 
univerfis  qui  cum  ea  in  domo  funt :  abfcondit  enim 
nuncios  quos  direximus. 

18.  Vos  autem  cavete ,  ne  de  his ,  qus  prscepta 


Slip.  I.  4, 
Hei,  II.  J  I, 


quum  valgus  arCam  fequebatur,  ac  buccinis  omnia     funt,  quippiam  contingatis,&  fitis  pra?varicauonis  rei, 


Hei.tl. 

30, 


a.  M.if, 


Sup.  I, 

f .  14. 


&  omnia  caftra  Ifrael  fub  peccato  fint  atque  turbentur. 
ig.  Quidquid  autem   auri  &  argenti  fuerit  ,    Sc 
vaforum  aineoruin  ac  ferri  ,  Domino  confecretur,re- 
pofitum  in  thefauris  ejus. 

Versio    antiqua. 
20 at  ubiaudivit  populus  vocem  tubarum, 


lit.i/.  C.,1.  I.  h 


toncfepabant. 

I  o.  Pra;ceperat  autem  Jofue  populo ,  dicens :  Non 
clamabitis ,  nee  audietur  vox  veftra ,  neque  uUus  ler- 
mo  ex  ore  veftro  egredietur  :  donee  vcniat  dies  in 

VuLGATA      NOVA. 

10.  Igitur  omni  populo  vociferante,  &  clan- 
gentibus  tubis  ,   poftquam   in  aures   multitudinis      jubilavit  Ulliverlus  popuklS  jubilf>  magno  ,  &  CQ- »">  "I'-v.cmi  hxr. 
vox  fonitufquc  increpuit ,  muri  illico  corruerunt:      ciderimt  Univerfl  muri  ci\  itatis  111  circuitu  :  &  af-  -ii-''-'' 

&  afccndit  unufquifque  per  locum ,  qui  contra  ce.idit  univerliis  populus  in  civitatem  ,  unufquif- 

,  fe erat :  cepcruntque  civitatem ,  que  coram  adverfariis  luis  :  &  !n\ alerunt  ci\i- 

tatem , 

z  I.  &  interfecerant  omnia  qus  erant  in  ea ,  2 r .  &  anathematizaverunt  eam  &  qujecunque 

a  vlro  ufque  ad  rauiierem ,  ab  infante  ufque  ad  erant  in  civitate  ,  a  viro  uiqiie  ad  mulieiem  ,  a 

fcnem.  Boves  quoque  &  oves  &  afinos  in  ore  JLivene  ufque  ad  fenem.  Et  ufque  ad  vitulum,  & 

gladii  percutferunt.  ufque  ad  llibjunclorium  occiderunt  in  ore  gladii. 

11.  Duobus  autem  viris  ,  qui  exploratores  iz.  Et  duobus  juvenibus ,  qui  exploraverant , 
mi(Ti  fiierant  ,  dixit  Jofue  :  Ingredimini  domum  dixit  Jelus  :  Inttoite  in  dcmnm  mulieris  ,  &  pro- 
mulieris  meretricis  ,  &  producite  eam ,  &  omnia  ducite  eam  ,  &  qusECUIique  lUllt  ejUS. 
<ju£  illius  funt ,  ficut  illi  juramento  firmaftis. 

NotjE    ad    Version  em    antiquam. 


f.  I.  Antecedunt  hxc  in  Grsco.  Kk!  'lifiy^^  Q^uyt.'.- 
yCKaif^n  It,  'eyyfwij.in.  Unde  Aug.  ibid.  Drjtrkha  djciiim 
eji  :  Citm  ctiiuja  ejfet  ;  fequitur  in  Graeco  :  jtxl  t/ J  f :;  /^?^:- 
fivi'ic  li,  iuriii;,  Scc.  uc  fup.  ad  quod  Auguft.  Uiique,!» 
illam  ,  fuhaudittir  ,  non  ex  ilia  i  hoc  appellaiur  Grii^ce  ,  2^ii'y- 

Tt.  1.  In  GrJECo  ,  Kal  uire  Ki/s(c5  >  &c.  deinde  transfer- 
tur  tihi -t  ^o(k  fubjfigatam  ,  in  fola  Compl.  'wxf.yJ'J  u^i 
Qu  ■■  demum  in  Vat.  cod.  &  al.  fic  :  Airxrh  'ly.x;  «  /«- 
X^i,  unusAlex.  cum  edit.  Aid.  delet  if^iS :  Auguft.  ibid. 
Miranditm  ,  inquit ,   tjuod  tio7i  h'lc  pofiUt  conjunlhonem  co~ 

pHlaiivitm,  m  diceret  ,    &  potentes  fcrtitudine An  JJ 

Jericho,  fj  rex  ejus  diili  flint ,   potenus  fortitudine  1  atia- 
ihen  in  Mf.  Oxon.  nunc,  x.  lii;  Aw  ',i)i^, 

t.  }.  Hue  fpeclant  qu«  iiarrat  Terr.  1.  adv.  Jud.c.4. 
158.  a.  Jefus  Nave Juo  tempore,  inquit,  ijuo  Hiertco  civihi- 
tirr,  delellahtit ,  pr^ecepiiimJiOi  .i  Deo  dixit ,  riti  popiiL  man- 
ittrct ,  ut  facerdotes  arcam  tefi.imenii  Dei  feptem  cttebas  cir- 
cunferrent  in   circuitu  civitatil  ;  atque  ita  ftplimi  di'ei  c:r- 


ep  :  ^  fiv-tt  fpatio  diet  fpiiini ,  Jiciit  prxdiRnm  erat,  rtw 

runt  muri  civitatis ^  in  ore  gladii  prxda  fttla  ejl  civi*^ 

tas  ah  omt:i  populo  if  del, 

't.  io.  Gttcc.  Vat.  delec  vocem  ,  ante  tiibaritm  ,  habenc 
veto  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  cuni  edit.  Aid.  Item  in  Vat. 
ponitLu  ^fxx  ,  jimul ,  ante  iuhtlo,  deeft  veto  in  Oxon. 
ac  edit.  Aid.  deinde  omnes  pofl  magn:> ,  addunt  k.  ('%r- 
p£  .  £a  firti  ,  ut  &  ilia  finguljriier  ,  j,  iirmt  oLtrctv  to 
ruxii  Xf '-M»i  J5  cecidit  omnis  mums  in  cinuitu.  Deiiique 
in  Vat.  Sc  al.  defu.it  leqq.  iiniifjiiifijue  coram  ,  &c.  iolus 
Oxon.  addit  cum  edit.  Aid.  t/cc^:;  i^syoiy^/ia;  dc  .^,  ^  y.ot* 
Tf^2C3.'s  lir  -E-oMv ,  ut  fup.  A.d.  'i/.x7ci  ii,ctt  ,  See. 

T^.  21.  In  Grj;c  .  fic  :  Kai  aVs,9'f/'-."'Tio;;'  «fw  'liicj^,  at 
in  Mfs,  Alex.  &  Oxon.  dyt^sy.ciTiiaiv  alrirc ,  ^  oca,  uc 
flip,  deinde  pcnicur  i.  ,  port  ziiia,  ut  &  fS'Il  juvene ,  fed' 
non  repetitur  hoc ,  iifjiic  ad  ,  ante  fthjuttHorium ,  pro  quo, 
i}-?tc^u'/h ,  fuhjuge,  deed  etiam  conllanier  verbum  occide- 
runt i  Cdctera  quadrant, 

•j!-.  2i.   Ita   in   Gr«co  ,  his   exceptis  ,    I'i^a.-iiync  «Vh» 


cuitu  perado  ,  fponle  riierent  muri  civilatis :  quod  itafaiium     tKnUv,  tduiiie  eam  tilde  ,  loco  producite  earn,  &  «Ji/tj  ,  «V 


\ 


406 


Ve 


LIBER     JOSUE.     Cap.    VI. 


RStO     ANTIQUA. 

tMct/.Cnl.tiiifup.  53.  Etintroicrimtduo  juvenes,qui  cxplorave- 
rant  c'uitatem  ,  in  domum  miilieris ;  &  eduxe- 
riint  K.iab  meretficcm ,  &  patrem  ejus  ,  &  ma- 
trem  ,  tSc  fratres  ejus ,  &:  quxi-unqiie  erant  iLlius , 
&  omnem  cognationem  ejus ,  &  deduxerunt  earn 
foras  extra  caltra  Ifrael. 

^4.  Et  civitas  incenla  eft  igni ,  cum  omnibus 
qux  erant  in  ea 


Aug.Ucut.e.t.     z^.  Et  Raab  meretricem  ,  &  domum  pater- 
?•  ?7'-  '■  nam  ejus ,  viviticavit  Jefus ,  &  commorata  eft  in 

Aug.qusfi.  ig.irt  Iftacl  ufque  in  hodiernum  diem Et  adjuravit 

J»//.  j.j88.i.      Jefus  in  ilia  die 


VuLGATA     NOVA, 

13.   IngrelTique  juvenes  ,  eduxerunt  Rahab  ,  Hti,  II, 
&  parentes  ejus  ,  fratres  quoque  ,  &  cunftam  31. 
fupelleftilem  ac  cognationem  illius ,  &  extra  caftra 
Ilracl  maiiere  fecerunt. 


2.^.  Urbem  autem  ,  &  omnia  qui  erant  in  I»/.8.  Ji 
ea ,  fuccenderunt ;  abfque  auro  &  argento  ,  & 
vafis  jCTieis ,  ac  ferro  ,  qui  in  atariura  Domini 
conl'ecrarunt. 

1 5 .  Raliab  verb  meretricem  ,  &  domum  pa-    Mat,  n 
tris  ejus  ,  &  omnia  qui  habebat  ,  fecit  Jofue  5' 
viverc ,  &  habitaverunt  in  medio  Ifrael  ufque 

in  pra;l"entem  diem  :  eo  quod  abfconderit  r.uncios  , 
quos  miferat  ut  exploiarcnt  Jericho.  In  tempore 
illo  ,  imprecatus  eft  Jofue  ,  dicens  : 

16.  Malediitus  vir  coram  Domino  ,  qui  fuf- 


citaverit  &  iditicaverit   civitatem   Jericho.  In  'S-  34» 


26.  Maledi£tiis  homo,  qui  refufcitabit  &  asdi- 
ficabit  civitatem  illam.  In  prijnogenito  ftio  fun 

dabit  eam  ,  &  in  noviirimo  luo  imponet  portas     primogenito  fuo  fundamenta  illius  jaciat ,  &  in 
ejus.  Et  ita  fecit  Hoza  qui  ex  Bethel  5  in  Abiron    noviffimo  liberorum  ponat  portas  ejus 
primogenito  fundavit  eam ,  &  in  reialvato  novif- 
fimo impol'uit  portas  ejus. 
lHcif.Cal.de non     ^7-  Et  crat  Dominus  cum  Jofue,  &  erat  no- 
f.-trc.  in  De.  del.  men  ejus  fupcr  univerfam  terram. 


»23.  t.f-s- 1'. 


1 7.  Fult  ergo  Dominus  cum  Jofue  ,  &  na-_ 
men  ejus  vulgatum  eft  in  omni  ttrra. 


N  O  T  iE     AD     V  E  R  S  I  O  N  E 


M 


loco  ejus ,  in  fine. 

Tf.  15.  Gr<ec.  addit  iuryi; ,  ad  nmtrem  ,  &  fo!i  fiaires 
ejus,  poiiit  i,  QviUtiisLv  kuth;  ,  55  cogm%tiiintm  ejus,  abf- 
que voce  oianein  ;  turn  addit ,  jt,  -Trcf.vTx  6«a,  ^  omnia  qu^- 
eurtqjiey  cum  aurti ,  ei  ,  loco  illius  :m  Mf.  Ox.  deell  -ttiu- 
7«,  fed  in  Alex,  habetur  cum  reliquis  ,  ordine  quo  fup. 
fcilicet  :  )ta(  •^cw7a  osx  m/  dvr^ ,  ^  'ttkcxv  t^v  Q^vjU^i.m 
ciury^i'  denique  in  omnibus  legitur ,  KXTerwcaK ,  cortjtsttte- 
rnntt    pro  deduxeritm  ^  abfque  feq.  foras. 

Tf".  24.  ItaGrarce,  hoc  exccpto  ,  «-  Tru^tc/^u  y  in  inceft' 
dio  t  pro  igni ,  detradlo  feq.  erant. 

■t.  ij.  Similiter  habet  Lucif.  Calar.  1.  de  non  conv. 
cum  hir.  ill.  d.  ufque  addiemt  his  tamen  exceptis ,  55 
cmnem  domnm  patris  ejus ,  loco  domum  p.iternam  ejus :  Gr. 
J.  Ta'iva  To\  cIki  dvni  r'oi  'aa1ci'<'>'  exinde  pro  adjttra- 
•vit ,  ccpxicif ,  juravit ;  in  Mf,  Oxon,  aalnpzcaja  >  iwpreca- 
lus  efl :  cictera  fimilia. 

*■-  2(5.  In  Grstco  Vat,  &  al.  deeft  verbum  refufcitabit , 
quod  rednet  Aid.  ed.  cum  Syr.  &  Th.  nempe ,  amnf- 
of  item  in  Vat.  &al,  pro  nozifflmo ,  legitut  fVa-^.Vi» ,  mi- 
nimo  ,  at  in  Oxon.  e'X«'t«  J  exinde  pro  Houj  ,  'O'fa.r ,  & 
pro  in  reftlv-ito  novtQimo  ,  fie  t  cV  tc^  f^Aajt^iVw  iS^ixO'^^srli , 
in  Oxon.  Aiacu^-s'jTi  e'nyjro,  ut  fup.  Obfervandum  ta- 
men  hate  verba ,  Et  ita  fecit ,  &c.  ufque  ad  finem  t.  quiE 


AN  T  I  Q  U  A  M, 

leguntur  in  Mfs.  Oxon,  Vatic.  &  Aid.  edit,  abeffe  ab  allis  ,' 
&  ab  Hcbraco  ,  ut  Ausjuft.  ipfe  notat  qusft.  19.  in  Jofi 
to.  3.  588.  a.  b,  In^ptxtmus  ,  ii^quiz ,  inurpretalionem  qus 
efl  ex  liehrao  ,  ^  hoc  ihi  non  invemmtts  quod  didum  ejl  de 
Jericho ,  quod  HoX.a  qui  eam  reparajjet  ,  incurrerit  malediC" 
turn  quod  dixerat  Jefus  :  /ic  enim  fcriptumefl :  Et  adjuravit 

Jefus  in  ilia  die  :  Malediitus  homo &  in  noviflimo  fuo 

imponet  portas  ejus  :buc  ujque  invenitur  in  interpretatioat 
ex  Hihrao  :  illud  autem  quod  jtquitur  :  Et  ita  fecit  Hoza  , 
&c.  hoc  tllic  non  legitur  ;  utide  apparet  a  LXX.  interpoji-' 
turn  ,  qui  fadum  ejfe  noverant.  Ad  hoc  autem  ,  in  rejalvate-t 
notant  editores  noftti  BB.  non  convenire  Mfs.  Aug.  cum 
editt.  in  duobus  nempe  codd.  Vatic,  totidemque  banger- 
man,  legimr  ^  in  refalvato  ;  at  in  Rat.  Be  Lov.  ^  in  Je 
falvato  J  imo  in  Cifterc.  codice  vet.  55  'u  Sejal  nato ,  qux 
le£lio  ,  inquiunt  ,  coUata  ad  i.  Reg.  ifi.  54.  ubi  in  Vulg. 
legitur  ,  5^  in  Segttb  novijjimo  Juo  ,  in  Arab.  5^  in  Sagte6 
n.uti  minima  ,  inducit  ut  iufpiccmur  Grjccum  JU«8«£e^//» 
profedlum  efle  ex  mendofo  Latino  ;  adeoque  additamen- 
tum  illud  non  a  LXX.  Interpretibus ,  ut  credit  Aug.  fed 
a  Latinis  poftmodum  fuilfe  interpofitum. 

it'.  27.  Ita  Greece,  exceptis  duobus ,  '1««?,  pro  Jofue, 
hie  &  infra  conftanter,  &  x«7«,  fsofuper. 


CAPUT     VII. 


VeRSIO     ANTIQUA. 


T  neglexerunt  filii  Ifrael  negligentia ,  & 
udaverunt  fraude  de  anathem 
dignatus  eft  ira  Dominus  filiis  Ifrael. 


%Ucif.Cill.ulifup.''-Y{r        r  r       J     J  ,-    -         ,     • 

L2j  fraudaverunt  rraude  de  anathemate  :  &  in 


i.  Et  mifit  Jofue  viros  in  Ge ,  quae  eft  con- 
junfta  Bethel ,  dicens :  Confiderate  Ge.  Et  afcen- 
derunt  viri ,  &:  confideraverunt  Ge. 


VuiGATA     NOVA. 

I .  I  ^  Ilii  autem  Ifrael  privaricati  funt  man-    Inf.  i»; 

X/  datum  ,  &  ufurpaverunt  de  anathemate.  16.  zo. 
Nam    Achan   filius   Charmi ,   filii  Zabdi ,  tilii      i.Pm-i 
Zare  de  tribu  Juda  ,  tulit  aliquid  de  anathema-  l.7« 
te  :  iratufque  eft   Dominus  contra  filios  Ifrael. 

2,  Cumque  mitteret  Jofue  de  Jericho  viros 
contra  Hai,  qua?  eft  juxta  Bethaven,  ad  orien- 
talem  plagam  oppidi  Bethel ,  dixit  eis :  Afcen- 
dite ,  &  explorate  terram.  Qui  pncepta  com« 
plentes  exploraverunt  Hai. 


NoT.£    AD    Versione 


f.  t.  Multo  plura  leguntur  Gracce ,  fcilicet :  K«i  sttmh- 

a-Tra  if  iixii»a%i-  5  smGsk  '  Ax«f  "''»  Xxf/^t ,  viS  Zxfi- 
£p!,  VK  Zxpi  Si  TH  pvfMi  'h'Jti,  aVi  t?  ar!e,^='ficc%c  ij 
i^vfiu^K  Kii'e<s5  oV>?'  *'•  ^*^-  Alex.  &  Oxon.  cum  ed. 
Compl.  If/rt  Ki;e««  .  ut  fup-  -E'  drliqncrunl  flu  Ifrael  de- 
Itdum  magnum  ,  y  furripuerunt  de  anathemate  :  55  fump- 
fit  Achar  fil:us  Charmi  ,  filii  Zambri  ,  filii  Zara  de  trihtl 
Juda  ,  de  anathemate :  J5  indignatus  efl  Dominus  ira  ,  Sec. 
Eorumdem  etiam  8c  feqq.  meminit  Auguft.  quaeft.  8.  in 
Jof.  to.  }.  J82.  d.  dicens ;  Fadum  efl  ut  Achar  de  tnhu  Ju- 
4*  furaremr  de  atiilhiman  (ivitatis  Jeriiht  (cmnt  prxcep. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

turn  Dtmini :  55  propter  ejus  peccatum  tria  nillia  ,  qux  mif- 
fa  fuerant  in  Gat ,  dederttnt  terga  hoflihus  ;  5^  occiji  funt 
ex  ets  trigtnta  fex  vtri  :  5^  poptilo  graviter  territo  ,  Jefus 
cum  fentsrtbtts  Je  proflravit  ad  Dominitm  ,  eique  refponfttrt» 
ejl,  ideo  fadnm  ejje  ,  qtti^d  peccai'ertt  populus.  Minatus  efi 
etiam  Deus  non  Je  cum  eis  •,titurum  ,  niji  ahflnlerint  ana-~ 
thema  de  fe  ipjis  i  ^  quod  ojlenjus  efl  qui  Jecerat ,  nee  folus 
occiftts  ,  fed  cttm  omnibus  fitis. 

■^.2.  Ita  Grxce,  nifi  quod  conftanter  fcribitur  "Imf;  , 
pro  Jofue,  Si  ftti  >  pro  Ge ;  item  pro  einjunda,  fie,  x«t«, 
contra. 


407 


^.   Afcenderunt  ergo  tria  millia  pugnatorum. 
Qui  ftatim  terga  veitcntes  , 

j.  peroufll  lunt  k  viris  iivbis  Hai,  &■  corrue- 


6.  jome  vero  fcidit  vellimcnta  fun,  &  pro- 
nus  cecidit  in  terram  coram  area  Domini  ufque 
ad  vefperam ,  tani  ipfe  quim  omnes  fenes  If- 
rael  :  mifcruntque  pulverem  fuper  capita  liia  , 

7.  &  dixit  lofue  :  Heu  Domine  Deus,  quid 


Lrvit. 
10.7. 

N«m. 
11.18. 
Sup.  ?. 

i.Reg. 

16.  s. 


LIBER     JOSUE.     Cap.    VII. 

VutGATA     NOVA.  VerSIO     A  N  T  I  Q  U  A. 

5.  Et  revcrfi  dixerunt  ei  ;  Non  afcendat  om-  3.   Et   reverfi  flint  .id    jofce  ,   «Sc   dlxerunt  ad  Uicif.Cttt.uhlfufi 

!lis  populus  ,fed  duo  vel  tria  millia  virorum  per-  cnm  :  Non  .ilcciidat  oninis  panulus ,  led  duo  \'el 
gant ,  &  deleant  civiratem  :  qiiare  oninis  popu-  ti'ii  iTiiUia  virorum  afccndaiu ,  &  dcvaftent  civi- 
lus  huftra  vexabicur  contra  Iioftes  pauciflimos  f    t.irem  ;  nc  inducas  iUuc  iini\'crfum  popiili'.m  ,  pau- 

ci  enim  uinr. 

4.  Et  afcenderunt  cum  ilia  feie  tria  millia  vi- 
rorum ,  &  ftigerunt  a  facie  ^■iror^m  qui  eranc 
in  Ge : 

5.  &  occiderunt  ex  ipfis  viri  Gc  triginta  fex  vi- 
runt  ex  eis  triginta  fex. homines  :  perfecutique     ros  ,  &  perfccuti  fuat  illos  a  porta,  &  convribu- 
funt  eos  adverfarii  de  porta  uf  jue  ad  Sabarim  ,     laverunt  illos  in  proclivo  :  &  expa\it  cor  pQ= 
&  ceciderunt  per  prona  Rigientes  :  pertimuitque     puli  ,  &  fadum  eft  Ut  aqua. 
cor  populi,  &  inftar  aqua;  liquefaftum  eft. 

6.  Et  conlcidit  Jofue  \'en:imenta  fua ,  &  pro- 
cidit  in  ficiem  ante  Detini  ufque  ad  vefperum^ 
ipfe  &:  feniores  Ifrael  :  &  miferunt  pulverem  iu- 
per  capita  fua  , 

7.  &  di;vit  Jofue  :  Heu  Domine  Deus  ,  quid 
vpluifti  traducere  populum  ilium  Jordanem  ftu-  Voluilli  traduccre  populum  iftum  .Tord.^nem  flu- 
vium ,  ut  traderes  nos  in  manus  Amorrhii ,  &  vium  ,  Ut  tr.ideres  nos  in  mar.us  Amorrhari  6c 
perderes  >  utinam  ut  coepimus ,  manfiflemus  trans  perderes :  utinam  Ut  ccepimus ,  manfifTemus  trans 
Jordanem.                                                                  Jordanem. 

8.  Mi  Domine  Deus,  quid  dicam ,  videns  If-        8.  Et  quid  dicam  ,  quod  convertit  Ifraei  dou- 

fum  contra  inimicum  fuum? 

9.  Et  audiet  Chananacus ,  &  omnes  qui  com- 
morantur  in  terra  ,  &  circumibunt  nos ,  &  de- 
atque  delebunt  nomen  noltrum  de  terra  :  Si;  quid    lebunt  nomen  noftrum  de  terra  :  &  quid  facies 
facies  magno  nomini  tuo  ?  nomini  tuo  maiJ,no  ? 

10.  Dixitque  Dominus  ad  Jofue  :  Surge,  cur  10.  Et  dixit  Dominus  ad  Jofue  :  Surge  ,  ut- 
jaces  pronus  in  terra?  quid  tu  procidifti  in  f.iem  tuam ? 

1 1.  Peccavit  Ifrael ,  &  pra:varicatus  eft  pac-  1 1 .  Pec  ravit  popuius ,  &  tranrgreffus  eft  tefta- 
tum  meum  :  tuleruntque  de  anathemate,  &  fu-  mentUlil  meum,quod  dilpofui  ad  COS  :  &  furatl 
rati  funt  atque  mcntiti  ,  &  abfconderunc  inter  funt  de  au.i.themate ,  &  abi'conderunt  inter  \'afa 
vafa  fua.  lua. 

11.  Nee  poterit  Ifrael  ftare  pnte  holies  fuos ,  i  ^.  Non  poterunt  filii  Ifrael  refiftere  contra 

eofque  fugiet  :quia  poltutus eft  anathemate:  non  ficiem  inimicorum  fuorum ,  dorfa  convertentin 

ero  ultra  vobifcum  ,  donee  conteratis  eum  qui  confpedu  inimicorum:  quia  fadi  funi:  anathema: 

fiujus  fceleris  reus  eft.  non  ero  ultra  \obiicum ,  nili  abftuleritis  anatiie- 

ma  ex  vobis  iplis. 

13,  Surge ,  fanftifica  populum,  &  die  eis  :  t;.  Surge,  fanctifica  pcpulum  ,  &  die  eis  : 
Sanftificamini  in  craftinum :  ha;c  enim  dicit  Do  -  Santiifi  .".".mini  in  craltinuni  :  hxc  cnim  divit  Do- 
minus Deus  Ifrael :  Anathema  in  medio  tui  eft  minus  Deus  ifrael :  Anathema  eft  inter  vos :  non 
Ifrael :  non  poteris  ftare  coram  hollibus  tuis ,  poteritis  refi'lere  Contra  inimicos  veltros,  ufque- 
donee  deleatur  ex  te  qui  hoc  contaniinatus  eft  dum  auferatis  anathema  ex  vobis  iplis. 
fcelere. 

Not*    ad    Versionem    antiquam. 


raelem  hoftibus  fuis  terga  vertentem  ? 

9.  Audient  Chananii^i ,  &  omnes  habitatores 
terra?,  &  pariter  conglobati  ciicumdabunt  nos  , 


Tf.  5.  Eadem  fuin  inGrxco,  praeter  nomen  'Imcsi',  pro 
Jofue ^  &  'jiOH  ^  qn.-iji  ,  ante  dno  i  item  pro  clev.ifieiit ,  ia- 
vrr^Mop}(.VGXTai-^v  t  oppugfiem  y  &c  pro  tnditcas  jdict'^dyn^  ■,  ad- 
duxeris, 

"t.^.  A  Giaeco  abeft  cum  ilh,  ut  infra,  i/ui  erant  in i 
re'.iqua  concordant ,  nili  excipias  vccein  tim  ,  pro  feie  , 
&  r«;  conftanter,  pro  Ge. 

^.  J.  Vix  dinimilia  Grsecuin  habet ,  praftcr  iHa ,  kV 
avrccVf  tie  f:.f ,  pro  ex  i^ijis  ,  &  e/;,  aii ,  politiim  ante  tri- 
gittra ;  in  MI.  Alex,  lie  ,  Te^ax:i7a  k.  =  ^  ,  in  Oxon.  Tgia- 
x&^7a£^  i  item  pro  contribitlaverunt ,  QvvsT^i\x.y ,  contrrje- 
ruiit  t   &  «Vo  ry  )icf//«^f/^t5 ,  ^  (ieclivi  ^  pro  tn  procltvo. 

If.  6.  Eadem  leguntu;  Graeci  ,  praeter  hoc ,  ettso;  ,  lo- 
co procidit  ,  cui  adjungiiur  ,'lno??  tVI  ri-.v  7:i'K,  ]efus  fitper 
terram ,  (  al.  deed  'Ii:-'a?)  fubinde  loco  time  Drum  ,  iic  : 
svsLvlm  Kvplvy   &  pro  miferunt^  sVsEocacc/o  ,  injecerunt. 

Tt.  7.  Nonnulla  dilTimilia  in  Grseco  :  nempe  pro  Heti 
Domine  Dens ,  lie  ;  £\'U/ixi  Kuexe ,  {  Mf.  Alex.  Aai'o^;  Ku- 
Cis ,  K1JQ4S  )  mox  ita  :  iVaTi'  S^isf^i^etusf  0  ttccT;  (\  rov  xao/ 
TbTCr  Toc  'iQpJccyw  'actpaJ  iivcit  aurov  tm  'A^op^ai'w  ,  a^ciioM- 

Jft.'twf  ,  al.  -n-s^.!/  rb  *I&fJa^fe.  Precor  Domtrie  ,  utquid 
tr.idnxit  puer  tun;  populrnn  huiic  Jordanem  ,  .1//  n.^dendttm 
turn  Ajnorrbxo ,  ad  pcrdeiidos  nos  7  c;  utinam  manjerimus  , 
^  hahiiavtrimns  apud  Jordanem. 

tr.Z.  Similiter  in  Gr;cco,  pi^eter  unum  a.u-^;r«. ,  iervi- 
cem ,  loco  dorfitm. 

■p-.  9.  Vix  dilTimile  Graecum  eft ,  en  verba  :  Kai  «Vk'- 

xi.'M'HiM  iifiai  1  5  i/lf'flfVm  vi'.ai  uirl  t»?  -,^i-  j,  t/  ■KwUtii 
Tt  oVo|«n'  (\  T3  ,«/7«  i  £j  aiidiens  Cbatia».tus ,  ^  omnes  m- 


hahitantes  terram  ,  circMmdaOrtnt  nos  ,  ^  exterent  nos  dt 
terra  :  '^  quid  facies   nomen  tuain  magunm  ? 

If.  10.  ItainGtjjco,  piaeter  hoc, /mn  tTto  ci/',  utquid 
hoc  («  ,  pro   utqitid  tu  ;  at  in  Mf.  Oxon.  deed  t^tj. 

■)?■.  II.  Ita  legit  Auguft.  Locut.  7.  to.  5.  571.  d.  ufque 
ad  eos  incl.  Ita  quoque  in  Gr.  excepta  voce  meum,  qu« 
deed  ,   praeterquam  iiiMf,  Oxon.  ac  ediit.  Aid.  &  Compl. 

loco  etiam  5^  furati  funt ^t<j  abfecnderunt  inter  ,   &c. 

habetur  ;  oE4'"'7si inCuMr  ii;  tk  ,  &c.  fnraii inje- 

cernnt  in  ;  in  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  j,  c.a/- 
■ixi-lii ,  ut  paulo  port  in  Mf.  Oxon.  i,  eriCxMr.  Tichon. 
bene,  reg.4.  col.  J7.  g.  I'-ccavit  p.ipuliis  ,^  tranjg; tjjas 
eft  icflamentum  ,  quod  difpojii:  ad  illos  :  fitritti  funt  de  ana- 
themate ,    mifrunt  in  I'afa  fua. 

5?.  iz.  GtJEc.  ipfo  initio  habet  K«/,  quod  tamen  de- 
eft  in  Mf.  Oxon.  exinde  pro  rr/ijiere ,  iJTrcj-ii/ffi ,  filfifle- 
re  ,  &  pro  dorja  ,  avx^'^  »  collum  i  deinde  (ic  :  fVes-/)^'- 
^Wif  ivctvlt  tXv  i'^pav  zuT'M,  in  Mf.  Alex.  sV.r^r^i^oi  xa- 
Ta  •ssf'-j'sontov  TWf  ty^^Zv ,  in  Oxon.  =Vicp/4*"''^  ii/xi/Ticr  toov 
i'xifat ,  in  Aid.  &  Compl.  i\i^fi-ieii'M  i/armr  tuv  s'x^f^'' 
dcmum  pro  «0«  ero  ultra  ,  t^'  'sj-y^noui  tit  siVai,  non  adjs^ 
ciam  ultra  ejfc  ,  reliqua  llmilia.  Hieron.  1.  I.  contra  Pe- 
lag.  to.  4.  ^07.  f.  he  hab.  Non  poterunt  pare  Jilti  IJrael 
in  confpeBu  tmmicorum  fwrrttn  ,  Jed  dorfa  zertcnt  adzerj'a- 
riis  fuis :  quia  fadum  eji  anathema  in  eis  :  ^  non  addam 
ut  ji,n  vobifcum  ,  7ttji  contrttum  fuerit  anathema  de  medio 
■vejlriim.  Aug.  1.  de  Gia.  &  lib.  arb.  to.  10.  759.  f.  No/t 
poterunt  fit:  IJrael  Jubjijlere  ante  faciem  inimiccrum  fua- 
riim. 

*.  15.  Rcc  dilftmilia  in  Grarco  ,  nempe,  aiara?,  fur- 
gens  ,  pro  Jurge  ,  abfque  feq,  lis  ,    &  pro  fvidificamini , 


4oS 


LIBER    JOSUE. 


Versio    antiqua. 

luiif.Cal.uUfuf.  14.  Et  convenite  mane  omnes  per  tvibiis  vcf- 
tras  :  &:  erit  tiibus  qux  oftenfa  t'uerit  mane  pci: 
Deum ,  addiicite  per  plebes ;  plebcm  quam  olkn- 
derit  Dominiis  ,  offeree  per  virum. 

1 5.  Et  quilquis  oftcnlus  fuerit  per  Dqminum , 
cremabitur  i2;ni ,  <Sc  omnia  qux  lunt  ejus :  quia 
tranfgreffus  eft  teftamentum  Domini ,  &  fecit  ini- 
quitatem  in  Urael. 

1 6.  Et  vigilavic  Jofue  mane ,  &  obtulit  popu- 
liim  per  tribus,  &  oftenlaeft  tribus  Juda. 

1 7.  Et  oblati  lunt  per  plebes  ,  &  oftenfa  eft 
plebs  Zara.  Et  obtulit  plebem  Zarx  per  domus , 
&  oftenfa  eft  domus  Jambri : 

18.  &  oblata  eft  domus  per  viros,  &  oftenfus 
eft  Aehan  Alius  Charmi,  tilii  Jambri. 

19.  Et  dixit  Jofue  ad  Aclian  :  Da  honorem 
hodie  Domino  Deo  Ifrael ,  &  da  confeftionem , 
&  indica  mihi  quid  feceris ,  &  he  celaveris  me. 

zo.  Et  refpondit  Achan  ad  Jofue ,  &  dixit :  Ve- 
to peccavi  ante  confpeftum  Domini  Dei  llirael, 
taliter  &  taliter  feci : 

2.1.  vidi  in  prxda  veftem  variam  optimam, 
&  ducentos  ficlos  argenti ,  didrachmam  &  ligu- 
iam  unam  auream  quinquaginta  didrachmarum  : 
&  concupi\i eam  ,  &  fuftuli ,  &  ecce  lixc ablcon- 
dita  funt  in  tabernaculo  meo ,  &;  argentum  abicon- 
fum  eft  fub  ipfis. 

zz.  Et  milit  Jofue  nuncios  :  &  cucurrerunt  in 
tabernaculum  ,  &  hxc  erant  abfcondiia  in  taber- 
naculo ,  &  argentum  llib  ipfis. 

i;.  Et  tulerunt  ea  de  tabernaculo,  &.  attule- 
runt  ad  Jofue  ,  &  ad  feniores  Ifrael ,  &  pofue- 
runt  ea  ante  Deum. 

;:4.  Apprehenderunt  Achan  filium  Charmi ,  & 
pcrduxerunt  in  vallem  Achor ,  &  filios  ejus  &  fi- 
lias ,  &  vinilos  ejus  &  fubjuncloria  ejus ,  &  oves 
ejus ,  &  tabernaculum  ejus ,  &  omnia  qux  erant 


Cap.    VII. 

V  U  L  G  A  T  A      NOVA." 

I  .J.  Acc«detifque  mane  fiiiguli  per  tribus  vef- 
tras  :  &  quamcunque  tribuni  fors  invenerit ,  acce- 
det  per  cogiiationes  fuas  ,  &  cognatio  per  qo- 
mos ,  domufque  per  viros. 

15.  Et  (fuicunque  ille  in  hoc  facinore  fuerit 
deprehcnfuSjComburetur igni  cum  omni  fubflan- 
tia  fua  :  quoniam  prjevaricatus  eftpadum  Domi- 
ni ,  &  fecit  nefas  in  Ifrael. 

«6.  Surgens  itaque  Jofue  mane  ,  applicuit 
Ifrael  per  tribus  fuas ,  &  inventa  eft  tribus  Juda. 

17.  Qu.-E  cum  juxta  familias  fuas  eHet  obla- 
ta ,  inventa  eft  familia  Zare.  lllam  quoque  per 
domes  ofFerens,  reperit  Zabdi : 

18.  cujus  domum  in  llngulos  dividens  viros  , 
invenit  Achan  filium  Charmi  ,  filii  Zabdi  ,  blii 
Zare  de  tribu  Juda. 

I  9.  Et  ait  Jofue  ad  Achan  :  Fili  mi,  daglo- 
riam  Domino  Deo  Ifrael ,  &  coniitere  atque  in- 
dica mihi  quid  feceris  ,  nc  abfcondas. 

ID.  Refponditque  Achan  Jofue  ,  &  dixit  ei  : 
Ver4  ego  peccavi  Domino  Deo  Ifrael ,  &  fic  & 
fic  feci : 

II.  vidi  enim  inter  fpolia  pallium  coccineum 
valde  bonum  ,  &  ducentos  ficlos  argenti ,  regu- 
lamque  auream  quinquaginta  ficlorum  ;  &  concu- 
pifcens  abftuli ,  &  ablcondi  in  terra  contra  me- 
dium tabernaculi  mei ,  argentumque  folia  humo 
operui. 

ii.  Mifit  ergo  Jofue  minlftros  :  qui  curren- 
tes  ad  tabernaculum  illiu? ,  repererunt  cunfia  abC: 
condita  in  eodem  loco  ,  &  argentum  fimul. 

i  ; .  Auferentefque  de  tentorio  tulerunt  ea  ad 
Jofue  ,  &  ad  omnes  filios  Ifrael ,  projccerunt- 
que  ante  Dominum. 

14.  Tollens  itaque  Jofue  Achan  filium  Zare^ 
argentumque  &  pallium ,  &  auream  regulara  , 
filios  quoque  &  filias  ejus  ,  boves  &  afinos,  & 
oves,  ipfumque  tabernaculum,  &  cunftam  fu» 


NoT.c    AD    Versionem     antiquam. 


K-ii-J.Svm!,  fatiilificates  ejje  ;  fubinde  TaVs ,  pro  Imcetiim  , 
&  pro  intsy  vos ,  a  u,u'y ,  in  "jobis  ,  llcut  pro  aiiferaiii , 
J^a>i'7  =  ,  ahjhileriti! ,  deleta  voce  ifJ'S ,  in  fine;  in  Mf. 
tanieaOx.  vj^cav  ciuTar. 

t.  14.  Gr«ce,  Qvi:iyJj-kiSri,  congregabimini ,  pro  cm- 
•Betiite  ,  abl'que  -nefirM  ,  pod  tribus  ;  Mf.  tamen  Ox.  cum 
edit.  Compl.  addit  v'/iSr  :  exiiide  loco,  ijiix  cftenf.t  fuerit 
m.tni  fir  Deum  ,  adducile  ,  fic  :  viV  ir  Aili,i]  KvCi'-f  ?  xfso- 
dii'i,  in  Mf.  Ox.  ii  Ut  ■^s'X^?  "''^'  Ki'f.v  i  demum  in  Vat. 
&  al.  ante  plebem,  ponitur  5, ,  &  pod  Domiwaj ,  fequun- 
tur  ilia  :  TTojoa^E?;  xa-r  ch.:y,  5.  t3»  m:v  if  d>  S^slin  Kv- 
e«;  ,  Tj^ox^!??  zar'  ivSex'  adduielii  per  domum  ,  ^  da- 
mum  (jiiam  ofier.derit  Dominas  ,  adducetis  per  %irum.  No- 
bil.  apphcahttii. 

•fr.  ij.  Ita  Grace  ,  nifi  quod  deed  per  Vmtinuvi,  & 
^  praeponitur  igtii ;  in  edit,  tamen  Aid.  deeft :  demum 
loco  qna  funt  ejus  ,  fic  :  06«  s'sU  itv-rS.  Augud.  bene  q. 
9.  in  Jof.  to.  5.  584.  b.  Ig'ii  erem.tbiiur  ,  2?  <">'•'"'>  ?«•«- 
(unque  funt  et.  Item  fup.  col.  585.  d.  zit  :  Merita  qux- 
rilur  ,  cum  Deminns  propter  ilium  ,  qui  de  anathemntefir- 
tum  fecerat ,  prxcepevit  eum  qui  fuijjet  oftenfus  ,  igni  cre- 
mari  ,  cur  eum  oftenfum  Jejus  l,ipid,ni  potiiis  a  populo  fe- 
eeril ,  &c.  Vid.  inf.  t-  ij. 

If.  16.  Grsce  :  Kal  afS'S."!'  'ivo?;  ,  Et  dilucuh  'jenit 
Jefus ,  pro  Et  vigiUvit  Jojue  mane  ,  in  Mf.  Oxon.  &  ed. 
Compl.  'Incf;  TO  TTfi'  :  deinde  pro  obtulit ,  Trj^dtyaVE  , 
adduxit;  reliqua  quadrant. 

f.  17.  In  Grsco  condanter  ,  ■7rpo6i'';^6«  ,  pro  oblati  funt, 
&  TixSS^.,  pro  Zara  ;  reliqua  vero  defunt  ufque  ad  fi- 
nem  verfCis  :  in  Manufcripto  tamen  Alex,  poll  2x- 
Citl  ,  fequiiut :  Kul  ■Tr^myji''  ^'H-'^i  0  Zae'£'  ««t'  itSfxi, 
at..  In  Oxon.  "Zae^t.',  Jt,  •3:^<5^mv«>oi'  tci-  Am1«c/  tcc  Za^a 
xcct'  arl&e,  5.  In  ed.  Aid.  &  al.  i  Zx&ci\,(3\.  Zae*  ) 
Kj  c;y»'x-9'''  ^'<M<^  °  Zaetel  xxt   o'ks?  ,  i. ,  &c. 

Tf.  18.  Grace  :Kai  ■a^cvx'^H  «t'  atJ'&c,  i,  £r!/ei'x6|' 
"Ax^'p  (  Mf-  Alex,  hk  &  infra 'Axai- )  "'=?  Za/;6/>l,  w? 
'/.xfi-  in  Mf.  autem  Oxon. '  Ax«f  "ik  Xxp/^'i ,  oii  Zxpa , 
fri?  Zayu€pi  aXT  cfjit?  tm;  <puMi   Zi^/a. 

t.iy,  Gr«c.  habet;Tw 'Ax"'/'!  ^ta  ad  Acban ,  «clocs 


honorem  ,  J  o^x/ ,  gloriam  ;  demum  pro  indica  mihi ,  Sec* 

dyx'/fuMt  fiu  t/  £Vci*nea5  ,  ^  /Uif  Kfu-l)]i  aV  ifm  ,  Mf.  Ox. 

f .  20.  In  Graco  condanter  ,  'Ax«f  tm'IhccT,  &  pro 
ante  confpedum  ,  iimpliciter  ,  ivxTfrl^v ,  ut  &  ^'Va-;  ij  i'rui  , 
pro  taltter  ^  taliter, 

5^.  21.  Pro  pr^eda  ,  habemr  Grace  ,  •nfcK^?,  id  eft,  pa- 
bulatione ,  feu  dtrepiione ;  item  loco  z'eftem ,  'lt>\ty  ,  Mil 
Oxon.  hab.  £-;^w'k  ;  loco  vero  cptimam  ,  qua  vox  abed  a 
cod.  Vat.  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ferunt  y.x^i.v,  cum  editr. 
Aid.  &  Compl.  turn  condanter,  {\'J^yjix,  f  10  ficlos  ^ 
abfque  feq.  didrachmam.,  &  loco  ligulam ,  -,>.~aj-ce> ,  lin- 
guam  ;  demum  pro  conciipiz'i  eam  ,  ^  fuftuli  ,  lie  ,  sr^u^ 
/ay^UU  avT^t  haCc/  ,  animo  commotus  ilia  cepi ;  at  in 
Compl.  £V£6u7<i'oa  oi'tJi',  J,  ihxZ<,f  pauloque  pod  in  Var. 
&  al.  avTx  ,  pro  hxc  ,  in  Oxon.  ac  edit.  Compl.  TxZrtu 
Eadem  memorat  Ambrof.  1.  2.  offic.  c.  26.  to.  2.  lOI. 
b.  dicens  :  Cam  Hierich  magna  civitas  titbarum  facndoia- 
Hum  fino  cerruiffet  ,  J5  Jefus  Naie  polirellir  ziclorij  ,  ct- 
gntrvit  infrmatam  ejfe  virtutem  pDpuli  per  avaritiam  atque 
aiiri  cupiditatem  ;  nam  cum  de  fpoliis  iirbis  incenft  fufttilif- 
fet  Achar  veftem  auream  ,  {J  ducenta  argenti  didrachmata  , 
^  linguam  auream,  oblatus  Domino  negare nm  potuit ,  fed 
prodidit  fitrtum, 

lf.22.  Pod  tabernaculum  ,  Grac.  addir,?r;  tw  'srxfsft- 
Cc^vr,  in  caftra  ,  ficut  din,  voci  tabrrnacnh  ,  pro  qua  > 
ui  TMK  c-ivyvi ,  mel.  ed.  Aid.  cV  rr,  otrv^. 

li.  25.  Vix  melius  e  Graco  ,  nifi  excipias  verbum  tu- 
krunt  ,  pro  quo  li,r,vv,ii.xr ,  uti  KrfiV,  loco  Deum. 

^,  24.  Priora  lie  habenmr  Grace  :  Kai  s'sxdy  'Ijicv5  toit 
"Kxxf  i""  ZafK  ,  <■  d.n;xytv  dut'.!  si's,  &c.  Et  Jump/it 
Jefus  Achar f  Hum  Zara  ,  ^i  adduxit  eum  in  ,  Sec.  MA  tamen 
Oxon.  cum  edit.  Compl.  pro  T-Xfx,  habet  ,  Xapu!  ;  re- 
liqua  concordant  ,  nifi  quod  ponitur  xutS  ,  ^o(i  flias ,  fi- 
cut -^dilx ,  ante  o'jes  ,  quod  ultimum  rrxr'x  abed  a  Mf. 
Oxon.  ac  edit.  Compl.  in  Vatic,  etiam  pro  Ifrael ,  m;;, 
abfque  erat  i  fed  in  Alex.  &  Oxon.  'I«e«i'''  >  ui  in  editt. 
Aid.  &  Compl.  demum  ^to  pcrduxerunt ,  legioir  condan- 
ter «Vh'j«7£(  ,  adduxit ,  &  pro  tieiacher ,  fic  ,  'E|«sxaX"V • 


LIBER     JOSUE.     Cap.    VIL 


409 


V  E  R  s  I  o    ant: 


VurCATA     NOVA. 
pdleftilem  :  (  &  omnis  Ifracl  cura  co  )  ckixe- 
runt  eos  ad  vallem  Achor  : 

15.  ubi  dixit  Jofue  ;  Quia  tuibafti  nos  ,  ex 
turbet  te  Dorainus  in  die  hac.  Lapidavitque  euiii     lios  ?  difperdat  te  Dominus  ficiit  liodicrna  die.  £t 
omnis  IlVael  :  &  cunfta  qux  illius  erant ,  ignc     lapid.ivit  eum  omtlis  llracl  kipidibus  , 
confunipta  funt. 
a. Rf?.       iC-  Congregaveruntque  fuper  eum  aceivum 
z8. 17.     magnum  lapidum  ,  qui  permanet  ufque  in  prx- 
fentem  diem.  £t  averfus  eft  furor  Domini  ah  eis. 
Vocatumque  eft  nomen  loci  iliius ,  Vallis  Achor , 
ufque  hodie, 

NoT/E    AD    Versionem    antiquam 


QUA. 

ejus  :  &  omnis  lir.iel  cum  co  erat ,  &  perdiixe-  r««/.  c.i/.  ubifif 
runt  eos  in  Mccachor  : 

^15.  &  dixit  .lofuc  ad  Achan  :  Ouid  exterminafii 


26.  &  impofuerunt  fuper  ilium  accrvum  lapi- 
dum magnum.  Et  ccHavit  Dominus  ab  indigna* 
tionc  irx  fux..,.. 


Nota  etiam  \oco  frhjutiBorin  ,  legi  i/Vs^kV'»  >id  verbum  , 
fuhjitgiiUn.  Vide  Not.  feq. 

1^.  ij.  In  Grico  conflanter ,  tu  "A;^ot/),  &  in  fine  , 
f  AiEoSoAMiaK  dvrlv  x.'Csi?  ■Ba?  'Io©£ii'a'  in  Mf.  Alex,  vrcti 
'Jc^HA  cc  ?>'6o/;*  quibus  addic  Oxon.  «ai  xa^s'xai'Cai'  dvroy, 
edit,  vero  Compl.  Kai  y.XT£KOLuiSccv  aVxa  cV  -Trupi ,  Kj  eajOo- 
CaMcsu  dun;  cV  A.Oou-  at  his  repugnare  videtur  Auguft. 
qus.1.  p.injof.  t.  5.  j85.c.cum  zh:  Mtritii  ijiixritm- ,  c'lim 
iijminui  propter  iltum  qni  de  ajmthemcite  fiirtrim  feceriit  , 
py.icepcrit  earn  ,  (juifniffct  ofitjifui  ,  ;^«i  £rem,irt  ;  cur  eitm  of- 
tenfttm  ]efus  Inpidar:  potiiis  a  poptilo  fecerit.  An  ita  eum  mtiri 
cportmt  y  qHeinadmodjim  Jefus  ^  ijui  propiiis  Domitium  ftqite- 


iatiir  ,  Domini  verba  jiihenlt!  itiielligere  poluit  ?  ftc  enim 
alius  qrtifqunm  not!  fitcile  poluit.  Uiide  magi!  qtixrendum  eft, 
cur  lapidtUioTiem  ignem  nppeilnzertt  Dominui  ,  quani  cre^ 
Aendum  Jcfum  alnidfeciffe  qu.i,n  juffei at  Dominn'.  Tichon. 
reg.  4.  57.  g.  hxQ  hab.  Exiermimt  te  Dtus  Jiait  ^  ho- 
die. Item  Auguft.  qusft.  9.  in  Jof.  to.  5.  584.  b.  al!u- 
dens :  ^ilioi  ergo  ejus  y  Jlltas ,  cum  peconl/us  ^  ominbus 
qua  htxbebat ,  populiis  qitidem ,  clirn  eitm  puntret ,  /tmitl  la* 
pidibus  obruit. 

Tf.  16.  Ita  Grxce,  deleta  voce  ultima  yj»*  ;  in  Mf.  ta* 
men  Oxon.  ac  edit.  Compl.  habetur ,  ths  of/ii?  «kt». 


CAPUT     VIII. 


5»^.  6, 


VULGATA      NOVA. 

t.  IPX  Ixit  autem  Dominus  ad  Jofue  :  Ne  ti- 
J_^  meas ,  neque  formides  :  toile  tecum  om- 
nem  multitudinem  pugnatorum  ,  &  confurgens 
afcende  in  oppidum  Hai :  ecce  tradidi  in  manil 
tua  regem  ejus  ,  &  populum  ,  urbemque  & 
terram. 

Faciefque  uibi  Hai,  &  regi  ejus ,  ficut  fe- 


E 


Versio    antiqua. 

.ad  Jefum t 

manus  tuas  regem  Goi,  &  teuum  iplius.   5-  i?^-''- 


T  dixit  Dominus  .ad  Jefum ecce  dedi  in     Jug. locut.Z.t, 


2.  Et  facias  Gai,  ficut  fecifti  Jericho  ,  &  regi 


*4- 


cifti  Jericho,  &  regi  illius  :  pra;dam  vero  ,  &    ejus :  &  pra;tiam  pecorum  pra'dabcris  tibi 

omnia  animantia  diripietis  vobis :  pone  infidias 


3- 


Fide  Not. 


urbi  poft  earn. 

3.  Surrexitque  Jofue,  &  omnis  exercitus  bel- 
latorum  cum  eo  ,  ut  afccnderent  in  Hai :  &  elec- 
ta triginta  millia  viroruni  fortiura  mifit  nofte  , 

4.  pr.Ecepitque  eis  ,  dicens  ;  Ponite  infidias 
poft  civitatem  :  nee  longius  recedatis  :  &  eritis 
omnes  parati: 

5.  ego  autem,  &  reliqua  multitude  qus  me- 
cum  eft  ,  accedemus  ex  advcrfo  contra  uibem.     accedemus  adcivitatem.  Eterit,  Cum  exierint  qui 


4 yos  infidiabimini  poft  civitatem  :  5c  non   Aug.  qaxft.  n.  i» 

longe  eritis  a  civitate  :  &  eritis  omnes  parati :     hf.  t.  5. 524  ,j. 

5.  &  ego,  &  omnis  popiilus  qiu  mecum  eft. 


Suf.  7.  Cumque  exierint  contra  nos  ,  ficut  ante  fecimus  , 
higiemus  ,  &  terga  vertemus  : 

6.  donee  perfequentes  ab  urbe  longius  pro- 
trahantur  :  putabunt  enim  nos  fugere  ficut  prius. 

7.  Nobis  ergo  fugientibus,&  illis  perfequen- 
tibus ,  confurgetis  de  infidiis ,  &  vaftabitis  civita- 
tem :  tradetque  earn  Dominus  Deus  vefter  in  ma- 
nus veftras. 

8.  CJimque  ceperitis,  fuccendite  eam ,  &  fie 
omnia  facietis ,  ut  jufli. 


commorantur  in  Gai  in  ob\iam  nobis,  ficut  an- 
tea ,  (Sc  fugiemus  a  ficie  illorum  : 

6.  &  cum  exierint  poft  nos,  adducemus  illos 
de  civitate  ,  &  dicent :  Fugiunt  ifti  a  facie  noftra 
ficut  antea. 

7.  Vos  autem  exfurgetis  ex  infidiis ,  &  ibitis 
in  civitatem. 


8.  Secundum  verbum  iftud  facietis ,  ecce  prx« 
cipio  vobis. 


VuLGATA       NOVA. 

9.  Dimifitque  eos ,  &  perrexerunt  ad  locum  infi-     dentalem  plagam  urbis  Hai  :  Jofue  autem  node  ilia 
<5iarum  ,  federuntque  inter  Bethel  &  Hai ,  ad  occi-     in  medio  manfit  populi  , 

NoTvE    AD    Versionem   antiquam. 


If.  I.  Ad  verbum  e  Gr^co  ,  nifi  excipias  vocem  ulti- 
mam  ipjius  ,  pro  qua  etvT^  ,  vulgo  ejus. 

f.  2.  Ita  Gracce  ,  practer  vocem  iicuasa. ,  regem  ,  pro 
regi  y  ficut  lupra,TiV  Tai  ,  &  th\  'Isgip^cu;  habciur  etiam 
in  fine  ,  QixuTu  ,  tibi  ipfi ,  deinde,  xa7a'rmo>-  Ji  Qixutu 
ctii'gsc  T«  xo'?is/  £i';  Ta  oVi'co.-  qua;  ita  exprimii  Au^uft. 
q.  10.  in  Jof.  to.  5.  J84.  e.  Deus  Jubtt  loqiiens  ad  Jefum, 
ut  conftttitat  Jibi  retrorsiis  ifj/tdias. 

t.  3.  E6  Ipeclant  qua:  ait  Auguft.  quoeft.  n.  in  Jof. 
to.  ?.  J84.  g.  Jejus  mitteits  ad  G.U  debeUandum  triginta 
millia  betlatorum  ,  ait  illis ,   Sec. 

1?,  4.  Gr.?c.    T^f"?  inif fiv'sah  ayriiu  TH5,&c.at  in  Mf, 

Tom.  I. 


Alex.  enS'pfijic'is  ,  al.  itej'fivils ,  ut  fup.  exinde  pro  J^  «»" 
longe  eritis  ,  fie  ,  ;««  fitcKfiy  -/iVsSs. 

*".  y.  Ita  in  Graeco,  pr«ter  feq.  •j-aV?;;  ci,  loco  oidkm 
popultis ;  fed  inMf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  wo?  d  >nU  0,  ab£~ 
que  feq.  fy?.'in  Mf.  Oxon.  limpliciter  -xa;  a  mis?,  ut  in 
omnibus,  ol  «.alcnv/ln  Ta/,  loco  qui  commorantur  inGai, 
addico  »1 ,  pofty/rwr. 

Tf .  6.  Ita  Gra:ce  ,  prater  unum  dTTMirdecusy ,  tducetmis  , 
pro  adducemus ;  item  pto/ic»r,  oV  tfi'imij,  quemadmo- 
dum  Jj. 

yft.  7.8.  Ad  verbum e  Gra;co  ,  nifi  quod  pio  prxcipit, 
legitur  eVtjtk^ucu,  pracepi ;  at  in  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Aid, 

rff 


410 


LIBER     JOSUE.     Cap.    VIII. 


VULGATA       NOVA. 

10.  furgenfque  diluculo  recenfuit  focios ,  &  af-  ii.  CJimque  veninent  &  afcendifTent  ex  adverfo 

cendit  cum  fenioiibus  in  fronte  exercitiis ,  vallatus  au-     civitatis ,  fteteiunt  ad  feptentrionalem  uibis  plagam  , 
xilio  pugnatoiuin. 


VerSIO     ANTIQUA. 

I  z.  Et  infidix  erant  civitati  a  mari : 


V  u  t  G  A  T  A 

1 5 .  omnis  vero  reliquus  exercitus  ad  aquilonem 
aciem  dirigebat  ,  ita  ut  noviffirai  illius  mukitudinis 
occidentalem  plagam  urbis  attingerent.  Abiit  ergo  Jo- 
fue  noite  ilia  ,  6c  ftetit  in  vallis  medio. 

14.  Quod  cum  vidifletrex  Hai,  feftinavit  manS  , 
&  egreffus  eft  cum  orani  exercitu  civitatis  ,  direxit- 
que  aciem  contra  defertum  ,  ignorans  quod  poft  ter- 
gum  laterent  infidis. 

Ve  R  s  I  o 


inter  quam  &  eos  erat  vallis  media. 

VuLGATA     NOVA. 

II.  Quinque  autem  millia  viros  elegerat,& 
pofuerat  in  inl'idiis  inter  Bethel  &  Hai ,  ex  occi- 
dcntali  parte  ejufdem  civitatis : 

NOVA. 

1 5 .  Jofue  vero  &  omnis  Ifrael  ceflerunt  loco  i 
fimulantes  metum ,  &  Fugientes  per  foHtudinis  viam, 

16.  At  illi  vociFerantes  pariter  ,  &  fe  mutuj)  co- 
hortantes ,  perfecuti  funt  eos.  CJimque  recefllfient  i 
civitate  , 

17.  &  ne  unus  quidem  in  urbe  Hai  Sc   Bethel  re- 


UiJ.  Loiut,  10. 


ANTIQUA. 

I S Extende  manum  tuam  in  Gsfo  , 

eft  in  manu  tua ,  contra  civitatem 


manFiflet  qui  non  peifequeretur  I f rael .  (  ficut  eruper 
rant  aperta  oppida  relinquentes  ) 

V  u  L  c  AT  A 


NOVA. 

quod  18.  dixit  Dominus  ad  Jofue  ;  Leva  clypeum  ; 

qui  in  manu  tua  eft  ,  contra  urbera  Hai ,  quo-, 
niam  tibi  tradam  eam. 


VuLGATA       NOVA. 


19.  Cumque  elevaflet  clypeum  ex  adverfo  civita- 
tis ,  infidi.-E  qux  latebant ,  furrexerunt  confeftim  :  & 
pergentes  ad  civitatem,  ceperunt,&  fuccendcrunt  cam. 

io.  Viri  autem  civitatis  ,  qui  perfequebantur  Jo- 
fue ,  refpicientes  &  videntes  fumum  urbis  ad  ccelum 


ufque  confcendere ,  non  potuerunt  ultra  hue  illucque     cuffit  viros  Hai. 


diffiigere  :  prxfertim  cum  hi  qui  fimulaverant  fugami 
&  tendebant  ad  lolitudinera  ,  contra  perfcquentes 
fortifiime  reftitifl'ent. 

II.  Videnlque  Jofue  &  omnis  Ifrael  quod  capta 
cflet  civitas ,  &  fumus  urbis  afcenderet ,  reverfus  per- 


VerSIO     ANTIQUA. 

^ii.lteut.  II-     1.1 &  fafti  funt  inter  medium  caftrorum  , 

hi  hinc,  &hihinc 


V  U  L  G  AT 

1 5 .  regem  quoque  urbis  Hal  apprehcnderunt  vi- 
ventem  ,  &  obtulcrunt  Jofue. 

14.  Igitur  omnibus  interfe£tis ,  qui  Ifraelem  ad 
deferta  tendentem  fuerant  perfecuti ,  &  in  eodem  lo- 
co gladio  corrucntibus ,  reverfi  filii  Ifrael  percuffe- 
runc  civitatem. 

VeRSIO     ANTIQUA. 


VuLCATA     NOVA. 

2 1 .  Siquidem  &  illi  qui  ceperant  &  fuccen»' 
derant  civitatem  ,  egreffi  ex  urbe  contra  fuos  , 
medios  hoftium  ferire  coeperunt.  Cfim  ergo  ex 
utraque  parte  adverfarii  caederentur  ,  ita  ut  nullus 
de  tanta  multitudine  falvarctur , 

I       NOVA. 

1 5 .  Erant  autem  qui  in  eodem  die  conciderant  k 
viro  ufque  ad  inulierem  ,  duodecim  raillia  homuiura  , 
omnci  urbis  Hai. 

i6.  Jofue  vero  non  contraxit  manum  ,  quam  in 
fublime  porrexerat ,  tenens  clypeum  donee  interfice- 
tentur  oranes  habitatores  Hai. 

VuLGATA     NOVA. 


Aug.  Zccttt, 


in 


27.  Exceptis  pecoribus  &  fpoliis ,  qua:  erant        i  7.  Jumenta  autem  &  pradam  civitatis  di- 

„,  civitate  ,  prardati   funt  filii  Ifrael    fecundum  viferunt  fibi  filii  Ifrael ,  ficut  prxccperat  Domi- 

pi-iceptum'  Domini ,  quemadmodum  conftituit  nus  Jofue. 
Dominus  Jefu. 

VuLGATA      NOVA. 

i  8 .  Qui  fuccendit  urbem ,  &  fecit  cam  tumulum         2  9  •  r^g^ "  1"°5"^  T'  ^"'■p^"^'^"  P_^'^.''„"'.°  ^[^ 
fcnipiternum  : 

N  o  T.E 


AD 


irr^tMfiXt ,  ut  fupra.  „      , 

■Jj-.  12.  Grsrc.  deler  erant,  habetque  tv;  ToAsaS  .  <''-■>- 
UtiS!  mox  Au-u(l.  ibid.  Qni  nefat ,  inquit,pKt.n  iyJ.ini 
liviutem  nurtttmam.  Cmfuetiid.'nis  cji  aittem  Scriptiirjutm 
ut sicidentakm  partem  ,  a  mari  apfeltti ,  '.el  ad  mare  ;  jkx» 
ex  if  fa  f.ntt  terra  ubi  hxc  agebamur  ,  profihi  habet  mare  , 
^nam  a  c^terii  partibtis. 

f.  18,  Sic  efl  in  Grsco  ad  verbum.  Aug.  ibid.  Qtiid 
diciit  Gaefon ,  rim  faiiU  intelligimr  :  he:  hiterprei  Sjmma- 
clms  ,  fcutum  ,  apfellajje  perhibttiir  ;  Seftuaginta  antrm  I«- 
terpretes  ,  feciind'um  qims  tfla  tradamus  ,  qrii  fofiitriinl  Gs.- 
fon ,  miror  ft  ^  in  Grxca  lingua  bajfam  ,  vel  lanceam  Gai- 
iicaiiam  iiiielligi  volnerimt :  ea  qiiipfe  dicimtiir  Gxja  .,  quo- 
rum £^  Virgiiitii  metninit,  ubi  ait  de  Callis  in  jcutc  pi- 
ntle piilis  : 

Duo  quifque  Alpina  corufcant 

Gatfa  manu.  CiEneid.  8. ) 

t.  22.  Ita  Gr^ce.  Ad  quod  Aug.  ibid.  Dtts  notamla 
funt,  inquit  ,  in  bac  Inutime :  iiniim ,  quod  dim  hofles  qui 
Vincebantur,  in  medio  effent,  ta/ijuatn  de  his   JiHiim  efi. 


que  ad  vefperam  &  folis  occalum.  Prxcepitque  Jo. 

VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

<!i'.id  hi  efent  hwc  ,  ^   hi  bine  ;    cum  pstiiis  ita   IfiailiU 


jntriut ,  qui  eos  :n  medio  pofuerant  percntiendos  :  alieriim  , 
quod  inter  medium  cajlrerum  eos  /alios  ejfe  dictt  Scriptnra  , 
eajlra  affellani  ettam  produilas  acies  in  pralio  conjlitiitas  , 
ditH  laflra  non  foleant  appellari ,  niji  ubi  exerciiuj  ad  ma- 
nendum  conjiflit :  niji  fine  ideo  caflra  appillaia  funt ,  qnia 
cum  cmnibiis  fiif  ibant.  ^        ^  ..    ,      ~     , 

Tf.  27.  In  Grxco  ilc  :  Hm^k  tSv  cxvmv  ,  rxr  It  n  -ntH 
■yrivlx,  a  sVjyreVfL-ea»  UuTcli  o', ,  &c.  ut  fup.  i.  e.  I'rxter 
fpolia,  qux  in  cn'itate  omnia  ,  qun  prsdati  Junt  Jibi ,  &c. 
■fed  Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  habet:  Ux.;  tm 
y.Tyr'Xv,  ij  TM  cxl•'^w»,  Ojton.  delec  i-Sr  cy-vm-v  ,  utl_  pauli 
poft  Alex.  7ra'»7a  i  ,  cum  sai/Tsr; ;  Oxon.  loco  -iriala  a  . 
lesit,  EXE.V.i  uv  ,  abfque  ixvToli:  tin.  Aid.  lie :  to>s;  sxei- 
rn%r<tV;«  .Ve9«>.=i'0a' £«Tor;  c? ,  &c.  Compl.  W><  s«iM 
«' ,  &c.  Auguft.  ibid,  ha  diHum  eft  ;  Exceptis  pecoribus 

&  fpoliis pracdati  funt,  quaji ipftf!onft!e,:nt  prxdati, 

cUmpoHu^ipfa  pr.tda<i  Jint ,  i^  excenta  id»  ditiajini  ,  quia 
hxe  illo  prxlio  fola  confiimpta  non  Jnnt. 


LIBER     JOSUE.     Cap.   IX. 


V  U  L  G  AT, 

fue  ,  &  depofuerunt  cadaver  ejus  de  cruce  ;  proje- 
cerunttjue  in ipfo introitu  civitatis.congeflofupereum 
niagno  accivo  lapidum  ,  qui  permanet  ufque  in  pra:- 
fentem  diem. 

,  50.  Tunc  a;dificavit  Jofue  altare  Domino  Deo  If- 

raSl  in  monte  Hebal  : 

lExoJ.        5  I .   (icut  pia;ceperat  Moyfes  famulus  Domini  fi- 

ao.  ly.     liis  Ifrael  ,  &  Iciiptum  eil  in  volumine  legis  Moyfi  : 

"'•  altare   vero  de  lapidibus  impolitis ,  quos  ferrum  non 

'  ■  ^'       tetigit  :   &  obtulit  fuper  eo  holocaufta  Domino  ,  im- 

moiavitque  pacificas  viftimas. 

J  2..   Et  fcripfit  luper  iapides  Deuteronomlum  le- 
gis Moyfi  ,  quod  ille  digelTerat  coram  filiis  Ifrael. 
33.    Omnis  autem  populus  ,    &   majores  natu, 


411 

I        NOVA. 

duccfque  ac  judices  rtabant  ex  utraque  parte  arc» , 
in  conl'peftu  facerdotum  qui  portabant  arcam  foede- 
ris Domini  ,  ut  advena  ita  &  indigena.  Media  pars 
eoruni  juxta  montem  Garizim,  &  media  juxta  montem 
Hebal  ,  ficut  praceperat  Moyfes  famulus  Domini. 
Et  primum  quidem  benedixit  populo  Ifracl. 

34.  Port  h.-EC  legit  omnia  verba  benediiftionis  & 
malediftionis ,  &  cunfta  qux  fcripta  erant  in  legis 
volumine. 

3  5.  Nihil  ex  his  qux  Moyfes  jufTerat ,  reliquit 
intadum  ,  fed  univerfa  replicavit  coram  omni  mul- 
titudine  Ifrael  ,  mulieribus  ac  parvuiis  &  advents, 
qui  inter  eos  morabantur. 


CAPUT       IX. 

VUIGATA       NOVA. 


i 


1.  /^  Uibus  auditis  ,  cunfti  reges  trans  Jordanem, 
V  Z.  quiverfabantur  in  montanis  &  campeftribus, 
in  maritimis  ac  littore  niagni  maris  ,  hi  quoque  qui 
habitabant  juxta  Libanum,  Hetha:us  &  Amorrhius, 
Chananius  ,  Pherezius ,  &  Heva:us ,  &  Jebufius , 

VuLGATA     NOVA. 

4.  &  callid^  cogitantcs ,  tulerunt  fibi  cibaria, 
faccos  veteres  afinis  imponentes ,  &  utres  vina- 
rios  fciflbs  atque  confutes , 

V  U  I.  G  A  T  A 


1.  congregati  furrt  pariter  ,  ut  pugnarent  contra 
Jofue  &  Ifrael  uno  animo ,  eademque  fententia. 

3 .  At  hi  qui  habitabant  in  Gabaon  ,  audientes 
cunda  qui  fecerat  Jofue  Jericho  &  Hai : 


Versio    antiqua. 

4 &  accipientes  faccos  veteres  fuper  afinos 

fuos 


Aug.  quxfl.  Ji.in 
lof.t.  5.  Jgj.t.c, 


NOVA. 


}.  calcearaentaque  perantlqua  qux  ad  indicium 
vetuftatis  pittaciis  confuta  erant  ,  induti  veteribus 
veftinientis  :  panes  quoque ,  quos  portabant  ob  via- 
ticum ,  duri  erant  ,  &  in  frufla  comminuti  : 

6,  perrexeruntque  ad  Jofue  ,  qui  tunc  morabatur 

V  U  L  G  A  T  A 


NOVA. 

7.  Ne  fortfe  in  terra,  qux  nobis  forte  debe- 
tur  ,  habitetis  ,  &  non  pofllmus  fcedus  inire  vo- 
bifcum. 


in  caftris  Galgalx,  &  dixerunt  ei,  atque  fimul  om- 
ni Ifraeli  ;  De  terra  longinqua  venimus,  pacem  vo- 
bifcum  facere  cupientes.  Rcfponderuntque  viri  Ifrael 
ad  eos ,  atque  dixerunt : 

Versio    antiqua. 

7.  Vide  ne  in  me  habites.   Et  quomodo  difpo- 
nam  tibi  teftamentum  i 


Aug.  tccut.  1 5.  f. 

J.  572.^. 


VuiGATA       NOVA. 


Num. 
SI.  13. 


8.  At  iili  ad  Jofue ,  Servi ,  inqulunt  ,  tui  fumus. 
Quibus  Jofue  ait :  Quinam  eftis  vos  ?  &  unde  ve- 
nirtis  > 

9.  Refponderunt :  De  terra  longinqua  valde  ve- 
nerunt  fervi  tui  in  nomine  Domini  Dei  tui.  Audivi- 
mus  enim  famam  potentix  ejus ,  cunfta  qux  fecit  in 
iEgypto , 

10.  &  duobus  regibus  Amorrhxorum  qui  fuerunt 
trans  Jordanem  ,  Sehon  regi  Hefebon  ,  &  Og  regi 
Bafan  qui  erat  in  Aftaroth  : 

1 1 .  dixeruntque  nobis  feniores  ,  &  omnes  habi- 
tatores  terrx  noftrx  :  ToUite  in  manibus  cibaria  ob 
iongiffimam  viam  ,  &  occurrite  eis ,  &  dicite  :  Servi 
veftri  fumus ,  foedus  inite  nobifcum. 

li.  En  ,  panes  quando  egrefli  fumus  de  domibus 
nofbris  ,  ut  veniremus  ad  vos ,  calidos  fumpfimus  , 
nunc  ficci  fafti  funt ,  &  vetuflatc  nimia  comminuti  : 

1  5 .  utres  vini  novos  implevimus ,  nunc  rupti  funt  & 
foluti:  veftes  &  calccamenta  quibus  induimur,  &qux 

NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

V'.  4.  Augufl.  ibid.  Qriod  G.ihamitx  venrrunt  ad  Jcfiim 
cum  vaujl:!  puiiiliiii  %<j  J.iccis  ,  ut  putareniur  ,  Jicut  Jiitxe- 
r.lnt ,  df  terra  "jenijfe  Unigwqn.i ,  quo  eis  parceretitr  :  (cs/ijlt~ 
liitum  enim  erat  a  Domino  ,  ne  aliciti  terras  tlUs  inhabitanti 
f.trcerent  ,  ijnii  ingrtdiebantilr  )  imnmiUi  codices  (<j  Grxci 
y(  Latin:  habcnt :  ht  accipientes  faccos  veieres  fuper  hu- 
nieros  fuos  t  alii  'jcro  qui  'jeraciores  videntiir  ,  non  habent , 
fuper  humerus  ,  Jed  ,  fuper  aiinos  fuos  ;  /imU:ttida  etiim 
■verb:  in  Grxca  lingua  mtndojitattm  facilem  fecit  ;  y  idea 
Latina  quoque  exemplaria  vaiia  pint  :  a'fiuv  quippe  ,  ^  SrcL-t 
non  mult'nm  ab  invicem  dijjinant ;  quorum  prills  ,  iiumero- 
rum  nomen  r/? ,  poflniui  alinoium.  Ideo  ell  autem  de  afuiis 

Tom.  I. 


habemus  in  pedibus  ,  ob  longitudinein  longiork  via 
trita  funt ,  &  pene  confumpta. 

1 4.  Sufceperunt  igitur  de  cibariis  eorum  ,  &  os 
Domini  non  interrogaverunt. 

1 5 .  Fecitque  Jofue  cum  eis  pacem  ,  &  inito  fot- 
dere  pollicitus  eft  quod  non  oeciderentur  ;  principes 
quoque  mukitudinis  juraverunt  eis. 

16.  Port  dies  autem  tres  initi  fcederis  ,  aadierunC 
quod  in  vicino  habitarent ,  &  inter  eos  futuri  efFcnt. 

17.  Moveruntque  caftra  tilii  Ifrael  ,  &  venerunt 
in  civitates  eorum  die  tertio  ,  quarum  hxc  vocabu- 
la  funt ,  Gabaon  ,  &  Caphira  ,  &  Beroth  ,  &  Caria- 
thiarim. 

18.  Et  non  percuflerunt  eos  ,  eo  quod  juraflcnt 
eis  principes  mukitudinis  in  nomine  Domini  Dei  If- 
rael. Murmuravit  itaque  omne  vulgus  contra  prin- 
cipes. 

1 9.  Qui  refponderunt  ic)...ii~feqq.  Fide  Not. 
eis :  Juravimus  illis  in  no- 


j.Ef^.il.i, 


credibiliHS  ,  quoniam  fe  a  fua  gente  longinqua  miffos  ejje  di-* 
xertint :  unde  apparet  eos  Jitijje  tegatos  ,  ^  tdeo  magis  in  aji^ 
nii  qu.im  in  butneris  necejfaria  portare  potuijp  :  quia  nee 
multi  ejJe  poterant ,  ^  non  J'oliim  j.iecos  ,  Jed  etiam  utres  eos 
poitaj]e  Scriptura  commemor.^t.  In  Gixco  nunc,  fVI  tcbi' 
U'fj.-j:i ,  in  Mf.  tamen  Alex,  ac  edir.  Aid.  sVi  tIy  Uttir. 

't.  7.  Apie  ad  Grxcum  ,  nili  excipias  verbum  bahites  ^ 
pro  quo  xaTomsT;  ,  at  in  editt.  Aid.  &  Compl.  '<x',^ty.r.:;.  Ad- 
dit  Augud.  ibid.  Vide  ne  m  me  habites.  Sec.  quod  eft .,  apui 
me  :  Si.  infra  :  IQatandum  eiiam  quodfaUum  pacts  ,  tejlamtn- 
ttim  zoc.u  Scriptura  more  juo. 

1. 1?.  &c.  Eorumdsm  meminic  Aug.  qua:ft.  1 3,  in  Jof, 
F  f  f  ij 


412 


LIBER    JOSUE.     Cap.   IX. 


V  U  L  C  A  T 

mine  Domini  Del  Iftael ,  &  idcirco  non  pofTumus 
eos  contingeie. 

io.  Sed  hoc  faciemus  eis  :  Refeiveiitur  quidem 
ut  vivant ,  ne  contra  nos  ira  Domini  concitetur  ,  li 
pejeraverimus  : 

ii.  fed  fic  vivant,  ut  in  ufus  univeife  multifu- 
dinis  ligna  csedant  ,  aqualque  cOmportent.  Quibus 
hxc  loquentibus ; 

ii.  vocavit  Gabaonltas  Jofue,  &  dixit  e!s :  Cur 
nos  decipere  Iraudc  voluirtis ,  ut  diceretis  :  Procul 
valde  habitamus  a  vobis  ,  tum  in  medio  noftri  fitis  ? 

z).  Itaque  fub  malediftione  eritis ,  &  non  defi- 
ciet  de  ftirpe  veftra  ligna  c^dens  ,  aquafque  com- 
portans  in  domum  Dei  mei. 

NoTA     AD     Versi 

to.  J.  ^8 J.  A.  dicens  :  Otisri  poteft ,  picmodn  jnraiiDmm 
fer-jafiJam  ejje  creii:deyim  hehr.xi  Gdbaimtis ,  qnibits  ttaju- 
raverant  ■,  ta7iijH,tm  tie  hnginqit:l  term  venientihts  ,  Jicttt 
illi  meJititi  fiterant  :  Jcieitant  cuim  fe  debeilat'.doi  ,  Jj  f  tf^?;:- 
inm  eJJU  Hebrais  in  ea  ttrr>i  eos  h^bitare  ,  quam  fromijj'am 
frterant  ,  interfeilis  hab;t,i;itibits  ,  raemitri,  Mentienitbjts 
ergo  quod  de  ioriginqna  terra  ad  eos  ve/tijprlt ,  juravtrrtnt 
tis  Ijraelitx.  Pojleaqttam  vera  cogttoz'eriint  tbi  eos  habitnre  , 
l(b:  omnes  quos  tjtvenerant  fectmdiim  Dei  praceptum  debet- 
lare  oportebat ,  noluernnt  t amen  Jr anger e  jurattoritm  :  ^  licet 


A       NOVA. 

14.  Qui  reJponderuat :  Nunciatnm  eft  nobis  fer- 
vis  tuis ,  quod  promififlet  Dominus  Deus  tuus  Moy- 
li  fervo  fuo ,  ut  traderet  vobis  omnem  terram  ,  & 
difperderet  cunftos  habitatores  ejus.  Tirauimus  igitur 
valde  ,  &  providimus  animabus  noftris  ,  veftro  tex- 
rore  compulli  ,  &  hoc  confilium  inivimus. 

2  5 .  Nunc  autem  in  manu  tua  fumus  :  quod  tibi 
bonum  &  re<ftum  videtur ,  fac  nobis. 

16.  Fecit  ergo  Jofue  ut  dixerat ,  &  libcravit  eos 
de  manu  filiorum  Ifrael ,  ut  non  occiderentur. 

27.  Decrevitque  in  illo  die-eos  efle  in  niinifterlo 
cunfti  populi ,  &  altaris  Domini ,  cidentes  ligna ,  & 
aquas  comportantes  ,  ufque  in  prxfens  tempus  ,  in 
loco  queni  Dominus  elegilTet. 

ONEM       ANTIQUAM. 

ets  mentitos  ejJe  didicijfent ,  parcert  mahitrunt  jtiratienis  catt- 
sk  ;  cifiii  pojfem  itliqne  dicere  fe  tanlrim  illis  jurajfe  ,  quos  eos 
ejJe  crediderant  ,  id  efi  ,  de  longinqno  zeuientes  :  cittn  z'ero 
alilid  cogiBZ'crunt ,  pneceptum  area  eos  Donmii  imptendnm 
erM  ^  ut  Jicnt  cateri  expugnarentur.  Deus  autem  hoc  apprO' 
havit  ,  7iee  parcentibus  fttccenfuit  ,  quamz'ts  eum  non  inters 
rogajfenl  quinam  illi  ejjest  ,  ^  idea  eos  illi  fa  Here  z-aluij' 
fent.  Unde  non  importune  uttque  credendi  jnnt  ^  etji  jnllere 
homines  pro  fita  falnte  voluerant  ,  non  tamcn  faltaciter 
Uettm  timuijje  in  fopulo  ejus. 


CAPUT 


X. 


VUIGATA       NOVA. 

I .  /~V  Us.  cum  audifTet  Adonifedec  rex  Jerufalem  ,  ad  filios  Ifrael. 

V_iqu6d  fcilicet  cepiffet  Jofue  Hai ,  &  fubver-  5.    Congregati    igitur         5 C.  Vide  Not. 

tilTet  earn ,  (  ficut  enim  fecerat  Jericho  &  regi  e)us ,  fic  afcenderunt  quinque  reges 

fecit  Hai  &  regi  illiusj)  &  quod  transfugiffent  Gabao-  Amoirhsorum  ,  rex  Jerufalem ,  rex  Hebron  ,  rex  Je- 

nit£e  ad  Ifrael,  &  elTent  faderati  eorum  ,  rimoth ,  rex  Lachis ,  rex«Eglon  ,  fimul  cum  exercitibus 

timuit  valde.  Urbs  enim  magna  erat  Gabaon,  fuis ,  &  caftrametati  funt  circa  Gabaon ,  oppugnan- 


Aag.quifi.l^.i»       7, 


&  una  civitatum  regalium  ,  &  major  oppido  Hai  , 
oranefque  bellatores  ejus  fortiffimi. 

3.  Mifit  ergo  Adonifedec  rex  Jerufalem  adOham 
regem  Hebron  ,  &  ad  Pharam  regem  Jerimoth  ,  ad 
Japhia  quoque  regem  Lachis  ,  &  ad  Dabir  regem 
Eglon  ,  dicens  : 

4.  Ad  me  afcendite ,  &  ferte  prxfidium ,  ut  ex- 
pugnemus  Gabaon  ,  quare  transfugerit  ad  Jofue ,  & 

Versio    antiqua. 

fet  afcendit  Jelus  4  Galgala  ^  ipfe ,  &  omnis 


Jof.t.i.sZ6.l'. 


popdiis  bellatoriim  cum  illo  ,  onuiis  potens  in 
foLtitudine. 

8.  Et  dixit  Dominus  ad  Jefiim :  Noli  timeire 
illps  :  innianus  enim  tuas  tiadidieos  :  non  Tub- 
Cftet  ex  iilis  quifquam  coram  vobis. 

V  U  L  G  A  T  A 


tes  eam. 

6.  Habitatores  autem  Gabaon  Urbis  obfelTx  mi- 
ferunt  ad  Jofue ,  qui  tunc  morabatur  in  caftris  apud 
Galgalam  ,  &  dixerunt  ei  :  Ne  retralias  nianus  tuas 
ab  auxilio  fervorum  tuorum  :  afcende  cito  ,  &  libe- 
ra nos  ,  ferque  pnfidium  :  convenerunt  enim  adver- 
sum  nos  omnes  reges  Amorrhjeorum  ,  qui  habitant 
in  montanis. 

VULGATA     NOVA. 

7.  Afcenditque  Jofue  de  Galgalis ,  &  om- 
nis e.xercitus  bellatorum  cum  eo  ,  viri  fortiHimi. 

8.  Dixltque  Dominus  ad  Jofue  :  Ne  timeas 
eos :  in  manus  enim  tuas  tradidi  iUos  :  nullus  ex 
eis  tibi  refiftere  poterit. 

NOVA. 

II.   Cumque  fueerent  filios  Ifrael  ,  &  effenf  in 


j[.R'i.7.io. 


defcenfu  Beth  horon  ,  Dominus  mifit  fuper  eos  la- 
pides  magnos  de  ccelo  ufque  ad  Azeca  :  &  mortui 
funt  multo  plures  lapidibus  grandinis ,  qu4m  quos  gla- 
dio  percufTerant  filii  Ifrael. 


9.  Irruit  itaque  Jofue  fuper  eos  repente  ,  tota 
tiofte  afcendens  de  Galgalis. 

10.  Et  conturbavit  eos  Dominus  i  facie  Ifrael  : 
contrivitque  plaga  magna  in  Gabaon  ,  ac  perfecu- 
tus  ell:  eos  per  viam  afcenfus  Beth  horon  ,  &  per- 
culTit  ufque  Azeca  &  Maceda. 

NoTjE     ad     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

tropolis ,  ^l^ fepiem  gentes  ftpiffime  Scriptura  cemmemorel ,  qu** 
pmmijit  Deus  exlermmaturum  fe  eJJe  a  facie  populi  fui ,  ex 
qiiibns  una  perhibetur  Amorrh^orum.  i<iji  forte  hoc  nomen 
tinizierfale  fuernt  omnium  ,  aut  polius  majoiis  parti. 


CvQOi'wv «.  'CJS6(5xaGicai'  rw   TccCk^^v Kai  d'jns^t^a.v 

el  xazojicv^Te;   VciCoiuv  'TCfo'^  'Ihokk A=7ct'??;'   Mil  fxAt'C>J5 

^a;  X''F^^  C^  ^"^^  "^^^  -a-aiVa'K   Qa on  Quvvyfiiyct  sislv 

sin'  -^f^aq  -TTcirl^  ol  ^aiiM'iZ  Tm  'A;«:pp«j'a)' ,  &c.  Unde  Aug. 
quift.  10.  in  Jof.  to.  3.  j86.  c.  QuMitur  ,  inquit ,  quem- 
admBdttm  rex  civitatis  Jerttfahm  Adonibex.eih  ^  c.neri  qua- 
tuor  ,  cum  quibus  obfedit  (Jabaenitas ,  fecundSim  LXX.  In- 
terpretes ,  primo  reges  Jcbttfiorlim  ciim  ad  eos  objidendos  con- 
ziefierunt  ,  pojlea  z'ero  reges  Jmorrhu-orum  dicantur  ab  ipjis 
Gabaonitti  ,  quando  nnucios  wijerunt  ad  jefum  ,  ut  eos  de 
cbjidione  liberaret.  Sicut  autem  infptccre  potuimus  in  eit  in- 
terpretaliam  quit  ex  HebrM  eft  ,  ulrobique  Amorrhieorum 
dicuntitr ,  cum  conftet  Jebtifioruni  juijfe  regem  ciziitatis  }e- 
.Irnfaltm ,  f«i»  ipfa  eft  djSa  Jetits  ,  tattquam  illias  geiiiis  vu- 


ut  no» 

una  ,  fid  plures  in  his  Jeplem  hoc  nomine  tenerenlur  :  quam- 
vis  effel  etiam  ana  de  Jeplem ,  que  Amorrh.ccrum  proprii 
zrocaretur  :  Jicut  eft  pars  qusdam  qux  proprie  dicttur  Libya  , 
quamz'is  hoc  nomen  nnizjerft  Ajyicje  compelal. 

IC'.  7.  Its  in  Grj:co,  praeter  duo,  s/.  ^a^-/x^c•v,  deGal- 
galis  ,  pro  a  Galgala.,  8c  a  •moy.i/MSiii ,  hellator  ,  loco  bel- 
latorum, 

If-.  8.  In  Graeco  ,  KVaf/i?5-n'c!;«/ ,  relinquetiir  ,  ^jo  fub- 
Jiftet ,  led  in  Mfs.  Alex.  &  Ox.  ac  edd.  Aid.  «c  Compl. 
inrori'M'lcu  i  reliqua  quadrant. 


LIBER     JOSUE.     Cap.  X. 


4M 


<}«.y. 

I/'ti.  28.  eft 


VuIGATA    NOVA. 

'ii.  Tunc  locutus  eft  Jofue  Domino,  In  die 
^ua  tradiiiit  Amonii.-cum  in  conipcAu  filioium 
Ifrael  ,  cUxitque  coram  eis  :  Sol  contra  Gabaon 
ne  movcaris  ,  &  luna  contra  vallem   Ajalon. 

I ) .  Steterunt()ue  fol  &  tuna  ,  donee  ulcifce- 


V  n  R  I  I  o    A  N  T  I  Q  u  A . 
12 Stet  fol  in  Gabaon,  &  luna  contra  val-  iUircn.in]fni.i%, 


lem  Ajalon. 


>.  3. 141.H, 


i;.  Stctit  fol  &  luna  in  flationc ,  donee  iiltus     Tenui.  i.  aiv 
retur  fe  gens  de  inimicis   fuis.  Nonne  fcriptuni     eft  populus  de  inimicis  fuis.    Et  fterit  fol  in  me-  Pfich.  f.^Z6.i. 


hoc  in  libro  juftoruift  ?  Stetit  itaque  fol  in 


dio  cocio  ,  &  non  accedebat  in  occafum  ,  &  in 
fincm  diei  unius. 


medio  cceli  ,  &  non  feftinavit  occumbere  fpa 
tic  unius  diei. 

i.^.  Non  fuit  antea  ncc  ^oftea  tam  longa 
dies  ,  obedience  Domino  voci  hominis  ,  &  pu- 
gnante  pro  Ifra^l. 

V  u  X  G 

15.  ReverfufqUe   eft  Jofuc  cum    omni   Ifrael  in  16.   Fugerant  enim  quinque  reges,  &  fe  ablcon- 

caftra  Galgala.*.  derant  in  fpelunca  urbis  Maceda. 

VULGATA     NOVA.  VerSIO      A  N  T  I  Q  U  A, 

17.  Nunciatumque  eft  Jofue ,  quod  invcntl        17.  Et  nunciatum  eft  Jcfu ,  dicentes  :  Invent! 

efTent  quinque  reges  latentes  in  fpelunca  urbis    funt  quinque  reges  ablconditi  in  i'pelunca 

Maceda. 

VuLGATA       NOVA. 


14.   Non   fuit  dies   talis  neque   prius  neque   H//«r.i«p/;  ijy. 
poftea,  ut  (ic  exaudirct  Dominushomineni,quia  42j'». 
Dominus  pugnavit  pro  llVai:!. 

ATA       NOVA. 


Au^,  tecui.  lif.  i, 

J.  J7i.<i. 


iS.  Qui  pr.-ccepit  fociis  ,  &  ait ;  Volvite  faxa  in- 
gentia  ad  os  fpelunci ,  &  poflite  viros  Induftrios ,  qui 
tlaufo's  ciiftodiant  : 

1 9.  vos  aatem  nolite  ftare  ,  fed  perfequimini  hof- 
tes  ,  &  extremes  quofque  fugientium  cxdite  :  nee 
climittatis  eos  urbiiim  fuarum  intrare  praifidia  ,  quos 
tradidit  Dominus  Deus  in  manus  veftras. 

zo.  Gcfis  ergo  adverfariis  plaga  magna  ,  &  uf- 
que  ad  internecionem  pene  confumptis  ,  lii  qui  If- 
rael effugfere  potuerunt ,  ingreffi  funt  civitates  mu- 
nttas. 

ii.  Reverfufque  eft  omnis  exercitus  ad  Jofue  in 
Waceda ,  ubi  tunc  erant  caftra ,  fani  &;  integro  nu- 

VULGATA     NOVA. 


raero  :  nullufque  contra  filios  Ifrae!  mutire  aufus  eft. 

zi.  Prscepitquc  Jofue  ,  dicens  :  Aperite  os  rpe* 
luncs ,  &  producice  ad  me  quinque  reges ,  qui  in  ca 
latitant. 

1 ;.  Feceruntque  miniftri  utfibi  fuerat  imperatum  : 
&  eduxerunt  ad  eum  quinque  reges  de  fpelunca ,  re^ 
gem  Jerufalem  ,  regem  Hebron  ,  regem  Jerimoth  , 
regem  Lachis ,  regem  Eglon. 

24.  Ciimque  edufti  elfent  ad  eum  ,  vocavit  omnes 
viros  Ifrael  ,  &  ait  ad  principes  exercitus  qui  fecum 
eraht  :  Ite ,  &  ponite  pedes  fuper  colla  regum  ifto- 
rum.  Qui  cum  perrexiflent ,  &  fubjeftorum  colla  pc^ 
dibus  calcarent  , 

Ve  RS  10 


A  NT  I  QU  A. 

nec        25 ita  faciet  Dominus  omnibus   inimicis 

fie    veftris ,  quos  vos  debellabitis  eos. 
enim  faciet  Dominus  cunftis  hoftibus  veftris,  ad- 
versum  quos  dimicatis, 

VulGATA      NOVA. 


i  5 .  rurfum  ait  ad  eos  :  Nolite  timere 
paveatis  ,  confortamini    &   eftote    robufti 


z6.  Percuffitqne  Jofue,  &  interfecit  eos,  atque 
fufpendic  fuper  quinque  ftipites  :  fueruntque  fufpen- 
fi  ufque  ad  vefperum. 
Dent,  ^1'  f^^nique  occumberet  fol  ,  pr.Tcepit  fociis  ut 
XI.  z  J.  deponerent  eos  de  patibulis.  Qui  depol'itos  projece- 
runt  in  fpeluncam  ,  in  qua  latuerant ,  &  pofuerunt  fu- 
per OS  ejus  faxa  ingentia ,  qua;  permanent  ufque  in 
prxfens, 

18.  Eodem  quoque  die  Macedam  ceplt  Jbftle  j 
&  percufl'it  earn  in  ore  gladii ,  regemque  illius  inter- 
fecit ,  &  Omnes  habitatofes  ejus  :  non  dimifit  in  ca 
faltem  parvas  reliquias.  Fecitque  regi  Maceda,  ficut 
fecerat  regi  Jericho. 

19.  Tranfivit  autem  cum  omni  Ifrael  de  Maceda 
in  Lebna  ,  &  pugnabat  contra  eam  : 

50.  quam  tradidit  Dominus  cum  rege  fuO  in  ma- 
nus Ifrael  :  percofferuntque  urbem  in  or&  gladii ,  & 
omnes  habitatores  ejus :  non  dimilerunt  in  ea  uUas  re- 
S„«.  g,  liquias.  Feceruntque  regi  Lebna  ,  ficut  fecerant  regi 

NotjG    ad    Version 

t.  II.  In  Grsco  bis,  ■/.a.-ri.,  loco  in  Ic  centra,  &  pro 
Ajatan,  Ahu»,  al.  tamen  AIxmi,  vel  'Ea^M.  Tertul.  1, 
cont.  Plych.  986.  b.  ait  :  Stetit  fcl  in  Gabitm  ,J5  luna  in 
Aiahn.  Hilar,  in  Pf.  ijy.  485.  d.  Dicetite Jejtt  Nave,  Sol 
fletit  centra  Gabann  ,  ^  Iniia  contra  vallem  kiayhn  :  No- 
taiic  hic  edirores  noftri  BB.  in  edit,  poftr.  Patif.  legi  jija- 
tttn  ,  in  M/.  Mic.  Hellcim  ,  in  Reg.  Sc  Tur.  licut  apiid 
Oriaen.  Ehnt.  Apud  Ambrol.  in  Pf.  4;.  592.  a.  lie  :  Siei 
fol  contra  dihaon  ,  &  1.  de  Apol.  David  ,c.  4.  to.  i.  714. 
d.   Per  n;iin}i  Jeftint  Nave  ,  inquit,  fietit  fol  contra  Gabaon, 

ir.  1 5.  In  Grxco  ,  J5  hv.  ,  'i5  fl"it»  ti  loco  populus  tie 


Aug.  Locitl,  IJ. 
J7J.  "/. 


Jericho. 

?i.  De  Lebna  tranfivit  in  Lachis  cum  omni  If- 
rael :  &  exercitu  per  gyrum  difpofito  oppugnabat  eam. 

;  1.  Tradiditque  Dominus  Lachis  in  manus  IfragI, 
&  cepit  eam  die  altero  ,  atque  percuflit  in  ore  gla- 
dii, omnemque  animam  qu«  fuerat  in  ea,  ficut  fe- 
cerat Lebna. 

;  ) .  Eo  tempore  afcendit  Horam  rex  Gazer ,  ut 
auxiliaretur  Lachis  :  quem  percuflit  Jofue  cum  omni 
populo  ejus  ufque  ad  internecionemi 

i  4 .  Tranfivitque  de  Lachis  in  Eglon  ,  &  circum- 
dedit , 

;  5 .  atque  espngnavit  eam  eadem  die  :  percuflit- 
que  in  ore  gladii  omnes  animas  qus  erant  in  ea , 
ju.xta  omnia  qax  fecerat  Lachis. 

}6.  Afcendit  quoque  cum  omni  Ifrael  de  Eglon 
in  Hebron  ,  &  pugnavit  contra  eam  : 

5  7.  cepit  eam  ,  &  percufl'it  in  ore  gladii ,  regem 
quoque  ejus  ,  &  omnia  oppida  regionis  illius ,  uni- 

EM      ANTIQUAM. 

irtimicis  fuis  ,  fie  :  0'  ©so;  ng  s'x^^^  avTum  ,  fed  in  Mf. 
Oxon.  TO  iivai  Txr  iiif^r  :  fubinde  xixa  /jscck  n  s-'str?  , 
ait  tnediitin  cicli ,  pro  in  medio  ca^lo  ,  &  pro  accedebat , 
■Er£?E7rc/isi/fT0 ,  procedebat ,  ablque  praced.   i§  ,  &  fubfeq. 

If.  14.  Ita  Griece,  nili  quod  legiturri  i%!irir ,  pvjlre- 
t»o  ,  loco  poflea  ,  deinde  fie:  iisi  =Vaitv<iai  Wsi»  a/Sf:cTK, 
or;  KuCt^i;  r'uys^i7rs>.i,ui^CE  tw  'loca-'A.  Nobil.  ttt  obediret 
Deus  homini  ,  qttom.vn  Dominus  /imnl  expiignavtt  cum 
Jfia'el.  Tettul.  adverf.  Pfych.  986.  b.  Kon  fuit  dies  talis 
letro    \^  m  novijjimo ,   ttt  exaudiret  Deus    hominem. 

Tff)-,  17 z}.  Ita  dc  Gr«co  ,  vabum  e  verbo. 


LIBER     JOSUE.     Cap.   XL 


414 

V  U  I  G  A  T  A 
verfafque  animas  qurc  in  ca   fuerant  comraorata;  : 
Tion  reliqiiit  in  eaullas  reliquias  :  ficut  fecerat  Eglon, 
lie  fecic  &  Hebron  ,  cunfta  qux  in  ca  reperit  con- 
fumens  gladio. 

38.  Inde  reverfas  in  Dabir, 

39.  cepic  cam  atque  vaftavit:  regem  quoque  ejus 
atque  omnia  per  circuitum  oppida  percuiTit  in  ore 
gladii  :  non  dimifit  in  ea  ullas  reliquias  :  ficut  fece- 
rat Hebron  &  Lebna  &  regibus  earum  ,  fic  fecit  Da- 
bir &  regi  illius. 

40.  PercuiTit  itaque  Jofue  omnem  terram  monta- 


N  o  V  A. 


nam  &  meridianam  atque  campeftrem  ,  &  Afedoth  j 
cum  regibus  fuis  ;  non  dimifit  in  ea  ullas  reliquias , 
fed  omne  quod  fpirare  poterat  interfecit ,  ficut  priE- 
ceperat  ei  Dominus  Deus  Ifiael  , 

41.4  Cadesbarne  ufque  Gazam.  Omnem  terram 
Gofen  ufque  Gabaon  , 

41.  univerfofque  reges ,  &  regiones  eorum ,  uno 
impetu  cepit  atque  vaftavit  ;  Dominus  enim  Deus 
Ifraei  pugnavit  pro  eo  : 

4  5 .  revcrfufque  eft  cum  omni  Ifracl  ad  locum 
caArorum  in  Galgala. 


CAPUT       XI. 

VULGATA       NOVA. 


1.  /^  U.-E  cum  audiffet  Jabin  rex  Afor  ,  mifit  ad 
V^  Jobab  regem  Madon  ,  &  ad  regem  Seme- 

fon  ,   atque  ad  regem  Achfaph  : 

1.  ad  reges  quoque  aquilonis ,  qui  habitabant  in 

montanis  &  in  planitie  contra  meridiem  Ccneroth  , 

in  campeftribus  quoque  &  in   regionibus  Dor  juxta 

mare  : 

3 .  Chananasum  quoque  ab  oriente  &  occidente , 
&  Amorrhsum  atque  Hethsum  ac  Pherezaum  & 
Jebufium  in  montanis  :  Hevseum  quoque  qui  habi- 
tabat  ad  radices  Hermon  in  terra  Mafpha. 

4.  Egreflique  funt  omnes  cum  turmis  fuis  ,  popu- 
lus  multus  nimis  ficut  arena  qus  eft  in  littore  ma- 
ris ,  eqni  quoque  &  currus  immenfi  multitudinis : 

5.  conveneruntque  omnes  reges  ifti  in  unum  ad 
aquas  Merom  ,  ut  pugnarent  contra  Ifrae!. 

6.  Dixitque  Dominus  ad  Jofue  :  Ne  timeas  eos  : 
eras  enim  hac  cadem  hora  ego  tradam  omnes  iftos 
vulnerandos  in  confpeftu  Ifraei  :  equos  eorum  fub- 
nervabis  ,   &  currus  igne  combures. 

7.  Vcnitque  Jofue,  &  omnis  exercitus  cum  eo , 
adversus  illos  ad  aquas  Merom  fubito  ,  &  irruerunt 

Versio    antiqua. 


fuper  eos  , 

8.  tradiditque  illos  Dominus  in  manus  IfraSl.  Qui 
percuffcrunt  eos ,  &:  perfecuti  funt  ufque  ad  Sidonem 
magnam  ,  &  aquas  Maferephoth  ,  campumque  Maf- 
phe  ,  qui  eft  ad  orientalem  illius  partem.  Ita  per- 
cufiit  omnes  ,  ut  nullas  dimitteret  ex  eis  reliquias  : 

9.  fecitque  ficut  prxceperat  ei  Dominus  ,  equos 
eorum  fubnervavit ,  currufquc  combuffit  igni. 

10.  Reverfufque  ftatim  cepit  Afor  ,  &  regem 
ejus  percuflit  gladio  :  Afor  enim  antiquitus  inter  om- 
nia regna  hxc  principatum  tenebat. 

1 1.  PerculTitque  omnes  animas ,  quK  ibidem  mo- 
rabantur  :  non  dimifit  in  ea  ullas  reliquias ,  fed  uf- 
que ad  internccionem  univerfa vaftavit,ipfamque  ur- 
bem  peremit  incendio. 

li.  £t  omnes  per  circuitum  civitates  ,  regefque 
earum  cepit  ,  percuflit  atque 'delevit ,  ficut  prace-  Deaf.  7,' 
perat  ei  Moyfes  famulus  Domini.  *• 

I  ).  Abfque  urbibus  ,  qua;  erant  in  collibus  &  in 
tumulis  fits  ,  cxteras  fuccendit  Ifraei  :  unam  tantuitt 
Afor  munitifllraam  flamma  confumpfit. 


'Aug 
hf.t. 


luAit.i6.iit     14 non  dimilit  in  ea  Jefiis  quiciquam  fpi- 

j.  j85./.     rans. 

1 5.  Sicut  pi-xcepit  Dominus  Movfi  puero  fuo, 
&  Moyfes  fimiliter  prxcepit  Jefii ,  &  lie  fecit  Je 


VuiGATA     NOVA. 

14.  Omnemque  praedam  iftarum  urbium  ac 
jumenta  diviferunt  fibi  filii  Ifraei ,  cunftis  homi- 
nibus  interfeftis. 

1 5 .  Sicut  pr.-Bceperat  Dominus  Moyfi  fervo       txod, 
fuo  ,  ita  prjEcepit  Moyfes  Jofue,  &  ille  univer-  54-  "• 


fus  ;  non  ell  tranfgrelTus  qilidquam  ab  omnibus     fa  complevit  :  non  pra;teriit  de  univerfis  man-  ^""-  7' 
quibus   confticuit  Dominus  Moyli.  datis  ,  nee  unum  quidem  verbum  quod  juflerat    ' 

Dominus  Moyfi. 

V  u  L  G  A  T  A 


'M 


16.  Cepit  itaque  Jofue  omnem  terram   monta- 
»am    &  meridianam  ,  terramque    Gofen  ,  &  plani- 
tiem  ,  &  occidentalem  plagam  ,  montemque  Ifraei ,     cidk. 
&  campeftria  ejus  : 

17.  &  partem  montis  qua  afcendit   Seir  ufque     iftos, 

Versio    antiqua. 

.quxji.x'^.in     }9-  Et  non  erat  civitas  qux  non  erat  tradita 
3.  J87.  a.     iiliis  Ifraei :  &:  omnes  cepit  in  bello. 


NOVA. 

Baalgad  per  planitiem  Libani  fubter  montem   Her- 
mon :  omnes  reges  eorum  cepit ,  percuiTit ,   &  oe- 


8.  Multo  tempore  pugnavit  Jofue  contra  reges 

VuiGATA     NOVA. 

19.  Non  fuit  civitas  qua  fe  traderet  filiis 
Ifraei ,  prater  Hevsum ,  qui  habitabat  in  Ga- 
baon :  omnes  enim  bellando  cepit. 


NoT,«      AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 


't.  14.  Graece :  i  xn-rtMrm  ii,  dvrS»  iSh  Ifj^ivioy ,  non 
TcUquerunt  ex  eis  qtiidquam  fpiraiis  :  in  Mf.  Oxon.  x«t/- 

t.  ly.  Vix  melius  eCraeco,  nifi  quod -pro /icut ,  fcript. 
•V  TfoVoK  ,  quemadtnodum  ,  &  pro  Dominm  Moyji ^  iic  , 
«fTW  Hdivcii,  fed  in  MC  Alex,  ac  edit.  Aid.  K^/'cjcj  tm 
Mtoi/ojf.ui  io  Lat.  fup, 

'if.  19.  Graece  ,  loco  feqq.  qux  nsn  erat  tradita  ,  &c. 
habccur:MV  ifX  I'^a^sv  *Ioc^h'a'  tccvtk  eVaCocav  cV  'sjcm/^c^  , 
qiiam  non  cepit  Ifraei  :  omnia  cepenint  in  hello  ;  at  in  Mf. 
Alex,  nee  non  in  edd.  Aid.  &  Compl.  fic  :  J-i?  (  Compl. 
vv )  ^  'aaf.sJ'caKe  rcJ^  f'/o??  'lGpccit\'  Compl.  addit  :  ttt^h^  0 
h.dciKi  i  nnjouSt  cV  taQ«,w>  »  j  t»  »¥  irtMi  lirii  if  wafs- 


/c'Ch  toT?  f'lor;  'I  Of  ««'a'  deinde  inMf.  Alex.  Aid.  &  Compl. 
■prailxi;  EAaS; ,  in  Mf.  Oxon.  l^aSo.  Apud  Hieron.  1.  I. 
contra  Pelag.  to.  4.  yo8.  a.  ilc.Kon  erat  civitas  qttam  non 
tradidit  Dcininil!  fil::s  Ifr.iel  ,  ahfqtie  He'jao  ,  qtti  haiita- 
hat  in  Gabaon  :  omnes  piignando  cepentnt.  Apud  Aug,  vcio 
Locut.  16.  to.  5.  IJZ.  d.  conftanter  :  ^  omnes  cepit  in 
lello  :  &  flip,  in  Qua^ft.  Oumitttr  ,  inquit ,  quomodo  hoc 
I'eritm  jit ,  ciim  nee  temporjbits  pojiea  Jttduttm  ,  nee  tempo* 
rihtts  Kegnm  omnes  emnino  illarttm  fepteni  gentirim  civita^ 
tes  capcre  potnerint  Jlebrxi,  At,  inquit  ,  .ittt Jic  intelligent 
dnm  ejl ,  quod  ad  nullam  civjtatem  bellando  accejjit  Jejits 
qnam  non  cr peril ,  ant  certe  nulla  non  capia  eft  ,  Jed  eatnm 
quit  in  regionibus  fnpra  iommimsraiis  fiitriint. 


LIBER     JOSUE.     Cap.    XII. 


4iy 


VuiCATA     NOVA. 

zo.  Domini  enim  fcntentia  fuerat ,  ut  indu- 
rarenlur  corda  eoium  ,  &  pugiiarcnt  contra  If- 
raiJl  &  cacleient ,  &  non  merercntur  ullam  cle- 
mentiam  ,  ac  perirent ,  licut  praiceperat  Uomi- 
nus  Moyfi. 

V  u  L  G 


Ve 


H  S  1  O      A  N  T  I  O  U  A . 


20.  Quia  per  Dominiim  rii\timcft  confr)rtnri     ><»i-7««/f.  i8. 
cor  eorum,  ut  ohviam  ircnr  .id  helium  ad  llr-'el  J27- "• 
utcxtcrmin.irentur,  ita  ut  non  d.irctur  eis  mileri- 
cordi.i  ,  fed  ut  cxterminarcntur ,  licut  dixit  Do- 
minus  ad  Moyfcn. 


ATA       NOVA. 


II.  In  il!o  tempore  venit  Jofue  ,  Sc  interfecic 
Enacim  dc  niontanis  ,  Hebron  ,  &  Uabir,  i?c  Anab  , 
&  de  omni  monte  Juda  &  Xfr.icl  ,  urbcfque  corum 
delevit. 

2  1.  Non  reliquit  iillum  de  ftirpe  F.nacini,  in  ter- 
ra filioruin  Ifrael ;  abfijue  civitatibus  Gaza  ,  &  Geth  , 

NoTA   AD    VeRsi 

V-.  lo.  Ita  rurfus  habet  Auguft.  ciim  Locut.  i6.  to.  ;. 
J71.  d.  lum  1.  de  Gra.  Sc  lib.  arb.  to.  lo.  740.  a.  ufqiie  ad 
hoc  ,  it.t  at  .'nee  diffimile  Grxcum  eft  mm  ia  his ,  turn 
in  confequemibus.  Hieron.  1.  i.  contra  Pclas;.  to.  4.  J08. 
a.  (ic  legit :  Qjtia  a  Dcminc  Jacjttm  ernt  ,  ut  tudttraret  (cr 
eorum  ,  ^  pttgnarent  contra  Ijracl ,  ut  itnerficertmiir ,  ^ 
nott  fcrrt  in  eis  mifericordia  ,  ^  perirertt ,  /icnt  prxceptt  Da- 
tnirius  Moji.  Et  veto  Aug.  in  Quxft.  oblervat  ,   «a  die- 


Si  Azoto  ,  in  quibus  folis  relidi  funt. 

1  i.  Cepit  ergo  Jofne  omnem  terram  ,  ficut  locu« 
tus  eft  Dominus  ad  Moyfen  ,  &  tradidit  earn  in  pof- 
fclTionem  filiis  Ifrael  lecundum  partes  &  tribusfuai>: 
ijuicvitque  terra  i  prseliis. 


Jo/.  14,  i;. 


ONEM     ANTIQUAM. 

mm  hoc  ,per  Dominum  fadlum  confirtari  cor  eorum,  hoc 
eji ,  obdurttri  cor  eorum  ,  Juut  de  Pharaone  i  U.  in  Locut* 
^n  :  CoJifortari  cor  ^  rtoti  femper  in  bono  auipiendtim.  Quarft. 
autem  zo.  lixc  hab.  Propter  hoc  duliim  rfl  ,  .1  Domino  f.ic- 
tuM  ut  confottaretur  cor  illorum ,  ijui  Jimiit  confpiraveriinl 
ire  in  hcUum  contra  jejum  .  tie  ijla  jlln  miftrtcordia  praie^ 
retttr  ,  ettam  control  Da  prxicptum. 


CAPUT       XII. 


V  U  X  C  A  T 

I.  T  T  I  funt  reges ,  quos  percufferunt  liiu  Ifrael , 
\_  X  &  poll'cderunt  terram  eorum  trans  Jorda- 
ncm  ad  folis  ortum  ,  i  torrente  Arnoii  ufque  ad  mon- 
tem  Herraon  ,  &  omnem  orientalem  plagam  qux 
refpicit  folitudinem. 

1.  Sehon  rex  Amorrhsorum  ,  qui  habitavit  in 
Hefebon  ,  dominatus  eft  ab  Aroer  ,  qua  fita  eft  fu- 
per  ripam  torrentis  Arnon  ,  &  niedi;E  partis  in  val- 
!e  ,  dimidi^eque  Galaad  ,  ufque  ad  torrentem  Jaboc  , 
qui  eft  terminus  filiorum  Amnion  : 

5.  &  i  folitudine  ufque  ad  mare  Ceneroth  con- 
tra orientem ,  &  ufque  ad  mare  deferti ,  quod  efti^are 
falfilTimum  ,  ad  orientalem  plagam  per  viam  qu.c 
ducit  Bethfimoth  :  &  ab  auftrali  parte  ,  qux  fubja- 
cet  Afedoth  ,  Phafga. 

4.  Terminus  Og  regis  Bafan  ,  dereliquiisRaphaim, 
qui  habitavit  in  Aftaroth  ,  &  in  Edrai  ,  &  domina- 
tus eft  in  monte  Hermon  ,  &  in  Salccha  ,  atque  in 
univerfa  Bafan  ,  ufque  ad  terminos 

5.  Getfuri  ,  &  Machati  ,  &  dimidis  partis  Ga- 
laad :  terminos  Sehon  regis  Hefebon. 

'6.  Moyfes  famulus  Domini ,  &  filii  Ifrael  per- 
cufl'erunt  eos ,  tradiditque  terram  eorum  Moyfes  in 
poifeffionem  Rubenitis  ,  &  Gaditis ,  &  dimidia:  tri- 
bui  Manalfe. 

7.  Hi  funt  reges  terrx  ,  quos  percufl'it  Jofue  ,  & 


A       NOVA. 

filii  Ifrael ,  trans  Jordanem  ad  occldentalem  plagam, 
k  Baalgad  in  campo  Libani ,  ufque  ad  montem  cu- 
jus  pars  afcendit  in  Seir  ;  tradiditque  eam  Jofue  in 
pofteffionem  tribubus  Ifrael  ,  fingulis  partes  fuas  , 

S.  tarn  in  montanis  qu4m  in  planis  atque  cam- 
peftribus.  In  Afedoth  ,  &  in  folitudinc  ,  ac  in  me- 
ridie  Hethaus  fuit  &  Amorrha-us  ,  Chananxus  & 
Phcrezxus  ,  Hevsus  &  Jebufa;us. 

9.  Rex  Jericho  unus  :  rex  Hai ,  quK  eft  ex  late- 
re Bethel ,  unus : 

10.  rex  Jerulalem  unus,  rex  Hebron  unus, 

1 1 .  rex  Jerimoth  unus ,  rex  Lachis  unus , 
II.  rex  Eglon  unus  ,  rex  Gazer  unus  , 

rex  Dabir  unus  ,  rex  Gader  unus  , 
rex  Herma  unus  ,  rex  Hered  unus  , 
rex  Lebna  unus ,  rex  Odullam  unus  , 
rex  Maceda  unus  ,  rex  Bethel  unus  , 
I  7.  rex  Taphua  unus  ,  rex  Opher  unus  , 

18.  rex  Aphec  unus,  rex  Saron  unus  , 

19.  rex  Madon  unus ,  rex  Afor  unus, 

10.  rex  Semeron  unus,   rex  Achfaph  unus, 
zi.  rex  Thenac  unus,  rex  Mageddo  unus", 
z  1.   rex  Cades  unus  ,  rex  Jachanan  Carmeli  unus  , 
z  J.   rex  Dor ,  &  provinci^  Dor  unus ,  rex  Gen- 
tium Galgal  unus , 

Z4.  rex  Therfa  unus  :  omnes  reges  triginta  unuf. 


>  J- 

'4- 

16. 


CAPUT       XIII. 


V  U  L  C  A  T 

I .  T  Ofue  fenex ,  prove£t«que  xtatis  erat  ,  &  dixit 
J  Dominus  ad  eum  :  Senuifti  ,  &  longarvus  es  , 

terraque  latiffima  derehda  eft  ,  qua;  necdura  forte 

duifa  eft  : 

z.  omnis  videlicet  Galilsea  ,  Philifthiim  ,  &  uni- 

»'eifa  Gelfuri. 

J.  A  fluvio  turbido ,  qui  irrigat  yF.gvptum  ,  uf- 

9«e  ad  terminos  Accaron   contra  aquilonem  :  terra 

Chanaan  ,  quse  in  quinque  rcgulos  Philifthiim  dividi- 

tur  ,  Gazxos  ,  &  Azotios ,  Afcalonitas ,  Getbsos  , 

&  Accaronitas. 

4.  Ad  meridiem  vero  funt  Hev,Ei ,  omnis  terra 
Chanaan  ,  &  Maara  Sidoniorum  ,  ulque  Apheea  & 
terminos  Auiorrhsi  , 

5 .  ejufque  confinia :  Libaiii  «juoque  regio  contra 


V       NOVA. 

orientem  ,  4  Ba^gad   fub  monte  Herraon  ,  donee 
ingrediaris  Ematn. 

6.  Omnium  qui  habitant  in  monte,  4  Libano  uf- 
que ad  aquas  Maferephoth ,  univerfique  Siilonii.  Ego 
fum  qui  delebo  eos  i  facie  tihorum  Ifrael.  Veniat  ergo 
in  partem  ha:reditatis  Tfrael  ,  ficut  pricepi  tibi. 

7.  Et  nunc  divide  terram  in  polfeflionem  norem 
tribubus  ,  &  dimidix  tiibui  Manaife , 

8.  cum  qua  Ruben  &  Gad  pofl'ederant  terram  , 
quara  tradidit  eis  Moyfes  famulus  Domini  ,  trans 
fluenta  Jordanis  ad  orientalem  plagam. 

9.  Ab  Aroer  ,  qu.E  fita  eft  in  ripa  torrentis  Ar- 
non ,  &  in  vallis  medio ,  univerfaque  campeftria  Me- 
daba  ,  ufque  Dibon  : 

10.  &  cunitas  civitates  Sehon  ,  regis  Aiuorrbii; 


ls'««,  ji,  55, 


4i6 


LIBER     JOSUE.     Cap.   XIII. 


V  U    L  G    A  T 

qui  rcgnavit  irt  Hefebon  ,  ufque  ad  tcrminos  filio- 
lum  Amnion  : 

1  I.  &  Galaad  ,  ac  terminum  Gefluri  &  Maclia- 
ti,&  omnem  montem  Heimon ,  &  univcrfam  Bafan  , 
ufque  ad  Salecha  , 

12.  omne  regnum  Og  in  Bafan  ,  qui  rcgnavit  in 
Aftaroth  &  Edrai  ,  ipfe  fuit  de  leliquiis  Raphaim  : 
percufTitque  eos  Moyfes,  atque  delevit. 

I  ?.   Nolueruntque  difperdere  filii  Ifraei  Geffm'i  & 
Machati  :  &  habicavenint  in  medio  Ifrael  ufque  in 
prxfcntem  diem. 
WW».  18.10.  14.   Tribui  autem  Levi  non  dedit  pofTefrionem  : 

fed  facriticia  &  viftima?  Domini  Dei  llVael ,  ipfa  eft 
ejus  hxreditas  ,  ficut  locutus  eft  illi. 

15.  Dedit  ergo  Moyles  poiTellionem  tribui  filio- 
nim  Ruben  juxta  cognationes  iuas. 

16.  Fuitque  terminus  eorum  ab  Aroer,  qurc  fita 
eft  inripa  torrentis  Arnon,&  in  valie  ejofdem  torrentis 
media  :  univerfam  planitiera  ,  qua;  ducit  Medaba  , 

1  7,  &  Hefebon  ,  cunftofque  viculos  earum  ,  qui 
funt  in  campertribus  :  Dibon  quoque  ,  &  Bamoth- 
baal  ,  &  oppidum  Baalmaon , 

18.  &  Jaffa,  &  Cedimoth  ,  &  Mephaath  , 

-19.  &  Cariathaim,  &  Sabama  ,  &  Sarathafar  in 
montc  convallis. 

zo.  Bethpliogor  &  Afedotli ,  Pliafga  &  Bethie- 
{imoth  , 

21.  &  omnes  urbes  campeftres ,  univerfaque  re- 

gna  Sehon  regis  Amorrha;i ,  qui   rcgnavit  in  Hefe- 

Kani,  31.  8.      bon  ,  quern   perculfit  Moyfes   cum  principibus  Ma- 

dian  :  Hevasum  ,  &  Recem  ,  &  Sur  ,  &  Hur  ,  & 

Rebe  duces  Sehon  habitatores   terrs. 

11.  Et  Balaam  fiiium  Beor  ariolum  occiderunt 
filii  Ifrael  "ladio  cum  cjeteris  interfeftis. 


A        NOVA. 

1).  Faftufque  eft  terminus  filiorum  Ruben  Jorda- 
nis  fluvius.  Hxc  eft  pofiefiio  l\ubenitarum  per  co- 
gnationes fuas  urbium  &  viculorum. 

24.  Deditque  Moyfes  tribui  Gad  &  filiis  ejus  per 
cognationes  fuas  podeli'ionem  ,  cujus  hcec  divilio  eft. 

1 5.  Terminus  Jafer  ,  &  omnes  civitates  Galaad  , 
&  dimidiam  partem  tcrr.-E  filiorum  Ammon ,  ufque 
ad  Aroer  ,  qua;  eft  contra  Rabba  : 

2.6.  &  ab  Hefebon  ufque  Ramoth  ,  Mafphe  & 
Betonim  :  &  a  Manaim  ufque  ad  terminos  Dabir  : 

2:".  in  valle  quoque  Betharan  ,  &  Bethnemra  , 
&  Socoth  ,  &  Saphon  reliquam  partem  regni  Sehon 
regis  Hefebon  :  hujus  quoque  finis ,  Jordanis  eft  , 
ufque  ad  extremam  partem  maris  Cenereth  trans 
Jordanem  ad  orientalem  plagam  : 

28.  hxc  eft  poffeflio  filiorum  Gad  per  familias 
fuas ,  civitates  &  villi  earum. 

19.  Dodit  &  dimidii  tribui  Manalfe  ,  filiifque 
ejus  jaxta  cognationes  fuas  poflefTionem  , 

50.  cujus  hoc  principium  eft  :  a  Manaim  univer- 
fam Bafan ,  &  cunfta  regna  Og  regis  Bafan  ,  om- 
nefque  vicos  Jair ,  qui  funt  in  Bafan  ,  fexaginta  op- 
pida  : 

5 1.  &  dimidiam  partem  Galaad  ,  6c  Aftaroth  , 
&  Edrai ,  urbes  regni  Og  in  Bafan  :  hliis  Machir  , 
filii  Manaffe  ,  dimidii  parti  filiorum  Machir  juxta 
cognationes  fuas. 

i2.  Hanc  pofTelTionem  divifit  Moyfes  in  cam- 
peftiibus  Moab  trans  Jordanem  contra  Jericho  ad 
orientalem  plagam. 

3  j .    Tribui  autem  Levi  non  dedit  pofTeffionem  :       i^ami 
quoniam  Dominus  Deus  Ifrael  ipfe  pofl'eflio  ejus ,  ut  18.  io. 
locutus  eft  illi. 


CAPUT       XIV. 


Vu 


LGATA       NOVA. 


Oc  eft  quod  poffederunt  filii  Ifrael  in  terra 


Kww.  54. 1 3. 


■Mg.tocttt,  I'/.t 


J_  \.  Chanaan,quam  dederunt  eis  Eleazar  facer 
dos ,  &  Jofue  filius  Nun ,  &  principcs  farailiarum  per 
tribus  Ifrael  : 

2.  forte  omnia  dividentes,  ficut  pra:ceperat  Do- 
minus in  manu  Moyfi  ,  novem  tribubus,  &  dimidi* 
tribui. 

3.  Duabus  enim  tribubus,  &  dimidiidederat  Moy- 
fes trans  Jordanem  poffeffionem  :  abfque  Levitis ,  qui 

VeRSIO     AKTiqUA. 

6 Tu  fcis  verbum  quod  locutus  eft  Dominus 

ad  Moyfen  hominem  Dei  de  me  &  te 


nihil  terraj  acceperunt  inter  fratres  fuos : 

4.  fed  in  eorum  fuccefferunt  locum  filH  Jofeph  In 
duas  divili  tribus ,  Manaffe  &  Ephraim  :  nee  accepe- 
runt Levita:  aliam  in  terra  partem,  nifi  urbes  ad  ha- 
bitandum  ,  &  fuburbana  earum  ad  alenda  jumenta  & 
pecora  fua. 

5 .  Sicut  pra;ceperat  Dominus  Moyfi ,  ita  fecerunt 
filii  Ifrael ,  &  divilerunt  terram. 


VUIGATA     NOVA. 

6.  Accefferunt  itaque  filii  Juda  ad  Jofue  in 
Galgala,  locutufque  eft  ad  eum  Caleb  filius  Je- 
phone  Ceneza;us :  Nofti  quid  locutus  fit  Domi- 
nus ad  Moyfen  hominem  Dei  de  me  &  te  in 
Cadesbarne. 


Samt 
14. 14. 


V  U  L  G  A  T 

7.  Quadraginta  annorum  eram  quando  mifit  me 
Moyfes  famulus  Domini  de  Cadesbarne ,  ut  confide- 
rarem  terram ,  nunciaviquc  ei  quod  mihi  verura  vide- 
batur. 

8 .  Fratres  autem  mei ,  qui  afcenderant  mecum , 
diffolverunt  cor  populi  :  &  nihilominus  ego  fecutus 
fum  Dominum  Deum  meum. 

9.  Juravitque  Moyfes  in  die  illo  ,  dicens :  Terra  , 
quam  calcavit  pes  tuus ,  erit  potfcffio  tua,  &  filiorum 
tuorum  in  a;teruum ;  quia  fecutus  es  Dominum  Deum 
meum. 

10.  Conceffit  ergo  Dominus  vitam  mihi,  ficut  polr 
Sicitus  eft  ufque  in  pr.-Efentem  diem.  Quadraginta  & 

NoTA    AD    Versionem 

t,  6.  Ill  Grjcce ,  ubi  Qu  sViV>i  ,  tu  tioji: ,  pro  («  fcis. 


S.       NOVA. 

quinque  anni  funt ,  ex  quo  locutus  eft  Dominus  ver- 
bum iftud  ad  Moyfen,  quando  ambulabat  Ifrael  per 
folitudinem  :  hodie  oftoginta  quinque  annorum  fum  , 

11.  fie  valens  ,  ut  eo  valebam  tempore  quando  ad 
explorandum  miflus  fum  :  illius  in  me  tempori^  fortitu- 
de ufque  hodie  perfeverat ,  tarn  ad  bellandum  quam 
ad  gradiendum. 

1 2.  Da  ergo  mihi  montem  iftum,  quem  pollicitus 
eft  Dominus,  te  quoque  audiente,  in  quo  Enacim  funt, 
&  urbes  maon.^  atque  munittE  :  fi  forte  fit  Dominus 
mecum  ,  &  potuero  delere  eos ,  ficat  promifit  mihi. 

15.  Benedixitqueei  Jofue  :  &  tradidit  ci  Hebron 
in  poffeilionem : 

A  N  T  1  <2  U  AJI. 


41S.  II. 


Inf.  21. 
iz. 

I.  Fart 


LIBER     JOSUE.     Cap.    XV. 

V  U    I.  fj   A  T  A 


417 


NOVA. 

»4.  atqne  ex  CO  fuit  tK'hron  Caleb  lilio  Jcplionc  1 5.   Nomen  Hebron  ante  vocabahirCariatli  Arbc: 

Ceiic-/:C(>  iil'i|iii.-  in  pn/fL-iUciii  tliein  :  <]uia  ll-tutus  ell      Adam  niaximun  ibi  inter  tnaciin  fitut  eft  ;  &  terra 
Uominum  IJcum  IlraL-l.  cellavit  k  priliis. 


Skp,  II.  1), 


34- J- 


CAPUT       XV. 

V   U    i.  G    A  T  A        NOVA. 

i.T  CUtiiv  fors  filiDiiini  JiicI  c  ptr  cognatioiies  fuas     erigcns  ad  verticem  montis ,  qui  eft  contra Cecnnom 
A  ill.i  liiit  :  A  tciMiiiiui  Kdoni,  deii.itiim  Sin  con-     ad  occidcntcm  in  fummitate  vallis  Raphaim  contra 
tra  meridiem,  &  iilijuc  ad  e\tiemani  partem  auftia-     .iqiiiloncni: 

lis  plaga' :  9.   pcrtianHtque  d  verticc  montis  ufque  ad  fontem 

i.   initium  ejus  i  fiinimitatc  maris  lallinTimi ,  &  i     aqiuc  Ne])litoa  ,  &  pcrvemt  ufijue  ad  vicos  montis 

lingua  ejus,  qux  refpicit   meridiem.  Ephron  :  inclinaturquc  in  Baala,  qux  eft  Cariachia- 

5.   F.grediturque  contra   afceiifuni   ftorpionis  ,  &     rim,  id  eft,  urbs  111  varum  ; 
pertrnnlit  in  Sina  :  afcendit()uc  in  Cadesbarne,  Ik  per-  10.  &  circuit  de  Baala  contra  occidentem,  ufquc 

venit  in  ElVon,  afecnderiii  ad  Addar  ,&  circuiens  Car-     ad  montem  Seir,  tranfitque  juxta  latus  montis  Jarim 

ad  aquilonem  in  Clieslon  ;  &  defcendit  in  Betlifamcs, 
tranfitque  in  Tliamna  : 

I  1.  &  pervcuit  contra  aquilonem  partis  Accaroii 
ex  latere:  inclinaturque  Sechrona,  &  tranfit  montem 
Baala  :  pcrvenitque  in  Jebnccl ,  &  magni  maris  contra 
occidentem  fine  concluditur  : 

11.  iii  n.mt  termini  filioruni  Juda  per  circuitum  in 
cognationibus  fuis. 

I  ;.  Caleb  veru  filio  Jephone  dedit  partem  in  me- 
dio filioruni  Juda,  ficut  pra'ccperat  ci  Dominus  ;  Ca- 
riath  Arbe  patris  Enac ,  ipla  eft  Hebron. 

14.  Delcvitque  ex  ea         i_j Fide  Not. 

Caleb  tre.-.  filio?  Enac,  Sc-  • 

fsi,  &  Ahiman ,  &  Tiiolmai  de  ftirpeEnac. 

15.  Atque  inde  confcendens  venit  ad  habitato- 
res  Dabir  ,  qu  c  priJis  vocabatur  Caristh  Sepher ,  id 
eft,  civitas  litterarum. 


N»»n.  13.25. 
JiiJic.  I,  10. 


4.  atquc  inde  pcrtrnnficns  in  Afcmonn,  &  pcrvc» 
niens  ad  torrentem  ^-gypti  :  erimtque  termini  ejus 
mare  magnum  :  hie  erit  finis  nieridianx  pLigx. 

^.  Ab  oricnte  vcri)  erit  initium,  mare  falfidlmum 
iifque  ad  extrema  Jordanis  :  &  ea  qua'  refpieiunt  ad 
atjuilonem ,  i  lingua  maris  ufque  ad  eundem  Jordanis 
fluvium  : 

6.  afcenditque  terminus  in  Beth  n.ngla,&  tranfit 
ab  nquilone  in  Betli  Araba  :  alcendens  ad  lapidem 
Boen  rilii  Ruben  : 

7.  &  tendens  ufque  ad  terminos  Debera  de  valle 
Achor,  contra  aquilonem  refpiciens  Galgala,  quveft 
ex  .idverfo  afcenfioais  Adommim ,  ab  auftrali  parte 
torrentis  :  traniltque  aquas,  que  vocantur  Pons  folis: 
&  erunt  exitus  ejus  ad  fontem  Ros^el : 

8.  afcenditque  per  convallem  filii  Ennom  ex  latere 
Jebufxi  ad  meridiem ,  liKC  eft  Jerufalem  :  &  inde  fc 

VULGATANOVA.  VeRSIOASTIQUA, 

16.  Dixitque  Caleb  :  Qui  percufterit  Cariath  16.    Et  t^ixit  Caleb^  Quicunqiie  peiXufTent  ci-      Aug.fuxfl.  5.  <« 

Sepher,    &  cepent  earn,  dabo  ei  Axam- filiam     vu.ltcm  litterai-lim  ,  &   Ccpciit  cam  ,  ciubo  ei  fi- /"^'f.'.  3.  J95-». 

meam  uxoreni.  liam  meam  Axam  u.vorem. 

1  7.  Cepitque  earn  Othoniel  filius  Cenez  frater 
Caleb  junior  :  deditqueei  Axam  filiam  fuam  uxo- 
reni. 

1 8.  Qu;c ,  ci»m  pergerent  fimul ,  fuafn  eft  a  viro 
fuo  ut  pcterct  iL  patre  fuo.agrum,  fufpiravitque 
ut  fedebar  in  afino.  Cui  Caleb  ;  Quid  liabes ,  in- 
quit? 

VULGATA       NOVA. 


iS.  Er  f.icliim  efl ,  cum  iniirecleretur  ipHi,  &     iJrm ^11^(1.4. in 
confilium  habuit  cum  co ,  dicens  :  Pet.im  patrcm  •''"'«•  59^' '• 
meum  agium ,  &;  exclamavit  de  afmo 


19.  At  ilia  rcfpondit  :  Da  niilii  bencdiftionem  : 
terram  aulhilem  &  arentem  dedifti  mihi,  junge  & 
irriguam.  Dedit  itaque  ei  Caleb  irriguum  luperius  & 
jnterms. 

10.  Hxc  eft  poflefllo  tribus  filiorum  Juda  per  co- 
gnationes  fuas. 

ii.  Erantque  civitates  ab  extremis  partibus  filio- 
rum Juda  juxta  terminos  Edom  a  meridic  :  Cabfeel,  & 
Eder,  &  Jagur, 

ii.   &  C^ina,  &  Diniona,  &  Adada, 

1  i .  &  Cades ,  &  Afor ,  &  Jetlinam  , 

14.   Ziph,  &  Telem,  &  Baloth  , 

i?.  Afor  nova,  &  Carioth  ,  Hcfron  ,  hxc  eft 
Afor. 

i6.  Amam,  Sama,  &  Molada, 

NoT.c    AD    Versionem 


A  D 

v.  14.  Vide  inf.  Judic.  i.  10. 

Tt-  16.  Hue  redeuiu  quae  infra  habetAugurt.  qujrft.  5. 
in  Jud.  I.  II.  ul>i  poftquam  ilia  letulit ,  £1  .i/.m  C.i/.'i  ,&c. 
proxiinc  addit :/.)«;  Ijcc  ^  tn  libra  Jr^jt  'S.ivc  commnnora- 
turn  eft.  Ec  vero  li!c  apud  LXX.  iildem  pene  verbis  le^i- 
tur :  fii.xi  Et-^s  XccmQ'  '  O^  ar  >a£»  ,  k.  sn-y-i^Tn  tjV  'jroxr 
Ton  'iQx;ifitt.r:t:r  t  «j  xff.fjfij)  aoth;  ,  J\.:«ca'  dvria  xv.^'A^af 
^via,Ti(si  /xn  £/■;  -/nfctTxii.  In  Ml,  Oxon,  wnTiiin ,  pro  ji«'- 
Tom.  1. 


17.  &  Afergadda,  &  Haffemon,  &  Bethphelet, 

1 8.  &  Haferfual ,  &  Berfabee,  &  Baziothia  , 
zt).  &  Baala,  &  Jim,  &  Efem, 
;.-,.   &£ltholad,  &CefiI,  &  Harma, 
3  I .   &  Siceleg ,  &  Medemena ,  &  Senfcnna , 
ji.  Lebaotli,  6c  Selim,  &  Aen,  &  Remon  :-om- 

nes  civitates  viginti  novem  ,  &  villje  earum. 

5  ;.  In  campeftribus  vero  :  Eftaol ,  &  Sarea,  & 
Afena, 

54.  &  Zanoe,  &  j£ngannim,  &  Taphoa ,  & 
Enaim , 

j  5.   &  Jerimotli,  &  Adullam,  Socho,  &  .\zeca, 

?6.  &  Saraim,  &  Aditliaim,  &  Gedera,  &Gede- 
rothaim  :  urbes  quatuordecim  ,  &  villa;  earum. 

57.  Sanan,  &  HadafTa,  &  Magdalgad, 

A  N  T  J  Q  u  A  M. 

f>i ,  abfque  feq.  j,  txxi-iri  ,  quod  etiam  delet  Mf.  Alex. 
cum  edict.  Aid.  &  Compl.  Item  in  Mf.  Oxon.  ^jyixa'»- 
Aa'C^KTai ,  frjtcun^averit ,  loco  xi'£ifrcw.  Vide  infra  Judic. 
I.   iz. 

!*•.  i8.  Ad  verbum  e  Gr«co,  nili  quod  legimr,  a  -tS 
ix.-:rcffuiSxi  «Vtv r ,  liim  tgriAeriiHT  ipjj  ,  pro ingrtitrttar I 
at  in  Mf.  Alex,  u  tu  ei^Tif fi/sdo..  Vid.  Judic,  i,  14. 

egg 


4i>a 


LIBER     JOSUE.     C 


at 


XVI. 


38.  Delean ,  &  Mafepha ,  &  JeftlicI , 

}  9.  Lacliis ,  &  Bafcath  ,  &  Eglon , 

4  J.  Chebbon,  cS:  Leheman ,  &  Cechlis, 

41.  &  Gideroth  ,  &  Bethilagon,  &  Naama,  & 
Maceda :  civitates  fedecim,  &  villa;  earum. 

41.   Labana,  &  Ether,  &  Alan, 

43.  Jephtha,  &  Efiia,  &  Nefib, 

4  -) .  &  Ceila ,  &  Achzib ,  &  Marefa :  civitates  no- 
v,etti,  &  villx  eaimii. 
r  4J.  Accaroii  cum  vicis  &  villulis  fws. 

46.  Ab  Accaion  ufque  ad  mare  :  omnia  quse  ver- 
gunt  ad  Azotum  &  viculos  ejus. 

47.  Azotus  cum  vicis  &  villulis  fuis.  Gaza  cum 
vicis  &  villulis  fuis ,  ufquc  ad  torrentem  .€gypti,  & 
mare  magnum  terminus  ejus. 

48.  Et  in  mome  ;  Samir,  &  Jether,  &  Socoth , 

Vers 


ULGATA        NOVA. 

49.  &  Danna,  &  Cariathfenna ,  h«c  eft  Dabir : 


50.  Anab,  &  Iftemo,  &  Anim, 

5  1 .  Gofen ,  &  Olon ,  &  Gilo :  civitates  undecim ,  & 
\i\\x  earum. 

5 1.  Arab ,  &  Ruma ,  &  Efaan , 

5  5 .  &  Janum ,  &  Beththaphua ,  &  Apheca , 
54.  Athmatha,  &  Cariatharbe,  hic  eft  Hebron, 

&  Sior  :  civitates  novem,  &  villa;  earum. 
J  5.  Maon,  &  Carmel,  &  Ziph,  &  Jota, 
56.  Jezrael,  &  Jucadam,  &  Zanoe, 
5  7.   Accain ,  Gabaa ,  &  Tliamna :  civitates  decern, 

&  vills  earum. 

5  8 .  Halhul ,  &  BefTur ,  &  Gedor , 

59.  Mareth,  &  Betha;-.oth,  &  Eltecon  :  civitates 

fex  ,  &  viU^E  earum. 


tUcroii,  in  Mich, 
J.f.  5.  1551.«. 


A  N  T  J  Q  U  A. 

60.  Thxco,  &  Ephutha,  hacc  eftiBethkem, 
&  Phagor ,  &:  iEtham  ,  &;  Culon ,  &  Tami ,  & 
Soi-is ,  &  Carxm ,  &  Gallim  ,  &  Bx'ther ,  &  iMa- 
nocho  :  civitates  undecim,  &  vicuii  earum 

■V  u 


VulGATA     NOVA. 

60.  Cariathbaal ,  hsc  eft  Cariathiarim  urbs 
fil  varum ,  &  Arebba  :  civitates  dua; ,  &  vill*  ea-\ 
rum. 

NOVA. 


1  G    A  T  A 

61.  In  deferto  Betharaba  ,  Meddin,&  Sacliacha,  6;.  Jebufeum  autem  habitatorem  Jerufalem  non 

61.  &Nebran,  &  civitas  lalis,  &  Engaddi  :  ci-     potueiunt  tilii  Juda  delere  :  habitavitque  Jebufeus 

vitates  fex,  &  vilte  earum.  cum  filiis  Juda  in  Jerufalem  ufque  in  praefentera  diem. 

NoTA    AD    Versionem 


*•.  60.  Hieron.  ibid.  Legimus  ,  inquit  ,  jaxu  LXX. 
diintaxat  Interpretts  ,  in  ]ejii  N.>«  ,  iihi  tiibiii  Jiiil.c  ur-^ 
tes  ^  afpidi? defa:huntm  ,  inter  extern  elium  hoc  fniftlim  : 
Thseco  ,  &  Eplir»tha  ,  &c.  ut  fup.  quod  nee  in  Behrnico  , 
ncc  apud  alutm  in'.jenitm  Inieipretein :  y  five  de  vetertiit! 
litris  e;afum  Jit  malttiii  Jiidxoriim  ,  ne  Chujius  de  trihti 
Jiida  ortiis  videretirr  ,  Jive  .i  I  A'X.  ndditlim  ,    neqiinquilm 


iiqttido    cognofcentcs 


Lcrtltm  ijitt 


d  novimus.  Ec  veto  hsc 


A  N  T  1  Q  U  A  M. 

abfunt  '»  Vulg.  in  Graco  autem  pro  .-Eihiim  ,  nunc  legi- 
lur  ,  A/Vaf  ,  Tcu  ut  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  A.'tx/j.s 
fubinde  pro  Tami  ,  Txrifi,  in  Mf.  Alex.  TaraiMi' :  item 
pro  Smis ,  ©wK? ,  inMf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  Zafn';  jdein 
pro  Gallim  ,  T«>,s/^  ,  &  pro  Bxiher  ,  Qi,^\tf ,  in  Mf.  Alex. 
Imifi  Kj  Ba(6>i'p,  in  edit.  Aid,  lufifi  ij  Bh^ii^,-  extremo 
pro  vkulit  Ku^fvf ,  viii. 


CAPUT       XVI. 


I  Ecidit  quoque  fors  filiorum  Jofeph  ,  ab  Jorda- 
( ne  contra  Jericho  &  a<]uas  ejus  ab  oriente ; 


c 

folitudo  qua;  afcendit  de  Jericho  ad  montem  Bethel  : 
1.  &  egreditur  de  Bethel  Luza  :  traalitque  termi- 
'  num  Archi ,  Atharoth  : 

3.  &  defcendit  ad  occideiitem  juxta  terrainum 
Jephleti,  ufque  ad  terminos  Beth  hoion  inferioris  ,  & 
Gazer  ;  finiunturque  regiones  e)us  mari  magno : 

4.  poflederiintque  filii  Jofeph  Manafies  &  Ephraim. 

5 .  Et  fadus  eft  terminus  tihorum  Ephraim  per  co- 
gnationes  fuas  :  &  polTedio  eorum  contra  orientem 
Ataroth  Addar  ufque  Beth  horon  fuperiorem. 

6.  Egrediunturque  confinia  in  mare ;  Machmetbath 

Versio    antiqua. 

Aug.qii.fft.xo-i"  TO-  ^'^  "O"  pei'didit  Ephraem  Ch.inanarum , 
Jjj.  t.  5.  j87.y:  qui  habitabat  in  Gazer  :  &.  habitabat  Chananius 
in  Ephrsm  ufque  in  diem  iftum  ,  donee  afcen- 
dit Pharao  rex  ^s;ypti ,  &  cepit  civitatem  ,  & 
incendit  earn  in  igni ;  &  Chanansos ,  &  Pliere- 
zxos  ,  &  qui  habitabant  in  Gazer  tranfpunxit :  & 
dedit  earn  Pharao  in  dotem  filix  fux. 

NoTA    ad    Versionem 


VuLGATA       NOVA. 

vero  aquilonem  refpicit ,  &  circuit  terminos  contra 
orientem  in  Thanathfelo,  &  pertranfit  ab  oriente  Ja- 
noe  : 

7.  defcenditque  de  Janoe  in  Ataroth  &  Naa- 
ratha  :  &  pervenit  in  Jericho,  egrediturque  ad  Jor- 
danem. 

8.  De  Taphua  pertranfit  contra  mare  in  vallem 
arundineti ,  funtque  egreflus  ejus  in  mare  falfilfimum  : 
h;vc  eft  polfeflfio  tribus  filiorum  Ephraim  per  familias 
fuas. 

9.  Urbefque  feparati  funt  filiis  Ephraim  in  medio 
polfelTionis  filiorum  Manaffe,  &  vill^e  earum. 


VulGATA     NOVA. 

10.  Et  non  interfecerunt  filii  Ephraim  Cha- 
nana:um  ,  qui  habitabat  in  Gazer  :  habitavitque 
Chanan^us  in  medio  Ephraim  ufque  in  diem  hanc 
tributarius. 


V.  10.  Cunfla  conveniunt  cum  Grseco  . 
^  cepit  civitatem  ^  pro  quo  it.  eakCei'  at^THc , 


prxter  hoc , 
,  2)  cepit  e.%m: 
Mfs.'tamen  Ale.v.  &  Oxon.  ac  edit.  Aid.  feruntTM?  Trm/, 
ut&Ori^.  Inierp.  Item  infra  ,  Grac.  Var.  habec  «gsK-VTii- 
uu,  tiatijpiinxirnut ;  Alex,  vero  &  Ox .  i'ir/.e'r'/nii ,  trmf- 
/«t.cumed.Ald.  Iiucip.  Ori,;;.  i>«uV/,if».  Non  pr*ter- 
mittenda  etiam  quj;  addit  Au2,uft.  Oiiod  de  rh.naane  -.e- 
ge  diiium  efl  ,  tilirorji  prophcltci  didnm  tntelhgere  dehemns  , 
cijin  hxc  hiila'ia  ilia  lenipurihlis  ciiufelipt,!  cvedatur  ,  qtiihlis 
irnnt  ■^efln  illif  recentia.  Quid  autem  tnagniim  eligi  patiiit 
Qnod  prophetici  dictretur ,  dim  [rxterit.i  nmremm  ,  tiuean- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Ittrqtie  ftitnya  majora  ,  ^  ynaxime  ftecejjlniif  ?  Pminde  potihs 
exijiimandttm  ejl  LXX,  Inteypretet  ^  qui  aitderitate  prophe-^ 
tict  ex  :pja  »ii>ahili  ainjenjione  ittte;  prettxti  ejje  perhibentttr  ^ 
hisc  addidijje  1  non  tanqn^m  fittura  pranitntiamei  ;  fed  q»i,t 
ilto  tempore  ipji  erant ,  quo  fad,%  eJJ'e  tneminer,int ,  ^  in  It- 
bris  Regnorum  leger,int :  etenim  Regttni  tempoiihns  faHum  ejl, 
Ottod  ideo  credibilins  nobis  Z'lfiim  ef}  ,  qnoniam  injpexi~ 
mus  interpretationem  qnx  ejl  ex  Uebrxt) ,  ^  hoc  ibi  von  in- 
venimits  ,  Jicttt  nee  iiiud  qitod  diilum  eji  de  Jericho,  Vide 
fup.  c.  6.  t,  l6. 


LIBER     JOSUE.     Cap.   XVII. 


419 


CAPUT       XVII. 


i6. 50. 


Nam. 

iy.  I.  ^ 

Jd.  II. 


I,  y^^  Ecidit  autem  fors  tribui  ManafTe  :  ( ipfe  enim 

V^-y  e(l  piimogenitus  Jofeph  )  Machir  primogeiii- 
to  Manaile  patri  Galaad  ,  qui  Fuit  vir  pugnator  ,  ha- 
buitque  pofleffionem  Galaad  &  Bafan : 

z.  &  reliquis  hliorum  Manafl'e  juxta  familias  fuas, 
filiis  Abiezer  ,  &  filiis  Helec,  &  liliis  Efriel ,  &  filiis 
Sechem,  &  filiis  Hepher,  &  tiliis  Semida:  iftifunt  fi- 
lii  ManafTe  filii  Jofeph,  mares,  per  cognationes  fuas. 

J.  Salphaad  vero  filio  Heplier  filii  Galaad  filii 
Machir  filii  Manafle,  non  erant  filii,  fed  fols  filii : 
quarum  ifta  funt  nomina ,  Maala  &  Noa  &  Hegla 
&  Melcha  &  Therfa. 

4.  Veneruntque  in  confpeftu  Eleazari  facerdotis , 
&  Jofue  filii  Nun,  &  principum,  dicentes  :Dominus 
pra'cepit  per  manum  Moyfi,  ut  daretur  nobis  pofief- 
lio  in  medio  fratrum  noftrorum.    Deditque  eis  juxta 


VuXGATA      NOVA. 

7.  Fuitque  terminus  ManafTe  ab  Afer,  Machme- 
thath  qua;  refpicit  Sichem  t  &  egreditur  ad  dextrani 
juxta  habitatores  fontis  Taphua;. 

R.  Etenim  in  forte  Manafle  ceciderat  terra  Ta- 
phux ,  qux  eft  juxta  terminos  ManafTe  filiorura 
Ephraim. 

9.  Defcenditque  terminus  vallis  arundineti  in  me- 
ridiem torrentis  civitatum  Ephraim,  qua;  in  medio 
funt  urbium  ManafTe  :  terminus  Manafle  ab  aquilo- 
ne  torrentis,   &  exitus  ejus  pergit  ad  marc: 

I  o.  ita  ut  polTeflio  Ephraim  lit  ab  auflro  ,  &  ab 
aquilone  ManafTe,  &  utramque  claudat  mare,  & 
conjungantur  fibi  in  tribu  Afer  ab  aquiione,  &  in 
tribu  Iflachar  ab  oriente. 

1 1.  Fuitque  hrereditas  ManafTe  in  IfTachar  &  in 
Afer,  Bethfan  &  viculi  ejus,  &   Jeblaam    cum  vi- 


imperium  Domini  pofleflionemin  medio  fratrum  patris  culis  fuis,  &  habitatores  Dor  cum  oppidis  fuis,  ha- 
bitatores quoque  Endor  cum  viculis  fuis  :  fmiiliter- 
que  habitatores  Thenac  cum  viculis  fuis,  &  habi- 
tatores Mageddo  cum  viculis  fuis,  &  tertia  pars  ur- 
bis  Nopheth. 

I  i.   Nee  potuerunt  filii  ManafTe  has  civitates  fub- 
vertere,  fed  coepic  Chanansus  habitare  in  terra  fua. 

Versio    antiqua. 

1 5.  Et  faftiim  eft  poftquam  iiwaluerunt  filii 
Ifrael ,  &  feceiiint  Chananxos  obaudientes ,  ex- 
terminio  autem  eos  non  exterminaveiunr. 


carum. 

J.  Et  ceciderunt  funiculi  ManafTe,  decem,  abfque 
terra  Galaad  &  Bafan  trans  Jordanem. 

6.  Filia;  enim  Manafle poflederunt  lu-ereditatem  in 
medio  filiorum  ejus.  Terra  autem  Galaad  cccidit  in 
fortem  filiorum  ManafTe  qui  relitjui  erant. 

V  U  I-  G  A  T  A     NOVA. 

1 3.  Poftquam  autem  convaluerunt  filii  Ifrael , 
fubjecerunt  Chanana^os ,  &  fecerunt  fibi  tributa- 
rios ,  nee  interfecerunt  eos. 


Aug.  ^tu/l.  50.  In 
hj.  I.  3.  554.  d. 


VuLGATA        NOVA. 

14.  Locutique  funt  filii  Jofeph  ad  Jofue,  &  dixe-  15.  Ad   quos  Jofue  ait :  Si   populus   multuses, 

runt:  Quare  dedifti  mihi  poflelTionem  fortis   &  funi-  aTcende  in  fiivam  ,  &  fuccide  tibi  fpatia  in  terra  Phe- 

culi  unius,  cum  fim  tantce  multitudinis,  &  benedixe-  rezaji&Raphaim  :  quia  angufta  eft  tibi  pofTefTio  mon- 

rit  mihi  Dominus  ?  tis  Ephraim. 

VuLGATANOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

16.  Cui  refponderunt  filii  Jofeph  .  Non  pote-  1 6.  Et  dixerunt  filii  Jofeph  :  Non  fufficit  no- 
rlmus  ad  montana  confcendere ,  cum  ferreis  cur-  bis  mons  ,  &  equus  eleftllS,  &  feiTLim  ChanansO  , 
ribus  utantur  Chananai ,  qui   habitant  in  terra     qui  habitat  in  Bxthian 

campeftri,  in  qua  fits  funt  Bethfan  cum  viculis 
fuis  ,  &  Jezrael  mediam  pofTidens  vallem. 

VuLGATA      Nova. 

17.  Dixitque  Jofue  ad  domum  Jofeph,  Ephraim 
&  Manafle  :  Populus  multus  es,  &  magnse  fortitudi- 
nis,  non  hahebis  fortem  unam, 

18.  fed  tranfibis  ad  niuntem,   &  fuccides  tibi, 

NotjE    ad    Versionem 


Aug.  Itcui.  iZ.ti 
5.  J7i.(. 


atque  purgabis  ad  habitandum  fpatia  :  &  poteris  ul-- 
tra  procedere  cum  fubverteris  Chanan:Eum  ,  quem  di- 
cis  ferreos  habere  currus,  &  efTe  fortifTimum. 


"t.  15.  Ira  in  Grxco,  ni(i  quod  addiuir  i,  pod  yiic- 
M/m  eji ,  8c  pro  externtinin  ,  fiabetur  f'^cAoP^ fi7c«/ ,  extermi- 
fiandj  ;  at  in  Mf.  Alex,  ij^i'-.f.vii  ,  in  edit.  Aid.  iy.'.'if.uci  , 
in  Compl.  ;£o^;9p£l/'«<(  :  Interp.  Orig.  exteymhintime  ati- 
icm  7inn  exter?ninaverufit  eos.  Vide  Augufl.  ibid,  &  infra, 
Judic.  I.  z8. 

Tf.  16.  A  Gr.Vat.  abefl  hoc  ,  filii  Jofeph  ;  loco  vexbfuffi- 
cit  t  hOihctviT  ap^cicu  t  placet .,  fed  ad  marg.  cod.  legitur  a^/,/- 
(14  ,  fnjficiet ,  Mf.  Oxon.  &  Syr.  cum  Interp.  Origen.  hab. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

tcpy.tT ,  /iijfici! ,  al.  quidam  ufiici;  exinde  conftanter  ,  tm 
tLciTci/.vrli  cV  «i/Tw  cV  H«(6caV  ,  pro  /jrti  habitat  in  ,  &c.  ia 
Mf.  Alex,  deefl  cV  afrw.  Mox  Aug.  ibid.  Eiptutn  eleilum 
dixit ,  pro  eq/tif  eleiiis ,  qriod  ttjjtatrim  in  noftro  /ermo?ie  nott 
ejl :  Hiide  nonnulli  Latiiti  litleypreles  noliternnt  etjttitm  inter- 
pretavt  ,  fed  eqititatitm  :fic  autem  dicittm  ejl ,  equus  eledtts  . 
pro  equis ,  JicHt  in  nojlra  conjitetudine  dicttuy  ,  miles  ,  pr9 
mttiiibus. 


CAPUT       XVIII. 

VuLGATA       NOVA. 


I.  /"^  Ongregatique  funt  omnes  filii  Ifrafil  in  Silo, 

V^>  ibique  fixerunt  tabernaculum  teftimonii,  & 
fuit  eis  terra  fubjefla. 

1.  Remanferant  autem  filiorum  IfraSl  feptem  tri- 
bus ,  qu.-E  necdum  acceperant  pofleffiones  fuas. 

5.  Ad  quos  Jofue  ait:Ufquequo  niarcetis  ignavia, 
&  non  intratis  ad  polTidendam  terram ,  quam  Do- 
minus Deus  patrum  veftrorum  dedit  vobis  > 

^.  Eligite  de  fingulis  tribubus  ternos  viros,  ut 
Tom.  I. 


mittam  eos ,  &  pergant  atque  circumeant  terram  ,  & 
defcribant  eam  juxta  numerum  uniulcu|ulc|ue  multi- 
tudinis :  referantque  ad  me  quod  defcripferint. 

5 .  Dividite  vobis  terram  in  feptem  partes  :  Judas 
fit  in  terminis  fuis  ab  auftrali  plaga,  &  domus  Jofeph 
ab  aquiione  : 

6.  mediam  inter  hos  terram  in  feptem  partes  def- 
cribite :  &  hue  venietis  ad  me ,  ut  coram  Domino  De© 
veftro  mittam  vobis  hie  fortem  : 

Pgg  ij 


LIBER     JOSUE.     Cap.    XVIII. 


ijin.lZ.  13. 


V    U    L   G    A  T 

7.  quia  non  eft  inter  vos  pars  Levitarum  ,  fed  fa- 
cerdotium  Domini  eft  eorum  liireditas.  Cad  autem 
&  Ruben  ,  &  dimidia  tribus  Manallc  ,  jam  accepe- 
rant  pollelllone»  fuas  trans  Jordanem  ad  orientalem 
plagam  :  quas  dedit  eis  Movfes  Famulus  Domini. 

8.  Cumque  furrexident  viri ,  ut  pergerent  ad  defcri- 
bendam  terram,  prscepit  eis  Jofue,  dicens  :  Circuite 
terram ,  &  del'cribite  earn ,  ac  revertimini  ad  me  :  ut 
hie  coram  Domino ,  in  Silo ,  mittam  vobis  fortem. 

9.  Itaque  perrexerunt  :  &  luftrantes  earn,  in  fep- 
tem  partes  divifcrunt,  fcribentes  in  volumine.  Re- 
verlique  funt  ad  Jofue  in  caftra  Silo. 

10.  Qui  niifit  fortes  coram  Domino  inSilo,divi- 
fitque  terram  filiis  Ifracl  in  feptem  partes. 

I  I.  Et  afcendit  fors  prima  filiorum  Benjamin  per 
familias  fuas,  ut  poffiderent  terram  inter  tilios  Juda  & 
filios  Jofeph. 

11.  Fuitque  terminus  eorum  contra  aquilonem  A 
Jordane  :  pergens  juxta  latus  Jericho  feptentrionalis 
plagrE ,  &  inde  contra  occidentem  ad  montana  con- 
fcendens ,  &  perveniens  ad  folitudinem  Bediaven  , 

1 3.  atque  pcrtranfiens  juxta  Luznm  ad  meridiem, 
ipfa  eft  Bethel  ;  defcenditque  in  Ataroth  addar ,  in 
montem   qui  ell:  ad  meridiem  Beth  horon  inferioris : 

14.  &  inclinatur  circuiens  contra  mare  ad  meri- 
diem montis  qui  refpicit  Beth  horon  contra  africum  : 
funtque  exitus  ejus  in  Cariathbaal,  qua;  vocatur  & 
Cariathiarim  ,  urbem  filiorum  Juda  :  ha:c  eft  plaga 
contra  mare ,  ad  occidentem. 

15.  A  meridie  autem  ex  parte  Cariathiarim  egre- 
dltur  terminus  contra  mare  ,  &  pervenit  ufque  ad 
fontem  aquarum  Nephtoa. 


A        NOVA. 

16.  Defcenditque  in  partem  montis,  qui  refpicit 
vallem  filiorum  Ennom  :  &  eft  contra  feptentriona- 
lem  plagam  in  extrema  parte  vallis  Raphaim.  Def- 
cenditque in  Geennom  (  id  eft ,  vallem  Ennom  )  juxta 
latus  Jebufa;i  ad  auftrum  :  &  pervenit  ad  fontem 
Rogel , 

17.  tranfiens  ad  aquilonem,  &  egrediens  ad  En- 
femes  ,  id  eft ,  fontem  folis  : 

18.  &  pertranfit  ufque  ad  tumulos ,  qui  funt  e  re- 
gione  afcenfus  Adommim  :  defcenditque  ad  Aben- 
boen,  id  eft,  lapidem  Boen  filii  Ruben  :  &  pertran- 
fit ex  latere  aquilonis  ad  campeftria  :  defcenditque 
in  planitiem , 

19.  &  pra:tergreditur  contra  aquilonem  Beth  ha- 
gla  :  funtque  exitus  e|us  contra  iinguam  maris  falfiffi- 
mi  ab  aquilone  in  fine  Jordanis  ad  auftralem  plagam  : 

1  ->.  qui  eft  terminus  illius  ab  oriente  :  hsc  eftpof- 
fedio  filiorum  Benjamin  per  terminos  fuos  in  circuitn , 
&  familias  fuas. 

21.  Fueruntque  civitates  ejus,  Jericho,  &  Beth 
hagla,  &  vallis  Cafis, 

11.   Beth  Araba  ,  &  Samaraim  ,  &  Betliel , 

z  ; .  &  Avim ,  &  Aphara ,  &  Ophera , 

24.  villa  Emona,  &  Ophni,  &  Gabee  ;  civitates 
duodecim  ,  &  villi  earum. 

25.  Gabaon,  &  Rama,  &  Beroth, 
16.  &  Mefphe,  &Caphara,  &  Amofa, 

27.  &  Recem,  Jarephe!  ,  &  Tharela , 

28.  &  Sela,  Eleph,  &  Jehus,  qux  eft  Jerufalem, 
Gabaath  &  Cariath  ;  civitates  quatuordecim  ,  &  vil- 
la; earum.  Ha:c  eft  polTeflio  filiorum  Benjamin  juxta 
familias  fuas. 


CAPUT       XIX. 


V  O   L  G  A  T 

I.  T^  T  egrefla   eft  fors  fecunda  filiorum  Simeon 
JL_/  per  cognationes  fuas  :  fuitque  hireditas 

2.  eorum  in  medio  poffeffionis  filiorum  Juda  :  Ber- 
fabee ,  &  Sabee ,  &  Molada , 

3.  &  Haferfual,  Bala,  &  Afem , 

4.  &  Eltholad ,  Bethul,  &  Harma, 

5.  &  Siceleg  ,  &  Bethmarchaboth ,  &  Haferfufa  , 

6.  &  Bethlebaoth,  &  Sarohen :  civitates  tredecini , 
&  vilL-E  earum. 

7.  Ain  ,  &  Remmon ,  &  Athar ,  &  Afan  :  civitates 
quatuor ,  &  vilL-e  earum  : 

8.  omnes  viculi  per  circuitum  urbium  iftarum  uf- 
que ad  Baalath  Beer  Ramath  contra  auftralem  pla- 
gam. Ha!c  eft  hsreditas  filiorum  Simeon  juxta  cogna- 
tiones fuas , 

9.  in  polfefllone  &  funiculo  filiorum  Juda  :  quia 
major  erat  :  &  idcirco  filii  Simeon  poflederunt  in 
medio  h;i:reditatis  eorum. 

10  Ceciditque  fors  tertia  filiorum  Zabuion  per 
cognationes  fuas  :  &  faitus  eft  terminus  pofTeflfioms 
eorum  ufque  Sarid. 

II.  Afcenditque  de  mari  &  Merala,  &  perve- 
nit in  Debbafeth ,  ufque  ad  torrentem  qui  eft  contra 
Jeconam. 

11.  Et  revertitur  de  Sared  contra  orientem  in  fi- 
nes Celeleththabor  :  &  egreditur  ad  Dabereth ,  af- 
cenditque contra  Japhie. 

I  5.  Etinde  pertranfit  ufque  ad  orientalem  plagam 
Gethhepher  &  Thacafin  :  &  egreditur  in  Remmon , 
Annhar,  &  Noa. 

14.  Et  circuit  ad  aquilonem  Hanathon  ;  funtque 
egrelfus  ejus,  vallis  Jephtahel , 

1 5 .  &  Cateth ,  &  Naalol ,  &  Semeron  ,  &  Jedala  , 
&  Bethlehem  :  civitates  duodecim ,  &  vilLe  earum. 

1 6.  Ha;c  eft  hsreditas  tribus   filiorum  Zabuion 


\      N  o  V  A. 

per  cognationes  fuas,  urbes  &  viculi  earum. 

1 7.  Iflachar  egrefla  eft  fors  quarta  per  cognatio- 
nes fuas  : 

18.  fuitque  ejus  h.-ereditas ,  Jezrael ,  &  Cafaloth , 
&  Sunem, 

19.  &  Hapharaim,  &  Seon  ,  &  Anaharath, 

20.  &  Rabboth,  &  Cefion  ,  Abes, 

2  I .  &  Rameth ,  &  Engannim ,  &  Enhadda ,  & 
Bethphefes. 

22.  Et  pervenit  terminus  ejus  ufque  Thabor ,  & 
Sehefima,  &  Bethfames :  eruntque  exitus  ejus  Jorda- 
nis :  civitates  fedecim  ,  &  vilh-e  earum. 

2  5.  H.tc  eft  pofledio  filiorum  Iflachar  per  cogna- 
tiones fuas,  urbes  &  viculi  earum. 

2  4.  Ceciditque  fors  quinta  tribui  filiorum  Afer  pet 
cognationes  fuas : 

2  5 .  fuitque  terminus  eorum  Halcath,  &  Chali ,  & 
Betcn,  &  Axaph, 

26.  &  Elmelech,  &  Amaad,  &Mefl"aI  :  &  perve- 
nit ufque  ad  Carmelum  maris,  &  Sihor,  &Labanath. 

27.  Ac  revertitur  contra  orientem  Bethdagon  : 
&  pertranfit  ufque  Zabuion ,  &  vallem  Jephthael  con- 
tra aquilonem,  in  Bethemec,  &  Nehiel.  Egreditur- 
que  ad  livam  Cabul  , 

28.  &  Abran,  &  Rohob,  &  Hamon,  &  Cana, 
ufque  ad  Sidonem  magnam  : 

29.  revertiturque  in  Horma  ufque  ad  civitatern 
munitifllmam  Tyrum ,  &  ufque  Hofa  :  eruntque  exi- 
tus ejus  in  mare  de  funiculo  Achziba  : 

j  o.  &  Amma ,  &  Aphec,  &  Rohob  :  civitates  vi- 
gintidua;,  &  villa;  earum. 

;  I.  Hxc  eft  poflefiio  filiorum  Afer  per  cognatio- 
nes fuas,  urbefque  &  viculi  earum. 

-,  2.  Filiorum  Nephthah  fexta  fors  cecidit  per  fa« 
milias  fuas : 


LIBER     JOSUE.     Cap.   XIX. 


421 


VULnATA     NOVA. 

5  5.  &  coepit  terminus  do  Hclepli ,  &  Eloii ,  in 
Saananlm ,  &  Aclanii,  (jii^f  ell  Ncceb,  &  Jcb- 
nad ,  iifi|iie  Lecuin  :  &  egieflus  coium  ufquc  ad 
Joiiiaiicni  : 

54.  re\  crtiturque  terminus  contra  occidcntem 
in  Azanottliabor ,  atque  inde  egreditur  in  Hucu- 
ca,  &  pertranlit  in  Zabulon  contra  meridiem,  & 
in  Afer  contra  occidcntem  ,  &  in  Juda  ad  Jorda- 
uem  contra  ortum  folis : 

V  U  1  G 
5  5.  civitates   munitiffmis;  ,    Ad'edim  ,    Ser , 

£matli ,  &  Reccath ,  &  Ceneretii , 

}6.   &  Edema,  &  Arama,  Afor , 

3  7.  &  Cedes,  &  Edrai ,  Erihalbr, 

5  8.  &  Jeron ,  &  Magdalel ,  Horem  ,  &  Bethanatli, 
&  Bethfames  :  civitates  decern  &  novem ,  &  vili^e 
earum. 

59.  Hxc  efl;  poflertio  tribus  filiorum  Nephthali 
per  cognationes  fuas,  urbes  ^  viculi  earum. 

4a.  Tribui  filiorum  Dan  per  familias  fuas  egref- 

V  U  L  G  A  T  A      NOVA. 

47.  &  ipfo  fine  concluditur.  Afcenderuntque 
fiUi'Dan  ,  &  pugnaverunt  contra  Lefem  ,  cepe- 
runtque  earn  ;  &  percuflerunt  earn  in  ore  gla- 
dii,  &  polTederunt ,  Ci;  habitaverunt  in  ea  ,  vo- 
cantes  nomen  ejus  Lefem  Dan ,  ex  nomine  Dan 
patris  fui. 

V  u  L  G  A  T  A 

48 Fide  Not. 


Versio    antiqua. 
35 &  fadi  flint  cxitiis  illoriim  JorJanis : 


Ju;[.  7  ecut.  19,  f, 
5-  37»-y. 


31.  &.  revertentur  fines  ad  mare., 


ATA       NOVA. 
&     fa  eft  fors  feptima : 

41.  &  fuit  terminus  polTenionis  ejus  Sara,  &  Ef- 
thaol ,  &  Hirfemes ,  id  eft  ,  civitas  folis. 

41.   Selcbin,  &  Ajalon,  &  Jetiiela, 

4  ) .  Elon ,  &  Thcmna ,  &  Acron , 

44.  Elthece,  Gebbethon,  &   Babath  , 

45.  &  Jud,  &  Bane,  &  Barach,  &  Gcthrem- 
mon  : 

46.  &  Mejarcon ,  &  Arecon ,  cum  termino  qui  ref- 
picit  Joppen , 

Versio    antiqua. 

47 &  Amorrhxiis  pei-manfit  ut  hahitaret  Aug.qMxJI.ia.in 

in  Elom,&  in  Salamin  :  &  gravnta  eft  manus •'''/•'•  5- j83.f. 
Ephfxm  iupei:  eos ,  &  fafti  funt  illis  tiibutarii. 


N  OVA. 


48,  Hare  eft  pofleflio 
tribus  filiorum  Dan,  per 
coguationes  fuas,  urbes  &  viculi  earum. 

49.  Cuinque  compklfet  Ibits  dividere  terram  fin- 
gulis  per  tribus  I'uas ,  dederunt  hhi  Ifrael  poUefllo- 
neni  Jofue  filio  Nun  in  medio  fui , 

JO.  juxta prsceptum  Domini,  urbem  quam  pcf- 

NotjG    AD    Versionem    antiquam 


tulavit,  Tliamnath  Saraa  in  monte  Epiiralm  ;  &  a:- 
dificavit  civitatem,  habitavitque  in  ea. 

51.  Hie  funt  pofteffiones  ,  quas  forte  diviferunt 
Eleazar  f^cerdos ,  &  Jofue  filius  Nun ,  &  principes  fa- 
miliarum  ac  tiibuum  tiliorum  Ifrael,  in  Silo,  coram 
Domino  ad  oftium  tabernaculi  teftimonii,  partitique 
funt  terram. 


Tif''^'.  ^5.  54.  Aiiguft.  ibid.  N»a  (/.•«■(,  reverfi  funt,  ant 
joUem  Siftnv.nxur^Jicy.t phi  Hefiiiihiif  did,  fed  reverten- 
tur, t.inijjt.t>n  Lidhuc  jntuynmjit  1  ci*m  pT.aeritorum  J:t  ijiil 
naiTiitio.  In  Greco,  siri-f^-^i  ict  o^it,  &  fup,  lie,  avTV 
'l-'rj'a.n.i ,  in  Mf.  vero  Alex,  ac  in  ediit.  Aid.   &  Compl. 


■  t.  47- 
Vulgata. 


Ita  de  Graeco  ad  vetbum  ;  abfunt  auiem  hxc  a 


1^.48.  Huic  refpondent  qua:  dicit  Auguft.  Quxfl.  2Z. 
to.  3.  59 1,  b.  fcilicet  :  De  tiiba  D.in  (criptitm  jiiftrihi  ■, 
quod  eoi  hofiei  eortttn  non  permiferittt  dcj'ccndere  in  valUtn  , 
g  pr.t-Mlricritit  eis  in  motttibns.  Greece  :  K«i  s'x  iif's'^i^a.» 

hjEC  leguntur  in  Graeco  ante   ver(um  47.  defunc  vero  in 
edit.  Compl.  Vide  inl'.  Judic.  i.   54. 


CAPUT       XX. 


Vu 


lgata     nova. 


F 


SJ.  10. 

Deiii 


T  locutus  eft  Dominus  ad  Jofue,  dicens :  Lo- 
quere  filiis  Ifrael ,  &  die  eis  : 
i.  Separate  urbes  fugitivorum,  de  quibus  locutus 
film  ad  vos  per  manum  Moyfi  ; 

5.  ut  confugiat  ad  eas  quicunque  animam  per- 
cuflcrit  nefcius  :  &  polfit  evadere  iram  pro.dmi ,  qui 
ultor  eft  fanguinis  : 
4.    cum    ad  unam  harum  confugcrit  civitatum , 

Vulgata    nova. 

C.  Et  habitabit  in  civitate  ilia ,  donee  ftct  ante 


judicium  caufam  reddens  faiti  fui  ,  &  moriatur 
facerdos  raagnus ,  qui  fuerit  in  illo  tempore  :  tunc 
revertetur  homicida,  &  ingredietur  civitatem  & 
«Jomom  fuam  de  qua  higerat. 

Vulgata     nova. 
7.  Decreveruntque  Cedes  in  Galilrra  montisNeph-     ipfa  eft  Hebron  ,  in  monte  Juda. 
thali,  &  Sicliem  in  monte  Epbraim,  &  Cariatharbe, 

NoTA    AD    Versi 
T.  6.  In  Grarco  lie  :  Ka)  scovTai  v^l/  ai  7rz>.si^  {pv/xSn-- 

ai.ua  ,  ;w;  ac  zara^T  tc-or/ov  th^  (]^i/;-ava-7^;   «/;  y.ptciv.    Et 
iriim  vtiis  civitiua  rcf:igium  ,   i5  iion  morietitr  homicida 


ftabit  ante  portara  civitatis,  &  loquetur  feniorlbus 
urbis  iUius  ea  qn.T  fe  comprobent  innocentem  :  ficque 
fufcipient  eum  ,  &  dabunt  ci  locum  ad  habitandum. 
5.  Cumque  ultor  fanguinis  eum  fuerit  perfecutus, 
non  tradent  in  manus  ejus  :  quia  ignorans  percuffit 
proximum  ejus,  nee  antebiduum,  tiiduumve,  ejus 
probatur  inimicus. 

Versio    antiqua. 
(> quia  ufqiie  ad  illud  rempus  erit  in  civitate   Amhr.difug.fit, 


refligii  homicida  ille  ,  donee  moriatur  facerdos 
mamus 


,  Z.t.  I.4ZI.r, 


S.  Et  trans  Jordanem  contra  orlcntalem  plagain 

O  N  E  M      ANTIQUAM. 

i  fnfrijiitiiti  fangniiiim  ,u'ij:iidum  cenjiiKrit  ctram  fymgega 
in  judicium.  At  plura  hie  adduntur  in  Mf.  Alex,  inter 
qua:  ha:c  leguntur  :  Kal  xarocHCcj  cV  t'i-zixi  sV-e.»)]  ,  si-;  -n.i 
xa?»  — f»«<uTCf  TiTv  Ji/»«7a'7n?  f'5  Xfie.f,  s»^  i.T:s^in  0"  is- 


422 


LIBER     JOSUE.     Cap.    XX. 


I>«r.4.  43. 


Aui^.  J-0(ttt,  20.  /. 


Aug.  locnt 


I.  P.T)-.  6. 1. 


Sup.  14.  14. 


Jericho,  ftatuerant  Bofor,  qa-e  fita  eft  in  campeftri     de  tribu  Gad,  &  Gaulon  In  Bafan  de  trlbu  ManafleJ 
fohtudine ,  de  tribu  Ruben,  &  Ramoth  in  Galaad 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

9 refiigere  illuc  qui  pcrcufTedt  animam  no-        9.  Ha  civitates  conftituta?  funt  cunftis  filiis  If- 

lens racl,  &advenis  qui  habitabant  inter  eos  :  utfuge- 

ret  ad  eas  qui  animam  nefcius  perculTiflet ,  &  non 
moreretur  in  manu  proximi,  effiafum  fanguinem 
!  vindicare  cupientis,  donee  ftaret  ante  populum 

expofiturus  caufam  fuam. 
NotjEAdVersionemantiquam. 

fwi  i  hh'^i'  ^^-  Eadem  pariter  admittit  Mf.  Oxon.  cum  ■>?.  9.  In  Grzco  ,   KaTaft/yeTf  s'xEr  ■jram  TraUy'li  "^vx^ 

Aid.  edit.  &  CompL  paucis  mutatis,  vel  omiffis.  Vide      aztOiw;,  at  in  M{.  Oxon.  7rcitTarrxictTa,ii>»ntm percmim- 
Lamb.  Boz.  'f'  atitmatn  non  fpome. 


CAPUT       XXI. 

Vulgata     nova. 


A    Cceflerantque  principes  familiarum  Levi  ad     &  ad  duces  cognallonum  per  fingulas  tribus  filiorum 


.  2I.t.         2.., 


tleazarum  lacerdotem ,  &  Jofue  filium  Nun  , 

Versio    antiqua. 
Manda\it  Dominus  in  manu  Moyfi.. 


V  U  I  G  A  T 

3.  Dederuntque  filii  Ifrael  de  poneflionibus  fuis 
iuxta  imperium  Domini ,  civitates  &  I'uburbana  ea- 
runi. 

4.  Egredaque  eft  fors  in  familiam  Caath  filiorum 
Aaron  facerdotis ,  de  tribubus  Juda  ,  &  Simeon  ,  & 
Benjamin,  civitates  tredecim  : 

5.  &  reliquis  filiorum  Caath,  id  eft,  Levitis  qui 
fuperfuerant ,  de  tribubus  Ephraim ,  &  Dan  ,  &  di- 
midia  tribu  Mannfle,  civitates  decern. 

6.  Porro  filiis  Gerfon  egrefla  eft  fors  ,  ut  accipe- 
rent  de  tribubus  Iffachar,  &  Afer,  &  Nephthali,  di- 
midiaque  tribu  ManaiTe  in  Balan,  civitates  nuniero 
tredecim. 

7.  Et  filiis  Merari  per  cognationes  fuas,  de  tri- 
bubus Ruben ,  8c  Gad ,  &  Zabulon ,  urbes  duodecim. 

8.  Dederuntque  hlii  Ifrael  Levitis  civitates  &  fub- 
urbana  earum ,  licut  pr.-ecepit  Dominus  per  manum 
Moyli ,  fingulis  forte  tribuemes. 

5.  De  tribubus  filiorum  Juda,  &  Simeon,  dedit  Jo- 
fue civitates  :  quarum  ifta  funt  nomina  , 

ID.  filiis  Aaron  per  familias  Caath  Levitici  gene- 
ris (prima  enim  fors  illis  egrefla  eft) 

II.  Cariatharbe  patris  Ennc,  qua;  vocatur  He- 
bron ,  in  monte  Juda  ,  &  fuburbana  ejus  per  cuxui- 
tum. 

I  i .  Agros  vert)  &  villas  ejus ,  dederat  Caleb  fi- 
lio  Jephone  ad  polTidendum. 

I  ;.  Dedit  ergo  filiis  Aaron  facerdotis  Hebron 
confugii  civitatem,  ac  fuburbana  ejus  :  &  Lobnaai 
cum  fuburbanis  fuis  : 

14.  &  J  ether,  &  Eftemo, 

H .   &  Holon  ,  &  Dabir , 

16.  &  Ain ,  &  Jeta,  &  Bethfames ,  cum  fubur- 
banis fuis:  civitates  novem,  de  tribubus,  ut  diAum 
eft,  duabus. 

17.  De  tribu  autem  filiorum  Benjamin,  Gabaon, 
&  Gabae, 

18.  &  Anathoth ,  &  Almon ,  cum  fuburbanis  fuis : 
civitates  quatuor. 

19.  Omnes  fimul  civitates  filiorum  Aaron  facer- 
dotis, tredecim,  cum  liiburbanis  luis. 

i  o.  Reliquis  veto  per  tamilias  filiorum  Caath  Le- 


Ifrael : 

VuiGATA     NOVA. 
1.  locutique  funt  ad  eos  in  Silo  terr^  Cha-' 
naan ,   atque  dixerunt  :  Dominus  pra;cepit  per       Nk»»; 
manum  Moyfi ,  ut  darentur  nobis  urbes  ad  habi-  SJ-  *• 
tandum ,  &  fuburbana  earum  ad  alenda  jumcnta. 

A        N   O   V   A. 

vitici  generis  ,  hzc  eft  data  poftefiio. 

II.  De  tribu  Ephraim  urbes  confugii  ,  Sichem 
cum  fuburbanis  fuis   in  monte  Ephraim ,  &  Gazer  , 

2.  i  .  &  Cibfaim  ,  &  Beth  horon ,  cum  fuburbanis 
fuis,  civitates  quatuor. 

i  3 .  De  tribu  quoque  Dan ,  Eltheco ,  &  Gabathon  I 

14.  &  Ajalon ,  &  Gethremmon,  cum  fuburbanis 
fuis ,  civitates  quatuor. 

X  5.  Porro  de  dimidia  tribu  Manaffe,  Thanach,  & 
Gethremmon,  cum  fuburbanis  luis,  civitates  dus. 

z6.  Omnes  civitates  decem,  &  fuburbana  earum ^ 
data;  funt  filiis  Caath  inferioris  gradus. 

1-.  Filiis  quoque  Gerfon  Levitici  generis  dedit 
de  dimidia  tribu  Manafle  confugii  civitates,  Gaulon  \a 
Bai'an ,  &  Bofram  ,  cum  fuburbanis  fuis,  civitates  duas. 

1 8 .  Porro  de  tribu  Iftachar ,  Cefion ,  &  Dabereth  , 

19.  &  Jaramoth,  &  Engannim,  cum  fuburbanis 
fuis ,  civitates  quatuor. 

50.   De  tribu  autem  Afer,  Mafal,  &  Abdon, 

5  I .  &  Helcath ,  &  Rohob ,  cum  fuburbanis  fuis  ,' 
civitates  quatuor. 

5  2.  De  tribu  quoque  Nephthali  civitates  confiigii^ 
Cedes  in  GaliL-ea ,  &  Hammoth  Dor ,  &  Carthan ,  cum 
fuburbanis  fuis ,  civitates  tres. 

5;.  Omnes  urbes  familiarum  Gerfon,  tredecim, 
cum  fuburbanis  fuis. 

34.  Filiis  autem  Merari  Levitis  inferioris  gradus 
per  familias  fuas  data  eft  de  tribu  Zabulon ,  Jecnam, 
&  Cartha, 

5 ;.  &  Damna,  &  Naalol,  civitates  quatuor  cum 
fuburbanis  fuis. 

36.  De  tribu  Ruben  ultra  Jordanem  contra  Jeri- 
cho civitates  refugii,  Bofor  in  folitudine,  Mifor,  & 
Jafer ,  &  Jethfon ,  &  Mephaath ,  civitates  quatuor  cum 
fuburbanis  fuis. 

37.  De  tribu  Gad  civitates  confugii,  Ramoth  in 
Galaad  ,  &  Manaim  ,  &  Hefebon  ,  &  Jafer  ,  civita- 
tes quatuor  cum  fuburbanis  fuis. 

58.  Omnes  urbes  filiorum  Merari  per  familias  & 
cognationes  fuas,  duodecim. 

39.  Itaque  civitates  univerfa;  Levitarum  in  medio 
poft'efflonis   filiorum  Ifrael  fuerunt  quadraginta  odo 


NoTA    AD    Version  EM    antiqua  m. 
,  z.  Iia  Once  :  Lecmis  familial  ijjinm  Scripttiris  ,  inquit  Aug,  ibid. 


LIBER     JOSUE.     Cap.    XXI. 


425 


Sup. 
»?• 
M- 15- 


Yersioantiqua. 

40 &:  accepit  Jefus  cultros  petrinos ,  in      ^nz.lfcut.ii. 

quibus  circiimcidciat  filios  Kracl 375-"- 

41.  Et  dedit  Dominiis  lliacli  omncm  terram,  idrmquafi.zi.m 
qiiam  JLiraverat  dare  patribiis  coium  :  <3c  hirtdi- ■'"/•  58<!.''.'.  590. 
ta\crunt  earn  ,  &  habitaveruni  in  ca.  '•-^'  J?''  *•''• 

42.  Et  requiem  dedit  illis  Dominus  in  circui- 


Vulgata    nova. 

4^).  cum  fuburbanis  fuis,  lingula;  per  familias 
diftribiit.-E. 

41.  Dcditque  Dominus  Dcus  Ifraeli  omnem 
terram,  quam  traditurum  fe  patribus  eoruni  |ura- 
verat :  &  poffederunt  illam,  atquc  habitaverunt 
in  ca. 

41.  Dataqueeft  ab  eo  pax  in  omnes  per  cir- 
e?  cuitum  nationes  :  nullufquc  eis  hoftium  reliftere     tu  ,  flClir  jliraverat  patribus  conim  :  non  reftitit 


aufus  eft ,  fed  cuniti  in  eoium  ditionein  redafti 
funt. 

4).  Ne  unum  quidem  verbum  ,  quod  illis 
prsftiturum  fe  elle  pi-omiferat,  irrituniKuit,  fed 
rebus  expleta  funt  omnia. 


quil'quam  ante  faciem  illorum  ab  «omnibus  inimi- 
cis  eoriim  ;  omnes  inimicos  eorum  tradidit  Do- 
minus eis  in  manus  eorum. 

45.  Nondecidit  exomnibus  verbis  bonis,  qua: 
lociitus  eft  Dominus  liliis  Hracl  ,  omnia  advc- 
nerunt. 


NotjC    ad    Versionem    antiquam. 

in  Judic.  col.  ^gy.  a. 

Tf .  41.  Vix  meliiis  e  Gricco  ,  nif!  quod  in  fine  deed  «V, 
ante  in  matnti ;  fed  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  adduiit  xuTtTf  , 
cum  Aug.   Vide  plura  apud  ipfum  ibid.  col.   ^91.  b,  c. 

It.  41-  Ad  verbum  e  Gracco.  Vid.Aug.  ibid.  J90.  f. 


f.  40.  Ad  verbum  e  Grico  :  addit  Auguft.  non  dixit, 
^iiibris  circunuideritt ,  fed  ,  in  qitibrts :  Gr.  Iv  ^.^  OT££ieTE,us' 
hxz  autem  abluiit  ab  edit.  Compl.  ficut  a  Vulg. 

If'.  41.  Ita  Gr.  verbum  pro  vcrbo  ,  ni  excipias  unum, 
«IJ«o5e,  juravit,  liic  &  infra,  pro  jmaverat  :  de  his  plura 
apud  Augull.  quera  vide  col.    590.  d.   ficut  &  quicll.  5. 


CAPUT       XXII. 


VuLGATA       NOVA. 

feffionis ,  quam  tradidit  vobis  Moyfes  famulus  Domi- 
ni trans  Jordanem  : 

5.  ita  duntaxat,  ut  cuftodiatis  attentj,  &  opere  8 

compleatis  mandatum  &  legem  quam  prcEcepit  vobis 
Moyics  famulus  Domini,  utdiligatis  Dominuni  Deura 
veflium,  &  ambuletis  in  omnibus  viisejus,  ik  obfer- 
vetis  mandata  illius  ,  adha;reatifque  ei,  ac  ferviatis  in 
omni  corde ,  &  in  omni  annua  vcftra. 

6.  Benedixitque  eis  Jofue,  &  dimifiteos.  Qui  re- 
verfi  funt  in  tabernacula  fua. 

Versio    antiqua. 
7 Et  ubi  dimifit  eos  Jefus  in  domes  fuas. 


I.  I  I*  Odem  tempore  vocavit  Jofue  Rubenitas,  & 

J_/Gaditas,  &  dimidiam  tribum  Manaile, 

1.  dixitquc  ad  eos  :  Feciftis  omnia  quse  pra^cepit 
vobis  Moyfes  famulus  Domini  ;  mihi  quoque  in  om- 
nibus obed  litis  , 

}.  nee  reliquiftis  fratres  veftros  longo  tempore, 
ufque  in  prajfentem  diem ,  cuftodientes  imperium  Do- 
mini Dei  veftri. 

4.  Quia  igitur  dedit  Dominus  Deus  vefter  fratri- 
bus  veftris  quietem  &  pacem,  ficut  pollicitus  eft  :  re- 
vertimini,  &  ite  in  tabernacula  veftra,  &in  terram  pof- 

Vulcata   nova. 

7.  Dimidi.-e  autem  tribui  ManalTe  polTenlonem 
Moyfes  dederat  in  Bafan :  ik  idcirco  medi^  qu:E 
fuperfuit,  dedit  Jofue  fortem  inter  ca;teros  fra- 
tres fuos  trans  Jordanem  ad  occidentalem  pla- 
gaiii.  Cumque  dimitteret  eos  in  tabernacula  fua  , 
&  benedixilTet  eis , 

8.  dixit  ad  eos :  In  multa  fubftantia  atqne  di-  s.  In  diviriis  mnltis  abicrunt  in  domos  fuas, 
vitiis  revertimini  ad  fedes  veftras ,  cum  argento  &  pccora  multa  \'alde,  &  argentlim  &  aurum  ,  & 
&  auro,  sre  ac  ferro,  &  vefte  multiplici ;  divi-  veltem  multam  valde  :  divileiunt  prxdam  inimi- 
tiite  prx-dam  hoftium  cum  hatribus  vcftris.  corum  fuorum  cum  fratribus  luis. 

Vulgata      nova. 

9.  Reverfiquefunt,&       5 6~fe'iq.  VideNot.     Silo,  qua:  fita  eft  in  Chanaan,  ut  intrarent  Galaad 

abierunt  hlii  Ruben  ,  &fi-  terram  poflcffionis  fua:,  quam  obtinuerant  juxta  im- 

lii  Gad,  &  dimidia  tribus  Manaffe,  4  tiliis  Ifracl  de     perium  Domini  in  manu  Moyfi. 

NoTyE      AD     VeRSIONEM 


Sup.i.  1 3.5s  I  J. 


&  benedi.xit  eos ,  dicens 


3 


Aug.  locnt.ii.t, 
573.«. 


Iktd.  Locut,  14, 


;  '  y.  7.  Ita  de  Grseco  ad  verbum  ,  ultimo  excepto  dians, 
quod  decll  ,  Mfs.  tamen  Alex.  &  Oxon.  addunt  My-j»  , 
cum  Aid.  ed.  Auguft.  conftanter  illud  retinet  paulo  Doft  , 
ut  intra  ,  cum  ait  banc  elie  notandam  lucutioncm  ,  quid 
cum  dtxijjet  Scnptura  ,  Et  benedixit  cos  Jelus ,  dicens  ,  at- 
yue  his  vtrhii  iiitemos  fecijjel  audire  ijiiid  heiieditendo  dixit 
Jefus ,  bm  joliim  fubjecit :  In  divitiis  ,  Sec. 

It.  8.  Grsc.  ipfo  initio  ponii  it, ,  quod  tamen  abed  a 
Mf.  Alex.  &  Aid.  edit.  Item  port  .tiiinvi-,  addit  c:Ji:(^r, 
ferrum  ,  quod  in  Mf.  Alex,  deed  ;  paulo  vero  pod  de- 
let  vocem  'jalde ,  qua:  habetur  in  Mf.  Alex,  ac  edd.  Aid. 
&  Compl.  Demum  fola  edit.  Aid.  liabet  j,,  ante  divife- 
ritin -,  uti  folus  cod.  Alex.  Jnorum  ,  pod  inimicoyum. 

ft.  9.  Haec  &  feqq.  ita  narrat  Fac.  Herm.  1.  7.  Sirm. 
to.  1.  617.  b.  >iCum  dedilfet  Dominus  Ifracl  univerlam 
5)  terram  ,  quam  juraverac  dare  patribus  eurum  ,  &  h«ere- 
»  ditate  recepillent  earn  ;  revertentes  iidem  filii  Ruben  & 
5>  Gad,  &  dimidia  tribus  Manalfe,  in  terram  Galaad,  id 
>>  fll,  in  terram  poireffionis  fuse  ,  quam  acceperant  in  lise- 
»  reditatem  ,  venerunt ,  Jicut  fcriptum  eft,  in  Galioili  Jor- 
}>  danis ,  qu£  eft  in  Ciianaan  ,   &  «dillcaveruut  ibi  aram 


ANTIQUAM. 

fupra  Jordanem.  In  terra  Chanaan  poirelTionem  ali«  rri-  ic 
bus  acceperant ,  in  qua  fuit  tabernaculum  ,  &  aliate  Dei.  k 
Ipli  veio  citra  Jordanem,  ne  pofteri  eorimi  alieni  fierent  <c 
a  Dei  cultura  ,  quail  ab  ejus  populo  Jordanis  liniiie  fe-  <c 
parati ,  religiola  utique  intentione  &  zelo  Dei  ferventes,  <c 
illam  erexerant  aram ,  ur  leftimonio  elfet  ac  monumento  <c 
poderis  eorum  ,  quod  ipfi  quoque  ad  Dei  cultutam  ,  &  <c 
ejus  populum  pertinerenr.  Cum  vero  alias  tribus  ,  quae  in  tc 
terra  Ciianaan  ultra  Jordanem  hjrreditatem  fuerant  con-  « 
fecura: ,  ifta  eorum  lateret  intentiu  ,  &  putarent  eofdem  <c 
filios  Ruben  &  Gad  ,  &  dimidiam  tribum  Manalfe  ,  prop-  tc 
terea  illam  aedificalfe  aram,  ut  femetipfos  fegreganies  a  « 
fynagoga  totius  Ifrael ,  contia  oblervantiam  divina;  cul-  <c 
turie  ofterrcnr  fuper  eam  facrificium  Domino  ,  quod  fieri  ic 
non  licebar,  prsier  unum  altare ,  quod  erat  antetaberna-  <c 
culum  ejus  ,  eodem  quo  &  illi  zelo  Dei  fervenres,  &  pro  cc 
eadem  cultura  Dei  certanres  ,  convenerunc  cmnes  in  Si-  tc 
lo  ,  ut  afcenderent  expugnate  eos ;  quibus  cum  filii  Ruben  <c 
&  Gad  ,  &  dimidia  tribus  Manalfe  ,  fac^i  rationem  redde-  tc 
rent ,  quo  propolito  atque  intentione  aram  erexetiur  ,  illi  ic 
dixcruni ,  &c.   fid,  iiij.  t.  Ji. 


424 


LIBER     JOSUE.     Cap.    XXII. 


r.ic,  IJeim.l.  7/ 
5::!«.i.z.  617.  b. 
>4:y.  lofK(.2J.  f. 

ihd,  Loiiit.  i6. 


Versio    antiqua. 

10.  Venerunt  in  Galioth  Jorcianis ,  qua:  eft  in 
Ch.\naan...  xdificaveiiint  ibi  arani  lliper  Joida- 
ncm  ,  nr.im  magnani  \  idere. 

11.  Et  oiidicrunt  lllii  Uiuel  dicentium 


VuiGATA      NOVA. 

lo,-  Cumque  venifTent  ad  tumulos  Joidanl» 
in  terram  Chanaan ,  a'diticaveiuntjuxta  Jordanem 
altaie  infinitar  magnitudinis. 

I  I .  Quod  turn  auuillent  filii  Ifracl ,  &  ad  eos 
certi  nuncii  detuliilent,  sedificali'e  filios  Ruben  , 
i<c  Gad,  &  dimidia;  tribus  ManafTe,  altare  in 
terra  Clianaan,  fuper  Jordanis  tumulos,  contra 
filios  IfracI : 


"Sum.  ij.  %. 
Dent,  4.  5. 


V  tr   L  G   A  T  A 

ri.  convencrunt  omnes  in  Silo,  ut  alcenderentiSc 
dimicarent  contra  eos. 

1 3.  Et  interim  miferunt  ad  illos  in  tcrramGalaad 
Pliinees  filium  Eleazari  faccrdotis, 

!.}.&:  decern  principes  cum  eo,  fuigulos  de  fm- 
gulis  tribubus. 

15.  Qui  venerunt  ad  filios  Ruben ,  &  Gad  ,  &  di- 
midia; tribus  ManalTe ,  in  terram  Galaad ,  dixerunt- 
que  ad  eos : 

16.  Hsc  mandat  omnis  populus  Domini  :  Qua; 
eft  ifta  tranfgreffio  ?  Cur  reliquiftis  Dominuni  Deiim 
Iff ael ,  a;diticantes  altare  lacnlcgum ,  &  k  cultu  illius 
recedentes  ? 

17.  An  parum  vobis  eft  quod  peccaftis  in  Beelphe- 
gor,  &  ufque  in  prajfentem  diem  macula  hujus  fcele-     utdiceremus  :  Cras  dicent  filii  veftri  filiis  noftris  :  Quid 
lis  in  nobis  permanet  ?  multique  depopulo  corruerunt.      vobis  &:  Domino  Deolfrael? 


10.   Nonne  Aclian  filius  Zare  prxteriit  manda- 
tum  Domini,  &  fuper  omnem  populum  Ifrael  ira  ejus  1 
incubuit?  £t  ille  erat  unus  homo,  atque  utinara  fo- 
lus  periiffet  in  fcelere  fuo. 

z  I .  Refponderuntque  filii  Ruben  &  Gad ,  &  di- 
midia tribus  Manaffe,  principibus   legationis  Ifrael  ; 

li.  FortiiTimus  Deus  Dominus,  Fortiffimus  Deus 
Dominus,  ipfe  novit,  &  Ifrael  iimul  intelliget  ;  ij 
pra;varicationis  animo  hoc  altare  conftruximus,  noii 
cuftodiat  nos ,  fed  puniat  nos  in  pra^fenti : 

15.  &  fi  ea  mente  fecimus ,  ut  holocaufta ,  & 
facrificium,  &  pacificas  viftimas  fuper  eo  impone- 
remus  ,  ipfe  qusrat  &  judicet ; 

4.  &  non  ea  magis  cogitatione  atque  traftatu  , 


Slip.  7, 


Aii^.  Lactit.  17. 
374.  a. 
Idem  quxfl.  Z\,iT9 

hft. 1.^91. d. 


18.  Et  vos  hodie  reliquiftis  Dominum ,  &:  cras 
in  univerfum  Ifrael  ira  ejus  defEviet. 

19.  Quod  li  putatis  immundam  elfe  terram  pof- 
fetfionis  veftr.-E  ,  tranfite  ad  terram  ,  ia  qua  taberna- 
culura  Domini  eft,  &  habitate  inter  nos  :  tanium  ut  a 
Domino ,  &  a  noftro  confortio  non  recedatis ,  a;difi- 
cato  altari  prster  altare  Domini  Dei  noftri. 

Versio    antiqua. 

27 fervire  fervitiitem  Domini &  in  fa 

crificiis  lalutarium  noftroium 


2  s .  terminum  pofuit  Dominus  inter  nos  &  vos , 
6  filii  Ruben,  &  filii  Gad,  Jordanem  fluvium  :  &id- 
circo  partem  non  habetis  in  Domino.  Et  per  banc 
occalionem  avertent  filii  veftri  filios  noftros  a  timore 
Domini.   Putavimus  itaque  melius  , 

z6.  &  diximus  :  Extruamus  nobis  altare,  non  in 
holocaufta,  neque  ad  viitimas  ofFerendas, 

VULGATA      nova. 

2.7.  fed  in  teftimonium  inter  nos  &  vos,8fc 
fobolem  noftram  veftramque  progeniem ,  ut  fer- 
viamus  Domino,  &  juris  noftri  fit  ofFerre,  &  holo- 
caufta, &  viifiimas,  &  pacificas  hoftias  ;  &  ne- 
quaquam  dicant  cras  filii  veftri  filiis  noftris  :  Non 
eft  vobis  pars  in  Domino. 

NOVA. 


V  U  L  C   A  T  A 

18.  Quod  fi  voluerint  dicere,  refpondebunt  eis :  Domino,  &  ejus  veftigia  relinquamus,  extrudo  al- 
tari ad  holocaufta,  &  facrificia,&  viftimas  offeren- 
das ,  pra:ter  altare  Domini  Dei  noftri ,  quod  cxtruftum 
eft  ante  tabernaculum  ejus. 


Aiig.ldciit.  iZ.t. 
J.  J74. ». 


T.ic.Hcrm.  I.  7- 
Slim.  t.  1.6i2.  «■ 


Ecce  altare  Domini  ,  quod  fecerunt  patres  noftri , 
non  in  holocaufta ,  neque  in  facrificium ,  led  in  tel- 
timonium  nolhum  ac  veftrum. 

29.  Abfit   a  nobis   hoc  fcelus,  ut  recedamus  4 

Versio    ANTIQUA.  Vulgatanova. 

30.  Et  aildientes  ,  Phinees  (accrdos ,&  omnes  50.   Quibusauditis,Phineesfacerdos,&prin- 
principes  i'ynagogx  ,  qui  erant  cum  illo  ,  vei-ba    cipes  legationis  Ifrael ,  quierant  cum  eo,  placa- 

qux  loCUti  funt  filii  Ruben  ,   &  filii  Gad  ,  &  di-  ti  funt :  &  verba  filiorum  Ruben,  &  Gad,  &  di- 

midium  tribus  ManalTcs,  &  placiietunt  illis.  midi^  tribus  Manalle,  libentiflime  fufceperunt. 

51 Hodie   COgnovimus   quia  nobifcum  eft  ?i-  Dixitque  Phinees  filius  Eleazari  facerdos 

.  Dominus  ,  quia  non  deliquiftis  in  conrpedu  Do-  ad  eos :  Nunc  fcimus  quod  nobifcum  fit  Domi- 

mini  delidum  ,   &:  quia  libetaftis  filios  lliracl  de  nus,  quoniam  alienieftis  a  pra;varicatione  haCj 

manu  Domini.  &  liberaftis  filios  Ifrael  de  manu  Domini. 

VuiGATA       nova. 

^  2.  Reverfufque  eft  cum  principibus  a  filiis  Ruben  xerunt ,  ut  afcenderent  contra  eos,  atque  pugnarent, 

&  Gad  ,  de  terra  Galaad  ,  finium  Chanaan,  ad  filios  &  delerent  terram  poftelTionis  eorum. 
Ifrael,  &  retulit  eis.  54.   Vocaveruntque  filii  Ruben,  &  filij  Gad,  al- 

;;.   Placuitque  fermo  cunilis  audientibus.  Et  lau-  tare  quod  extruxerant ,  Teftimonium  uoftrum ,  quod 

.  daverunt  Deum  filii  Ifracl ,  &  nequaquam  ultra  di-  Dominus  ipfe  fit  Deus. 

N  o  T  .C     AD     V 


ERSIONEM     ANTIQUAM. 


tr.io.  Grac.   Vat.  habet   raMtaif  ,   pro  Ga/«f/; ;  Mf. 
■vero  Alex,  cumeditt.  Aid.  &  Compl.  ra«.'co6;  ac  omnes 
ante  Chanaan  ,   ponunt  7»  ,    terra ,  uti  k,  ,    ante  xdjjica- 
•vernm  ,   8c   addunt ,  01   v:-Si  'Fn&ii',  J,  ci   w;J   faJ  ,  J.  to 
ac  Wici.may'«  ,  deinde  sVs?  l>o>;-ii ,  &c.  utiii  Lat. 
*■.  II.  Itidem  Griece.  Auguft.  addit:N««  «« ,  djcen- 
tem ,  vel  dicentes. 
■  V-iy.   Ita  in  Gracco.  Vid.  Aug.  ibid. 
t-  50.  Ad  vetbum  e  Gf«co,  prsiev  duo  ,  «.mm,  »«- 


vp.i^. 


dicns ,  loco  aitdientes ,  &  'Ic^aiMA  ,  addirum  voci  fynagoga» 
In  Ml.  taraen  Alex,  legitur  awi<i:>?ii,  ablque  leq.  'Uqxw; 
decit  panter  'Uejcij^  in  edit.  Aid.  at  in  Compl.  ilc  ;  ims- 

cE ^.   ci'  X'''"^j^'X°'  'l^e«'^'^ ,  &c.    In  omnibus  deuique 

habetur  i!f,fti£ ,  piaiiiit  ,  non  placuertint, 

t.  51.  In  Grsccodeell  f/?,  ante  Ki'e<t5,  Duminusihem 
pro  in  confpeSn  ,  legitur  ivcurl-A' ,  ante ,  &  pro  lil/erafla  , 
iffuidSli ,  eruifiis  i  cstera  limilia. 


LIBER     JOSUE.     Cap.   XXIII. 


425 


CAPUT     XXIII. 


VuLCATA     NOV 


I.  T^  Voluto  autem  multo  tempore ,  poftquam 
C/ pacem  dederac  Dominus  IlVaeli,  I'ubieiftis 
in  gyro  nationibus  univerlis,  &  Jofue  jam  lon- 
ga;vo,  &  perfenilis  a;tatis  : 

VuiGATA       NOVA. 


Versio    ANTIQUA. 

I &  Jefus  fenior  proveftiis  diebus 


'Aug.  liiut.  ij.  t^ 

S.  574.*. 


i.  vocavit  Jofue  omnem  Ifraelem  ,  majorefque 
nam  ,  &  principes  ac  duces ,  &  mLigiftros ,  dixitque 
ad  eos  :  £go  fenui ,  &  progieirioris  .ttatis  fum  : 

5.  vofque  ceinitis  omnia  ,  qu^  fecerit  Dominus 
Deus  vefter  cunflris  per  circuitum  nationibus ,  quo- 
modo  pro  vobis  ipfe  pugnaverit : 


8.  fed  adhsreStis  Domino  Deo  vcftro :  quod  fe- 
ciftis  ufque  in  diem  hanc. 

9.  Et  tunc  auferet  Dominus  Deus  in  confpeftu 
veftro  gentes  magnas  &  robuftiflimas  ,  &  nullus  vo- 
bis refiftere  poterit. 

10.  Unus  6  vobis  perfequetur  hoftium  mille  vl« 


4.  &  nunc  quia  vobis  forte  divifit  omnem  terram,  ros  :  quia  Dominus  Deus  vefter  pro  vobis  ipfe  pu« 
ab  orientali  parte  Jordanis  ufque  ad  mare  magnum,     gnabit ,  ficut  poiiicitus  eft. 

1 1 .  Hoc  tantum  diligentidime  prascavete ,  ut  di« 
ligatis  Dominum  Deum  veftrum. 

I  z.  Quod  fi  voiu^ritis  gentium  harum  ,  qui  inter 
vos  habitant  ,  erroribus  adhirere  ,  &  cum  eis  mif- 
cere  connubia  ,  atque  amicitias  copulate  : 

1 5 .  jam  nunc  fcitote  quod  Dominus  Deus  vefter 
non  eas  deleat  ante  faciem  veftram  ,  fed  lint  vobis  in 
foveam  ac  laqueum  ,  &  ofTendiculum  ex  latere  vef- 
tro,  &  fudes  in  oculis  veftris ,  donee  vos  auferat  at- 
que difperdat  de  terra  hac  optima ,  quam  tradidit 
vobis. 


muIt.Tque  adhuc  fupeifunt  nationes 

5.  Dominus  Deus  vefter  difperdet  eas  &  auferet 
a  facie  veftra,  &  poffidebitis  terram,  ficut  vobis  poi- 
iicitus eft : 

6.  tantum  confortamini ,  &  eftote  foiliciti ,  ut  cuf- 
todiatis  cundta  qu:E  fcripta  funt  in  vokimine  legis 
Moj  fi  :  &  non  declinetis  ab  eis  neque  ad  dexteram 
ncque  ad  finillram  : 

7.  ne  poftquam.intraveritis  ad  gentes,  qus  inter 
vos  ftitura:  funt,  juretis  in  nomine  deorum  earum  , 
&  ferviatis  eis,  &  adoretis  illos  : 


V  U  L  C  A  T  A      NOVA. 

'  '  t.Jtet,       14-    En   ego  hodie  ingredior  viani   univerfe 
J3,2.        terrs,  &  toto  animo  coguofcetK,  quod  de  om- 
nibus verbis,  qui;  fe  Dominus  pra;ftiturum  vobis 
efle  poiiicitus  eft,   unum  non  prsterierit  incaf- 
fuin. 

V  U  L  C 


Versio    antiqua. 


14.  Ego  autem  recurro  viam ,  ficut  &  omnes  j<«5.  ?««/?.  ij.w 

qui  fuper  terram /»/.  '.  j.  yji./. 

J91.  a. 


A  T  . 


15.  Sicut  ergo  implevit  opere  quod  promifit ,  & 
profpera  cunda  venerunt :  fie  adducet  fuper  vos  quid- 
quid  malorum  comminatus  eft  ,  donee  vos  auferat  at- 
que difperdat  de  terra  hac  optima ,  quam  tradidit 
vobis , 


N  O  T^     A 


D 


A      NOVA. 

16.  eo  quod  praterieritis  paftum  Domini  Dei  vef- 
tri ,  quod  pepigit  vobifcum  ,  &  lervieritis  diis  alie- 
nis,  &  adoraveritis  eos  :  cito  atque  velociter  con- 
furget  in  vos  furor  Domini ,  &  auferemini  ab  hac  ter- 
ra optima  ,  quam  tradidit  vobis. 

Versionem 


■)?,  1,  Ita  in  Graeco.  Obfervat  Auguft.  ibid.  Semorem 
in  Scripntr:r ,  »on  fd'um  zlltim  appclUri ,  qttt  cfl  injra  aca- 
ieni  jhits  ,  fed  eliam  v>jlde  jemm  ;  tnide  non  omnis  Jenior 
jenex  ,  oiU'ii^  autem  fenex  fenior  dtc;  potefi, 

T?.  14.  Ad  verbum  e  Gracco.  Addit  Auguft.  ibid.  Onod 
di:it  JefiiS  de  fttit  propiiiquitnte  jnarre -,  i  jo  autem  recurro, 
&c.  in  ea  interpreiatune  ,  quA  efl  ex  Hevrtto  ,  inveinmu^  , 
int^redior  viam.  h.i  ergo  recipiendum  ejl  quu'd  Septtta^inta 
dixeritnt  ^  recurro  ,_/;c.'rt  didnm  ejl  homini^  dunce  reverta- 
ris  in  terram,  unde  fumptus  es.  (  Gen.  3.  19.  )  Et  port 
pauca  :  Jjie  autem  vir  Janihts ,  Jefus  ]>^ave  ,  Ji  non  addtdif- 


ANTIQUAM. 

fet  ,  ficut  &  omnes  qui  fuper  terram  ,  milU  ejjit  quxfliii  ! 
neque  emm  aUitd  de  illo  ciederemus  ,  qiiAm  quo  eiim  d:gnum 
ejje  Icgtmus :  chm  verb  additum  ejl  ,  licut  &  omnes  qui  fu- 
per leiram  ,  mmim  fi  hoe.,  quod  Laiinus  Inter  pros  recurro 
poj-.itt  ,  non  magi!  percurro ,  I'el  excurro  dictndum  efl  ,  fi  hoc 
potejl  dici  quod  Gucctts  haliet ,  d-irb-TfiX'"-  Omnes  emm  per- 
curium  ,  tjel  excurrunt  hujiis  vitx  viam  ,  cum  ad  ejus  finem 
perzienerint.  Sed  quia  hoc  verbum  pofilum  cfl  ,  iiln  parentes 
Rehcccc  duunt  ad  fervum  Abrahx :  (  Gen.  24.  ji.  )  Ecce 
Rebecca  ,  accipiens  tecurre ,  &  (it  uxor  domiai  tui ;  idet 
5J  htc  ita  hoc  verbum  i/tterpretatum  efl. 


CAPUT        XXIV. 

VuLGATA      NOVA. 


^Ongregavltque  Jofue  omnes  tribus  Ifrael  in 
'  Sichera  ,  &  vocavit  majores  natu ,  ac  princi- 
pes ,  &  judices ,  Sc  magiftros  :  fteteruntque  in  conf- 
peftu  Domini : 

VuLGATA     NOVA. 

[I.  3.  Tuli  ergo  pattern  veftrum  Abraham  de 
Mefopotamix  finibus  :  &  adduxi  eum  in  terram 
Chanaan  :  multiplicavique  femenejus. 


1.  &  ad  populum  fic  locutus  eft:  Hsc  dicit Do- 
minus Deus  Ilrael  :  Trans  fluvium  habitaverunt  pa- 
tres  veftriab  initio  ,  Thare  pater  Abraham,  &  Na-      Gw.II.ltf; 
chor  :  fervieruntque  diis  alienis. 

Versio    antiqua. 

5.    Et  afTumpfi  pattern  veftrum  Abraham  de  Aug.quxfi.tt.idt 
rans  flumen :  &  dediui  eum  in  omnem  terram hf.  jgi.t. 


NoTA    AD    Versionem    antiquam. 


Tf.  ?.  Similiter  in  Groeco,  nifi  quod  legitur  eV,  t»  ■tti- 
6X>  n  TT-fictp.^ ,  de  lynnsfiumine  ;  pauloque  port  ,  Im  Tra'sn  T>i 
•^^ y  in  cmni  terra.  Obfervat  Auguft.  ibid.  Interpretationem  y 
qu.t  efl  ex  Vebr.to,  habere ,  &  iiiduxi  eum  in  terram  Cha- 

Tom.  I. 


naan.  Mirum  efl  ergo -^  inquii  ^fi  Septnaginta  pro  terraQhu* 
naaii ,  omnem  terram  ponere  -votuerunt.  In  editt.  canca 
Aid.  &  Compl.  nunc  legitur  ynXaictdr. 

Hhh 


42^ 


LIBER     JOSUE.     Cap.    XXIV. 


V   U   L  G   A  T  A        NOVA. 


Cf/i.ii.i. 
Gen.  2).  2^* 
Gen.  56.  8. 

Gfti.  46. 6< 


&  dedi  el  Ifaac  :  illique  rurfum  dedi  Jacob     turn  multis  fignis  atque  portentis. 


•iiftf. 


3.  10. 


j<«j.  lociit,  50.». 


&  Efau.  £  quibus  ,  Elau  dedi  montem  Seir  ad  pol- 
fidenJum  :  Jacob  ve.6 ,  tic  tilii  ejus  defcenderunt  in 
/Egypmm. 

5 .  Miliqae  Moyfen  &  Aaron ,  &  percuffi  --Egyp 

Versio    antiqua. 

7 6c  induxit  luper  illos  marc  ,  &  operuit 

fiiper  illos 


Vu 


6.   Eduxique  vos  &  patres  veftros  de  ^gypto  ,       ExeJ. 
&   veniftis  ad  mare :  perlecutique  funt  vEgyptii  pa-  '^-  57- 
tres  vertros  cum  curribus  Si  equitatu ,  ufque  ad  ma-       t.xeil, 
re  rubrum.  14- ?• 

VULGATA     NOVA. 

7.  Clamaverunt  autem  ad  Dominum  filii  If- 
rael  ;  qui  pofuit  tenebras  inter  vos  &  ^£gyptios  , 
&  adduxit  fuper  eos  mare  ,  &  operuit  eos.  Vi- 
derunt  oculi  veftri  cunfta  qure  in  /Egypto  fece- 
rim ,  &  habitaftis  in  folitudine  multo  tempore  : 

LGATA       NOVA. 


Kuf».  21.  24. 


Aag.^uxfi.  16.  in 
hf.t.  J.591.  f. 


Jiid.  JK^yf.  27. 


8 .  &  introduxi  vos  in  terram  Amorrhii ,  qui 
habitabat  trans  Jordanem.  Cfimque  pugnarent  contra 
vos  ,  tradidi  eos  in  manus  veftras  ,  &  pofledii^is  ter- 
ram eorum ,  atque  interfecil^is  eos. 

o.  Surrexit  autem  Balac  filius  Sephor  rex  Moab  , 

Versio    antiqua. 

II Et  bellaverunt  adversus  vos  qiii  habita- 

bant  Jericho 


&  pugnavit  contra   Ifraelem.    Mifitque    &  vocavit 
Balaam  tilium  Beor,  ut  malediceret  vobis : 

10.  &  ego  nolui  audire  eum  ,  fed e  contrario  per 
ilium  benedixi  vobis,  &  liberavi  vos  de  manu  ejus. 


22.  J. 


I  z.  Mifit  ante  vos  vefpas :  &  ejecit  illos  a  fa 
cie  veftra 


Tob.  14. 10. 


An^.  locHt.  }!./ 
J-J74-'- 


V  U  L  G  A  T  A 

I ;.  Dedique  vobis  terram,  in  qua  non  laboraftis , 
&  urbes  quas  non  aediticaftis  ,  ut  habitaretis  in  eis : 
vineas  &  oliveta  ,  qu^  non  plantaftis. 

14.  Nunc  ergo  timete         14 15.  Fide  Not. 

Dominum  ,  &   fervite  ci 

perfeAo  corde  atque  veriffimo  :  &  auferte  deos ,  qui- 
bus fervierunt  patres  veftri  in  Melbpotamia  &  in  .E- 
gypto ,  ac  fervite  Domino. 

Versio    antiqua. 

17 in  omnibus  gentibus ,  quas  tranfivimus 

per  ipfas. 


VUIGATA      NOVA. 

1 1 .  Tranfiftifque  Jordanem  ,  &  veniftis  ad      Sup.  j. 
Jericho.   Pugnaveruntque  contra   vos  viri  civi-  '4-  Ci  6. 
tatis  ejus  ,  Amorrhsus,  &  Pherezsus ,  &  Cha-  '•  ^  "• 
nanaus,  &  Hethxus,  &  Gergefsus,  &  HevjEus, 
&  Jebuf;Eus  :  &  tradidi  illos  in  manus  veftras. 

12.  Mifique  ante  vos  crabroncs  :&  ejeci  eos       ExsJ. 
de  locis  fuis ,  duos   reges  Amorrhsorum  ,  non  25.28. 
in  gladio  nee  in  arcu  tuo.  !)<•«(.  7. 

zo. 

NOVA.  S«p.  II. 

15.  Sin  autem  malum  vobis  videtur  ut  Domino  fer-  *"* 

viatis,  optio  vobis  datur  :  cligite  hodie  quod  placet, 
cui  fervire  potiflimum  debeatis ,  utrum  diis  ,  quibus 
fervierunt  patres  veftri  in  Mefopotamia ,  an  diis  Amor- 
rhiorum ,  in  quorum  terra  habitatis  :  ego  autem  Sc 
domus  mea  ferviemus  Domino. 

16.  Refponditque  populus  ,  &  ait  :  Abfit  4  nobis 
ut  relinquamus  Dominum ,  &  ferviamus  diis  alienis. 

V  U  L  G  A  T  A 


Aug.qiitll.'.Z.in      19.  Dixit  Jefus  ad  populiim  :  Non  poteritis 
Jcf.t.  J- J9i-'.      fervire  Domino  :  quia  Deus  landus  ell 


NOVA. 

I  7.  Dominus  Deus  nofter  ipfe  eduxit  nos,  & 
patres  noftros  ,  de  terra  iEgypti ,  de  domo  fer- 
vitutis  :  fecitque  videntibus  nobis  figna  ingentia, 
&  cuftodivit  nos  in  omni  via ,  per  quam  ambu- 
lavimus ,  &  in  cunftis  populis ,  per  quos  tran- 
fivimus. 

18.  Et  ejecit  univerfas  gentes,  Amorrhreura 
habitatorem  terrs  ,  quam  nos  intravimus.  Ser- 
viemus  igitur  Domino  ,  quia  ipfe  eft  Deus  nofter. 

19.  Dixitque  Jofue  ad  populum  :  Non  pote- 
ritis fervire  Domino  :  Deus  enim  fandus ,  &  for- 
tis  emulator  eft ,  nee  ignofcet  fceleribus  veftris 
atque  peccatis. 


VULGATANOVA. 

20.  Si  dimlferitis    Dominum  ,   &   fervieritis  diis     tet  poftquam  vobis  prsftiterit  bona, 
alienis  ,  convertet  fe  ,  &  atfliget  vos  ,  atque  tubver-  2  i .  Dixitque  populus  ad  Jofue  ;  Nequaquara  ita 

NoT.c    AD    Versionem 


•f.  7.  Grsc.  Alex,  habet  in  fine ,  tir  dirnt ,  cum  Aug. 
Vatic,  veto  8c  al.  fimpliciccr  tVaM;-}-'  avtii.  Aug.  fuam 
Icttionem  prseferre  videtur ,  ciim  addit  :  htn  ait ,  operuit 
illos  ,  qtt.imvis  nonnnlli  hiurpreus  hoc  muhierurit  duere. 

■t.  II.  In  Grjcco  Vatic,  legiiur  ,  tt/io;  >i,ua5,in  Alex, 
vero  ac  editt.  Aid.  &  Cotnpl.  ij-f  05  vfi£i.  Ad  hoc  auiem , 
lelL-iverum  ,  Gr.  sV^z/wroa/ ,  quxricAug.  Ojiotmdo  id  w- 
r«in /it,  ciim  chitfis  fortis  fe.muroriim  ambiiii  tanmmmodo 
tueTcmiir.  Sed  rede  dicllim  eft  ,  inquit  ,  quia  ^  iLindere  ad- 
■aeriu!  hoftem  portai  ,  ad  heltum  pettiiie!.  Kan  eiitm  mije- 
ri'.nt  leg.uos  qui  pajcirent  paccm  :  iindt  Ji  diilum  ejjet  :  I'li- 
gnuverunt  ad-jeniim  'JOi  :  faljum  ejjil ;  neqili  e»im  helium 
cernirut.1!  pugrias  habet. 

If.  12.  Grsec.  Vat.  &  al.  pro  mijit  ,  hab.  fix-TrUiifi  . 
fmijit,  folus  Ml".  Oxen.  aV/rtiAf.  Rurl'us  \'aiic.  leg.  s£z- 
w/fEi^e ,  pro  ejecit;  Alex,  veio  &  Oxon.  nee  non  editt. 
Aid,  &  Compl.  iiiQxfi ,  cum  Au^uft.  pro  nefpas  auiem. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

omnes  conflanter  hab.  e.fiix.'a)' ,  quod  proprie  examen  vtf- 
parum  .,  "vefpetHy  feu  cellulas  vefparum  lignificat ,  a  cyvl^, 
vefpa.  Vide  lis  Aug.  ibid. 

tt.  14.  I  J.  Hue  redii  quod  Aug.  refer!  q.  29.  in  Gen. 
to.  5.  586.  C.  Quid  I'ultts  jervire  diis  patrum  vejirerum^ 
qui  fttnt  tr.ins  flumen?  In  Gracco  lie  :  Aif.Tfnvcx%   Kv^lcfi' 

Qi*,ue^v  y  Tin  Aa7/)ft/ffii7=  ,  fire  ToTi  J^szT^  Tm  v:XT^pa>v  tljUct^r , 

TC?;    Ct'    TW    TTS^/    TV    TZTCIUV  ,     UTS     ToT^     .9"-^^^     "^^  **     'A^Of- 

fai'a^  ,  &c.  Serz'ile  DonitHO  :  ft  autem  non  placet  vobti  Jer- 
ziire  Domino ,  eligite  z-obii  ipjis  hodte  ,  cuinam  fervieritis  ,  /i- 
•ve  dtii  patrum  -vefhorum  ,  tis  qui  in  transfluviali  ,  five  diis 
Amorrhaorum  ,  Sec. 

Tf.  17.  Ita  Gra^ce  verbum  pro  vcrbo  ,  ni  excipias  ult. 
sT/  nUTwv,  per  eas. 

t.  19.  Similiter  in  Grasco,  Vid,  Aug.  ibid» 


LIBER     JOSUE.     Cap.   XXIV. 


427 


VULGATA       NOVA. 


Ot  loquerij ,  erit ,  fed  Domino  ferviemus. 

ii.  £t  Jofue  ad  populum  ,  Telks  ,  inquit, 

VULGATA      NOVA. 

1 ).  Nunc  ergo  ,  ait ,  auferte  deos  alienos  de 
medio  veftri  ,  &  inclinate  corda  veftra  ad  Do- 
minum  Deura  Ifrael. 

zs.  Dixitque  populus  ad  Jofue :  Domino  Deo 
noftro  ferviemus  ,  &  obedlentes  erimus  prscep- 
tis  ejus. 

z5.  Percuffit  ergo  Jofue  in  die  illo  foedus , 
&  propofuit  populo  pracepta  atque  judieia  in 
Sichem. 

2.6.  Scripfit  quoque  omnia  verba  hxc  in  vo- 
lumine  legis  Domini :  &  tulit  lapidem  pergran- 
dem  ,  pofuitque  eum  fubter  quercum  ,  quje  crat 
in  fanftuario  Domini: 

iy.  &  dixit  ad  omnem  populum:  En  lapis 
ifte  erit  vobis  in  teftimonium  ,  quod  audierit  om- 
nia verba  Domini  qus  locutus  eft  vobis :  ne  for- 
te poftea  negate  velitis ,  &  mentiri  Domino  Deo 
veftro. 


eftis ,  quia  ipfi  elegeritis  vobis  Dominum  ut  fervia- 
voa     tis  ei.  Refponderuntque  ;  Teftes. 

Versio    antiqua. 

23.  Et  nunc  circum.uiferte  deos  alienos  ,  qui   Aug.qa^ji.i^.in 
flint  in  vobis ,  &  dirigite  corda  veftra  ad  Domi-  J'J-  •■  5-  js^-i- 
num  Deiim  llrael. 


2<;.  Et  difpofuit  Jefus  teftamentum  ad  popu-     iJtm  ju^p.  30. 
kim  in  illo  die  ,  &  dedit  illi  legem  &:  judicium  595-  '• 
in  Silo  ,  coram  tabernaculo  Domini  Dei  Ifrael. 

26.  Et  fcripfit  verba  hic  in  libro  legis  Dei :  dc 
accepit  lapidem  magnum  ,  &  ftatuit  ilium  Jeius 
fub  terebintho,  ante  Dominum  : 

27.  &  dixit  Jefus  ad  populum  :  Ecce  lapis  ifte 
erit  vobis  in  teftimonium ,  quia  hie  audivir  om- 
nia qux  difta  funt  a  Domino ,  quxcunque  locu- 
tus eft  ad  vos  hodie  :  &  hie  erit  vobis  in  teftimo- 
nium in  novillimis  diebus ,  cum  mentiti  fiieritis 
Domino  Deo  veftro. 


Vu 


LGATA       NOVA. 


18.  Dimifitque  populum,  fingulosin  polTeflionem 
fuam. 

19.  Et  poft  ha;c  mortuuseft  Jofue  filius  Nun  fer- 
»us  Domini ,  centum  &  decern  annorum  ; 

jc.fepelieruntqueeum         30 Fide  Not. 

in  finibus  pofleffionis  (ua; 

in  Thamnathfare ,  qus  eft  fita  in  monte  Ephraira  ,  i 

feptentrionali  parte  mentis  Gaas. 

J  I.  Servivitque  Ifrael  Domino  cunilis  diebus  Jo- 
fue, &  fenioium  qui  longo  vixerunt  tempore  poftjo- 

NoTiE    A0    Versione 

Tf.  15.  Itidem  Grxci  ,  nifi  quod  deeft  f:int  ,  ante  in 
Vfiii ,  &  pro  lord»  viflra  ,  liab.  thi  K«f/i«»  i//*m.  Vide 
lis  Aug.  ibid. 

if.  15.  Ad  verbum  c  Gracco  ,  prjcrer  unum  ,  Domini , 
quod  folus  Mf.  Oxon.  addir.  In  Vat.  &  al.  Sham  ,  pro 
Silo,  in  editr.  Aid.  &  Compl.  Xi>X'f*- 

If .  2(5.  Gnc.  habet,  f,'i  liiCfior  liftm  ,  in  libro  legrim  , 
folus  Mi.  Alex,  vif^v ,  i'lCUiTfcsCivUv  t  loco  Te't/^ii',9-5k' ,  quod 
eft  in  Vatic.  &  al.  cxteia  concordant.  Augufl.  infra  conf- 
tantcr  legit  terebinthum  ;  qux  arbor  ,  inquit  ,  it  LXX.  J»- 
ttrpretibus  hoc  toco  pojita  eji  ,  qitamvii  fecttnd'um  altos  ln~ 
tirpretes  quercus  Irgatar  ;  fcilicet  Aquil.  8c  Symm.  apud 
quos  ,Ti'';  Aovii-  Cypr.  1.  2.  Teftim.  p.  191.  c.  haec  tan- 
tum  rcfert  :  El  accepit  lapidem  magnum  ,  ^  fiatutt  eum  itlic 
tomra  Dominnm.  Eadem  pariter  habec  Jul.  Firmic.  I.  de 
errore  ptof.  relig.  c.  ii.  p.  171.  g.  uno  excepto  illic , 
quod  delet.  Mf.  Oxon.  loco  'I«cs5 ,  ponic  (Vh  ;  limiliier 
ed. Compl.  habet  ;y.;T,  ut  omnes,  ttTrt'ia»/!,  pro  ante  ,  quod 
etiam  iignificat  contra. 

■]f .  17.  Eadem  funt  in  Gracco  ,  prster  levia  feqq.  fcili- 
cet cv ,  quod  pracponitur  voci  duplici  vobrt  ;  abeft  ta- 
inen  i.  loco  aMf.  Alex,  necnon  ab  edict.  Aid.  6c  Compl. 
item  in  Vatic.  Sc  al.  poft  dida  funt ,  additur  durcj,  ei , 
quod  fimiliter  abeft  a  Mis.  Alex.  &  Oxon.  Sc  ab  edit. 
Compl.  fubinde  pro  ocx  ,  qti.tcunqtie  ,  quod  habeiur  in 
Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  in  Vatic.  &  al.  eft  iVi 


fue ,  &  qui  noverunt  omnia  opera  Domini  qua  fe- 
cerat  in  Ifrael. 

Ofta  quoque  Jofeph  ,  qus  tulerant  filii  Ifrael 


de  yEgypto  ,  fepelierunt  in  Sichem  ,  in  parte  agri  , 
quem  emerat  Jacob  k  tiliis  Hemor  patris  Sichem  , 
centum  novellis  ovibus ,  &  fuit  in  pofleflionem  filio- 
rum  Jofeph. 

3  5.  Eleazar  quoque  filius  Aaron  mortuus  eft  ;  & 
fepelierunt  eum  in  Gabaath  Phinees  filii  ejus ,  qua 
data  eft  ei  in  monte  Ephraim.  '*'  Fide  Not. 

M      ANTIQUAM. 

qteia  ,  (  f,  0  t;  ,  quodciinque.  )  Demum  Mf.  Alex.  Cum  ed. 
Aid.  habet  vncer  in  fine,  pro  -zr/?'!!  .'Vatic,  autem  &  al. 
lH ,  meo ;  fola  edit.  Compl.  I'lJuv.  3.  Cypr.  I.  2.  Teftim. 
p.  191.  c.  fie  legit  :  Et  ait  Jejus  ad  popithim  :  Ecce  lapis 
tfie  erit  vobis  tn  tefltmonium  ,  quia  ijle  audtvtt  titunta  q:tx 
diclafitnt  a  Domino  ,  quanta  locutus  ej}  ad  zos  hodie  :  ^  eitl 
ipje  fobis  tn  teflimonium  in  novijjitno  dterum ,  qnaniio  re.- 
cejferitii  a  Deo  vejiro.  Eadem  refen  Jul.  Firm.  1.  de  errore 
prof,  relig.  c.  it.  p.  172.  g.  przcer  Icqq.  lapis  tjle  erit 
mihi  in  ;  exiade  qttando  ,  pro  quanta  ,  ablque  Icq.  hodie  i 
dein    ^   erit   tjle    nobis i  Domtno  veflro.  Ml.    Oxon. 

hab.    ;V    ='%aTtf    TC^f    h'uS/JWV  ,     loco    tV     ''%«TiJf    Tui  ,     &c. 

quod  eft  in  Vat.  &  al.  &  pro  ■^w'.u-'H'^  ■,   ilc  ,  «tt'./y-i-. 

It.  50.  Hue  recurrunt  qux  adJitAuguft.  q.  ;o.  in  Jof. 
to.  5.  59;.  g.  Unde  ,  inquit ,  Jf  cuiiellis  pitrims  populum 
circumctdit  tjle  dutior  egrcgtus  :  qui  cultvi  petrinT  cmn  illo 
ettam  jepiilti  jttnt  ,  at  projundum  myjitrtum  de>n"njhnrent 
fofleris  projuturum.  In  Grxco  lie  :  Eku  eGnKojv  ^fr'  ccir^i 
e/5  TO  ^('H^a:  s;;  0  s^.ci'^ctr  «frov  ftcu  tcc^  ^«x*'G*^  '^^■^  "^^" 
Tpiva^  y  cv  aU  'uiftiiTt^i  rbs  ut^^  'Io^h;\  ,  &c.qu*e  deiunc 
in  ed.  Compl.  &  Vulg. 

*  Grafcc  hie  fequuntur  multa  quse  abfunt  a  Compl.  ut  a 
Vulg.  His  alludic  Aug.  qujfft.  I.  in  Jud.  J9J.  a.  dicens  :  7« 
fine  Itbri  Jejus  l!\ave  brcviter  narrator  porrextt  htjiu^tam ,  quo 
ttfque  filii  Ifitael  ad  crUndos  deos  ahtrnos  decltnavnunt :  tn  hb. 
autem  Jud,  ad  ordinem  rediiiir  geftouim  poft  mortem  Jolue. 


Gen.  JO.  14, 
Exod.  i;.  19. 

Gen,  ;3,  19. 


ROMAN.  CORRECTIONUM  AD  EDIT.  VULGATAM  DELECTUS, 

Audlore  Francisco  Luca  Brugenfi. 

JOSUE. 


CAP.  I.  f.  6.  Pro  qua  juravi  patribus  fuis.  Servandum 
eji  tertix  perfitniz  pronomen  fuis  ,  non  mtttartJum  injecutt- 
dx  tuis. 

If.  If.  Et  fie  rcvertemini.  Futiirum  revertemini  multis 
nominibus  prxferendum  eft  prxfenti  revertimini. 

Cap.  11.  t.  18.  Signum  fuerit  funiculus  ifte  coccineus. 
i^eijuaquam  addenda  nsgatio  ejl  ,  Signum  non  fuerit. 

Tt.  19.  Sanguis  ipfius  erit  in  caput  ejus.    Addunt  qui- 


nrftr/e  conjuttBa. 

Sequitur  :  Et  nos  erimus  aliciii.  Alii  pro  alieni  feribuat 
innoxii ,  explicandi  causa. 

Cap.  III.  if.  12.  Parate  duodecim  viros  de  cribubu* 
Ifrael.  Hon  ejl  rtpctenda  vox  duodecim. 

If.  15.  Qui  portant  arcam  Domini  Dei.  Non  addaS 
fcEderis. 

If.  16.  Ab  urbe  quae  vocatur  Adorn.   Ita  fcribendum  eft 


/uRi,  Reus  fibi   enty  qu»  LXXU,  fenuin  tmtrpretatia  tfl ,     jnxt*  anitjuis  liires ,  voialibiis  pr:n:a  JJ  </«aiW,Adom, 

Tom,  I.  Hhh  ij 


42^ 


Romanarum  CorrctfLionum  deledus. 


oon  Adam ,  at:t  Edom. 

If.  17.  Populus  autem  incedebat  contra  Jericho.  Ns» 
tji  tnutofnium  nomtri  urbis  Jericho  ,  in  nomen  fiuvii  Jor- 
danem. 

Cap.  IV.  if.  9.  Arcam  foederis.  N»»  adjieias  Domini. 

■)?.  II.  Sacerdotefque  pergebant.  Antiqui  libri  balent 
£tcerdocefque ,  ncm  facerdotcs  quoque. 

t.  II.  Armati  ptarcedebant  filios  I&aa.  No»  eft  hujus 
Icii  ^  tjHcd  alii  ajjutunt  i  fraires  fuos. 

5f.  14.  Dum  adviveret.  Iia  legunt  Sixtina  Btblia  ex  an- 
tiqHi!  ceiicihus,  unam  ■uocem  adviveret,  fro  duabus  ad- 
huc  viveict. 

Tf.  15.  Siccante  Domino  Deo  veftro  aquas  ejus  in  conf- 
peflu  veftro  ,  donee  traniireiis.  SecHnJ.e  perfotue  noa  funt 
muunda  in  primas  ,  noftro  ,  noftro  ,  tranlireraus. 

Cap.  V.  Tf.  }.  Fecit  quod  juflTerat  Dominus.  jSmiaddas 
canjsnSimtm  ,  feciique  ,  ant  fecit  quoque. 

't.  6.  Ut  non  ofteaderet  eis  lerrim.  Non  tji  omittenda 
rugatie. 

Cap.  VI.  #.  2.  Eccededi  in  manu  tua  Jericho.  Antiqtii 
lilni  IrguTit  fextnm  captm ,  no/t  quartHm  manus  tuas. 

#.  Z4.  El  omnia  quse  erani  in  ea.  Pro  eranc ,  aUi  b.i- 
lent  fuerunt ,  alii  invenra  funt  :  nam  bujufmodi  cUiquid 
Hehrdtce  fuha^idiendtim  relinqaitur. 

Cap.  Vlil.  Tf .  J.  AcceJemus  ex  adverfo.  Ns»  efi  mu- 
tandnm  accedemus .  comfofitam  a  cedo ,  in  afcendemus  , 
tomppjitum  a  fcando. 

Tt.  II.  Inter  Bethel  ScHai.  Scribendameft  Bethel  ,  qnoJ 
JigniJicM  domttm  Dei  ;  non  Bethaven ,  quod  damum  idoli 
feu  iniqititatis , 

Cap.  IX.  t.  8.  Et  unde  veniftis ?  Nc»  efl  mutanda  co- 
fiilaiiva  in  disjnnBivarri  aut. 

ir.  10.  Qui  erai  in  Aftaroth.  Net  h'lc  nurmrus  fingu- 
laris  erat  in  pluralem  erant. 

Cap.  X.  1. 14.  Non  fuit  antea  nee  pofbea  tarn  longa 
dies.  RetinenJam  eft  nee  ,  fro  eo  quod  pUr:qr4e  bahent  &. 

J^.  2}.  Et  eduxerunt  ad  eum  quinque  reges.  Legendiim 
tjl  eduxerunt ,  non  adduxerunt ;  quetnadmedum  tS  proxi- 
mo -jerjii  ,  edufti  ,  non  addufti ;  vocalis  inquam  feciinda , 
non  prima, 

t:  41.  Omnem  terram  Gofen  ufque  Gabaon.  Cuvt  le- 
gasGtiTea  ,  que  ejl  tern  /f-gypti  ,  pro  Gofen ,  qf4a efl  urbs 
Chanan^g,   Idem  ujii  venit  inf.   11.  Tf,  16. 

Cap.  XI.  "f.  8.  Ita  percuffit  omnes.  Ita  non  itaque  ie- 
gunt  codices  antiquj. 

t.  9.  Non  fuit  civitas  qua  fe  traderet  filiis  Ifracl.  Ahi 
tfpetunt  ncgationem  ,  quae  nou  fe  traderet ,  mvilis  integre. 

Cap.XII.  1^.1.  Ufque  ad  torrentem  Jaboc.  Nonmates 
Jaboc  ,  cum  Jeboc ,  vocalem  pritnatn  cum  JecanJa.  Simile 
Judicum  1 1,  tf .  I  5.  22. 

if".  5.  Ad  orientalem  plagam.  Kequaquam  fcrihendum 
if  occidentalem  ,  prt  orientalem,  id  eft  ,  deorfnm  pro 
furjunt. 

If.  7.  Ufque  ad  montem  cujus  pars  afcendit  in  Seir. 
No»  add«s  ml  Libani  ,  -jel  Hermon ,  quod  mulli  codices 
(  ufque  ad  montem  Libani  )  corrupte. 

■if.  8.  In  Afedoth  ,  8c  in  folitudine.  Cave  ne  Afedoth 
mutes  in  Aferoth  ,  id  eft,  i.in  r  ,  mvtam  in  liquiiam. 

Tt.  ly.  Rex  OduUam  unus.  Scribendum  eft  vocali  quarta 
OduUam  tic/  OdoUam  ,y«x(<»  aniiquos  codices,  non  Adul- 
lam  prima  vocali ;  quamvis  Hebr.ia  ^  iftud  patiantur. 

V.  22.  Rex  Cades  unus.  Alii  legunt  Cedes  :  utrumqtte 
permittunt  Hebraa, 

Cap.  XIV.  it:  2.  Et  dimidia  tribui.  N«n  addas  Ma- 
natfe. 

Tf.  9.  Quia  fecutus  es  Dominum  Deum  meum.  No» 
mutes  pronomen  prim.t  perfona  meum  cttm  fecund^  tuum. 

Cap.  XV.  It,  1.  A  termino  Edom,  defertum  Sin.  5« 


tmittire  oporitt  ufque  ad  ,  quod  alii  addiini ,  ufque  ad  de- 
fertum Sin. 

Tf.  1 8.  Quae  ,  ciim  pergerent  fimul ,  fuafa  eft  k  viro  fuo. 
tegendnm  eft  femininum  quat ,  juxta  veteres  codices ,  «off 
mafcultnum  qui. 

if.  2  J.  Et  Cades  &  Afor.  Alii  &  Cedes  ,  ul  fupra  11. 
H.  22. 

"t.  61,  Civitates  fex  &  villa  earum.  Quod  fequitier  in 
quibiifdam  librts ,  fiunt  iimul  centiun  quindecim  ,  fi'per- 
jjuum  eft. 

Cap.  XVI.  -gr,  i.  Et  egieditur  de  Bethel  Luza,  Vecem 
Luza  fervant  'vetera  manufcripta  ,  anhuet  ,'  alii  declinantei 
fcrtbunt  Luzam. 

Cap.  XVII.  If.  4.  Deditqaeeis  juxta.  No»  r^  omitten- 
dum  pronomen  eis. 

t.  12.  Sed  coepit  Chanattzus  habitare  in  rerrafua.  Pn 
fua  reciproco ,  quod  eft  in  "uetuftis  libris  ,  ;«  aiiis  eft  ipfa  » 
in  aliis  ifta. 

Tf .  14.  Quare  dedifli  mihi  pofledionem.  No»  eft  adden- 
dum  terram  in  ,  hoc  modo ,  mihi  terram  in  potTeilio.^.em, 

If.  17.  Ad  domum  Jofeph ,  Ephraim  &  Manaife.  No» 
pr/epona!  &  ante  Ephraim. 

Cap.  XVIIl.  Tf.  2.  Remanferant  autem.  Non  mates  pr^e- 
teritnm  plujquam  perfedum  in  perfedum  remanferunt, 

t.  4.  Juxta  numerum  uniufcu;  ufque  muliitudinis.  Alii 
pro  numerum  ,  fcribunt  terminum  ,  n:mhs  retie. 

T-  14.  Cotnra  mare  ad  occidentem;  Non  tft  cmitien- 
dum  ad ,  feu  &  occidentem  ,  quod  Interpres  cxplicatitnis 
gruti.i    addtdit. 

If.  18.  Civitates  quatuordecim  &  villae  earum.  Sequitur 
in  qntbnfdam  /(4m,  fueruntque  omnes  civitates  vigicti  fex, 
Jed  jugulandum. 

Cap.  XIX.  t.  8.  Contra  auftraiem  plagam.  Quod  fe- 
quitttr  in  quibufdam  exempla^ilus ,  fueruntque  omnes  civi- 
tates decern  &  feptem ,  fuptrfuit. 

If.  II.  Afcenditque  de  mari  &  Merala,  Cave  ne  vitit- 
se  fir  Has  MedaJaa  p'o  Mera'.a. 

if.  12.  In  fines  Celeleththabor.  Vetera  manufcripta  ha- 
bent  plurale  fines ,  pro  ^ngnhtri  nnem. 

if.  I  J.  Et  Jedala  &  Bethlehem.  Scribendum  efl  Jedala 
per  d  mutam  in  fecnnda  iylLih.i  ,  ^  1  liquidam  in  tertia  : 
non  Jerala  per  r  Ijquidam  in  fecunda  ,  aut  Jedaba  per  b  mu- 
tam in  tertia.  Scriptum  enim  eft  Jerala  per  r  liquidapi ,  prt 
Jedala  per  A  mutam  ,  quod  eft  in  alits  libris  ,  ^  confemit 
Hebrao  ;  nam  Jedaba  nullitis  eft  audoritatis, 

Tf.  19.  Et  Seon  &  Anaharath.  Pro  Seon  qaadrilitttro , 
non  fcribas  Senon  ,  ticqne  Seron  ,  quinque  litter aruvi. 

Tf.  46.  Et  Mejarcon  Sc  Arecon.  In  quibufdam  ■-^^eteri- 
bus  manufcriptis  ,  pro  Mejarcon  legitur  Aqu£  Hiercon  ,  qut 
interpretatio  eft  primx  lylUibx  Me. 

Cap.  XX.  if.  4.  Stabit  ante  portam.  No»  eft  addend» 
conjunilio  ,  ftabitque  ,  uimetjs  Hebrdici  leg.itur. 

Cap.  XXI.  if.  4.  De  tribubus  Juda  &  Simeon.  Legen- 
dum  eft  plurale  tribubus,  non Jitigulare  tribu. 

Cap.  XXII.  t.7-  Ad  occidentalem  plagam.  'Son  eft  ad- 
dendum pronomen  ejus. 

if.  I}.  Phinees  fiUum Eleazari facerdotis.  Secnndum  ca- 
fttin  facerdotis ,  non  -vertas  in  qttartiim  facerdotem. 

If.  17.  Macula  hujus  fceleris  in  nobis  permanet.  Nf- 
quaquam  commutandum  eft  pronomen  prima  perfona  nobis  » 
cum  fccunds  vobis, 

•t.zi.  FortilBmus  Deus  Dominus ,  fortiflimus  Deus  Do- 
minus. Hoc  ita  geminandum  eft,  minimeque  altenim  omit' 
tertdv.m. 

Cap.  XXIV.  Tf .  27.  Quod  audierit  omnia  verba  Do- 
mini. Retinendum  eft  ftngulare  tertia  per  fens  audierit ,  ««I 
mutandum  in  plurale  fecunda  perfon*  audieritis. 


Varix  Lectiones  V  u  l  g  a  x  jE  ,  rurfum  ab  eodem  Francisco   Luca  obfervatx. 

JO  SUE. 


CAP. V.  if.  I.  Qui  propinqua  pofTidehant  magni  ma- 
ris loca.  Si  non  eft  legendas  dandi  cafus  magno  mari, 
»1  eft  intelligendus. 

Cap.  VII.  Tf.  17.  lUam  quoque  per  domes  offerens. 
Multa  bona  Mfs,  pro  domos  ,  fcribunt  viros  ,  confentanee 
Hebrao, 

Cap.  X.  If.  17.  In  fpelunca  lubis  Maceda.  Multi  boni 
Latini  libri  cum  Hebraicis  omtttunt  voculam  urbis,  quam 
tamen  juperiore  verfu    \6.  Interpres  exprejjtr.jt. 

Cap.  XV.  if.  18.  Suafa  eft  a  viro  fuo.  Quidam  bontli- 
hri  fcribunt ,  fualit  viro  fuo ;  alii  fuaJit  ei  vir  fuus ,  aut 
ejus.    Vide  Jiut.   I,  If.  14. 

Cap.  XXI.  if.  21.  Urbes  confugii,  Sichem.  Aliis  an- 
ottavsmus  m  plmibits  Mfs.  inviniri  immirum  ftngularem 


urbs  ,  pro  plurati  tubes  ;  Jimiliter  quoque  tnfra  "ifir.  27.  J  I. 
36.  (J  57.  pro  pliirali  civitates  legi  fsngul.ve  civitaiem  , 
aut  civitas,  qaemadmodum  fupra  if,  15.  .%b  omnibus  conf* 
tanter  legitetr, 

Tt,  iS.  De  tribu  Ruben  iJtra  Jordanem,  contra  Jeri- 
cho ,  civirates  refugii ,  Bofor  in  folitudine  ,  Milor ,  &  Ja- 
fer  ,  &  Jerhfon  ,  &  Mephaath  ,  civitates  quatuor  cuta 
fuburbanis  fuis.  De  vario  hujus  verjtts  fitu ,  lechone,  in^ 
terpundione  ,  omtjjione  denique  ,  late  egimus  ohm  in  ^olatio- 
nibus  noftris,  Romani  Patres  jecuti  Junt  quod  maxtme  vtll- 
gatum  eft  ,  nifi  quod  prapofuerint  tribum  Ruben  tribui  Ga- 
dis. 

Cap.  XXII.  if.  10.  In  terram  Chanaan.  QtuUam  Mfs, 
rxOiiu  legtrt  videntnr  fexto  cafu  ia  terra. 


429 


3;  X  ¥  if  .i  +  i.  3; !(; 


mi 
5.? 


^.  Ji.  Ji: 'Jt 'jf. 


SUMMA   CAPITA   LIBRI   JUDICUM, 

e  Vulgatis  Bibliis  deprompta,  deficientibus  aliis  quae  Verfioni  antiquse 

fatis  refpondeant. 


Cap.  I.  fUda  duce  una  cum  fratre  ipfius  Simeo- 

«/  )K  plurimt  gentium  civitMes  expngnan- 

tur  :  Othoniel  obtenta  Cariath  Sepher  duett  Axam 

fliam  Caleb  ,    addita  terra  irrigUii  :  Ojananxi 

trtbiitarii  fervitntttr. 

Cap.  11.  Jngelus  Dei  btnepci*  rtferti  quo  audita  , 
flit  popiilus  :  pofl  mortem  tamen  Joftte  &  co.tvo- 
rum  ,  Ifr  ad  frequenter  liber atus  ,  femper  in  pe- 
jora  recidit. 

Cat.  111.  Ifraclfociatur  gentibus ,  a  Domino  dere- 
liilis  ,  Ad  ipfius  exercitationem  :  idea  f^pius  per 
extraneos  reges  affligitur  ;  fed  reftpifcens  ,  per 
Othoniel  ,  Aod ,  &  Samgar  liber atur. 

Cap.  IV.  Dcbbora  propbetijfa  &  Barac  adversiis 
Sif/trAin  piincipem  regis  Jabin  dimicant  ,  quern 
ptofugum  occidit  Jahel  uxor  H.iber  Cin^i. 

Cap.  V.  Canticum  gratiarum  ttciionis  DebborA  & 
Barac  poft  victoriam. 

Cap.  VI.  Ifra'eliris  a  Madian  opprejfis  Gedeon 
multis  [ignis  auxilio  defignatur  ;  qui  poft  facrifi- 
cium  &  alt  are  Deo  ereHtmi ,  deflntxit  aram  Baal; 
eique  rurfum  datur  fignum  in  velUre. 

Cap.  Vll.  Probatis  ad  aquas  his  qui  ad  bellum 
ejfent  progrejfuri  ,  Gedeon  audita  unius  e  caflris 
Aiadianitariim  fomnio  ,  in  eos  irruit  ,  tubis ,  la- 
genis  ac  lucernis  armatus  i  quos  cum  Oreb  &  Zeb 
frincipibus  eorum  devicit. 

Cap.  VII 1.  Ephraim  infurgit  adversiis  Gedeon: 
qui  deviclis  Zebee  &  Salmana  ,  viros  Soctoth& 
Phanuelperdidir ,  &  ex  inauribus  aliifque  popiili 
donis  fecit  Ephod ,  quod  domui  fu£  &  Ifracli  fuit 
in  riiinam  :  poflquam  autem  quadraginta  annis 
pnfuit ,  generatis  70.  filtis  ex  uxoribus  ,  cjr  uno 
ex  concnbina  ,  mortuus  eft  ,  rediitque  Ifrael  ad 
idololatriam. 

Cap.  IX.  Abimelech  occifis  yo.  fratribtts fuis ,  im- 
perium  fibi  tyrannice  ufiirpat !  qui  poft  parabolam 
Joatham  fratris  ejus  qui  fervatus  erat  ,  exercitum 
Caal  devicit ,  turrimque  Sichem  exuffit ,  &  a  mu- 
liere  tandem  fragmine  moLt  opprejfus  eft. 

Cap.'X.  Thola  vita  funfio  ,  Jair  dux  fuccedit  : 
Jfraelitit  vera  in  idololatriam  lapfi  traduntur  Phi- 
Itfthjiis  cir  Jmmonitis;  quibus  poenitentibus  ,  Do- 
minus  in^ratitudinem  improper  at ,  tandemque  eo- 
rum  miferetur. 

Cap.  XI.  Jephte  judex  faflus ,  Dei  fpiritu  accen- 
fus  ,  primum  rationc  agit  cum  rege  Ammonita- 


rum ;  deinde  ubi  eos  vicijfet  ,  ob  votum  temere 
faitum  ,  filiam  fuam  facrifuavit. 

Cap.  XII.  Ephratha  adversiis  Jephte  infurgentes 
ad  vada  Jordanis  occiduntur  ,  ciim  vocem  Scib- 
toleth  proferre  non  pojfent ;  quo  vita  finch  ,  fuc~ 
cedunt  duces  Abefan ,  Ahialon  ,  &  ^^bdon. 

Cap.  Xlll.  Ifraclita.  rurfum  in  idololatriam  lapji , 
PhitiftlMis  traduntur  :  Sanifon  nafciturus  ab  An- 
gela prsdicitur  matri ,  &  deinde  patri ,  natufque 
a  Domino  benedicitur, 

C  a  F.  X I V .  Samfon  uxorem  duett  PhilifthMm ;  qttam 
ciim  viferet  ,  leonem  Uceravit ,  in  cujus  ore  poft- 
modum  reperto  melle ,  fumpfit  ab  eo  parabolam: 
qua  fodalibus  propofita  ,  illi  interpret ationem  per 
Samfonis  uxorem  inteilexerunt. 

Cap.  XV.  Per  vulpium  multitudinem  Samfon  Pht- 
lifthsormn  fegetes  incendit ;  &■  fraclis  funibus  qui- 
bus  ligatus  erat  ,  vulle  PhUifihuos  afini  maxilla 
proftravit ;  e  cujus  dente  molari  aqua  Jitienti  ftn- 
xerunt. 

Cap.  XVI.  Samfon  obfervantibus  eiim  cuftodibus  , 
portas  GaT-is:  utbis  in  montem  detulit  :  a  Dalil* 
autem,  cui  fxpius  illiferat ,  cognita  causa  fortit'tdi- 
nis  ,  detonfus  ,  excxcatur  ab  boftibus ;  quos  tandem 
una  fecum  interemit. 

Cap.  XVII.  Ailater  Aficha  conflavit  ipft  de  fer- 
■vato  argento  idolum  ;  cui  illc  prima  filiam  fuum, 
deinde  Leviten  Betlilehemiten  prdfecit  facerdotem. 

Cap.  XVIII.  Mijfts  ptimimt  exploratoribus  ,  fe- 
ctiti  pofteafunt  fexcenti  viri  de  tribu  Dan  ,  qiu- 
rentes  Jibi  poffejftonem  ;  &  ablato  Aifichs  idol» 
cum  facerdote ,  mkem  Lais  vi  capientes  inhabi- 
taverunt. 

Cap.  XIX.  Cum  Levita  fuam  uxorem  a  p.trennim 
domo  reduceret ,  ipsa  a  Gab  aortitis ,  qui  tribus  eranf 
Benjamin ,  prodigiofa  libidine  extinfla  ,  (^  a  ma- 
rito  ,  in  duodecim  partes  corpore  fecio  ,  ad  fingulas 
tribus  finguLi  portiones  miffei  [tint. 

Cap.  XX.  Ob  hoc  fcelus  pugnantes  reliqim  tribus 
adversiis  Benjamin  ,  feme  I  at  que  iter  urn  be  I  la  in- 
feriores ,  tertioque  committentes  juffu  Domini  pra- 
lium  ,  tribum  illam ,  pmter  fexcentas  qui  infoli- 
tudinem  fugerant ,  penitns  deleverunt. 

Cap.  XXI.  Inftauratur  tribus  Benjamin  ex  400. 
virginibus  in  C£de  habitatorum  Jabes  Galaad  re- 
fervatis ,  &  ex  raptis  ducentium  clmos  in  Sila 
virginibus. 


LIBER 


ICU 


•OOOOOOOOiJOOOPOOOOOPOOCCOOOOOOOOOOIXJOOOOCOOOOOOOOOOOOOO^oetJOOOiJOOO» 


CAPUT     PRIMUM. 


JuJit.  t.  }.  ;j);. 


Aug,  qutf.  ;, 


VerSIO     ANTIQUA. 

T  fadum  eft  poftqiiam  de- 
functus  eft  Jefus ,  interroga- 
bant  filii  Ifrael  in  Domino, 
dicentes :  Qiris  afcendet  nobif- 
cum  ad  Chanansum  dux  ad 
debellandum  eum? 

z.  Et  dixit  Dominus :  Ju- 
das alcende:  :  ecce  dedi  terram  in  manu  ipfius. 
V  Et  dixit  Judas  ad  Simeon  fratrem  Ilium  : 
Afcende  mecum  in  fortem  meam  ,  &  bellemus 
in  Chananajo,  &  ibo  etiam  ego  tecum  in  for- 
tem tuam 

V  U  1  G  AT  A 

4.  Afcenditque  Judas,  &  tradidit  Dominus  Cha- 


VULGATA     NOVA. 

OsT  mortem  Jofue  confu- 
luerunt  filii  Ifrael  Domi- 
num  ,  dicentes  :  Quis  af- 
cendet ante  nos  contra 
Ch.inana;um  ,  &  erit  dux 
belli  i 

z.  Dixitque  Dominuj : 

Judas  al'cendec :  ecce  tradidi  terram  in  manus  ejus. 
5.   Et  ait  Judas  Simeoni  fratri  fi:o  :  Afcende 

mecum  in  fortem  meam  ,  &  pugna  contra  Chana- 

nxum  ,  ut  &  ego  pergam  tecum  in  fortem  tuam. 

£t  abiit  cum  eo  Simeon. 

NOVA. 

7.  Dixitque  Adonibezec  :  Septuaginta  reges ,  am- 


nana;um  ac  Pherez.eum  in  manus  eorum  :  &  percufle-     putatis  manuum  ac  pedum  fummitatibus  ,  colllgebant 


runt  in  Bezec  decern  millia  virorum. 

J.  Inveneruntqoe  Adonibezec  in  Bezec ,  &  pu- 
gnaverunt  contra  eum  ,  ac  percufierunt  Chananzum 
&  Pherczaum. 

6.  Fugit  autem  Adonibezec  :  quern  perfecuti  com- 
prehenderunt  ,  csfis  fummitatibus  manuum  ejus  ac 
pedum. 

VerSIO     ANTIQUA. 


fub  menfa  mea  ciborum  reliquias  :  ficut  feci ,  ita  red- 
didit mihi  Deus.  Adduxeruntque  eura  in  Jerufalem  , 
&  ibi  mortuus  eft. 

8.  Oppugnantes  ergo  filii  Juda  Jerufalem  ,  cepe- 
runt  earn  ,  &  percufierunt  in  ore  gladii ,  tradentes 
cundam  incendio  civitatem. 

VuiGATA     NOVA. 


9.  Et  poftca  defcenderunt  filii  Juda  pugnare        9.  Et  poflea  defcendentes  pugnaverunt  con- 

NoT.E      AD     VersIONEM     AN'TIQUAM. 


If.  I.  Grace  prafponitur  5  ,  verbo  interrogabitnt ,  &  pro 
in  Dcmins,  legitur  ,  JX,a  tv  Kl fits,  per  Dimiiium  ;  Mf. 
tamen  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  hab.  cv  Kiilu, 
ficuc  Tcj-  Xeaffj:tTor ,  Icco  tw^  Xa^o/ot/b;,  quod  eft  in  Vatic. 
&  a!,  abfque  prjeced.  cnmi  extremo  Gtaec.  Vat.  habec , 
■Tf'.i  aVT»"i,  loco  rt-m,  Alex.  St  Oxen,  cum  edit.  Compl. 
«V  auroi ,  AM.  cv  durus;.  Monent  BB.  in  edict.  Aug.  leei 
2lrai!i  Domimtm  »  obliftendbus  Mf?.  qui  hahent  in  Dcnii- 
1'  .•Auguft.  etiam  Locuc.  i.  to.  ?.  573.  d.  priora  repetit 
cum  hoc,  in  Dcmim ,  additque  ;  Nra  ait  Dominum,  quad 
firmsais  ncftri  cmfnctsida  ptfcib^t.  In  plerifque  etiam  Mfs. 
Auguft.  ficut  in  editt.  Atn.  &  Er.  exiHt  ad  hcllandum 
eum;  Or.  t?  «70xe/^h3x;  t^o;  at-T»?*  5c  vero  inf.  ait,  Veum 
nolutjjf  ab  uniz-erfg  popitlo  beilart  adzersh^  Chanan^oi. 

<■.  z.  Ad  reibume  Gr«co  :  omnes  tamen  Mfs.Augufl. 
Cxcepto  uno  Sorboa.  leg.  >«  marmi ,  aon  in  manu.  Grzc. 


conflanter ,  cp  X''/"'  «^t?.  V*id.  Aug.  ibid. 

Tt.  ;.  Sic  eft  in  Grxco  Vatic,  prjrter  leqq.  ra  Zv^uiait 
aJ'o.fS ,  fed  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  editt.  Aid.  & 
Compl.  ut  fup.  T^o;  Zi  iii!^r  Ts,  a/e^pV*  fubinde  apud  om- 
nes hie  &  infra  ,  w  tcj  x^mcw  ,  tn  jorte  ,  non  in  fortem  i 
item  loco  bellemus  in  Cbanan^o  ,  in  Vatic,  lie  :  cra^a^a^w- 
^f?a  -^^;;  Tt;  X«xa:/.':i'i; ,  injlritamus  aciem  c&ntraChana- 
nMS ;  in  Alex,  vero  &  Oxon.  necnon  in  editt.  fuprad. 
«rs^e^wMCof.Wfi' f  Compl.  To^f^c'c;^;)-,  Mf.  Alex.  m?^j^ticu  ) 
cV  Ti2"  Xcatarxi^,  Notant  BB.  editt.  Aueufl.  habere,  r» 
Chanansos ,  fed  contra  fidem  Mfs.  Auguft.  etiam  ipfe  Lo- 
cut.  7.  col.  J73.  d.  conftanier  leg.  <;J  bellemus  in  Chana- 
nxs  ,  additque  :  Non  dixit  :  Adversiis  Chananxtim  ,  aut 
contra  Cbananaum ,  attt  jaltetn  in  Chananaum. 

T.  9.  In  Grxco  ,  -^cnuvtai  irfl;  rc'r  Xcrixrcuil  t:i'  k«- 
Te/xfr7«  TV  Qft.iyf  ,  &c.  id  eft  ,    iellare  tmtra inbah* 


LIBER     JUDICUM.     Cap.   I. 


45» 


VUIGATA     NOVA. 
tra  Chananaum  ,  qui  habitabat  in  inontanis ,  & 
ad  meridiem  ,  &  in  campeftiibus. 
JoC.iK.       '^-  Pergenfque  Judas  contra  Chanana?uni , 
14.  qui  habitabat  in  Hebron  ,  (  cujus  nomen  fuit  an- 

tiquitus  Cariath  Arbe  )  percuflit  Sefai ,  &  Ahi- 
nian  ,  &  Tholmai  : 


Versio    antiqua. 

ad  Chananxum  ,  qui  habitabat  in  montana  ,  &     Aug,  uU  fuf, 
aiiftrum ,  &  campeftrem. 

10.  Et  abiit  Judas  ad  Chananacum  inhabitan- 
tem  in  Chebron ,  &  exiit  Cliebron  ex  adverfo  ; 
(  nomen  autem  erat  Chebron,  Cariatharbocfe- 
pher)  &  perculVit  Sefi,  &  Achiman,  &  Choi- 
mi  ,  lilios  Enach : 

1 1 .  &  afcenderunt  inde  ad  inhabitantes  Dabir , 
nomen  autem  Dabir,  quod  erat  ante  civitas  lit- 
terarum. 

12.  Et  dixit  Caleb  :  Quicunque  percuflerit 
civitatcm  litterarum  ,  &:  acceperit  earn ,  dabo 
ei  filiam  meam  in  uxorem. 


1 1,  atque  inde  profeftus  abiit  ad  habitatores 
Dabir,  cujus  nomen  vetus  erat  Cariath  Sepher  , 
id  eft ,  civitas  litterarum. 

12.  Dixitque  Caleb  :  Qui  percuflerit  Cariath 
Sepher ,  &  vaftaverit  earn ,  dabo  ei  Axam  filiam 
meam  uxorem. 

1 5 .  Cumque  cepiflet  earn  Othoniel  filius  Ce- 
rez  frater  Crileb  minor  ,  dedit  ei  Axam  filiam 
faam  conjugem. 

14.  Quam  pergentem  in  itinere  monuit  vir 
fuus  ut  pereret  k  pane  fuo  agrum.  Qu£  cum 
fufpiraflet  fedens  in  alino  ,  dixit  ei  Caleb  ;  Quid 
babes  ? 

15.  At  ilia  refpondit  ;  Da  mihi  benediftio-        15 redemptionem  aqux.  Et  dedit  ei  Caleb 

nem  ,  quia  terram  arentem  dedifti  mihi:  da  &     fecundum  COr  ejus  redemptionem  excelforum,  Sc 
irriguam  aquis.   Dedit  ergo  ei  Caleb  irriguum  fu-     redemptionem  humiiilUTl. 

periui ,  &  irriguum  inferius. 


'14.    Et  fiftum  eft  cum  ingrederetur  ipfe  ,     W™j«<cy?.  4; 
monuit  earn  Gothoniel  ut  peteret  a  patre  fuo  J96. «.<■•/. 


Vu 


L  G  A  T  A       NOVA. 


16.  Filii  autem  Cinsi  cognati  Moyfi ,  afcenderunt 
de  civitate  palmarum  ,  cum  filiis  Juda  ,  in  delertuni 
fortis  e|us  ,  quod  eft  ad  meridiem  Arad  ,  &  habita- 
verunt  cum  eo. 

VULGATA      NOVA. 

18.  Cepitque  Judas  Cizam  cum  finibus  fuis , 
&  Afcalonera ,  atque  Accaron  cum  terminis  fuis. 


19.  Fuitque  Dominus  cum  Juda,  &  montana 
poOedit  :  nee  potuit  delere  habitatores  vallis  , 
quia  falcatis  curribus  abundabant. 


17.  Abiit  autem  Judas  cum  Simeone  fratre  fuo,' 
&  percuilerunt  llmul  Chananium  qui  habitabat  in 
Sephaath  ,  &  interfecerunt  eum.  Vocatumque  eft  no- 
men urbis  ,  Horma  ,  id  eft  ,  anathema. 

Versio    antiqua. 

18.  Et  non  hxrcditavit  Judas  Gazam  &  fi-     Aug.qimjl.^.itt 
nem  ejus,  &  Alcalonem  &  finem  ejus,  &  Ac- /««^n-.f, }.  jjfi.y. 
caron  &  hnem  ejus,  &   Azotum  &  adjacen- 
tia  ejus. 

19.  Et  erat  Dominus  cum  Juda,  &  harredita- 
vit  montem  :  quoniam  non  potuit  haereditare  in- 
habitantes in  valle ,  quoniam  Kechab  obftitit  eis , 
<5c  currus  erant  eis  ferrei. 

NoT>E     AD      VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 


tatittm  mtntaiiam  y  &c.  ut  fup. 

If.  10.  Leviter  tamiim  hie  diiferi  Augiift.  a  Gixco  ,  iibi 
fciiicec  sTTooru?» ,  tvit ,  pio  Abi:i  i  fie  infra  ^.  to  oro,«a  ,  t5 
nomiji ,  \ciio  nom:n  anum  ,  addico  to  irf^i-rsf^v  ^  ame^  ,  pofl 
Chebron  ;  at  inMf.  Alex,  to  Ae  ii'OiUa,  (icut  in  editt.  Aid. 
JSc  Compl.  &  loco  TO  -^rpo'TfAflK ,  lie  ,  e^tt/jc^&ei'  ,    carum  , 


nihil  (tntrarium  fequi  ;  fimil  enim ,  inquit ,  ingredieban^ 
tiir  -uiani.  Pofteriora  verba  cum  Graeco  coiiveniunt ,  uno 
excepto^!n(7««;j ,  pro  quo  i-7rkit',!t ,  vel  ut  in  Compl.  s'csi- 
flec,  ab  e-;7(CErt,j ,  cothittio  ^  inJHie  y  obz'ihro  i  Nobil.  inctta~ 
vit, hnmo  apud  Aiiguft.  iplum  ,  i\  Tliuan.  codici  fides, 
hic  &  intra  ,  nwi'it  ;  at  practerquam  quod  huic  legend! 
ante:  exinde  in  Vatic.  &  al.  loco  jxrciiffit  Seji ,  l-Tri-rc^wi  modo  non  futiragantur  cxteri  Mfs.  eidem  etiam  repugna- 
Tw  Sesti'  .  petcKjprt'.nt  Seffi ,  &  pro  Chtlmi  ,  filios  Enach ,      re  videtur  Augull.  in  liecuifu  explicationis  ,  cum  dicat  : 

'^'•■'    - ■'—'■■■=    '■     Tt.;...;     ....;...;....../...,  E..,, I  .       Ihi  mmil.i  eft  nt  feleiel Ru  veto  dim  agriim  petere  ms- 

nila  jtierit  a  vim  fiin  ,  tien  agrum  petiijje  didtllr ,  damans 

dejiihjugali ,  ijitid  ibi  (  Jof.  I  J.  1 8.  )  didum  eft  de  aftiio  ,  fed 

redemptzonem  aijiix  ,   eii  qii'oi  tn  terram  atiftri  fr.iffet  tradita. 

t-  I  J-   Ira  Gr:ece  ad  verbum.  Addit  Aug.  ibid.   Ouii 

fhef.  InGr.  Vat.  Kci.zi'-':ci.f^ciL:i(psf ,  in  Mf.  Alex.  KccAcip-     fibi  vein  ,ebjci<riim  eft ;  infi  forte  ager  ipfe  idea  petebatttr  , 


Q^^iJiy-jmyjaxlx  ri'Erdi,  Tholm: ,  genimina  ifjitit  Enach  ; 
in  Mf.    Alex.  i-n-aToi^^   toc  Xih'-At  >c,  tIv  'A;^ijw«a/^,  k.  to/ 

©a«!/ 'i.)ci.n.    Ad  hot  autem  Cariathaybucfepher  ,  mo- 

nenr  EB.    in   edirt.  Aug.   Am.  Er.  &  Lov.  legi  ,   C.ri;4- 
tharbe  vd  Sepher  ;  in  Mi's,  vero    &    Rat.   Cariatharvoxfe- 


C'.Mifif  ,  in  ed.  Aid.  KaSi^SafSooEj fp  ,  in  Compl.  Kagic, 
^af£cu6. 

If.  n.  Griec.  d^'et  quod.,  poft  Dabir  ,  &  port  ante, 
fubdit ,  Kag^a^cns'f  at  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  iicut  in 
Aid.  &.  Compl.  deed  ;  cetera  fimilia. 

a.  II.  Ita  GrjEce,  uno  excepto  ,  CTjjicaJa^ciSn?»! ,  prje- 
occiipaverii ,  pro  acceperit;  Auguft.  paulo  fup.  habet,  cie- 
peiztt  &  pofl  meam  t  addic  Axam  tixorem  ,  renitentibus 
tamen  Mfs.  omnibus  qui  terunt  ,  filiam  meam  in  ttxorem  , 
■lit  infra  ,  nmiil'o  nomine  Axam  :  Grace,  tamen  hab.  'A%d, 
ante  filiam,  vel  eum  Mf.  Alex.  'A%:tV,  edit.  Compl. 
'AxodV.  Obfervat  ibid.  Augufl.  Jam  hoc  fj  in  libro  Jefii 
Kiiz/f  (  ly.  I*?.  )  commemoratitm  ejfe.  Sed  ntri'.m ,  inquit, 
]eju  vivente  Jaclitm  Jit ,  '^  nttnc  per  recapitnlationem  repe- 
tititm  ;  ««  poft  ejits  mortem ,  ppfteaquam  didam  eft  ,  Judas 
afccndet mentb  quAritiir  :  Jed  trcdibtliits  eft  poft  mor- 
tem Jefu  jaclum  ,  tunc  autem  per  prolepjim  ,  id  eft  ,  per  pra- 
occftpationem  commemoratftm  ,  q/temadmoditm  ^  alia. 

>?.  14.  S.  Aug.  comparat  liune  locum  eum  (imili  Jof.  i  J. 
iS.monetque  iilic  dictum  ,  a.'m  ingrederetur  ipfa  ,  hie  ve- 
rb ,  ciim  ingrederetur  ipje :  actanien  in  Graeco  utrobique  le- 
gitur  ipfam  ,  nempe  Jof.  ly.fic,  cV  tw  ?V-rop?t'5.^ct(  at-TvV, 
hie  vero.cV  tiT  ei'oo'/m  oi/tS;  ,  vel  ut  in  Mf.  Alex.  Aid.  & 


lit  haberet  de  frrtciibns  ejus  unde  aquam  redimeret ,  cujus 
inopia  in  illis  regionibus  erat  ,  qui  mipta  ducebatur  ;  fed 
dedit  ei  Caleb  redemptionem  excelforum  ,  &e.  Non  vide» 
quid  Jiibaudiantus  ,  niji  fluentorum  ,  excelforum  videlicet  in 
montanis  ,  humilinm  m  campeflribus  ,  Jive  in  vallibus. 

if.  18.  In  Grscco  Vatic,  poft  Ga-Lam  ,  iTc  :  »d\c  to, 
og^  ai/Tn;,  ksJi  Tw  'Aoxo:^wf«  ^(/e  Tct  'ipix  ixvtv.;  ,  j)  T«f 
Ax«a/'a»f  Vis  Tcc  ofiict  a'uTH^  ,  iw  'A^wTOf  yV'e  rd.  taspiairofioc 
avT^^'  tteqite  fines  ejus  y  neque  Afcalonem  neqite  fines  ejtts  y 
^  Accaron  ne.jue  fines  ejus ,  Atotum  neque  adjacetltiaejtts. 
In  Mfs.  tamen  Alex.  &  Ox.  ac  in  editt.  Aid.  &  Compl. 
j,  TO  ofioi ,  poft  Gaanm  ;  item  in  Mf  Alex,  ae  edit.  Aid. 
5  Tnj'  Ac^taAa'^K  H.  TO  opi:v  «t/Tii; ,  iimilitcr  k.  to  ofnoy ,  poft 
Accaron  i  in  Mfs.  etiam  Alex.  &  Oxon.  ae  editt.  Aid.  Sc 
Compl.  &nic  Atotum,  poniiur  )taf  thk,  Iicut  poft  ^4^(7/«»;, 
«,  tk  .  Ncbil.  monet ,  initio  pro  ^  y;t  £x^Hfc('o^M3E ,  alios  le- 
gere  j.  ^)(.xh[jsic/u\ke  ;  at  Aug.  eonftanter,  t^  non  hxreditavit, 
Vid.  Tnf.  J97.  a. 

■Jf.  19.  Auguft.  infra  legit  :  Quoniam  non  potuertint  hx- 
reditare ,  &c.in  Gr.  lie  '.'On  ten  ^.Ji'yx^foa.^  fi;^^c^p;uaxi  r^^ 
y.cil.iyj^v1ct^  TMK  xoMa'/a,  &C.  Orioniam  non  potuerunt  exter- 
minarc  inhabitantes  vallem  :  in  Mf.  ramen  Alex,  ac  edit. 
Compl.  in.  iKvrctlo ,  non  potuit ,  ut  fup.  ficut  &  HMtgjfo 


Compl.  w  Tw  lis-ntptuiQcu  ivTYi'-  Addit  autem  Aug.  inde     fw^xi  Tts  ii«75.)«i'7«5  TitV  xtiMiJa'  fimilitet  in  edit.  Aid, 


45^ 


Aug.  ipLvJ!.  6. 
]uiiic.  ^yy.il- 


UU.  jiixjl.  7. 


LIBER     JUDICUM 

Versio    antiqua. 
20.    F,t  dedemiit  Caleb  Chebron,   ficiit  lo 


ciitus  eft  iMoyfes,  &  hireditavit  inde  tres  civita- 
tcs  tilionun  tnach ,  &  abltulit  inde  ires  iilios 
Enach. 

ii.  Et  Jebiifrnm  habitantem  in  Jeriifalem 
non  li:credita\"cnint  filii  Benjamin  ;  &  habitavit 
Jebufxus  cum  filiis  Benjamin  in  Jerufalem,  uf- 
que  in  hodierniim  diem. 

V  U  L  G  A  T  A 


Cap.    I. 

VuLGATA     NOVA. 
20.   Deileruntque  Caleb  Hebron  ,  ficut  dixe-       Kkot. 
rat  Moyfes ,  qui  delevit  ex  ea  tres  tilios  Enac.     '4- 14- 

14. 

1 1 .  Jebufeum  autem  Iiabitatorem  Jerufalem 
non  delevcrunt  filii  Benjamin  :  habitavitquc  Je- 
bufeus  cum  filiis  Benjamin  in  Jerufalem ,  ufque 
in  prsfentem  diem. 


11.  Domus  quoque  Jofeph  afcendit  in  Bethel, 
fuitque  Dominus  cum  eis. 

2  i .  Nam  cum  obilderent  urbem  ,  quE  prius  Lu- 
za  vocabatur  , 

2 .J.  viderunt  hominem  egredientem  de  civitate  , 
dixerunrque  ad  eum  :  Oftende  nobis  introitum  civita- 
tis,  &  faciemus  tecum  milericordiam. 

Versio 


25.  Qui  cim  oftendiflet  eis ,  percufTerunt  urbem 
in  ore  gladii  :  hominem  autem  ilium  ,  &  omnem  co- 
gnationem  ejus  ,  dimiferunt. 

26.  Qui  dimiflus  ,  abiit  in  terram  Hetthim  ,  & 
redificavit  ibi  civitatem ,  vocavitque  eam  Luzam  :  qu^ 
ita  appellatur  ufque  in  prc^fentem  diem. 


ANTIQUA. 

Ati^.  ijttxjl.  8.  ^      =7.  Etnon  hxreditavit  Manaffes  Bethran,qux 
5.  598.  i.  eft  Scythaium  civitas,  neque  tilias  ejus 


IliiJ.  gn.tj}.  10. 


VuLGATA     NOVA. 

27.  Manafles quoque  non  delevit  Bethfan,  & 
Thanac  cum  viculis  fuis  ,  &  habitatores  Dor ,  & 
Jeblaam  ,  &  Mageddo  cum  viculis  fuis  ,  coepit- 
que  Chanana:us  habitare  cum  eis. 

28.  Poftquam  autem  confbrtatus  eft  Ifrael , 


Uid,  qiixji.  II. 


;R.  Et  flidum  eft  quando  prxvaluit  Ifrael ,  & 
pofiiit  Chananxiim  in  tribiitum,  &  auferensnon     fecit  eos  tributaries,  &  delete  noluit, 
abfti'Jit  eum. 

VuLGATA       NOVA. 

29.  Ephraim  etiam  non  interfecit  Chananium  ,     &  Rohob  : 
qui  habitabat  in  Gazer ,  fed  habitavit  cum  eo. 

30.  Zabulon  non  delevit  habitatores  Cetron,  & 
Naaloi  :  fed  habitavit  Chananaeus  in  medio  ejus  , 
faitufque  eft  ei  tributarius. 

3  I .  Afer  quoque  non  delevit  habitatores  Accho  , 
&Sidonis,Ahalab,  &  Achazib , &  Helba  ,&  Aphec, 

Versio    antiqua. 

34.  Et  contribulavit  Amorrhxus  filios  Dan  in 
monte ,  quoniam  non  permilic  eos  deicendere 
in  \'ailem  : 

V  U  L  G  A  T  a 


32.  habitavitquc  in  medio  Chananii  habitatoris 
illius  terr.-e  ,  nee  interfecit  cum. 

;  i .  Neplithali  quoque  non  delevit  habitatores 
Bethfames ,  &  Bethanath  :  &  habitavit  inter  Chana- 
nanim  habitatorem  terra: ,  fueruntque  ei  Bethfamita 
&  fiethanita:  tributarii. 

VuLGATA    NOVA. 

54.  Arftavitque    Amorrhaeus    filios   Dan  In 
monte ,  nee  dedit  eis  locum  ut  ad  planiora  def- 

cenderent : 


NOVA. 

36.  Fuit  autem  terminus  Amorrhsi  ab -afcenfu 


3  5.  habitavitque  in  monte  Hares,  quod  interpre- 
tatur  teftaceo  ,  in  AjalonSc  Salebim.  Et  aggravata  eft     fcorpionis ,  petra,  &  fuperiora  loca 
nanus  domus  Jofeph  ,  faftufque  eft  ei  tributarius.  ' 

NoT^    adVersionem    antiquam. 


XMif:«|Ui;<iai :  denique  Graec.  Vat.  loco  ohjlitit,  hab. //es- 
TSi'Wo  ,  ntitiiditvil ,  edixit,  omiCis  feqq.  ^  citrrtti  er,t>it  eis 
fenti;  Mf.  tamen  Oxon.  cum  edict.  Aid.  &  Compl.  ad- 
dit  1  K'  cf.p/iiaja  of/tipa  ai/ror?. 

If.  20.  Ad  verburn  c  Gr£co ,  prajter  poftrema ,  ^  ahf- 
tiilit ,  &c.  quie  abiunt  a  cod.  Vatic.  In  Mf.  Alex,  pod 
^laredtta-jit ,  lequitur  :  i-/.uhfv  xa;  t^eT;  -Tri^tic; ,  jt  ii^p^v  h.u- 
ia  T^5  Tp?;  mv!;  'Hi-a'jt ,  abfque  hoc  ,  jiliorum  Enach  :  con- 
Ira   in  edit.  Compl.   (impliciter  ,  r.a.]  [fftfiy   ixu  tk;  rfsft 


If.  27.  Sic  eft  in  Grxco ,  prjeter  unum  s^Jff  5 ,  aifliilit  , 
loco  h.tredii,mit  ;  at  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  ex.Mifcvo- 
^«os.  Auguft.  addit  :  Ttlias  ejus  dicit  civiiates ,  qtias  iffif 
qttaji  jnetJopolis  irijlttuerat^ 

^.  28.  Ad  vetbum  e  Graeco  ,  excepto  uno  pojiiit,  pro 
quo  in  cod.  Vat.  tw.ifcs  ,  Jicn ;  at  in  Alex,  ficut  in  editt. 
Aid.  &. Compl.  «Es/o,  in  Mf.  Oxon.  iitr^o.  Auguft.  addit : 
Jai}l  t.ile  aliquid  diilum  efl  in  libro  Jefii  J>lave  (  17.  13.  ) 
fene  ipjts  Z'trhis.  Proinde  ant  htc  per  ittiaccphalxo/im  dicitnr^ 
iiii  'HiaK  ,  omirtis  his,  f^  hxreditavit  inde  tres  civitates  'ant  illic  per  prolepjim  diilnm  ejl ,  id  ejl  ,  ant  hie  lecapttu- 
(ihoyum  Enach.  Obfervat  autem  Auguft.  ibid.  Jam  hoc  die-      landtt ,  ant  illjc  prxoecnpaudo. 


iiitn  elle  in  Itbro  ]ejn  'Nave ,  qiioni.vn  illo  vivo  fatiitm  efl ; 
fed  hk  ,  inquit,  recapittilando  commemorat:im  ejl  ,  ehm  de 
jnhit  Juda  ■,  itnde  juil  Calebs  Scyiptitra  loqiteretttr.  Et  ve- 
ro  fup.  Jof.  15.  14.  legitur  :  Kct!  «SioMjtpEft;!'  i%i\Uy  Xa- 
.>eo  vil(;  'lepciH ,  tk^  Tfiu;  wy^  'E^ajt,  -rev  ^u^qJ,  Kj  &c?^a/xit 
2,  Toi'  'Ax'wa.  Et  exterminavit  inde  Chaleb  filius  Jephone  , 
tres  Jilicts  Enac  ^  Seiu/i  ■,  ^  Tholamz  ^  ^  Achimai  at  never- 
bum  quidem  de  his ,  {J  hicrediiavit  ,  &c. 

T?.  21.  Ita  de  Gra-co  ,  verbum  e  verbo ,  ni  excipias  hoc 
ult.  iifqrte  in  hodiernum  diem ,  pro  quo  '•^ui^  th^  Hue'^5  TCtv- 
TH5.  Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl,  hab.  E|iis«»,  lo- 
co ix.>Mj.:tifir,iX)  y  Ml.  Ox.  t^u^oifuma. 


if.  54.  Graec.  habet ,  et;  to  o/jo?  ,  in  montem ,  non  in 
monte  ,  &  pro  non  permiftt  eos  ,  fie  ,  yx  ct<pvx.av  civ-rev  ,  non 
permiferiint  eum  :  in  Mf.  tamen  Alex,  ac  edit.  Compl. 
cipuiv  dvTzv ,  in  edit.  Aid.  uprA^v  dv-rvi; ;  reliqua  ad  ver- 
bum quadrant.  Addit  Auguft.  ibid.  Et  hoc  Jiimliter  aitt 
in  libro  Jefii  NazT  praoccupando  commemoratttm  efl  ,  atit  htc 
recapitiilando  :  fie  enim  apud  LXX.  Jof.  ip.  48.  K«(  ix 
i'^i^iM-^oLv  CI  viol  Aciy  Tov  'A/ucp^a.lly  toy  ^M^cylcc  dvrVi  v/ 
TW  af-it'  jt,  y';t  tlo:y  afry?  ci'  ^AjucppccToi  t^aJoiCiiycii  sii  %y  )to(- 
>«'/«.  Et  non  extriverttnt  jilti  Dan  Amorrhaum  vexantem 
eos  in  monte  :  2>  "<"'  Ji'i'bant  eos  Amirrhxi  defcendere  in 
vallem. 


LIBER     JUDICUM.     Cap.   II. 


'4?  5 


CAPUT       II. 


V  u 


1  G   A  T  A 


'A»gHp. 
q.  II.  in 
Jiid.  t.  5. 


"e; 


I.     A    Scenditque     an- 
±\.  gelus   Domini  de 


J»/ 24 
XZ. 


VeRSIO    ANTlqUA. 

T  afcendit  an- 

^elus     Domi- 
ni fliper  Clauthmona     Galgalis  ad    locum  flen 

montem tium  ,  &  ait  :  Eduxi  vos 

de  .-Egypto  ,  &  introduxi 
in  terram,  pro  qua  juravi  patiibus  veftris :  &  pollici- 

VUIGATA      NOVA. 

3.  Quamobrem  nolui  delereeosa  facie  vef- 
tra  :  ut  habcatis  holies  ,  &  dii  eorum  fint  vobis 
in  ruinam. 


NOVA. 

tus  fum ,  ut  non  facerem  Jrritum  paftum  meum  vo- 
bifcum  in  fempiternum : 

2..  ita  duntaxat  ut  non  feriretis  fcedus  cum  habi- 
tatoribus  teiTi-E  hujus,  fed  aras  eorum  fubverteretis : 
&  noluiftis  audire  vocera  meam  ;  cur  hoc  feciftis  ) 


Versio    antiqua. 

5 Non  adjiciam  tranfmigrare  populiim , 

quern  dixi  ejicere  ;  non  auferam  eos  a  facie  veftia : 
&  eriint  vobis  in  anguftias ,  &  dii  eoriun  eiunt  vo- 
bis in  fcandaliim. 


J98.X.  j9S».a. 


V  U  L  G  A  T  A 

4.  Cumque  loqueretur  angelus  Domini  ha;c  ver- 
ba ad  omnes  filios  Ifrael  :  clevaverunt  ipfi  vocem 
fuara  ,  &  fleverunt. 

V  u  L  G  A  T  A 


nova. 

5.  Et  vocatum  eft  nomen  loci  iliius 


NOVA. 

6.  Dimifit  ergo  Jofue  populum  ,  &  abierunt 
lilii  Ifrael  unufquifque  in  poflelfionem  fuam  ,  ut 
obtinerent  eam  : 

7.  fervieruntque  Domino  cun&is  diebusejus, 
&  feniorum  qui  longo  port  eum  vixcrunt  tempo- 
re ,  &  noverant  omnia  opera  Domini  qua  fece- 
rat  cum  Ifrael. 

8.  Mortuus  eft  autem  Jofue  filius  Nun  ,  fa- 
mulus Domini ,  centum  &  decern  annorum  , 

9.  &  fepelierunt  cum  in  finibus  polfeflionis 
fujE  in  Thamnathfarc  in  monte  Ephraim  ,  ^ 
feptentrionali  plaga  mentis  Gaas. 

10.  Omnifque  ilia  generatio  congregata  eft 
ad  patres  fuos :  &  furrexerunt  alii  ,  qui  non  nO' 


Locus  flen- 
tium  ,  five  lacrymarum  :  immolaveruntquc  ibi  hoftias 
Domino. 

Versio    antiqua. 

6.  Et  dimifit  Jeilis  populum,  &  abierunt  fi-   Aui.qunn.-i^.ia 
lii  Iliacl  unufquifque  in  domum  ilum  ,  &  unuf- ■''"''"•'•  5- J9?.^- 
quifque  in  hxreditatem  fuam ,  hireditare  terram : 


8.   Et  mortuus  eft  Jefus  filius   Nave,  fervus 
Domini ,  filius  centum  decern  annorum , 


10.  Et  omnis  getleratio  appofiti  funt  ad  pa- 
tres fuos  :  &  furrexit  generatio  altera  poft  eos , 
verant  Dominum ,  &  opera  qus  fecerat  cum  If-  qui  non  fcierunt  Donainum ,  &  opera  ejus  qu2 
rael.  ^    '     ""    ■' 


conf- 


II.  Feceruntque  filii  Ifrael  malum  in 
peftu  Domini,  &  fervierunt  Baalim. 

11.  Ac  dimilerunt  Dominum  Deum  patrum 
fuorum ,  qui  eduxerat  eos  de  t,;rra  jEgypti :  & 
fecuti  funt  deos  alienos  ,  deofque  populorum  , 

NotjE    ad    Versionem 

■#■ .  I.  Grace,  poll  Domini  ,  addic  hoc  ,  airo  Tay^yx»  , 
tollic  vero  ult.  montem  ;  turn  fequitur ,  ^  sct»  Ba(?MA  ,  Kj  tVi 
-rii  i^h'.i  "IseKH'x,  quod  deed  in  edit.  Compl.  nee  refertur 
ab  Auguft.  Nounda  vero  qua;  addic  infra,  ad  vocem 
Cl.iHthmofiit.  A  ploratioite  ,  inquic  ,  tiomen  accepit ,  eo  qiiod 
Grxce  ,  K^Kv^f^z;  ,  phr.ttio  dicitttr  :  ibi  enim  pnpulns  fievit  , 
cum  iTttdijfet  ab  hoc  ij7tgelo  verba  Domini  vintOcami!  in  eos, 
quud  inobedientes  Jmjfeiit  i  quia  non  exterminaveTHnt  popu- 
los ,  fecundiim  prxceptnm  ejus  ,  qttibns  prxvnliternnt ;  eti- 
gentes  eos  facere  tytbrttAr:os  ,  qttam  tnterimere  ^  perdere  , 
qtiejn.xdmoJtim  j»jji  rat    Dominits  :  qitod  /iue  contempto  Dei 


fecit  Ifrael. 

1 1 .  Et  fecerunt  filii  Ifrael  quod  malignum  erat 


coram  Domino  Deo  patrum  fuorum , 

I  z.  qui  ejecit  eos  de  terra  yEgypti  :  &  fecuti 
funt  deos  gentium  ,  c]ux  circa  illos  funt ,  «5c  of- 
fenderunt  Dominum  : 


Aug.  tociit.  3,  r, 
J-575-''- 


Idem    Lotul.  4. 

17 i-  '■  e;  ?"•'■/'• 

I  J.  in  Judic.  J99. 
c, 

Cypr.  I.  I ,  Tefltm, 
1-6.  K 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Et  -jenit  vir  in  h.ereditatem  /nam  ,  hxreditare  terram.  At  in 
Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ut  in  edict.  Aid.  &  Compl.  fie  ;  Kcu 
i-irm'.ot  (  Alex,  cfniixt  )  c.' i/.si  '\tsjixi\-,  iKaszi  u;  riv  or- 
xsj- (  Aid.  TOTTCf  )  afT?,  »tj  E(';  (  Aid.  e'y.as-c;  £/;J  rir  K?yfn- 
n,u!c.i  (Ml.  Alex.  tS  nxTa)iMipov:/uuc«i  i\-i  7m)  Ml".  Oxon. 
add.  aVr?.  Obfervac  Auguft.  ibid,  eadem  ferme  diCla 
efle  fupra  ,  Jof.  24.  zg.  Hoc  ,  inquic,  per  rec.ipitul.utonem 
iterari  nulla  dubitalio  eft.  N.iMi  ^  mors  ipyius  Jejh  Navt 
etiam  in  hoc  tibro  commemoratnr  ,  ut  tanquam  ab  exordia 
ctinila  breviter  tnjintiarentur. 

t.  8.  Ita  Gra;ce  verbum  e  verbo.  Addit  Auguft.  ibid. 


tlland.ito  ,  Ji-je  nmore  fecerint Jme  dubio  pecc.meriint Ifla  repelitio  ,  quod  ciim  dixijjel ,  filius'  Nave  ,   repeti'..'il  fi- 


qrtod  idea  per  Jcfttm  nolutt  eis  dtcere  ,  (Ji  tamen  adhtic  eo 
I'ivente  jam  cirperat  fieri ,  ^  non  potius  prxoccftpando  com- 

niemoratumfrierat  quod  illo  morttto  fieri  ctrptt) Nonditm 

ar.tetn  omnes  id  jecerant ,  vivente  ]efit ,  etji  aliqui  forte  jam 
cCEperant.  Qredtbtltns  eft  tamen  nihil  tale  fieri  arpttim  ,  vivente 

Jefii  N.lVf Qjtod    -uero   commemoratum  eft   in   liho  Jefti 

^ave  t  (  15,  13.  J  magis  exiftimo  pr.toccupando  commemora- 
tum ,  quod  poft  ejus  mortem  ,  -vel  Jutitrum  ejje  J.im  ip/e  no- 
verat  ptophetico  fpiritu  ,  Ji  ab  illo  liber  conjcriptus  eft,  qui 
appellaliir  Jefu  N.ive  ;  vel  fi  ab  alto  fcriptus  eft  ,  jam  fac- 
tum ejJe  fciebat  pf>ft  mortem  Jefu  ,  quod  in  illo  libro  prxocctt- 
pando  tommemoraijit . 

t.  5.  Sic  eft  in  Grxco  ,  exceptis  his  :  N»«  adjiciam tern  Domino,  fequitur  Gracce 

qurm  dixt  ejicere ,  qux  abfunt  a  cod.  Vac.  in  Alex,  autem 
ilc  hab.  Ou  ^^9oShc&)  ry  ij.iruii.ie/xt  rzv  >.alv  ov  uttol  Tbr  s^- 
cMhp-v''jxt  «Vti?;  fV  ,  abfquc  hoc,  non  auferam  eos  :  in  Aid, 
edit.  Oil  'aip'A^ni'jj  ^£7o(xIi5«/  Til-  Aao^  oV  eiVa  xy  s^ugxi  , 
ei/ /^H  £^«^&)  «f'TP^  ^'y. ,  m  C'jnipl.  OJ  -Tr/^cc^HCaj  t?  fie'si- 
XJiw.'  Til'  >-xiv  oV  UTTX  Ty  f£i)c:4.-  £*/,  ,  IimilitCF  in  Mf.  Ox. 
prarter  hoc  ,  S\  riVa  ,  quod  deed. 

ir.6.  Grxce,    foR.  populum  ,  habetur  limpliciter  :  Kai 
i>!>a  aVi"/>  tli  -rh  y.M'pui/Jitu  «Vt? ,  K«7«XM!/iiM,«He«<  xiii'  7^t. 

Tern  I. 


lius  ,  {J  deinde  addidn  ,  centum  decern  annoruiu  ,  inu/i- 
lata  eft ,  ut  fotiiis  filius  centum  decern  annorum  diceret  , 
quam  homo  centum  decem  annorum  ;  fed  l.tmen  ^  alibi  rC' 
peritur. 

f.  10.  Similiter  in  Gratco  ,  nifi  quod  voci  generatio ,  ad- 
ditur  «Vsi'ra ,  ilia  ,  &  in  fine  hab.  Kxi  y.  to  if-,ci  3  sTrnWt» 
ui  t£  'icfx.ia  ,  ^  opus  quod  fecit  in  ifrael  :  prspof.  autem 
cV,  deeft  in  Mis.  Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  editt.  Aid. 
&  Compl.  Notanda  etiam  locntio  ifta  ,  inquic  Auguft.  ibid. 
quad  non  ait,  appollta  eft,  quia  plmes  erant. 

Tf.  II.  A  Grfco  abed  quod ,  ante  malignum,  ut&  fcq, 
erat  :  limiliter  a  quibufd.  Mfs.  Cyprian.  Poft  vocem  au- 

^  Jervierunt  B.ialim  ,  in  edit.  Compl.  tT  Baa'^  ,  in  Mf, 
Oxon.  BaaA  j.  t>)  ' K^xflrt'  deinde^f".  12.  in  omnibus  lie  :  ^ 
iyyotT^M^oi'  riv  Kt/^/si-  to»'  ©rci'  tcii/,  &c.  qu.e  verba  ,  ^  de- 
reliqueriint ,  &c.  omittuntur  a  S.  Cypr. 

"t,  12.  Grarc.  habet ,  toV  i^xyet'/iira  ,  qui  eduxit ,  pro 
ejecit ,  Sc  loco  fecuti  Junt  deos  gentium  ,  fie  ;  sVcf  fi^Hon/ 
c-jTtG'ji  &Si^c  STsfctiy  atno  lua  Geo"'  Tajy  vieuiv  ,  ambulaverunt 
poft  deos  alios  de  diis  gentium  ,  abfque  Ccq.  funt ,  poftj//«, 
cui  addit  ,  i,  wQiis/.vn.iX/   dutili  ,    iS    adoraverutit  ton 

lii 


454 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    II. 


VeRSIO     ANIiqUA. 


Aug.ijiitlt.  Tj.  in 
Juda.t.  5.  ^99.1:. 

Teriul.  adv.  Gnsft. 


15.  &  reliquerunt  Deum,  &  fervierunt  Baal 
&  Artartibus. 

14.  Et  iratus  Dominus,  tradidit  eos  in  mani- 
bus  diripientium  :  &  diripiebantur  ab  illis ,  &  ve- 
nundabantur  inimicis  :  nee  poterant  omnino 
fubfiftere  a  facie  inimicorum  llioriim  : 

15.  quocunque  pfoceflerant ,  manus  erat  fu- 
per  illos  in  m.ila <5c  compreirari  lunt  valde. 


Ai4j.  Iteiit.  S.  ^ 
7.».  J.  }75-f-/- 


V  U  L  G  A  T  A 

16.  Sufcitavitque  Dominus  judices,  qui  liberarent 
eos  de  vaftaacium  manibus ;  fed  nee  eos  audire  vo- 
luerunt , 

1 7.  fornicantes   cum  diis  alienis  ,    &   adorantes 

Versio    antiqua. 

1 8.  Et  cam  fulcitavit  Donunus  eis  judices,  & 
erat  Dominui  cum  judice.... 


VuLGATA      NOV  A. 

qui  habitabant  in  circuitu  eorum  ,  &  adorave- 
runt  eos  ;  &  ad  iracundiam  concitaverunt  Do- 
minum, 

I  j .  dirnittentes  eum  ,  &  fervientes  Baal  & 
Aftarotli. 

14.  Iratufque  Dominus  contra  Ifrael ,  tradi- 
dit eos  in  manus  diripientium:  qui  ceperunt  eos, 
&  vendiderunt  hoftibus ,  qui  liabitabant  per  gy- 
rum  :  nee  potuerunt  refiftere  adverfariis  fuis  : 

1 5 .  fed  quocunque  pergere  voluiffent ,  ma- 
nus Domini  fuper  eos  erat ,  ilcut  locutus  eft  ,  8c 
juravit  eis  ;  &  vehementer  affliAi  funt. 

N   O  V  A. 

eos.  Cito  deferuerunt  viam  ,  per  quam  ingrefll  fue- 
rant  patres  eorum  :  &  audientcs  mandata  Domini , 
omnia  fecere  contraria. 


19.  Et  faflum  eft  cum  moreremr  judex,  & 
revertebantur ,  6:  iterum  corrumpebant  iiiper  pa- 
tres luos 


'A,i!  qu4  17  in     ^0 Propter  quod  tanta  dereUquit  gens  hare 

Judu.  t.  5.  (5o«,  h.  teftamentum  meum ,  quod  manda\i  patnbus  eo- 
t.6ai,(,  '  rum,  Scnon  obedierunt  voci  mes  : 

ii.  8c  ego  non  apponam  auferre  virum  a  fa- 
cie ipforum  de  gentibus ,  quas  reliquit  Jefus  fiiins 
Na\"e : 

3.1.  &  dimifit  ad  tentandum  in  eis  ICrael ,  fi 
obfervabunt  viam  Domini  abire  in  ea ,  quemad- 
modiini  cuftodierunt  patres  eorum ,  an  non. 

ij.  Et  dimiiit  Dominus  gentes  has,  ut  non 

NoTjE    AD    Version 


VuLGATA     NOVA. 

18.  Cumque  Dominus  judices  fufcitaret  ,  in 
diebus  eorum  fleftebatur  mifericordia  ,  &  audie- 
bat  affliftorum  gemitus ,  &  liberabat  eos  de  ca- 
de vaftantium. 

19.  Poftquam  autem  mortuus  etTet  judex, 
revertebantur  ,  &  muko  faciebant  pejora  quam 
fecerant  patres  eorum ,  fequentes  deos  alienos  , 
fervientes  eis  ,  &  adorantes  iUos.  Non  dimife- 
runt  adinventiones  luas ,  &  viam  duriffimam  , 
per  quam  ambulare  confueverunt. 

2.0.  Iratufque  eft  furor  Domini  in  Ifrael,  & 
ait  :  Quia  irritum  fecit  gens  ifta  pa&am  meum  , 
quod  pepigerara  cum  patribus  eorum  ,  &  vocem 
meam  audire  contempfit : 

z  I .  &  ego  non  delebo  gentes ,  quas  dimifit 
Jofue ,  &  mortuus  eft : 


item  pro  effenJertint ,  <Bxpafyitxt ,  ad  tram  provocavnrtnt. 

'f.  1 5.  Similiter  in  Gr«co  ,  prjcter  unum  ccvt'i  ,  eiim  , 
loco  Deum ;  Ml'.  Alex,  ac  edit.  Compl.  liab.  to»  Kvpr.t , 
Dominum.  Obl'ervat   Augull.  infra  ,  dici    quod  Baal  fcr- 

vitrunt ,    ij  Ajiariibiis .,  quia    ]ovi   {J   ]anonibus Hcc 

auum  ,  id  eft,  nomine  fhirali  Junones  ,  in  Grxiit  fecnn- 
diim  LXX.  reperimus  ,  in  Laiinis  autem  Jingulariter  erat. 
Quorum  m  ilh  ,  qui  non  h,\behat  LAX.  mterpretationem  , 
fed  ex  HebrM  erat,  Aflaroth  legimns  ;  nee  Baal,  fed  Baa- 
lira.  Cvpr.  1.  I.  Teftim.  fup.  5^  ferviermtt  B.tal.  TertiJ. 
1.  com.  Gnoft.  816.  b.  hab.  De/iinBo  Jefn  Isave  ,  derelin- 
fuuuiDeum  patrum  fuorum,  ^  ferviunt  idolis  Baalim  ,  Jj 
lAftartis. 

Tt.  14.  Grzc.  initio  haber ,  uf/lSiv  ^u^S  ,  iratus  eft  fu- 
rore ,  &  poll  Domtnui  ,  addit ,  cV  tw  'U^vix  ,  k. :  in  Mf. 
Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  deeft  »  ,  in  Mf.  Oxon. 
lie.  fV(  Tzr  'lofi^iiA  ,  k.:  cxinde  in  Vatic,  pro  in  manibus 
diripientium, 'm  ,  51';  X-^&^  ts^ta^uwot' ^iv ,  in  Alex. autem 
tc  Oxon.  ac  in  editt.  Aid.  &  Compl.  cV  X-'F'-  Auguft. 
Locut.  C.  to.  5.  575.  e.  legit  iTradtdtt  eos  in  manu  prx- 
dantium  ,  additque  ,  non  dtxtt ,  in  manttm ;  turn  in  Grxco 
pro  dirtptebantur  ab  illis,  lie,  xa,£Tp:/o,u;t/aa)'  oirrv; ,  de- 
frsdati  funt  eos  ,  quod  abefl  a  Ml.  Oxon.  &  loco  venun- 
dab.xnttir  tnimnis ,  in  Vatic.  a^s/c/O  «L'tv;  cv  X^P^*  t  '^ 
Alex.  &  Oxon.  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  w  x"f''  )  '^^' 
f'Xo»»'  avtZ/  ■/-vh.m'S'I'-  Auguft.  quxll.  17.  in  judic.  to. 
3.  599.  f.  habct :  Et  vendidit  eos  in  manu  inimicorum  fiio- 
rum  in  ctrcttittt  :  fequitur  in  Gracco  :  x.x:  itx.  ^/um-.y^xr  =Ti 
diTi^vtxi  icxri  TfotuTor  -rSt ,  &c.  J^  non  potuerunt  ultra 
re/iftete  ad  faeiem  ,  &c. 

t.  I  J.  Ita  refert  Tertul.  forte  ex  memotia ,  -M  ti.  ir. 
pracced.  In  Grrco  fie  eft  :  'E»  raaOi»  e:;  sVifsi-'oi/e  ,   j.  X-'? 

ui^^.oi  Ki/?ic5  «Vtc?;*  Jt.  ei^t'fiAt^EV  a^T^;  cipiJ'z^.  In  omnibus 
in  quibus  ibant ,  ^  manus  Domini  erat  fuper  eos  in  mala  , 
fieut  locutus  eft  Dominus ,  i^  Jicut  jurat/it  Dominus  ipfis  : 
Q  tiairtbula-jii  tos  valde. 


ii.  Ut  in  ipfis  experiar  Ifrael,  utrvira  cufto- 
diant  viam  Domini  ,  &  ambulent  in  ea  ,  ficut 
cuftodierunt  patres  eorum  ,  an  non. 

2  j .  Dimifit  ergo    Dominus  omnes  nationes 

EM.     ANTIQUA  M. 

f.  18.  Grate.  K«l  oVi  tijcipi  Kugici,  Sec.  ut  inLat.  in 
Mf.  Oxon.  ae  edit.  Compl.  it;  ,  quando ,  pro  or;.  Obfer- 
vat  Augull.  hic  abundare  ^,  ^od  judices  ;  Notandumejl 
etiam  boc ,  inquit ,  quod  a  plurali  ad  /ingularem  tranjiens  , 
non  ait ,  cum  judicihus ,  fed  cum  judice  ,  id  efi  ,  cum  »nQ- 
quoque  judice. 

T.  19.  Ita  quoque  in  Grxco  ,  exceptis  his ,  i;  aV/E>if«- 

Xfc xTcifpi-ixt /i=V,9-6ie,«i'  >  poflquam  mortuus  eft 

reverteritnt corrupertint ;  fed  al.  cumThcodor.  «j  aVs- 

rpjioc,  j.  iTxfiy  JVihitip'.v ,  telle  Nobil.  Tertul.  adversiis 
Gnoft.  826.  a.  b.  Sed  nee  ift:>  ,  Inquit,  obaudire  perjeve* 
rariint :  ut  qitis  Critarum  obierat  ,  illi  ad  delinquendum  fit' 
pra  qndm  patres  eorum  ,  abeundo  poft  deos  aliorum  ,  ^  fer- 
viendo  ,   ^  adorando  eos. 

■jf".  20.  Grxc.  habet  ;  'A^6'  u9  caa  iynxTsMTcr  to  eBi-c?» 
Pro  iis  quanta  dereitquerunt  ,  loco  Propter  quod  tanta  derc 
liquit ;  reliqua  ut  in  Lat.  fupra.  Eodem  modo  iteriun  le- 
git Auguft.  Loeut.  8.  &  9.  to.  5.  754.  d.  nifi  qnod  pro 
obedierunt  voci,  hab.  obaudierunt  vocis ,  e  Gr.  shvKMcxr  rvii 
(farifi  :  in  Mfs.  tamen  Alex.  &  Oxon.  ut  in  edit.  Aid. 
^TTwjtVfiay  ,  in  Compl.  «VvjtvsfltK.  Tertul.  1.  adv.  Gnoft. 
816.  b.  lie  leg.  QjioTiiam  tranjgreffa  eft  gens  ifta  pa3um 
meum  ,  quod  difpojui  patribus  eorum  ,  ^^  non  obaudierunt 
voci  me<x. 

Tf.ii.  Ad  veibum  e  Grxco  ,  nili  quod  in  fine,  poft 
N.i»f ,  additur  »  -rn  -/iT,  in  terra.  Tertul.  adverf.  Gnoft. 
826.  b.  lie  hab.  Pt  ego  non  advertam  ad  auferendum  c^- 
rum  A  facie  eorum  ex  nationibus  ,  quas  reliquit  decedens 
Jefus. 

"t.  22.  Ita  Grxce  verbum  pro  verbo :  eadem  rurfus  ha- 
bec  infra  Au2;-  nili  quod  delet  in  eis  ^  &  leg,  objervent  ^ 
pro  objervabitnt  ^  Gr.   (pvy^aoTdvl «i . 

■5^.25.  Ita  inGrdsco,  prjcier  duo,  apvait  dimittet,  pro 
dimijst  ,  &  TO  Txyj,;  ,  pro  tunc  ,  Auguft.  infra  bene  ceU' 
rtter.  Mf.  Alex,  non  af;'o<  habet,  fed  a^I^xe  ,  cumedd. 
Aid.  &  Compl. 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    III. 

VULGATANOVA.  VersIOANTIQUA." 


435 


has ,  &  cito  fubvertere  noluit  ,  nee  tiadidit  in    auferrct  iUas  tunc ,  &  non  tradidit  illas  in  manu     jf„.  „^j  r,  - 
manus  Jofue.  Jelu. 


Suf,  I 


JJ- 


hf.  14. 
10. 


CAPUT     III. 


■H 


VulGATA     NOVA. 
.E  funt  gentes ,  quas  Dominus  dereli- 


omnes  qui  non  noverant  bella  Chanansoruni  : 

2.  ut  poftea  difcerent  filii  eorum  certare  cum 
hollibus ,  &  habere  confuetudinem  praliandi : 

5 .  quinque  fatrapas  Philiflhinorura  ,  omnem- 
que  Chanansum  ,  &  Sidonium ,  atque  Hevsum  , 
qui  habitabat  in  nionte  Libano ,  de  monte  Baal 
Hermon  ufque  ad  introitum  Emath. 

4.  Dimilitque  eos  ,  ut  in  iplis  experiretur  If- 
raelem  ,  utrum  audiret  mandata  Domini,  qu.-B 
prjEceperat  patribus  eorum  per  manum  Moyli , 
an  non. 

Vu 


Versio    antiqua. 

I .  Y^  T  hx  gentas ,  quas  reliquit  Jefus ,  ut  tenta-   Aug.  quafl.  17. 

jLL  ret  in  eis  Ifrael,  omnes  qui  nefcicrunt  om-  }'"<•'■  •■  5-  fioo. 
nia  bella  Chanaan :  _  _  i.fioi.«.*. 

z.  veriim  propter  generationes  filiorum  Ifrael 
docere  illos  belUim ,  veriim  qui  ante  illos  nefcic- 
runt illas : 

3.  quinque fatrapias  alienigenarum,  &omnem 
Chananxum,  &  Sidonium,  &  Ewxum  inhabitan- 
tem  Libanum,  ante  montem  Hermon  ufque  ad 
Caboemath. 

4.  Et  faftum  eft  ut  tentaretur  in  ipfis  Ifrael, 
fcire  li  audient  mandata  Domini ,  quae  mandavit 
patribus  eorum  in  manu  Moyfi. 


lgata     nova. 


5.  Itaque  filii  Ifrael  habitaverunt  in  medio  Cha- 
nansi  ,  &  Hethai ,  &  Amorrliii ,  &  Pherez:i;i ,  & 
Hevai ,  &  Jebufjei  : 

6.  &  duxerunt  uxores  filias  eorum  ,  ipfique  fi- 
lias  fuas  filiis  eorum  tradiderunt  ,  &  fervierunt  diis 
eorum, 

Vulgata    nova. 

9.   Et  clamaverunt  ad  Dominum  :  qui  fufci- 

tavit  eis  falvatorem  ,  &  liberaifit  eos  ,  Othoniel 

,  videlicet  tilium  Cenez ,  fratrem  Caleb  minorem  : 


7.  Feceruntque  malum  in  confpeftu  Domini,  & 
obliti  funt  Dei  fui,  fervientes  Baalim,  &  Aftaroth. 

8.  Iratufque  contra  Ifrael  Dominus,  tradidit  eos 
in  manus  Chufan  Rafathaim  regis  Mefopotamis ,  fer- 
vieruntque  ei  ofto  annis. 

Versio    antiqua. 


,  10.  fuitque  in  eo  Spiritus  Domini ,  &  judi- 
cavit  Ifragl.  Egreflufque  eft  ad  pugnam  ,  &  tra- 
didit Dominus  in  manus  ejus  Chufan  Rafathaim 
regem  Syris  ,  &  oppreflit  eum. 

Vulgata     nova. 


9.  Et  clamaverunt  filii  Ifrael  ad  Dominum :     ji„g_  ^„^a  jg. 
<?c  excitavit  Dominus  lalvatorem  Ifrael ,  &  falva-  601.  i.f, 
vit  eos,  Gothoniel  filium  Cenez,  fratrem  Caleb 
juniorem  ipfius ,  &  exaudivit  eos  : 

10.  &:  faftus  eft  fuper  eum  Spiritus  Domi-   Utmiotm.io.t. 
ni 3-  574-  ^^ 


II.   Quievitque  terra         11 Vide  Not. 

quadraginta   annis  ,     & 
mortuus  eft  Othoniel  filius  Cenez. 

li.  Addiderunt  autem  filii  Ifrael  facere  malum 
in  confpeftu  Domini  :  qui  confortavit  adversum  eos 
Eglon  regem  Moab  ;  quia  fecerunt  malum  in  conf- 
peftu  ejus. 

I  ).  Et  copulavit  ei  filios  Ammon  ,  &  Amalec  : 
abiitque  &  percuflit  Ifrael ,  atque  pofledit  urbem 
palmarum. 


1 4.  Servieruntque  filii  Ifrael  Eglon  reg!  Moab  de- 
cern &  oiiro  annis : 

1 5 .  &  poftea  clamaverunt  ad  Dominum  :  qui  fuf- 
citavit  eis  falvatorem  vocabulo  Aod  ,  filium  Gera  , 
filii  Jemini  ,  qui  utraque  manu  pro  dextera  utebatur. 
Miferuntque  filii  Ifrael  per  ilium  munera  Eglon  regi 
Moab. 

16.  Qui  fecit  fibi  gladium  ancipitem  ,  habentem 
in  medio  capulum  longitudinis  palma?  manus  ,  &  ac- 
cinftus  eft  eo  fubter  fagum  in  dextro  femore. 


NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 


t.  I.  Gr«c.  Vatic,  loco  Jefns ,  hab.  Kv&ai  kVtk  ,  Dd- 
minus  f.K  ,  &  fub  finem  delec  vocem  Dmnia ,  quam  ta- 
men  addunt  editt.  Aid.  cSc  Compl.  at  in  Mf.  Alex,  exf- 
lac  'li'ot; ,  llcut  ia  edit.  Compl.  fed  abfque  dv-rd ;  eadem 
vox  ot'i/TK  ,  abed  etiara  a  Mf.  Oxon.  ac  edit.  Aid.  fed  le- 
gicur  ibi  Kt'gjc; ,  non  'Iiief;.  Monent  BE.  in  editt.  Aug. 
fcribi  Domiiins ,  fed  contra  fidem  Mfs.  plerorumqiie  ,  & 
melioris  notx. 

Tt.  1.  Ad  verbum  e  Gra;co  ,  excepta  voce  ult.  illas , 
^ujus  loco  eft  Bturx  ,  fii  :  item  pro  docere  ,  (ic  ,  iv  Aiia^H/ , 
ad  docendiim  ,  vel  ut  doteret  ,  &  pro  veriim ,  initio  &  inf. 
•TTt^vv  ,  tanttrm, 

1^,  3.  Apte  adGrascum,  prxter  feqq.  itjite  montem  t^ro 
quo  aVo  ry  opi-?  ,  a  mstnc  ;  item  'A^f/wJv-^  pro  Hermon^ 
&  Aa£w£yUa6,  pro  dboem.jth  i  in  MI.  Alex.  iVoouMMa'S  , 
al.   AaSo)  'i-ua.'i. 

'if.  4.  Ita  Gr.^ce  ad  verbum,  uno  excepio  ,  otVe  T;w/ia- 
CKi ,  ut  te/itaret,  loco  tefitaretHi  i  exinde  -/v^'ixt -^  pro  y«rf, 
mel.  nd  fciettdum. 

1t.<).  Similiter  in  Grsco,  prscter  pauca  ,  nempeyj-.it«Ki, 
pro  quo  «VsA^y,  fratrii  ,  &  juniorem  ipfiui  ■,  pro  quo  tIv 
DS'jjTepof  uTtep  cf,VT^v  ,  jittiio-^em  fuper  tpfum  :  deefl  etiam 
Ibq.  5J  exaudivit  e«;,iid  Ml.  Alex.  hab.  toi  litmf.r  iu- 

Tom.  I. 


Twv ,  deinde  k.  e.^yy.^^oav  «.vtZv  t  Oxon.  tov  K;wVe/;cf,  k^  ei- 
eviVycat'  a:/T?,  edit.  Aid,  fJmpliciter  ,  to/  y^oj-s^v  «^tt  » 
abfque  feq.  ut  &  Compl.  in  qua  fola  ,  o  yicjiTi(p(  dun  ,  fed 
male;  nam  Grsc.  coiiilanter  habet  tcV  Vc^NnU,  ut  ipfe 
notat  Aug.  Velut  ijuareretur  ,  quem  falvatorem  ;  Gothoniel  ^ 
ificjuit ,  flium  Cenet :  accufativttm  ettim  cafum  hic  dehemus 
acctpct  e  ,  t.viquam  dtceret  Gotkonielem  :  &  port  pauca  :  Inter 
ilia  autem  qux  appellantur  u-rrifCalx ,  hoc  genus  rarum  eft , 
quontam  h^het  ^  tllud  quod  Graci  voc.vtt  l-Vs^a; /jaj'.  Qtlod, 
entm  ait  poftea  ,  3c  exaudivit  eos  ,  /i  prirts  ponatur  ,  fitfer-^ 
me  lucidtor.  J^a?»  ordo  eft  :  Et  clamaverunt  filii  Ifrael  ad 
Dominum  ,  &  exaudivit  eos  ,  &  excitavit  Dominus  fal- 
vatorem Ifrael ;  deinde  quod  hic  interpofitum  eft ,  &  falva- 
vit  eos ,  C/  poftea  diSum  eft ,  Gothoniel ,  aut  Gothonielem 
filium  Cenez ,  fi  ita  diceretur  ,  planius  ficret :  Et  excitavit 
Dominus  falvatorem  Ifrael  ,  Gothoniel  fihum  Cenez ,  & 
falvavit  eos. 

t.  10.  Ita  Grarce.  Vide  Aug.  ibid. 

Tf .  II.  Hunc  verficulum  exhibet  Augufl.  quacft.  19.  in 
Judic.  to.  5.  fioi.g.  dicens  :  Ou.idrctginta  annos  quievijji 
terrain  promijjionis  a  hellis  jub  Gothoniele  jitdtce  ,  Scrtptura 
teftatttr.  Grzc.  KaJ  wiix«.'(<  «'  7"  e'th  Tias-apciKiylli'  X«i 
<t7r«,2-«is  [iitnii^ ,  ScCt 

I'll  i] 


436  LIBER     JUDICUM.     Cap.   III. 

VerSIO     ANTIQUA.  V  U  I.  G  A  T  A     NOVA. 

jiMg.  Lctiit.  \i.      17 Erat  autem  Eglom  vir  exilis  valde.  17-  Obtulitque  munera  Eglon  regi  I^oab. 

374.'.  Erat  autem  Eglon  cralTus  nimis. 

1 8.  Ciimque  obtuliflet  ei  munera  ,  profecu- 
tus  eft  focios  ,  qui  cum  eo  venerant. 

Aug.jutH.ia.tn         19 Verbum   OCCUltum    milli   eft   ad   re,  19.   Et  reverfus  de  Galgalis  ,  ubi  erant  ido- 

JaJic.t.  5.601.«.    Rex Is  >  fl'xit  ad  regem  :  Verbum  fecretum  habeo  ad 

te  ,  6  Rex.   Et  ille  imperavit  filentium  ;  egreflif- 
que  omnibus  qni  circa  eum  erant , 
io Verbum  Deimihi  ad  te.  Rex io.  ingrefliis  eft  Aod   ad  eum;  fedebat  au- 

tem in  aftivo  ccenaculo  folus ,  dixitque  :  Ver- 
bum Dei  habeo  ad  te.  Qui  ftatim  furrexit  de 
throno. 

Afig.leciii.il.       il &  fnmpfit  Aioth  gladium  defuper  fe-  n.  Extenditque  Aod  fmiftram  manum  ,  & 

374'  '•  move  luo  dextl'O tulit  ficam    de  dextero  femore  fuo  ,  infixitque 

cam  in  ventre  ejus 

2Z Fide  Not.  ii.  tarn  valide,  ut  capulus  fequeretur  fer- 

rum  in  vulnere ,  ac  pinguiflimo  adipe  ftringere- 
tur.   Nee  eduxit  gladium  ,  fed  ita  ut  percufTa- 
rat ,  reliquit  in  corpore  :  ftatimque  per  fecreta 
natura:  alvi  ftercora  proruperunt. 
Aug.qitxji.il. in      11,.  Et  exiit  Aod  foras ,  &  tranfiit  obfervantes ,         15.  Aod  autem  claufis  diligentiflime  oftiis 
Udic.  601.  c.        &  claufit  janiias  domiis  luperioris  lliper  eum ,  (Sc    coenaculi,  &  obfirmatis  fera  , 
coatftavit. 

VULGATA       NOVA. 

14.  per  pofticum  egrelTus  eft.  Servique  regis  in-  gradiente. 
grefll  viderunt  claufas  fores  coenaculi  ,  atque  dixe-  18.  Qui  dixit  ad  eos  :  Sequimini  me  :  tradidic 

runt  ;  Forfitan  purgat  alvum  in  afftivo  cubiculo.  enim  Dominus  inimicos  noftros  Moabitas  in   manus 

i  5 . Expeflrantefque diu         2^ VideNot.  noftras.  Defcenderuntque  poft  eum  ,  &  occupaverunt 

donee    erubefcerent  ,    &  vada  Jordanis  qu.-E  tranfmittunt  in  Moab  :  &  non  di- 

videntes  quod  nullus  aperiret ,  tulerunt  clavem  :  &  miferunt  tranfire  quemquam  : 

aperientes  inveneiunt  dominum  luum  in  terra  jacen-  ig.  fed  percufl'erunt  Moabitas  in  tempore  illo , 

tem  mortuum.  circiter  decern  millia  ,  omnes  robuftos  &  fortes  vi- 

i6.  Aod  autem  ,  dum  illi  turbarentur  ,  cfFugit  ,  ros  :  nullus  eorum  evadere  potuit. 
&  pertranfiit  locum  idolorum,  unde  reverfus  fiierat.  50.  Humiliatufque  eft         30...  Vide  Not. 

Venitque  in  Seirath  :  Moab  in  die  illo  fub  ma- 

17.   &  ftatim  infonuit  buccina  in  monte  Ephraim :  nu  Ifrael  :  &  qsievit  terra  oftoginta  annis. 
defcenderuntque  cum  eo  filii  Ifrael ,  ipfo  in  fronte 

VeRSIO     ANTIQUA.  VuLGATA     NOVA. 

jf«^.  f «.«/!.  1  J.J»      51-  Et  poft  eum  furrexit  SamegarfiliusAneath,         31.  Poft  hunc  fuit  Samgar  filius  Anath ,  qui 
]uJic.t.i.6oz,e,  &  percullit  alienigenas  in  fexcentos  viros,  prs-    percuflit  de  Philifthiim  fexcentos  viros  vome- 
ter  Vitulos  bourn  :  &  falvavit  Ifrael.  re  :  &  ipfe  quoque  defendic  Ifrael. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

y.  17.  InGrseco  fimpliciter ,    j,  'Eyxu/x,  abfque  hoc,  t.  ij-  Qusrit  hic  Aug.  quatft.  »5. in  Jud.  to.  3.  601. 

erat  autem  ;  Sc  pro  exiiis  ,  arETo?  >  itrbaTius  ■,  elegans.  Ad-  d.  Qriomodo  ptteri  regis   Eglotn  tlavi  apertteritit   qttod  Aod 

dit  Au£;uft.   ibid.  Hoc  k^ct    avrifpaeir   diHtim -,  id  ejl  ,  h~  claz'i  non  claitjerat....  attt  Ji  ille  tlavi   clattjerat  ,  ijucynodo 

tiitioiie  ccniraria,  feqiientia  indicant  :  &  q.    21.  in  Judic.  feciim  e.tm  non  aiiferret ,  ut  tfii  nee  iLx'ji  aperire  pcjjent.  In 

^02.  b.  Quserens   qttoyjiodo  Juerit  exiUs  valde  rex  Eglom  ^  Giaeco  fie  ;  Kal  j^a^c/  thi"  KAeT/a,  ^   vyoi'^ctv ,  )cj  //a  0  Kv- 

^  conctujerint  adipes  vitlnus ,  quando  percujpis  eji ,  ait »  j«-  6^0?  civTcur  iffs-Trl^^^icc^'^  ettI  thk  "/vTv  teSi-hxw;. 

telligendum  effe  ea  hcuiime  diHum  ,  qun  ftlet  a  contrarit  If.  JO.  Eo  fpei5lat  quod  ait  Auguft.  quaeft.  14.  in  Jud. 

intelligi 'Nam.    inquit,r»*rt  interpretatione  ..  quA  non  to.  5.  602.  e.  Sttb  judtce  Aod  odoginta  annos  pacem  habujjje 

fecundiim  LXX.fed  ex  Hcbrao  eji ,  ita  invenimui  :  Eiatau-  Jjrael  in  terra  promijjionis.  Gr.  Kal  vsu^ncsv  m  *^h  oy/cH- 

tem  E^lom  craifus  nimis.  novlx  eth*  j.  ^kqjvsy  «'ktiJ^  'AuJ'  i'w;  &   ci.-nika.vc. 

"f.  19.  Grxce  ponimr   mihi  ,  poft   verbum.  deleturque  If-  31.  Sic  eft  in  Grico  Vatic,  prxter  feqq.  Aifct;,;  ,  pro 

tji.  Addit  Auguft.  hoc  dixilfe  Aod  judicem,  11«  ille  afe  Aneath ,  (  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  nee  non  editt.  Aid.  8c 

emnes  qui  cum  Eg\omft<erani .  removeret.  Compl.  'Am'^- )  exinde  loco  prxter  vitulos  bourn  ,  iic  ,  w 

If.  20.  Similiter  in  Grarco.  Vid.  fis  Aug.  ibid.  tw  d^ilfi-noj'i  -cZi  ^ocof,  in  vomers  bonm ,  in  Alex.   «£,«- 

"jf".  21.  Ita  Grxce ,  nifi  quod  deeft  Aioth  i  legirur  au-  Tp-j'!tiJ'i  exto?  /.io'^o:v .  in  edit.  Compl.   d^rpo'TrJ  1  i^t 

tem   fup.  'Ac'/.  Addit  Aug.  ibid.    Sic  interpretari  potuit  ^ouv ,   in  Mf.  Oxon.  t'zToi  yUoXta» ,  al.  cV  tm  «fOTfw  -cZt 

defuper,  qitadGracus  babet  cI-tto  avoiktv  ^  nam  locuiio  minus  ^cuv  tVro^  jwo'%ai)'.  Demum  poft  yii/^.»^ir ,  Vatic,  addit  )ta:i 

latina  eft.  In  Grasco  nunc  jVanuCEi'.  7e  aVro?  ,  S5  quidem  ipfe  ,  Alex,  cum  ed.  Compl.  delet  nctiye, 

■j^.  22.  Huic  refpoiident  qus  ait  Aug.locut.  12.  de  Jud.  Oxon.  cum  Aid.  fimpliciter  7/.  Quarrit  ibidem  Aug.  quid 

10.  5.374.  e.   O^uindopercujius  eft  {Eglom)  diilum  eft  .quid  intcUigendum  per  hoc  ,  fr*(fr  vitulos  bourn?  An  forte  , 

conclilferunt  adipes  viitnus ,  quia  non  ediliius  eft  gladius  de  inquic ,  ^   bourn  ftragem  pHgnando  fecit ,  ^  ita  diliiim  eft 

ventre  ejus :  8c  qusft.  17.  in  Jud.  602.  b.  Merita  qittritnr  eum  occidtjji  fexcentos  viros  ,  fritter  illud  quod  fecit  de  bo- 

qtiomodo  fuerit  exilis  valde  rex  Eglom  ,  ^  conclttferint  adi-  bus  eccijis  ?  Sei  quare  vitulis?  an  Grxca  locutionis  confiie- 

fes  vulniis .  quando  perciiffiis  eft.  Grstce :  Kal  d-Trinhnec  to  tudo  eft,  etiam  vitulos  eos   appellare  ,  qui  grandes  funt  >.... 

leap  Kara  -rvit;  ipM'i'i.  ''"  fc)' e'S''"^»»-'  tyr  /xtixcufcii  ex  tiT;  non  autem  habet  interpretatio  ex   Hebrao  ,    practer  vitulos 

m/M«5  duTi.  Vide  fup.  Not.  ad  f.  17.  bourn  ,  fcut  ifta  quit  fecundiim  Septuaginta  eft  :  Jiciit  habet 

t.  23.  Grafc.  habet  ih  ar^i7rotV'a  ,  porticum  ,  loco  foras ;  ilia  ex  Hebiso  ,   vomere  occifos  fexcentos  viros ,  quod  ifta 

in  Mfs.  uonnuUis  Aug.  ac  editt.  legitur  ad  fores.  Item  pro  non  habet :  &  locut.  50.  de  Jud.  col.  57  J.  f.    Diilum  eft  , 

cbjcrvantes  .  Greece  Aiu]ilct-/uiv^t;.  quafi  cothcatos  ad  ob-  inquic  ,  </*  Samegar  {  M.[s.  Sagemar )   quod  occiderit  fexcen- 

fervandiim  .  a  JViarawiu  ,   colloco  ,  mando  ;   reliqua  qua-  tos  viros  pmter  vitulos  bourn  ,  hoc  eft  ,  prxter  boves  :  ii  fup, 

drant.  Monet  Aug.  ibid.    Hoc  recapitulando  diilum  elfe  ,  Locut.  I  5.  col.  374.  f.  ad  hxc  :  Et  percuffit  alienigenas  in 

ijuod  fuerat  pvxtermiffum.  N.rwi  prihs  hoc  fcijje  inteUigen-  fexcentos  viros  :  No»  ait,  inquit  ,   aliemgcnarum  fexcentos 

dum  eft  ,   2;  Jit  de  fuperiiis  defctndijfe  ,  i;^  tr.mfiijje  objer-  viros ,  aut  ccrte  alienigenas  in  fexcentis  viris. 

vantes. 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    IV. 


4?  7 


CAPUT       IV. 

VULGATA       NOVA. 


II,  Sf. 


P/.il 


I,  A  Ddideruntquefiliilfraelfacere  malum  in conf- 
Jr\.  peftu  Domini  port  mortem  Aod  , 
z.  &  tradidit  illos  Dominus  in  manus  Jabin  re- 
gis Chanaan  ,  qui  regnavit  in  Afor  :  habuitque  du- 
cem  cxercitus  fui  nomine  Sifaram  ,  ipfe  autem  habi- 
tabat  in  Haroleth  gentium.  • 

.    5.   Clamaveruntque  tilii  Ifrael  ad  Dominum  :  non- 
gentos  enim  habebat  falcatos  currus  ,  &  pej  viginti 

VuLGATA     NOVA. 

6.  Qui  mifit  &  vocavit  Barac  fiUum  Abi- 
noem  de  Cedes  Nephthali  :  dixitque  ad  cum  : 
Prscepit  tibi  Dominus  Deus  Ifrael  ,  vade  ,  & 
&  due  exercitum  in  montem  Thabor  ,  tollefquc 
tecum  decem  millia  pugnatorum  de  filiis  Neph- 
thali ,  &  de  filiis  Zabulon  : 

7.  ego  autem  adducam  ad  te  in  loco  torren- 
tis  Cilon  ,  Sifaram  principem  exercitus  Jabin  , 
&  currus  ejus ,  atque  omncm  multitudinem  ,  Sc 
txadam  eos  in  manu  tua. 

8.  Dixitque  ad  earn  Barac:  Si  venis  mecum, 
vadam  :  fi  nolueris  venire  mecum  ,  non  pergam. 


annos  vehementer  opprefTcrat  eos, 

4.  Erat  autem  Debbora  prophetis  uxor  Lapidoth , 
qui  judicabat  populum  in  illo  tempore. 

f .   £t  fedebat  fub  palma  ,  qmx:  nomine  illius  vo-  ' 

cabatur  ,  inter  Rama  &  Bethel  in  monte  Ephraim  : 
afcendebantque  ad  earn  filii  Ifrael  in  omne  judi- 
cium. 

VERSlOANXrQUA, 

6 Nonne  prxcepit  Dominus  Deus  Ifrael  j^w^.  l»a(M4,  >; 

tibi  ?  &  perges  in  montem  Tiiabor ,  &  accipies  S-  J/-}-/- 
tecum  decem  millia  virorum 


8 Si  ibis ,  ibo  :&  fi  non  ieris  mecum ,  non   Aug.qtiieji.i.6.iti 

ibo  :  quoniam  nefcio  diem  in  qua  profperat  an- /««'(f.».  5.60 5. 1. 
gekim  Dominus  mecum. 


VuLGATA       NOVA. 


9.  Qui  dixit  ad  eum  :  Ibo  quidem  tecum  ,  fed 
an  hac  vice  viftoria  non  reputabitur  tibi ,  quia  in  ma- 
nu mulieris  tradetur  Sifara.  Surrexit  itaque  Debbo- 
ra, St  perrexit  cum  Barac  in  Cedes. 

10.  Qui,  accitis  Zabulon  &  Nephthali,  afcen- 
dit  cum  decem  millibus  pugnatorum  ,  habens  Debbo- 
iram  in  comitatu  fuo. 

VuLGATA     NOVA, 

1 3 .  &  congregavit  nongentos  falcatos  currus  , 
&  omnem  exercitum  dc  Harofeth  gentium  ad 
torrentem  Cifon. 

1 4.  Dixitque  Debbora  ad  Barac  :  Surge ,  \\xc 
eft  enim  dies  ,  in  qua  tradidit  Dominus  Sifaram 
in  manus  tuas  ;  en  ipfe  duftor  eft  tuus.  Defcen- 
dit  itaque  Barac  de  monte  Thabor ,  &  decern 
millia  pugnatorum  cum  eo. 

1 5 .  Perterruitque  Dominus  Sifaram  ,  &  om- 
nes  currus  ejus ,  univerfamquc  multitudinem  ,  in 
ore  gladii  ,  ad  confpeftum  Barac  :  in  tantum  , 
ut  Sifara  de  curru  defiliens ,  pcdibus  fugerct , 


1 1 .  Haber  autem  Cinaus  recefferat  quondam  ^ 
ceteris  Cinsis  fratribus  fuis  filiis  Hobab  ,  coonati  Moy- 
fi  :  &  tetenderat  tabernacula  ufque  ad  vallem  ,  qua: 
vocatur  Sennim  ,  &  erat  juxta  Cedes. 

li.  Nunciatumque  eft  Sifar;E  ,  quod  afccndiffet 
Barac  filius  Abinoem  in  montem  Thabor  : 

Versio    antiqua. 
15 omnes  currus  fuos ,  nongentos  currus  Aug.Ucm.iC.t. 


ferreos. 


3.375.«. 


15.  Et  pavefecit  Dominus  Sifaram ,  &  omnes  Utmiomi. 
currus  ejus  ,  &:  omnia  callra  ejus,  in  ore  gladii,  18. 57 j.*. 
in  confpeclu  Barach  :  &  defcendit  Silara  delliper 
curru  I'uo 


17.  ef 


U  L  G  A  T  A 


16.  &  Barac  perfequeretur  fugicntes  currus,  & 
exercitum  ,  ufque  ad  Harofeth  gentium  ,  &  omnis 
hoftium  multitude  ufijue  ad  internecioncm  caderet. 

1 7.  Sifara  autem  fugiens  pervenit  ad  tentorium 
Jaliel  uxoris  Haber  Cm;Ei.  Erat  enim  pax  inter  Ja- 
bin regem  Azor ,  &  domum  Haber  Cnisi. 

NoT^    AD    Version  EM 


NOVA. 

18.  Egreflaigiturjahel 


Versio 


ANTIQUA. 

18 &  cooperuit 

in  occurfum  Sifars,  dixit    eum  in  pelle  fua, 
ad  eum  :  Intra  ad  me,  do- 
mine  mi  :  intra ,  ne  timeas.   Qui  ingreffus  tabernacu- 
lum  ejus ,  &  opertus  ab  ea  pallio , 

19.  dixit  ad  cam  :  Da  mihi,  obfecro,  paululum 


Uid,  Loiut.  ig. 


A  D 

Tt.  6.  Sic  etiam  in  Gracco.  Apud  Auguft.  quoque  q. 
54.  ill  Jud.  col.  ^04.  d,  legitur  iterum  :  Debbora  ait  ad 
Barac  :  Nonne  mitndavh  Domifius  Deus  ijrael  tibi?  Item 
loco  cit.  Locut.  ad  hoc  ,  gj  perges  ,  &c.  addit  :  No»  ait, 
UE  pergas  ,  ijuod  videtur  ejfe  coftfequens  i  fed  ifittjitata  to- 
(Htione  ,  Nonue  prxcepit  tibi  ?  &  perges ,  itt  fnbaitdiamtts 
I'erbnm  quod  fiipra  pojttum  tjl  ,  J^yTr ,  Nonne  perges?  ant 
jolita  iocntioae  plus  habet  ,  &  ;  7itvn  ifla  conjnvHiotie  detrac- 
tit ,  fenfiis  cttrrii  :  Nonne  mandavit  Dominus  Deus  Ifrael 
tibi  y  perges  in  ,  &c.  ut  fup. 

■J^.  8.  Antecedunt  Grarce  :  Kai  u-^re  vrfoc,  «VtiV  R«/;«x  , 
pro  quibns  Auguft.  hab.  Refpottdcns  Barac  Debbor,e  ,  ait  : 
dcinde  loco  ,  Si  ibis ,  lie  :  'Eak  Trop^u^n;  /^£t'  ifxQ  ^  Si  iveris 
mecum  ,  nee  iteratur  niecmn  port  2.  ieris  ,  prxterquam 
in  Mf.  Alex,  ac  ed.  Aid.  Deinum  in  Vat.  &  al.  port  prof- 
ferat ,  transfertur  Domtttits  :  folus  Mf.  Oxon.  addit  kV- 
ii  ,  ad  atigcliimi  cui  fiilfragatur  Ambr.  1,  de  ViJ,  to,  Z. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


198.  c.  cum  legat  :  Nr/i"  tu  veneris  mectim.,  non  ibo  :  qitia 
non  novi  diem  in  qua  dirigit  Domtntis  angelnm  fttum  me- 
cum.  Aiiguft.  locut.  I  J.  de  Judic.  col.  374.  g.  conilan- 
ter  :  Onomam  nefcio  diem  in  quo  Dominus  projperat  ange~ 

litm  mecum.  Gr.  k'x  alict   thc a/   r,  tje/or*  addit  Aug- 

XJtrhm  profperat  aHtts  nngeli  ejus  qui  mecum  ejl ,  itfi  prof~ 
pera  mihi  jacit  per  angelum. 

t.  i;.  Ad  verbum  e  Grseco.  Addit  Aug.  ibid.  Vbili- 
bet  dijlinguatiir  ,  elegans  repetiiio:  iitrtim  omnes  currus  fuos, 
y  deinde  fcquattir  ,  nongentos  currus  ferreos;  an  omnes 
currus  fuos  nongentos  ,  e;  deinde  itferaiur  ,  currus  fer- 
reos. 

t-  ly.  Ita  de  Grjcco  ,  verbum  e  verbo.  Similiter  ite- 
rum Aug.  quacft.  17.  in  Judic.  60;.  b.  Et  pavefecit  ,  &c. 
at  paulo  port  addit  :  five  ohjlupefecit  Sifaram  i  lib.  vero 
1.0cm.  pavefecit  ,  id  ejl ,   interjecit,   Cr.(if;v.i. 

t,  i8.  Auguft.  ibid.  Non  di,\ii  pelle,  am  de  pelle  :J!t 


458  LIBER     JUDICUM.     Cap.   IV. 

VeRSIO      ANTIQUA. 


jiii^.tcciit.  10.      io &:  erit,  fiqiiis  venerit  ad  te,  &dixerit: 

375-*-  Eft  hie  \ir?  Et  dices  :  Non  eft. 


VuiGATA      NOVA. 

aqu.-E  ,  quia  fitio  valde.  Qua;  aperuit  utrem  laftls  J 
&  dedit  ei  bibere,  &  operuit  ilium. 

2.O.  Dixitque  Sifara  ad  earn  :  Sta  ante  oftium 
tabeinaculi  :  &  cum  venerit  aliquis  interrogans 
te ,  &  dicens  :  Nunquid  hie  eft  aliquis  ?  Refpon- 
debis  :  Nullus  eft. 


j1«5.  ijhsII.  28.  in 
juJict.  3.603.  r. 


V  U  I.  G  A  T  A 

11.  Tulit  itaque  Jahcl  uxor  Haber  clavum  taber- 
nacuU,  allumens  pariter  &  malleum  :  &  ingrefla  abf- 
condite  &  cum  lilentio  ,  poluit  iupra  tempus  capi- 

VeRSIO      ANTIQUA. 

Z2 intravit  ad  earn 


'^,<g.  icciit.  ir.      2^.  (5c  pei-gebat  manus  filiorum  Ifrael  pergens, 
y  2x.t.  5-  i7S-'-  Si.  indurabatur  in  Jabin  regem  Chanaan 


enim  hnbet  Grxctts ,  It  tJi  AsVp'4  kut?;.  Nunc  in  Vat.  xaJ 
^Ee(£'£a^£y  iurlr  EirifioAai'M  ,  ^  circiimvolvn  eum  iuditmin- 
to  .-at  in  Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  edd.  Aid.  &  Compl. 
x.-t)  ^WEHa'>i/4"  <f.vTl>  If  rn  Aifji  aVrvi'; ,  ut  in  Lat.  fup. 
t'i-0-  In  Graec.  Vat.  iit  aViif ,  Ji  vir ,  pro  /i  piis  ;at 
in  Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  editt.  Aid.  &  Compl.  lin 
rli-  item  in  Vat.  Sc  al.  j,  '.fxintA  C.i ,  ij  siVn ,  e/,  ^intmc- 


N  O  V  A. 

tis  ejus  clavum ,  percutTumque  malleo  defixit  in  cere- 
brum ufque  M  terram  :  qui  foporem  morti  confocians 
detecit ,  &  mortuus  eft. 

•  VULGATA     NOVA. 

11.  Et  ecce  Barac  fequens  Sifaram  venlebat: 
egrelTaqueJahel  in  occurfum  ejus,  dixit  ei:  Veni, 
&  oftendam  tibi  virum  quern  qu^ris.  Qui  cvim 
intrall'et  ad  earn ,  vidit  Sifaram  jacentem  mor- 
tuum,  &  clavum  infixum  in  tempore  ejus. 

23.  Humiliavit  ergo  Deus  in  die  illo  Jabin 
regem  Clianaan  coram  filiis  Ifrael  : 

14.  qui  crefcebant  quotidie  ,  &  forti  manu 
opprimebant  Jabin  regem  Chanaan ,  donee  de- 
lerent  eum. 
NoTjE     ad     VersIONEM     ANTIQUA  m. 

gavnit  le  ,   li  dixtrit , /i ;  c£tera  ad  verbum  ut  fup. 
•t.  12.  Aug.  ibid,  id  efl ,  in  domum  ejus  intravit.  Gr. 

f.  14.  Ita  Gr3Ece  ,  uno  exeepto ,  enyfvMiititv ,  indarata , 
pro  indnrithittHr.  Notat  Aug.  ibid.  Noz'O  modo  pitJiTitm  eik 
hoc  '■jerbtim  indurabatur  ,  fro  eo  quod  ejl  ,  jtirtis  ejjtciebatttr 
5J  prisvalidus :  in  Mf.  Oxon.  xQxTxiiftitv  iir)  ,  &c. 


CAPUT 


V. 


,_  y^  Ecineruntque  Debbora  &  Barac  filias  Abi- 

V^  noem  in  illo  die  ,  dicentes  : 

X.  Qui  fponte  obtuliftis  de  Ifrael  animas  veftias 
ad  periculum  ,  benedicite  Domino. 

J .  Audite  reges ,  auribus  percipite  principes  :  Ego 
fum  ,  ego  fum  quM  Domino  canam  ,  pfallam  Domi- 
no Deo  Ifrael. 

4.  Domine,  cum  exires  de  Seir ,  &  tranfires  pec 

VeRSIO     ANTIQUA. 

jiitg.  jusjl.  ip. :«      7.  Defecerunt  liabitantes  in  Ifrael ,  defecerunt : 


VuLGATA       NOVA. 

Tegiones  Edom  ,  terra  mota  eft  ,  ccelique  ac  nubes 
diftiUaverunt  aquis. 

5 .  Montes  fluxerunt  k  facie  Domini ,  &  Sinai  k 
facie  Domini  Dei  Ifrael. 

6.  In  diebus  Samgar  filii  Anath  ,  in  diebus  Jahel, 
quieverunt  femit,-E  :  &  qui  ingrediebantur  per  eas  , 
ambulaverunt  per  calles  devios. 


VuLGATA     NOVA. 
^       _  7.  CeffaveruM  fortes  in  Ifrael  ,&  quieverunt : 

Judit.t.  i'.  Cot  <!■  dome  furrexit  Debbora,  donee  furrexit  mater     donee  furgeretDebbora.furgeret  mater  in  Ifrael. 
in  Ifrael. 

8.  Elegeriinr ,  ut  panem  hordeaceum  ,  deos 
novos  :  "tunc  expiignaverunt  civitates  princi- 
pum 

V  U  L  G  A  T  A 


8.  Nova  bella  elegit  Dominus  ,  &  portas 
hoftium  ipfe  fubvertit  :  clypeus  &  hafta  fi  ap- 
paruerint  in  quadraginta  miUibus  Ifrael. 


9.  Cor  meum  diligit  principes  Ifral-l  ;  qui  propria 
voluntate  obtuliftis  vos  difcrimini  ,  benedicite  Do- 
mino. 

10.  Qui  afcenditis  fuper  nitentes  afnos,  &  fede- 
tis  in  judicio,  &  ambulatis  in  via  ,  loquimini. 

11.  Ubi  collili  funt  currus ,  &  hoftium  fuffbca- 
tus  eft  exercitus  ,  ibi  narrentur  juftitix  Domini  & 
dementia  in  fortes  Ifrael :  tunc  defcenditpopulus  Do- 
mini ad  portas  ,  &  obtinuit  principatum. 

II.  Surge,  furge  Debbora,  furge  ,  furge  ,  &  lo- 
quere  canticum  :  furge  Barac ,  &  apprehende  cap- 
tives tuos,  fili  Abinoem. 

1 3 .  Salvatx  funt  reliquia;  populi ,  Dominus  in  for- 


eum  ex  Benjamin  in  populos  tuos ,  o  Amalec  :  de 
Machir  principes  defcenderunt ,  &  de  Zabulon  qui 
exercitum  ducerent  ad  bellandum. 

Duces  Iflachar  fuere  cum  Debbora ,  &  Ba- 


rac  veftigia  funt  fecuti ,  qui  quafi  in  praceps  ac  ba- 
rathrum fe  difcrimini  dedit :  divifo  contra  fe  Ruben, 
magnanimorum  reperta  eft  contentio. 

16.  Quare  habitas  inter  duos  terminos  ,  ut  audias 
fibilos  gregum  ?  divifo  contra  fe  Ruben  ,  magnani- 
morum reperta  eft  contentio. 

17.  Galaad  trans  Jordanem  quiefcebat ,  &  Dan 
vacabat  navibus :  Afer  habitabat  in  littore  maris,  & 
in  portubus  morabatur. 

tibus  dimicavit.  i8-  Zabulon  vero  &  Nephthali  obtulerunt  ani- 

14.  Ex  Ephraim  delevit  eos  in  Amalec,  &  poft     mas  fuas  morti  in  regione  Merome. 
NoTjE      AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 

If  7    Ita  de  Grarco  ,   prater  unum  ,    Imhitmies  ,  pro  Tf .  8.  Graec.  Vatic,  habet: 'E^fj/ga/Js^-Ei*?  ««Hf'?,  omif- 

fluo  VwctToi  ,  memc< ;  at  in  editt.  Aid.  &  Compl.  xaro-  fis  his ,  «r  fauem  hordeaceum  ;_  at^  in  Mfs.  Alex.  &  Oxoii. 

>tf;TE4.  ut  fup.  in  Mf.  Oxon.  .c^«t?»t£;-  item  in' Vatic.  &  exftat .  ■HphtMv  Ceks  Kiyiii,  0.5  af/n  «f.e-.o»-  in  ed.  Aid. 

al,  ■«,-  i,  quoad  i,fqu, ,  pro  donee.  'Hf/Tisai'  (.«  ifT"  «/"f""  ««k;  mw  reh<iua  ut  m  Lat.  fup. 


LIBER     JUDICUM.     Cap.   V. 


459 


1 9.  Venerunt  reges  &  pugnaverunt ,  pugnaverunt 
reges  Chanaan  in  Thanach  juxta  aquas  Mageddo , 
&   tamen  nihil  tulere  prxdantes. 

10.  De  coelo  dimicatumeft  contra  eos:  ftellce  ma- 
nentes  in  ordine  &  curfu  fuo  ,  adversus  Sifaram  pu- 
gnaverunt. 

11.  Torrens  Cifon  traxit  cadavera  eorum  ,  tor- 
rens  Cadumim  ,  torrens  Cifon  :  concuica  aniina  mea 
robuftos. 

zi.  Unguis  equorum  ceciderunt,  fugientibus  im- 

VULGATA     NOVA. 

16.  Siniftram  manum  mifit  ad  clavura  ,  Sc 
dexteram  ad  fabrorum  malleos ,  percuflStque  Si- 
faram qu.-erens  in  capite  vulneri  locum  ,  &  tem- 
pus  valide  perforans. 

V  U  L  G  A  T  A 

27.  Inter  pedes  ejus  ruit  :  defecit ,  &  mortuus 
eft  :  volvebatur  ante  pedes  ejus ,  &  jacebat  exanimis 
&  mil'erabilis. 

28.  Per  feneftram  refplciens ,  ululabat  mater  ejus : 
&  de  ccenaculo  loquebatur  :  Cur  moratur  regredi 
currus  ejus  ?  quare  tardaverunt  pedes   quadrigarum 


VuLGATA       NOVA. 

petu  ,  &  per  prxceps  ruentibus  fortllTimis  hoftium. 

25.  Maledicite  terr.-c  Meroz  ,  dixit  angelus  Do- 
mini :  maledicite  habitatoribus  ejus ,  quia  non  vene- 
runt ad  auxilium  Domini ,  in  adjutorium  fortiffimo- 
lum  ejus. 

24.  Benedifta  inter  mulieres  Jahel  uxor  Haber 
Cinsi  ,  &  benedicatur   in  tabernaculo  fuo. 

25.  Aquam  petenti  lac  dcdit,  &  in  phiala  prin- 
cipura  obtulit  butyrum. 


Versio    antiqua. 
26 perforavit  caput  ejus ,&  percuflTit -^Hg.lccht.ii.ii 

J-57J-f. 


NOVA. 

29.  Una  fapientior  csteris  uxoribus  ejus,  hac 
focrui  verba  refpondit  : 

3  D.  Forfitan  nunc  dividit  fpolia  ,  &  pulcherrima 
feminarum  eligitur  ei  :  veftes  diverforum  colorum  Si- 
fars  traduntur  in  prjedam  ,  &  fupellex  varia  ad  or- 
nanda  colla  congeritur. 


tllius  i 

VuiGATANovA.  Versio    ANTIQUA. 

}i.  Sic  pereant  omnes  inimici  tui  Domine  :         3 r .   Sic  pei'eant  omnes  inimici  tui  Domine  :     jttig.  Liicut,i4i 

qui  autem  diligunt  te  ,  ficut  fol  in  ortu  fuo  fplen-  &;  diligentes  eum  ,  ficut  ortUS  lolis    in   potentia  37J''' 

iet  ,  ita  rutilent.  ejus. 

3  2.  Quievitque  terra  per  quadraginta  annos. 

NoTiE    AD    Versionem    antiquam. 

t.  16.  In  Gracco,  Aih'm^cs  icepxMy  aun ,  j,  ,    &c.  ut      («J  ,   loco  crtris ;  at  in  Alex    &  Oxon.  nee  non  in  editt, 
fup.  Aid.  &  Compl.  dtx.%^>t  ;   item  fto  potciitia  ,  conftantcr  » 

if-.  51.  Sic  in  Graico  Vatic,  prater unum,  e5o/o?,««-      Jvtifisi  ,  virtute. 


CAPUT     VI. 


-f: 


Vulgata    nova. 

'  Ecerunt  autem  filii  Ifrael  malum  in  conf- 
pedu  Domini  :  qui  tradidit  illos  in  ma- 
nu  Madian  feptem  annis , 

2.  &  oppreffi  funt  valde  ab  eis.  Fecerunt- 
que  fibi  antra  &  fpeluncas  in  montibus,  &  mu- 
nitiffima  ad  repugnandum  loca. 

5.  Ciimque  feviflet  Ifrael,  afcendebat  Ma- 


Versio    antiqua. 


I.  ir?  T  fecerunt  filii  Ifrael  malignum  ante  Do-    1««/  CaI.  1.  U 


minum  Deum  :  &  tradidit  in  manus  Ma-  "i-  »/"/?•  »J4'  f» 
dii  annis  feptem ,  ^- 

z.  &  prmaluit  manus  Madisc  \'alde  fuper  If- 
rael.   Et  fecerunt  fibi  Ifrael  ante  faciem  Madias 
cryptas  in  montibus  &  fpeluncas,  &  monumenta. 
3.    Et  faclum  eft,  quando  feminabat  Ifrael, 
dian,  &  Amalec,  cxterique  orientalium  natio-    afcendebant  Madiam  (Sc  Amalech,  &  filii  orien- 
num  :  tis ,  &  afcendebant  fuper  eum  : 

4.  &  apud  eos  figentes  tentoria ,  ficut  erant        4.   &  committebant  cum  eis,  &  corrumpe- 
in  herbis  cunfta  vaftabant  ufque  ad  introitum    bant  fines  terrx,  ufque  dum  venirent  Gazam : 
Gaza;:  nihilque  oninino  ad  vitani  pertinens  re-    &  non  relinquebant  ad  vitam  Ifrael,  ovem,  nee 
linquebant  in  Ifrael ,  non  oves ,  non  boves ,  non     vitulum ,  nec  afinum. 
allnos. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


f-  I.  Grarc.  Vatic,  hab.  hoi-niti  Kfply  ^  in  cofifpeHu  Dtf- 
mirii ,  abfque  Dei  ,  loco  unte  Donunum  Dettm  ;  Alex,  ve- 
16  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  stam  :  deinde  in  Vatic,  pro 
tradidit  ,  ^c.  fie  :  iJamv  «Vrt;  Kf'c/o<:  a-  X^'P'  Mai'«« 
iiTTii  ET»-  in  Alex,  veto  fc  Oxon.  yraf^J aixs ,  licut  in  edd. 
Aid.  &  Compl.  item  in  Alex,  in  «tt/b'. 

>?■.  z.  Quxdam  diffimilia  in  Gracco  ,  nempe  i%i/«  , 
ftttt:t y  vel  inv.tluit  ,  pro  pravaltiit ;  fed  Mis.  Alex.  & 
Oxon.  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  hab.  icaTi'X.i/ce  :  dein 
port  MxJiiu,  omitiitur  valde,  prseponiturque  t!  k'ioi  ,  vo- 
ci  Ifrael  ;  cxinde  pro  ante  faciem  Madia  ,  lie  ,  aVo  «cr^- 
CftiVif  Ma//a/<  ,  a  facie  Madiam  ,  Sc  loco  cryptas  ,  ras  Tfiv- 
ficcMoj;-,  foramina.,  antra;  in  Mf.  Oxon.  ac  editt.  Aid.  & 
Compl.  iJ^oLvi pa.c,,  in  Alex,  av^pctt;,  catilas ;  demum  loco 
monumenta  ,  )c/;^^af «' »  penjilta. 

■J?.  5.  Gixc.  Vat.  ia.v  =c-7t^^l^v  0/  I'li]  'icpawA,  k.  ,  Sec.  ft 
feminaverunt  fill  Ijrael,  ^ ,  Sec.  pro  quando  jtmin.ibat  Ifrael  ; 
in  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  oV; ,  (Alex,  inciy  ) 
eimif-ir  ecvvf  'Jcpctn  ,  pauloque  port  Ox.  cum  iifdem  edd. 
aisCajyi  '■  demum  in  fine  ,  cod.  Vatic,  hab.  QcyxyiCaim  d.v- 
»iT5  ,  Jimul  afcendebant  cum  eis  ,  pro  (^  afcendebant  fuper 


eum;  Alex,  veto  &  Oxon.  cum  editt.  Aid.  Sc  Compl.  5 
mi^utyiy ,  folus  Alex.  add.  eVai^Toi' ,  cui  luffiagatur  Aug. 
Locut.  ly.  Sc  l6.  to.  5.  57J.  d.  legendo  :  Lt  fnclum  eft, 
q:l.tndo feminavit  vir  Ifrael ,  afcendebat  Madian  0  Arnalech  , 
^  filn  orienlis  ,  £^  afcendebat  Jiiper  enm.  Ad  lioc  autem 
vir  lirael ,  notat  Auguft.  nofi  ttnum  hominem  lignificari  , 
fed ,  ipfam  gentem. 

f.  4.  Gratce  ,  vrapsviCciMy  ti?  «Vtk';  ,  caftrametahantur 
in  eos  ,  pro  committebant  cum  eis ;  fubinde  loco  fnes  terra, 
■rii  xafTTii;  ivTc^y ,  fruSus  eorum  ;  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon. 
ac  edd.  Aid.  &  Compl.  ra  sjitta  (  Alex.  &  Aid.  iy.pi- 
ptot)  Tvi;  7h;  ,  proventus  terra ,  pracpoiito  < /;  ,  nomini  Gd- 
iCnm  ,  ut  &  in  Vatic,  exinde  loco  ad  vitam  IJr.wl ,  fie  , 
t/Vo'raiid'  ^«ii?  w  T»  yn  'Ufttm  ,  fubftantjam  vita  in  terra 
Ifrael.  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  delent  rn  7«  ,  cum  edd.  Aid. 
&  Compl.  Demum  ita  in  Vatic,  vis  a  tc?;  irc;un'si;  raiT- 
f  w ,  Jc,  iy^y  ,  neijue  in  grrgibus  taiirum  ,  y  ajinum ,  loco 
ovem^,  nec  vttulum,  nec  ajinum.  In  Mfs.  Alex.  &  Oxon. 
ut  in  editt.  pracd.  j,  -rt/^n.»  >  «.  A"«'X.°'_  >  J  oi"  1  fed  Ox, 
pro  I.J,,  hab.  itl ,  &  pro  'tyty ,  lie  ,  i/VoJc/'j/ei'. 


44^ 


LIBER    JUDICUM.     Cap.   VI. 


V  E  R  S  I  O      A  N  T  I  Q  U  A . 

lucif.Cal.Mhifuf.  5.  Qiioni.im  ipfi  6:  juinenta  eoriim  afcentie- 
bant,  &  tabcinaciiLi  fiia  afferebant ,  &  camelos 
fiios  (.lucebanc,  &  aciveniebant  (iciit  locuftx  in 
multitiidinL" ,  quoniam  non  eiat  numerus ;  &. 
ad\enicbant  fiiper  ten-am,  coiTumpere  earn. 

6.  i-t  pauper  tadus  elt  ilVael  a  facie  Madix. 

7.  Et  clamaveiiint  filii  Ifracl  ad  Dominum 
propter  Madian. 

S.  Alilit  Dominus  virum  proplietam  ad  filios 
Ifrael,  &  dixit  illis :  Hxc  dicit  Dominus  Deus 
IlracI  :  Ego  ilim  qui  addtixi  vos  ex^gypto,iSc 
eduxi  \'os"  de  domo  lervitutis , 

9.  &  ablluli  vos  de  manu  regis  ;Egypti,  &  de 
manu  omnium  perfequentium  vos :  &  ejeci  illos 
a  facie  \  eltra ,  &  dedi  vobis  terram  eorum. 


10.  Et  dixi  vobis :  Ego  fum  Dominus  Deus 
Veller ,  non   timebis   deos   Amorrhxorum  ,   in 

quibus  vos  inhabitatis  in  terra  ipforum.  Et  non     habitatis.  Et  noluiftis  audire  vocem  meam. 
exaudiftis  vocem  meam. 


VULCATA     NOVA." 

5 .  Ipfi  enim  &  univerfi  greges  eorum  venle- 
bant  cum  tabernaculis  fuis  ,  &  inftar  locuftarum 
univerfa  complebant ,  innumera  multitudo  ho- 
minum  ,  &  camelorum  ,  quidquid  tetigerant  de- 
vaftantes. 

6.  Humiliatufque  eft  Ifracl  valde  in  confpedu 
Madian. 

7.  Et  clamavit  ad  Dominum  poftulans  auxi- 
lium  contra  Madianitas. 

8.  Qui  mifit  ad  eos  virum  proplietam  ,  &  lo- 
eutus  eft  :  H.-EC  dicit  Dominus  Deus  Ifraei  :  Ego 
vos  feci  confcendere  de  ^gypto  ,  &  eduxi  vos 
de  domo  fervitutis  , 

9.  &  liberavi  de  manu  jf.gyptiorum  ,  &  om- 
nium inimicorum  ,  qui  affligebant  vos :  ejecique 
eos  ad  introitum  veftrum  ,  &  tradidi  vobis  ter- 
ram eorum. 

10.  Et  dixi  :  Ego  Dominus  Deus  vefter ,  ne 
timeatis  deos  Amorrha;orum  ,  in  quorum  terra 


1.    Et  venit  angelus  Domini  ,  &  fedit  fub 


Ang.  qit^zji.  5t.r»  _ 

ludic.  t.  3. 604. «.  quercu ,  qua:  erat  in  Ephra. 


Idem  ijtixp,  J  I. 
€04.  c. 

Aug.  Loan.  28. 
tS    29.    57y.  f. 
Lucif.  Cal.  de  reg. 


11 Dominus  tecum,  potens  in  fortinidi- 


ne. 


II.  Venit  autem  angelus  Domini  ,  &  fedit 
fub  quercu ,  qua:  erat  in  Ephra  ,  &  pertinebat 
ad  Joas  patrem  familis  Ezri.  Cumque  Gedeon 
filius  ejus  excuteret  atque  purgaret  frumenta  in 
torculari  ,  ut  fugeret  Madian  , 

1 1.  apparuit  ei  angelus  Domini,  &  ait :  Do- 
minus tecum ,  virorum  fortiffime. 

J).  Dixitque  ci  Gedeon  ;  Obfecro,mi  do- 
mine  ,  fi  Dominus  nobifcum  eft  ,  cur  apprehen- 
derunt  nos  h;EC  omnia  ?  ubi  funt  mirabilia  ejus  , 


Et  dixit  ad  eum  Gedeon  :  In  me  ,  domi- 
ne  mi ,  &  fi  ell  Dominus  nobifcum ,  &  ut  c]uid 
in\enerunt    nos  omnia   mala  ifta :  &  ubi  lunt 

mirabilia  ejus  ,  qux  retulerunt  nobis  patres  nof-     qu.-E  narraverunt  patres  noftri ,  atque  dixerunt 
tri ,  dicentes  :  Nunc  ex  jtgypto  adduxit  nos  Deus  5     De  -€gypto  eduxit  nos  Dominus  ?  Nunc  autem 
Et  nunc  fprevit  nos ,   &  tradiciit  nos  in  manu    dereliquit  nos  Dominus ,  &  tradidit  in  manu 
Madia;  Dominus.  Madian. 

IW. 214.«».  14 Vade  in  fortitudine  tua,  &  falvum  fa-         14.  Refpexitque  ad  eum  Dominus,  &  ait: 

NoT;E    AD    Versionem    antiquam. 

V.  y.  Non  omnino  fimile  Grjccumeft;  nempe  loco_;«- 
menta,  in  cod.  Vatic.  &  al.  eft  «tiijei;  ,  pojpjjimes ;  kd  in 
Alex.  TK  KTii»«  ,  in  cdir.  Aid.  i,  tx  htkhi'  fubinde  pro  tnbcr- 
nacttl.%  fui%  ijjf-reh.%/it ,  in  Vac.  Tic  ,  at  cv.vral  dvT^v  -sra^ e /tVci'- 
7a ,  t.%her!mc!il.i  eorum  ad-jamlum  ;  at  inAlex.  iicut  in  editt. 
Aid.  &  Compl.  Ta;  cxwa?  ce'i'T^i'  'axfiffgyt  ,  ij  irafsj/ref- 
To  ,  vcl  ut  in  Alex.  ct«pe7!iVcv7o  ,  demptis  h'n  ,  ^  camelos 
ftios  rliiccb.iut,  2)  adveniebam  :  Mf.  tamen  Oxon.  verbo 
7ra/^e'^£f  w »  addic ,  k.  t«;  Ka^iiA!;;  ai^rwv  vv:y  ,  ^  -^a^ s^e^ov/o" 
turn  fequuntur  in  Vatic,  nato;  ccxf  i; .  C  in  Alex.  &  Oxon. 
a;  otVfi;,  in  edit.  Aid.  ck  a'zfi'/s;)  i.'i  ttmT^"-?  >  £;  ni'T'i';  ?.i 

'Io©t«A  ,  (  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  ■prxfe-Jvotlo  , 
■  feu  '5r«pe7eiVo^7o  a'  t>{  7>i  ,  Oxon.  k.  7raf£7£i'OK/o  ci  utci 
"  UtstM^  )  j,  A/f'^Bs/fCf  duTur  ,   in  editt.  Aid.  Sc  Compl.  tS 

^^izfp^-^l^i ,  in  Mf.  Alex.  Aiarp^'tf^iv  ccurm, 

f.6.  Gtxc.  KhI  e7rTcix"^''f  'I«S«h*  «fo'fes' >  &c.  ut 
fup. 

tC.  7.  Ad  verbum  e  Grasco  ,  practer  ult.  propter  Madian, 
cuius  loco  eft  in  cod.  Vat.  «tto  Tjn^i-^-Tr^  MxJ iy.fi  y  a  fa- 
cie Madiam  ;  at  in  Oxon.  JV/i  Ka.J li/j.  ;  in  Alex,  veto 
fie  :  Ktt.]  ^'j^r:l^ »  eVI  fVExpa^ac  zl  vm  'Icpanx  ir^a^  Kvcx^vTrs- 
f\  MaJia'u'  limiliterin  editt.  Aid.  &  Compl.  excepiis  his , 
oVe  ,  vel  ut  in  Compl.  eVe/ ,  pro  sVi,  &  JViz  ,  pro  ■Tiifl  : 
qux  ita  reddit  Auguft.  qujcll.  51.  in  Jud.  to.  5.  604.3. 
it  f adit m  efi  y  quaftdo  ciamaverlitit  jitti  IJ'rael  ad  Domtnitut 
propter  Madian. 

1^.  8.  Apte  ad  Grecum  ,  nil!  quod  ibi  initio  eft  j. ,  & 
pro  ex  jLgypto  ,  li  7«;  'Aov'n'v  ,  addito  J^m  ,  ad  vo- 
cem fcr-jitiitis  ;  in  Mfs.  tamen  Alex.  &  Oxon.  ac  inedd. 
Aid.  &  Compl.  deeft  yy;  ,  ut  &  J,«iV  in  Oxon.  Aid    °- 


Ti'a'i' ,  non  A.'7f^Ty. 

f.  10.  Similia  Gr«c.  hab.  praeter  feqq.  nempe,  /rim, 
quod  abeft  port  ego i  in  editt.  tamen  Aid.  &  Compl.  le- 
gitur,  *E7Eti'  tt'jxi  Kt;'e/c?,  &c.  deinde  pro  timebis  ,  conf- 
tanier  (^iEvBi-ce^e  ,  ttniebitis  ,  &  loco  Amorrhaorum  ,  7«* 
'A/ncppctly  i  at  in  Mf.  Oxon.  tcTc  'Af^tjffalujv ,  iicut  in  Vatic. 
xa'Sn^E  ,  fedetis ,  pro  inhabitatis  ;  in  Alex,  veto  sVoixeTts  , 
in  Ox.  ac  edd.  Aid.  &  Compl.  y.xloKihi. 

Tf .  II.  Gr^c.  Vatic,  pro  Jttb  qitcvcu  quit  erat  in  Ephra  » 
habct ,  uTo  1VV  Tifiutv'.w  t  tmc  «  'E^^J^di  Oxon.  veto 
cum  editt.  Aid.  &  Compl.  Tvf  Afui  ,  Tm  tc«v  cc  'i-^pd  > 
cum  Auguft.  Alex.  &  Ox.  'Epfx.^x.  E6  fpeftant  Am- 
brofii  ifta,  I.  I.  de  Spir.  S.  to.  2.  J99.  b.  hierobaal  ,  cam 
jub  arbore  ,  ut  legimtts  ,  quercu  ,  trittci  mejpm  virgk  cade' 
ret ,  nccepit  oracilluni  ,  ut  a  poteflate  alicnigenarum  in  it' 
hert.uem  Dei  popjttum  I'lndicaret.  Vide  inf.  Not.  21. 

f .  12.  Ita  Gr.  Ox.  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  in  qui- 
bus ,  ALKaTo^  Ty,  ("X^'i  >•  at  in  Vatic,  t^^up^i;  t^v  Avydf.ti'jiv, 
fortis  virtutiim.  Lucif.  Calar.  1.  de  reg.  apofr.  214.  c. 
Dominus  tecum  ,  potens  virtute.  Addit  Aug.  ibid.  Nomi^ 
nativus  tafus  eji ,  non  vocativus  :  hoc  e[i ,  Dominus  potens 
tecum  efl ,  non  ,  tu  potens.  Aucl.  1.  de  promill.  ap.  Profp, 
p.   141.  b.  Dominus  tecittn .,  potens  in  -virtute. 

Tt.  15.  Priora  verba  de  Auguft.  refle  conveniunt  cum 
Gr«co  ,  ft  excipias  iftud  ,  ^  ut  quid  ,  pro  quo  habetur  e/; 
t/,  abfque  feq.  omnia;  fed  in  Mf.  Oxon.  ac  editt.  Aid. 

&  Compl.  eft  K,  Iran' ■acit'cc  to.  ,   &c.  Apud  Lucifer.. 

Calar.  ubi  fup.  (ic :  Et  fi  eft  Dominus  nobijcum  ,  2<  ?""' 
apprehended unt  nos  omnia  mala  hxc?  Apud  Audi.  1.  d^ 
promiif.  p.  141.  b.  Si  Dominus  nobifcum  eft  ,  quare  nts 
inveneruin  mala  h.tc  ?   Reliqua  fubjunfta  ex  Lucifero  ,  non 


Coropl.  Auguft.  quaeft.  51.   in  Jud.  to.  5.   604.   a.  legit  ■  diftetunt  a  Gricco ,  nifi  leviter  ifcilicet  ante  mirabilia, ha 

fimWlKX  ■■  Et  mifit  Dominus  virum  propbetam  ad  filios  ijrail  ,      ' "       J. ..,.4«  ;.....„.    (.„     n  ....  .',_.';-       

tJ  dixit  eis.  Mf.  Oxon.  delei  j.,  ante  mifit ,  cum  Lucif. 
iF.  9.  Vix  meliiis  e  Grjcco  ,  prxter  unum  aut  altetum  , 
nempe  abftuli ,  pro  quo  iffuti/.i«r ,  eripui ,  in  Mf.  Oxon. 
&  Aid.  edit.  ii.tiMi.im,  exemi ,  in  Compl.  {iu^uMtyi  exin- 
de  conftanter  legitur  ,  ^MCirru-r ,  tribulantium  ,  \oco  per- 
fequentium ,  abfque  proceed,  voce  regis.  Auguft.  Locut. 
27.  to.  ^.  57y.  e.  lie  habet :  li/'fr.jx^i  vos  de  m.vm  ^gjp- 
ti ;  additque  :  Per  manum ,  poteftatem  fignific.it ;  per  jtgyp- 
turn ,  jEgyptios  :   ic  fane  in  Mf.    Oxun.  legitur  A'-jutt- 


betur'3-Ki''a,  deinde  pro  retulerunt,  (ic ,  A/i!7::oai7o  ,  nar- 
raverunt ,  uti  pro  nunc,  /^h  t'X,''  »  nonne  ;  item  Ki/g^:;, 
pro  Dens  ,  &  ii:,^ffr{sy  ,  ejecit ,  pro  fprevit  ,  (  in  Mf.  Ox. 
ac  editt.  Aid.  &  Compl.  aVmca7c,  repulit  )  demum  sico- 
xs ,  pro  tradidit ,  abfque  ult.  Dominus ;  in  edit.  Aid.  wa- 
ff/a'XE,  in  Compl.  ac  Oxon.  Kvct^i  )tj  Taps'/wxE. 

ft.  14.  Gr.EC,  addit  rKtm],  ifta  ,  ad  tua  ,  delet  veto 
Mf.  Alex,  fnniliter  deeft  nonne  in  Grjco  ,  5c  pro  mitto  , 
iic  ,  fi.xiri^sif.x ,  in  Mf.  veto  Oxon.  E^a-rere'Msj ,  ut  fup, 
Auguft.  qu«ft,  5 J.  in  Judic.  col.  604.  c,  legit  :  N«»ne 


tIBER     JUDICUM.     Cap.   VI. 


VULGATA     NOVA. 

T.Kff.  Vade  in  hac  fortkudine  tua ,  &  liberabis  Ifrael 
*».  II.    de  manu  Madian  ;  fcito  quod  miferim  te. 

15.  Qui  relpondens  ait ;  Obfecro  ,  mi  domi- 
ne  ,  in  quo  libeiabo  Ifrael  ?  ecce  familia  mca  in- 
fima  eft  in  ManalTe ,  &  ego  minimus  in  domo 
patiis  mei. 

16.  Dixitque  ei  Dominus  :  Ego  ero  tecum  .- 
&  percuties  Madian  quail  unum  viiuni. 

1 7.  Et  ille  :  Si  inveni ,  inquit  ,  gratiam  co- 
ram te ,  da  milii  lignum  quod  tu  fis  qui  ioque- 
jris  ad  me. 

18.  Nee  recedas  hinc ,  donee  revertai-  ad  te , 
portans  facrificium ,  &  ofFerens  tibi.  Qui  lefpon- 
dit  :  Ego  prEftoIabor  adventum  tuum. 

1 9 .  Ingrefl'us  eft  itaque  Gedeon  &  coxit  hce- 
dum  ,  &  de  faiinx  medio  azymos  panes  :  car- 
nefque  ponens  in  caniflro ,  &  jus  carnium  mit- 
tens in  oUam ,  tulit  omnia  fub  quercu  ,  &  obtu- 
lit  ci. 

io.  Cui  dixit  angelus  Domini  :  Tolle  car- 
nes  &  azymos  panes ,  &  pone  fupra  petram  il- 
1am  ,  cSc  jus  defuper  funde.  Cumque  fecifletita, 

2. 1,  extendit  angelus  Domini  fummitatem  vii- 
gx  ,  quam  tenebat  in  manu  ,  &  tetigit  carnes  & 
panes  azymos  :  afcenditque  ignis  de  petra  ,  & 
carnes,  azymofque  panes  tonfumplit  :  angelus 
autem  Domini  evanuit  ex  oculis  e)us. 

ii.  Videnfque  Gedeon  quud  elTet  angelus 
Domini  ,  ait  :  Hcu  mi  Domine  Deus  :  quia  vidi 
angelum  Domini  facie  ad  faciem. 

i  5 .  Dixitque  ei  Dominus  :  Pax  tecum  ;  ne  ti- 
meas,  non  morieris. 

24.  j£dificavit  ergo  ibi  Gedeon  altare  Do- 
mino ,  vocavitque  illud  ,  Domini  pax  ,  ufque  in 
pra;fenteni  diem.  Cumque  adliuc  elfct:  in  Eplira, 
qui  eft  familia  Ezii  , 

zj.  nofte  ilia  dixit  Dominus  ad  eum  :  Tolle 


441 

Versio    antiqua. 

cies  Ifrael  de  manu  Madi^  :  xionne  ecce  mitto  Uicif.Ctii.uk fup] 
te? 

1 5 In  me,  domine ,  in  quo  falvabo  Ifiael  ?   Au^.^u^fi.  j^. ,, 

ecce  mille  mei  humilioies  in  Manalfe /»</«.».  3.  6a^.d. 


1 6.  Et  dixit  angelus  Domini  ad  Gedeon  :  Quo-  Vypogmp.  i.  i.nppj 
niam  Dominus  erit  tecum  :  Sc  percuties  iVladian  '•  10..^«^.  23.«. 
tanquam  virum  unum. 

1 7.  Et  dixit  ad  eum  Gedeon  :  Si  inveni  gtatiam 
ante  oculos  tuos,  &  facies  fecundiim  eaquslo- 
queris  mihi. 

18 ofFeram  facrificium  meum  ,  &  ponam  ^ug-juxfi.  i$.tri 

in  confpeclu  tuo Mk.i.  i-i^i.J^ 

19 Fide  Not. 


20 Accipe  carnes  &  azymos,  &  pone  ad  JW. ^04.«./. 

petram  illam,  &  jus  effunde.  Et  cum  hocfecif- 
let  Gedeon, 

z  I .  extendit  angelus  Domini  fummum  virgs  , 
qux-eratin  manu  ejus,  &  tetigit  carnes  &  azy- 
mos :  &  accenfus  eft  ignis  de  petra ,  &  comedit 
carnes  &  azymos 

22.  Et  vidit  Gedeon  quoniam  angelus  Domi- 
ni eft 


.24 Cum  adhuceflet  Gedeon  in  Gopher  pa-  Vign.rtxpf.comr» 

tris  filii  Helclri,  "  VM-im.'^i^.t. 


25.  locutus  eft  nofte  ilia  Dominus,  dicens  : 
tamum  patris  tui ,  &  alterum  taurum  annorum  Vade,  &  everte  aram  Baal  ,  quam  sdificavit  pa- 
feptem,  deftruefque  aram  Baal ,  qua;  eft  patris  ter  tUUS  :  &  lucum,  qui  eft  fuper  illam,  excide  : 
tui  :  &  nemus,  quod  circa  aram  eft,  fuccidc  : 

Not/EadVersionemantiquam. 

ecce  miji  te?  AuiSl.  I.  de  promiir.  apud  Profp.  p.  141.  b. 
Vade  ,  in  niiifiu  enim  tua  libernhztitr  Ijraul  de  majilt  Mft~ 
diiin, 

Tf.  I  J.  Grsc.  Vat.  addir ,«? ,  voci  Domine ,  delent  ve- 
ro  Alex.  &  Oxon.  cum  edit.  Aid.  exinde  loco  mzlle  mei 
humiUores ,  fie  in  Vatic.  &  al.  1!  yjnii  /j.y  ■iSi'nosy ,  ad  ver- 
bum,  chiliiis  mea  injirmntit  eft.  Ambrof.  I.  i.  de  Spir.  S. 
to.  2.  ^^^.  e.  ait  :  Q^o  metits  oracnh  Gedton,  citni  artd:f- 
Jet  quod ,  defii-ientibifi  licet  pi^pulorum  milUhtis  ,  tn  ttno  viro 
Domintti  plebem  fiittm  nb  hoftibiis  itberaret ,  obttiltt  htrdiim  , 
&c. 

Tf.  16.  Grac.  poft  dixit ,  reponir  Tf  0;  dunv ,  deletque 
ad  Gedeon^  cum  feq.  (jiioniam ;  reliqua  concordant.  Lu- 
cif.  Calar. !.  de  reg.  apoft.  214.  a.  fie  hab.  Lgo  ero  tecum  y 
^  percttties  Madtam  quomeda  jittttm  homtnem.  In  edd.  Aid. 
&  Compl.  exflat  ,  Kt/'p/o5,  oti  iac/icu  s^ai,  &c.  abfque 
hoc  ,  0  «7r?;^c5  Kt'fiV  '-,  in  Mf.  Oxon.  art  Kupiac;. 

Tf".  17.  Loco  hujus  vocis  gratiam  ,  Gr.iec.  Vat.  habec 
l^sc;  ,  mifcficordiam  ;  Mfs.  veto  Alex.  &c  Oxon.  cum  edd. 
Aid.  &  Compl.  x^'f"  •  i'^"'  '"  Oxon.  eVuVioV  Qh  ,  loco 
ante  cciilos  titos ,  in  al.  »  i^ico.ft'Ai  (\  ;  reliqua  lie  hab.  in 
Vat.  Kcii  'sroiiicei;  /.cci  Q^/^^ftov  'nv.v  0  t;  s'^a'/noc?  jusTsf^^y 
I/  facies  mibi  httdie  omne  qitidquid  loctttui  ci  mecitm ,  qua: 
ablunc  ab  edit.  Aid.  in  Mf.  Alex.  &  Compl.  fie  ;  Kat 
K3aiv.iui  (  Compl.  ■^o(H5«;  )  f^ta  Qv/^u^v ,  on  Qu  ^«Asr;  ^ir' 
5/^?,  Ht  ftcies  mihi  Jignntn  y  qttta  tte  hqiterti  mecttm. 

■Jf.  18.  Graece  ,  e^si'ccu  tmV  ^.vja-y  ,  k.  ^vCj^  s'vc^zrrjv  (\' 
efferam  facrifictum  ,  ^  facnficabo  in  confpeclit  tin  :  fed  in 
Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  edit.  Aid.  aan  ^-ucaK  ^K ,  j,  6h'«cu  , 
&c.  fimiliier  in  Compl.  excepto  twa ,  pro  Ensi!. 

1^^.19.  Hue  redeunt  quae  narrat  Ambrof.  1.  i.  de  Spir. 
S.  to.  2.  J99.  e.  600.  a.  Gedeon,  clan  audiffet  quod,  de- 
fciemtbus  licet  poptihrrtm  mtllibtts  ,  tn  ttno  vtro  Dominus 
plcbem  /nam  ab  hoftibus  liberaret ,  obtltlit  hcedntH  caprar/nit  , 
ittjtis  carntm  Jecur/dnm  praceptw^i  angcli  ,    ^  ax.pna  fnpra 


cctctimme  ,  quam  gerebat  angehts  Dei  comigit ,  de  petra  ignis 
eriipit ,   atqne  ita  fncrificium  quod  ojferebatiir  ,   abfumptuni 

If.  20.  Antecedunt  ii^a  in  Gra?co  :  K«!  i!-?re  irpaf  dvrot 

0  ttvfsAoj  n  Qiv  ,  proquibus  Auiaift.  Et  ipfe  angelus 

ait  tilt  :  reliqua  concordant  ,  rifi  quod  Grasc.  Vatic.  Jia- 
bet  Ta  oc^uju.a. ,  Alex,  veto  5c  Oxon.  tv;  «/'7^5  rt';  a(^u- 
/^Vi,  eum  edit.  Aid.  in  Compl.  rt;  a^ii«i(?,  ut  fup.  exin- 
de poft^Kj  ,  addit  cod.  Vat.  eX'-H--'"-  e^X^Ei  juxta  effun- 
de ,  Oxon.  cum  cditt.  Aid.  &  Compl.  i>ixicv ,  Alex,  «x- 
Xa'oi- :  demum  loco  ^  clnn  hoc  fectffet  Gedeon  ,  in  Vatic. 
&  al.  fimplieitcr,  i  i-Tn'man  tT>{ ,  ined.  Compl.  rs/ta» 
»T£.{.   Vid.  Ambrol.  fup.  Not.   19. 

't.  21.  Cuntla  eonveniunt  cum  Gra?co  ,  uno  excepto, 
accenfus  eft  ,  pro  quo  in  Mf.  Vatic,  ai'Xii  ,  ajcendit ;  fed 
in  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  «niptii.  Ambrof.  1.  de 
myft.  to.  2.  c.  J.  532.  a.  Scriptura  teftatur  ,  inquit,  quod 
ad  Hierobaal  pieces ,  ignis  defccnderit  de  ccelo.  Vide  fupra 
Not.  II.  jmo  &  Not.  b.  novilfimse  edit.  Ambrof.  cum 
admonit.  prsvia.  Gedeon  infra  Tt.  32.  appellatur  /«0- 
baal. 

t.  22.  In  Graeeo  Var.  additur  Jto;  ,  ad  vocem  Domi- 
ni,  abeft  vero  a  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl. 

^.  24.  Non  Copher  Grsece  ,  fed  'i.tpe^B'^  ■>  deeftque 
vox  fill. 

t.  2y.  Trixc  a  Vigilio  fummatim  tantiim  relata  viden- 
tur  ;  nam  in  Grjsco  fie  :  Kai  i~t!>e1o  cV  rn  yuxn  e'xs/hi  ,  if 
ii-JTSV  avrcc  Kf'/^/c^'  A«'£e  toy  t^^°)Cov  roy  Tau^y  c5  s;t  tg> 
'mxlfi  Qi,  J.  /^i%zy  S^suTigty  iirlaiy'i  ,  ij  xatsTisr;  to  ^v- 
(^(«rMe^cf  Ty  Ka.'c^ ,  0  ^$t  tc^  'stajpl  (\  ,  ^  to  «accs  ,  to 
iW  ivTO  ,  oMifivceif.  It  fiBum  eft  sn  nolle  ilia,  J5'  dixit 
ei  Dominus  :  Sume  ^.'itnliim  taurum  qui  eft  patri  tuo  ,  £^ 
vitulitm  fecundum  feplem  annorum  ,  JJ  defti  lies  altare  Baal , 
quad  eft  pain  tuo ,  '^^  lucum  ,  qui  fupir  illud ,  exterminabis. 
Vide  Aug.  Loeut.  50.  to.   5.   575.  f.  ad  hoc  ,  JJ  zitulum 


petram  pofuit  ,   ^  ea  Jure  pcrfiidit :  iju.t  Jimiil  m  ■uirgx      aiiticriim"jeptem.  His  alludit  Aoibrof.  I.  i.de  Spir,  S,  to. 


44*  LIBER     JUDICUM.     Cap.   VI. 

Versioantiqua.  Vulgatanova; 

f'i^il.T/iff.iitifuf.     2.S.  &  idificabis  altare  Deo  tuo,  qiii  vifiiseft        16.  &  sdificabis  altare  Domino  Deo  tuo  in 

tibi  in  Vertice  montis  Macoth  in  ordinatione fummitate  petrs  hujus,  fuper  quam  ante  facri- 

ficium  pofuifli :  toUefque  taurum  fecundum  ,  & 
ofFeres  holocauftum  fuper  ftruem  lignorum ,  tju* 
de  neraore  fuccideris, 

VuiGATA       NOVA. 
1 7.  Aflumptis  ergo  Gedeon  decern  viris  de  fervis     sdificatum  erat. 


29.  Dixeruntque  ad  invicem :  Quis  hoc  feck  ?  C^m- 
que  perquirerent  auftorem  fafti,  diftum  eft  ;  Gedeon 
filius  Joas  fecit  hjEC  omnia. 

30.  Et  dixerunt  ad  Joas :  Produc  filium  tuum 
hue ,  ut  moriatur  :  quia  deftruxit  aram  Baal ,  &  fuc- 
cidit  nemus. 

Vu  I.  G  AT  A 


NOVA. 


'JttiH.  I.  de  premiU'. 
a[iid?Tofi.f,  liji. 


Vigil.  Tapf.  centra 
Varim,  744.  c. 


Aug.  loitii.  ;t, 

37?-  Z-  tf  7-  49' 
injud.ill-f. 


Aug.  I.  dt  unit. 


5  5 &  venerunt,  &  caftra  pofuerunt  in  val- 

le  Jezrael. 


54.  Et  Spiritus  Domini  confortavit  Gedeon, 
&  cecinit  in  cornea 


fuis,  fecit  licut  prsceperat  ei  Dominus.  Timens  au 
tern  .domum  patris  fui ,  &  homines  illius  civitatis ,  per 
diem  noluit  id  facere  ,  fed  omnia  nofte  complevit. 

i8.  Cumque  furrcxifTenc  viri  oppidi  ejus  mane  , 
vidcrunt  deftruftam  aram  Baal ,  lucumque  fuccifum, 
&  taurum  akerum  impofitum  fuper  altare  ,  quod  tunc 

Versio    antiqua. 

yj Nunqiiid  vos  jiidicatis  Baal , aut  fahoim         31.  Quibus  ille  refpondit :  Nunquid  ultores 

faciris  eum  ?  qui  in  eiim  injurias  ingellit ,  mo-     eftis  Baal ,  ut  pugnetis  pro  eo  >  qui  adverfarius 

rietiu:  in  mane  :  li  DeUS  eft  ,  ipfe  fe  vindicabit eft  ejus  ,  moriatur  antequam  lux  craftina  veniat : 

fi  Deus  eft ,  vindicet  fe  de  eo  ,  qui  fuflbdit  aram 
ejus. 

5i.  Ex  illo die  vocatus  eft  Gedeon,  Jerobaal, 
eo  quod  dixiiTet  Joas :  Ulcifcatur  fe  de  eo  Baal  , 
qui  fuffodit  aram  ejus. 

5;.  Igitur  omnis  Madian  ,  &  Amalec  ,  & 
orientales  populi  congregati  funt  fimul  :  &  tran- 
feuntcs  Jordanem ,  caltrametati  funt  in  valle  Je- 
zrael. 

;  4.  Spiritus  autem  Domini  induit  Gedeon  i 
qui  clangens  buccina  convocavit  domum  Abie- 
zcr  ,  ut  fequeretur  fe. 

}  5 .  Mifitque  nuncios  in  univerfum  Manaflen  ,' 
qui  &  ipfe  fecutus  eft  eum  :  &  alios  nuncios  in 
Afer ,  &  Zabulon ,  &  Nephthali ,  qui  occurre- 
runt  ei. 

36.  Et  dixit  Gedeon  ad  Dominum :  Qiion'im  36.  Dlxitque  Gedeon  ad  Deum  :  Si  falvum 
tu  falvum  facies  Ifrael  in  manu  mea ,  quemad-  facis  per  manum  meam  Ifrael ,  licut  locutus  es , 
modum  locutus  es , 

37.  ecce  ego  pono  vellus  lanx  in  area  :  &  fi  57.  ponam  hoc  vellus  lana  in  area :  fi  ros 
fadlus  fuerit  ros  in  vellere,  in  omnem  vero  ter-  in  folo  vellere  fuerit,  &  in  omni  terra  ficcitas, 
ram  liccitas ,  fciam  quoniam  falvum  facis  in  ma-  fciam  quod  per  manum  meam ,  ficut  locutus  es, 
nu  mea   Ifrael,  ficut  locutus  es.  hberabis  Ifrael. 

38.  Et  faftum  eft  lie.  Et  diluculo  vigilavitGe-         58.  Faftumque  eft  ita.  Et  de  nofte  confur 
deon  in  craftinum ,  &  exprellit  vellus ,  &  decu- 
currit  ros  de  vellere ,  plena  pelvis  aqux. 

39.  Et  dixit  Gedeon  ad  Dominum  :  Noniraf- 
catur  fiiror  tuus  in  me  Domine ,  &  loquar  adhuc    furor  tuus  contra  me  fi  adhuc  femel  tentavero 

NoT^    AD    Versionem    antiqua  m. 

a.  600.  c.  dicens  :  Occ'idit  (Gedeon)  vitulum  a  patre  fua  *.  5S.  Ita  Grsce,   nili  quod  loco  ad  Dominum  :  Otit- 

idolis  depiaiuum,  ^  ipfe  ftptennem  alium  vituiiim  immola-      tiiain  tii  ,  &c.  legitur,  Tfo;  -rov  Qtiv-  i-i  Qv   C"Z-'i  "'  X^'~ 
lavii  Dee.  Similiter  Philaftr.  Brix.  de  h^eref.  715.  b.  Et 
Gedeon  ,  inquit  ,  nolle  iricendens  idola  ,   ^  fraiigcns  ,  i  Deo 
tanttim  virtutis   meruit  impetrare  ,   ut  ctem  paucts  injinitos 
vinceret  inimicos. 

■j^.  z6.  Grjcc.  priponit  to  Kvpix ,  huic ,  Deo  tno  ;  dein- 
de  cod.  Vatic,  loco  qui  viftts  eji  tihi ,  &c.  hab.  (implici- 


gens ,  exprelfo  vellere  ,  concham  rore  implevic 
3  9.  Dixitque  rurfus  ad  Deum  :  Ne  irafcatur 


tcr ,  £  ^i  jcpf^H) 


Mac>'('l 


Ttfry  «'  f/\  ina^ra. 


'■A  ■.  fi'pei 


pi  fiV  TOK  'lof  aii^  ,  xaSto's ,  &c.  quK  ita  reddit  Ambrof.  1.  i. 
de  Spir.  S.  to.  2.  60 1,  b.  Si  fal-v.is  i»  manu  mea  Ifrael  , 
qiiemadmodiim  locmiis  es  ,  Domine,  In  Mfs.  Alex.  &  Ox. 
ac  edd.  Aid.  &  Compl.  deeft  Qu  :  in  Alex.  &  Compl.  efl 
oV  TpaTTOv ,  pro  xa6&j;. 

If.  57.  Similiter  in  Grasco  faltem  Vatic,  prater  ha;c  le- 
via  :  'Ear  Aposo^  ysyvlat  eVI  toi'  ttoxok  /wo'roi' ,  Si  ros  fa^tts 


(em  Mm/i  hujus  in  ordine  :Ws.  vero  Alex.  &Oxon.  cum     fuerit  fuper  vellus  fcltim  ;  deinde  licisV;;  infoloOx.  sV} 
~        '    lie  :  Msrii  Q"  i~''  t?;  xcffjB?  tiT     /s',  iicut  initio  i,  iii'  ,   qujc  conjunft.  j, ,  initio  fimiliter 


editt.  Aid.  &  Compl.  lie  :  ifiivlt  Qoi  «-s-i  tw;  xtptij; 
Mavai^  T?  opvii  (  Compl.  o^k;  Mot^'^,  Mf,  Alex.  ^pvi;MxojX  ) 
nn  ,  fed  Ox.  non  habet  MamJ  rS ,  uti  nee  tk'tk  ,  quod 
edam  in  ed.  Aid.  deed. 

If.  51.  Graec.  Mi!  ^'^£"5  'ii>  Aikk^eSs  i/Tsp  ts  Bd£«>;  iV 

«V';  ■7rp:x>t'  it  ©so;  sV/ »  J\.;)i«^f^a>  «yrM  >  &c.  i.  c.  Nkm- 
auid  vos  mtnc  judicium  facitis  pro  Ba.1l  1  aut  vos  falvatis 
eum?  quicnnque  judicium  jecerit  ei  ^morti  detitr  ttjque  ma^ 
tie:  ft  Deus  efl,  judicium  facial /iti ,  Sec. 

^.  53.  Ita  Grace,  prater  unum  venerunt ,  quod  deeft; 


exftat  in  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  demum  pro 
falvum  facis ,  Q^ciii  ,  falvatis  ,  in  uno  tamen  Alex.  Qci' 
^s;;.  Ambrof.  1.  I.  de  Spir.  S.  to.  1.  601.  b.  fie  legit: 
icce  ego  pono  lan.t  vellus  in  area  :  ^  ft  ros  faults  fuerit 
fuper  vellus  ,  ^  Juper  omnejn  terram  ficcitas  ,  cognojcam  qui» 
in  manu  mea  ,  fecundiim  prom:j]a  tua  ,  populum  liberabis» 
Auilor  1.  de  promilf.  apud  Profp.  p.  141.  c.  Volo .,  Do- 
mine ,  jtt  vellus  quod  efl  in  area  ,  impleatur  aqua ,  ^  areis 
ficca  fit. 

ir-  58.  In  Grasco  Vatic,  fimpliciter  ,  ci'fBftice  rn  sVau- 


in  edit,   tamen  .'\ld.  fic ,  i,  iraf  w^Soj- ,  j,  ma.pai'ico.a  ,  in      e<"  >  pro  diluculo  vigilavU  Gedeon  in  craflinum :  Mfs.  Alex 


Compl.  &  Ml.  Alex,  jc,  Ais'&Hoa»' ,  k.  irccpir^^a 

If.  34.  Ad  verbum  e  Graco ,  excepto  uno  confortavit , 
pro  quo  in  Mfs.  Vatic.  &  Oxon.  iviJ'un  ,  induit ;  in  Alex, 
vero  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  ©ef  cn/uriutntsi.  Vigil. 
Tapf.  cont.  Varimad.  p.  744.  c.  Spiritus  Domini  induit 
Gedeon.  Ad  vocem  autem  cornea  ,  monct  Aug.  ubi  fup. 
fubaudiri  tuba ;  Grxcus  enim  ,  inquit ,  n»n  habet  tuba  ,  fed 
Unt'um  cgrnea,  li/  KtQcrln. 


&  Ox.  addunt   X^cSi-ji,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  item 

pro  decttcttrrit de  ,  in  Vatic,  sra^f cc-tto  ,    in  Alex. 

&  Oxon.  «^tpfVn EX  T?,  in  edit.  Aid.  fimiliter  d-rsp- 

pv» ,  in  Compl.  d-Trssci^s ;  reliqua  ad  verbum.  Apud  Am- 
brof. I.  I.  de  Spir.  S.  to.  2.  601.  b.  hoc  tanrum  habe- 
tur  ,  Etiia  factum  efl. 

■f.  39.  similiter  habet  Auguft.  quart.  49.  in  Jud.  to.  j, 
614.  c,  61  J.  a,  ufque  ad  fiat ,  uno  lamen  excepto,  auc 


LIBER     JUDICUM.     Cap.   VII. 


VutGATA      NOVA. 

'fignum  qu.Trens  in  velleie.  Oro  ut  folum  vellus 
ficcum  fit ,  &  omiiis  terra  rore  madens. 

4c.  Fecitque  Deus  nofte  ilia  ut  poftulaverat : 
&  fuit  ficcitas  in  folo  vellere  ,  6c  ros  in  om- 
ni  terra. 


443 

Versio    antiqua. 

femel,  &  tentabo  aJhuc  femel  in  vellere.  Fiat 
ficcitas  in  vellere  tantiim ,  in  omnem  autem  ter- 
ram  fiat  ros. 

40.  Et  fecit  Deus  lie  in  nofte  ilia  :  &  fadla  eft 
ficcitas  in  vellere  tantum,  fuper  omnem  autem 
terram  ros. 


N  O  T  jE     a 


ERSIONEM     ANTIQUA  M. 


altero  ,  ncmpc  jtidignMio  tita  ,  loco  fiiyar  titns ,  abfquc  feq. 
Xiotnjne,  Grsc.  loco  ad  Dominrtm  .  hab.  ^^:;  t^v  ©eo»-  , 
deinde  lie,  f^ii  /11  ;  Mi's.  Alex.  &  Oxon.  cum  editt.  Aid. 
&  Compl.  deleiit  /»'  ,  ut  &  Domiiie ,  cum  Mf.  Vatic,  a 
quo  fimiliter  abell  i^  ,  ante  tentaho  ;  fed  eju5  loco  (ic  ,  vti- 
fdsoi  Ah  xai  yi  JVi ;  in  Mfs.  veio  Alex.  iSc  Oxon.  ac  ediit. 
J>r«di6t.  Jc.  ^srf.'pa'ow  fri :  dcmum  in  omnibus  ante  fi.tt ,  re- 
ponicur  i, ,  Sc  pro  in  vellere  tatltlrm  ,  iic  ,  tVl  -rov  tsV.o;' 
fisvor 'ijriper  vellttf  ftflttm  y  dein  ,  ^,  cVl  t«'cdek  ,  praJterquam 
in  Mf.  Oxon.  ac  edict.  Aid.  &  Compl.  ubi  ,  5VI  JV;  ttk- 
t«y.  Ambrol.  1.  i.deSpir.  S.  to.  z.  601.  b.  eadem  memo- 


rat  dicens  :  Adjecii  pcflea  ,  «<  rmfiim  ros  fmflueret  fuper 
totam  territm  ,  ^  jicchas  ejjet  rti  vellere.  Aucl.  1.  de  pro- 
miir.  apud  Profp.  p.  141.  d.  Vole,  Domtrie  ,  ut  veltuS 
/tccKfn  Jit  ^  ^  tireii  oitiriii  comptuAttir, 

Tf".  40.  GrKcc  conftanter,  i-n]  tIv -Troxzy  fj.lvQy  ,  fuper  vel' 
hts  jolrtin.,  pro  tti  vellere  tatit'nm'-,  in  unn  Ox.  deefl  ^iVsi' ; 

deinde  in  Vat.  <t,  sVI  ■Trmnv syitviu  Af 51:;? ;  Ted  in  Mfs. 

Alex.  &  Oxon.  ut  in  editt.  Aid.  &  Compl.  '.wi  Ae  ttk- 
«.«>■  >■  abeft  cVohOh  ab  Oxon.  in  Alex,  veto  &  Compl.  eft 


Aug.  uhi  fuf. 


CAPUT       VII. 


Diut 

so.  8. 
l.Mach 
.J.J6, 


UIGATA       NOVA. 

tur.  RecefTeruntque  de  monte  Galaad  ,  &  rcverfi  funt 
de  populo  viginti  dtio  millia  virorum  ,  &  tantum  de- 
cern inillia  remanfeiuiit. 

4.  Dixitque  Doniinus  ad  Gedeon  :  Adhuc  popu- 
lus  multus  eft  ,  due  eos  ad  aquas,  &  ibi  piobabo 
illos  :  &  de  quo  dixero  tibi  ut  tecum  vadat  ,  ipfe 
pergat  :  quern  ire  prohibuero  ,  revertatur. 

5.  Cumque  defcendiflet  populus  ad  aquas  ,  dixic 
Dominus  ad  Gedeon  ;  Qui  lingua  lambuermt  aquas  , 
ficut  folent  canes  lambere  ,  feparabis  eos  feorfum  : 
qui  autem  curvatis  genibus  biberint ,  in  altera  parte 
erunt. 

Versio    antiqua. 

6.  Et  fadns  eft  numerus  eorum  qui  lambue-   Aug.  ^lafl. ;/.  </. 
runt  maiui  fua,  lingua  IM,  trecenti  viri ]udu.t.i.6Q$.t.f, 


i.TGitur  Jerobaal  qui  &  Gedeon,  de  nofte  con- 
\.  furgens  ,  &  omnis  populus  cum  eo  ,  venit  ad 
fontem  qui  vocatur  Harad  :  erant  autem  caftra  Ma- 
dian  in  valle  ad  feptentrionalem  plagam  collis  ex- 
celfi. 

I.  Dixitque   Dominus         2 5.  Fide  Not. 

ad  Gedeon  :  Multus  te- 
cum  eft  populus ,  nee  tradetur   Madian    in  manus 
ejus  ;  ne  glorietur  contra  me  Ifraei  ,  &  dicat  ;  Meis 
viribus  liberatus  fum. 

3.  Loquere  ad  populum  ,  &  cundis  audientibus 
pra;dica  :  Qui  Formidolofus  &  timidus  eft  ,  reverta- 

VulGATA      NOVA. 

6.  Fuit  itaque  numerus  eorum  qui  manu  ad 
OS  projiciente  lambuerant  aquas  ,  trecenti  viri  ; 
omnis  autem  reliqua  multitudo  flexo  poplite  bi- 
berat. 

V  u  L  G  A  T 

7.  Et  ait  Dominus  ad  Gedeon  :  In  trecentis  viris 
qui  lambuerunt  aquas  ,  liberabo  vos  ,  &  tradam  in 
manu  tua  Madian  :  omnis  autem  reliqua  multitudo 
revertatur  in  locum  fuum. 

8.  Sumptis  itaque  pro  numero  cibariis  &  tubis , 
omnem  reliquam  multitudinem  abire  prxcepit  ad  ta- 

VULGATA     NOVA. 

II.  Et  ciim  audieris  quid  loquantur  ,  tunc 
confortabuntur  manus  tu.^ ,  &  fecurior  ad  hof- 
tium  caftra  defcendes.  Defcendit  ergo  ipfe  & 
Phara  puer  ejus  in  partem  caftrorum ,  ubi  erant 
armatorum  vigilis. 

II.  Madian  autem  &   Amalec  ,  &  omnes         12 camelis  eorum  non  erat  numerus  ,  &   Aug.Locut.ii.t. 

orientales  populi ,  fiifi  jacebant  in  valle,  ut  lo-    erant  ficut  arena  qux  eft  ad  labium  m.xris j.  j-j.^.  176. a.' 

cuftarum  multitudo  :  cameli  quoque  innumerabi- 
les  erant ,  Ikut  arena  qus  jacet  in  littore  maris. 

NoT^    AD    Versione.m 

Tflf'.  r J.  His  refpondent  quae  Audi.  1.  de  promiir. 

hab.  p.  z.  c.  i8.  col.  141.  a.  b.  Dixit  Dominus  ad  Ge- 
deon :  Dedni  populttm  ad  aquam  ,  adhuc  erim  multi  funt 
tecum  yCritque  ,  qni  lambens  Itfigua  ,  ut  cants  biberit  ^jlatttes 
eos  feorfum  ,  c.zteros  dtmittes  e  caflrts  :  reperttque  funt  tre^ 
centi  viri.  llos  ,  inquit  Domtntis  ,  adduces  tecum  ,  ne  dicat 
Ifra'el  ,  quoniam  manus  nwa  Jalvum  me  feccrunt. 

V.  6.  in  Graeco  limplicitcr,  tw;-  ^a-^di/^-jJv  ,  loco  eorum 
qtti  lambuerunt ;  mox  ita  in  Vatic,  cc  yjipi  doroty  TrpU  to 
roV»  «fTi^f  ,  in  manufu.j  ad  OS  fuum  :  edit,  veto  Aid. 
hab.  c*  T^  x^'/''  civ-rZy  Iv  rr,  -i>u&yri  a:;T.;t' ,  cum  Aug.  iimi- 
Jiter  in  Compl.  &  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  «  tiT  -//iorn  iu- 
Tw  ,  fed  abfque  «  -r'r,  yeifl  dur^i ,  quam  varietatem  no- 
tat  Au2;.  ibid,  dicens  ;  Pleriqite  Latini  codices  ?ion  habent 
manu  fua  ,  fed  lantummodo  lingua  fua  ,  quontam  Jic  in- 
ttllexerntit   quod  fipra  diclum  efl  ,  ficui  canes  :  Crucus  au- 

Tom.  I. 


A       NOVA. 

bernacula  fua  :  &  ipfe  cum  trecentis  viris  fecertamini 
dedit.  Caftra  autem   Madian  erant  fubter  in  valle. 

9.  Eadem  noifte  dixit  Dominus  ad  eum  :  Surge, 
&  defcende  in  caftra  :  quia  tradidi  eos  in  manu  tua  : 

10.  fin  autem  folus  ire  formidas  ,  defcendat  te- 
cum Phara  puer  tuus. 

Versio    antiqua. 

II Gedeon  defcendit  ipfe  &  Phara  puer  ejus  Ai,g.qu4.7,%.in 

in  partem  quinquaginta ,  qui  erant  in  caftris.      ]ud,c.t.i.6a6.d. 


a  N  T  I  Q  U  A  M. 

tem  habet  utriimqtie  ,  manU  fua  ,   lingua  fua  ,    ut  tntelli- 

gatur  quod  manu  aquam  raptam  in  os  projiciebant In- 

tcypyetatio  ex  hcbyyco  pl.mi'us  id  habet  his  verbis :  Fuit  ita- 
que numerus  eotum  qui  manu  in  os  projiciente  ,  aquam 
lambuerant,   trecenti  viri. 

t".  11.  Abeft  a  Grxco  nomen  Gedeon  ;  loco  veto  in  par-^ 
tem  ,  i'lc  in  Vatic,  irfo^  ctpyw  rcay ,  ad  principium  ipforum  ; 
at  in  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  e/;  ,«='»?;  TiTc.  Obfe.- 
vat  Aug.  ibid.  Latinos  quofdam  codices  habere,  Tn  earn 
partem  ,  in  qua  erant  qutnquageni  cujlodes  in  caflris  ;  alios 
vero  ,  In  partem  quinquagcjmiam  in  caftra  ;  turn  addit  ; 
Obfcurum  quippe  drdum  plures  fententias  Interpretum  fecit, 
Et  infra  ad  f.  16.  Loc.  5J.  576.  a.  ait,  pro  pariibus  prin- 
cipia  clfe  podta  ,  uhi  in  Gr.  df'Xcci  i  iimiliter  ad  c.  9.  TtTt, 
34.  &  45. 

If'.  12.  Ita  in  Grjeco,  cxcepto   uno  aVa ,  pro  f^,  ant« 

Kkk  ij 


444 


LIBER     JUDICUM. 

V  U    L  G   A  T  A 

13 Vide  Not. 


Cap.    VII. 


I  1.  Cuiin)ue  venilTet 
Gedeon  ,  nairabat  aliquis 
fomnium  proximo  fuo  :  &  in  hunc  modum  refere- 
bat  quod  viderat :  Vidi  fomnium  ,  &  videbatur  mihi 
quail  Uibcinericius  panis  ex  hoideo  volvi ,  &  in  caf- 
tra  Madian  defccndere  :  cumque  perveniflfet  ad  ta- 
bernaculum  ,  percuflit  illud  ,  atque  fubvertit,  &  ter- 
IX  funditus  co.-Equavit. 

V  E  R  S   I  O 


Jug.  IccHi,  53 

376. ... 


A  N  T  I  Q  U  A. 

1 6.  Et  divilit  trecentos  viros  per  tria  princi 


pia., 


17 19.  ride  Not.  ad  ^.  16. 


V  U  1  G  A  T  A 

iS.  Quando  perfonueiit  tuba  in  manu  mea  , 
vos  quoque  per  caftrorum  circuitum  clangite  &  con- 
clamate  ,  Domino  &  Gedeoni. 

19.  Ingreffufque  eft  Gedeon  ,  &  trecenti  viri  qui 
crant  cum  eo  ,  in  partem  caftrorum  ,  incipientibus 
vigiliis  vtodiis  media;  ,  &  cuftodibus  fufcitatis  ,  coe- 
perunt  buccinis  clangere ,  &  complodere  inter  le  la- 
genas. 

VfLGATA    NOVA. 


NOVA, 

I/).  Refpondit  is,  cui  loquebatur  :  Non  eft  hoc 
aliud  ,  nili  gladius  Gedeonis  tilii  Joas  viri  Ifraelits: 
tradidit  enim  Dominus  in  manus  e)us  Madian ,  & 
omnia  caftra  ejus. 

I  ^ .  Cumque  audiflet  Gedeon  fomnium ,  &  inter- 
pretationem  ejus  ,  adoravit  ;  &  reverfus  eft  ad  caftra 
Ifracl  ,  &  ait  :  Surgite ,  tradidit  enim  Dominus  in 
manus  noftras  caftra  Madian. 

V  U  L  G  A  T  A      NOVA. 

16.  Divifitque  trecentos  viros  in  tres  partes , 
&  dedit  tubas  in  manibus  eorum  ,  lagenafque 
vacuas  ac  lampades  in  medio  lagenarum. 

I  7.  Et  dixit  ad  eos  :  Quod  me  facere  videri- 
tis  ,  hoc  t'acite  :  ingrediar  partem  caftrorum  ,  & 
quod  fecero  feftamini. 

NOVA. 


VERSIO    ANTiqUA. 


Arf^.  qunji.  40.; 
Judic,  606.  t. 


Gladius  Do-  ic  Cumque  per   gy- 


mino  <5c  Gedeon : 


rum  caftrorum  in   tribus 


&  vociferantes ,  ululantefque  fugerunt : 

i  1 .  &  nihilominus  infiftebant  trecenti  viri  bucci- 
nis perfonantes.  Immifitque  Dominus  gladium  in  om- 
nibus caftris  ,   &  mutua  fe  cede  truncabant , 

1;.  fugientes  ufque  ad  Bethfetta ,  &  crepidinem 
Abelmehula  in  Tebbath.  Conclamantcs  autem  viri 
Ifrael  de  Nephthali ,  &  Afer  ,  &  omni  Manafle  , 
perfequebantur  Madian. 

24.  Mifitque  Gedeon  nuncios  in  oranem  montem 
Ephraim  ,  dicens  :  Delcendite  in  occurfum  Madian  , 
&  occupate  aquas  ufque  Bethbera  atque  Jordancm. 
Ciamavitque  omnis  Ephraim  ,  &  prioccupavit  aquas 


Pf.  Sii 
10. 


drias  confregifTent ,  tenuerunt  finiftris  manibus  lam- 
pades ,  &  dextris  fonantes  tubas ,  clamaveruntque : 
Gladius  Domini  &  Gedeonis : 

II.  ftantes  fmguli  in  loco  fuo  per  circuitum  caf- 
trorum hoftiiium.  Omnia  itaque  caftra  turbata  lunt , 


perfonarcnt  locis ,  &  hy-     atque  Jordanem  ufque  Bethbera. 


1 5 .  Apprehenfofque  duos  viros  Madian  ,  Oreb 
&  Zeb ,  interfecit  Oreb  in  petra  Oreb  ,  Zeb  vero 
in  torculari  Zeb.  Et  perfecuti  funt  Madian  ,  capi- 
ta Oreb  &  Zeb  portantes  ad  Gedeon  trans  fluenta 
Jordan  is. 


Pf.Si. 

IZ. 

J/4.  10. 
25. 


NoT:E    AD    Versionem    A  N  T  I  Q  U  A  m. 


fr.tnt  ;  fubinde  fie»  U\  x^'^'"^'  ^^'  "'  '"  ^^^-  ''^'"'  * 
Oxon.  ac  edit.  Compl.  ri  x-~''°'^  '  abfque  feq.  eft  i  &  in 
fine  additur  t.'g  ■n-:^~',:; ,  quod  tamea  deeft  in  edit.  Aid.  Hoc 
ultiinum  les;iile  videtur  Auguft.  ciim  addat  :  I»  multitu- 
dme  ,  ctnft.ti  imfCc^:ySi  di^lum.  HiiC  aulim  iranslatw  ,  iibi 
labium  maris,  pcfitit  fro  littore,  affidna  eft  m  Serif  tur  is  , 
fed  ram  eft  in  Laiims  cadiciiiis ;  qitta  flcrsqiie  littus  intir- 
fret.ui  frint  ,  milgii  quid  /ignijkaret  labium  velentes  pcnere  , 
ijuim  If  funt  labium.  N.iw)  littus  Ji  'jillrnt  LXX.  Interpre- 
les  dicere  ,  lun   deeffit  lingua  Gr£cx  quod  dictrent. 

f.  15.  Hulc  refpoiident  quae  habet  Auguft.  qu^ft.  39. 
in  Jud.  to.  5.  606.  d.  Q^tiod  illr  ,  inquit  ,  qui  froxinujuo 
fomnium  narrazit ,  quod  aadh'il  Gedeon  ,  «t  de  viilori.i  fu- 
tura  confirmaretur ,  dixit  fe  Jidijfe  menf.im  fann  hordtucet 
■volvtnleni  in  ciftris  ,  Jj'  perculteniem  l.ibernaculum  Madam  , 
i^  fubvertenlem  ,  hoc  mtelligendum  arbitrtr  quod  de  cjni- 
tus  i  quia  per  contemptibilia  mundi...^.  Salvator  fuperbos 
fuerat  confiiliirus.  In  Grxco  fie  :  Kxi  li/Se  TeAsa» ,  i  «'/b 
£UHp  f ^i^7lf^s*&;  TW  -TTAHCicy  tiU7V  swiri/m  ,  jc.  ii-rru     id  V  wf- 

tiuTw ,  <.  !  TTEO? ,  &c.  ft  venit  Gedeon  ,  ^  ecce  vir  narrans 
froximo''fio  fomnium.,  i$  dixit  :  Ecce  fomni.ivi  fomnium  , 
(^  ecce  minf.t  (  vel  tort.^  )  panis  hordeacei  ,  vol'jens  fe  in 
taftris  Madiam ;  J^  'jenit  ufque  ad  taternaculum  ,  i£  ptr- 
(ujjit  illud  ,   ^  cectdit  ,  &c. 

If.  16.  Gr.  hab.  cii ,  '"  ,   loco  per.  Monet  Aug.  ibid. 


fro  f.irtibu! ,  principia  elTe  pofita  :  St.  fane  fup.  Tf.  1 1,  idem 
Aug.  legit  partem  ,  ubi  cod.  Vatic,  habet  a^X'^'*'  >  princi- 
piitm,  mel.  in  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  ^/jy;.  Ea- 
dem  &  '>^qq.  memorat  Ambruf.  1.  1.  de  Spir.  S.  c.  14. 
to.  z.  6  50.  b.  dicens  1  Gedeon  Juferaturus  M,idi.in  ,  tre- 
centos viros  jufRt  hydrias  fumere  ,  ^  in  hydriis  faces  accin- 
fas  habere  ,  ^  in  dextris  tenere  tubas.  Similiter  Auguft,  q, 
49.  in  Jud,  to.  5,  6iy,  b,  Trecenti  viri  ad  Jignum  crttcis 
ipfo  minuro  pertmentes  ,  hydrias  fiililes  acceperunt ,  eifque 
ardentes  ficutas  mcliiferunt  ,  quitits  hydriis  fraclis  ,  repentt 
lumina  numerose  micantia  tantam  hoftium  multitudinem  tir- 
riierunt.  Audi.  1.  de  promilT,  p,  z.  c,  18.  apud  Profp. 
paCT,  142.  c.  Praliantur  autem  milites  Domini  hoc  modo  : 
Sticcincti  lumhis  ,  hydriafque  portantes  tn  manibus  ,  faces 
quoque  fuccenfas ,  tgniti  mente  ^  corpore  ,  in  hoc  vidoriaji- 
gno  :  Gladius  Domini  Jj  Gedeon.  Explor.ins  igittir  Gedeon 
per  notleni  caftra  partis  adverfx  ,  jenlienfque  quibus  fom- 
nits  Dominus  eorum  terruerit  adz'er/arios  ,  diluculo  fuos  ad 
milites  redit ,  eofque  ut  certa  viitoria  potitos  alloquitllr  , 
jubetque  Dti  milites  hydrias  e  fuis  manibus  in  terram  pro- 
jtcere  ,  ac  protinus  in  adverjartos  omni  cum  fducia  projilire, 
V,  zo,  Addit  Auguft,  Qtiod  excLimari  Jiiffii  Gedeoni 
trecentii  fits  :  Gladius  Domino  &  Gedeon  ,  id  eft  ,  huie 
Gedeon ,  hoc  fignijicat  ,  quid  gladius  id  erat  operatiirus , 
quod  Domino  placerei  ^  Gedeon.  In  Graeco  :  'Pc/<j>d;a  t» 
Ktf.'w  i  TM   liJsu^t.  Vid.  Not,  ad  t.  i6.  fup. 


CAPUT     VIII. 


V  E  R  S  I  O     A  K  T  1  Q  U  A. 

Ang.  locut.  54.  ^  I  •  T?  T  dixerunt  ad  Gedeon  viri  Ephrcem  :  Qiiid 
X_/ \erbum  hoc  fecifti  nobis ,  ut  non vocares 
nos,  cum  cxires  pugnare  in  Madian? 


VuIGATA     NOVA. 


35.  176. a. 


.  1~X  Ixeruntquc  ad  cum  viri  Ephraim  :  Quid 


eft  hoc  quod  facere  voluifti ,  ut  nos  non 
vocares  ,  cum  ad  pugnam  pergeres  contra  Ma- 
dian ?  jurgantes  fortiter  ,  &  propc   vim  inie- 
rentes. 
NoTA    AD   Versionem    antiquam. 

■f.  T.  In  Grsco  ,  Vra'/i ,  vir ,  non  viri  ;  deinde'Ef/iaf^,      quandt  iiifti ;  ii»m  hlniiii.u  ,  pro  Madi.vt, 
fro  Epbiam  ;  &  inf.  loco  tkm  ixirts ,  fie  ,  «xt  sVefH-'^-f»  > 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    VIII. 


VULGATA       NOVA. 


445 


,  ».  Qulbus  ille  refpondit :  Quid  enim  tale  facere  po- 
tui ,  quale  vos  feciflis  ?  nonne  melior  eft  racemus 
Ephraim  ,  viDdemiis  Abiezer  ? 

J.  In  manus  veftras  Dominus  tradidit  principes 
.Madian  ,  Oreb  &  Zeb  :  quid  tale  facere  potui ,  qua- 
le vos  fecirtis  ?  Quod  cum  locutus  ellet ,  requievit 
ipiritus  eoium  ,  quo  tumebant  contra  eum. 

4.  Cumque  veniflet  Gedeon  ad  Jordanem  ,  tran- 
fivit  eum  cum  trecentis  viris  qui  fecum  erant :  &  pia; 
laffitudine ,  fugientes  peifequi  non  poterant. 

f.  Dixitque  ad  vires  Soccoth  :  Date,  obfecro , 
•panes  populo  qui  mecum  eft,  quia  valde  defecerunt : 
ut  poflinius  perfequi  Zebee  &  Salmana  reges  Ma- 
dian. 

6.  Refponderunt  principes  Soccoth  :  Foifitan 
palms  manuum  Zebee  &  Salmana  in  manu  tua  I'unt, 
&  idcirco  poftulas  ut  demus  exercitui  tuo  panes. 

7.  Quibus  ille  ait :  Cum  ergo  tradiderit  Dominus 
Zebee  &  Salmana  in  manus  meas ,  conteram  carnes 
veftras  cum  fpinis  tribulifque  deferti. 

8.  Et  inde  confcendens ,  venit  in  Phanuel  ;  locu- 
tufque  eft  ad  viros  loci  illius  iimilia.  Cui  &  illi  rel- 
ponderunt  ,  ficut  refponderant  viri  Soscoth. 

9.  Dixit  itaque  8c  eis  :  Cfim  reverfus  tiiero  viitor 
in  pace  ,  deftruam  turrim  banc. 

10.  Zebee  autem  &  Salmana  requiefcebant  cum 
orani  exercitu  fuo.  Quindecim  enim  millia  viri  reman- 
ferant  ex  omnibus  turmis  orientalium  populorum  ,  ca;- 
■fis  centum  viginti  millibus  bfellatorum  educentium 
gladium. 

Ofe.  10.       'I.  Afcendenfque  Gedeon  per  viam  eorum  qui  in 
14.  tabernaculis  morabantur ,  ad  orientaieni  partem  No- 

be  ,  &  Jegbaa  ,  percuffit  caftra  hoftium  ,  qui  fecuri 
erant ,  &  nihil  adverli  fufpicabantur. 

VULGATA      NOVA. 

ij.  Quibus  ille  ait:  Non  dominabor  veftri ,  ::;.. 

nee  dorainabitur  in  vos  filius  meus ,  led  domina-     meus  . 
bitur  vobis  Dominus. 

Z4.  Dixitquead  eos  :  Unam  petitionem  pof- 
tulo  k  vobis  :  Date  mihi  inaures  ex  pra:da  vel- 
tra.  Inaures  enim  aureas  Ifmaelita;  habere  con- 
fueverant. 

i  5 .  Qui  refponderunt :  LibentilTime  dabimus. 
Expandentefque  fuper  terram  pallium  ,  proje- 
cerunt  in  eo  inaures  de  pr.xda  : 

2.6.  &  fuit  pondiis  poftulatarum  inaurium  , 
mille  feptingenti  auri  ficli ,  abfque  ornamentis  , 
&  monilibus  ,  &  vefte  purpurea  ,  quibus  reges 
Madian  uti  foliti  erant ,  &  prater  torques  au- 
reas camelorum. 

27.  Fecitque  ex  eo  Gedeon  Ephod  ,  &  po- 
fuit  illud  in  civitate  fua  Ephra.  Fornicatufque 
eft  omnis  Ifracl  in  eo  ,  &  fadum  eft  Gedeoni 
&.  omni  domui  ejus  in  ruinam. 

NoTiE    AD    Vers 


1  i.  Fugeruntque  Zebee  &  Salmana  ,  quos  per- 
fequens  Gedeon  comprchendit ,  turbato  omni  exerci- 
tu eorum. 

I  ;.  Revertenfque  de  bello  ante  folis  ortum  , 

14.  apprehendit  puerum  de  viris  Soccoth  :  in- 
terrogavitque  eum  nomina  principum  &  feniorum 
Soccoth  ,  &  defcripiit  feptuaginta  feptem  viros. 

I  J.  Venitque  ad  Soccoth  ,  &  dixit  eis  :  En  Ze- 
bee &  Salmana ,  fuper  quibus  exprobraftis  mihi  , 
dicentes  :  Forfitan  manus  Zebee  &  Salmana  in  ma- 
nibus  mis  funt  ,  &  idcirco  poftulas  ut  demus  viris  , 
qui  lafll  funt  &  defecerunt ,  panes. 

16.  Tulit  ergo  feniores  civitatis  &  fpinas  deferti 
ac  tribulos  ,  &  contrivit  cum  eis ,  atque  coraminuic 
viros  Soccoth. 

I  7.  Turrim  quoque  Phanuel  fubvertit,  occifis  ha- 
bitatoribus  civitatis. 

18.  Dixitque  ad  Zebee  &  Salmana  :  Quales  fue- 
runt  viri  ,  quos  occidiftis  in  Thabor  ?  Qui  refponde- 
runt :  Similes  tui ,  &  unus  ex  eis  quafi  tilius  regis. 

19.  Quibus  ille  refpondit  :  Fratres  mei  fuerunt  , 
filii  matris  mes  :  Vivit  Dominus  ,  quia  fi  fervaifetis 
eos ,  non  vos  occiderem. 

10.  Dixitque  Jether  primogenito  fuo  :  Surge,  8c 
interfice  eos.  Qui  non  eduxit  gladium  ;  timebat  enim  , 
quia  adhuc  puer  erat. 

11.  Dixeruntque  Zebee  &  Salmana  :  Tu  furge  , 
&  irrue  in  nos  :  quia  juxta  statem  robur  eft  homi- 
nis.  Surrexit  Gedeon  ,  &  interfecit  Zebee  &  Salma- 
na :  &  tulit  ornamenta  ac  bullas  ,  quibus  coUa  rega- 
lium  camelorum  decorari  Iblent. 

zi.  Dixeruntque  omnes  viri  Ifrael  ad  Gedeon: 
Dominare  noftri  tu  ,  &  films  tuus  ,  &  filius  fiUi  tui : 
quia  liberafti  nos  de  manu  Madian. 

Versio    antiqua. 

; Non  principaboi-  ego  \'eftri ,  neqiie  fiJiiis   %//.  Taff.  canim 

fed  Deus  princeps  eft  in  \'obis.  Var,m.  746.  c. 

2.) Date  milii  uniifquifqiie  inaiu-em  de  prs-  imi/.Cai.dtrt^, 

da  fua afajl.  21^.  i. 


16.  (5c  facliim  eft  pondiis  inaurium  aurearum  ,   Aug.qu^ji.^-i.i» 
quas  petierat,  ficli  mille  feptingenti  auri,  prater  ■'»''"■  >.  5.  ficfi./; 
br.ichialia  ,  &  torques,  &  opetimenta  purpurea,  ■?• 
qux  erant  fuper  reges  Madian,  prxter  torcjues, 
qux  erant  in  cervicibus  camelorum  ipforum. 

zj.  Et  fecit  illud  Gedeon  in  Epliud ,  &  ftatuit 
illud  in  civitate  fua  in  Ephra.  Et  fornicatus  eft 
omnis  Ifrael  poft  illud  ibi,  &  fadum  eft  Gedeon 
&  domui  ejus  in  icandalum. 


Pf.Zi.  II. 


't.  25.  Grace.  Vatic,  delet  vtflri ;  fed  Alex.  &  Oxon. 
adJunc  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  folus  Ox.  omilfo  e'7co, 
lubdit  «Ve  0  iiili  ,  al.  K,  it  afy  i  mo^  ^k  «  o'/^h  ,  Alex, 
cum  edit.  Aid.  habet  vjnZ^ ,  pro  cc  vj^Tn  ;  fed  omnes  Ky- 
e/o?  ii'i^i  Cf4Mt  ,  Dsmirtu!  prtncipctbitHT  veflrt  ,  loco  fed 
Df«;  priiuipi  eft  m  -jobi!.  lifdem  alludit  Aiiguft.  quxft. 
49.  in  Jud.  [o.  5.  618.  g.  dicens  ■■Gedeon  noliiit  {  elfe  eis 
in  frindpem  )  (inn  id  IJrae/il,e  'jDlitiJJiat  1  rejpondil  ijuippe 
liUs  :  Princeps  vefter  Dominus  erit, 

'^.24.  Gr,  •<.  /oTe^o;  dvvp  ^fwTicf  e'jc  <j/.J,»wv  ai/T?,  ^  date 
mihi  'jir  maurem  de  fpottis  fuis.  Similiter  Auguft.  quaeft. 
41.  in  Jud.  to.  5.   607.  e.  de  fpoHis. 

it.  26.  In  GijEco  nonnullae  didimilitudines ,  fed  levis 
xnotnenti  ,  nempe  j'th'^?  ,  feu  ^r^oxlo,  pettit .,  pro  petierat; 
deinde  ^:>io/  jt-  e-7r7«xoc/Oi  ^uWt  -,  tnille  ^  jeptingenti  au- 
tei,  pro  fidt  tmlle  fept.  ami  ;  in  Mf  lamen  Alex,  ac  edd. 
Aid.  &  Compl.  Ci'xAo;  Jj^/aiji  i-ir/x/.ocr.i  ,  in  Alex.  Xffo», 
in  Aid.  Xfvi.v  ,  in  Compl.  ypwJi  ■,  in  Oxon.  ciiV>5(  Xf"' 
<iV  :  fubinde  loco  hrathialia ,  (^  tnjiiis ,  in  Vatic,  iic  ,  tw 


O  N  E  M      A  N  T  I  Q  U  A  M. 

fimky.cer ,  ^  Tur  ^&yfnxUcav ,  lunulas ,  Jj  momlia  ,  ficuc 
Twi"  t^a.T^'j:r  H^  'Wz^rpupJ  uv  ro^v  eVl  ,  veftiinenta  ^  purpurea 
^ria  Jhper  ,  loco  cperimenta  purpurea  qux  eiant  ;  in  Alex. 
Aid.  &. Compl.  •T.>Ki'  TMc  c.'fi'i'ii'  (  Alex.QiJyM  )  Ti%  (Alex. 
Aid.  Jt,  Tc^r)  op^/oxMf  (  Alex,  op/uioiuf  cV»,'t'6 ,  Aid.  ipf^itoLuv 
vf  f oi^  _)  ^  TCI3»'  ■EiEf^ScAai'a'i'  toiy  ej^^ffp^y  rur  t-nl  f  Aid. 
jt,  Tuv  £^i  )  Oxon.  -TThvr  Tuy  fjyvU-Au-y  t  k.  Tuy  ifjui:x-jjy  ^  i 
Tif  t/^ctTih  Ty  ■aop^vpv  T?  oylii;  t'-TTi.  Dcmum  loco  prater  tor- 
ques ,  in  Vatic,  iic  :  j,  s'xto?  tj/  •nnciS'-M'^'^^''  <^  «' i  at  in 
Alex.  Aid.  &  Compl.  "t,  (  in  Aid.  deed  j,  )  -s-?,»»  Ta» 
y.?.oi£tiy  (  Alex,  toik  '^fvcoiy  luiy  )  in  Oxon.  k,  /kto;  to^/ 
KAo.oiV  rZy  y^pv^.u-y  '■  quae  Lucif.  Cal.  I.  de  reg.  214.  h.  apcft, 
ita  reddit  :  Qrfi  einn  accepijftt  pondus  tnaureum  aitreorum 
ad  viille  feptmgentos  Jiclos  ,  prater  irachiaUa  ,  ^  torques  , 
^^  opertwenta  ,  (^  purpuram  ,  qua  fuper  reges  Madian  erant  , 
^5  prater  torques  aureas  ,  qua  in  collo  camelorum  adverfa- 
riorum. 

Tt.  27.  Ita  in  Gracco  ,  prxter  duo  ,  'E;i!/  ,  pro  Fphud  , 
&  '£f2;(.S"«  >  P™  £/''•"■1»;  at  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  'E^kV, 


44<5  LIBER     J  U  D  I  C  U  M. 

Versio    antiqua. 

An^  <jt1.fn.41.il)     i8 qiiievit  tcira  quadraginta  annos ,  in  die- 

7«i//..6o8.  n.        bus  GcJcon. 


jjicren.  epi/i.  «J      30 Gedconi  crant  filiifepmaginta  ,quiegi:ef- 

Trincif.  1. 1.  626.  fi  lunt  dc  femoribiis  ejus 


Cap.    VI IT. 

VuiQATA     NOVA.' 

iS.  Humiliatus eft  autem  Madian  coram  fillia 
Ifracl  ,  nee  potuerunt  ultra  cervices  elevare  :  fed 
quievic  terra  per  quadraginta  annos  ,  quibus  Ge- 
deon  prsefuit. 

zg.  Abiit  itaque  Jerobaal  filiu!  Joas ,  &  ha- 
bitavit  in  domo  fua  : 

50.  habuitque  feptuaglnta  filios  ,  qui  egref- 
fi  funt  de  femore  ejus  :  eo  quod  plures  haberes 
uxores. 

NOVA. 


V  U  L  G  A  T  A 

?  I .  Concubina  autem  illius  ,  quam  habebat  in     tute   bona  ,  &  fepultus  eft  in  fepulcro  Joas  patrie 
Sichem ,  genuit  ei  filium  nomine  Abimelech.  fui  in  Ephra  de  familia  Ezri. 

51.  Mortuufque  eft  Gedeon  filius  Joas  in  fenec- 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

Aug.qtiieft.  4-^.in      -; •; .   Et  f.lilum  eft  cum  efTct  mortUUS  Gedeon ,  ;?•  Poftquam   autem  mortuus  eft  Gedeon  i 
Jud:c,6oi.ti.        ^  averli  lunt  lilii  Ifracl,  &   fornicati  funt  poft  averfi  funt  filii  ifracl,  &  fornicati  funt  cum  Baa- 
Baalim.   Et  pofuerunt  ip(i  libi  Baalberith  tella-  lim.  Perculleruntque  cum  Baal  fcedus,  ut  effet 
mentum,  ut  ellet  eis  iple  in  deum.  eis  in  deum  : 

Vulgata     nova. 


54.  nee  recordati  funt  Domini  Dei  fui ,  qui  eruit 
eos  de  manibns  inimicorum  fuorum  omnium  per  cir- 
cuitum  : 


5  5 .  nee  fecerunt  mifericordiam  cum  domo  Jero- 
baal Gedeon,  juxta  omnia  bona  qua;  feeerat  Ifraeli, 


No 


T^      AD 


Ver 


SIONEM     ANTIQUAM. 


Ut  in  edit.Compl.  'Eppx.  Obfervat  Aua;uft.  ibid.  col. 607. 
f.  0^r;7^  apitd  Septn^ginta  fcriptitm  eji  Ephud ,  hoc  in  He- 
hy.to  die:  Kphod.  Vide  plura  iis  apud  ipfum  de  illo  Eplmd^ 
ve!  Ephod.  Item  infra  col.  615.  f.  dicit  ;  O^ad  de  ilh  au- 
ra pmdx  cperattt^  ejl  hphrtd  ,  ^  fornUiUtts  ej}  pi)f}  illnd  om- 

ftts  JJr.ifl  ,    ^  jadnm  ijl  dnmut  Gedeon  in  Jcavd^lum 

landare  von  pojptmtti.  Lucif.  Cal.  dc  reg.  apofl.  214.  b. 
hsc  habct :  Gedeon  ,  tjtii  gf  Jeroi.thl  ,  fecit  F.pliod  ,  ^  fi/l- 
ttiit  illttd  in  civitatc  fua  Ephralh.  Et  fornicati  funt  ftii 
Ifrciel  ihi  ,  ^^  f.idu»!  cjl  Gedeoui  ^  domui  ejus  in  fcanda- 
turn  ;  Gra:c.  Vatic.  £*;  czmmk  ,  Alex.  cx.xiJ'co.ct ,  cum  edd. 
Aid.   &  Compl. 


f.  z8.  Sic  eft  in  Grarco.  Vid.  Aug.  ibid. 

f.  30,  lea  in  Graeco  ,  uno  excepto  ,  iKTopeuojUffot  ^ 
txeuniei  ;  at  in  Mf.  Oxon.  iifMHiinsi ,  qui  egreffi  funt  , 
&c.  ut  fup, 

1^.35.    Grjece,  ui  aV/OaKf i.  im^f^-i/oy  ,    poftquam 

mortuHi  eft ^  re'jerterunt  ^  loco  citm  effet  mortuus ^ 

averfi  fmit ;  in  Mfs.  tamen  Alex,  &  Oxon.  ficut  in  edd. 
Aid.  &  Compl.  j.  avs-i'; fupwxi  ■  exinde  omiffa  voce  ip/i ., 
legitur  llmpliciter ,  tw  B«ax  ,  pro  Baalberith ;  in  folo  Mf. 
Alex,  tlv  Bxx?:^sip,  fed  infra  c.  9.  t-  4.  in  Vatic.  &  al. 
Baa^EEf i'6 ,  ut  fup. 


CAPUT       IX. 

Vulgata     nova. 


I .     A    Biit  autem  Abimelech  filius  Jerobaal  in  Si- 
Xi  chem  ad   fratres  matris  fus  ,  &  loeutus  eft 

ad  eos  ,    &  ad  omnem  cognationem  domus  patris 

matris  fux  ,  dicens  : 

i.  Loquimiui  ad  omnes  viros  Sichem  :  Quid  vo- 

bis  eft  melius  ,  ut  dominentur  veftri  feptuaginta  viri 

omnes  filii  Jerobaal  ,  an  ut  dominetur  unus  vir  >  fi- 

Versioantiqua. 


mulque  confiderate ,  quod  os  veftrum  5c  caro  veftra 
fum. 

3 .  Locutique  funt  fratres  matris  ejus  de  co  ad  om- 
nes viros  Sichem  univerfos  fermones  iftos  ,  &  incli- 
naverunt  cor  eorum  poft  Abimelech ,  dicentes  :  Fra- 
ter  nofter  eft. 

VuiGATA     nova. 

'Aiir.Lociit.17.^      4-  Et  dederunt  feptuaginta  argenti Etcon-  4.  Dcderuntque  illi  feptuaginta  pondo  argen- 

53.  f.  3.  376.  i.      duxit  in  ipflS  Abimelech  viros  inanes  &  pertur-  ti  de  fano  Baalberit.  Qui  conduxit  fibi  ex  eo 

batOS viros  inopes  &  vagos  ,  fecutique  funt  eum. 

5.    Et  intravit  in  domum  patris  fui  in  Ephra-  5.   Et  venit  in  domum  patris  fui  in  Ephra,  & 

tha,  &  interfecit  fratres  fuos  filios  Jerobaal  fep-  occidit  fratres  fuos  fiUos  Jerobaal  feptuaginta  vi- 

tuaginta  viros,  fuper  lapidem  unum  :  &  remanlit  ros,  fuper  lapidem  unum  :  remanlitque  Joatham 

Joatliam  filius  Jerobaal  junior,  quoniam  ablcon-  filius  Jerobaal  minimus ,  &  abfconditus  eft. 
dit  fe. 

Vulgata  nova. 


6.  Congregati  funt  autem  omnes  viri  Sichem  , 
&  univerfe  familia;  urbis  Mello  :  abieruntque  & 
conllituerunt  regem  Abimelech,  juxta  quercum  qus 
ftabat  in  Sichem. 


7.  Quod  cum  nuneiatum  effet  Joatham  ,  ivit  ,  & 
ftetit  in  vertice  mentis  Garizim  :  elevataque  voce  cla- 
mavit ,  &  dixit :  Audite  me  viri  Sichem  ,  ita  audiat 
vos  Deus. 


NoTjE     ad     VeRSIONEM     ANTIQUAM. 


t'-  4.  Grjec.  addit  «Vtw  ,  ei  ,  verbo  dederunt ,  &  pro 
in  ipjis  ,  hab.  s^uru  ,  /il/i  i  Mfs.  veto  Alex.  &  Oxon.  cV 
duTcT; ,  cum  edict.  Aid.  &  Compl.  iimiliter  in  Gr.  Vat. 
JV£i>v5,  timidos  ,  loco  perturhatos  ;  in  Alex,  aiitem  ac  edd. 
pracd.  Gk.w&ws'»»;  ,  oh/ltipefaBos  ,  in  Oxon.  sVans-aft/vi-?  : 
ad  vocem  autem  ar^iemi  ,  obfervat  Aug.  fubaudiri  pendo, 
ve!  talc  quid  :  Imerpretaiie  ex  Hehrxo ,  feptuaginta  pondo 


habit :  mox  addit :  In  ipfit  dixit ,  pro  ex  ip/is ,  id  ejl  ,  ex 
argentt  pondo  LXX.  conducit  -uiros,  Demum  fie  :  Inanes . 
pojuit  pro  levibus  ,  quibus  junt  contrarti  graves. 

Tt.  J.  Ita  Gr^ce  ,  verbum  e  verbo  ,  nifi  excipias  hxc  , 
xaT£^£l'f^">l  J  reliilus  ejl ,  pro  rtmanjit ,  fc  ix.fijiif ,  abjctn- 
ditus  ejl ,  pro  abfcendtl  fe. 


LIBEU 

Vtf  tCATA     NOVA. 

8.  lerunt  ligha ,  ut  ungerent  fuper  fc  regem 
dixeruntque  oLvs  :  Impera  nobis.  per  fe  regem 

VuiGATA       NOVA 

9.  Qnx  refpondit :  Nunquid  poirum  deferere  pin- 
guedinem  meam ,  qua  &  dii  utuntur  &  homines  , 
&  venire  ut  inter  ligna  promovear  ? 

10.  Dixeruntque  ligna  ad  arborera  ficum  :  Veni, 
&  fuper  nos  regnum  accipe. 

11.  Qua;  refpondit  eis  :  Nunquid  polTum  defe- 
rere dulcedinem  meam  ,  fruftufque  fuaviflimos ,  & 
ire  ut  inter  ca?tera  ligna  promovear  ? 

VULGATA    NOVA. 


447 


JUDICUM.     Cap.    IX. 

Versio    ANTIQUA. 
8.  Ambiilantia  ambiilaverunt  ligna,  ungere  fu- 


Janil.  Afric.  J, 
farlib.  div.  Ltg,  (, 


Veni  ,  & 


1 1 .  Locutaque  funt  ligna  ad  vitem 
impera  nobis. 

I  5 .  Qu£E  refpondit  eis  :  Nunquid  pofTum  defere- 
re vinum  meum  ,  quod  Letihcat  Deum  &  homines , 
&  inter  ligna  citera  promoveri  ? 

14.  Dixeruntque  om-         14 Fid.  Not. 

nia  ligna  ad  rhamnum  : 
Veni ,  Sc  impera  fuper  nos. 

Versio 


i{.  Qu2  refpondit  eis  :  Si  vere  me  regem 
vobis  conllituitis  ,  venite,  &  fub  umbra  mea  re- 


ANTIQUA. 

I? Si  in  veritate  ungiiitis  me  vos,  regna-   ■AMg.pixjf.^.i» 

re  fuper  vos ,  venite ,  confidire  in  protedtione  J"''"-  608./. 
quiefcite  :  fi  autem  non  vultis ,  egrediatur  ignis    me.i  :  &  fi  non ,  exeat  ignis  de  rhamno ,  &i  co- 
de rhamno ,  &  dcvoret  cedros  Libani.  medat  cedros  Libani, 

V  U  L  G  A  T  A 

1 6.  Nunc  igitur  ,  fi  reSth  &  abfque  peccato  conf- 
tituiflis  fuper  vos  regem  Abimelech,  &  bene  egiftis 
cum  Jerobaal ,  &  cum  domo  ejus ,  &  reddidiftis  vi- 
cem  beneliciis  ejus,  qui  pugnavit  pro  vobis, 

17.  &  animain  fuam  dedit  periculis ,  ut  erueret 
VOS  de  manu  Madian  , 

18.  qui  nunc  furrexiftis  contra  domum  patris  mei , 
&  interfeciftis  filios  ejus  feptuaginta  viros  fuper  unura 
lapidem  ,  &  conftituiftis  regem  Abimelech  filium  an- 
cilia;  ejus  fuper  habitatores  Sichera  ,  eo  quod  frater 
wefter  fit : 

V  U  1 G  ATA 


NOVA. 

19.  fi  ergo  refte  &  abfque  vitio  egiftis  cum  Je- 
robaal,  &  domo  ejus,  hodie  Istamini in  Abimelech, 
&  iile  la^tetur  in  vobis. 

io.  Sin  autem  perversa  ;  egrediatur  ignis  ex  eo, 
&  confumat  habitatores  Sithem,  &  oppidum  Meiio: 
egrediatuique  ignis  de  viris  Sichem  ,  &  de  oppido 
Mello  ,  &  devoret  Abimelech. 

ii.  Qu^  cum  dixiffet,  fugit ,  &  abiit  in  Bera  : 
habitavitque  ibi  ob  metum  Abimelech  fratris  fui. 

11.  Regnavit  itaque  Abimelech  fuper  Ifrael  tri- 
bus  annis. 


NOVA. 


Versio    antiqua. 
Et  emifit  Deus  fpiritum  malignum  inter  Aug.quxp.^^. 


z  3 .  Mifitque  Dominus  fpiritum  pedimum  in- 
ter Abimelech  &  habitatores  Sichem  :  qui  c(£-    Abimelech  &  inter  viros'Sichimorum':  &  fpreve-  Ji'dTc.6o'^'.'a'!b. 
perunt  euro  deteftari,  runt  viri  Sichimorum  in  domo  Abimelech.  UimLtcm,  40. 

VuLGATA     57«;.''. 

14.  &  fcelus  interfeftlonls  feptuaginta  filiorum 
Jerobaal ,  &  effufionem  fanguinis  eorum  conferre  in 
Abimelech  fratrem  fuum  ,  &  in  ca;teros  Sichimorum 
principes  ,  qui  eum  adjuverant. 

15.  Pofueruntque  infidias  ad  versus  eum  in  fum- 
mitate  montium  ;  &  dum  illius  pra:ftolabantur  ad- 
ventum  ,  exercebant  latrocinia  ,  agentes  pr^-edas  dc 
pratereuntibus  :  nunciatumque  eft  Abimelech. 

z6.  Venit  autem  Gaal  filius  Obed  cum  fratribus 
fuls  ,  &  tranfivit  in  Sicliimam.  Ad  cujus  adventum 
erefti  habitatores  Sichem  , 

17.  egrelli  funt  in  agros,  vaftantes  vineas  ,  uvaf- 
que  calcantes :  &  faftis  cantantium  choris ,  ingrerti  funt 
fanum  dei  fui ,  &  inter  epulas  &  pocula  maledice- 
bant  Abimelech  , 

V  U  L  G  A  T  A 


NOVA. 

i8.  clamante  Gaal  filio  Obed  :  Quis  eft  Abime- 
lech ,  .&  qus  eft  Sicliem  ,  ut  ierviamus  ei  ?  nunquid 
non  eft  filius  Jerobaal  ,  &  conftituit  principem  Ze- 
bul  fervum  fuum  fuper  viros  £mor  patris  Sichem  ? 
Cur  ergo  ferviemus  ei  ? 

!■<).  utinam  daret  aliquis  populum  iftum  fub  manu 
mea  ,  ut  auferrem  de  medio  Abimelech.  Diftumque 
eft  Abimelech  :  Congrega  exercitus  multitudinem  , 
&  veni  : 

;o.  Zebul  enim  princeps  civitatis ,  auditis  fermo- 
nibus  Gaal  filii  Obed,  iratus  eft  valde, 

3 1.  &  milit  clam  ad  Abimelech  nuncios  ,  dicens ; 
Ecce  ,  Gaal  filius  Obed  venit  in  Sichimam  cum  fra- 
tribus fuis ,  &  oppugnat  adverstim  te  civitatem. 


NOVA. 


V  E  r: 


ANTIQUA. 

5^.  Surge  itaque  nofte  cum  populo  qui  tecum         35.  Et  nunc  furge  noftu  tu,  &  populus  tUUS    ^„;.  .«*/?.  4« 

eft,  &  latita  m  agro  :  tecum,  &  infidiare  in  agro  :  J»-/;V. 609. .. rf. 

3  3.  &  primo  man^  onente  fole ,  irrue  fuper        3 3.  &  erit  mane  (imul  Ut  oritur  fol ,  matuta- 

civitatem :  illo autem egrediente  adversiim te  cum  bis,  &  tendes  fuper  civitatem 

populo  fuo  ,  fac  ei  quod  potueris.  , 

NoTiE     AD     VerSIONEM     A  N  T  I  Q  U  A  M. 

f.  8.  In  Gtxco  fie  :  mfiuijiivx  e'mfsuU  -ri  «t-Vtt ,  n  Qfiod   hh  pcftitim    ejl   emilk  ,    Grxctis   tmhet  fi,xTr'i;uM  , 

Xpicai ,  &c.  uc  fup.  ij„„d  enam  ejl  in  Pfalmis  ,  iibi  Irgitiir  ,  Emicte  lucem  tuam  : 

14.  Aug.  q.  44-6O0-  t-  narrando,  dicir  :  Indiicitur  qtianquam  in  quihufditm  has  Intetprries   mftri ,  ig  ubi  ejl 

qtioddamfpinnrumgemn  ,  !n  /inulniidtnem  in  Grxco  ii^cmhit^i  ,    milit   interfreuxt:  fiim  ,    non   emi- 

..  .  '  _  .       ...-      ffl  .«a 

■     .-       n-  .  ...    ~  -'^" 

t.  I  J.  H«c  tantum  variant  Grsce  ;  fcilicet ,  i/VjVh?^  w 


rhammts ,  id  e(i 

duere  ommbm  ligmi  ccnvemenubm  eatn;   m  regnarei  J,t-      fit Qnidam  id  quod  eji  i^c^-^isuM  ,  enam   immilit  in- 

fer  ea,3cc.  In  Or.  Kai  iittx/  iriiid  ^a,  'i,v>.x   in    finiw      terpyei.iti  Jiint. 

't.  51.  AGrscoabeft  »«,  &  pro  tiiiis ,  legitur 0,  jm», 
in  Mfs.  tamen  Alex.  &  Oxon.  fie ,  Qv  i,  0  a«[o;  ,  ut  in  ed, 


Til  m.iu  ,  fttbjijlite  in  umbra,  pro  confidite  in  proleilione  , 
&  i.-rr'  i'fi'i ,  A  me  ,  loco  de  rhamno^;  at  in  Mis.  Alex.  & 
Oxon.  licut  in  editi.  Aid.  &  Compl.  legitur ,  I'x.  THj/ia^- 
fK.  Item  Aug.  fup.  JVu»  ita  legendam  ejl ,  inquit  ,  &  C\ 
non  exeat  ignU  , Jed  fubdijimgnendiim  ,  &fi  non,  ac  dem- 
it injerendum  ,  exeat  ignis. 
t.i-i.  Eadem  prorfus  in  Grsco.  Addit  Auguft,  ibid. 


Compl. 

It.  55.  Ad  verbum  c  Grxco,  ni  excipias  unum,  ma- 
tiirabis ,  pro  quo  oftf/sTi,  in  Mf.  Oxon.  aias-H,-».  Unde 
Aug.  ibid.  Ouod  Latmi  qnid.im  bubent  maturabis,  qut' 
dam  vero  manicabis  ,  Grxcus  habet  quod  dni  pojjet  non  uno 
■verbo  ,  diluculo  furges :  ^  foriajje  hmc  Jit  ditliim  matura- 
bis >  <j  itmutino  tempore, „i,  manicabis   autem  ,  Latiniim 


448 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    IX. 


A»g.  txiit. 


41- 


Aug.  l>tiit,/^i.  t 
5.376.//. 


54 
pnncipia 


Vers  10    antiqua. 
&,  infidiati  funt  fuper  Sicliimam  quaraor 


M' 


VULGATA      NOVA^ 

Surrexit   itaque    Abimelech  cum    omnl 


V  u  I  G  A  T 

5  5 .  EgrefTufque  eft  Gaal  films  Obed  ,  &  ftetit  in 
introitu  porta-  civitatis.  Surrexit  autcm  Abimelech ,  & 
omnis  exercitus  cum  eo  de  inlldiarum  loco. 

36.  Cumque  vidiffet  populum  Gaal  ,  dixit  ad  Ze- 
bul :  Ecce  <le  montibus  raultitudo  defcendit.  Cui  ille 
tefpondit  :  Umbras  montium  vides  quafi  capita  ho- 
minum  ,  &  hoc  errore  deciperis. 

3  7.  Rurlumque  Gaal  ait  :  Ecce  populus  de  um- 
bilico  terra:  defcendit ,  &  unus  cuneus  venit  per  viam 
qus  refpicit  quercum. 

38.  Cui  dixit  Zebul  :  Ubi  eft  nunc  os  tuum  ,  quo 
loquebaris  :  Quis  eft  Abimelech  ut   ferviamus   ei  ? 

VeRSIO      ANTIQUA. 

45 .  6c:  accepit  populiun ,  &:  divifit  eum  in  tria 
principia 


exercitu  fuo  no£tc  ,  &  tetendit  inlidias  juxta  Si- 
chimam  in  quatuor  locis. 

.       NOVA. 

Nonne  hie  populus  eft  ,  quem  defplciebas  ?  Egrede« 
re  ,  &  pugna  contra  eum. 

59.  Abiit  ergo  Gaal,  fpeftante  Sichimorum  po- 
pulo  ,  &   pugnavit  contra  Abimelech  , 

40.  qui  perfecutus  eft  eum  fugientem  ,  &  in  ur- 
bem  compulit  :  cecideruntque  ex  parte  ejus  plurimi , 
ufque  ad  portam  civitatis  : 

41.  &  Abimelech  fedit  in  Ruma  :  Zebul  autem," 
Gaal  &  focios  ejus  expulit  de  urbe ,  nee  in  ea  paflus 
eft  commorari. 

4 1 .  Sequent!  ergo  die  egreffus  eft  populus  in  cam- 
pum.  Quod  cum  nunciatum  eflet  Abimelech, 

V  U  1  G  A  T  A 


Aug.  Leciil.  43 
376.  d. 


44.  cum  cuneo  fuo ,  oppugnans ,  &  obfidens  civi- 
tatem  :  dui  autem  turmx  palantcs  per  campum  ad- 
verfarios  perfequebantur. 

45.  Porro  Abimelech  omni  die  iUo  oppugnabat 
urbem  :  quam  cepit  ,  interfeilis  habitatoribus  ejus  , 
ipfaque  deftrufta ,  ita  ut  fal  in  ea  difpergeret. 

46.  Quod  cum  audiflent  qui  habitabant  in  turre 
Sichimorum  ,  ingrefli  funt  fanum  dei  fui  Berith ,  ubi 
fedus  cum  eo  pepigerant ,  &  ex  eo  locus  nomen  ac- 
ceperat  ,  qui  erat  munitus  valde. 

47.  Abimelech  quoque  audiens  viros  turris  Sichi- 
morum pariter  conglobates  , 

48.  afcendit  in  montem  Selmon  cum  omni  popu- 
lo  fuo  :  &  arrcpta  fecuri ,  pra:cidit  arboris  ramum  , 
impofitumque  ferens  humero, dixit  ad  focios  :  Quod 
me  videtis  facere  ,  cito  facite. 

49.  Igitur  certatim  ramos  de  arboribus  prxciden- 
tes  ,  fequebancur  ducem.  Qui  circumdantes  pra'fi- 
dium  ,  fuccenderunt  :  atque  ita  fadum  eft  ,  ut  fumo 

VeRSIO     ANTIQUA. 

5  5 Sc  abierant  viri  in  locum  fuum: 


NOVA. 

4  3 .  tulit  exercitum  fuum  ,  &  divifit  in  tres  tur- 
mas  ,  tendens  inhdias  in  agris.  Videnfque  quod 
egrcderetur  populus  de  civitate  ,  furrexit ,  &  ir- 
ruit  in  eos 

VuLGATANOVA. 

&  igne  mille  homines  necarentur ,  viri  pariter  &  mu- 
lieres ,  habitatorum  turris  Sichera. 

f  0.  Abimelech  autem  inde  proficifcens ,  venit  ad 
oppidum  Thebes ,  quod  circumdans  obfidebat  exer- 
citu. 

5 1.  Erat  autem  turris  excelfa  in  media  civitate^ 
ad  quam  confugerant  fimul  viri  ac  mulieres  ,  &  om- 
nes  principes  civitatis  ,  clausa  firmiiTime  janua  ,  & 
fuper  turris  teituni  ftantes  per  propugnacula. 

52.  Accedenfque  Abimelech  juxta  tUrrim  ,  pu- 
gnabat  fortiter  ;  &  appropinquans  oftio ,  ignem  fup- 
ponere  nitebatur  : 

5  3 ,  &  ecce  una  mulier  fragmen  mols  defuper  ja- 
clens ,  illifit  capiti  Abimelech,  &  confregit  cerebrum 
ejus. 

5  4.  Qui  vocavit  cit6  armigerum  fuum  ,  &  ait  ad 
eum  :  Evagina  gladium  tuum  ,  &  percute  me  :  ne 
forte  dicatur  quod  a  femina  interfedus  fim.  Qui  juf- 
fa  perficiens,  interfecit  eum. 

VULGATA      NOVA. 

5  5 .  Illoque  mortuo  ,  omnes  qui  cum  eo  erant 
de  Ifrael  ,  revcrfi  funt  in  fcdes  fuas  : 


1.  Kfi, 
II. zi. 

I.  Reg. 
31.4. 

I.  Par, 
10.4. 


VuLGATA       NOVA. 

•  ?6.  &  reddidit  Deus  malum,  quod  fecerat  Abi- 
melech contra  pattern  fuum  ,  interfedis  feptuaginta 
fratribus  fuis. 

NoTvE     AD     VerSIONEM 

verhiim  fffe  mihi  npn  sccurrit  ;  fed  iliitd  movet ,  qjtiid  cum 
dixijfet ,  iimul  ut  oritur  fol »  addidit ,  diluculo  furges  \  cum 
ipfum  dtlucitlum  quod  Grace  dicitur  0^^^;  ,  tempHS  ante 
foiem  Jigtuficet  ,  quod  jam  ujitati{fwte  dicitur  ,  cum  albej- 
cere  cirperit :  fie  itaque  intelligendtim  ejl  ,  nl  quod  pfitttm 
ejl  mane ,  ipfum  dtluculum  intelligatur  :  additum  ej}  autem  , 
(imul  lit  oritur  iol,  ut  exprimeretur  ,  noft  jam  orto  fote 
facietidum  ,  fed  tihi  julgor  apparuerit  foiis  cr:entis,  Nota 
ctiara  pro  tendes ,  Graccc  legi  ejt;£isT^  ,  exiendes. 

TS',  54,  Greece  Svx^/^  »  loco  Sichimam  ,  &  pro  qttatuttr 


57.  Sichimitis  quoque  ,  quod  operati  erant,  re- 
tributum  eft  ,  &  venit  fuper  eos  malediitio  Joatham 
filii  Jerobaal. 


A  N  T  I  Q  u  A  M. 
priricipia ,  T^r^^iv  ctpx^^^  '  ^^  ^^^*  Alex 


v/-..// 


gi;  xf.xdi;i  in  Oxon.  >!;  j'.  afXa?  ,  in  edd.  Aid.  &  Compl. 
Tioxxfsi  afX""'»  'd  eft,  quataer  partes  ,  ut  notai  Aug. 
ibid. 

Tf".  43.  In  Graeco,  k.  AtiiMf  ivrit;  ^  ^  diz^ifit  eos  ^  fo- 
lus  Mf.  Alex.  duTiy.  Rurfum  monec  Aug.  tic  tria  princi- 
pia  ,  pro  tnbus  partihus  ell'e  poiita. 

f .  55'.  Gr<cc.  Kai  ETcffJimo:!' «V-if  ,  &c.  Et  jverunt  vir, 
non  viri;  id  ejl,  inquit  Auguft.  uutifqiiifque  ;  &  quidem 
Ml.  Ox.  hab.  «xaj-:;. 


CAPUT 


V  E  R  S  I  O     ANTIQUA. 


X. 

VulGATA     NOVA. 


'Aug.qitxft./^f.in  j.  T^  T  flUTexit  poft  Abimclech ,  qui  falvum  fo-      r.  TJOft  Abimelech  furrexit  dux  in  Ifrael  Tho- 
hdtc.t.  3.609./.        xi  ceret  Ili-alil ,  Thola  filius  Phua,  filius  patris  IT  la  filius  Phua  patrui  Abimelech  ,  vir  dc 

fratris  ejus,  vir  IfTachar Iflachar,  qui  habitavit  in  Samir  mentis  Ephraim: 

NoTA     AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 
*.  I.  Reftc  c  Grxco,  ubi  OTI7e«/s^?li,  \oco  patri;  fra-      tris  fratris  ejus  ,    cum  ordinatilis  J^  ufitatius  atque  aper- 
tris  i  unde  Aug.  ibid.  Filiiim  patrui  ejus ,  dixit  filiiim  {a-     tius  diteretur  ,  filttim  fratris  patris  ejus  :  filius  enim  erat 


LIBER     JUDICUM.     Cap.   X. 


449 


V  U  L  G  A  T 

'i.  &  jiklicavit  Ifraelem  viginti  &-tnbus  annis  , 
mortuufque  eft ,  ac  fepultus  in  Saniir. 

5 .  Huic  fucceflk  Jair  Galaadites ,  qui  judicavic 
Ifraelem  per  viginti  &  duos  annos  , 

4.  habcns  triginta  filios  fedentes  fuper  triginta  pul- 
kis  alinarum ,  &  principes  triginta  civitatum  ,  qu.c 
ex  nomine  ejus  lunt  appellatx  Havoth  Jair  ,  id  eft  , 
oppida  Jair  ,  ufque  in  prsfentem  diem  ,  in  terra  Ga- 
la ad. 

5.  Mortuufque  eft  Jair,  ac  fepultus  in  loco  cui 
eft  vocabulum  Camon. 

6.  Filii  autem  Ifrael  peccatis  veteribus  jungentes 
rova ,  fecerunt  malum  in  conlpeftu  Doiiiini ,  &  fer- 
vierunt  idolis  ,  Baalim  &  Aftaroth  ,  &  diis  Syris  ac 
Sidonis  &  Moab  &  hliorum  Ammon  &  Philifthiim  : 
dimiferuntque  Dominum  ,  &  non  coluciunt  eum. 

7.  Contra  quos  Dominus  iratus  ,  tradidit  eos  in 
manus  Philifthiim  &  hliorum  Ammon. 

8.  AfBiiftique  funt  ,  &  vehementer  oppreffi  per 
annos  decern  &  Oiflo  ,  omnes  qui  habitabant  trans 
Jordanem  in  terra  Amorrha;i,  qui  eft  in  Galaad  : 

9.  in  tantum  ,  ut  filii  Ammon  ,  Jordane  tranfmif- 
fo,  vaftarent  Judam  &  Benjamin  &  Ephraim  :  afflic- 
tufque  eft  Ihael  nimis. 

10.  Ec  clamantes  ad  Dominum  ,  dixerunt  :  Pec- 

NoTA    AD    Versj 

patriti  ejus ,  /iciit  ezjidcntiUs  iti  ea  interpretatiofie ,  (]U.z  ex 
Hei'y.vo  eft  ,  invenitur.  Non  ergo  qnoil  duhtm  eft  ,  patris 
fratrts  ,  ah  eo  deQUnMiim  eft  quod  eft  in  nomitiativo  pater 
frat-:s  ,  jed  ah  eo  quod  eft  patris  jrater ,  hoc  eft  evim  pa- 
tr:itis  i  nam  Jive  potiatitr  in  tiomztiati-vo   htc  pater  fratris  , 


A       NOVA. 

cavimus  tibi ,  quia  dereliquimus  Dominum  Deum  nof- 
trum  ,  &  fervwinras  Baalim. 

II.  Quibus  locutus  eft  Dominus  :  Nunquid  non 
jf.gyptii  &  Amorrha;i  ,  filiique  Ammon  &  Philif- 
thiim , 

I'.  Sidonii  quoque  &  Amalec  &  Chanaan  ,  op- 
fjj-eflerunt  vos  ,  &  clamaftis  ad  me  ,  &  erui  vos  de 
manu  eorum  ? 

1 5.  Et  tamen  reliquiftis  mc,  &  coluiftis  deos  alie- 
nos  ;  idcirco  non  addam  ut  ultra  vos  liberem  : 

14.  ite  ,  &  invocate  deos  quos  elegiftis :  ipli  vos 
liberent  in  tempore  anguftis. 

15.  Dixeruntque  filii  Ifrael  ad  Dominum  :  Pec- 
cavimus ,  redde  tu  nobis  quidquid  tibi  placet  :  tan- 
tum nunc  libera  nos. 

16.  Qua  dicentes ,  omnia  de  finibus  fuis  alieno- 
iiim  deorum  idola  projecerunt ,  &  fcrvieruiit  Domi- 
no Deo  ;  qui  doluic  luper  mil'eiiis  eorum. 

17.  Itaque  filii  Ammon  conclaraantes  in  Galaad 
fixere  tentoria  :  contra  quos  congregati  filii  ifrael, 
in  Mafpha  caftrametati  funt. 

18.  Dixeruntque  principes  Galaad  finguli  ad  pro- 
ximos  fuos  :  Qui  primus  ex  nobis  contra  HIios  Am- 
nion cceperit  dimicare  ,  erit  dux  popuU  Galaad. 


ONEM     ANTIQUAM. 

Jive  ponatttr  hie  patrii  jrater  ,  geuiti-vum  facit  hnjits  patris 
Jrairis.  Et  paulo  poft  qu^ierir  ,  Q^umiodo  pierit  patrum  Jhi' 
melecb  vir  Ijjaehar ,  :d  efi  ^  de  tr;hit  Iffachar ,  c:im  Ahi- 
meleeh  patrem  habnprit  Gedeo»  ,  qui  GedeoJi  de  tribtt  JuiP 
Manaffc.  Vide  lis  ibid.  610.  a.  ieq. 


CAPUT       XI. 


V  U  L  G  A  T 


NOVA. 


I.  "Y^  Uit  illo  tempore  Jephte  Galaadites  vir  fortif-     tricis , 
XT  fimus  atque  pugnator , 


Vu 


L  G  A  T  A 


filius  mulieris  mere- 
N  o  V  A. 


qUi 


natus  eft  de  Galaad. 


Versio    antiqua. 
&'  crevemnt  filii  iixoris  ,   &:  eiecerunt  An^.quxft.^^.in 


i.  Habuit  autem  Galaad  uxorem  ,  de  qua 
fufcepit  filios  :  qui  poftquam  creverant  ,  ejece- 
runt  Jephte  ,  dicentes  :  H«res  in  domo  patris 
noftri  ell'e  non  poteris  ,  quia  de  altera  matre  na- 
tus es. 

5 .  Quos  ille  fuglens  atque  devitans  ,  habita- 
vit  in  terra  Tob  :  congregatique  funt  ad  eum    h,ibita\'it  in  terra  Tob  :  &  colligebantiu"  ad  Jepil' 
viri  inopes ,  &  latrocinantes ,  &  quafi  principem    te  \vn  Litrones ,  &  obambulabaiit  cum  ipib. 
fequebantur. 

Vulgata     nova. 


Jephte,  &  dixerunt ei :  Non  ha;reditabis  in  domo  J''"'"'- '•  5.i5i7 
patris  noftri ,  quoniam  filius  mulieris  tbrnicaria;  ''•  ''•  /• 
tu. 

Et  fugit  Jephte  a  facie  fiatrum  fiiorum ,  & 


4.  In  illis  diebus  pu-         4 6.  Vide  Nat. 

gnabant  hlii  Ammon  con- 
tra Ifrael. 

5.  Quibus  acriter  inftantibus  ,  perrexerunt  majo- 

Vulgata    nova. 


res  natu  de  Galaad  ,  ut  tollerent  in  auxilium  fui  Jeph- 
te de  terra  Tob  : 

6.   dixeruntque  ad  eum  :  Veni ,  &  efto  princeps 
nofter ,  &  pugna  contra  filios  Ammon. 

Versio    antiqua. 


Cen.zG.      ^-  Quibus  ille  refpondit :  Nonne  vos  eftis ,         7.  Jephte  refpondit  fenioribus  Galaad  :  Non-     Aiq.fup.6iZ.e. 
3,j,        qui  odiftis  me ,  &  ejeciftis  de  dorao  patris  mei,     ne  VOS  odio  habuiftis  me ,  &  ejeciftis  me  de  do- 1- 

NoT;E     AD     VerSIONEM      ANTIQUAM. 


t.  1.  It»  de  Graeco  ,  verbum  e  verbo  :  repofuimus  au- 
tem ,  ^  dixerunt  ei  ,  ex  eodem  Or.  h^  utto.*  ciutu  ,  cujus 
loco  Aug.  huhtz ,  dixerunt  ergo  ad  Jephte.  Nora  etiam  loco 
forntctriiit  ^  fciipium  clVe  gVai'^^;  ;  non  male  eiiam  lege- 
retur  sTf'at?  ,  ntterius  <  ut  in  Mf.  Alex.  &  Vulg. 

i^,  3.  Ad  verbum  e  Gr.  ufque  ad  vocem  Tob  iiicl,  Mo- 
net Augurt.  per  Tob  ^  inteHiL;i  honum.,  vel  potius  opimiim. 
Q^iod  eninty  iiiquic ,  Cr.tce  a'>a^iV,  hoc  Lattne  opimum  di- 
citur  i  id  autem  i/iterprctatur  Tob  ;  Sc  inf.  Dicitur  de  Jeph- 
te ,  quia  p^fteaquam  Jugieni  k  facie  jratrum  jnorum  ,  ha- 
hitavit  in  terra  Tob  ,  colligebantur  ad  eum  viri  tatrones  « 
-5^  nbamh-ulahani  cum  ipfo.  In  Grseco  Vatic,  lie  :  Kai  Cff- 

•7V.   £f  conglobati  (unt  ad  Jephte  viri  inanes  ,  ^  egrejji  funt 
(um  ee.  At  in  Mf:..  Alex.  &  Oxga,  ut  iu  edui.  Aid.  fc 
2"««».  /. 


''i,s7rcf'e'joi'Jo  juet'  a.vry  ,  qux  magis  ad  Augufc.  accedunt ; 
cxcipienda  tamen  vox  ?.jTci,  quar  non  nifi  /eves  .,  ac  te- 
fities  fonat  :  Auguilin.  conilanter  habcc  htrones ,  vel  uc 
ipfe  explicat  infra ,  iniquos  ,  peccatores  ,  fceleratos. 

"tt.  4 6,  His  acccdunt  qu«  aic  Augufl.  q.  49.  in 

Judic.  ro.  3.  618.  a.  Qitt  ahjecerarn  Jepbte  ,  (  erat  enjrn 
Galn^dites  )  converji  funt  ad  eum-,  ^  qnajtventnt  eum  y 
per-  qiteni  liberarentitr  ab  tuimicts  jttii  :  &  iniia  :  Seniores 
Galaad  vencrunt  ad  Jephte  :  pauloque  pert:  :  Contra  flios 
Ammon  ditx  qjtxrebatHr  Jephte  ,  qnilm  v:t}ts  lihe*arctitur  , 
qui  eo  duce  adfersiis  illos  beliare  atpiebant. 

if-.  7.  Gxxc.  initio  hab.  KaJ  e.-n-sf  'l^^Cae  ,  Et  dixit 
Jeph:.t  y  -pro  Jephte  refpondit.,  quod  Aug.  nairando  dixit; 
diera  quadratic  >  cxceptis  nit,  his,  Et  quid  ejl  qnod ■»  &c^ 


4P 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    XI. 


VULGATA      NOVA. 


Versio     ANTIQUA. 

Aui-  tiii  fiif.      mo  patris  mei ,  &  cmififtis  me  a  \'obis  ?  &  quid     &  nunc  veniftis  ad  me  necelTitate  compulfi  ? 
eft  quod  veniftis  ,  qiundo  tribiil.iti  eltis  ? 

8.  Et  dixcrunt  Icniores  Galaad   ad    Jephte  : 

A'lg.ltciii.^.i.  jsjon  (ic  modo  venimiis  ad  tc &  eris  nobis 

5-  iy^-'-  in  caput  omnibus  liabicantibus  Galaad. 


8.  DLxeiuntque  principes  Galaad  ad  Jephte: 
Ob  hanc  igitur  caufam  nunc  ad  te  venimus,  ut 
proficilcaris  nobifcum  ,  &  pugnes  contra  filios 
Ammon  ,  filque  dux  omnium  qui  habitant  iB 
Galaad. 


9.  Jephte  quoque  di- 
xit eis  :  Si  vere  veniftis  ad 


Versio   antiqua.  V  u  1  g  A  T  A 

Av^. ?»../?.  49.,«     ?•••:■  era   vobis  in 
Jnj„.6iy.i.         prmcipem. 

me ,  ut  pugnem  pro  vo- 
bis contra  tihos  Ammon  ,  tradideritque  eos  Dominus 
in  manus  meas ,  ego  cro  veiler  princeps  > 

10.  Qui  refponderunt  ei  :  Dominus,  qui  hsc  au- 
dit ,  ipfe  mediator  ac  tel^is  eft  ,  quad  noftra  piomilia 
faciemus. 

11.  Abiititaquejeph-         11 i;.   Fide  Not. 

te    cum   principibus  Ga- 
laad ,  fecitque  eum  omiiis  populus  principem  fui.  Lo- 
cutufque  eft  Jephte  omnes  fermones  fuos  coram  Do- 
mino in  Malplia. 

11.  Et  milit  nuncios  ad  regem  filiorum  Ammon, 
qui  ex  perfona  fiia  dicerent  :  Quid  mihi  &  tibi  eft , 
quia  venifti  contra  me ,  ut  vaftares  terram  meam  ? 
Kwm.  II.  13. 14.  I  J.  Quibus  ille  refpondit  :  Quia  tulit  Ifrael  ter- 
ram meam  ,  quando  afcendit  de  yEgypto  ,  a  finibus 
Arnon  ufque  Jaboc  atque  Jordanem  :  nunc  ergo  cum 
pace  redde  mihi  eam. 

1 4.  Per  quos  rurfum  mandavit  Jephte ,  &  impe- 
ravic  eis  ut  dicerent  regi  Ammon  : 

ij.  Hxc  dicit  Jephte:  Non  tulit  Ifrael  terram 
Moab  ,  nee  terram  filiorum  Ammon  : 

16.  fed  quando  de  jEgypto  confcenderunt ,  am- 
bulavlt  per  folitudinem  ulque  ad  mare  rubrum  ,  & 
venit  in  Cades. 

Versio    antiqua. 
'jiupiiuffl-A'i.'"     M-  Nonne  quxcunque  hxreditavit  tibi  Cha 

jHik.6l0.i.d. 


mum,  11. 1, 


mos  deus  tuus  ,  hxc  hxrcditabis  ?  Et  omnia 
quxcunque  hxreditavit  Dominus  Deus  nofter  a 
facie  \eitra ,  hxc  hxreditabimus  : 

V  U  L  G  A  T  A 

15.  nili  forte  melior  es  Balac  filio  Sephor  rege 
Moab  ;  aut  docere  potes  ,  quod  jurgatus  fit  contra 
Ifrael  ,  &  pugnaverit  contra  eum  , 

16.  quando  habitavit  in  Hefebon,  &  viculis  ejus, 
&  in  Aroer  ,  &  viliis  illius ,  vel  in  cunftis  civitati- 
bus   juxta  Jordanem  ,  per  trecentos  annos.    Quaie 


Nova, 

I  7 .   Mifitquc  nuncios  ad  regem  Edom  ,  dicens  :       N«ii^ 
Dimitte  me  ut  tranfeam  per  terram  tuam.   Qui  no-  *"•  '4« 
luit  acquiefcerc  precibus  ejus.  Mifit  quoque  ad  regem 
Moab  ,  qui   &   ipfe  tranhtura  pra;bere  contempfit. 
Manfit  itaque  in  Cades  , 

18.  &  circuivit  ex  latere  terram  Edom  ,  &  ter- 
ram Moab  :  venitque  contra  orientalem  plagam  ter- 
ra; Moab  ,  &  caftrametatus  eft  trans  Arnon  :  nee  vo-       Uami 
luit  intrare  terminos  Moab  :  Arnon  quippc  confinium  *'•    'J* 
eft  tern  Moab.  *4' 

19.  Mifit  itaque  Ifrael  nuncios  ad  Sehon  regem 
Amorrhiorum  ,  qui  habitabat  in  Hefebon  ,  &  dixe- 
runt  ei  :  Dimitte  ut  tranfeam  per  terram  tuam  ufque 
ad  fluvium. 

io.  Qui  &  ipfe  IfraSl  verba  defpiciens  ,  non  di- 
mifit  eum  tranfire  per  terminos  fuos :  fed  infinita  mul- 
titudine  congregata  ,  egreflus  eft  contra  eum  in  Jafa, 
6c  fortiter  refiftebat. 

ii.  Tradiditque  eum  Dominus  in  manus  IfraSl 
cum  omni  exercitu  fuo  ,  qui  percuflit  eum  ,  &  pof- 
fedit  omnem  terram  Amorrhcei  habitatoris  regioni» 
illius  , 

11.  &  univerfos  fines  ejus  ,  de  Arnon  ufque  Ja- 
boc ,  &  de  folitudine  ufque  ad  Jordanem. 

1 5 .  Dominus  ergo  Deus  Ifrael  fubvertit  Amor- 
rhium  ,  pugnante  contra  ilium  populo  fuo  Ifrael , 
6c  tu  nunc  vis  polfidere  terram  ejus  ? 

VuiGATA     NOVA. 

14.  Nonne    ea  qu^  poflidet  Chamos  deus 
tuus ,  tibi  jure  debentur  >  Qus  autem  Dominus 
Deus  nofter  viftor  obtinuit ,  in  noftram  cedeni 
poflelfionem  : 
NOVA. 

i  7.  Igitur  non  ego  pecco  in  te  ,  fed  tu  contra  me 
male  agis  ,  indicens  mihi  bella  non  jufta.  Judicet  Do- 
minus arbiter  hujus  diei ,  inter  Ifrael  &  inter  filios 
Ammon. 

18.  Noluitque  acquiefcere  rex  filiorum  Ammon 
verbis  Jephte  ,  qus  per  nuncios  mandaverat. 


tanto  tempore  nihil  fuper  hac  repetitione  tentaftis  > 

Versio    antiqua.  Vulgata    nova. 

:l9.  Et  fadus  eft  fupet  Jephte  Spiritus  Domi-        19.  Faftus  eft  ergo  fupcr  Jephte  Spiritus  Do- 
NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

■t.  24.  Hic  folum  difcrepant  a  Gr*co  :  hxridilavit  ti- 
hi i^  omnia  quttcnnqtte  hxreditiivit hac...  pro  qui- 
bus in  cud.  Vatic,  y.^^l(^o^c,^l'cl£l  (^s J-  ni  -Trit'ia.i  i?  ify- 

ft.....  mni...   hxreditahit  tt £5  omncs   quel  abjInHt 

hcs  ,  ace.  at  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ut  in  editi.  Aid.  & 
Cumpl.  xa^siO'Mpo'o^MXf'  f  Alex.  xaJinMi^ta/^im  )  Qci ,  &c. 
in  Oxon.  Aid.  &  Compl.  j,  ira'.7a  o'oa  naltiiMciiiicniitdi 
KIJAi  J',9f«  Ku'eic? a'uTa:in  Mf.  tamen  Alex,  ac  edit. 


pro  quibus  ita  Grace  :  Kal  i^ic-ri  vthsui  itfji  fi'.  tut  ,  v,>l- 
y.x  XfiZ,flt  :  £1  propter  quid  vaiiflis  ad  me  nunc  ,  cum 
tgctiil  fed  in  Mis.  Alex.  &  Oxon.  lie  :  T/  ct;  vi^Sa/t  ivflc, 
ft',  hV/kh  ,  deinde  in  Alex.  s'Sm'Sh?»  ,  in  Oxon.  it  eCz.'- 
Cn% ,  in  Aid.  &  Compl.  e'Sm'EuTe  :  ejcdem  etiam  editt.  hab. 
ut  fup.  Tt  oT/ 1  fed  cum  vut ,  ante  m/jca. 

If.  8.  Ad  verbum  c  Graeco  ,  ii  tamen  hoc  excipias  , 
J^on  Jic  modi  'jenimus ,  pro  quo  in  cod.  Vatic,  eft,  A/i 
T^TO  vu'J  iTTs^f^-^a/x^v  ,  propter  hoc  fiunc  revertimnt  ;  at  In 
Alex.  I'x  iiTui  ti'r  tifHoi^it  ,  in  Oxon.  ix  UToii  QvtviAcixit-, 
in  editt.  Aid.  &  Compl.  Aii  tvto  tvi  QvvMtifur  (  Aid. 
H^hofii:.  )  Item  in  cod.  Vatic,  non  caput  legiiur  ,  fed  ip- 
■^atia.  ,  principem  ;  in  Alex,  veto  &  Oxon.  nee  non  in 
editt.  prsd.  xs^cka:'»  ,  ut  &  apud  Aug.  conflanter  in  Qusft. 
col.  618.  g.  619.  b. 

if.  9.  Aug.  ubi  fup.  (Ji3.  g.  ait  :  Refpondei  ille  ,  /<  co- 
rum  viccrit  mimicos  ,  quod  erit  eis  in  principem fi  pau- 

16  poll  :  Duium  eji ,  inquit ,  £10  vobis  m  principem  i  illi 
auiem  dixerant  :  Eris  nobis  in  caput.  In  cod.  Vatic.  'i.yu 
v'fti/  i^a/ix:  £/;  apx'-'/»  >  hi  Alex,  ii'i  y.i.pxMt. 

tt.  II.  II.  Hue  redeuntquaenarrat  Aug.q.49.  in  Jud. 
to.  5.  Ciji.c.  I'ofieaquam  eis  idem  lephte  dux  conftitmui  eft, 
«uJh.  tiuinios  i>d  hopes  priUs  {.nil  vtrl/a  portaiiiti. 


Aid.  deeft/Cm,  licut  in  Compl.  «Viv  s6»n,  Ox.habet  cwni. 
Addit  Aua;.  ibid.  Quidam  Latini  Jic  inierpretnndum  putave- 
ntnt  ,  ut  dicerent :  Nonne  quxcunque  dedit  tibi  in  hsredita- 

tem  Chamos  deus  tuus,  hxc  poflidebis  ? Quidam  vera 

Jic  h.ihent :  Nonne  quxcunque  polledit  Chamos  deus  tuus  , 
hsec  poUidebis  ? M..tgis  autem fen/us  ctucet  in  iis  ■ver- 
bis quit  Grxciis  habet:  Nonne  quxcunque  hxreditavit  tibi 
Chamos  deus  tuus  ,  hxc  hxreditabis  ?  Et  poft  piuca  : 
In  eo  quod  Jiquitur  :^iomn\a.  qujfcunque  hxreditavit  Do- 
minus :  non  dixit ,  hxreditavit  nobis  ,  tanquam  diceret  ,  /l- 
cut  nobis  videtur ;  fed  vere  hxreditavit ,  a  facie  veftra  ,  quo- 
ni.tm  abftulit  ipjis  ,  ^  his  dedit :  hxc  ,  inquit  ,  hxredita- 
bimus. 

1. 19.  Ita  Grxee,  prxter  feqq.  .map^^^i ,  praleriit ,  lo- 
co penixity  Aug.  iiwa  col.  61^.  e,  pertranjiit ,  in  Mft. 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    XL 


451 


VULGATA     NOVA.  VerSIO     ANTIQUA. 

mini,  &  circuiens  Galaad ,  &  Manafle ,  Maf-    ni ,  &  perrexit  Galaad ,  &  Manaffe,  &  tranfiit     Aag.uHfap. 
pha  quoque  Galaad ,  &  inde  trantiens  ad  filios    (peculam  Galaad  ,  &  de  fpecula  Galaad  ad  trans 


Animon  , 

30.  votum  vovit  Domino  ,  dicens  ;  Si  tradi- 
deris  filios  Ammon  in  manus  meas , 


hlios  Ammon ; 

30.  &  vovit  Jephte  votum  Domino  ,  &  di-    Ang.quaj'.^')-' 
xit :  Si  traditionc  tradidcris  mihi  tilios  Ammon  J<"^"-'-  3-6ii.< 

d.Cl'^.g. 


5  I .  quicunque  primus  fuerit  egreiTus  de  fo- 


in  manu  mea , 

3 1 .  &  etit ,  quicunque  exierit  de  januis  domus 
ribus  domus  mea; ,  mihique  occurierit  reverten-  mex  in  obviam  mihi ,  in  revertendo  me  in  pace 
ti  cum  pace  a  filiis  Ammon ,  eum  holocauftum  a  filiis  Ammon  ,  &  erit  Domino ,  ofFeram  eum 
ofFcram  Domino.  holocauftoma. 

VuLGATA       NOVA. 

31.    Tranfivitque  Jephte  ad  filios  Ammon,  ut  Mennith  ,  viginti  civitates  ,  &  ufque  ad  Abel ,  qua 

pugnaret  contra  eos  :  quos  tradidit  Dominus  in  ma-  eft  vineis  conlita  ,  plaga  magna  nimis :  humiUatique 

nus  ejus.  funt  filii  Ammon  i  filiis  Ifrael. 

33.  Percuffitque  ab  Aroer  ufque  dum  venias  in 

VuLGATA     NOVA. 

34.  Revertente  autem  Jephte  in  Mafpha  do- 
mum  luam  ,  occurrit  ei  unigenita  hlia  fua  cum 
tympanis  &  choris  :  non  enim  habebat  alios  li- 
beros. 

3  ;.  Qua  vifa  ,  fcidit  veftimenta  fua ,  &  ait  : 
Heu  me,  filia  mea,  decepifti  me,  &  ipfa  decep- 
ta  es  :  aperui  enim  os  raeum  ad  Dominum  ,  & 
aliud  facere  non  potero. 

56.  CuiiUa  refpondit  :  Pater  mi,  fi  aperuifti 
OS  tuum  ad  Dominum  ,  fac  mihi  quodcunque 
pollicitus  es ,  concefla  tibi  ultione  atque  viitoria 
de  hoftibus  tuis, 

NoTjE    ad    Versionem 


Versio    antiqua. 

54 &  hzc  unica  ei,  &  non  ell  ei  prxter  ip-  Aug.  Zcnu.^^.t, 

fam  filius  aut  filia.  i-i7^-'-f- 


35 confcidit  veftimenta  fua,  &  dixit :  Heu  AmU-.l.i.offic.t, 

me ,  filia ,  impedifti  me ,  in  iHmulum  doloris  fac- 1-  1 17-  '■  ^s  '•  ■/» 
ta  es  mihi  :  eijo  enim  apetui  os  meum  de  te  ad  "*•'"'■  ''S;.-/. 
Dominum ,  <Sc  non  potero  avertere. 

36.  Ilia  dixit  ad  eum  :  Pater  ,  fi  in  me  ape- 
ruifti OS  tuum,  fac  milii  ut  exiic  de  ore  tuo 


Alex.  &  Oxon.  ac  edirt.  Aid.  &  Compl.  Ai'Xw ,  ut  pau- 
16  port  iteium  ,    pro  traajiit  ,  quod  tanien  deeft  in  Mf, 


Oxon.  in  Vatic,   rur: 


fus 


ctrapHA*: 


■  ;  exinde  ab  eodem  Vat.      citim 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

votitm  zioz'it ,  quod  fi  inimico!  vincere  contigijfct  ,  quidqitiA 
ei  primittts  ex  domo  fun  olrviiim  ficret ,  cjferret  in  facrifi'^ 
cium  ;  chjus  andacia  hoc  modo  correpta  ejl  ,  «?  no;-^  ani* 
mat  cuJHJque  pfcoris  exijiimatttni  ,  fed  liniea  flia  virgo  ^ 
triumphatitis  more  occurrens ,  ajJUgeret  graviter  de  pnmizjjio- 
ne  •vidoveyn, 

^.  54.  In  Grseco  Vat.additur  m,  erttt ,  port  hxc  ;  fed 
nr ,  dteil  in  Alex.  &  Oxon.  ut  in  editt.  Aid.  &  Cotnpl. 
deinde  in  \'at.  &  al.  ^cre-,;™'?,  unigenita  ■,  pro  umca.  Ap. 
Aug.  qiiaeft.  49.  613.  a.  conftantei  uiiica  ■,  pauloque  port, 
aw.'iii  cnnffim,!,  juxia  Mi's.  Aiex.  &  Oxon.  qui  addunc 
dura  Li/a-n-tiTH,  cum  Aid.  cd,  Sequitut  in  cod.  Vat.  s/k  hit 
dvTco  k  iipc^  ,  non  erat  ei  alius ,  loco  tion  eji  ei  prater  ipftn  .* 
verum  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  ferunt ,  •-  vx  'mii 
«Vtw  7r?H>'  «Vth?  cum  Aug,  in  Oxon.  k-  t/x  uVh/jx-''  '^^' 
Tw  •3-?m  KVTv';,  Addic  Aug.  l^an  efl  ei  y  pro  tion  erat  ei  y 
didtim  eji  i  prxlerita  qu:ppe  jiarrantur. 

f.  55.  Ambrof.  loco  cit.  1.  5.  offic.  fie  legit  :  Confcidit 
vejlimenta  fua  ,  ^  di\it :  Ihu  me  ,  flia  mea  ,  impedifi:  mi' 
h: ,  flimiilus  doloris  faila  es  mihi.  At  in  vet.  edii.  hnpe- 
dijlz  mthi  ,  impedijii  mih:  ,  in  fumulutn  dolorinnjatta  es  mi' 
hi.  Mfs.  Ambrof.  inter  fe  conlentiuiit ,  nili  quod  aliqui  ha- 
bent :  Impedijii  mihi  ,  in  jlzmitlum  ,  &c.  reliqui  veto  ,  Im- 
fedijli  me  ,  jlimulus  ,  &:c.  Lib.  autem  de  virgin,  c.  2.  to. 
2.  II  J.  c.  lie  legitur:  Heu  me  ,  fitia  ,  perdidijli  me  :  ego 
enim  aperui  os  meum  de  te  ad  Dominum.  In  Gr,  Ka!  s'^/- 
^e/o  ,  w^  EiVei'  d.VTW  «t/To;  ,  Ai£(JfW^e  ra  ittxTix  a:'Ty  ,  j^ 
EiVeK-'A  «,  (  Alex.  OlfifMi ,  Oxon.  cum  editt.  Aid.  & 
Compl.  O.'^',/  )  ^u-)ci.Titp  ut  ,  Tti^'/n  iTeifii^ic,  ij.i ,  (  Mf. 
Oxon.  ^ijyctiif,  iij.iT',-!riiSt,^iTVM.a.i  i^s ,  Aid.  .^vixrif  ij.v , 
ifi-rriTToS .fii ,  Compl.  EujaLTiip/UH,  &c.  Alex,  ^-uya^/p  ,uii  , 
e'jWCT£T:/es"aT/T  )  );,  oy  w;  cc  tw  -rupccy^c^  /an  (  Mf.  Oxon.  cum 
editt.  Aid.  &  Compl.  e/;  mSMV  iy'iv  it  T^i  ijiSax^sr;  n>s  , 

Alex,  ij fi's    okmmi'  i-iin  cV   if^co./^u;  /<t  j  i  I'yu  e.'fit 

tiiniix  (  Alex,  itoi  SCi  iniix  ,  Oxon.  Aid.  &  Compl.  i,  i'/a 
itVo.got)  Kara e?  TO  safM  iu.\i  (  Oxon.  Aid.  Compl.  .uu  -^ipi 
tj?  )  TTfo;  Kv^oVf  Kj  t?  Au:HQiy.a.i  dicc^p's-^xt.  Aug.  q.  49. 
in  Jud.  to.  5.  613.  a.  616.  h.  6zo.  a.  juxta  Oxon.  & 
al.  Heu  me  ,  filia  mea  ,  impedijii  me,  in  ojfend-.culam  fac- 
ta es  in  ocults  meis  :  turn  addit  p.  6^6.  b.  diJaOis  eti.im 
vejlime/itis  fuis  :  &  fup.  61  5.  a.  Ut  earn  vidit ,  Jc,d:i  vejl. 
fua.  Aud.  1.  de  promilf.  ap.  Profp.  p.  2.  c.  20.  145.  c. 
Heu  mthi ,  filia  ,  ejfenfio  faila  es  in  oculis  miis  :  vovi  enim 

fufifque  hojhbus  domum  rediit  ,  cui  in  ipfo  'jejithulo  filia fuper  te  votum  Deo  ,  tj   non  poierit  averti. 

eccurrit :  Jed  recordatus  tlltco  pater ,  t5  propri.v  fponfionis  ad-  jf",  36.  In  Grasco  Vat.  'H   S^e    iWs  ,  Ilia  autem  dixit  i 

monitus ,  ingemuit ,  &c.  Vide  etiam  1.  i.  offic.  c.  fo.  68.  at  in  Alex.  &  Oxon.  nee  non  in  editt.  Aid.  &  Compl. 
e.  Similiter  Autt.  1.  de  promiif.  p.  z.  c.  20.  apud  Profp.  Kai  iI-tts  :  turn  pofl:  pater  ,  fie  in  Vat.  m::^a;  tI  so/xx  Qh 
p.  143.  b.  hxc  habet  :  Jephte  quoque  Dei  populum  per  annos  iffo;  Kuf'i  '■>  'n  Oxon.  veto  ac  editt.  ptsd.  </  cV  e^s) 
fex  judicavit.  Hic  dum  helium  gent  adversiis  filtos  Ammon,  ii  r  c  i^ai ,  abfque  p.tter ;  in  Alex.  ■TrctTCp  fill  ,  i!  it  ifita  >ira- 
Viditque  fihi  ad'jerfanos  pravalerc  ,   temerana  prafumptione      ^tt;  ,  Si  inf.  cum  al.  (t  TfiVsc»  qremadmodnm  ,  pto  nt, 

Tom.  I.  Lll  ij 


abfunt  feqq.  Ei  de  fpecula  Gal.iad  ,  quat  retinet  Alex,  cum 
editt.  Aid.  &  Compl.  ubi  lie:  j,  d.7i->  «kot.k;  r«aai  ;i; 
TO  CTe'e.ai' .  &c.  Similiter  Aug.  denuo  col.  619.  e.  g.  2i  ah 
fpecula  Galaad,  &c. 

if,  50.  Aug.  ibid.  col.  613.  d.  legit  :  Tt -jotiim  vovit 
Jephte  Domino  ;  at  Grace  ut  fupra  ,  iicut  8c  feqq.  hoc  tan- 
riim  cxcepto  ,  sxv  AiJii';  i\wi;-,  ft  dans  dederis  ,  loQofi  tr,t~ 
ditione  tradideis  ;  fed  in  Mis.  Alex.  Sc  Oxon.  ut  &  in 
.editt.  Aid.  Sc  Compl.  lie  ,  eV.i'  ■sx^Joti  ■asxgfiJ cfi  /xi:.  Vid. 
inf.  Ambr.  not.  ad  T.  3J.  Hieron.  1.  i.  com.  Jovin.  to. 
4.  p.  2.  col.  16  J.  b.  Si  tradcns  tnjdideris  filios  Ammon  in 
mantbits  meis. 

1^,  5 1.  Similia  prorfus  in  Graeco,  prxter  unum  aut  al- 
terum  ,  nempe  ante  quicunque  ,  ponitur  0'  ii.itr.fi\,'.p.'.i-jc,  , 
exiens  ,  ptjcteiquam  in  Mf.  Oxon.  a  quo  abeft  ;  deinde 
pro  januis ,  leg.  t«;  ^vZSc^  >  janua  ;  in  Mf  tamen  Alex. 
ficut  in  editt.  Aid.  &  Compl.  fie  ,  «  tw  dupZr,  Apud 
Hieron.  1.  i.  cont.  Jovin.  to.  4.  p.  2.  col.  i6j.  b.  Qui- 
€unque  exierit  de  domo  mea  in  occur jum  mihi ,  clim  reverti 
ctepero  in  pace  a  filiis  Ammon ,  erit  Domino ,  ^  ojferam  il- 
ium holocatijltim,  Aug.  etiam  ipfe  inf.  col.  619.  g.  610, 
a.  eadem  repetit,  legitque  g  ojfham  ,  qux  conjundio  {J, 
abeft  quidem  a  Gr.  Vadc.  fed  in  Alex,  exflat ,  &  Oxon. 
ac  in  edit.  Aid.  ubi ,  k.  «Vo/oi;.  Au6\.  veto  q.  Vet.  Teft. 
q.  43.  p.  56.  b.  habei :  Quidquid  mihi  redeunti  a  cade  oc- 
currerit  ante  ojlta  domus  mea  ,  hoc  ojferam  Deo.  Huie  etiam 
y-.  ut  &  al.  nonnuUis  hujus  cap.  refpundent  quae  fequuntui : 
.Ambrof  I.  de  ob.  Valent.  col.  1187.  d.  ait  :  Jephte  filia 
fietus  fui  tempora  pojlul.ivit  ,  cognito  quod  pater  ejus  projcdurus 
ad  pr.tlium  vover.it ,  quia  id  rerum  pottius  o^erret  Dojnmo , 
quod  fihi  primhm  occttrreret.  Pofi  viiioriam  revertenti  occttr- 
'rtt  filia, ice.  Et  lib.  3.  offic.  to.  2.  127.  c.  dicit :  Incau- 
te  principem  promififje  Jephte  ,  ut  immolaret  Deo  quidqnid 
.Jthi  revertenti  intra  lunen  domus  jua  01  curreyet  ,  cum  ^  ip- 
Jum  voti  poenitlierit  Jui  ,  pojlquam  filia  occurrit  fihi.  De- 
nique  1.  de  virgin,  to.  2.  c.  2.  21J.  c.  fie  habet  :  Jephie 
dux  Judaorum  cventu  belli  confiiclatus  amhigHO ,  pr.iliorurn- 
que  veritus  incerta ,  votum  vovit  hujufmodi  ,  fi  adverfutos 
^epulijjet ,  ut  quidquid  ei  primiini  intra  domus  Jua  limcn 
'  iiccurrijjet ,  hojliam  immolaret  Deo Itaque  hello  politus  , 


45^ 


Amhr.  uh/ttf. 


LIBER     JUDICUM. 

Versio    antiqua. 
Sine  me  menfibus  duobus  ,  &  vadens 


Cap.    XII. 

VuiGATA      NOVA. 


flebo  in  montibiis  I'uper  virginitatem   meam  , 
ego ,  &  compares  amies  mea:. 


V  U  L  G  A  T  A 


?7.  Dixitque  ad  patieni  :  Hoc  folum  mihi 
pr^fta  quod  deprecor  :  Dimitte  me  ut  duobus 
nienlibus  circumeam  montes  ,  &  plangam  virgi- 
nicacem  meam  cum  fodalibus  meis, 

NOVA. 


5  8.  Cui  ilte  refpondit  :  Vade.  Et  dimifit  earn  duo- 
bus menlibus.  Cumque  abiiflet  cum  fociis  ac  fodali 

Versio    antiqua.  * 

AnS.i.iefnmiff.      ■^^^ &  hic  non  Hovcrat  virum fa£lum 

;.i45.<r.  .   eft  m  pnceptum  in  Ifrael  : 

Aug.  tjuitjt,  49.  tn  ^  * 

JuJii.t.  J.  6zo.  g, 

40.  ex  diebus  in  dies  conveniebant ,  lamen- 
tari  filiam  Jephte  Galaaditcm  quatuor  dies  in 
anno. 


bus  fuis ,  flebat  virginitatem  fuam  in  montibus. 


Idem  Ambrof.  1.  de  virginit.  c.  2.  to.  2.  ii  J.  c.  Cc  legit : 
Turn  ilia  :  O  paiir  ,  /i  in  me  aperuifti  cs  tuum  ad  Dmii- 
niim,fac  mihi  im  «t  exivit  de  ere  tut:  lib.  autem  5.  ofBc. 
c.  II.  to.  J.  118.  b.  fac  mihi  ut  exivit ,  &c.  Auctor  1. 
de  promiir.  ap.  Profp.  p.  2.  c.  20.  145.  c.  Dixitque  et 
filia :  Si  in  me  aperuifti  os  tuum  ,  pater  ,  ad  Deminuni  ,fic 
ita  ut  prcmijijii ,  propter  ijued  fectt  Dmiinus  'jindtclam  de 
inimicis  fuis :  Grarc.  «■  tw  ■n-.m'^a.l  Qui  Kt'c"  ix.JUMai  ToTir 

■f.  yj.  Grace.  "Easo'i'  fii  Sit  nmdi,  i.  Tcfivecftai ,  i.  xa- 
/aoHio/^oi;  eVl  TO.  opu  y  Kj  y-Mzv^tf^ai  sVJ  ret  ^xf-Hnx  //t,  t-ju 
elf^-,  Jt,  a:  QuysJctioiJi^  /uv.    Sine  me   duoi  menjes ,  ^  ibo  y 


VuiGATA    NOVA. 

3  9.  Expletifque  duobus  menfibus ,  reverfa  eft 
ad  patrem  Tuum  ,  &  fecit  ei  ficut  voverat ,  qua 
ignorabat  virum.  E.xjnde  mos  increbruit  in  If- 
rael ,  &  confuerudo  fervata  eft : 

40.  ut  poft  anni  circulum  conveniant  in  unutn 
filia;  Ifrael ,  &  plangant  filiam  Jephte  Galaaditas 
diebus  quatuor. 

N  o  T  jE    ad    V  e  r  s  I  o  n  e  si  an  t  I  q  u  a  m. 

tgo  ipfa  ,  5J  fodales  rrtex.  Mf.  Oxon.  hab.  tuctf^ttlea  ,  edd. 
Aid.  &  Compl.  CTaf^s^era. 

t.  }?.  Similiter  in  Grxco.  Ambrof.  de  ob.  Val.  to.  2. 
1 187.  e.  haec  iiabet:  haijue  duobtis  exailts  regrejja  menji- 
hts  ,  facrijicji  muntts  implez'it  :  &  1.  }.  offic.  c.  12.  127. 
d.  Tatlum  ejl  praceptum  ^  decretum  in  Ifrael. 

Tf'.40.  Kxc  diriimilia  in  Graeco  Vatic,  netnpe  ,   'Avi 

H^s/jiTK fVcpEL^'ei'Ts  .9-i/7a7f/;E;  'log^ijA  ^pvviTv t?  Vef 

jaaJ/T»  £x)  TiOS-a^i  ,   &c.  Mfs.   veto    Alex.  &  Ozon. 

cum  editt.  Aid.  &  Compl.  liab.  fi,  li/^ifiur Qurnrcfivcr- 

%  a!  ^uyx%'pii,  &c.  Ambrof.  1.  3.  offic.  c.  iz.  117.  d. 
Ex  diebus   in  dies  amhiilabant  filia  ppptllt  Ifrail ,    lugentts 


^  defcendam  fuper  montes  ,  ^  ^eia  fuper  i/irginalibtts  meis  ,     filiam  Jephte  GalaaJitidis  qtiatuir  diebus  in  annc. 


CAPUT       XII. 


ECce  autera  in  Ephraim  orta  eft  feditio  :  nam 
tranfeuntes  contra  aquilonem  ,    dixerunt  ad 


Jephte ;  Quare  vadens  ad  pugnam  contra  filios  Am 
fnon  ,  vocare  nos  noluifti ,  ut  pergeremus  tecum  ? 
Igitur  incendemus  domum  tuam. 

2.  Quibus  ille  refpondit  :  Difceptatio  erat  mihi 
&  populo  meo  contra  hlios  Ammon  vehemens  :  vo- 
cavique  vos ,  ut  prsberetis  mihi  au.xilium  ,  &  facere 
noluiftis. 

3 .  Quod  cernens  pofui  animam  meam  in  manibus 
tneis ,  tranfivique  ad  filios  Ammon  ,  &  tradidit  eos 
Dominus  in  manus  raeas.  Quid  commerui ,  ut  adver- 
sum  me  confurgatis  in  prjelium  ? 

4 6.  Fide  Not.  4.  Vocatis  itaque  ad  fe 

cundis  viris  Galaad,  pu- 

Versio    antiqua. 

'Aug.  ^uxjl.  49.  in     7-  Et  judicavit  Jephte  Ifrael  fe.x  annis :  &  mor- 
Judtc.  t.  5. 619.  c.  tuiis  eft  Jephte  Galaadites ,  &  fepultus  eft  in  ci- 
vitate  fua  Galaad. 

V  U   L  G  a  T  A 

8.  Poft  hunc  judicavit  IfraSl  Abefan  de  Bethle- 
hem : 

9.  qui  hahuit  triginta  filios  ,  &  totidem  filias  , 
quas  emittens  foras ,  maritis  dedit,  &  ejufdem  nume- 
ri  filiis  fuis  accepit  uxores ,  introducens  in  domum 
fuam.  Qui  feptem  annis  judicavit  Ifrael  : 

10.  mortuufque  eft,  ac  fepultus  in  Bethlehem. 

11.  Cui  fucceflit  Ahialon  Zabulonites  :  &  judi- 
cavit Ifrael  decern  annis  ; 


VuiGATA      NOVA. 

gnabat  contra  Ephraim  :  perculTeruntque  viri  Galaad 
Ephraim  ,  quia  dixerat  :  Fugitivus  eft  Galaad  de 
Ephraim ,  &  habitat  in  medio  Ephraim  &  ManalTe, 

5,  Occupaveruntque  Galaadits  vada  Jordanis  , 
per  qus  Ephraim  reverfurus  erat.  Cfimque  veniflec 
ad  ea  de  Ephraim  numero  ,  fugiens  ,  atque  dixiflet : 
Obfecro  ut  me  tranfire  permittatis  :  dicebant  ei  Ga- 
laadita  :  Nunquid  Ephrathxus  es  I  quo  dicentc  : 
Non  fum  : 

6.  interrogabant  eum:  Die  ergo  Scibboleth,  quod 
interpretatur  Spica.  Qui  refpondebat ,  Sibboleth  :  ea- 
dem  littera  fpicam  exprimere  non  valens.  Statimque 
apprehenfum  jugulabant  in  ipfo  Jordanis  tranfitu.  Et 
ceciderunt  in  illo  tempore  de  Ephraim  quadraginta 
duo  millia. 

VuLGATA     NOVA. 

7.  Judicavit  itaque  Jephte  Galaadites  Ifrael 
fcx  annis  :  &  mortuus  eft  ,  ac  fepultus  \u  civita- 
te  fua  Galaad. 


NOVA. 

II.  mortuufque  eft  ,  ac  fepultus  in  Zabulon. 
1 5 .  Poft  hunc  judicavit  Ifrael  Abdon ,  filius  lUel ,' 
Pharathonites  : 

14.  qui  habuit  quadraginta  filios,  &  triginta  ex 
eis  nepotes ,  afcendentes  fuper  feptuaginta  pullos  afi- 
narum  ,  &  judicavit  Ifrael  ofto  annis  : 

1 5 .  mortuufque  eft  ,  ac  fepultus  in  Pharathon  terr 
rs  Ephraim ,  in  monte  Amalec. 


Notje   ad   Versionem   antiqua  m. 

tif.  4 ^-  His  refpondent   quz  ait  Aug.  q.   Jo.  in      erit  in  fine,  referendum  ejl tiec  ibi quadraginta  due  miU 

Jud.t.  5. 621. a. b.  St  autem  l^  illud  .,  quod  papulust.ph.xm      lia  qu£  ceciderunt,  ■i.jianti  numtrt  nmmemerata  funt, 
pofita  ab  eodem  Jephtt  dtbellatus  eji ,  ad  judicium  Dei ,  quod  H.J.  Ita  GtSCCe  ad  verbum. 


^'yot 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    XI I L 


45? 


CAPUT     XIII. 

VuiGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

Sup.  10.  '•  TJ    Urfumque  filii  Ifracl  feceront  malum  in  I Fide  Not. 

C  Cv  confpeftu  Domini  :  qui  tradidit  eos  in 

manus  PiiiUftliinorum  quadraginta  annis. 

1.   Erat  autem  quidam  vir  de  Saraa  ,  &  de  2. &  UXOr  ejUS  fterilis  ,  &  non  paricbat. 

ftirpe  Dan,  nomine  Manue ,  habens  uxorem  fte- 
rilem. 

5.  Cui  apparuit  angelus  Domini  ,&  dixit  ad  5 Vide  Not. 

Ctn.  1(5.  eam  :  Sterilis  es  &  abfque  liberis  :  fed  concipies 

II-  &  paries  tilium: 

\^'^'       4-  cave  ergo  ne  bibas  vinum  ac  ficeram,  nee  4.  &  nunc  obferva  ,  &  non  bibas  vinum  & 

L«c.  I.  ™mundum  quidquam  comedas :  ficeram ,  non  manduces  omne  immundum  : 

31.  5.  quia  concipies  &  paries  filium ,  cujus  non         5 femim  non  afcendet  fuper  caput  ejus,  & 

Nam.  6.  tanget  caput  novacula  :  erit  enim  nazarajus  Dei  vinum  &  ficeram  non    bibet  :  quoniam  naza- 

3-  4-       ab  infantia  lua ,  &  ex  matris  utero ,  &  ipfe  in-  rxus  erit  puer  a  die  nativitatis :  iple  incipiet  fal- 

'            cipiet  liberate  Ifrael  de  manu  Phllifthinorum.  vum  facere  Ifrael  de  manu  Phililliim. 

6.  Qu.p  cum  veniffet  ad  marirum  fuum ,  dixit        6 Et  interrogabam  eum  unde  eflct ,  &  no- 

ei :  Vir  Dei  venit  ad  me  ,  habens  vultum  ange-  men  fuum  non  annuntia\  it  mihi : 

licum  ,  terribilis  nimis.  Quem  cum  interrogaf- 
fem  ,  quis  efTet  ,  &  unde  venifTet ,  &  quo  nomi- 
ne vocaretur,  noluit  mihi  dicere  : 

7.  fed  hoc  reipondit :  Ecce  concipies  &  paries      _  7 nazarxus  Dei  erit  puet  a  ventre  ufque  ad 

filium  :  cave  ne  vinum  bibas,  nee  liceiam  ,  &ne     diem  mortis  fux. 
aliquo  vefcaris  immundo  :  erit  enim  puer  nazara;us 
Dei  ab  infantia  fua  ,  ex  utero  matris  fua;  ufque 
ad  diem  mortis  I'us. 

8.  Oravit  itaque  Manue  Dorainum ,  &  ait:        8.  Et  precatus  eft  Manue  Dominum  ,  &  di- 
Obfecro  Domine ,  ut  vir  Dei ,  quem  miiifti,  ve-    xit :  In  me  Domine,  homo  Dei ,  quem  mififti 
niat  iterum,  &  doceat  nos  quid  debeamus  face-     veniat  nunc  iterum  ad  nos 

re  de  puero ,  qui  nafciturus  eft. 

VULGATA       NOVA. 

9.  Exaudivitquc  Dominus  deprecantem  Manue ,     Qua  cim  vidiflet  angelum  , 

&  apparuit  rurfum  angelus  Dei  uxori  ejus  fedenti  in  10.  feftinavit ,  &  cucurrit  ad  virum  fuum  :  nun- 

agro  :  Manue  autem  maritus  e)us  non  erat  cum  ea.     ciavitque  ei ,  dicens  ;  Ecce  apparuit  mihi  vir  ,  quem 

NotjE    AD    Versionem    antiquam. 

Tf.  I.  Hue   primum  referre   juvat   quj;  Ambrof.  liabet  aut  ra^i^hy.  Anon.  flip,   port  vocem  nativitatis ,   addic 

ep.  19.  ad  Vigil,  to.  2.   844.  c.  &c.   de  Samione,  cujus  ttjqite  ad  fnem    mortis  ,   quod  pertinec  ad  Tf.    7.  infra, 

generatioms  ^  inquic,  ^'  vitx  totiiis  jertem  ,  h;jlortco  dtgef'  quem   vide. 

tarn  jlyh  ,  tnarrahimits ,  fecundum  facri  libri  con::iicnt:.im  ,  f  ■  6.   Aug.  pratponit  ifta  :  Hater  Sampfmt  viro  Juc  ifidi- 

qtix  m  hufic  ejl  modtt-m  ,    non  "jerboruni  ferie  ,  jed  Jenjtt :  cans  qitemadmodum  illi  angelus  annttntiaverit  fUttm  futu^ 

lum  addic  :  jj  Multos  per  annos  Hebrseorum  populum  lub-  rutn  ,  dixit  ;  reliqua  ut  fup.  quae  conveniunt  cum  Grseco  , 

3)  ditum  Palacftini  ac  fubjeftum  habebant Namque  ciim  nili  quod  loco  Et  mterrogaham  eum  unde  effet ,  le»i[ur  ,  Ka! 

5>  diuiurna  injuria  longx  lubjcc^ionis  ita  elfent  depretfa  He-  vV.  M/':(fTHc«  «.vrh  7ro,^^y  e*>/,  Bt  non  interregaz'i  eum  unde 

>)  bracorum  peclora ,  ut  nullus  virili  ingenio  ad  iibertatem  eft ;  fed  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Compl.    j,  vpuT^t  ccvto/ 

»  animos   roliere  auderet ,  ortus  eft  illis    Samfon  ,    divino  -srj.J-.'f,  (imiliter  in  Oxon.  &  Aid.  fed  abfque  xuror.  Qux- 

3>oraculo  praedeftinatus ,  magnus  vir &  quod  fine  ulla  rit  Aug.  ibid.  Uiri/m  verum  dixent ;  ijuomam  hoc  ncn  le- 

3>  controverfia  lit ,  viribus  corporis  omnium  facile  pritnus....  gi'ur  ,    dim  ei  angelus  hijrieretur.    Sed  imeHigendnm  eft  , 

tt  Pater  illi  erat  de  tribu  Dan  ,  timens  Deum  ,  haud  igno-  inquit ,    hoc  ibi  Scnpturam  tacuijje  ,   hie  autem   commcme^ 

»  bill  genitus  loco  ,   prxftans  cxteris  ;  mater  vero  fterilis ,  rajfe  ijned  ihi  lacuerat.  Turn  addit  :  lUud  ett.tm  quod  non 

31  fed  animi  virtutibus  haud  intoecunda  ;  quse  propriar  hof-  nit :  Interrogavi  eum  quid  vocaretur,  &  nomen  fuum  non 

J)  pitio   mentis  recipere  meruit  vilionem  angeli  ,    manda-  annuntiavit  mihi  ;  fed  u« .- Interrogavi  unde  elfet  ;  vide- 

»  rum  tenuit ,  oraculum  implevit inlinuavic  marito  vi-  tur  inconfequens  quod  addidit  /  Et  nomen  fuum  non  an- 

»  fura  fibi  hominem  Dei,   praeclara  fpecie  ,    future  fobolis  nuntiavit  mihi f"^  J'  ""  dtftinguatur  :  Et  interroga- 

j>  ferentem  oracula quod  ubi  compel  it ,  pie  Deum  pre-  bam  eum  unde  elfer  ,  &  nomen  I'uum ,  ut  Juiaudiatur , 

31 -catus  oravit ,  ut  libi  quoque  vilionis   ejus  gratia  tribue-  interrogabam  eum,  (J  peflea  mferatur  ,   non  annuntiavit 

»  retur  ,  dicens  :  Ad   me,    Domine,   angelus  veniat  tuus.  mihi,  non  habet  quxftionem  ;    ad   utrumqtte    enim  referri 

Rehquain  confeq.  Obfervandumiamen  illos  ,  quos  hie  Am-  poteft  quod  ait  ,    non  annuntiavit  mihi,  id  eft,  nic  unde 

brof.  conftanter  PaUllinos  vocat ,  in  Gra:co  faltem  Vat.  Phi-  effet ,  nee  nomen  fuum, 

lifttim  nominari ,   ubi  fcilicet ,  'mxfsj'u.y.iy  xvTin;  Kvct'j-  '''  it.  7.  Sic  eft  in  Graeco  ,    prater  imum  ©sf  oiynr ,  Dei 

X-'P'  "fi/Mr/i^  ;  in  Alex,  veto  &  Oxon.  d».ifij>.ciit ,  ficut  in  fanilum,  loco  natarxusDei;  fed  in  Mf,  Alex,   legitiir  vx- 

edd.  Aid.  &  Compl.  ^nt^hy  0EV  ;V/ ,  in  Oxon.    ©e?  vx^t<^scT7r  ss'x:  ,    iicut  in 

■     If.  i.  Ita  nunc  in   Graeco.  editt.   Aid.  &  Compl.  Addit  Aug.  ibid.  Quod  ait  eadem 

■>?■.  5.  Quarit  hie  Aug.  q.    Jo.  in  Jud.   to.   5.  Sir.  c.  mulier,  dithim  Jibi  effe  ab  angels  :  Quoniam  na2ar3Eus 

Oitomodo  dixertt  angelus  ad  matrem  Sampfon ,  cifm  annun-  mortis  fux  ,  non  legitur  ab  angelo  dtitrtm.  El  quod  tegitur 
tiarei  ei  filium  futurum ,  quia  fterilis  frai .- Et  nunc  obferva  ,  diHum  :  Ipfe  incipiet  falvum  facere  Ifrael  de  manu  Phi- 
Ac.  de  Tf.  feq.  Vid.  feqq.  apud  ipfum.  liftiim ,  «0»  eft  a  muliere  commemoratum.  Itaque-,^  ali- 
f.  4.  Ad  verbum  e  Gra?co  ,  nili  excipias  vocem  Jke-  quid  non  dixtt  quod  audivit  ;  ^  tamtn  nihil  credenda  eft 
ram  ,  pro  qua  /iif,^ucfix  ,  cui  additur  xa/ ,  Nobil.  vertit  ine-  dixifje  quod  non  audivit  ;  jed  Scripturam  fotilis  non  omnia 
briamentum  ;  Mfs.  Alex.  &  Ox.  cum  edd.  Aid.  &  Compl.  imba  angeli  poj'uiffe  ,  dim  tpjum  mulieri  toquenttm  infereret 
hab.  ci'tesi;,  quod  idem  valet;  c/kej»  enim  tefte  Schie-  narrationi.  Auc^or  1.  de  promilf.  p.  I.  c.  ii.  col.  144. 
vel.  fumitur  pro  quolibet  potu  inebriante,  practer  vinum,  d.  legit :  Qjioniam  nai.arxus  erit  puer  a  die  nativitatis  ujf- 
ut  eft  cerevilia  ,  &c.  qm  ad  finem  mortis. 

t,  y.  Vix  meliiis  e  Graeco  ,  nifi  quod  deeft  \h\,^v!-         t.  8.  Ita  Graecc  fee.  codic.  Vatic,  exceptis  his  :  KotJ 

tium   (^  /iceram  non  bibet  ,     loco  vero  a  die   nativitatis  ,  irf.cmi^xh  Mxyus  vrpo;  Kt'cic»  ,  Et  deprecatus  eft  Manoe  ad 

habetur  limplicitcr  disl  tS;  xoizi'ai;  ,  a  ventre  ;   item  pto  Dominum  ;  fed  in  Ox.  fie,   iStv'.tt ti  0;?  ,  in  Alex. 

nnXaiittis  ,  tatl'ip  0if  ,   »«5.;r  Dei,   al.  vero  )«Ji!5«ioK  ,  ac  editi.  Aid.  &  Cvinpl,  s'/jk6h t»  Ki/fiV  :  exinde  Vat, 


Aug.  tocut.  47,  t, 
}.  57<5./. 


Aag.qutft.  Jo.  in 
Judic,  6zi.c. 

Alid.l.depromiff. 
p.  Z.c.  11.  144.  i. 

Al'.g.qU:tft.^Z.t. 
i.p.Czuf. 

Idem  quxft.  JI, 
611.  d.  I. 


Idem  quxft.  Ji, 
611. f. 


Aug.  locut,  t^z,  t, 

3.  i76.f. 


454 


LIBER     JUDICUM.     Cap.   XI 11. 


ante  videram. 

1 1.  Qui  furrexit  ,  &  fecutus  ert:  uxorem  funm  : 
veiiienrc]ue  ad  viriim ,  dixit  ei :  Tu  es  qui  locutus  es 
niulieri  ?  £t  ille  refpondit :  Ego  fum. 

11.  Cui  Manue  :  Quando  ,  inquit ,  fermo  tuus 
fuerit  expletus  ,  quid  vis  ut  faciat  puer  ?  aut  k  quo 

Versjoantiqua. 

4„r  n,.^l}  t ;. ."      1 5 Vim  faciamiis  tibi  nunc ,  &  faciamus  in 

jial  1. 1'.  fill.  a.  confpedu  tuo  hoediun  caprarum. 
t. 

1 6 Si  vim  feceris  mihi  ,  non  manducabo 

de  panibiis  tuis  :  &;  fi  feceris  liolocaultum ,  Do- 
mino ofFei-es  illud.  Quoniam  ignoravit  Manue 
quia  angelus  Dei  eft. 


ATA        NOVA. 

fe  obfervare  debebit  ? 

1 5.  Dixitque  angelus  Domini  ad  Manue 


S.  Pttcian,  ip.l. 

i°7-  g- 

Allg.qtusft.  J4.  i" 
ludk.  t,  5.  fill.  ll. 


18 Quid  interrogas  nomen  meum  ?  &  ip- 

fum  eft  minibile. 

1 9.  Et  fumpfit  Manue  hoedum  caprarum  ,  & 
lacrificium,  &  obtuiit  fuper  petram  Domino  mi- 
rabilia  facienti  :  6c  Manue  &  uxor  ejus  exfpefta- 
bant. 

zo.  Et  foftum  eft  dum  afcenderet  flamma  de- 


Ab  om- 
nibus ,  qucE  locutus  fum  uxori  tua; ,  abftineat  fe  : 

1 4.  &  quidquid  ex  vinea  nafcitur  ,  non  comedat : 
vinum  &  ficeiam  non  bibat ,  nuUo  vefcatur  immun- 
do  :  &  quod  ei  prxcepi ,  impleat  atque  cuftodiat. 

VULGATA     NOVA. 

1 5 .  Dixitque  Manue  ad  angelum  Domini  : 
Obfecro  te  ut  acquiefcas  precibus  meis ,  &  facia- 
mus  tibi  hoedum  de  capris. 

16.  Cui  refpondit  angelus  :  Si  me  cogis  , 
non  comedam  panes  tuos  :  li  autem  vis  holocauf- 
tiim  facere ,  offer  illud  Domino.  Etnefciebat  Ma- 
nue quod  angelus  Domini  effet. 

I  7.  Dixitque  ad  eum  :  Quod  eft  tibi  nomen ,' 
ut ,  fi  fermo  tuus  fuerit  expletus ,  honoremus  te  ? 

18.  Cui  ille  refpondit  ;  Cur  qu.tris   nomen   Gf».  jl^ 
meum  ,  quod  eft  mirabile  >  19. 

19.  Tulit  itaque  Manue  hoedum  de  capris, 
&  libamenta  ,  &  pofuit  fuper  petram  ,  offerens 
Domino  ,  qui  facit  mirabilia  :  ipfe  autem  &  uxor 
ejus  intuebantur. 

20.  Cumque  afcenderet  flamma  altaris  in  coe- 


fuper  altare  ad  ccelum  ,  &  afcendit  angelus  Do-     lum ,  angelus  Domini  pariter  in  flamma  afcendit. 


Amir.  I.  1.  Je 
Sfir.  S.  t.  2,  6 5  J. 
i,6i7.d. 


mini  in  flamma.  Et  Manue  uxorqiie  illius  exijpec- 
tabant ,  &  ceciderunt  fuper  faciem  fuam  uiper 
terram  , 

21.  &  non  appoftiit  ultra  angelus  Domi- 
ni apparere  ad  Manue  &  ad  uxorem  ei''":.  Tunc 
cognovit  Manue  quoniam  angclns  Domini  eft  , 

22.  &  dixit  Manue  ad  uxorem  fuam  :  Morte 
moriemur  ,  quoniam  Dcum  \  idimus. 

-5 Si  vellet  Dominus  mortificare  nos ,  non 

accepilfet  de  manu  noftra  holocauftcma  &  facri- 
ficiiun ,  nee  illuminaffet  nos  omnia  hxc ,  fed  nee 
audita  feciffet  nobis  hxc. 

i4 benedixit  ei  Dominus. 


2 5.  Et  coepit  Spiritus  Domini  comitari  cum  eo 

in  caftra 

NotjE    AD  Versionem 


Quod  cum  vidifl^ent  Manue  &  uxor  ejus ,  proui 
ceciderunt  in  terram  , 

1 1.  &  ultra  eis  non  apparuit  angelus  Domi- 
ni. Statimque  intellexit  Manue  angelum  Domini 
efle, 

2. 1.  &  dixit  ad  uxorem  fuam  :  Morte  morie- 
mur ,  quia  vidimus  Deum. 

1  5 .  Cui  rei'pondit  mulier  :  Si  Dominus  nos 
vellet  occidere  ,  de  manibus  noftris  holocauftum 
&  libamenta  non  fufcepitfet ,  nee  oftendifl'et  no- 
bis ha;c  omnia  ,  neque  ea  qua  funt  ventura  di- 
xilTet. 

Z4.  Peperit  itaque  filium  ,  &  vocavit  nomen 
ejus  Samfon.  Crevitque  puer  ,  &  benedixit  ei 
Dominus. 

z  5 .  Coepitque  Spiritus  Domini  efle  cum  eo  in 
caftris  Dan  inter  Saraa  &  Efthaol. 


A  D 

addit  dSoirxii ,  ad  vocem  Domine ,  quod  abeft  ab  aliis : 
mox  in  eodem  Vatic,  iiou  homo ,  fed  to/  ccy^pnTroy ,  honii- 
nem  ,  in  al.  o  ccyipai-a-ai ;  demum  in  Vat.  IVj ,  adlmc ,  pro 
iterum,  ^ 

't^  iy>  In  Gracco  Vatic.  'Kitri%afui  i//  Of ,  Retinea- 
mtts  nunc,  loco  Vim  faciamiis  tibi  nunc;  at  in  Mf.  Alex, 
ac  editf.  Aid.  &  Compl.  Bjaca^«e.9"^  Jh  ce,  in  Ox.  «sia- 
^Sj«5&j,«sG«  :  turn  in  Vatic,  jcj  'ojojncw^e»' ,  in  Alex,  «sto/h- 
«j^£K  ,  Jactenius  ,  &c.  ut  fup. 

>?■.  16.  Hie  iterum  Gr.  Vatic,  habet :  'Ea»  zaraXi); ,  Si 
retiniterii  y  loco  Si  'vim  feceris  mihi  i  Alex,  veto  conftan- 
ter /5iM)i /H£ ,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  in  Oxon.  oafyt- 
€(££5«  [^i ;  reliqua  quadrant,  ni  excipias  feqq.  »«  '^'ivj)  .  non 
fenjtt y  pro  ignoravit,  3c  Kf/^iV  «Vto'c  ,  Domini  ipfe  ,  pro 
Dei  eft  ;  at  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  legitur  eViV  ,  ut  in  ed. 
Compl.  Aug.  habet  inf.  St  autem  facts  holocattjlum  ,  Do- 
ttitno  ojfer  illttd  ;  Gr.  a^ottieii, 

Tt.  l8.  Apie  ad  Grxc.  hoc  excepto  ijiiid  ,  pro  quo  ii'q 
t/  tsto  ,  ad  ijiiid  hoc. 

f.  19.  Similia  Grsecum  habet ,  pr.«ter  duo ,  nempe  j, 
AiSYco'e^CE  -TTCiwixi ,  ^  difcejjit  ad  faciendum  ,  loco  mtrabi- 
iia  Jactenti  ,  &  in  fine  ^aeVo^/es  ,  afpicientes -,  pro  exjpec- 
tab.tnti  veriim  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  nee  non  editt.  Aid. 
&  Compl.  fecunt  tm  ^ct.vfj.si;i  wMta  ,  cum  Aug.  &  pro 
^MTTc/ni  ,  i^dpv»  ,  fpeclabani ,  coniemplabanlnr  ;  cujus 
loco  fciolus  fortalle ,  vel  imperitus  librarius  pofuit  exfpec- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

tabant. 

■f.  20.  Et  hie  fimiliter  habetur  f  aeVok7e? ,  in  cod.  Var. 
pro  exfptdabant ;  in  Alex.  Veto  ac  editt.  Aid.  &  Compl, 
conftanter  t^-Es^'f"'  >  reliqua  concordant.  Vide  Ambr.  ep. 
19.  ad   Vigil,  to.  1.  84J.  e. 

if.  21.  Ad  verbum  e  Gracco  ,  excepto  ultimo  efl ,  pro 
quo  iJto;  ,  hie.  Nota  conftanter  fcribi  Mctjas  ,  pro  M«- 
nne  ;  ut   &  i-phvmt ,  ■videri  ,  loco  app.trere. 

'f.  22.  Ita  Graece  ad  verbum. 

ir.  25.  Legitur  primo  apud  Aug.  llli  uxor  fua  refpon- 
dit :  Grxce  ,  Kai  iiTriv  duTU  vi  -jutii  ai/rf'  reliqua  fimilia, 
C  excipias  ultima  ,  nee  tlhiminajjet  nos  ,  &c.  pro  quibus 
ita  in  cod.  Vatic.  v.a.\  yx  aV  fJei'^ey  M/uti'  Tai^T*  raa('7«> 
«J  KaGw;  y.a.ipo<;  ,  itV  d.v  hVutjcsi'  i^/iicc<;  tkutcc'  i.  e.  ^  non 
oftendijpt  nobis  hue  omnia  ,  ^  Jietit  tempns  ,  non  aiidirt 
feciffet  nos  hxc :  kA  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  editt.  Aid. 
&  Compl.  s!p(^Ticev  hV^?  ,  P^o  ei^e'^S''  ^M^y  >  Alex,  addic 
tsitla.  tavia.;  abeft  veto  ab  Oxon.  &  Compl.  j,  xaBc^ 
xa/fo;  :  &  in  Alex.  Oxon.  Aid.  &  Compl.  pro  «V.  «V  mi' 
ricsv  M^a^  Tarra  ,  eft  y.xl  bn  ac  ax^ra  eVci'uce/  ^-/.ilit  T«t^- 
Tx ,  ut  apud  Aug.  fup.  folus  Alex,  delet  nx!, 

Tf.  24.  Itidem  Grzce. 

>>■.  2J.  Ita  Grace,  prater  unum  ^i/KxtrofEi/eSa/./wirf 
egredi ,  pro  comitari.  VideAuguft.  fer.  564.  to.  5.1441. 
d. 


m% 


LIBER     JUDICUM.     Cap.   XIV. 


455 


CAPUT     XIV. 


VUIGATA      NOVA. 


I.  TP\  Efcendit  ergo  Samfon  in  Thamnatha  :      i . 
J__^  videnfque  ibi  mulierem  de  filiabus  Phi- 


D 


Versio    antiqua. 
Efcendit  Samfon  in  Taiimatiia. 


AuB.  I.  lieftemiff. 
afuJPrt/p.  I4J.«. 


lifthiim  , 


VULGATA       NOVA. 


Amhr. 
1.  z.  d, 
Spir.     S. 

6iS.b. 


1.  afcendit ,  &  nunciavit  patri  fuo  ,  &  matri  fua; , 
dicens:Vidi  mulierem  in  Tliamnatha  de  filiabus  Phi- 
lilthinorum  :  quam  qusfo  ut  mihi  accipiatis  uxorem. 

J.  Cui  dixerunt  pater  &  mater  fua  :  Nunquid 
non  eft  mulier  in  filiabus  fratrum  tuorum  ,  &  in  omni 
populo  meo  ,  quia  vis  accipere  uxorem  de  Plii- 
lifthiim  ,  qui  incircumcifi  funt  >  Dixitque  Samfon  ad 
patrem  fuum  :  Hanc  mihi  accipe :  quia  placuit  oculis 
meis. 

Versio  ANriquA.  Volgata  nova. 

.     4...  patei"  ejusacma-         4.   Parentesautemejus 
ter  ignorabant ,  quo-    nefciebant  quod  res  a  Do- 

niam  a  Domino  eft mino  fieret,  &  qua;reret 

occalionem  contra  Philif- 
thiim  :  eoenim  tempore  Philifthiim  dominabantur  If- 
raeli. 

5 yide  Not.  J.    Defcendit   itaque 

NoTjE    AD   Versi 

♦  Hoc  totum  pene  caput  cum  aliis  nonnuUis  feqq.  ex- 
primit  Ambrof.  variia  in  locis  ,  non  ilriclim  quidem  ,  leu 
verbum  e  verbo ,  fed  folutc  &  paulo  liheniis :  qux  omnia  , 
in  rem  quod  fatis  re£le  conducant  noftrara ,  hue  referre , 
feparatim   tamen  ,    &  diftinttis  cypis  ac  itt.  non  nobis 
grave   ducimus ,    imo  nee   Icitori ,  etiam   litterato ,  pla- 
ne inJQCundum  fore  fperamus.  De  Samfonc  igitur  fie  nar- 
rac  ep.  19.  ad  Vigil,  to.  2.  col.  845.  f.  &e.   i.  »Pergens 
1  (  Samfon)  inThamnatam(  urbihoe  nomen  eft  in  illis  po- 
,  Cta:  locis  ,  quae  tunc  temporis  Palxllinorum  incolis   fre- 
,  quentabatur )  virginem   adfpexit  grata  fpecie  ,  &  vuku 
I  decoro  ;   z.  &  pareaies  proprios  ,  quorum  comitatu  fultus 
I  gradiebatur ,   oravit  ut  earn  in  conjugium  iibi  pofcerent. 
,  J.  4.    Varum  illi   ignorantes  quod   eo  intentio  vergeret , 
I  ut  Palsftinis ,  aut  negantibus  infeftior  foret ,  aut  adquief- 
,  centibus  affeilus  inferendacin  fubditos  injuria  demeretur ; 
1  ciim  ex  conjunflione  squalitas   par  ,  &  gratia   eonfortii 
1  jure  aeerefceret ;  aut  fi  quid  oflenfum  elTet ,  longius  ul- 
1  tionis   ftudia  procederent ;   quafi    alienigenam  declinan- 

>  dam  arbicrabantiu.  Sed  ubi  fledtere  animum  pignoris  le- 

>  gitimorum  objc£lu  fruftra  experti ,  in  arbitrium  ejus  vo- 
)  lenies  eoncelfere.  J.  Recepta  itaque  petitione  ,  Samfon  , 
)  ciim  fibi  promiffam  reviferet ,   divertit  ,  &  paulilper  de 

>  aggere  deSexit  ;  continuoque  occurric  ei  leo  ferus  de  fil- 

>  va  ,  agrefti  libertate  faevior.  6.  Comes  nuUus ,   telum  in 

>  manibus  haudquaquam  fuppeditabat  :  cedere  pudor ,  & 
)  confcii  virtus  fiduciam  dare.  Ruentem  in  fe  brachiis  am- 
1  plexus  necat  >    8c  lacerrorum  nodo  exanimaturn  ,    prsetcr 

>  aggerem  fupra  (ilveflria  germina  projecit  ac  dereliquir. 
)  Locus  erat  Isctus  pabuli  herbcfo  gramine  ,  vinctis  conli- 
1  lus.  7.  Itaque  apud  dileftiffimam  Iibi  fponfam  exuvias 
1  fera;  credidit  fine  momento  fiuuras....  8.  Denique  port 
I  eadem  regrcdiens  via ,  favum  in  utero  Iconis  offendit  , 
«  9.  atque  abftulit ,  donum  parenribus  ac  puelte  futurum  ; 
I  talia  eium  fponfam  munera  decent  :  ac  deg^iftaro  mel- 
1  le ,  favum  prjcdidis  edendum  dedit ,  caufam  reprefTit. 
)  10.  Sed  forte  quadam  die  nuptialis  fefli  eelebrabatur  con- 

>  vivium ,  Ixta  in  epiJis  juventus  mutuis  fe  ad  luduminvi- 

>  labat  fermonibus ;  ciim  alius  alium  falfiore  dicacitate  per- 

>  ftringeret  ,    ficut  fe  hujufmodi  ufus  habct  ,  eertamen  \s- 

>  litis  aeeendebatur.  iz.  Ibi  turn  qu^ftionem  hujufmodi 
)  propofuit  Samfon  juvenibus  coepulantibus :  14.  De  man- 
)  dueante  exivit  efca  ,  &  de  forti  procelTlt  dulce :  iz.  ab- 
)  folveniibus  poUicens  prscmium  ,  quafi  inerccdem  fapien- 
)  ti« ,  triginta  findones ,  &  totidem  (tolas ,  fecundimi  nu- 
)  merum  virorum  comeffantium  ;    i  5.  aut  mulclam  igno- 

>  rantibus.  14.  Qui  ciim  enodare  implexa  ,  tc  dirtinguere 
)  ambigua  nequirent  ,  i y.  mulierem  ejus  partim  minis  exa- 

>  gitando  ,  partim  fatigando  piecibus ,  co  impulere  ,  ut  a 
)  viro   pofceret  qu^ftionis  ejus  abfolutioncm  ,    iniigne  fu- 

>  turum  conjugalis  gratis  in  merccdcm  amoris.  16.  Atque 
)  ea  feu  animi  territa ,  feu  muiiebri  ingenio  inflexa  ,  velu- 
1  ti  pio  queftu  ,  mavitalis  odii  dolorem  pvKtexere  hoc  c(E- 
)pit,  quod  fccretum  v'iri  confors  toiius  vitas  ,   &  confcia 


Samfon  cum  patre  fuo  &  matre  in  Thamnatha.  Cura- 
que  venllfent  ad  vineas  oppidi,  apparuit  catulus  leo- 
nis  faivus,  &  rugiens,  &  occurrit  ei. 


VULGATA    NOVA.  VeRSIO    ANTKJUA. 

6.  Et  direxit  fiiper     ^mi>.  /.  i.  dt 


6.  Irruitautem  Spiritus 
Domini  in  Samfon,  &di-    eum  Spiritus   Domx- ^^"' ^■^i?-'' 

laceravit   leonem  ,   quafi     ni 

hosdum   in  frulia  difcer- 

pens ,  nihil  omnino  habens  in  manu  :  &  hoc  patri  & 

matri  noluit  indicate. 

7.  Defcenditque ,  &  locutus  eft  mulieri ,  qua;  pla- 
cuerat  oculis  ejus. 

8.  Et  poft  aliquot  dies         8 9.  Fide  Not. 

revertens     uc     acciperet 

eam ,  declinavit  ut  videret  cadaver  leonis ,  &  ecce  exa- 

men  apum  in  ore  leonis  erat  ac  favus  mellis. 

9.  Queni  ciim  funipfifiet  in  manibus ,  comedebat 

O  N  E  M      A  N  T  I  QU  A  M. 

non  compcriffet ,  fimilifque  cstetis  habita  foret ,  cui  ar-  <c 
canum  viri  propiii  non  crederetur.  Odifti  me  ,  inquit ,  « 
&  non  amafti,  quam  celafli  ufque  adhue.  17.  Hifque  &  (c 
ceteris  talibus  invitlus  ad  cacteia  animus  ,  mulicbribus  <c 
emoUitus  blanditiis  ,  aperuit  dileaas  propofitam  qua:flio-  <c 
nem,  «c  ilia  civibus.  18.  A  quibus  vix-  tandem  feptimo  « 
die,  qui  praefcriptus  abfolvcndac  paiabol*  fuerat,  ante  ic 
occafum  folis  comperta  ibluta  funt ,  atque  in  hunc  mo-  tc 
dum  relata  :  Quid  fortius  ieone ,  qtvid  dulcius  melle  ?  Et  « 
ille  refpondit :  Nee  muliere  aliquid  perfidiofius  :  nam  fi  <c 
non  domuilfeiis  vitulam  meam  ,  nunquam  intellicrereris  ic 
paiabolam  meam.  19.  Et  ftatim  defcendit  in  Afcaionem,  <c 
&  trigintaviros  peremit  ,  quorum  exuvias  auferens,  eos  <c 
qui  propolitam  qiiarftionem  folverant ,  promilfo  nuinere  ic 
donavit.  zo.  Abftinuit  autem  conjugio  puell^  cujus  per-  <c 
fidiam  deprehenderat ,  atque  in  patriam  domum  fefe  re-  <c 
cepit. 

t.  1.  Gr.    Kai  kktsEi)  Xxjiiar   c/;  ©a«m6a  ,   j,  u/s 

Ambr.  1.  z.  de  Spir.  S.  col.  fijy.  b.  ailtidens  ,  dicit  :  Et 
idea futiirum  fravidens  fucritmemiim  ,  ex  alienigmis  pofct- 
Ifat  uxorem. 

Tt.  4.  ItidemGraece,  repeiiroaVr?,  pod  mater. 

%'.  5.  Ambr.  1.  z.  de  Spir.  S.  fie  pergit  :  Cum  teiidirec 
ad  myjieriiim  miptiarum  ,  leo  rugiens  occurrit  ei.  Similiter 
Aua.  1.  de  promiiT.  p.  2.  e.  i.  p.  145.  b.  Dum  per^n 
Samjiin  videre  defpoilfatam  jihi  ,    catulus   leonis   ei   ch-j-lm 


failiis   ejl.  Gr Ko 


■  fi'S    T8  aK^EJouc;  Qxfttx.'^a, 


t.6.  Rom.  ed.  Ambrol.  fola  ibid.  Et  irruit  fuper  eum. 
Sec.  Mfs.  aliquot,  it  dectdit  fuper  eum,  &c.  Grse.  Vat! 
Kal  mxla  i-ir  durov ,  &c.  Mf.  autem  Alex.  Kxl  «.ntKuimi 
feu  cum  Oxon.  nee  non  editt.  Aid.  «c  Compl.  r.y'i'n.'-.vy^' 
Ambrof.  etiam  ubi  fup.  col.  fijy.  b.  conftanter  hab.  0;J,i 
earn  Sp-.ntus  Domini  dirigektt ;  pauloque  pofl  ,  l^em 
diftcrpium  mamhis  divideint  :  «c  infra  ,  m.imhis  ille  dif- 
ctrp/it.  Aua.  I.  de  promiir.  p.  14J.  b.  Quem  repletus  Spi- 
ritu  dijcerpjit  ,  eumque  tnijtt  per  panes.  Grjee.  y.xl  li/»/- 

t.  8.  Ambrof.  1.  2.  de  Spir.  S.  col.  iSjy.  c.  alludens , 
addit  ;  In  cujus  (  leonis  )  carport ,  coiinubio  ptiuurus  op- 
tnio,  lonpegationem  apum  reperit.  Item  Au6l.  I.  de  pro- 
mill,  ubi  lup.  Rurfum  rediens  ,  decliii.mfijue  z'iam  ,  dum 
cadaver  infpicit  animantis  ,  favum  mtli:s  in  ore  leotizs  fuf- 
fkiens  ,  «iftul't^  &c.  Graec.  Kcti  O-irhpyis  Ms9'H.«6e«5  A«- 
CiTr  duriil,   J,  s'^e'o/M]'    ij iTr    tI  vrrufid    ty    «'oi'/o;,   t    I'/j 

isf".  9.  Ambrof.  ubi  fup.  655.  d.  Et  mel  fafiulit  de  ort 
ejus,  quod  patri  edendum  mairiqnt  trihuit.  Au6t.  etiam  I. 
de  promill.  Abflnlit  ,  ;dtjue  c'mederts  ,  futs  ex  eo  parentis 
btts  dedtt  ;  neque  tlLs  jathim  fui  operis  inttmavit.   Gr.  Kai 

!%!<.!•    j,    ITOflutv     TTfk     TOr    ■OlXTi^    a'fTK      J,     CTfO?      7«).     „,,. 


4^6 


LIBER     JUDICUM. 


Cap. 


XIV. 


'Amhr,  ibid. 


IJetnl.  l.tlrSfi; 
5.1.  i.fijj. '. 


Uid.SiS,», 


ULGATA        NOVA. 


in  via  :  \'eiiieiirque  ad  patrem  fuuni  &  raatrem  ,  de-  ji.  Quibus  locutus  eft  Samfon  :  Proponam  vobii 

die  eis  partem  ,  qui  &  ipfi  coitiederiint  :  nee  tamen     problenia  :  ijuod  ii  folveritis  milii  intra  feptem  dies 
eis  voluit  indicare  qiiodmel  decorporelconis  afl'ump-     convivii  ,  dabo  vobis  triginta  llndones  ,  &  totidem 


ferat. 

10.  Defcendit  itaque  pater  ejus  ad  mulierem,  & 
fecit  tilio  fuo  Samfon  convivium  :  lie  enim  juvenes 
facere  confueverant. 

1 1.  Cum  ergo  cives  loci  illius  vidillent  eum ,  de- 
derunt  ei  fodales  tiininta  ut  eflent  cum  eo. 


tunicas  : 

I  ).  fm  autem  non  potueritis  folvere ,  vos  dabi- 
tis  mihi  triginta  findones  ,  &  ejufdem  numeri  tuni- 
cas. Qui  relponderunt  ei :  Propone  problems ,  ut  au- 
di amu«. 


Ambr.ff.  \').Z^6. 
«,  847./1.  i. 


VeRSIO      ANTIQUA. 

14 Be  manducante  exivit  efca  ,  &  de  forti 


procellit  diilce.. 


V  U  L  G  A  T  A 
1 5 .  Cumque  adeflet  dies  feptlmus  ,  dixerunt  ad 
uxorem  Samfon  :  Blandire  viro  tuo ,  &  fuade  ei  ut 
indicet  tibi  quid  fignificet  problema  :  quod  fi  facere 

VerSIO     ANTIQUA. 

16 Odiftime,  &non  amafti,  quam  celafti 

ufque  adhiic 


VULGATA      NOVA. 

1 4.  Dixitque  eis :  De  comedente  exivit  cibus , 
&  de  forti  egrclfa  eft  dulcedo  :  nee  potuerunt 
per  tres  dies  propolitionem  folvere. 

NOVA. 

nolueris  ,  incendemus  te ,  &  domum  patris  tul  :  an 
idcirco  vocaftis  nos  ad  nuptias  ut  fpoliaretis  ? 


VuLGATA     NOVA. 

i6.  Qua;  fundebat  apud  Samfon  lacrymas  , 
&  querebatur  dicens  :  Odifti  me,  &  non  diligis : 
idcirco  problema ,  quod  propofuifti  hliis  populi 
mei ,  non  vis  milii  exponere.  At  iUe  refpondit : 
Patri  meo  &  raatri  nolui  dicere  :  &  tibi  itidica- 
re  pocero  i 

VULGATANOVA. 

17.  Septemigiturdiebus  convivii  flebat  ante  eum  :     fuit.  Qu£e  ftatim  indicavit  civibus  fuis. 
tandemque  die  feptimo  cum  ei  eU'et  molelta  ,  expo- 

Versioantiqua.  Vuigatanova. 

18 Quid  dulcius  melle,  &  qilid  fortius  leo-  18.  Et  illi  dixerunt  ei  die  feptimo  ante  fo- 

ne  ?  Ad  qux  ille  refpondit  :  Si  non  domuiffetis  lis  occubitum  :  Quid  dulcius  mcIle ,  &  quid  for- 
vitulam  meam  ,  non  in\enilletis  quxllionem  tins  leone  ?  Qui  ait  ad  eos  -.  Si  non  aradetis  in 
meani.  vitula  mea ,  non  inveniffetis  propofitionem  meam. 

19.    Et  decidit  fuper  eum    SpiritUS  Domini  ,  &  19.   Irruit  itaque  in  eum  Spiritus  Domini ,  def- 

defcendit  in  Afcalonem,  &  perciillit  indetrigin-  cenditque  Afcalonem  ,  &  percuflit  ibi  triginta 
ta  virOS viros  :  quorum  ablatas  veftes  dedit  iis  qui  pro- 

blema folverant.  Iratufque  nimis  afcendit  in  do- 
mum patris  fui  : 

io.  uxor  autem  ejus  accepit  maritum  unum 
de  amicis  ejus  &  pronubis. 

NoTiE     AD     VeKSIONEM     ANTIQUA  M. 


to";,  ot;  arn   s-o^«7fl;  Ty  moyIo';  £^si\s  to  fi^M, 

Tf.  14.  Idem  Ambrof.  i.  2.  de  Spir.  S.  to.  i.  655.  d. 
(ic  habec  :  De  edetite  exivit  ejia ,  ^  de  potent»  extvit  ditUe, 
Nou  in  quibufd.  Mfs.  non  dttlce  legi  ,  fed  dulcedo  ,  iicut 
in  aliq.  de  forti  ,  \o(.o  de  poiense :  :lx.  lib.  de  elee.  &  jejun. 
c.  II.  to.  I.  547,  c.  iTc  itcrum  Ambrof,  De  mariditcnn- 
te  exivit  efcit ,  ^  de  forti  dttlce  ;  turn  addit  :  Alii  hnbent , 
&  de  triiii  dulce  ,  Gr.tci  codices  maxime  ;  limilitcr  1.  de 
Tob.  c,  ly.  609.  c.  De  m^^nducante  exivit  efa -,  ''^  de  for- 
te ,  ^  trijli  extvit  dulce  :  mox  ita  :  Grxcits  ■,  dc  criifi ,  ha- 
let  ^fic  invenimiti.  Nunc  in  Grgeco  Vatic.  Ti  ^pwrly  li^^h- 
tf»  U  (nZfu'-Uvla  ,  xal  iiTO  i'%iJf?  7M'Xu''  Matiducal'ile 
tjiiid  exivit  dc  manducame  ,  JJ  a  forti  dulce  :  at  in  Ox.  Ez 
s^l^ct','^';  ^Sli'y-l'-'i  s'^ii^Se  pfoi'c/;  ,  Jt,  eV  tsupS"  ft^vKu.  f.v  ore 
nictnducantis  exivit  efca  ,  (^  '^  amaro  dtthe  ;  in  Alex,  ac 
'  editt.  Aid.  &  Compl.  "Eii  rf  e'(&c»7c;  s'^iixSf  (Sfaoi?  ,  {  Alex. 
pfar;i;j  k,  ii,  I'Xi'f?  e^ii^Sf  'thvixi.  S.  Paulin.  ep.  25.  152. 
a .  De  edeme  exivit  efin ,  g  de  potente  dulce.  Apud.  Aug. 
ler.  564.  to.  f.  1441.  d.  1442.  b.  De  eJente exivit  alius, 
^  de  forti  efl  egrejjli  dulcedo, 

Tf".  16.  Grsece,  Me^/cima;  /as  ,   j,  tfV  ir/aTTHCa;  ^e  ,  ot/ 
TO  ■afoCMfici  •  crjyiGaAK  TciV  CioTi  t£  Mi  M"  >    x'"  «'■^wyf-'" 


^a?  fiot  auTo. 

Tit.  18.  In  Gr.  Vatic.  Tl  fwi.vlt^v  /j.iM%q  ,  j,  rt  i'%v- 
poTEf^K  Movlo^  iKctl  uwcv  ctfTcr;  Sa^-J-cff*  £/j«H  vit^lfiet^ccle 
cV  T^  Aa/.ict?\ct  /icn  t  «V  ccy  s'yyca'/s  to  tffpz^>vfia  juv,  Apud 
Aug.  fer.  564.  to.  y.  144?.  c.  lie  :  Ni;«  inveniffetis  pa- 
raholam  meam  ,  nifi  arajfetis  in  vitula  mea  :  inGrzco  vero 
Alex.  &  Oxon.  ac  editt.  Aid.  Sc  Compl.  ita  :  El  /uynx'ii- 
J  cff^cicccT£  /x^  Tv.y  Act/ictMv  ("Compl.  poiiit  /uif ,  poft  Aa- 
ficcuv )  in  ay  svps'is  to,  &c.  Noia  ante  t/  -^^vy-VTipiy ,  in 
GrjEco  legi  t^fl  t?  ctyxju.\ai  tov  itMcy ,  antequam  oi-iretur 
fal  :  apud  Ambrof.  veto  ep.  19.  ad  Vigil,  fup.  ante  oc- 
cafum  foils  ;  Iicut  in  Mfs.  Alex.  &  Oion.  nee  non  edd. 
Aid.  &  Compl.  in  quibus  irf'iy  (Aid.  ■as.m )  Auyict  tI> 
vnct :  iic  cdam  Theodoret.  habet. 

^.  19.  Similiter  in  Gratco  ,  prstter  feqq.  wet/o ,  infiliit , 
pro  decidit  i  in  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  net  non  in  editt. 
Aid.  &  Compl.  nalMvyi ,  direxit :  item  in  Vat.  ;'  dvrur, 
ex  eis  ,  pro  inde  ;  in  Oxon.  tVsT  ,  at  in  Alex.  Aid.  ic 
Compl.  sniii^y :  pod  viros  autem  addunt  4.  Mfs.  Ambr. 
implevit  tiiginia  annos  ,  quae  alibi  vix  reperias.  Ap.  Aug. 
fer.  364.  to.  J.  1445.  c.  lie  ".  Iratus  ejl  Samfon  ,  piia 
diixit  fodalis  ejus  uxorem  ejus. 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    XV. 


457 


CAPUT       XV. 


•P 


Oft  aliquantulum  autem  temporis  ,  cum  dies 


tritice^  meflfis  inftarent  ,  venit  Samfon  ,  invi- 
fere  volens  uxoiem  fuam  ,  &  attulit  ei  hoedum  de 
capris.  Cumquc  cubiculum  ejus  folito  vellet  intrare  , 
prohibuit  eum  pater  illius,  dicens  : 

1.  Putavi  quod  odifl'es  eain  ,  fit  ideo  tradidi  illam 
amico  tuo  :  fed  habet  foiorem  ,  qua;  junior  &  pul- 
chrior  ilia  eft ,  fit  tibi  pro  ea  uxor. 

J.  Cii!  Samfon  refpondit  :  Ab  liac  die  non  erit 
culpa  in  me  contra  PhilifthcEOS  :  faciam  enim  vobis 
mala. 

J^.  Perrexitque  &:  cepit  trecentas  vulpes ,  caudaf- 
qaeearumjunxitadcaudas  ,  &  faces  ligavit  in  medio  : 

5.  quas  igne  fuccendens  ,  dimifit  ,  ut  hue  illuc- 
que  difcurrerent.  Qua;  ftatim  perrexerunt  in  fegetes 
Philifthinorum.  Quibus  fuccenfis,  &  comportat^  jam 
fruges  ,  &  adhuc  ftantes  in  ftipula,  concremata:  funt , 
in  tantum  ,  ut  vineas  quoque  &  oliveta  flamma  con- 

VULCATA     NOVA. 
10.   Dixeruntque  ad  eos  de  tribu  Juda  :  Cur 
afcendiftis  adversum  nos  >  Qui  refpondcrunt :  Ut     per  nOS  ? 
ligemus  Samfon  ,  venimus,  &  reddamus  ei  qua 
in  nos  operatus  eft. 

NoT^     AD     VeRSIONEM 


VuLGATA       NOVA. 

fumeret. 

6.  Dixeruntque  Philifthlim  :  Quis  fecit  banc  rem  ? 
Quibus  diftum  eft  :  Samfon  gener  Thamnathii :  quia 
tulit  uxorem  ejus ,  &  alteri  tradidit  ,  h.rc  operatus 
eft.  Afcenderuntque  Philifthiim :  &  combuflerunt  tain 
mulierem  quim  pattern  ejus. 

7.  Quibus  ait  Samfon  :  Licet  hsc  feceritis,  ta- 
men  adhuc  ex  vobis  expetam  ultionem  ,  &  tune 
quiefcam. 


VULGATA    NOVA. 

Percuflltque  eos  in- 


Versio  antk^ua. 


8.  Et  perciifllt  eos   Au^.itcut.^g.t, 

genti  plaga,  ita  utftupen-    tibiam  fuper  femur }•  57^-/' 

tes  furam  femori  impone- 

rent.  Et  defcendens  habitavit  in  fpelunca  petr«  Etam. 

9.  Igitur  afcendentes  Philifthiim  in  terram  Juda, 

caftramctati  funt  in  loco ,  qui  poftea  vocatus  eft  Le- 

chi ,  id  eft  ,  maxilla ,  ubi  eoium  eflfiifus  eft  exercitus. 

Vers 


o    A  N  T  I  Q  u  A . 

10.  Et  dixerunt  vir  Juda  :  Quare  afcendiftis  fa 


b 


*  Ambr.  ep.  19.  ad  Vigil,  col.  847.  c.  Sec.  hiftoriam  fuf- 

ceptam  fup.  lie  pergic : «  i.Turbata  animi  juvencula in 

j>  alterius  viri  concefht  nuptias ;  quern  tatnen  paianymphum 
«  fibi  Samfon  quali  fidum  fodalem  ,  cum  duceret  earn  uxo- 
«  rem  ,  adfciverat.  Nee  fie  ramen  ,  prxtento  licet  cunju- 
3>  gio  ,  offenlionis  periculum  averrir.  Namque  ubl  res  pro- 
3>  dita  ,  volen:ique  ad  conjugem  redire  iiiEcrclufa  copia  , 
3)  2.  quod  pater  eam  alii  viro  nupfilfe  diceret ,  fororem  lane 
3)  ejus ,  fi  vellet  ,  ducere  licerec ;  5.  ftimulo  injuriie  exul- 
3)  cerarus ,  publicam  excogitavit  ultionem  capelfere  do- 
3)  meflicf  contumeli»  indignatione  :  4.  correptilque  trecen- 
3)  tis  vulpibus,  aduka  aeftate  ,  cum  jam  matura  effeiit  in 
3>  agris  frumeuca ,  binas  fibi  invicem  caudam  ad  caudam  li- 
3)  gavit ,  arque  in  medium  earum  ardentem  infcruic  facem , 
3>  nodoque  adftrinxit  inexlolubili  ,  J.  &  ultor  injurix  fuper 
31  manipulos  meflis  dimilit  frumentaria: ,  quam  fecuerant 
3>  incola:  Palsftinorum.  At  ill»  igni  exterritx  ,  quacunqiie 
3>  praccipites  convolvebantur  ,  fpargebant  incciidium ,  & 
31  exurebant  fpicaseorum.  6.  Quo  dilpendio  common  ,  quod 
3>  omnes  fibi  locoium  fruclus  intetierant ,  faftum  principi- 
3)  bus  fuis  intimaverunt.  Et  illi  miferunt  viros  in  Thamna- 
33  tarn,  qui  mulierem  quae  variato  fidem  conjugio  mutave- 
3>  rat,  ac  totam  ejus  domum  parentefque  igni  involvere; 
3j  quod  ea  caufa  fuac  vaftitatis  5c  injuiije  furet  :  nee  opor- 
3>  tuiiTe  lacdi  virum  pronuntiantei ,  qui  polTet  malo  publi- 
3»  CO  Cc  ulcifci.  7.  Nee  tamen  Samfon  populis  Palxllino- 
31  rum  delicti  gratiam  fecit,  atque  eo  viudictx  fine  conten- 
»  tus  fuit :  8.  fed  concidit  eos  ftrage  maxima  ,  plurimique 
3)  eorum  ferro  interiere.  Ipfe  autem  conccfTic  in  Etam ,  ad 
3>  torrentem  in  deferto.  Petra  illic  erat  munitio  tribus 
3)  Juda.  9.  Palasftini  veto  ,  ut  qui  eum  non  anderent  lacef- 
31  fere  ,  nee  munitionis  prasrupta  arduaque  fuperare  ,  tri- 
31  bum  Juda  denuntiato  adorli  urgere  prjelio  ,  cum  jufta  re- 
31  ferri  cernerent ,  quod  fubditos  iibi  5c  tributaries  pcrditum 
31  iri  nequaquam  verum  &  acquum  atqiic  ex  ufu  videretur 
31  publico,  pro  alieno  pracfertim  facinore  ;  lo.  confulentes 
3»  in  medium,  tradi  fibi  dehgnatorem  tanti  flagitii  poftula- 
31  vcrunt  ,  atque  ita  illis  quod  ab  eo  commidum ,  futuium 
31  fine  noxa  elfet.  11.  Qua  prsefcripta  fibi  conditione,  viri 
31  de  tribu  Juda  tria  millia  ex  fuis  congregantes ,  alcende- 
31  nmt  ad  eum  ,  k  pracfato  quod  elTent  fubdititii  Palaeftino- 
31  rum  ,  quibus  fibi  nccefTitas  obediendi  ,  non  ex  arbitrio  , 
31  fed  ex  periculi  formidine  maneret ;  fatli  fui  invidiam  re- 
31  torquebant  in  eos ,  qui  jus  cogendi  habcbanr.  Tum  ille  ;  Et 
31  qux  ,  inquit ,  juftitiae  forma  eft  ,  genus  Abrahamidarum, 
31  ut  circumfcriptac  primo  conjugis ,  deinde  abdudlac ,  per- 
31  niciofa  mihi  vindicta  fit ,  &  fine  periculo  domefticam  in- 

31  juriam  non  licuerit  ulcifci  ? Retuli  e^o  acceptam  in- 

31  juriam  ,    non  intuli iz.    Sed  fi  adeo  fubdita    fuper- 

31  bis  coila  geritis  ,  tradite  me  lioftium  manibus,  vos  nolite 

31  occidere verum  ii  formidine  ceditis  inlolentibus ,   al- 

31  ligate  vineulis  manus 1 5.  Quibus  illi  auditis ,  quam- 

3>  vis  tria  millia  virorum  afcenderant ,   faciamentum  dede- 
Tom.  1. 


A  N  T  I  qu  A  M. 

runt  quod  .a  fe  vita:  ejus  vis  nulla  irrogareror  ;  tantum-  « 
modo  patiens  vinculorum  eflet ,  ut  dediiionem  ejus  pa-  <c 

trarent Accepta  icaque  fide  ,  fpelaco  egrelfus ,  deferuit  'c 

petrac  munitionem  ;  ac  duobus  innexus  funibus  ,  14.  ubi  <c 
appropinquate  accitos  ad  fufcipiendum  Palaiftinorum  va-  (C 
lidos  videt ,  infremuit  fpiritu  ,  &  univerl'a  dirupit  vin-  'C 
cula  ;  15'.  atque  arripiens  maxillam  alini  jaccntem,  per-  (C 
cuffit  mille  viros ,  fugavit  alios  grandi  virtutis  fpeftacu-  'C 
lo ,  ciim  inermi  &  uni  cederent  armatorum  agmina.  Et  <c 
qui  cominus  aufi  fuerant  congredi ,  facili  negotio ,  nullo  (C 
labore  obtruncati  ;  aliis  fuga  exitium  demfir.  Unde  ho-  ic 
dieque  Agon  loco  nomen  eft  ,  quod  ibi  Samfon  gloriofum  (c 

ceciamen  virtutc  egregiaconlummavetit 16.  Et  dixit :  cc 

In  maxilla  afinae  delevi  mille  viros 17.  &  vocavitio-  <c 

cum  ,  Maxillae  interfedtioncm.  18.  Et  mox  fiti  graviter  ic 
coepit  iaardefcere  ,   &  potus    deerat  ,    nee  jam   ferre  ac  <c 

toleiare  poterat ,  unde exclamavit  atque  obfectavit ic 

dicens  :  Tu  dedifti  in  manu   fervi  tui  lalutem   magnam  ic 
banc,  &  nunc  fubveni  ;  quia  ecce  murior  (iti,  &  in  po-  cc 
teftatem  eorum ,   de  quibus  tantum  donafti  triumphum ,  cc 
fitis  neceffitate  adjudicor.   19.  Quo  modo  Dei  mifericor-  cc 
dia  ,  ciim  projeciffet  ille  maxillam  ,  aperuit  fcilfuram  ejus ,  « 
&  fons  erupit  ex  ea  ,  &  bibit  Samfon  ,  &  refumpfit  fpiri-  cc 
tum ,  &  vocavit  locum ,  Invocationem  fontis.  »  Vide  etiam 
1.  z.  de  Spir.  S.  656.  b.  «c  in  Pf.  118.  to.  i.  iiij.f.  /u(aj 
lib.  de  promilf.  p.  2.  c.  21,  apud  Profp,  col.  145.  c,  ca- 
dem  fie  memorat  :  n  Pergens  vetci  Sainfon  ad  diem  feftum  cc 
Hebraei  populi  ,    ut  cum  fuis  agere  potuilfet  ,   mulierem  cc 

ejus   viro    alii   parentes   tradideiunt Kevcrfus   igitur  cc 

Samfon  ,  cum  cognofceret  uxorem  fuam  alteti  viro  fiiilTe  cc 
conjunftam  ,  infidiis  illam  gentem  pto  dolor*  confecit :  cc 
treeentis  itaque  vulpibus  apprelienlis ,  earum  in  invicen  cc 
caudas  innedlens ,  faces  his  ardentes  pofuit,  eafquc  per  cc 
fegetes  allophylorum  ire  dimifit,  omnefque  eorum  fruges  cc 
miro  compendio  fuccendit.  £r  po/l  pauc.j :  Idem  Samfon  cc 
in  illo  populo  aliam  dilexit  mulierem  ,  quam  dum  per-  <c 
geret  accipere  ,  foli  tranfeunti  viam  inimieorum  infidia:  cc 
irruerunt  ;  cui  virtus  divina  ftatim  adfuit  :  adprehenfa  cc 
etenim  afini  maxilli ,  mille  viros  ex  ea  proftravit ,  cacte-  cc 
rofque  vet  tit  in  fugam  ,  qui  ciim  fiti  pticliando  deficeret ,  ic 
invocato  Deo,  ex  rima  ejus  maxilla:  aqua  profluens  prif-  cc 
cae  virtuti  reddidit  fadatum  ,  eumque  adverfariis  fupe-  cc 
ratis  fecit  effe   viftorem. 

IS'.  8.  Ita  Grarcc  ad  verbum:addit  Aug.  ibid.  Uitc  h- 
cittio  imtfitiita  cjl  ,  tatnen  hcntw  efl:  Nfin  ciU^itii  in  corpore 
vttlmrii  lactts  ,  hoc  eji  ,  peniijjit  eei  ad  admtrationem  ,  aS 
ftupmem.  Vide  etiam  q.  ly.  in  Jud.  62 J.  a.  ubi  eadem 
refert ,  &  fuliiis  explicat. 

"t.  10.  Similiter  in  Gracco  :  Vat.  hab.  s'i  t'  ,  aj  quid  , 
pro  jtiitre  ;  Oxon.  SViv.t,  ,  Alex.  iVar/,  cum  editt.  Ald.& 
Compl.  Addit  Aug.  Stngularrm  pofuit  pro  pliirali  :  dixf 
runt  enim  viri  ]ndit  ,  non  iinus  ztr, 

Mmm 


458  LIBER    JUDICUM.    Cap.  XV. 

VULGATA       NOVA. 

1 1.  Defcendenint  ergo  tria  miUia  virorum  de  Ju-     hoc  facere  volulfli  ?  Quibus  ille  alt  :  Sicut  fecerunt 


da  ,  ad  fpecum   filicis  Etam  ,  dixeruntque  ad  Sam- 
fon  :  Nefcis  quod  Philifthiim  imperent  nobis  >  quarc 

Versio    antiqua. 

Aii^.ijuxjt.  r«.  in      12 Jurate  mihi,  ne interficiatis  me  vos ,  & 

Juda.  I.  J.  614.  .1.  tradite  me  eis ,  ne  forte  occurratis  in  me  vos. 


mihi,  lie  fed  eis. 

VUIGATA     NOVA. 


^.'.■^.  Ictiit.  Jl, 
577. ... 


13 &  reduxerunt  eum  de  petra. 


uu.  Uait.  SI.      14-  Et  venit  ufqiie  ad  Maxillam ficut  flu- 


pa. 


cum  olefecerit  ignem 


Wd.  Lieut.  J4.     15 &  extendit  manum  fuam  ,  &  accepit 

earn 

16 In  maxilla  afinae  delevi  mille  viros. 


\Amhr.  tp,  15.  t 
84J.  a. 


II.  Ligare  ,  inquiunt ,  te  venimus ,  &  trade- 
re  in  manus  PhiUfthinorum.  Quibus  Samfon  :  Ju- 
rate ,  ait ,  &  fpondete  mihi  quod  non  occidatis 
me. 

1 3 .  Dixerunt :  Non  te  occidemus ,  fed  vine- 
turn  trademus.  Ligaveruntque  eum  duobus  novis 
funibus ,  &  tulerunt  eum  de  petra  Etam. 

14.  Qui  ciim  venitTet  ad  locum  Maxilla  ,  & 
PhiUflhiim  vociferantes  occurrifl'ent  ei  ,  irruit 
Spiritus  Domini  in  eum  :  &  ficut  folent  ad  odo- 
rem  ignis  lina  confumi ,  ita  vincula  quibus  %a- 
tus  erat ,  diflipata  funt  &  foluta. 

15.  Inventamque  maxillam,  id  eft  ,  mandi- 
bulam  afini ,  qux  jacebat ,  arripiens ,  interfecit 
in  ea  mille  viros , 

16.  &  ait  :  In  maxilla  afini,  in  mandlbula 
puUi  afmarum  delevi  eos  ,  &  percufli  mille  vi- 
ros. 


VuLGATA       NOVA. 


1  7.  Cumque  hxc  verba  canens  compleflet ,  pro- 
jecit  mandibulam  de  manu  ,  &  vocavit  nomen  loci 
illius  Ramathlechi  ,  quod  interpretatur  elevacio  ma- 
xilla. 

18.  Sitienfque  valde ,  clamavit  ad  Dominum  ,  & 
ait :  Tu  dedifti  in  manu  fervi  tui  falutem  banc  ma- 
ximam  atque  viAoriam  :  en  iiti  morior  ,  incidamque 
in  manus  incircuraciforum. 

NoT^    AD   Versionem 


19.  Aperuit  itaque  Dominus  molarem  dentera  in 
maxilla  afini ,  &  egreflfe  funt  ex  eo  aqus.  Quibus 
hauftis,  refocillavit  fpiritum  ,  &  vires  recepit.  Idcir- 
co  appellatum  ell:  nomen  loci  illius ,  Fons  invocan- 
tis  de  maxilla  ,  ufque  in  pra;fentem  diem. 

10.  Judicavitque  Ifrad  in  diebus  Pliilifthiim  vi«    laf.iSi 
ginti  annis.  )l« 


A  D 

V'.  14.  Auguft.  priponit  ifta  :  Ait  Samfon  vhis  ]uda  , 
pro  quibus  in  Grarco  :  Kai  eiVf..  dvriiii;  Sa^^'^^  't  ^^^  '^" 
quitur  ibid,  faltem  in  Vatic.  'Of/ocar/  ij.01 ,  n\\  -jole  Qv- 
vatrwcvli  a  eVoJ  'ufJ-ilc,  ,  omiffis  his ,  ne  inierfcmt!!  me  vo!  , 
{J  tmdtte  me  eis.  At  in  Alex.  &.  Oxon.  (icut  in  ed.  Aid. 
fie  :  /i»  iira-nlutcci  {  Aid.  i,  /jii  axcii7;/™Tf  )  /4!  vfii'.t;' 
«rttfa/cTs'  fiB  Kv-ToT;  (  Aid.  Cfi^7i  )  /Uh  vcl'e  cliratTmi 
(  Alex.  KTiWTMSH'ai  )  Ir  cfio't  J^eT?.  In  edit.  Compl.  /.lii 
ttxjH/Errai' ,M£  v,uu;  ,  J.  ^H  ■TTili  QvyxiTiUvi  /kji  v,us7i.  Vld. 
Ambrof.  fup.  Notatibid.  Aug.  Hanc  haiticnem  <(.t  nan- 
nitlhs  ejje  interfret.nos  :  'Se  fine  'jenintis  «dversiim  me  vos  : 
&  Locut.  J  I.  576.  g.  Ne  fine  occurratis  in  me  vos  ,  frt 
eo  quod  eji ,  occidatis   me. 

i,  15.  In  Gisco  ,    aVwr/ica»,  retulerimt ,  pro  rediixe- 


A  N  T  I  Q  U  AM. 


'OH/f 


runt;  at  in  Mfs.  Alex.  «cOxon.  Ccur  in  edit. Compl. aVif- 
yctia  ,  abfque  voce  /xj/nt; ,  pofl  fetra ,  quam  addit  Vat, 
cum  ed.  Aid.  Vide  Ambr.  fup. 

If.  14.  Grace.  Vatic.  Kxi  Mn  ^  2t  venenint ;  Alex,  ve- 
to &  Oxon.  cum  editl.  Aid.  &  Compl.  Ka\  «Vto;  SaSj. 
Item  loco  cum  oleficerii  ignem  ,  in  Vatic,  fie  ,  c  ii^mau- 
6«  «  roffi',  qtix  fuccenfa  eji  in  igne .,  in  al.  ifUa.  aV  (Ox, 
ot'  it  )   itifiscAn   rrrvpU- 

If.  I  J.  Ita  in  Gracco. 

■t.  i6.  Aug.  q.  yj.  in  Jud.  to.  5.  615.  b.  dieit  fcrip- 
tum  de  Samfonc ,  quod  maxilla  a/ini  mille  Occident.  Am- 
brof. 1.  2.  de  Spir.  S.  6^6.  d.  Samfon  ita  injuperahilis  > 
ut  in  maxilla  ajini  viros  mille  percateret.  Gr.  cV  tjj  ^(«70- 


*CAPUT       XVI. 

VuLGATA       NOVA. 
I.     A    Biit  quoque  in  Gazam  ,  &  vidit  ibi  mulierem  meretricem ,  ingreflufque  eft  ad  eam. 

.  NoTjE    ad    Versionem    antiquam. 


*  Pergit  Ambrof.  ep.  19.  ad  Vigil,  to  i.  col.  849.  d. 
tec.  &  totam  de  Samfone  narrationem  abfolvit  :  »  I.  Ubi 

»  decurfa  feiie  bellum  Palxftinorum  compofuit Gazam 

5>  fefe  eontulit &  habitabat  illic  in   diverforio  :  2.  quod 

3>  cognitum  Gazsei  haudquaquam  diflTimulatione  praterie- 
5)  runt  ;  fed  feftinantes  circumdederunt  diverforium  ejus , 
3)  &  obfederunt  univerfos  aditus  domus ,  ne  fugam  in  noc- 
3)  te  componeret.  5.  Itaque  Samfon  ,  cognito  quid  parare- 
ji  tur ,  compolltas  iniidias  noctis  medio  prxvertens  ,  colum- 
5>  nas  domus  manibus  amplexus ,  materiem  totam  ,  &  cul- 
3>  minis  molem  ,  cervice  valida  fuftentans  ,  in  verticem 
3)  montis  altiffimi  tranfportavit  ,   qui  imminebat  urbi  Che- 

3)  bron 4.  At  parum  fida  experius  alienigenje  uxoris  pri- 

3>  ma  connubia  ,  qui  debuilfet  cavere  vel  poftea  ,  turlus 
3)  Dalil^  mulieris  fornicariae  copulam  non  declinavit ;  & 
3>  ciim  eam  diiigeret  impense  ,  tentandi  fe  caufam  dolis 
3)  hofdlibus  prsditit.  J.  Afcendentes  enim  Pal.cftini  ad  eam  , 
3>  polliciti  funt  pecuniam  viritim  daturos  mille  tc  centum 
3)  denarios ,  fi  proderet  eis  in  quo  ilie  iiduciam  virtutis  fua: 
3>  conftitiitani  haberet  ;  quo  cognito  ,   cireumveniri  &  capi 

3)  polVet.  6.  At  ilia aflute  fatis  Si  callidc  ,  inter  pocula 

»  5c  illecebras  amoris ,  quali  admitaa»  furtitudinis  ejus  eini- 


nentiam ,  quaerere  hoc  ecEpit ,  quo  t«ndem  genere  ran-  « 
tiim  prjcftaret  reliquorum  virtutibus  ;  fimul  &  quafi  pa-  « 
vida  atque  follicita  orate  ,  ut  dileitae  fuse  committeret ,  <c 
qui  nexus  adftriiilum  aliens  poteftati  fubfterneret.  7.  Ille  <c 

autem dolum  dolo  retulit ,  dicens :  Quia  fi  vitibus  vi-  <c 

rentibus  adhuc ,  &  non  aridis  alligaretur ,  infirmiiate  cor-  <c 
poris  adaequaret  aliorum  fimilitudinem.  8.  Quo  Palieftini  <c 
per  Dalilani  libi  comperto ,  cum  vitea  foporanti  citeum-  <c 
dedilfent  vincula ,  9.  quafi  de  improvifo  excitum  ,  haud  tc 
degenerem  offendere  notae  &  folitae  fortitudinis  ;  ciim ,  cc 
folutis  nexibus  ,  virtus  libera  ,  multis  licet ,  relifteret  ac  <c 
repugnaret.  10.  Sed  ubi  parum  proceflit  ,  rurfus  Dalila  <c 
quali  derifa  ,  &  conquerens  ,  repetere  aires  fuas ,  &  fi-  cc 
dem  amoris  pofcere  non  prxtermittebat.  11.  Cui  Samfon  <c 
validus  adhuc  confilii ,  dolum  ridens,  fignifieavit  ligatum  <c 
fc  feptem  funibus ,  qui  adhuc  line  ufu  forent ,  venturum  « 
in  potefiatem  hofiium  :  iz.  fed  &  hoc  fruftra  fuit.  ij.Ter-  « 
lio  quoque  tanquam  de  myfterio  dcpromplit  ,  &  jam  lap-  cc 
fiiro  propior  ,  fi  diffoluti  etfent  crines  feptem  capitis  fui ,  <c 
&  quafi  in  cubitum  intexti  ,  difcederet  ab  eo  virtus  fua.  cc 
14.  F.t  hoc  quoque  lufit  infidiarum  fabricatores.  rj.  At  cc 
polbemum  cum  illufum  fibJ  toties  procax  mulier  deplo-  « 


LIBER     JUDICUM.     Cap.   XV L  4^9 

Versio  antiijua.  Vulgata     nova. 

Aa^ufi.       2.  Et  nunciatumeft         i.  Quod  cum audilTent  montis ,  qui  refpicit  Hebron. 

Inc.   JJ.  Gazaeis  ,  dicentes Pliilifthiim  ,    &    percre-  4.   Pod  hxc  amavit  mulierem  ,  quse  habitabat  in 

'•  5- 577'                                              bruiiret  apud  eos ,  intraffe  valle  Scree  ,&  vocabatur  Daiiia. 

" "           urbem  Samfon ,  circu  mdederunt  eum  ,  pofitis  in  porta  5 .  Veneruntque  ad  earn  principes  Pliilifthinorum , 

civitatis  cuftodibus  :   &  ibi  tota  nofte  cum  filentio  atque  dixerunt  ;  Decipe  eum  ,  &  difce  ab  illo,  in  quo 

pra.-ftolantes ,  ut  faiVo  mane  exeuntem  occiderent.  habeat  tantam  fortitudinem  ,  &  quo  modo  eum  fu- 

5.  Dormivit  autemSam-          3 Fide  Not.  ad -^ .  perare  valeamus,&vinftumafBigere;  quod  fi  fcceris, 

fon  ufque  ad  medium  noc-     2.  dabimus  tibi  finguli  niille  &  centum  argenteos. 

tis  :  &  inde  confurgens,  0.  Locuta  eft  ergo  Dalila  ad  Samfon  :  Die  mihi  ,ob- 

■apprehendit  ambas  port.i?  fores  cum  poftibus  fuis  &  fecro  ,  in  quo  fit  tua  maxima  fortitude ,  &  quid  fit 

fera ,  impofitafque  humeris  fuis  portavit  ad  verticem  quo  ligatus  erumpere  nequeas  > 

Vulgata    nova.  Versio    antiqua. 

7.  Cut  refpondir  Samfon  :  Si  feptem  nerviceis  7 Si  ligaverint  me  in   feptem  nervis,  hU-   Ang.Ucul.^6.t^ 

funibus  ,  necdum  ficcis  &   adhuc  liumentibus  ,     midis ,  nondum  flCCatis  ,  &  infirmabor J7- 577-'' J72-'». 

ligatus  fuero  ,  infirmus  ero  ut  citeri  homines. 

Vulgata     nova.  Versio  ANrKjuA. 

8.  Attuleruntque  ad  earn  fatrapcE  Philiftliinoium  g.Iatentibusapudfein-         9.    &  infidis  ei  le-      Uid.  Laut.  s^- 
feptera  fiines  ,  ut  dixerat :  quibus  vinxit  eum  ,              fidiis,  &  in  cubiculo  tiuem    debant  in  cubiculo 

NoT^    AD    Version  EM    antiqua  m. 

iiraviffet,  iiidignam  fe  habitara  dolens ,  cui  commicteretur      turn  argenteos 6.  Seducic  Dalila  mulier  virum  ,   illis  « 

J)  arcanum  dilecti  ;   16.  ac  id  quod  pro  remedio  qusrefet ,  fuadentibus ,  &  dicic ;  Indica  mihi ,  in  quo  infirniaii  pof-  ic 

3)  ad  prodidonem  fufpeaari   viderer ,  hcrymis  fidem  coe-  iit  virtus  tua.    7.    Apcruit   quodammodu    os  iuum  Sam-  <c 

31  git  :  17.  limul  quia  debebatur  invia*  ad  id  tempus  tor-  fon  in  parabolis ,  &  dixit :  Si  ligatus  fuero  nervis  liumidis ,  <c 

3>  timdiiiis   viro ,  ut  ajrumnam  incideret ,  faucius  animi  le-  id  eft  ,  lecentibus ,   infirmabor  ,  &  ero  (icut  omnes  iio-  cc 

3)  cretum  aperit :  pr^tendere  in  fe  virmtem  Dei ,  &  effe  Do-  mines.  8.  Sinit  fe  fortis  liis  vinculis  colligari ,  9.  inlidian-  ic 

3)  mino  fanCtificatum  ,   lecundum   ejus   p.jEccptum    comam  tibufquc  adverfariis,  ac  dicente  illi  uxwe  :  Pliiliftiim  fu-  ic 

3.  pafcere  ,  qujc  ii  adtonderetur  ,    delineret  nazaraus  effe ,  per  te  Samfon  ;  ita  ilia  vincula  virtute  diffolvit ,  tanquam  cc 

3)  &propti£  virtuiis  ulum  amitteret.   18.  Palaeftiiii,  per  mu-  ftupa  cum  tetigerit  i2;nem,  adverlaiiofque  omnes  vetrit  cc 

31  lierem  comperta  infiimirate  viri,  fceleiis  meicedem  afFe-      in  fugam 10.  RiTrfum  allophyli  per  mulierem  inlidias  (c 

3>  runt ,  ut  pretio  obnoxia  dolum  patratet.  19.  At  ilia  me-  tendunt ;  dicitque  mulier  ad  Samfon  :  Indica  jam  milii  in  ic 

31  retriciis  deiinimentis  feffum  amoris  in  foporem  compulit,  quo  infirmetur  virtus  tua.   11.  Et  Samfon  :Si  lioatus  fue-  cc 

3)  &  tonfore  adhibuo  ,    feptem  crines  capitis   ejus  admota  ro  ,  ait,  funibus   no  vis ,   infirmabor,   &  ero  lic'iii  omnes  cc 

31  no   acula  abJcidit  ,  continuoque  interdicti  prsvaricatione  homines,    iz.  Cumqueid  ficret,  Adverlaiii  ad  le,  inquit,  cc 

31  vires  minut*.   20.  Denique  ex  fcmno  expe.gitus :  Fatiam  ,  Samfon  :  at  ille  repktus  Spititu  ,  difrupit   funes  a'  biacidis  cc 

31  inquit,    ficut  foleo  ,  &  excutiam  me  fuper  adverfaiios ;  fuis ;  tanquam  filum  fpatlit,   omnefque  fugavit  adverfa-  cc 

3,  fed  nee  animi  fui  alacritatem  ,  nee  virtutem  agnovit :  nee      rios 1 5.  Tertio  foUicitat  mulier  virum   :  Quoufque  ,  cc 

31  vigor  erat,  nee  gratia  manebat.  zi.  Itaque  reputans  fe-  inquit  ,    illudis  me  ?  indica  jam  mihi  in  quo  infirmetur  cc 

3)  cum  quod  impruvide  fe  mulieribus  credidiilet ,    &  calvi      vittus  tua Sed  Samfon  tertio  fe  ligari  hoc  modo  per-  cc 

31  ratus  tentaie  ulterius  aliquid  damnatum  iofitmitatis  c«ci-  mifit  :  Si  alligati  fuerint,  ait,  capilli  capitis  mei  in  palo  cc 

31  tad  oculos,   vinculis  maaus  prsbuit ;   &  compedibus  in-  orfoiio,  infirmabor,  &  ero  licut  omnes  homines.  14.  Quod  cc 

31  nexus,  carcerem  intravit  multis  fibi  incognitum  tempef-  ciim  faceret  mtilier  :  lidem  inlidiantes  ad  te  ,  inquit,  Sam- cc 

31  tadbus  :  iz.  &  jam  procelfu  temporis ,  crefcere  ei  coma  fon.  At  ille  exfurgens,  difrupiis  omnibus,  fugatos ,  pla- cc 

31  cceperat.  zj.  Itaque  cum  elTet  cclebte  convivium  ,  25.  Pa-      gaiofque   inimicos  proftravii 16.     Infiante   &  flente  cc 

31  Ijeftinorum    conventui   pioducitur   de   catcere    Samfon,  mendaciter  coram  fe  muliere  ,  pulillanimis  factus  eft ,  ait  <c 

31  acftatuiturin  populi  confpeiftu.  z/.  Erant  tria  millia  fer-      Scripiura  ,  Samfon  ,  ufque  ad  mortem 17.  Sirafi',  in- cc 

31  me  hominum  virilis  ac  muliebris  fexijs  ;  Z5.  &  gravibus  quit,  fuerint  capitis  mei  capilli,  infirmabor,  &  ero  ficut  cc 

31  euin  infultabant  conviciis ,  circumagebant  ludibiiis  ,  quod  omnes  homines,   ig.  Antcquam  hisc  fierent ,  mittit  mulier  cc 

3)  dutiiis ,  &  ultra  ipdm  captivitatis  ipcciem  ,  viro  ingenitas  ad  viros  dicens :  Adferte   argentum  ,  jam  enim  mihi  om-  cc 

31  virtuds  confcio  tolerabatur.....z6.  Cupiens  igitur  tantam      nia   veraciter   indicavit 19.    Eum  accipiens  mulier,  cc 

31  contumeliam  vel  ultione  iolari  ,    vel   mortc  in  reliquum      dormire  fecit  in  iinu  fuo eum  inebriavit  poculo  mor-  cc 

31  pr^vertere;  fimulato  quod  propter  ir.fi rmitatem  corporis      tifero novacula  adhibitii  ,   rafit  caput  ejus Rafo  cc 

3.  &  nodos  compedum  fufientare  fefe  nequiret,  popofcit  a      capite  Samfon,  difceffit  &  virtus zi.  Efibderunt  ini- ic 

31  puero,    qui  dirigebat  vias  ejus  ,  ut  adinoveret  eum  ad      mici  Samfon  duos  oculos  ejus accipientes  inimici  Sam-  cc 

31  columnas  proximas  ,   quibus  domus  omnis  fuffulciebatur.      fon,  ligaverunt  eum  ferro zz.  Crefcente  coma  capi- cc 

31  Z9.  Etadmotus,  utraque  manu  fialcra  totius  comprehen-  lis,  ciim  ei  crevilfet  &  virtus,  Z4.  zj.  ad  lemp.um  due-  cc 

)i  dit  scdificii,   23.  atque  if.:en;is  ad  fefii  facrificii  Palaefti-  tus  ab  inimicis,  quo  omnis  populus  ille  convenerat,  dare  cc 

11  nis ,  quod  Dagoni  deo   fuo  deferebant  ,    per   quem  fibi  laudes  &  viclimas  diis   fuis ,   quod  eis   acerrimum  fuum  it 

31  adverlarium  fuum  datum   in   poteftatem  arbitrabantur ,  tradiderant  hoftem ;  z6.  illic  politus ,  puero  qui  fibi  du- cc 

31  muliebris  perfidi.e  dolos  beneficiis  annumerantes  c£lefti-  catum  praebebat  ,   ut  ejus  manibus  columnas  fupia  quas  cc 

31  bus,  z8.  exclamavit  ad  Dominum,  dicens  :Domine,  ad-  totum   illud  «dificium  ferebatur  ,    traderet  ,   impeiavit :  cc 

31  hue  femel  memor  pueri  tui  efto  ,  ut  pro    duobus   oculis  28.  Z9.  quas  fingulis  manibus adprehendens,invocato  Deo,  cc 

31  meis  vindichm  tribuas  de  nanonibus  ,  ne  dent  glotiam  femel  fe  adhuc  confirmari  petit  ;   jo.  atque  impetu  fpi-  cc 

31  fuis  diis ,  quod  ipfis  juvantibus  ,  me  in  poteftatem  acce-  ritus  columnas  evellens  ,    omne  illud  sedificium  cum  po-  cc 

3>  periat ;  nee  vitam  meam  pluris  facio.  jo.  Moriatur  ani-  pulis  cadens ,  plures  Samfon  occldit  in  morte  fua,  quam  cc 

3>  ma  mea  cum  Pal^ftinis  ,   ut  agnofcant  fibi  infirmitatem  occiderat  in  vita  fua. 

31  meam  non  minus  qu.im   virtutem  exitialem  fuiffe.  Con-  t.z.  Ita  Graece.  Idem  Au2:uft.  fer.  3^4.  to.  j.   1444. 

31  culTit  itaque  columnas  magna  vi  ,  ac  diliblvit  &  commi-  c.  hsec  hab.   hismtci  z'eyi   exJprHalrum  till  pmas  dvuatis  , 

31  nuit  eas :  quas  fecuta  ruina  fuperiotis  culminis ,  &  ipfum  ut  canifrehemiereut  eum,  c'lim  a  laeremce ,  ad  quam  intra- 

3,  involvit  ,  &  univerlos,  qui  (lefuper  adfpccfabant ,  prar-  verat ,  fitijfet  egreffm  ;  Hh  veri  dormiebat  :  &  port  pau- 

31  cipitavit.  Ibi  magna  vis  marium,  feminarumque  ptomif-  ci.Ul/i  exfmrextt,  media  node  exih .,  y  abflulit  pntas  ci- 

31  cue   exanimata Denique   non  telis  ,   fed  cadaveribus  ■viiatis  ipjius  cum  fetis  ,  (^   eafdem  pcrias  lezavit  in  cacu- 

3>  hoftium  preffus  &  humatus  eft ,  proprio  teclus  triumpho  ,  me»   montis  ,  0  ab  allophylis  teneri  mn  potuit. 

31  clarum  infigne  relinquens  pofteris  ,  eo  quod  populum  fuum,  i^.  7.  Similiter  in  Grxco ,  uno  excepto  ,  i^t!i,^.xf,usicti;  , 

31  quem  capdvum  invenerat ,  viginti  annis  in   libertate  ju-  carrupm  ,  pro/iacKH  ;  in  Mf.  Alex,  imiiy/iemt; ,  uc&i*-. 

31  dicio  fuo  rexit _,    31.  &  fepultus  in   patiio  folo  libertatis  feq.  n'ci.^aj;</ra; ,  at  in  Oxon.  «  ifx  ?]v  i'i,vcsciiHi»<t..  Vide 

31  hicredem  dimifit.ii  Aucl.  edam  1.  de  promiff.  p.  2.  c.  zz.  Ambr.  fup. 

apiid   Profp.  col.   J46.    e.    147.   a.  &  feqq.  hiec  habet  :  1^.9.  Aug.  addit :  Nii»nn//i  »n(o7rfMM^(nf  .obfidebant, 

31  4.  Port  illud  mirabile  prdium  ,  Samfon  fociavit  fibi  aliam  ,  fed  Gr.tcns  ,Vx.cc.9-i'7ci ,  hoc  eft,  fedebat ;  ijnia  infidi*  ,  Jm- 

31  quam  dilexit   mulierem  ,  nomine  Dalila 5.  Dixerunt  giilari  monero  {  enJ  f.r  )  GrJ'ce  diciiniuy  ,  nee  poteft  Laiine 

31  allophyli  ad  Dalilam  :  Seduc  virum  tuum,  &  indicet  tibi  dui  inlidia  :  loaitio  aiitem  notanda  nat ,   quia  didtiin  eft  , 

33  in  quo  lit  virtus  ejus,  &  dabimus   [ibi  linguli  milJe  ccn-  iaiidisf  fedebant,  fro  iis  qui  injidiabantur  ;  ipji  enim  ^f- 

Tom.  J.  Mmm  ij 


\Aug.  lecut.  J9. 
378.  .J. 

Uid.  Loctit.  60.  (5 
«I. 


460  LIBER    J  U  D  I  C  U  M. 

V  U  1  G   A  T  A 

rei  exfpe£bantibus  ,  clamavitque  ad  eum  :  Philifthiim 
fuper  te  Samfon.  Qui  lupit  vincula  ,  quo  inodo  li 
tumpat  quis  tilum  dc  ftupx  tortum   putamine  ,   cum 

VeRSIO      ANTIQOA. 

10 nunc  ergo  indica  mihi  in  quo  ligaberis. 


Cap.    XVI. 


NOVA. 


odorem  ignis  acceperit  :  &  non  eft  cognltum  in  quo 
eilet  forutudo  ejus. 


Vu  LG  AT  A 


NOVA. 

10.  Dixitquc  ad  eum  Dalila  :  Ecce  illufifti 
mihi  ,  &  falfum  locutus  es  :  falcem  nunc  indica 
mihi  quo  ligari  debeas. 

J  J Si  ligaverint  me  in  funibus  novis  ,  in         11.  Cui  ille  refpondit  :  Si  ligatus  fiiero  no- 

qilibus  non  elt  fattum  opus  ,  &  infirmabOL" vis  funibus,  qui  nunquam  fuerunt  in  opere,  in- 

fiimus  ero  ,  &  ahorum  hominum  limilis. 

NOVA. 

1 8.  Videnfque  ilia  quod  confefTus  ei  efTet  omnem 
animum  fuum  ,  millt  ad  principes  Philifthinorum  ac 
mandavit  :  Afcendite  adhuc  femel  ,  quia  nunc  milii 
aperuit  cor  fuum.  Qui  afcenderunt ,  ailurapta  pecu- 
nia  quam  proraiferant. 

19.  At   ilia    dormire         19...  Vide  Not. 
eum  fecit  fuper  genua  fua , 

&  in  linu  fuo  reclinare  caput.  Vocavitque  tonforem  i 
&  rafit  feptem  crines  ejus ,  &  coepit  abigere  eum  , 
&  «I  fe  repellere  :  ftatim  enini  ab  eo  fortitudo  dif- 
celTit  : 


V  U  X  G  A  T  A 

12 vide  Not. 


1 1 .    Quibus     rurfum 
Dalila  vinxit  eum  ,  &  cla- 

mavit  :  Philifthiim  ^uper  te  Samfon ,  in  cubiculo  in- 
fidiis  priparatis.  Qui  ita  rupit  vincula  quaU  tila  te- 
larum. 

I  J.  Dixitque  Dalila  rurfum  ad  eum  :  Ufquequo 
decipis  me  ,  &  falfum  loqueris  ?  oftende  quo  vinciri 
debeas.  Cui  refpondit  Samfon  :  Si  feptem  crines  capi- 
tis mei  cum  licio  plexueris ,  &  clavum  his  circumli- 
gatum  terra;  iixeris ,  infirmus  ero. 

14.  Quod  cum  feciflet         14 VideNot. 

Dalila ,  dixit  ad  eum  :  Phi- 
lifthiim fuper  te  Samfon.  Qui  confurgens  de  fomno , 
cxtraxit  clavum  cum  crinibus  &  licio. 


VULGATA    NOVA. 


VeRSIO    ANTlqUA. 


VERSIO    ANTI(J.UA. 


VULGATA    NOVA. 


Aug.  loeut.  61.       15 &   hoc   ter-  M.  Dixitque  ad  eum 

J78.  *.  tium  fefelMi  me Dalila  :  Quomodo   dicis 

quod  amas  me  ,  ciim  ani- 
mus tuus  non  fit  mecum  ?  Per  tres  vices  mentitus  es 
mihi ,  &  noluifti  dicere  in  quo  fit  maxima  fortitu- 
do tua. 

16.  Cumque  molefla  effet  ei ,  &  per  multos  dies 
jugiter  adhxreret,  fpatium  ad  quietem  non  tribuens, 
defecit  anima  ejus ,  &  ad  mortem  ufque  laflata  eft. 

VERSIO    ANTIQ,UA.  VuLGATA    NOVA. 


10.  dixitque  :  Philif- 
thiim fuper  te  Samfon.  Qui 
de  fomno  confurgens ,  di- 


Amy.  I.  2.  d.      17 &  fi  ton^"S 

Sfir.  s.  t.  i.  (J  57.  fuero ,  difcedet  a  me 
rf.  virtus  mea 


I  7.  Tunc  aperiens  ve- 
ritatem  rei ,  dixit  ad  eam  : 
Ferrum  nunquam  afcendit 
fuper  caput  meum  ,  quia 
nazarxus ,  id  eft  ,  confecratus  Deo  ,  fum  de  utero 
matrJs  mCcE  :  fi  rafum  fuerit  caput  meum  ,  recedet  k 
me  fortitudo  mea ,  &  deficiam  ,  eroque  ficut  cateri 
homines. 

Versio    ANTIQUA. 


Atif.lteut.Ci.l^ 


2.0 Dominusdif-  Amhof. 

ceffit  ab  eo.  i-  j.  de 

Spir.  s.  t, 
xit  in  animo  fuo  :  Egrediar   ficut  ante  feci  ,  &  me*     ''■'' 
excutiam  ,  nefciens  quod  recefliflet  ab  eo  Dominus. 
2.1.  Quern  c^m  apprehendiftent  Philifthiim  ,  fta- 
tim  eruerunt  oculos  ejus  ,  &  duxcrunt  Gazam  vinitum 
catenis  ,  &  claufum  in  carcere  molere  fecerunt. 
2  1.  Jamque  capiUi  ejus  renafci  coeperant, 
i  5 .  &   principes  Philifthinorum   convenerunt  in 
unum  ut  immolarent  hoftias  magnificas  Dagon  deo 
fuo  ,  &  epularentur  ,  dicentes  ;  Tradidit  deus  nofter 
inimicum  noftrum  Samfon  in  manus  noftras. 

14.  Quod  etiam  populus  videns  ,  laudabat  deum 
fuum  ,  eademque  diccbat  :  Tradidit  deus  nofter  ad- 
verfarium  noftrum  in  manus  noftras  ,  quidelevit  ter- 
ram  noftram  ,  &  occidit  plurimos. 

15.  La;tantefque  per  convivia  ,  fumptis  jam  epu- 
lis ,  pra;ceperunt  ut  vocaretur  Samion  ,  &  ante  eos 
luderet.  Qui  addudtus  de  carcere  ludebat  ante  eos , 
feceruntque  eum  ftare  inter  duas  coluranas. 


Vulgata    nova. 
6.  Qui  dixit  puero  regenti  grefliis  fuos :  DI- 


26 Dimitte  me  ,  &  palpabo  columnas  , 

fuper  quas  domus  contirmata  eft  fuper  eas mitte  me  ,  ut  tangam  columnas  ,   quibus  omnis 

imminet  domus ,  &  recliner  luper  eas ,  &  pau- 


iulum  requiefcam. 
NoTjE      ad     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

Notac  Aug.  teriiiim  pofltum  ,  pro  tertia ,  Jivr  tir  ;  nsmin 
fciliat ,  pi  a  advtrbio :  Graece  nunc  ,  tkto  TfiVci'. 

If.  17.  Similiter  habec  S.  Paulin.  ep.  z?.  p.  154.  b.  de- 
trailo  uno  Jj;  nee  aliter  in  Grxco  ,  nili  quod  Vat.  hab. 
lav  h  i,upiiiQifiM ;  fed  Alex.  &  Oxon.  cum  ediit.  Aid.  Si 
Compl.  Kj  iciv  ^f. 

Tf.  19.  Hue  etiam  redeunt  qu»  Ambrof.  ait  1.  2.  de 
Spir.  S.  to.  z.  656.  e.  PofteaquMi  Spiritus  Dei  dtfccffit  ii6 
eo  ,  longe  mittatiis  ab  ilio  Samfoiie  ,  ijni  ridiit  allophyloriim 
ittdiitus  exa~Jial  ,    in  mtthehribili  gemhm  virtHlis  Jux  dc- 

gener ,  palfatns  ,   '^   caputs  ,  ficro  crifit  londetr.r tonfa 

autim   capite  ,  forutudo  emnii   -jiri  fiihito  folvimr.  Vide 
etiam  1.  de  virginit.  c.  12.  col.  250.  f. 

f.  20.  Gr.  Vat.  Kuf'i  avi;»  aTririo^a  dun  ,  Mfs. 
Alex.  &  Oxon.  cum  edit.  Compl.  dv  cuin.  Vid.  Ambr. 
Aipra. 

•g-.  2(5.  Ita  de  Graco  ,  nifi  quod  iftud  ,  confirmatn  eft  , 
deeft  in  cod.  Vat.  additur  vero  in  Alex,  ac  editi.  Aid.  & 
Compl.  sV  'it  0  owi5  sVss-iieii'?»  s't'  duTiq-  in  Ox.  if'  sr"; 
;  am  sVfyn'fW?*/ ,  8cc.  Vid.  Ambr.  fup. 


itb»nt. 

■f.  10.  Apte  ad  Grace,  ni  excipias  verbiun  indica  ,  pro 
quo  clrd~/Ui>" '  amiumia.  Noiat  Aug.  ibid,  non  dixilfe, 
qao  ligaberis  ,  aut  tindi  ligaberis. 

Tf.  II.  Grsc.  Vat.  'i.a.r  S'scf^iv'^thi  Aiictiu  fii  cutMco- 
J/:i;  KcutiTi ,  of;  m  initio  »  ainaii  cp-yn ,  &c.  Si  liganies 
hgaverint  me  in  fuiiiculis  novis ,  quibus  non  fadum  ift  in 
eis  opus,  &c.  Ml',  veto  Oxon.  delet  Asc^isJot?:?.  pro  quo 
Alex,  cum  edit.  Compl.  hab.  S^nfiS.  Item  in  Alex.  Ox. 
&  Compl.  lie  :  u  of;  irL  hiii,%  Ef?".  &c.  Mf.  Ox.  fup. 
toUit  cV  ,  ante  h«m/i'oi5  .  fed  alii  oddunt ,  &  ipfe  Aug. 
ibid,  obiervat  non  dixille  _/«/«i«s ,  i'ed  m  fmitbus ;  Mis. 
Alex.  &  Ox.  ferunt  s-TrTct,  j(k>£»Ji'o/;  ,  cum  Ambr.  fup. 

1. 12.  Ambr.  1.  2.  de  Spir.  S.  6i6.  e.  ha:c  hab.  tunes 
intextos  ner'jis ,  novas  rejles  ficut  imllia  fila  dijjolvit.  Gr. 
Ka'i  S^iiisitxoit  mix   d'^l  ggnx''''^''  '^'''^'^  "'^'  '•'^"frtot. 

*■.  14.  Ambr.  1.  2.  de  Spir.  S.  656.  e.  ait :  Cv!«;»myK(?- 
ritm  palo  conjlriBa  dtfxo  -jincta  non  j'enfit.  Gr.  Kcti  sxccC' 
AaM/a  ti^  sTTTa  Qnfii  th;    xe^ cti«5  oi/TSf  ,    i,  uipxriy  cv 

t.i}.  A  Grsco  abeft  ij ;  fulus  Mf.  Ox.  preponit  m. 


LIBER     JUDICUM.     Cap.  XVII. 


461 


27.  Domus  autem  erat  plena  viroium  ac  mulie- 
fum ,  &  erant  ibi  omnes  piincipes  Plulifthinoruin  , 
ac  de  tefto  &  folario  circiter  tria  niillia  utriufque 
fexus  fpedantes  ludentem  Sanifon. 

18.  At  illeinv'ocato Domino,  ait  :  DomineDeus, 
memento  mei  ,  &  redde  mihi  nunc  fortitudinem 
priftinam  Deus  mens  ,  at  ulcifcar  me  de  hoftibus 
mcis  ,  &  pro  amiffione  duorum  luminum  unam  ul- 
tioneni  recipiam. 

19.  £t  apprehendens  ambas  columnas  ,  quibus  in- 
nitebatur  domus  ,  alteiamque  earum  dcxtera ,  &  al- 


VuLGATA       NOVA. 

teram  lava  tencns  , 

50.  ait  :  Moiiatur  anima  mea  cum  PhilifHiiim  : 


concufTifque  fortiter  columnis  ,  cecidit  domus  fuper 
omnes  principes ,  &  «teram  multitudinera  qui  ibi 
erat  :  multoque  plures  interfecit  moriens ,  quim  an- 
te vivus  occidcrat. 

31.  Defcendentes  autem  fratres  ejus  &  univerfa 
rognatio  ,  tulerunt  corpus  ejus ,  &  fepelierunt  inter 
Saraa  &  Efthaol  in  fepulcro  patris  fui  Manue  :  ju- 
dicavitque  Ifrael  viginti  annis. 


CAPUT       XVII. 


VuXGATA       NOVA. 


».puit 

X.    vir 


I...  2. 


.  Fide  Not. 


Cui  ilia  refpondit :  Benediftus  filius  meus  Domino. 

5.  Reddidit  ergo  eos  matri  fus  ,  quie  dixerat 
ei  :  Confecravi  &  vovi  hoc  argentum  Domino  ,  ut 
de  manu  mea  fufcipiat  filius  meus ,  &  faciat  fculp- 
tile  atque  conflatile  :  &  nunc  trade  illud  tibi. 


eo   tempore 

quidam      de 
monte  Ephraim  nomine  Michas  , 

z.  qui  dixit  matri  fux  ;  Mille  &  centum  argen- 
teos  ,  quos  feparaveras  tibi  ,  &  fuper  quibus  me  au- 
diente  juraveras ,  ecce  ego  habeo  ,  &  apud  me  funt. 

VoLCATANOvA.  Versioantiqua. 

4.  Reddidit  igitur  eos  matri  fux  :  qua;  tulit  4.....   &  accepit  mater  ejUS  argentlim  ,  &  de-      Hierm.ep,!}.  ai 

ducentos  argenteos  ,  &  dedit  eos  argentario  ,  ut     dit  illud  COnflatOli  ,  &  fecit  iUud  fculptile  atqilC  ^^'"'"'l-  '•  i.  Cll, 
faceret  ex 
fuit  in  domo  Michs. 

5.  Et  vir  Micha  ,  &  domus  ejus  Dei ,  &  fecit 
ephod  ,  &  theraphim  :  &  implevit  manum  unius 
de  filiis  fuis ,  &  fadus  ell  ei  in  facerdotem. 


js  argenteos  ,  &  dedit  eos  argentario  ,  ut     dit  illud  COnflatOli  ,  &  fecit  illud  fculptik  atque  ^^'"■"'l-  '•  '■ 
ex  eis  fculptile  atque  conflatile  ,   quod     conflatile,  &  fuit  in  domo  Michx.  £.615.«. 


J.  Qui  sediculam  quoque  in  ea  Deo  fepara- 
vit ,  &  fecit  ephod  ,  &  theraphim  ,  id  eft  ,  vef- 
tem  facerdotalem ,  &  idola  ;  implevitque  unius 
filiorum  fuorum  manum,  6c  fadus  eft  ei  facerdos. 

6.  In  diebus  iliis  non  erat  rex  in  Ifrael  ,  fed 
unufquifque ,  quod  fibi  reftum  videbatur,  hoc  fa- 
ciebat, 

V  u  I  G  A  T  A 

7.  Fuit  quoque  alter  adolefcens  de  Betiilehem  Ju- 
da ,  ex  cognatione  ejus  :  eratque  ipfe  Levites  ,  & 
habitabat  ibi. 

8.  Egreffiifque  de  civitate  Bethlehem  ,  peregrina- 
ri  voluit  ubicunque  fibi  commodum  reperilTet.  Cum- 
que  venifTet  in  montem  Ephraim  ,  iter  faciens  ,  & 
declinalTet  parumper  in  domum  Michaj , 

9.  interrogatus  eft  ab  eo  unde  venidet.  Qui  refpon- 
dit :  Levita  fum  de  Bethlehem  Juda  ,  &  vado  ut  ha- 
bitem  ubi  potucro  ,  &  utile  mihi  efle  perfpexero. 


6 unufquifque placita fibi faciebat ,  eoquod     Auil.qHxfl.Vti. 

non  effet  rex  in  Ifrael.  Teji.j.ns.t.So.f. 


NOVA. 

10.  Dixitque  Michas  :  Mane  apud  me,  &  efta 
mihi  parens  ac  facerdos :  daboque  tibi  per  annos  fin- 
gulos  decern  argenteos  ,  ac  veftem  duplicem  ,  &  qu«B 
ad  viftum  funt  neceffaria. 

1 1 .  Acquievit ,  &  manfit  apud  hominem  ,  fuit- 
que  illi  quafi  unus  de  filiis: 

II.  implevitque  Michas  manum  ejus  ,  &  habuic 
puerum  facerdotem  apud  fe  , 

1 ; .  Nunc  fcio ,  dicens ,  quod  benefaciet  mihi  Deus 
habenti  Levitici  generis  facerdotem. 


NotjE    ad    Versionem    ant 


ft.  1.  !■  ;■  De  his  ita  refcribit  Hieron.  ad  Marcellam 
to.  2.  612,.  c.  Ad  voliimcn  luiiicitm  ^  inquir ,  tmnfcenitijli^ 
in  que  Muha  de  monu  Ephraim  jcrihttiir  mille  centum  ar~ 
genti Jicloi  matrz  ,  qttt};  ilia  -uoverat , '-eddidijje  ,  enmqite  fcnlp- 
tile  j?2de  fecijje  ,  '^  cojifiatde  :  ^  addis  ,  ti.sc  pofl  modicitnt 
Z'Cicari ,  ephod ,  ^  theraphim ,  eiirii  jttzqite  fi  -Lona  fit  ant 
■vejinnenti  genus  ,  jcnlptile  atque  conflatile  cjfe  non  pp(Rt. 
Agnofco  errorem  petie  omnium  Latinoriim  plltanttum  Tphod 
^^  Thetaphim  ,  qua  poflea  tiominamur  ,  de  hoe  nrgento  quod 
Micha  matri  dederat ,  fuijje  conjlatum  ,  fw»j  Scriptura  fie 
referat :  Et  accepit  ,  Sec.  Vide   plura  /is  ibid. 

t.  4.  Ita  Graece,  praeter  feqq.  ,f lanomi;  xpyuf'n,  ducen- 
tos argenti ,  loco  argentum  i  in  Mf.  tamen  Oxon.  legitur 


Q  U  A  M. 

TO  ip-)veA''V  ■  fubinde  pro  confiatori ,  fie  ,  apyuftxoTrui ,  fiutp- 
tori  argenti  ,  ye\  argentario  ;  in  Mfs.  Alex,  &  Ox^  ac  edd. 
Aid.  &  Compl.  x^'s'^'^? ,  fuj'arii  demum  in  Alex.  Msix.*  • 
pro  Michx  ,  in  Vat.  &  al.  Mi;(^«i'a. 

J^.  J.  GrsEce,  loco  vir  Micha  2}  domus  ejus  ,  le^itiir, 
0  ci\c;  M/x;a''«  ->  afTW  oTxo;  ,  domus  Mtch.v.^  ,  ipfi  domus  i  in 
Mf.  verb  Alex.  0  d'vf  MEi^a  ■>  in  Oxon.  0  anio  Mrxa't- 
Item  loco  unius  de  filiis ,  in  Vatic,  fie  ,  aVo  f'ro;  viu:  ,  de 
lino  filiorum  ;  Alex.  &  Oxon.  oraittum  «Vo  ,  cum  edict. 
Aid.  &  Compl.  cactera  ut  in  Lat.  fup. 

Tf.  6.  Gr.  "S.V  Ac  Tx7;  it/iti&ei';  i>i;!rtt:(;  m  «t  pxsif,!ui 
«  'Icssi'if''  inf  TO    £i/'.9'f5  "'  oip^ct^/^iTi  «.vtS  imi. 


CAPUT       XVIII. 

VULGATA       NOVA. 


I.  T  N  diebus  iUis  non  erat  rex  in  Ifrael ,  &  tribus 
JL  Dan  qua:rebat  pofTeflionem  fibi ,  ut  habitaret  in 
ea  :  ufque  ad  ilium  enim  diem  inter  ci'teras  tribus 
fortem  non  acceperat. 

i.  Miferunt  ergo  filii  Dan  ,  ftirpis  &  familia;  (ax 
quinque  viros  fortifilmos  de  Saraa  &  Efthaol ,  ut  ex- 
plorarent  terram  ,  &  diligenter  infpicerent  :  dixerunt- 
que  eis  :  Ite  ,  &  confiderate  terram.  Qui  cum  per- 


gentes  venifient  In  montem  Ephraim  ,  &  intraffent 
domum  Michx  ,  requieverunt  ibi  ; 

J.  &  agnofcentes  vocem  adolefcentis  Levits  , 
utentefque  illius  diverforio  ,  dixerunt  ad  eum  :  Quis 
te  hue  adduxit  .•"  quid  hie  agis  ?  quam  ob  caufam  hue 
venire  voluifti  ? 

4.  Qui  refpondit  eis  :  Hic  &  ha;c  prsftitit  mihi 
Michas ,  &  me  metcede  conduxit ,  ut  fira  ei  facerdos. 


4^3 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    XVI IL 


V  U  X  G  A  T  A       NOVA. 


5 .  Rogaverunt  autem  eum ,  ut  confuleret  Domi- 
nnm,  uc  fcirc  polTent  an  piofpero  itinere  pergereiit, 
&  res   liaberet  effeftum. 

6.  Qui  refpondit  eis  :  Ite  in  pace  :  Dominus  ref- 
picit  viam  veftiam  ,  &  iter  quo  pergitis. 

7.  Euntes  igitur  quinque  viri  venerunt  Lais  :  vide- 
runtque  populum  habitantem  in  ea  abfque  ulio  timo- 
re  ,  juxta  confuetudinem  Sidoniorum  ,  fecurum  & 
quietum  ,  nuUo  ei  penitus  refiftente  ,  magnarumque 
opum  ,  &  procul  a  Sidone  aoque  k  cunitis  homini- 
bus  feparatum. 

8.  Reverfique  ad  fratres  fuos  in  Saraa  &  Efthaol , 
&  quid  egilTent  fcifcitantibus  refponderunt  : 

9.  Surgite ,   afcendamus  ad   eos  :  vidimus  enim 

Versio     antiqua. 

K.TOK.  epijl.  ad      14.  &  refpondcrunt  quinque  viri ,  qui  abierant 
^Urctii.t.  2.613.  confiderare  terram,  &  dixerunt  ad  fratres  liios : 

'<Ja=  r"'"'  ''^^"''  ^'^'^^  "°^'^^  '1^^'^  '■'^^  ""*  domibus  ilVls  ephod ,  & 
"  "'"'''  therapliim,  &  fculptile,  atque  conflatiie 


terram  valde  opulentam  &  uberem  :  nolite  negllge- 
re ,  nolite  ccfTare  ;  eamus  ,  &  poffidearaus  earn  ,  nul- 
lus  erit  labor. 

10.  Intrabimus  ad  fecuros ,  in  regionem  latilTi- 
niam  ,  tradetque  nobis  Dominus  locum  ,  in  quo  nij- 
lius  rei  etl  pcnuria  ,  eorum  qu^  gignuntur  in  terra. 

1 1 .  Profefti  igitur  funt  de  cognatione  Dan ,  id 
eft  ,  de  Saraa  &  Efthaol ,  fexcenti  viri  accinfti  ar- 
mis  bellicis , 

li.  afcendentefquc manferunt  in  Cariathiarim  Ju- 
da;  :  qui  locus ,  ex  eo  tempore ,  Caftrorum  Dan  nomen 
accepit ,  &  eft  poft  tergum  Cariathiarim. 

I  J.  Inde  tranlierunt  in  montem  Ephraim.  C\im- 
que  veniflent  ad   domum  Micha;, 

V  U  L  G  A  T  A 


N  OVA. 

14.  dixerunt  quinque  viri  ,  qui  prius^mifli 
fuerant  ad  conllderandam  terram  Lais ,  ceteris 
fratrlbus  fuis  :  Noftis  quod  in  domibus  iftis  fit 
ephod  ,  &  theraphim  ,  &  fculptile  ,  atque  con- 
flatiie :  videte  quid  vobis  placeat. 


VuiGATA       NOVA. 

1 5 .  Et  cum  paululura  declinaflent  ,  ingrefli  funt     falutaveruntque  eum  verbis  pacificis. 
domum  adolefcentis  Levits ,  qui  erat  in  dome  Michs ; 

Vu IG  A  T  A 


Versio 
1(5 Fide  Not. 


NOVA. 


armati, 


A  N  T  IQU  A. 

16.  Sexcenti  autem  viri  ita  ut  erant  ; 
ftabant  ante  oftium. 

Himti.uUfip.  17.  Et  afcendenint  quinque  viri  ,&  illuc  irme-  17.  At  ilH  qui  ingreffi  fuerant  domum  juve- 
runt ;  &  fumpierunt  fculptile ,  atqiie  conflatiie ,  nis ,  fculptile ,  &  ephod ,  &  therapi.jn ,  atque 
ephod  ,  &  theraphim.  conflatiie  tollere  nitebantur  ,  &  facerdos  ftabat 

ante  oftium  ,  fexcentis  viris  fortiflimis  hand  pro- 
cul exfpefl-antibus. 
t8.   Et  fexcenti  viri  qtli  cinfti  erant  Vafis  bel-  18.   Tulerunt  igitur  qui  intraverant,  fculp- 

iicis ,  ingrelli  funt  domum  Micha ,  &  fumpierunt    tile ,  ephod ,  &  idola  ,  atque  conflatiie.  Quibus 
fculptile  ,    atque  conflatiie ,  ephod  ,  &  thera-    dixit  facerdos :  Quid  facitis  ? 
plaim 

VULGATANOVA.  i 


19,  Cui  refponderunt  :  Tace  ,  &  pone  digitum 
fuperos  tuum ;  venique  nobifcum ,  ut  habeamus  te  pa- 
trem ,  ac  facerdotem.  Quid  tibi  melius  eft  ,  ut  fis 
facerdos  in  domo  unius  viri ,  an  in  una  tribu  &  fa- 
milia  in  Ifrael  ? 

io.  Quod  cum  audiffet,  acquievit  fermonibus  eo- 
rum ,  &  tuUt  ephod ,  &  idola ,  ac  fculptile ,  &  pro- 
fciftus  eft  cum  eis. 

1 1 .  Qui  cum  pergerent ,  &  ante  fe  ire  feciffent 
parvulos  ac  jumenta  ,  &  omne  quod  erat  pretiofum , 

11.  &  jam  a  domo  Michs  eflent  procul,  viri  qui 
■fcabitabant   in  sdibus  Michs  ,  conclamantes  fecuti 

N  o  T  jE    ad 


V.  14.  Variant  nonnulla  in  Gnco  ,  nempe  feqq.  of 
•Eifiu'.uit-.i ,  euntes ,  pro  ijiii  abierant  ;  fed  in  Mf.  Oxon. 
ac  edict.  Aid.  &  Compi.  legitur  '.I  •i^cfiv^i-'ii; ,  fubinde 
additur  vox  Aoiii ,  ad  tirram  ;  fed  abeft  a  Mf.  Oxon. 
ac  edit  Aid.  iicuc  a  cod.  Vatic.  ifia,/r;(it,  poft  yrorr«  ; 
in  .■Uex.  vero  &  Oxon.  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  legitur 
aS'iT^fii  ai/ri'i' ;  deinde  fic  ,  i!  cT/axj  ,  oVi  eVli'  "  to?; 
tif.^ii  ts'toi;  ,  &c.  in  Vauc.  vero , ' E'/.cute  JVi  sVi'  w  t«  c'xm 
TVTW,  &c.  Ut  in  Lat. 

TfV.  16.17. 18.  Hacc perturbata paulum  videnturap.  Hie- 
ronymum ;  ita  nempe  in  Gr.  Vat.  ifi.  Kii  o."  s'Jcty.oVisi  ai/f  ■; 

wafH  u'fct;  Til's  iiri/W5  ,  tl  in  riHt  Cm/ ^ar.  17.  Kal^  «VsCn- 
cxt  CI  TE/7?  «V/f  e;  ,  cf  •»3ffi'ts>75?  -/.«laOLs-^xScu  im  ',«'  , 
i)  Ei'm^fo»  ix-i'  «1?  'Ii"»  Mix*";  5)  =  'Sfivi  fVts?.  18.  Ka;^ 
tAaCw  T3  -jMixra  ,  ij  to  ifciJ' ,  k,  to  ^ifXf'ri  ,  i)  to 
Vi.Ki/T;')' ,  &c.  i.  e.  16.  £<  fexcenti  'jiri  qui  nam  accinc- 
ti  vajis  belli  fris ,  flantes  apud  jamias  fm-tx  ,  qui  erant  de 
filtis  Dan.  17.  Et  afcenderuni  quinque  ■viri  ,  qui  i-jerant 
(injidcrart  terram  ,  J^  intraverunt  iltue  in  domum  Micbxi  ; 
%i  j'acerdis  Ham.  18.  It  fumpfernnt  fculptile  ,  0  ephed  , 
ft;  theraphin  ,  ^  fi'Jile ,  Sec.  Nonnulla  autem  hie  variant 
pro  variis  codd.  Grrcis ;  in  Mfs.  icilicet  Alex.  &  Oxon. 
ttc  in  edd.Ald,  &  Compl.  habctur  ^.  16.  cif.il^c/^iyti  t« 


funt  , 

2.3.  &  poft  tergum  clamare  cceperunt.  Qui  cum 
refpexiflcnt ,  dixerunt  ad  Micham  :  Quid  tibi  vis  ? 
cur  clamas  ? 

14.  Qui  refpondit  :  Deos  meos  ,  quos  mihi  feci, 
tuliftis  ,  &  facerdotem  ,  &  omnia  qux  habco  ,  &  di- 
citis  :  Quid  tibi  eft  > 

15.  Dixeruntque  ei  filii  Dan  :  Cave  ne  ultra  lo- 
quaris  ad  nos  ,  &  veniant  ad  te  viri  animo  concita- 
ti ,  &  ipfe  cum  omni  domo  tua  pereas. 

26.  Et  fic  ccepto  itinere  perreserunt.  Videns  au- 
tem Michas  ,  quod  fortiores  fe  elTent  ,  reverfus  eft 

Versionem    antiquam. 

cy.Et^ H  'sjcMf^tnx  dvlur  »  circumcinHi  vajis  bellicii  fui?  ,  (  \n. 
Oxon.  deeft  xutSi.  )  Exinde  It.  17.  ab  eodem  Ox.  ab- 
funt  wifEtb'r's;  xa^ac/.'-ya^ai  rti  -iv.-  Mf.  vero  -  Alex, 
cum  editt.  Aid.  &  Compl.  hie  proxime  addit  :  Kx.1  (  in 
Alex,  deed  i,  )  i-nitflai'iii  (  in  Compl.  d-m^iorln  )  ixsT, 
£m£i»  to  ■/f.i-irlh  ,  X.  TO  tVt/,  i  TO  ^igxpfi,  i,  to  xt"' 


^  hpivi  g'sTiAi'/isyo;  'STxpx  Tv.v  ^u^r  (  in  Alex. 
TH  3-t''f a  )  Ty  <sryAi'r:;'  j,  of  sEaxocjo/  aifJ'fSi  d  ts^pis^c^s/Lts - 
>oi  cxei/'h-  rao>!(U«a"  i.  e.  Et  fuper-jinientei  illuc  ,  Jiimpfe- 
Tunt  fculptile  ,  y  ephcd ,  i^  theraphim  ,  ^  fii/tle  ;  55  fa- 
cerdoi  fians  ad  jatiuam  atrit  :  ^  fexcenti  viri  circitmcindi 
va/is  bellicis.  Eadem  quoque  exftant  in  Mf.  Oxon.  delc- 
tis  lamen  his  ,50  hnv;  eVi-aioms'";  -^xfi  tw  fyv^r  tts 
■sn/MaVo; ,  &  permutatis  locis  s'f  t/  ,  &  yjiiiv-ii .  Pro  his 
autem  qti*  fequuntur  in  Vatic,  xctl  u<ii.i&^i  iy.sT ,  &c.  in 
Alex.  Oxon.  Aid.  &  Compl.  legitur  k,  im  s/oP'^Soi',  abf- 
que eV.sr :  fubinde  Alex,  fcribit  i-Uiyi,,  noa  }-U'^xlx  ,  de- 
letque  tarn  ipfe  quam  Ox.  nee  non  Aid.  &  Compl.  feqq. 
J,  o"  Ufsii  ifJ;.  Nota  hie  Hieronymum  non  videri  per 
ie  aut  fua  fponte  totum  hunc  Scriptursc  contexcum  re- 
ferre  ,  fed  qualiter  prolatus  erat  a  Marcella  ,  de  quo 
iplum  confulebat :  refumtis  enim  fuperioribus  verbis  #.  14. 
S.  Doctor  addit ;  £1  pojl  multa  qiis  in  m:dii  prsiirmififti : 
Et  afcenderuni ,  inquit ,  quinque  viri ,  4cc,  de  t<  J?» 


LIBfiR     JUDICUM 

V  U    L  G   A  T  A 

in  domum  fuam. 

17.  Sexcenti  autem  viri  tulerunt  faccrdotem  ,  & 
qu.'E  fupra  diximus  :  veneruntque  in  Lais  ad  popu- 
lum  quielcentem  atque  fecuium  ,  &  percufTeiunt  eos 
in  ore  gladii :  urberaque  incendio  tradiderunt , 

i8.  nuUo  penitus  feiente  prxfidium  ,  eo  quod 
procul  habitarent  a  Sidone  ,  &  cum  nullo  hominum 
haberent  quidquam  focietatis  ac  negotii.  Erat  aucein 
civitas  (lea  in  regione  Rohob:quam  rurfum  exftiuen- 
tes  habitaverunt  in  ea  , 


XIX. 


463 


NOVA. 


19.  vocato  nomine  civitatis  Dan,  juxta  vocabu- 
lum  patris  fui  qucm  geiiueiat  Ifiacl ,  qua;  prius  Lais 
dicebatur. 

30.  Pofueruntque  fibi  fculptile  ,  &  Jonathan  fi- 
lium  Gerfam  filii  Moyfi  ,  ac  Hlios  ejus  facerdotes  in 
tribu  Dan ,  ufque  ad  diem  captivitatis  fu.T!. 

ji.  Manlitque  apud  eos  idolum  Michce  omni 
tempore  ,  quo  fuit  domus  Dei  in  Silo  :  in  diebus 
illis  non  erat  rex  in  Il'rael. 


*  CAPUT    XIX. 


F 


VULGATA     NOVA. 

Uit  quidam  vir  Levites  habitans  in  late- 
re montis  Ephraim  ,  qui  accepit  uxorem 


Versio    antiqua. 


I .  "C*  T  fuitvir  Levites  habitans  in  lateribiis  do-     i^.mn.  in  Mkh. 


de  Bethlehem   Juda  : 

i.  qux  reliquit  eura ,  &  reverfa  eft  in  domum 
patris  fui  in  Bethlehem  ,  manlitque  apud  eum 
quatuor  menfibus. 

V  U  L  G  A  T  A 


mus    Ephraim  ,  &  accepit  fibi  mulierem  S-t-  5.  ijs^.*. 
concubinam  de  Bethleem  Jiida  : 

2.  &  irata  eft  ei  conciibina  fua  ,  &  abiit  in  do- 
mum patris  llii  in  Bethleem  Juda 


NOVA. 


•  Aw-  f^'^^  ^ot- 


5 .  Secutufque  eft  earn 
vIr  fuus ,  volens  rcconci- 

liari  ei,  atque  blandiri,  &  fecum  reducere ,  habens 
in  comitatu  puerum  &  duos  afmos  :  qua  fulcepit 
eum  ,  &  introduxit  in  domum  patris  fui.  Quod  cum 
audiflet  focer  ejus  ,  eumque  vidiflet ,  occurrit  ei  l^e- 
tus  , 

4.  &  amplexatus  eft  hominem.  Manfitque  gener 
in  domo  foceri  tribus  diebus  ,  comedens  cum  eo  & 
bibens  familiariter. 

5.  Die  autem  quarto  de  nofte  confurgens  ,  pro- 
ficifci  voluit  :  quern  tenuit  focer  ,  &  ait  ad  eum  : 
Gufta  priis  pauxiUum  panis ,  &  conforta  ftomachum , 
&  fic  proficifceris. 

6.  Sederuntque  fimul,  ac  comederunt  &  biberunt. 
Dixitque  pater  puells  ad  generum  fuum  :  Quafo  te 
ut  hodie  hie  maneas ,  pariterque  Ixtemur, 


7.  At  ille  confurgens,  coepit  velle  proficifci.  Ec 
nihilorainus  obnixe  eum  I'ocer  tenuit ,  &  apud  fe  fecit 
manere. 

8.  Manfe  autem  fado  ,  parabat  Levites  iter.  Cui 
focer  rurfum  :  Oro  te  ,  inquit ,  ut  paululum  cibi  ca- 
pias ,  &  alfumptis  viribus  ,  donee  increfcat  dies  ,  pof- 
tea  prohcifcaris.  Comederunt  ergo  fmiul. 

g.  Surrexitque  adolefcens  ,  ut  pergeret  cum  uxo- 
re  fua  &  puero.  Cui  rurfum  locutus  eft  Ibcer  :  Con- 
lidera  quod  dies  ad  occafum  declivior  lit  ,  &  pro- 
pinquat  ad  vefperum  :  mane  apud  me  etiam  hodie  , 
&  due  latum  diem  ,  &  eras  proficifceris  ut  vadas  in 
domum  tuam. 

I  o.  Noluit  gener  acquiefcere  fermonibus  ejus :  fed 
ftatim  perrexit  ,  &  venit  contra  Jebus  ,  qua  altero 
nomine  vocatur  Jerufalem  ,  ducens  fecum  duos  afi- 
nos  onuftos ,  &  concubinam. 


NoTjE     AD     VerSIONEM      ANTIQUA   M. 


t.  I.  Apte  ad  Graccum  ,  prxrer  hoc,;n  laierihis  damns  , 
pro  quo  ,  cf  {JL-Af-^Ti^  o^v; ,  in  femoribus  montis  ;  Mf.  Oxoxi, 
hab.  tf   lepy^-  ofrf?. 

Tf.  2.  Graec.  Vat.  pro  imta  efl  ti ,  hab.  s'lrof £i/'6n  kit' 
OUT»,  i'jit  ai  es ,  Se.  port  aliizt ,  rurfum  addic  ,  raa/j'  d.v- 
■n  ■,  Mfs.  Alex.  &  Oxon.  ac  ed.  Compl.  aV  ivn  ,  ut 
&  fup.  ccji-ilA\t  aWu,  cum  Hieron.  5c  edit.  Aid.  reliqua 
quadrant. 

*  Plura  edam  de  hoc  decimo  none  capire  exhibet  Am- 

broiius ,  &  pleniiis  enarrac  fuo  more  ,  tum  lib.  3.  oflSc. 

mm  maxime  epifl.  ad  Syagrium.  In  eadem  etiam  epifto- 

la  fequuntur  alia  multa  quae  pertinent  ad  cap.  lo.  &  21. 

quibus  abfolvitur  totus  judicum  liber.  Utrumqiie  locum 

hue   referre  juvat ;  &  eo  libentius  id   exequimur  ,   quod 

vix  alia  de  poflerioribus  his  capiribus  fuperfunt  nobis  in 

antiquorum  Patrum  libris  :  lie  itaque  narrat  Ambrof.  1.  3. 

cffic.  c.  19.  to.  2.  col.  I  3J.  c.  &c.  )>   I.   Vir  ,  inquir ,  Le- 

5>  vita  acceperac  libi   jugalem  ,   quam  a  concubitu  concubi- 

»  nam  appellatam  arbicror  ;  2.  qua:  aliquanto  pod  quibuf- 

>j  dam ,  ut  fieri  folet ,  offenfa  rebus ,  ad  patrem  fe  contu- 

3>  lit,  &  fuit  illic  quatuor  menfibus.    3.  Et  furrexit  vir  ejus , 

i>  &  abiit  ad  foceri  fui  domum  ,  ut  cum  fua  jugali  repara- 

«  ret  gratiam  ,  &  revocaret  earn ,  ac  reduceret  :  occurrit 

J)  ei  mulier ,  atque  in   domum  patris   fui    introduxit  mari- 

j)  tum.  Lrtatus  eft  adolefcentulac  pater ,  venit  obviam  ,  4. 

3>  8c  fedit  cum  eo  tribus  diebus ;  &  epulati  funt ,   &  quie- 

»  verunt.  y.  Et  fequenti  die  furrexit  Levita  diluculo  ,    & 

3>  retentus  eft  a  focero  ,  ut  tarn  cito  non  defereret  convi- 

»  vii  jucunditatem.  6.7.8.  Etalio&  tertio  dienon  permifit 

3)  pater  adolefcentulae  proficifci  generum  fuum  ,  donee  laeti- 

3>  tia  &  gratia  inter  eos  omnis  confummaretur  :  9.  fed  die 

j>  feptimo  ,   cum  jam  ad   vefperum  declinaret  dies  ,   poft 

»  menfas  &  Ijcta  convivia  ,  cimi  praetexeret  finitimac  nodis 

3>  viciniam  ,  ut  apud  fuos  potius  quam  apud  extraneos  re- 

«  quiefcendum  putaret  ,  10.  nequivit  renere  ,  &  dimilit  una 

J,  cum  filia  fua.    11.  \'erum  ubi  fada  ell  aliqua  progrelfio , 

J)  turn  yefper  jam  ptopior  urgeret ,  &  appropinquatum  fo- 


ret  ad  urbem  Jebufacorum  ,  dicente  fervulo,   ut  ad  earn  <c 
dominus  fuus  deflecleret ,  12.  non  adquievit  dominus  fuus,  <c 
quia  non  erat  ea  civitas  filiorum  Ifrael;  fed  intendii  per-  ic 
venire  ufque  Gabaa  ,   14.  qujc  habitabatur  a  populo  rri-  <c 
bus   Benjamin.    ly.  Nee  erat  quilquam   qui   advenientes  ic 
reciperet  hofpirio  ,    16.  nill  vir  peregrinus  progrella  seta-  <c 
te.   17.  Qui  ciim  adfpexiliet  eos,   &  interrogalfet  Levi-  ic 
tarn :  Quo  vadis,  vel  undevenis  ?    18.  Quo  refpondente  cc 
quod  ellet  viator  ,  &  repeteret  montem  Ephrsm  ,  &  non  cc 
elfet  qui  colligeret  eum  ,  20.  hofpitium  ei  obtulit  ,  21.  &  « 
adoruavit  convivium.  22.  At  ubi  fatietas  epulandi  faifla  ic 
eft,  &  menfs  remotae  ,  irruerunt  pellilentes  viri,  &  cir-  cc 
cumierunt  domum.  24.  Tunc   fenior  filiam  luam  vir^i-  cc 
nem,  &  cosequalem  ejus  ,  cum  qua  cubitare  folita  elfet,  cc 
offerebat  viris  iniquitatis;  tantumne  vis  irrogaretur  hof-  cc 
piti.  zy.  Vertimubi  parum  ratio  procellit,  &  vis  praeva-  cc 
fuit,  cefTlt  Levites  jugali  fua;  &  cognoverunt  earn  ,   &  cc 
tota  notle   illuferunt  ei.  26.  Qua  atrocitate  ,  vel  dolore  cc 
viita  injuria;  ,   anre  oftium  hofpitis  ,   quo   vir  fuus  di-  cc 
verterat,  projecitfe,  atque  exhalavit  fpirimm.  »  Eadem 
iterum  narrat  Ambr.  ep.  ad  Syagr.  n.  3.  to.  2.  col.  772. 
b.  &c.  prxmiffis  his :  Sic  Uiliomi  AiviiLs  ferit  exprejpim  ic- 
ttetitr  ,   ciijits    tenorem    receftjere   ccngruit.  Tum  addit    ilia 
qua:  leguntur  infra  :  cundta  tamen  aur  lingula  non  repe- 
riuntur  in  facris  codicibus ,  fed  leguntur  magis  apud  Jo- 
fephum  lib.  y.  antiq.  Jud.  c.  2.  Ita   verii  Ambr.  »  i.  Le- 
vites ,  vir  animo  major  quam  opibus ,  habitabat  in  panibus  cc 

montis  Ephra:m Is  libi  accepit  jugalem  de  Juda  Beth-  cc 

leem ardebat   juvenculam  immodica   animi    cupidi-  k 

rate hinc  frequens  jurgium  :  2.  quo  mulier  offenfa  cla-  <c 

ves  remilit,  domum  reverrit.  3.  At  ille  amore  viftus....  cc 
ciim  quarrum  jam  menlem  fluere  cerneret ,  eo  contendit ,  cc 
frecus  quod  conlllio  parentum  emolliretur  animus  adolel-  cc 
centulae.  Occurrit  pro  foribus  focer  ,  4.  generum  intro-  « 
duxit,  filiam  reconciliavit ;  &  ur  laetiores  dimitteret ,  tri-  cc 
duo  tenuit,  quali  repararer  nuptias :  y.  ac  volenti  abire  ,  (^ 
quaitum  quoque  diem  coropereadinavit ,  prjctsiita  huma-  ^ 


464 


LIBER     JUDICUM.     Cap.  XIX. 


V  U   L  G   A  T 

1 1.  Janique  erant  juxta  Jebus ,  &  dies  mutabatur 
m  noftem  ;  dixitqiie  puer  ad  dominum  fuum  ;  Ve- 
ni ,  obfecro  ,  declinemus  ad  uibem  Jebuf.uorum  ,  & 
maneainiis  in  ea. 

1 1.  Cui  iclpondit  domitius :  Non  ingrediar  oppi- 
dum  gcntis  alien^t  ,  qua:  non  eft  de  tiliis  Ifrael  , 
fed  naiilibo  ulqne  Gabaa  ; 

I  ;.  &  tuni  iUuc  peivenero  ,  manebimus  in  ea  , 
ant  certe  in  urbe  Rama. 

14.  Tranllemnt  ergo  Jebus ,  &  coeptum  carpe- 
bant  iter ,  occubuitque  eis  fol  juxta  Gabaa ,  qui  eft 
in  tribu  Benjamin  : 

1 5.  diverteruntque  ad  earn,  ut  manerent  ibi.  Quu 
cum  intrailent,  leJcbant  in  platea  civitatis  ,  &  nullus 
COS  recipere  voluit  hofpitio. 

16.  Et  ecce ,  appaiuit  homo  fenex  ,  revertens  de 
agro  &  de  opere  fuo  vefperi ,  qui  &  ipl'e  de  mon- 
te  erat  Ephraim  ,  &  percgrinus  habitabat  in  Gabaa  ; 
homines  autem  regionis  iUius  erant  filii  Jemini. 

I  7,  Elevatilque  oculis  ,  vidit  fenex  fedentem  ho- 
minem  cum  farcinulis  fiiis  in  platea  civitatis  :  &  dixit 
ad  cum  :  Unde  vcnis  >  &  quo  vadis  ? 

1 8.  Qui  refpondit  ei  :  Profefti  fumus  de  Bethle- 
hem Juda  ,  &  pergimus  ad  locum  noftrum ,  qui  eft 
in  latere  montis  Ephraim  ,  unde  ieramus  in  Bethle- 
hem :  &  nunc  vadimus  ad  domum  Dei  ,  nullulque 
fub  teitum  fuum  nos  vult  recipere  , 

1 9,  habentes  paleas  &  foenum  in  afmorum  pabu- 
lum ,  &  panem  ac  vinum  in  meos  &  ancilli  tax 
ufus  ,  &  pueri  qui  mecum  eft  :  nulla  re  indigemus 
nili  hofpitio. 

10.  Cui  refpondit  fenex  :  Pax  tecum  fit  ,  ego 
prabebo  omnia  qua;  neceflaria  funt  :  tantum  ,  qus- 
fo ,  ne  in  platea  maneas. 

ii.  Introduxitque  eum  in  domum  fuam  ,  &  pa- 
bulum afinis  pra:buit  :  ac  poftquam  laveiunt  pedes 
fiios ,  recepit  eos  in  convivium. 

NoTvE  AD  VeRSI 
«  nitaris  fpecie  ,  moras  inneftendo.  6.  Pari  modo  ciim 
>i  etiam  quintum  diem  vellet  adjungere  fuperioribus  ,  & 
»  jam  novas  deelTent  caufae  morandi ;  paterno  tamen  aftec- 
i)  tu  retinendae  filia:  deliderium  non  deforet ,  7.  promiiram 
>j  profectionis  copiam  diftulit  in  meridiem,  ut  viam  cibo 
J)  curati  adorirentur.  9.  Port  epulas  quoque  volens  dilatio- 
»  nem  adtexere ,  eo  quod  jam  vefper  appropinquarec ,  ge- 
))  iieri  precibus ,  xgre  licet,  lamen  adquievit.  10.  lUe  iter 
5)  fuum  perrexit  !a;tus  animi ,  quod  diletlam  libi  recupera- 
»  viflet :  qui  uno  comitati  fervulo  ,  ciim  jam  declinaret  dies , 
5>  feflino  viam  celerabant  gradu.  Mulier  veliebaiur  jumen- 
31  to  ,  viro  nullus  fenfus  laboris  ,  qui  ftuclu  defideiii ,  ii- 
3)  mul  &  vario  mulieris  ac  vernaculi  fermone  viam  levaret. 
»11.  Denique  ubi  Hierofolymam  appropinquarunt ,  quae 
5>  triginra  liadiis  aberat ,  quam  tunc  temporis  Jebufari  tc- 
»  nebant;  fuggeHit  puer  defleflendum  in  civitatem  ,  quia 
3>  fub  noClem  fufpefta  edenc  etiam  ilia  ,  qux  tutiora  funt  , 
3)  cavendaque  tenebrarum  ambigua ,  maxime  quia  locorum 

3)  incote  non  edent  de  filiis  Ifrael ii.  i;.  Sed  domino 

3>  ejus  haudquaquam  placuit  fenientia  ,  ut  inter  alienige- 
3>  nas  iiofpitio  fuccederent ;  ciim  Gaba  &  Rama  non  longe 
31  abcirent  civitates  Benjamin.   14.  Itaque  prjevalens  fenien- 

31  tia,  pofthabuit  fervuli  fuggeftionem &  jam  fol  in  oc- 

3)  cafu  erat  :  denique  vix  occurrit ,  ciim  jam  iirgeretur  vef- 
3>  peie    in  civitatem  fuccedete.   Gabaonits  incolebant    lo- 

3J  cum I  J.  primoingreirudiverforium  non  reperit :  &cum 

3)  in  publico  litus ,  alicnam  mifericordiam  imploraret ,  16.  of- 
3>  fendit  advenienrem  ex  agro  fenera  ,  quem  vefper  ex 
3>  opere  agrefti  compulit  no6le  decedere.  17.  Et  ciim  elTet 
»  ei  confpicuus  ,  rogatus  quo  iret  ,  &  unde  adventaret , 
3>  18.  refpondit:  De  Bethleem  Juda  revertor  ,  contendo  ad 
3>  montem  Ephrxm ,  &  mulier  efl  mecum  :  fed  ecce  hue 
3)  divert! ,  &  nemo  eft  qui  hofpitio  recipiat,  &  requiefcendi 
3)  ulum  miniflret.  19.  Non  quo  cibi  aut  potus  fibi ,  aut  pc- 
3>  cori  pabulorum  elfet  indigcntia  ,  fed  tei^i  hofpitio  pro- 
X  hibeientui :  prxflo  elTc  ilia ,  nudum  cedti  hofpitium  deli- 


A      N  o  V  A. 

2. 1 .  Illis  epulantibus ,  &  poft  laborem  itineris ,  ci- 
bo &  potu  reticientlbus  corpora  ,  venerunt  viri  civi- 
tatis illius  ,  filii  Belial  ,  (  id  eft  ,  abfque  jugo  )  & 
circumdantes  domum  fenis  ,  fores  pulfare  coeperunt  , 
clamantes  ad  dominum  domus  ,  atque  dicentes  :  Educ  Gt»,  ig; 
virum  ,  qui  iugreffus  eft  domum  tuam  ,  ut  abuta-  J. 
mut  eo. 

z  i .  Egreffufque  eft  ad  eos  fenex  ,  &  ait  :  Nollte 
fratres ,  nolite  facere  malum  hoc  ;  quia  ingreffus  eft 
homo  hofpitium  meum  ,  &  cefl'ate  ab  hac  ftultitia : 

14.  habeo  filiam  virginem  ,  &  hie  homo  habet 
concubinam  ,  educam  eas  ad  vos ,  ut  humilietis  eas, 
&  veftram  libidinem  complcatis  :  tantum  ,  obfecro , 
nc  fcelus  hoc  contra  naturam  operemini  in  virum. 

2. 5 .  Nolebant  acquiefcere  fermonibus  illius  :  quod 
cernens  homo  ,  eduxit  ad  eos  concubinam  fuam ,  & 
eis  tradidit  illudendam  :  qua  ciim  tota  nofte  abuli 
eftent  ,  dimiferunt  earn  mane. 

2.6.  At  mulier  ,  recedentibus  tenebris  ,  venit  ad 
oftium  domus ,  ubi  manebat  dominus  fuus  ,  &  ibi 
corruit. 

2.  J.  Mane  fafto  ,  furrexit  homo,  &  aperuit  of- 
tium ,  ut  coeptam  expleret  viam  :  &  ecce  concubi- 
na  ejus  jacebat  ante  oftium  fparfis  in  limine  manibus. 

28.  Cui  ille  ,  putans  earn  quiefcere  ,  loquebatur  : 
Surge,  &  ambulemus.  Qua  nihil  refpondente  ,  intel- 
ligens  quod  erat  mortua  ,  tulit  earn  ,  &  irapofuic  afl^ 
no  ,  reverfufque  eft  in  domum  fuam. 

2.9.  Quam  cum  eflet  ingrelfus ,  arripuit  gladium  , 
&  cadaver  uxoris  cum  oflibus  fuis  in  duodecim  par- 
tes ac  frurta  concidens ,  mifit  in  omnes  terminos  If- 
racil. 

50.  Quod  cum  viditTent  finguli  ,  conclamabant : 
Ntinquani  res  talis  fadra  eft  in  Il'rael  ,  ex  eo  die  quo 
afcenderunt  patres  noftri  de  jf^gypto ,  ufque  in  pra- 
fenstempus  :  ferte  fententiam ,  &  in  commune  deccr- 
nite  quid  fa£to  opus  fit. 

ONEM     ANTIQUAM. 

derari.  20.  Ad  ea  fenior  benigne  fatis  &  placide  :  Pax ,  f« 
inquit,  tibi  ,  &  fuccede  hofpes  pariter  &  civis ;  nam  &  <c 
mihi  origo  de  montis  Ephrjem  panibus,  &  hie  hofpitalis  cc 
habitatio  ;  fed  tempore  diuturno  incolatus  fedes  fundavit.  cc 
II.  Itaque recepros  domicilio,  minifterio  lui  &  fublidiis  hof-  cc 
pitalibus  juxta  fovit.  21.  Horiabatiu:  adlxtiiiam  fenior  ,&  <e 
ftequentioribus  provocabat  poculis ,  ut  vino  aboleret  cura-  cc 
rum  oblivia  ,  ciim  fubito  citeumliflunt  eos  Gabaonit*,  ju-  cc 
venes  ad  omnem  projefti  libidinem  ,   nihil   penfum  ac  cc 

moderatimi  habentes  :  quos  forma   mulieris  illcxerar cc 

capti  enim  ejus  decore,  &  per  feneftutem  holpiris  atque  cc 
infirmitatem  fubfidii ,  aceepta  fpe  potiundi ,  pofcunt  mu-  cc 
lierem  ,  &  pulfant  januam.  25.  Itaque  egtcHus  fenior  cc 
rogabateos,  ne  hofpitales  menfas  turpi  flagitio  faedarenr...  cc 
contribulem  ilium  libi  ,  Ifraclitem  virum  legitimi  thori  cc 
fubnixum  copula,  non  (ine  indignarione  cileftis  arbitri  ,  cc 
ranta  affici  coniumelia.  24.  Quod  ubi  parum  procedere  cc 
advertit ,  clTe  ilbi  filiam  virginem  adjeeit,  illam  fe  offer-  cc 
re  majore  parentis  dolore ,  fed  minore  gratia:  hofpitalis  cc 
difpendio  :  publicum  flagitium  privato  dedecore  rolera-  cc 
bilius  habere.  25.  At  illi  exagitati  arftu  furoris ,  &  inflam-  cc 
mati  inceniivo  libidinis,  eo  ampliiis  ardebant  formam  ju-  cc 

venculae  ,  quo  magis  negabatur Itaque  cum  piac  nihil  cc 

ptoficerent  preces defperato  praclidio  rapitur  mulier  ,  cc 

&  per  lotam  nodem  injuria;  impletur.  26.  At  ubi  lux  fi-  cc 
nem  intcmpcrantiae  dedit  ,    januam  hofpitalem   repetit ,  cc 

non  quo  viri  confpeftum  expofceret fed   ut  affeftum  cc 

viro  referret &  contumelije  fua:  funus  lamentabili  fpe-  cc 

cie  ante  januam  hofpitalem  exponetet.  27.  Egteffus  ita-  cc 

que  Levita,  ciim  jacentem  inveailTet confolati  coepit...  cc 

hortari  adfurgere  ,  &  fecum  repetere  domum.  28.  Sed  cc 
ubi  nullum  refponlum  referebatur  ,  quali  quiefcentem  ma-  cc 
jore  voce  e  fumno  excitarc.  Veriim  ubi  mortis  fuprema;  cc 
patuit  fides ,  impofitas  jumento  reliquias  domum  pertu-  cc 
lir,  i9.&divifos  artus  mulieris  in  partes  duodecim ,  milit  ic 
per  lingulas  uibus  Ifrael. 


■*>§§<► 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    XX. 


465 


CAPUT       XX. 


0/J.9, 


-E 


V  U  1  G  A  T  A 

Grtfii  itaque  funt  omnes  filii  Ifrael  ,  &  pari- 


N  o  V  A. 


ter  congregati  ,  quali  vir  unus  ,  de  Dan  uf- 
que  Berfabee  ,  &  teiia  Galaad  ,  ad  Dominum  in  Maf- 
plia  : 

I.  Omnefque  anguli  popniorum ,  &  cunftc-E  tri- 
bus  Ifrael  in  ecclefiam  populi  Dei  convenerunt,  qua- 
dringenta  niillia  peditum  pugnatorum. 

;.  (  Nee  latait  filios  Benjamin,  quod  afcendif- 
fent  filii  Ifiael  in  Mafpha.  )  Interrogatulque  Levita , 
maritus  mulieris  interfefts,  quoniodo  tantum  fcelus 
perpetratum  edec , 

4.  refpondit  :  Veni  in  Gabaa  Benjamin  cum  uxo- 
re  mea ,  illucque  diverti  : 

5 .  &  ecce  homines  civitatls  illius  circumdederunt 
nofte  domum  ,  in  qua  manebani  ,  volentes  me  occi- 
dere  ,  &  uxorem  meam  incredibili  furore  libidinis  ve- 
xantes  ,  denique  mortua  eft. 

6.  Quam  arreptam,in  frufta  concidi,  mifique par- 
tes in  omnes  terminos  poireflionis  veftra:  :  quia  nun- 
quam  tantum  nefas ,  &  tarn  grande  piaculum  fadura 
eft  in  Ilrael. 

7.  Adeftis  omnes  filii  Ifrael,  decernite  quid  face- 
re  dcbeatis. 

8.  Stanfque  omnis  populus  ,  quail  unius  hominis 
fermone  refpondit  :  Non  recedemus  in  tabernacula 
noltra  ,  nee  fuam  quifquam  intrabit  domum  : 

9.  fed  hoc  contra  Gabaa  in  commune  faciamus. 

10.  Decern  viri  eligantur  e  centum  ex  omnibus 
tribubus  Ifrael,  &  centum  de  mille ,  &  miile  de  de- 
cem  miliibus  ,  ut  comportent  exercitui  cibaria  ,  & 
poflimus  pugnare  contra  Gabaa  Benjamin ,  &  red- 
dere  ei  pro  fcelere  ,  quod  meretur. 

11.  Convenitque  univerfus  Ifrael  ad  civitatem  , 
quafi  homo  unus  ,  eadem  mente ,  unoque  confilio  ; 

II.  &  mil'erunt  nuncios  ad  omnem  tribuni  Ben- 
jamin ,  qui  dicerent :  Cur  tantum  nefas  in  vobis  re- 
pertum  eft  ? 

1 5 .  Tradite  homines  de  Gabaa  ,  qui  hoc  flagi- 
tium  perpetrarunt ,  ut  moriantur  ,  &  auferatur  ma- 
lum de  Ifrael.  Qui  noluerunt  fratrum  fuorum  filio- 
rum  Ifrael  audire  mandatum  : 

14.  fed  ex  cunftis  urbibus ,  qu.^  fortis  fua;  erant, 

N  o  T  jE 


convenerunt  in  Gabaa  ,  ut  iilis  ferrent  auxilium  ,  8c 
contra  univerfum  populum  Ifrael  dimicarent. 

1 5.  Inventique  funt  viginti  quinque  millia  de  Ben- 
jamin educentium  gladium  ,  propter  habitatores  Ga- 
baa , 

16.  qui  feptingenti  erant  viri  fortiflimi  ,  ita  fmif- 
tra  ut  dextra  pra:liantes  :  &  fic  fundis  lapides  ad 
certum  jacientes ,  ut  capillum  quoque  poffent  percu- 
tere  ,  &  nequaquam  in  alteram  partem  idus  lapidis 
deferretur. 

17.  Virorum  quoque  Ifrael,  abfque  filiis  Benja- 
min ,  inventa  funt  quadringenta  millia  educentium  «la- 
dios  ,  &  paratorum  ad  pugnam. 

18.  Qui  furgentes  venerunt  in  domum  Dei  ,  hoc 
eft  ,  in  Silo  :  confulueruntque  Deum  ,  atque  dixe- 

princeps  certami- 


runt  :  Quis  erit  in  exercitu  noftro 

nis  contra  filios  Benjamin  ?  Quibus  refpondit  Domi- 

nus  :  Judas  fit  dux  vefter. 

19.  Statimque  filii  Ifrael  furgentes  man^,  caftra- 
metati  funt  juxta  Gabaa  : 

io.  &  inde  procedentes  ad  pugnam  contra  Ben- 
jamin, urbem  oppugnare  cceperunt. 

ii.  Egrelfique  filii  Benjamin  de  Gabaa,  occide- 
runt  de  filiis  Ifrael  die  illo  viginti  duo  millia  viro- 
rum. 

2.1.  Rurfum  filii  Ifrael  &  fortitudine  &  numero 
confidentes ,  in  eodem  loco  ,  in  quo  priiis  certave» 
rant ,  acicm  direxerunt ; 

1 ) .  ita  tamen  ut  prius  afcenderent  &  flerent  co- 
ram Domino  ufque  ad  noitem  :  confulerentque  euni  , 
&  dicerent  :  Debeo  ultra  procedere  ad  dini:candum 
contra  filios  Benjamin  fratres  meos ,  an  non  ?  Qui- 
bus ille  refpondit :  Afcendite  ad  eos ,  &  inite  certa- 
men. 

14.  Cumque  filii  Ifrael  altera  die  contra  filios  Ben- 
jamin ad  priKlium  proceffilfent  , 

2.5.  eruperunt  filii  Benjamin  de  portis  Gabaa  :  & 
occurrentes  eis ,  tanta  in  illos  cajde  baccliati  iunt  , 
ut  decern  &  ofto  millia  virorum  educentium  gladium 
proftcrnerent. 

26.  Quamobrem  omnes  filii  Ifrael  venerunt  in 
domum  Dei  ,  &  fedentes  flebant  coram  Domino :  je- 

VeRSIONEM      ANTIQUAM. 


*  Pergit  Ambr.  ep.  ad  Syagr.  col.  774.  c.  &c.  »  i.  Quo      29.  ac  diipofitis  per  noftem  infidiis  a  tergo  urbis ,  in  qua  te 
I  commotus  univerfuipopulus  convenitiu  Mallephat,  4 locata  erat  manus  hoftium  ;   ^y.  dum    hi  cedunt ,  &   ilii  « 


3>  6.  atque  ibi  querelci  per  Levitam  cogniti  ,  ii.  omnes  in 
ji  bellum  exarfere  ;  ftaiuentes  neminem  virorum  fas  elfe  in 
5)  tabernaailum  fuccedere ,  10.  priufquam  de  tanti  fceleris 
j>aucloribus  ultiocapelleretur.  Animis  itaque  ruebantin  prjc- 
»  lium  :  fed  conlilium  prudentiorum  pr«veriic  feiuendam  , 
J)  non  temere  confligendum  bello  cum  civibus  ,  fed  priiis 
i)  verbis  experiendum  de  flagitio ,  Sc  decernendum  condi- 
3).tjonibus  pro  delictis :  neque  juflum  videri ,  ut  paucorum 
3)  fceleiis  preiium  ad  omnes  perveniret  ,  &  privara  ado- 
3)  lefceutium  peccata ,  ftatum  falutis  publico  labefaclarent. 
3)  12.  Itaque  miferunt  vires  qui  dcnuntiarent  Gabaonitis  , 
»15.  ut  tanti  reos  flagitii  offerrent ;  lin  autem  ,  cognofcerent 
«non  minoris  elTecriminis  tantum  faciiius  defendille ,  quam 
J)  exercuilfe.  Veriim  illis  fuperba  referemibus ,  iS.conlllia  pa- 
31  cis  bello  mutata  :  neque  21.  iy.  primoaut  fecundoconflictu, 
3)  cum  pluiimi  a  paucis  affliiStarentur ,  cedendum  Ifraclito: 
3)  adverlis  pr.eliis  scftimarunt  ;  17.  quadringenta  enim  millia 
3>  virorum  bellaiitium  ,  adversiim  ij.  viginti  quinque  millia 
3)  Benjamin  tribtls ,  16.  &  feptingentos  Gabaonitas  expertos 
»  belli  juvenes  decerrabant.  Et  ciim  iiniftra  forte  ,  21.  zy. 
3)  duo  libi  jam  cecidilfent  prjelia ;  22.  animi  tamen  promp- 
3)  lus  haudquaquam  depofuit  Ifrael  vinceiidi  fiduciam  ,  & 
3>  ulcifcendi  prsliimptam  fpcm  :  fed  quia  causa  numeroque 
3)  pricftantiores  ,  inferiorej  pugnae  eventu  pedem  retulerant, 
3>  divinam  ofi'enfam  rati ,  26.  jejunio  &  fletu  maximo  re- 
p>  concilianonem  gratia;  csleftis  afTeilaveie.  Itaque  orata 
3>  Domini  pace,  50.  acriores  in  bellum  revertuntur  ,  28.  ut 
31  pote  quibus  oraculum  animos  dederat  ,  fpem  accumu- 
»>  laverat  ;  51-  ii-  &•  fimulato  i  fronte  quod  cederetur  , 
Tom.  I. 


feclantur,invadendiuibem  vacuamfaflacopia,  jS.&mox  .._ 
admoto  ,  ftatimque  adidto  incendio  ,  40.  flammarum  fra-  tc 
gor  ,  atque  sllus  furens  capta;  urbis  fpeciem  nianifefla-  tc 
runt.  41.  Quo  &  fuis  fratti  animi  ,  &  erecti  lioftiunj.  cc 
Njm  &  Benjamin  viri  claufos  fe ,  &.  circinnventos  rati,  cc 
priufquam  a  tergo  invaderentur  ,  42.  difpergere  fei'e ,  at-  cc 
que  in  defertum  fugere  cocperunt,  45.  &  contra  Ifrael  <c 
gemino  agmine  urgere  eos  ,  ac  palantes  perfcqui.  41$.  Ce-  cc 
la  itaque  viginti  quinque  millia  ,  id  e/l  ,  omnes  fere  cc 
de  viris  Benjamin  ,  47.  prater  fexcentos  qui  arrepto  fcru-  cc 
pear  rupis  munimento ,  partim  loci  ingcnio  &  lubfidio  cc 
naturde  ,  partim  deiperatione  vid;uribu^  terrori  fuere.....  cc 
48.  Nee  feminarum  numerus  tanti  dikiiminis  exiurs  fuit ;  <c 
fed  omnis  tribfls  Benjamin  muliebris  kxus  cum  putris  ac  tc 
pucllis ,  omnique  xtate  ,  gladio  aut  ignc  extincius.ct 

Eadem  fimiliter ,  fed  mukii  contraftiiis  memorat  Ambr. 
I.  3.  offic.  c.  19.  I  3(5.  b.  dicens  :  Omun  prope  ppHliis  Ifrail 
in  heUitm  exar/it  y  ditbtoque  eventn  cifnl 'iricep!  jnar.crct  prX' 
tiftm  ,  tfrtiatamcri  pr^Uandi  vzce  ■,  tradniis  ejl  popultlsBenjaf 
mi»  fopiilo  Ijiiiel,  JJ  divinajnd:catlts jeutft.'Ha  ,  pir!:as  intern- 
peranum  liiti.  Et  putl  pauca  :  Qjimita  igitiir  honejhiiis  cura 
mitJDribiisfnerit ,  hi,ic  produm  ,  tit  qradringenla  miiti.t  vire- 
rilm  jlriitgercnt  giadjum  adverius  fviUrc^  Irw!  de  tribu  Ber/Ja^ 

mill,  diim  iilafci  voluiit  injurtam  fiidicili^ Itaque  et  bell» 

c.tftl  /H«t  tityiuqtte  fexagitita  qtunque  mUlia  belLueium  ,  ^ 
ex:ift.e  tubes,  ht  ciim  iriferitr  prinw  fiiiffet  poptitiis  IJrjel  , 
tamen  nee  ctdverjt  metii  bclH  pcrcttti!  ,  Z'tudicandx  eiijittatis 
feqiteftraziit  do/orem.  Kiiebat  in  pmlium  .,  vel  jangitine  pr> 
p.iir.;.!  iommiJF-  fl'igis»  diluere  notam. 

Nn  n 


466 


LIBER     JUDICUM.     Cap.   XX. 


V    U    L  G   A  T 

junaveruntque  die  illo  ufque  ad  vefperam  ,  &  obtu- 
lerunt  ei  holocaufta  ,  atque  pacilicas  viftimas  , 

17.  &  fuper  ftatu  fuo  intenogaveiunt.  Eo  tem- 
pore ibi  erat  area  fcederis  Dei  , 

18.  &  Piiinees  tilius  Eleazari  filii  Aaron  pra;po- 
fitus  domus.  Confuiuerunt  igitur  Dominum  ,  atque 
tlixerunt  :  Exire  ultra  debemus  ad  pugiiam  contra  fi- 
lios  Benjamin  fratres  noftros  ,  an  quiefcere  ?  Quibus 
ait  Dominus  :  Afcendite ,  eras  enim  tradara  eos  in 
manus  veftras. 

19.  Pofueruntquc  filii  Ifrael  infidias  percircuitum 
urbis  Gabaa  : 

30,  &  tertia  vice,  ficut  femel  &  bis,  contra  Ben- 
jamin exercitum  produxerunt. 

31.  Sed&  filii  Benjamin  audafter  eruperunt  de  ci- 
vitate,  &fugientesadverfarios  longius  perfecuti  funt, 
ita  ut  vulnerarentex  eis  ficut  primo  die  &  lecundo  ,  & 
csederent  per  duas  femitas  vertentes  terga ,  quarum  una 
ferebatur  in  Betliel ,  &  altera  in  Gabaa ,  atque  prol- 
ternerent  triginta  circiter  vires : 

3 1.  putaverunt  enim  folito  eos  more  csdere.  Qui 
fugam  arte  limulantes ,  inierunt  conlilium  ut  abttra- 
herent  eos  de  civitate ,  &  quafi  fugientes  ad  fupradic- 
tas  femitas  perducercnt. 

3  3.  Omnes  itaque  filii  Ifrael  furgentes  de  fedibus 
fuis  ,  tetenderunt  aciem  in  loco  ,  qui  vocatur  Baal- 
thamar.  Infidi.-e  quoque  ,  qure  circa  urbem  erant  , 
paulatim  fe  aperire  coeperunt  , 

34.  &  ab  occidentali  urbis  parte  procedere.  Sed 
&  alia  decern  millia  virorura  de  univerfo  Ifrael ,  ha- 
bitatores  urbis  ad  certamina  provocabant.  Ingrava- 
tumque  eft  bellum  contra  filios  Benjamin  :  &  non 
intellexerunt  quod  ex  omni  parte  iUisinftaretinteritus. 

3  5 .  Perculfitque  eos  Dominus  in  confpeftu  filio- 
rum  Ifrael  ,  &  interfecerunt  ex  eis  in  illo  die  vigin- 
ti  quinque  millia  &  centum  viros  ,  omnes  bellatores 
&  educentes  gladium. 

36.  Filii  autem  Benjamin  ,  cum  fe  inferiores  elTe 
vidiffent  ,  creperunt  fugere.  Quod  cernentes  filii 
Ifrael  ,  dederunt  eis  ad  fiigiendum  locum  ,  ut  ad 
pr^paratas  infidias  devenirent ,  quas  juxta  urbem  po- 
fuerant. 

3  7.  Qui  cum  repent^  de  latibulis  furrexiffent ,  & 
Benjamin  terga  cxdentibus  daret ,  ingreffi  funt  civi- 


A       NOVA. 

tatem ,  &  percuflerum  eam  in  ore  gladii. 

38.  Signum  autem  dederant  filii  Ifrael  his  quos 
in  infidiis  coUocaverant ,  ut  poflquam  urbem  cepif- 
fent ,  ignem  aceenderent  :  ut  afcendente  in  altum  fii- 
mo  ,  captam  urbem  demonftrarent. 

39.  Quod  cum  cernerent  filii  Ifrael  in  ipfo  certa- 
mine  pofiti ,  (  putaverunt  enim  filii  Benjamin  eos  fu- 
gere ,  &  inllantiiis  perfequebantur  ,  ca;fis  de  exerci- 
tu  eorum  triginta  viris  ) 

40.  &  viderent  quafi  columnam  fumi  de  civitate 
eonfcendere  ;  Benjamin  quoque  afpiciens  retro  ,  cum 
captam  eerneret  civitatem  ,  &  flammas  in  iublime 
ferri  : 

41.  qui  prius  fimulavefant  fugam  ,  verfa  facie  for- 
tius refiftebant.  Quod  cum  vidilfent  filii  Benjamin ,  in 
fugam  verfi  funt , 

41.  &  ad  viam  deferti  ire  coeperunt,  illuc  quo- 
que eos  adverfariis  perfequentibus  :  fed  &  hi  qui  ur- 
bem fuccenderant ,  occurrerunt  eis. 

4 ; .  Atque  ita  faftuni  eft  ,  ut  ex  utraque  parte  ab 
hoftibus  Ciederentur  ,  nee  erat  ulla  requies  morien- 
tium.  Ceciderunt  ,  atque  proftrati  funt  ad  orientalem 
plagam  urbis  Gabaa. 

44.  Fuerunt  autem  qui  in  eodem  loco  interfefti 
funt ,  decern  &  ofto  millia  virorum  ,  omnes  robuftif- 
fimi  pugnatores. 

45.  Quod  cum  vidiflent  qui  remanferant  de  Ben- 
jamin ,  fugerunt  in  folitudinem  :  &  pergebant  ad  pe- 
tram  ,  cujus  vocabulum  eft  Remmon.  In  ilia  quo- 
que fuga  palantes ,  &  in  diverfa  tendentes ,  occide- 
runt  quinque  millia  virorum.  £t  cJim  ultra  tenderent, 
perfecuti  funt  eos  ,  &  interfecerunt  etiam  alia  duo 
millia. 

46.  Et  fie  factum  eft  ,  ut  omnes  qui  ceciderant 
de  Benjamin  in  diverlis  locis ,  elTent  viginti  quinque 
millia ,  pugnatores  ad  bella  promptiffimi. 

47.  Remanferunt  itaque  de  omni  numero  Benja- 
min ,  qui  evadere ,  &  fugere  in  folitudinem  potue- 
runt ,  fexcenti  viri  ;  federuntque  in  petra  Remmon 
menfibus  quatuor. 

48.  Regreffi  autem  filii  Ifrael ,  omnes  reliquias  cl- 
vitatis ,  i  viris  ufque  ad  jumenta  ,  gladio  percufl'e- 
runt  ,  cunftafque  urbes  &  viculos  Benjamin  vorax 
flamma  eonfumpfit. 


''^CAPUT       XXI. 


V  U  L  G  A  T 

I,  T  Uraverunt  quoque  filii  Ifrael  in  Mafpha,  &  di- 
I  xerunt  ;  NuUus  noftrum  dabit  filiis  Benjamin 
de  filiabus  fuis  uxorem. 

i.  Veneruntque  omnes  ad  domum  Dei  in  Silo  , 
&  in  confpeftu  ejus  fedentes  ufque  ad  vefperam  , 
levaverunt  vocem,  &  magno  ululatu  coeperunt  fle- 
re,  dicentes  : 

3 .  Quare  Domine  Deus  Ifrad ,  faftum  eft  hoc  ma- 
lum in  populo  tuo  ,  ut  hodie  una  tribus  auferretur 
ex  nobis  ? 

4.  Altera  autem  die  diluculo  eonfurgentes ,  ex- 
ttuxerunt  altare  :  obtuleruntque  ibi  holocaufta  ,  & 
pacificas  vidimas ,  &  dixerunt  : 

NoT^     AD     VerSI 

*  Progreditur  Ambrof.  eadem  epift.  6.  ad  Syagr.  col. 
77J.C.  &librum  ablolvit ;  )j  i.  Sacramentum  additum  ne 
5>  quis  tribi3s  illius  viro  filiam  fuam  in  uxorem  daret ,  quo 
j>  reparandi  nominis  omnis  aboleretur  I'uccenio.  Belli  finis 
j>  limul  atque  iric  fadus  ,  &  furor  in  pa-nitentiam  vertit  : 
31  armifque  pofitis ,  1.  in  unum  convenientes  viri  Ifrael, 
3)  fleverunt  Actum  magnum,  &  celebrarunt  jejunium,  3.6. 
»  dulentes  unam  tribum  periiUe  ex  fratribus  ,  atque  extinc- 
>>  tam  populi  fui  validam  manum  :  jure  quidem  pro  delirti 
l>  ptetio  bellatum  adversum  propugnatores  flagitiorum ,  fed 


A       NOVA. 

J.  Quis  non  afcendit  in  exercitu  Domini  de  unl- 

verfis  tribubus  Ifrael  ?  Grandi  enim  juramento  fe  eonf- 
trinxerant ,  cum  eftent  in  Mafpha ,  interfici  eos  qui 
defuilTent. 

6 .  Duftique  pcenitentia  filii  Ifrael  fuper  fratre  fuo 
Benjamin ,  coeperunt  dicere  :  Ablata  eft  tribus  una  de 
Ifrael  , 

7.  unde  uxores  accipient?  omnes  enim  in  commu- 
ne juravimus,  non  daturos  nos  his  filias  noftras. 

8.  Idcirco  dixerunt :  Quis  eft  de  univerfistribubu» 
Ifrael,  qui  non  afcendit  ad  Dominum  in  Mafpha? 
Et  ecce  inventi  funt  habitatores  Jabes  Galaad  in  illo 
exercitu  non  fuiffe. 

ONEM     ANTIQUAM. 

mifeie  in  fua  populum  converfum  vifcera  ,  3c  bello  civili  « 
utrumque  affliftum.  Lacryraarum  effuiio  movit  paffionem  <c 
animi,  &  afieftum  perpulit ,  iivitix  ratio  fucceflit ;  13.  <c 
milfique  legari  ad  fexccntos  illos  Benjamin  viros  ,  qui  per  cc 
quatuor  menfes  edito  fe  pratruptarum  tuebantur  rupium  ,  <c 
aut  delerti  indigentia,  qux  multitudini  obiidentium  pe-  tc 
riculo  foiet  ,  deploraverunc  communem  illam  srumnam  ,  <c 
quod  illi  contribules ,  ifti  cognatos  &  focios  amifilFent....  <c 
Altati  itaque  polito,  reconciliationis  &  pacis  oblatum  fa-  ic 
ctificium  i  8.  &  quia  Jal^is  Galaad  populus  erat  pcens  k  <c 


LIBER     JUDICUM.     Cap.    XXI. 


31 
18 


V   U   1  G   A   T 

9.  (  Eo  quoque  tempore  cum  eflent  in  Silo ,  nul- 
lus  ex  eis  ibi  repercus  eft.  ) 

10.  Mifeiunt  itaque  decern  rnillia  viros  robuftifTi- 
inos ,  &  pra^ceperunt  eis  :  Ire  ,  &  percutite  habira- 
tores  Jabes  Galaad  in  ore  gladii ,  tam  uxores  quam 
parvulos  eorum. 

Num.       II.   Et  hoc  erit  quod  obfervare  debebitis  :  Omne 
■     17'  generis  mafculini ,  &  muiieres  qua;  cognoverunt  vi- 
ros ,  intcrficite ,  virgines  autem  refervate. 

11.  Inventxque  Cunt  de  Jabes  Galaad  quadrin- 
gents  virgines,  qua  nefcierunt  viri  thorum  ,  &  addu- 
xerunt  eas  ad  caftra  in  Silo  ,  in  terram  Chanaan. 

I  J.  Miferuntque  nuncios  ad  filios  Benjamin,  qui 
erant  in  petra  Remmon ,  &  prEEceperunt  eis ,  ut  eos 
ful'ciperent  in  pace. 

14.  Veneruntque  filii  Benjamin  in  illo  tempore, 
&  datx  funt  eis  uxores  de  tiliabus  Jabes  Galaad  :  alias 
autem  non  repererunt  quas  hmili  niodo  traderent. 

I  5.   Univerfufque  llrael  valde  doluit,  &  egit  poe- 
nitentiam  luper  interfe&ione  unius  tribus  ex  llrael. 
^  16.  Diseruntque   majores  natu  :   Quid  Faciemus 

reliquis  ,  qui  non  acceperunt  uxores  ?  onines  in  Ben- 
jamin femins  conciderunt , 


467 


A       NOVA. 

conftridi  juramento  &  malediftionc  ,  qua  diximus  : 
Malediitus  qui  dederit  de  HIiabus  fuis  uxorem  Ben- 
jamin. 

19.  Ceperuntque  confilium  ,  atque  dixerunt :  Ec- 
ce  folemnitas  Domini  eft  in  Silo  anni^erfaria  ,  qus 
ilta  eft  ad  leptentrionem  urbis  Bethel  ,  ik  ad  orien- 
talem  plagam  via; ,  qua;  de  Bethel  tendit  ad  Sichi- 
mam  ,  &  ad  meridiem  oppidi  Lebona. 

10.  Pra;ceperuntque  tiliis  Becjamin  ,  atque  dixe- 
runt :  Ite  ,  &  latitate  in  vineis. 

2. 1.  Cumque  videritis  tilias  Silo  ad  ducendos  cho- 
ros  ex  more  procedere  ,  exite  repente  de  vineis, 
&  rapite  ex  eis  linguli  uxores  lingulas  ,  &  pergite 
in  terram  Benjamin. 

2  2 .  Cumque  venerint  patres  earum  ,  ac  fratres , 
&  adversum  vos  queri  coepcrint,  atque  jurgari  ,  di- 
cemus  eis  :  Miferemini  eorum  :  non  enim  rapuerunC 
eas  jure  bellantium  atque  viftorum  ,  fed  rogantibus 
ut  acciperent ,  non  dediftis  ,  &  4  veftra  parte  pec- 
catum  eft. 

13 .  Feceruntque  filii  Benjamin ,  ut  fibi  fuerat  im- 
peratum  :  &  juxta  numerum  fuum  ,  rapuerunt  fibi 
de  his  qux  ducebant  chores ,  uxores  (ingulas  :  abie- 


I  7.  &  magna  nobis  cura,  ingentique  ftudio  pro-     runtque  in  podellionem  fuam  ,  a;dificantes  urbes  ,  & 
Tidendum  eft ,  ne  una  tribus  deleatur  ex  llrael.  habitantes  in  eis. 

18.    FiUas  enim  noftras  eis  d^re  non  poflumus , 

Versio    antiqua. 
24.....  In  illo  tempore  non  erat  dux  in  Ifrael : 
uniirqiulqiie  ,  quod  placitum  erat  in  oculis  fuis ,  s, 
facicbat.  £5 

J. 


VULGATA     NOVA. 

14.  Filii  quoque  Ifrael  reverfi  funt  per  tri 
bus  &  familias  in  tabernacula  fua.  In  diebu 
illis  non  erat  rex  in  Ifrael  :  fed  unufquifque 
quod  fibi  redum  videbatur  ,  hoc  faciebat. 

NoT^    AD   Versionem    antiquam 


Grhf.  pp.  apui 
rm.  t.  I.  789.  a. 


«  tnaledidlo  obnoxius,  y.  Cobftrinxerat  enim  fe  omnis  Ifrael 
»  magno  factamento ,  uc  ii  quis  non  afcendiffet  cum  eo  ad 
3>  puniendumflagi:ium,  inorte  moreretur  )io.duodecim  mil- 
»  lia  bellatorum  direcla,  ut  &  viri  omnes  &  mulieiei  ferro 
3>  exdngue:entur  ,  11.  folas  vitilis  thori  exfortes  referva- 
3>  rent  adoielceniuias.  Imerfeclis  iiaque  omnibus  Jabis  Ga- 
»  laad  ,  12.  folic  virgines  quadrir.gentje  exitio  csterorum 
J)  fuperfuerunt.  Quas  accipiens  Ifrael ,  1 5.  ftatuit  viros  Ben- 
>>  jamin  belli  memm  deponere  ,  14.  &  in  conjugium  fibi  fume- 
3)  re  integras  a:vi  juxta  ac  pudoris  pueUas :  quibus  &  caufa 
«  eTet  apud  viros  Integra,  quod  nemo  lucrum  adversum 
>)  eos  bellum  fufceperat;&  charitatis  giatia  ,  quia  propter 
»  eos  fupremo  fupplicio  ereptac  forent.  Hoc  iginu  mode 
M  quadringentis  juveuibus  quaelita  copularum  conlortia  funt : 
»  16.  led  quia  ducenti  numero  fupererant ,  quibus  jugales 
>i  deerant  ,  iis  quoque  fuie  fraude  facramentorum  confulium 
5)  accepimus.  19.  Dies  feftus  in  Silo  quotannis  celebtaba- 
j>  tur.  21.  Ibi  exfultaie  folita;  virgines,  8c  choreas  ducere 
J)  in  honorem  religionis  :ali<E  prxite  matribus ,  &  totum  iter 
>>  agmine  viantum  repleti.  Dixit  unus  ex  fenioribus :  20.  Si 
»  ducenti  illi  ttibiis  Benjamin  viri  intra  vincas  fiti  excubias 
»  tenderent ,    donee  fe  omnis   feminea   turba   effunderet , 


21.  &  furgemes  ex  vineis,  unufquifque  quam  occur- tc 
fus   dederit  ,   uxorem  libi  vindicaret ,  fiaudi    id    nequa-  cc 

quam  futurum 21.  fane    li    puellarum    parentes  vin-  cc 

diiflam  efflagitarent ,  pattim  prece  ,  paitim  euam  le-  cc 
torquendo  in  ipfos  invits  culpam  cuftodi^  ,  le.e  revo-  cc 
caturos  ;  quia  ciim  fcirent  Benjamin  viros  exfortes  elfe  cc 
jugalium ,  cum  filiabus  proceiferint  :  dignam  fane  tri-  cc 
bum  jam  non  pcena  ,    fed  milericordia   :  fatis  dure  ix-  cc 

vitum in ecs,  «cdebellatam corporis  fui partem 19.  Pro-  cc 

baverunt  confilium  Ifraclitae  :  23.  exlecuti  funt  viri  Ben-  cc 
jamin  ,  &  difpoliti  in  vineis  loco  oppormno  &  tempo-  cc 
re ,  pJenas  feminei  agminis  vias  occupaverunt.  Prsbuit  cc 
illis  feftum  nupdarum  religionis  folemnitas.  Avtdfac  dc  cc 
complexu  patrum  fills,  tanquam  in  manum  ab  iplis  pa-  cc 
renribus  tradebantur ,  8c  velut  pa(£tam  e  gremio  matris  cc 
non  abduci ,  fed  prodirearbitreris.  »Videetiaml.  3.offic. 
c.  19.    136.  b.  c. 

If.  24.  Gr.  'it  cf=  T«r;  vf<e^i;  imMu;  t'lt  ir  ^cc:i}iii;  or 
Ic^KH^'  «flip  TO  suiei  ivoi'Jticv  ctVx?  siToii.  Mfs.  Alcx,  8c 
Oxon.  cum  editt.  Aid.  8c  Compl.  initio  delent  /t  ;  item 
Alex.  8c  Ox.  addunt  f  zaj-:; ,  ad  «Vi'i» ,  8c  loco  u^Titn  , 
hab.  cV  o'lji'-.xy./jui ,  cum  editt.  Aid.  8c  Compl. 


ROMAN.  CORRECTIONUM  AD  EDIT.  VULGATAM  DELECTUS, 

Audore    Francisco    Luca    Brugenfi. 

J  U  D  I  C  E  S. 


CAP.  1.  t.  ;o.  Cetron  Sc  Naalol.  Pro  Cetron  ,  male 
fmhint  ^uitlam  Thetron  ,  t  inquam  pro  c  .•  riirfiis  fro 
Naalol ,  Naaion  ,  id  eft ,  n  pro  1. 

If.  35.  Quodinterpretatur  tefl:aceo.  Cave legas  teHztio, 
notnen  verhaU  a  teftor  ,  pro  teftaceo  ,  nomine  aije&ivo  a 
lefta. 

Cap.  II.  ■jf.  2.  Sed  aras  eorum  fubverteretis.  Isonmu- 
tcs  coKJitniliontm  adverfmvam  fed  in  copnlati'jam  Sc. 

Tt.  19.  Et  mulio  faciebant  pejora.  Nra  commute!  ^^o- 
t2L  cum  majora. 

Cap.  III.  5C.  3.  Atque  Hevacum  qui  habitabat  in  mon- 
te  Libano.  Servanda;  eft  ntimeriis  /itigiilaris  habitabat , 
loco  pliirali!  habitabant ,  ijiii  in  aim  eft  lihrii. 

t.  4.  Utrtim  auditet  mandata  Domini.  In  aliis  eft  pltt- 
rale  audirent. 


It.  30.  Et  quievit  terra  oifloginta  annis.  Kon  adJas  a 
praeliis. 

Cap.  (v.  Debbora  fcribunt  Sixtina  Bil/lia  ,  duptici  b  , 
alii  Jimplui  Debora  ,   quiiam  male  Delbora. 

t.  17.  Erat  enim  pax,  'Retinenda  eft  conjun^io  r.itio- 
'leilis  enim,  non   mutanda  in  autem. 

Tf.ii.  Qui  foporem  raorti  confocians.  In  aliis  eftver- 
hum  /implex  focians. 

Cap.  V.  it.  II.  Et  dementia  in  fortes  Ifrael.  Spmium 
eft  quod  qutdam  hnhent  in  portis ,  pro  in  fortes  :  jed  geni- 
tiviis  fortis  ,  qilem  alit  quidam  legunt  ahfque  prxpojitioni  , 
pojjit  habere  Jtmthtudinem  veri. 

t.  19.  Reges  Chanaan  in  Thanach.  Non /cribas  Tiae , 
pro  Thanach. 

Cap.  VI.  *■.  32.  Qui   fuffodit  aram  ejus.  Antiqui  libri 


Tf.  24.   In   xfiivo    cubiculo.  Etiam   in    noftris    aniiquis     fcribnnt  compo/itiim  (uifodic .,  pro  eo  quod  alii  Jimptic:ioi\t^ 
Manufcripti!  invenio  cubiculo  pro  ccenaculo.  Cap.  VU.  t-  3.  Et  reyerfi  funt  de  populo  vigititi  due 

Jam,  I.  Nnn  ij     ' 


468 


Romanarum  Corredlionum  deledus. 


inillia.  Quidnm  hmi  Ubri  habeiit  juiimim  reverfa  ,  pro  maf- 
fllUno  rever(i  :porrff  dc  pmfeyendittn  eft  ipji  ex. 

If",  y.  Qui  lingua  lambuerint  aquas.  New  oAAm  qui  ma- 
nu  &  lingua. 

f .  i?.  Fu'ientes  ufquead  Bethfetca.  Now  mutes  Beth- 
feita  in  Bcthleca  ,  id  efl  ,  duplex  t  in  c. 

U:dtm.  Perfequebamur  Madian.  Srqiiitiir  in  ^nil/rifl.im 
Uhrii ,  Et  dedit  Dominus  vidloriam  populo  IfracI  in  die  ilia , 
fed   yedilndilt. 

Cap.  VIII.  f.  7.  Ciim  ergo  tradideiit  Dominus  Zebee 
&  Salmana  in  manus  meas.  Sejiniur  in  miiltis  lihris ,  & 
cum  leverfus  fuero  vittor  in  pace  ;  fed  non  ejl  hiijiis  loci , 
at  'uerfjts  noni  fuhfequcntii. 

f.  9.  Dixit  itaque  &  eis.  Nuu  emitias  &  pta  etiam/u- 
fitum. 

Tf.  10.  Bellatorum  educentium  gladium.  No»  lute-psnas 
&  conjitnilionem. 

Cap.  IX.  Tf.4.  Dederuntque  illi  feptuaginta  pondo  ar- 
genti.  Scribendiim  eji  pondo  indeclinabile  ,  ntin  pondera. 

ir.  7.  Audite  me  viri  Sichem  ,  ita  audiat  vos  Deus. 
Hon  ejl  addenda  vociila  ut ;  ita  ut  audiat. 

T/f,  10.  Egrediatur  ignis  ex  eo.  N«m  eft  mtfeiendum  ex 
eo. 

Tt.  59.  Speflante  Sichimorura  populo.  Pro  fpei5tante , 
jiiod  eji  iidfpiciente,   ?ii>n  fuhjiitiias  exfpeftante. 

1^.  48.  Quod  me  videtis  facere  ,  cito  facite.  Non  ejl 
ttmmiitandum  frxfens  videtis  ,  cum  frxterito  vidiftis. 

ir.Hg.  Ut  fumoac  ignc  mille  homines  necarentur.  No» 
mtiiet  nominiUivnm  homines  ,  in  genitivum  hominum. 

Cap.  X.  ir.  i.  In  Samir  mentis  Ephraim.  tieque  hic 
mute!  genitivum  mentis ,  in  nhlati-zjum  monte. 

1^.  8.  In  terra  Amorrhaci ,  qui  eft  inGalaad.  Pro  qui , 
ettod  rejert  Amorrhatim ,  alii   legjmt  quae ,   qnod  terram. 

Cap.  XI.  t-  I.  Fuit  illo  tempore  Jephte.  Quidam  ad- 
dunt ,  Fuit  itaque  illo  in  tempore. 

1^.  17.  Dimitte  me  ut  rranfeam  per  terram  tuain.  No» 
«y?  omittendum  pronomen   me ,  nee  prxpo/itto  per. 

■)?•.  14.  Nonne  ea  qua  poflTidet  Chamos.  Kon  commu- 
tes pr.rfens  poHidet  ,  cum  prxterito  polledit. 

■f.  59.  Exinde  mos  increbruit  in  Ifracl.  Scrihendam  ej{ 
increbruit ,  »0«  increvit. 

Cap.  XII.  It.  5.  Obfecro  ut  me  tranfite  pertnittatis. 
Trxferendum  ejl  pliir,ile  Jingul.iri  permittas. 

■fi.  15.   Filius  Illel.   Alii  mimis  rede,  filius  Elel. 

Cap.  XIII.  t.  7.  Ex  utero  matris  iux.   Noti  prxponas 


conjnndionem  &. 

Cap.  XIV.  >f.  J.  Et  in  omni  populo  meo.  "Son  ejl  fui-- 
jlitttendnm  pronomen  fecttndx  perjonx  tuo  ,  pro  piima   meo« 

Tf .  6.  Quati  hccdum  in  irufta  dilcerpeus.  Lege  difcer- 
pens ,  nott   deccrpens  aut  decerperet, 

If.  9.  Quod  mcl  de  corpore  leonis  aftumpferat.  Hoc 
verfti  inter pres  veriit  corpore  ,  «on  ore :  verfi  proxime  prxce- 
detiti  ore ,  »0«  corpore. 

Cap.  XV.  Ti.  9.  Ubi  eorum  effufus  ell  exercitus.  Alii 
fro  compojito  effuius ,  Jcrtliuni  /implex  fufus. 

Tf.  14.  Et  licut  folent  ad  odurem  ignis  Una  confumi. 
Legendum  potilis  ejl  odorem  ,  quod  ejl,  odoranle  igne  ,  quhn 
ardorem  ,  quod  ejl ,  ardente  Jen  comburente  igtie.  Porro  li- 
gna  fcriptum  ab  alits  pro  lina  ,  7iullius  ejl  atiihritatis :  nor» 
enim  tta  facile  ligna  nb  igne  conftmitntitr ,  ut  flupea  lina. 

Cap.  XVI.  ^.9.  Qui  rupit  vincula,  quomodo  fi  rum- 
pat  quis  filum  de  ftupx  tortum  putamine  ,  cum  odorem 
ignis  acceperit.  Pro  geniti'jo  ftupx  ,  ahi  fcribunt  abhui- 
vitm  ftupa  ,  e;'  pro  putamine  ,  qtiod  ejl  cortice  ,  legunt 
fputamine  ,  acceptum  pro  fputo  ,  quafi  dicaiur  ,  ^/«»1  fputo 
adhbtto  de  jlupa  tortum.  Atqtii  verijimilius  ejl ,  Interpretem 
dicere  -ZJoluiJJe  ,  jilum  de  vil:  jlupa  ^  (  ejl  enim  jlupa  quaji 
putamen  ,  cortex  ^  retiatlutn  lini)  nam  Hehr.itce  njn  alittd 
legitur  ,  quam  filum  ftupae.  Jam  vera  odorem  quod  fe^ 
quzttir  ,  nulla  rtiodo  hjc  ctttn  ardorem  mutandttm  ejl  ,  id  ejl , 
qitarta  vocalis  cum  prima. 

!#•.  15.  Cui  refpondit  Samfon  ;  Si  feptem.  Qiiidam  ad- 
dunt  inquil :  Si ,   inquit ,  feptem  .fed  fuperfue. 

Cap.  XVII.  -f.  9.  Et  utile  mihi  elVe  perfpexero.  Pro 
perfpexero ,  quod  ejl  -videro ,  non  legas  profpexero  ,  id  ejl 
prxvidero. 

Cap.  XVIII.  t.  6.  Ite  in  pace.  Wo«  fcribas  cum  ,  pro 
in. 

Cap.  XIX.  tJ-.  y.  GuftapriuspauxiUumpanis.  l^on  fui- 
jlituas  puIiUum  pro  pauxillum. 

ir.  8.  Oro  te ,  inquit.  Qtiidam  fcribunt  obfecro  ,  fro 
oro  te. 

ir.ii.  Jamque erant juxta Jebus.  Honfuijlitnasvtrbwo 
compojitum  aderant  >  pro  Jimphci  erant. 

Cap.  XX.  1^.40.  Et  viderent quafi  columnam  fumi.  Op« 
tativi  prxfens  viderenc  legendum  ejl ,  non  indicativi  prx- 
teritum  viderunt. 

Cap.  XXI.  if.  15.  Ut  eos  fufciperent  iripacc.  No»  mu- 
tes mafculinum  eos  cum  feminino  eas. 

t'.  19.  Et  ad  orientalem  plagam.  Alii  omittunt  &• 


Varix  Leftiones  Vulgat^e,  riirfum  ab  eodem  Francisco   Luca  obfervatx. 

J  U  D  I  C  E  S. 


CAP.  VI.  t.  18.  Nee  recedas  hinc.  Mamtfcripta  nojlra 
reBiiis  fcribere  videmur  ne  abfqne  conjuniiime ,  quam 
nee  includit. 


Cap.  XVI.  V.  17.  Speiflantes  ludenteiti  Samfon.  Ma- 
nufcripta  nojlra  pro  participio  fpeclailtes  ,  legunt  prxierilum 
imperfeHum  fpeftabanc 


ttO^  ¥X  ¥}^  ^y^  *r{}^  ^  V  ¥X  ¥X  ¥>^  ¥'^  ¥X  ¥X  W  ¥>f  W  ¥>f  ¥>f  ¥X  W 

m  m  m  m  m  m  x^  x^  >k^«  ik^  x)^  sk^  xa  xa  xa  xa  xa  xa  m 
SUMMA  CAPITA  LIBRI  RUTH, 

e  Vulgaris  Bibliis  deprompta,  deficientibus  aliis  quae  Verfioni  antiquse 

fatis  refpondeant. 


Cap.  I.  TP  Limehch  Bethhhemita  prs  nimia  fa- 
»  >  me  cum  iixore  Noemi  ac  filiis  in 
Aioab  concedit  >  quo  una  cum  pltis  mortuo ,  Noe- 
mi cum  Ruth  ntiru  fua  in  Bethlehem  revertens , 
von  vult  vocari  Noemi ,  fed  Aiara. 

Cap.  II.  Ruth  ff teas  in  agro  Boot,  affinis  colligetis , 
gratiam  aptideiim  invenit ,  &  Uta  vefperi  ad  fo- 
crum  reverfa ,  multum  frumenti  cr  de  cibormn  re- 
liquiis  ei  affert. 


Cap.  III.  Ruth  focrus  confilio  ad  pedes  Boot,  dor- 

mientis  rcciimbens ,  accepto  Uto  refponfo  ,  multas 
hordei  menfuras  ad  focrum  defert. 
Cap.  IV.  Boot-  coram  fenioribus  civitatis  accipit 
poffejfionem  EHmelech ,  d)  Ru'h  nurum  defuncli 
in  uxorem  ,  cedente  alio  propinquiore  juri  propin- 
guitatis  i  ex  qua  geniiit  Obed  avum  David  re-_ 


LIBER 

RUTH. 


Si««««««!«««««««««5K«!««Si5««iS««««««««!K««««« 


^ 

1 

B 

y 

A  N  T  I  Q  U  A. 

Bethleem  ci\'itate  Judxx     Amk.  t.  j.  iii 
abiit  vir  ,  colere  in  agro  ^«c  t,  i.  ijij.  t, 
Moab  cum  uiots  &  duo-  '< 
bus  filiis : 


CAPUT     PRIMUM. 

VUIGATA     NOVA. 

N  diebus   unius   judicis  , 

cjuando  judices  prsEerant, 

fafta  eft  fames   in    terra. 

Abiitque  homo  de  Bethle- 
hem Juda ,  ut  peregrina- 

retur  in  regione  Moabitide 

cum  uxoie  lua  ac  duobus 
liberis  : 

z.  ipfe  vocabatur  Elimelech  ,  &  uxor  ejus 
Noemi  :  &  duo  filii  ,  alter  Mahalon  ,  &  alter 
Chelion  ,  Ephratha;i  de  Bethlehem  Juda.  In- 
greflique  regionem  Moabitidem  ,  morabantur  ibi. 
5.  Et  mortuus  eft  Elimelech  maritus  Noe- 
mi :  retnanfitque  ipfa  cum  filiis. 

4.  Qui  acceperunt  uxores  Moabitidas ,  qua- 
rum  una  vocabatur  Orpha  ,  altera  vero  Ruth. 
Manferuntque  ibi  decern  annis , 

VERSIO    ANTIIjrA.  VuiGATA        NOVA. 

5.  &mortuifunt ?.    &    ambo    mortui     in  terram  Juda , 

funt ,  Mahalon  videlicet  8.  dixit  ad  eas :  Ite  in  domum  matris  veftrx  ,  fa 


2.  Elimelech  viro  nomen,  miilieri,  Noemi....; 


4.  Filii  ejus  acceperunt  fibi  uxoi-es  Moabiti- 
das :  nomen  uni  Orpha  ,  &  nomen  fecunda: 
Ruth.  Et  inhabitaverunt  illic  quali  decem  amiis, 


Amhrof, 
I.  5.  it 
Ltu.t.i,  Sc  Chelion  :  remanfitque  mulier  orbata  duobus  libe-     ciat  vobifcum  Dominus  mifericordiam  ,  (lent  feciftit 


6.  Et   furrexit   ut   in         6 14.  Fide  Not. 

patriam    pergeret  ,    cum 

utraque  nuru  fua  ,  de  regione  Moabitide  :  audierat 
enim  quod  refpexifTet  Dominus  populum  fuum  ,  & 
dediftet  eis  efcas. 

7.  EgrefTa  eft  itaque  de  loco  peregrinationis  fus  , 
cum  utraque  nuru  :  &  jam  in  via  revertendi  pofita 


cum  mortuis  &  mecum. 

9.  Det  vobis  invenire  requiem  in  domibus  viro- 
rum  ,  quos  fortitura?  eftis.  Et  ofculata  eft  eas.  Qu^ 
elevata  voce  flere  coeperunt , 

10.  &  dicere  ;  Tecum  pergemus  ad  populum 
tuum. 

1 1.  Quibus  ilia  relpondit :  Revertimini  filis  mes^ 
cur  venitis  mecum  ?  num  ultra  habeo  filios  in  utero 


NoTiE    AD    Versionem    antiquam. 


Tf.  1.  Hsc  praemittit  Ambrof.  ibid.  Clim  Ifra'etilas   in 

diebus  Jndicttm  lit^erioribus  fames  tempOYtbits  urgeret ;  qui- 
bus refpondeni  Grseca  :  Kai  i'i^yila  Iv  tw  x/JiVsic  t^;  Kf^nat; , 
«J  el'ivilo  ^i^o;  cc  Tfl*  7>)'  deinde,  ^.  iizcpsuijii  a.mf>  oltto  Km^-- 

KUT? ,  j,  oi  S^vo  vm  xun'  quae  pofteriora  vix  difTerunc a 
Latino. 

T^.  z,  Gr.  Kai   li'o/ucc  tw   dnJ'pt   'Eai^eae^  ,   ^  ovoficc  t^ 

5?.  4.  Gr,  iniiio  hab,  Ked  l-hHwKt-,  loco  filii  ejus  a(- 


ceperttttt  ;  reliqua  quadrant  ad  verbum. 

f.  J.  Itidem  Gracce ;  pauloque  poll  fequitur :  Kai  xa7e- 
Ml(p^v  H  7Kt'ii  ctTTo  ry  kVJ'/50';  «Vth?  ,  jt,  «Vo  roji'  £^u:i  vtuT/ 
«Vthc  qu*  Ambr,  loco  cit,  ira  reddit :  Sed  Jereiida  mulier^ 
dtmhis  filiis  ,  j^  I'iro  pruprio  dejiitnta  ;  nee  male. 

TtTf.6 14.  His  refpondent  quar  Ambrof.  addit :  Co- 

gftito  qittid  Detis  -vijttaret  Ijrnel  .  regredi  domnm  parans  ^ 
cwpit  /uadere  ut  dfftnrtm  propyjam  repeterent  itxores  filic 
rum  fitornm.  Una  coucejjit  i  Riitb  very  cum  ffffrti  fna;j/it, 
eui  dim  dnerei  Jctriis ,  &c,  ut  Jnf,  J^,  I  J, 


470 


LIBER     RUTH.     Cap.  IT. 


meo  ,  ut  viios  ex  me  fperare  polTitis  ? 

II.  Revertimini  filia  mex  ,  &  abite  :  jam  enim 
feneihjte  confeAa  Turn  ,  nee  apta  vinculo  conjugali : 
etiam  fi  poffem  hac  nofte  concipere  ,  &  parere  fi- 
lios  , 

1  5.  fi  eos  exfpeftare  vclitis  ,  donee  crefcant ,  & 
annos  pubcrtacis  impleant  ,  ante  erids  vetulx  qu4m 
Versio    antiqua. 

Amii:  t.  ?.  in      1 5 Eccc  jam  confponfa  tna  ad  populum 

Lm.  1. 1.  1 32(5.//.  fuum  regrefla  eft  ,  &  ad  deos  fuos ,  &  tu  rever- 
tere  pariter  cum  confponfa  tua. 

16.  Refpondit  Ruth  :  Non  contingat  mihi 
dimittere  te  &  redire  ad  deos  meos :  quia  quo- 
cunque  tu  ieris ,  ibo  tecum  :  &  ubi  tu  habita- 
veris ,  habitabo.  Populus  tuus  populus  meus , 
&  Deus  tuus    Deus  meus. 


VULGATA       NOVA. 

nubatis.  Nolite  ,  quxfo  ,  filii  meje  :  quia  veftra  an-' 
guftia  magis  me  premit ,  &  egreffa  eft  manus  Domi- 
ni contra  me. 

14.  Elevata  igitur  voce,  rurfura  flere  coeperunt: 
Orpha  ofculata  eft  focrum  ,  ac  reverfa  eft  :  Ruth 
adluelit  focrui  Cux  : 


VuLGATA      NOVA. 

1 5 .  cui  dixit  Noemi  ;  En  reverfa  eft  cogna- 
ta  tua  ad  populum  fuum  ,  &  ad  deos  fuos,  va- 
de  cum  ea. 

16.  Qus  refpondit  :  Ne  adverferis  mihi  ut 
relinquam  te  &  abeam  :  quocunque  enim  perre- 
xeris ,  pergam  :  &  ubi  morata  fueris ,  &  ego 
pariter  morabor.  Populus  tuus  populus  meus , 
&  Deus  tuus  Deus  meus. 

1 7.  Qus  te  terra  morientem  fufceperit ,  in 


1 7.  Et  ubi  mortua  fueris  ,  moriar  :  &  ubi  fe- 
AuS.  op.  imp.  in  Dulta  fuefis  ,  fepcliar.  Hoc  fiiciat  mihi  Deus  ,  &     ea   moriar  :  ibique  locum   accipiam  fepulturx. 
iUtth.p.  16.  f.      hoc  augeat  ,  fi  non  fola  mots  leparaverit  inter    Ha;c  mihi  faciat  Dominus,  &  hac  addat ,  fi  non 
te  &.  me.  fo'a  fors  me  &  te  feparaverit. 

VuiGATA       NOVA. 

pulchram  )  fed  vocate  me  Mara ,  ( id  eft  ,  araaram  ) 


quia  amaritudine  valde  replevit  me  Omnipotens. 

2. 1.  EgrelTa  fum  plena,  &  vacuam  reduxit  me 
Dominus.  Cur  ergo  vocatis  me  Noemi  ,  quam  Do- 
minus humiliavit  ,  &  afflixit  Omnipotens .' 

11.  Venit  ergo  Noemi  cum  Ruth  Moabltide  nu- 
ru  fua  ,  de  terra  peregrinationis  fua;  :  ac  reverla  eft 
in  Bethlehem ,  quando  primum  hordea  metebantur. 


18.  Videns  ergo  Noemi,  quod  obftinato  animo 
Ruth  decrevilTet  fecura  pergere  ,  adverfari  noluit  , 
nee  ad  fuos  ultra  reditum  perfuadere  : 

19.  profe^^tjeque  funt  fimul ,  &  venerunt  in  Beth- 
lehem. Quibus  urbem  ingreffis ,  velox  apud  cunc- 
toa  fduia  percrebruit  :  dicebantque  mulieres :  Ha;c  eft 
ilia  Noemi. 

zo.  Quibus  ait :  Ne  vocetis  me  Noemi ,  (  id  eft , 

NoTiE     AD     VerSIONEM      ANTIQUAM. 
V.  If.  Refte  e  Grsco ,  nifi  quod  loco  jnm ,  ponitur      op.  imp.  in  Matth.  p.  16.  elegit  :  Noli  ob'jiari  mihi,  »( 
verbum  aVeVpf+e  >  ''g''^ff''  'ft  ■>  qud  legitur  infra  ;  &  pro      nlinqtmm  te :  i/iiomam  ithicimqiie  ieris  ,  ih  ;  i$  ubicunqut 
t£  III  reverter!  fariter  cum,  haberur  ,  eV/j-f  af  «7i  .A-h  j,  Qu      manferi! ,  ni.mcio.  Populus  tuns  populus  meus  eft,  '^  Deus 
eirlid ,  revertere  mine  ^  tu  poft ,  &c.  a  Mf.  Oxen,  abeft      tuus  Deus  mens  ej}.  ^ 

Tf.  17.  Grsec.  initio  hab.  Kal  ?  iiv  ,  Et  uhicanque  : 
exinde  poft  moriar  ,  fimpliciter  ut/'usr  T«f««o^ai ,  abfque 
hoc  medio  ,  ubi  Jepulta  fueris.  Aucl.  op.  imp.  in  Matth. 
non  male  :  Ui  nbicungiie  mortua  fneris  ,  moriar  ,  fj  ibi 
fepeliar  ;  reliqua  ut  fup.  quae  etiam  ita  leguntur  Graece : 


t-  16.  NonnuUa  dilTimilia  habentur^^  Grsce  ,  nempe 
feqq.  ETtti  /e  "Pit'C-  Mi)  a.-na.t'lttcci.l  fioi  tv  )ixlx><ivi7r  «e ,  H 
etVorp/4a(  0Ti9i(>  C"-  Dixit  aiiiem  Ruth :  Ne  ccciirrat  mihi  tit 
derelinqnam  ti ,  aiit  avertar  i  poft  te  :  deind^e  fie  ,  oV/  Qu  , 
abfque  tecum  ,  poft  ibo ,  pauloque  poft  ,  i?  Ect»  auM^f,; , 
tcosiBiit/jKi .,  ■ubicatique  diverfata  fueris ,  diverfabor.  Audi. 


CAPUT      II. 

VuLGATA       NOVA. 


Booz. 


Rat  autem  viro  Elimelech  confanguineus ,  ho- 
mo potens  ,  &  magnarum  opum  ,   nomine 


1.  Dixitque  Ruth  Moabitis  ad  focrum  fuam  :  Si 

jubes  ,   vadam  in  agrum  ,  &  colligam  fpicas  ,  qus 

fligerint  manus  metentium  ,  ubicunque  dementis  in 

Versio    antiqua. 


me  patrisfamilias  reperero  gratlam.  Cui  ilia  refpon- 
dit :  Vade  filia  mea. 

; .  Abiit  itaque  &  colligebat  fpicas  poft  terga  me» 
tentium.  Accidit  autem  ut  ager  ille  haberet  dominura 
nomine  Booz ,  qui  erat  de  cognatione  Elimelech. 


CaJHod,  ill 


VulGATA    NOVA. 

priZ.     4 clixit  que  Booz  juveni ,  qui  meflbribus        4.  Et  ecce,  ipfe  veniebat  de  Bethlehem ,  di- 

prxerat  :  Dominus  vobifcum.     Qui    refponde-    xitque  meflbribus :  Dominus  vobifcum.  Qui  ref: 


runt  ei  :  Benedicat  tibi  Dominus. 


ponderunt  ei  :  Benedicat  tibi  Dominus. 
VuiGATA      NOVA. 


J.  Dixitque  Booz  juveni  ,  qui  meflbribus  pra;- 
erat  :  Cujus  eft  ha;c  puella  > 

6.  Cui  refpondit :  Hxc  eft  Moabitis  ,  qua  venit 
cum  Noemi ,  de  regione  Moabitide , 

7.  &  rogavit  ut  fpicas  colligeret  remanentes ,  fe- 
quens  meftbrum  veftigia  :  &  de  mani  ufque  nunc  ftat 
in  agro  ,  &  ne  ad  momentum  quidem  domum  rever- 
fa eft. 

8.  Et  ait  Booz  ad  Ruth  :  Audi  filia ,  ne  vadas  in 


loco  :  fed  jungere  puellis  meis  , 

9.  &  ubi  mefl^uerint ,  fequere.  Mandavi  enim  pue- 
ris  meis ,  ut  nemo  moleftus  fit  tibi  :  fed  etiam  fi  fi« 
tieris  ,  vade  ad  farcinulas ,  &  bibe  aquas  ,  de  qui- 
bus &  pueri  bibunt. 

10.  Qua  cadens  in  faciem  fuam  &  adorans  fupec 
terram  ,  dixit  ad  eum  :  Unde  mihi  hoc ,  ut  inveni- 
rem  gratiam  ante  oculos  tuos ,  &  nofle  me  dignare-' 
ris  peregrinam  mulierem  ? 

1 1.  Cui  ille  refpondit  :  Nunciata  funt  mihi  omr 


alterum  agrum  ad  colligendum ,  nee  recedas  ab  hoc 

NoTA     AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 

f  .4.  Gisce,  \oco  jiiz'ini qui  mejjoribus  praerat ,  fimpli-      Jiii  rtfponderunt, 
«iter  habetur  ,  t^k  ^-efi'^Mi  ,  mejjortbiis  ,  ut  &  J,  ErrcK,  pro 


LIBER     RUTH.     Cap.  III. 


471 


ULGATA       NOVA. 


Ilia  ,  qus  feceris  focrui  tux  poll:  mortem  viri  tui  : 
&  quod  reliqueris  paremes  tuos ,  &  terrain  in  qua 
nata  es  ,  &  veneris  ad  populum  ,  quern  antca  nef- 
ciebas. 

II.  Reddat  tibi  Dominus  pro  operetuo,  &  ple- 
nam  mercedem  recipias  k  Domino  Deo  Ifrael  ,  ad 
queni  venifti ,  &  fub  cu|us  confugifti  alas. 

I  J.  QujB  ait  :  Inveni  gratlam  apud  oculos  tuos, 
domine  mi ,  qui  confolatus  es  me ,  &  locutus  es  ad 
cor  anciila;  tu.-E  ,  qus  non  fum  fimilis  unius  puella- 
rum  tuarura. 

14.  Dixitque  ad  eam  Booz  :  Quando  hora  vef- 
cendi  fiierit ,  veni  hue  ,  &  comede  panem ,  &  intin- 
ge  buccellam  tuam  in  aceto.  Sedit  itaque  ad  meflb- 
rum  latus ,  &  congefilt  polentam  libi  ,  comeditque 
&  faturata  eft  ,  &  tulit  reliquias. 

1 5 .  Atque  inde  furrexit ,  ut  fpicas  ex  more  col- 
ligeret.  PnEcepit  autem  Booz  pueris  fuis ,  dicens  : 
Etiamfi  vobifcum  metere  voluerit  ,  ne  piohibeatis 
eam  : 

16.  &  de  veftris  quoque  manipulis  projicite  de 
induftria ,  &  remanere  permittite ,  ut  abfque  rubore 
coUigat ,  &  colligentem  nemo  corripiat. 

17.  CoUegit  ergo  in         17 feqq.  Vide  Not. 

NoTA    AD    Version 


agro  ufque  ad  vefpcram  :  &  qua;  collegerat  virga  cas- 
dens  &  excutiens ,  invenit  hordei  <]uali  cphi  menfu- 
ram ,  id  eft  ,  tres  modios. 

18.  Quos  portans  reverfa  eft  in  civitatem  ,  &  of- 
tcndit  focrui  fux  :  infuper  protulit ,  &  dedit  ei  de 
re!iquiis  cibi  fui  ,  quo  faturata  fuerat. 

19.  Dixitque  ei  focrus  fua  ;  Ubi  liodie  collegifti, 
&  ubi  fecifti  opus  ?  lit  benediiftus  qui  mifertus  eft  tui. 
Indicavitque  ei  apud  quern  fuilfet  operata  :  &  no- 
men  dixit  viri ,  quod  Booz  vocaretur. 

10.  Cui  refpondit  Noemi  ;  Benediftus  fit  k  Do- 
mino :  quoniam  eandem  gratiam  ,  quam  pr.-Ebucrat 
vivis ,  fervavit  &  moituis.  Rurfumque  ait  ;  Propin- 
quus  nofter  eft  liomo. 

1 1 .  Et  Ruth  ,  Hoc  quoque  ,  inquit ,  praecepit  mi- 
hi ,  ut  tandiu  menbribus  ejus  jungerer ,  4pnec  cra- 
nes fegetes  meterentur. 

ii.  Cui  dixit  focrus:  Melius  eft,  filia  mea  ,  ut 
cum  puellis  ejus  exeas  ad  metendum  ,  ne  in  alieno 
agro  quifpiam  reiiftat  tibi. 

1;.  Junda  eft  itaque  puellis  Booz  :  &  tandiu 
cum  eis  melTuit ,  donee  hordea  &  triticum  in  hor- 
reis  conderentur. 


t-  17.  &c.  His  alludic  Ambr.l.  5.  in  Luc.  to.  I.  152J. 
f.  dicens  :  Refert  aritem  advntere  quod  ^5  in  agro  plena 
nxjjis  reperta,  mtinipalns  ,Jicm  firiptam  ejl ,   collide»!,  J^ 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

focrui  frudus  refervans  ,    J^  non  poji  jttvinim  abiit ,  foi 
viruni  perjeilutn  fecuta  efl  ,  &c. 


CAPUT        III. 


NOVA. 

6.  Defcenditque  in  aream  ,  &  fecit  omnia  qus  fi- 
bi  imperaverat  focrus. 

7.  Cvimque  corned ilTet  Booz  ,  &  bibiflet ,  &  fac- 
tus  effet  hilarior  ,  ilTetque  ad  dormiendum  juxta  acer- 
vum  manipulorum  ,  venit  abfcondite  ,  &  difcoopcr- 
to  pallio  i  pedibus  ejus ,  l"e  projecit. 

8.  £t  ecce  ,  nofle  jam  media  expavit  homo  ,  & 
conturbatus  eft  :  viditque  muherem  jacentem  ad  pedes 
fuos, 

9.  &  ait  illi  :  Que  es  ?  Illaque  refpondit  :  Ego 
fum  Ruth  anciila  tua  :  expande  pallium  tuum  fupe» 
famulam  tuam  ,  quia  propinquus  es. 


V  U  L  G  A  T  A 

I,  TJOftquam  autem  reverfa  eft  ad  focrum  fuam  , 
JL    audivit  ab ea :  Filia  mea , qujeram  tibi  requiem , 
&  providebo  ut  bene  fit  tibi. 

I.  Booz  ifte  ,  cujus  puellis  in  agro  junfta  es,  pro- 
pinquus nofter  eft ,  &  hac  nofle  aream  hordei  ventilat. 

5 .  Lavare  igitur  ,  &  ungere ,  &  induere  cultiori- 
bus  veftimentis ,  &  defcende  in  aream  :  non  te  videat 
homo  ,  donee  efum  potumque  finierit. 

4.  Quando  autem  ierit  ad  dormiendum  ,  nota  lo- 
cum in  quo  dormiat  :  veniefque  &  difcooperies  pal- 
lium ,  quo  operitur  i  parte  pedum  ,  &  projicies  te , 
&  ibi  jacebis :  ipfe  autem  dicet  tibi  quid  agere  debeas. 

J.  Qu2E  refpondit  :  Quidquid  prsceperis  faciam. 

VULGATA     NOVA.  VeRSIO     A  N  T  I  Q  U  A. 

10.  Et  ille,  Benedifta  ,  inquit,  es  k  Domi-        10 quia  mulier  virtutis  es  tu,  vel  quia  he-  Amhr.inluc.i.\t 

no  filia  ,  &  priorem  mifericordiam  pofteriore    ne  fecifti  mifericordiam  tuam  novilllmam ,  pluf- '• '•  JS^^-*» 
fuperafti  :  quia  non  es  fec&ta  juvenes ,  pauperes     quam  primam 

five  divites. 

V  U   I  G  A  T  A 

I I.  Noli  ergo  metuere  ,  fed  quidquid  dixeris  mi- 
lii,  faciam  tibi.  Scit  enim  omnis  populus,  qui  habitat 
intra  portas  urbis  mea;  ,  mulierem  te  efle  virtutis. 

1 1.  Nee  abnuo  me  propinquum  ,  fed  eft  alius  me 
propinquior. 

I J .  Quiefce  hac  node  :  &  fafto  mane ,  fi  te  vo- 
luerit propinquitatis  jure  retinere  ,  bene  res  afta  eft  : 
fm  autem  ille  noluerit ,  ego  te  abfque  ulla  dubita- 
tione  fufcipiam  ,  vivit  Dominus  :  dormi  ufque  man^. 

14.  Dormivit  itaque  ad  pedes  ejus  ufque  ad  noc- 
tls  abfcelfum.  Surrexit  itaque  antequam  homines  fe 


NOVA. 

1 5 .  Et  rurfum  ,  Expande ,  inquit ,  pallium  tuum 
quo  operiris ,  &  tene  utraque  manu.  Qua  extenden- 
te ,  &  tenente ,  menfus  eft  fex  modios  hordei  ,  & 
pofuit  fuper  eam.  Qua  portans  ingrefla  eft  civitatem  , 

16.  &  venit  ad  focrum  fuam.  Qua;  dixit  ei :  Quid 
egifti  filia  ?  Narravitque  ei  omnia  ,  qui  fibi  feciffec 
homo. 

17.  Et  ait :  Ecce  fex  modios  hordei  dedit  mihi  , 
&  ait  :  Nolo  vacuam  te  reverti  ad  focrum  tuam. 

18.  Dixitque  Noemi :  Exfpeda  filia  donee  videa- 
mus  quem  res  exitum  habeat  :  neque  enim  ceflabit 
homo  nifi  compleverit  quod  locutus  eft. 


cognofcerent  mutuo  ,  &  dixit  Booz  :  Cave  ne  quis 
ooverit  qu6d  hue  veneris. 

NoTA    AD    Versionem    antiquam. 

_  I*-.  10.  Hie  memoriter  citare  videtur  Ambrof.  vel  po-      «V'su  ysxn~v ,  &c.   Oiiia  ionam  ficifli  mifersrerJi.mt  w/li/t 
tiiis  OT«fa(p(!aO(f  :  lie  enim  habetur  j3ra:ce  :  "On  ihaSt/m;      foftremam  Jiipir  prim»m  ,   non  tiiriiJo  pofi  jn-jtrits  ,   &c, 
T»  (Mti  Qt  TO  e%!i]:t  u'wip  to  Trfxnv ,  |^!^  'srafW,^fittt  cs 


47- 


LIBER     RUTH.     Cap.   IV. 


CAPUT       IV. 

VULGATA       NOVA. 


t.    \   Scendit  ergo  Booz  ad  portam  ,  &  fedit  ibi. 

XJl  Cuiiique  vidilTet  propinquum  priterire  ,  de 
quo  prius  fermo  liabitus  ell  ,  di>iit  ad  eum  ;  Declina 
paulifper  ,  &  fede  hic  :  vocans  eum  nomine  fuo.  Qui 
diveitit,  &  I'edit. 

1.  Totlens  autem  Booz  decern  viros  de  fenioribus 
civitatis,  i.iiic  ad  eos  :  Sedete  hic. 

3.  Quibus  fedentibus  ,  locutus  eft  ad  propinquum  : 
Partem  agri  fratris  nollri  Elimelech  vendet  Noemi , 
qua;  reverfa  eft  de  regione  Moabitide 


tin  autem  difplicet  tibi ,  hoc  ipfum  indica  mihi ,  ut 
fciam  quid  facere  debeam  :  nullus  enim  eft  propin- 
quus  ,  exccpto  te ,  qui  prior  es  ;  &  me  ,  qui  fecun- 
dus  lum.   At  iile  refpondit  :  Ego  agrum  emam. 

5.  Cni  dixit  D002  :  Quando  emcris  agrum  dema- 
nu  mulieris  ,  Ruth  quoque  Moabitidem  ,  qure  uxor 
defunili  fuit ,  debes  accipere  :  ut  ful'cites  nomen  pro- 
pinqui  tui  in  lixreditate  fija. 

6.  Qui  refpondit  :  Cedo  juri  propinquitatis  :  ne- 
que  enim  pofteritatem  famihx  me.e  delere  debeo  :  ta 


^.  quod  audire   te  volui  ,   &  tibi   dicere  coram     meo  utere  privilegio  ,  quo  me  hbentec  carere  pro- 
cunAis  fedentibus  ,  &  majoribus  natii  de  populo  meo.      fiteor. 
Si  vis  poflidere  jure  propinquitatis,  erne  ,  &  pofl'ide: 

V  E  R  s  J  o 


A  N  T  1  Q  U  A. 

'Amh-.inPf.^il.t.     7 folvebat  vir  calciamentum  fuum ,  &  da- 

j.  915.  c.  Va,a-b.u  proximo  fuo,clicens  :  Hoc  erit  in  tetlimo- 
?i£«s-ix»5,  »1  W«-  Ilium  in  lllaei. 

<»r. 

8.  Et  dicebat  propinquiis :  Accipe  ,  &  adquire 
tibi  tu.  Et  Iblvebat  calciamentum  liium 


VuLGATA     NOVA. 


7.  Hic  autem  erat  mos  antiquitus  in  Ifrael       T)eut, 
inter  propinqiios ,   ut  fi   quando  alter  alteri  fuo  ^5-7' 
juri  cedebat,  ut  effet  tirma  conceffio ,  folvebat 

homo  caicean.entum   fuum  ,  &  dabat  proximo 
fuo  ;  hoc  erat  teftimon.um  ceflionis  in  llrael. 

8.  Dixit  ergo  propinquo  fuo  Booz  :  Tolle 
calceamentum  tuum.  Quod  ftatim  folvit  de  pedc 
fuo. 


9.  At  ille  majoribus  natu ,  &  univerfo  populo  : 
Teftcs  vos  ,  inquit ,  eftis  hodie ,  quod  polYederim  om- 
nia qucE  fuerunt  Elimelech  ,  &  Chelion  ,  &  Maha- 
lon  ,  tradente  Noemi  : 

10.  &  Ruth  Moabitidem,  uxorem  Mahalon  ,  in 


VuLGATA       NOVA. 

conjugium  fumpferim  ,  ut  fufcitem  nomen  defunfti  ia 
hsreditate  fua  ,  ne  vocabulum  e|us  de  familia  fua  ac 
fratribus  &  populo  deleatur.  Vos  ,  inquam  ,  hujus 
tei  teftes  eftis. 


Versio    antiqua. 

mmi.-i.inlus,      II det  Dominus  mulierem  ,  qu2E  intrat  in 

«.1.  lili.h.  domum  tuam,  ilCllt  Rachel  ,  &  flCUt  Liam  ,  qnx      porta  ,  &  maiores  natu  :  Nos  teftes  fumus  ;  fa 


Vulgata    nova. 
II.  Refpondit  omnis  populus  ,  qui  erat  in 


jEdificavenint  domum  Ifirael :  &  faceie  virtutem 
in  Ephrata ,  &  fit  nomen  in  Bethleem  : 


\i.  &  fiat  domus  tua  ,  ficut  domus  Phares, 
quern  peperit  Thamar  Judx  ;  de  lemine  tuo  det 
tibi  Dominus  ex  hac  puella. 

1 3.  Et  accepit  Booz  Ruth  ,  Sc  fadta  eft  ei  in 
matiimonium 


Vulgata 

14.  Dixeruntque  mulieres  ad  Noemi  :  Benediftus 
Dominus  ,  qui  non  eft  paflus  ut  dehceret  fuccelfor 
familis  tua;,  &  vocaretur  nomen  ejus  in  llrael. 

15.  Et  habeas  qui  confoletur  animam  tuam  ,  & 
enutriat  feneitutem  :  de  nuru  enim  tua  natus  eft  ,  qus 
te  diligit :  &  multo  tibi  melior  eft  ,  quim  fi  feptem 
haberes  tiiios. 

16.  Sufceptumque  Noemi  puerum  pofuit  in  finu 
fuo ,  &  nutricis  ac  gerul.p  fungebatur  officio. 

J  7.  Vicinx  autem  mulieres  congratulantes  ei ,  & 


ciat  Dominus  banc  mulierem  ,  qu:E  ingreditur 
domuin  tuam  ,  licut  I^acliel  &  Liam  ,  qua;  .^di- 
ficaverunt  domum  Ifrael  :  ut  fit  exemplum  vir- 
tutis  in  Ephrata  ,  &  habeat  celebre  nomen  in 
Bethlehem  : 

li.   fiatque  domus  tua,  ficut  domus  Phares, 
queni  Thamnr  peperit  Juda;  ,   de  femine  quod    Gf».  38. 
tibi  dederit  Dominus  ex  hac  puella.  19. 

I  J.  Tulit  itaque  Dooz  Ruth  ,  &  accepit  uxo- 
rem :  ingrelTufque  eft  ad  eam ,  &  dedit  lUi  Do- 
minus ut  conciperet ,  &  pareret  filium. 

NOVA. 

dicentes  :  Natus  eft  filius  Noemi  :  vocaverunt  no- 
men ejus  Obed  ;  hic  eft  pater  Ifai  ,  patris  David. 

1 8.  HiE  funt  generationes  Phares  ;  Phares  genuit      i.Tnr, 
Efron ,  J-J.?£4. 

19.  Efron  genuit  Aram,  Aram  genuit  Aminadab,  '• 
io.  Aminadab  genuit  Nahaflbn ,  Nahaffon  genuit    ■™'"' '• 

Salmon  , 

II.   Salmon  genuit  Booz,  Booz  genuit  Obed, 
11.  Obed  genuit  Ifai  ,   Ifai  genuit  David. 


3. 


NoT,E      AD     VerSIONEM      ANTIQUA  M. 

Mf.  lamenAlex.  ac  ed.  Compl.  crciwai  :  demum  \ocofit, 
legimr  f  5"«' I  "■'•'•  Grsco  magis  accedic  idem  Ambrof.  in 
Pf.  45.  col.  91  5.  c.  ubi  (ic  :  Diceham  tti.im  adfianies  :  Det 


t.f.  Ita<jraece,  detrafto  verbo  iicmi  ,  cujus  loco 
liab.  TM  a-zx''""'"'?'  ■^'''  a/X'S'-''"'  "'"T»",  Nobil.  redimenti 
rtdemftioHtm  fumi.  Eadem  memorat  idem  Ambrof.  1.  3. 
in  Luc.  I  526.  a.  dicens  :  Mm  erat ,  iii  qii:  prsximiti  erat  , 
/t  itollet  ciedpere  in  cmjilgitim  fropmqnam  fnmn  ,  calaa- 
mentiim  juitm  fetvertt ,  i3  aiti  cedent.  Sequitur  Gra;ce  , 
Kit!  TtTo  iiK  /^XfTuCA'-y  cV  Io^M^■ 

t.  8.  Gr.  Kal  ■l-yrir  i  dyX'^t^i  ■'«  B"'?  ,  deinde  deletur 
accipe  ^  ,  licut  t«  ,  poll  tibi ,  cujus  loco  ponitur  ,  thk  i-/X'^'' 
'2iieufi>i ,  propiriqttitatem  meam  ;  Nobi!.  con(i^nif:tredemptio- 
«tm;  demum  pro  felveliii  ■,  vT(M(,xla,  folvit ,  Sec  ut  fup. 

*.  II.  Eadem  pene  in  Grsco  ,  prjeter  feqq.  nempe 
additur  0»,  ad  miiherem,  ut  &  iitpoTipxi,  ambx ,  ad  xdi- 
Jicinmint  i  fubinde  gco facere ,  lie,  svroiHSoti' ,  feceninti  in 


tiltt  Dominus  nxcrem  ,  qi:x  imrat  domum  tuam  ,  Jicut  Ra- 
chel 2?  ficut  Lta  ,  17««  ^dificavtrunt  mncjiie  domum  Jfratly 
i^  fecerunt  ■virtutem  in  Ephrata:  at  1.  3.  in  Luc.  col.  i  526. 
f.  conftanter  habet  facere  ,  &  ,_/i'i  nomen  in  BethUem  :  item 
port  det ,  addit  nhi  ,   quod  abed:  a  Graeco. 

^.  12.  Tta  in  Grsco  ,  exceptis  his  : 'E;i  t?  e-j-iffixm 
I"  A-^H  Kjf.o'i  Qci  in  TiT?  Tct.'/ioxii?  ra,vTV,i.  De  femine  quod 
dahit  Dominti!  tibi  ex  nncilU  hac  :  al.  vero  loco  J  ,  exftat  «?  , 
ut  &/«!',   pro  /o^ce;. 

#.  I  5.  Ad  verbum  e  Grxco  ,  prster  lioc  ,  in  mmrimit 
nium ,  pro  quo  ■  fi";  ivtiiM»  >  in  Hxtrem, 


475 

ROMAN.   CORRECTIONUM   AD   EDIT.   VULGATAM  DELECTUS, 

Aiiftore  Francisco  Luca   Brugenfi. 
RUTH. 


■<AP.  I.  t.  II.  Nvim  ultra  habco  filios.  Nob  fflH/{j  ;r*- 
jlens  hnlieo  <um  fiituyo  halielio. 


Jf .  I  y.  De  nuru  enim  tua  naius  efl ,  quae  te  dilijMr.  J\V 
It  jubjlttttcrc  majiultnitm  tjui  ,  pro  femmino  quae  ,  autfutti* 


Cap.  IV.  if.  5.  Quibus   iedciiubus.    Alii  mtniis  npic  ,      rum  diligct ,  pro  prxfenit  dijgit. 


quibus  relideiitibi.is 


It.  iz.  ITai  gcnuit  David.    No«  addas  regen 


SUMMA    CAPITA    LIBRI    I.    REGUM, 

e  Vulgaris  Bibliis  deprompta,  deficientibus  aliis  quae  Verfioni  antiquae 

latis  refpondeant. 


*'  nen;',am:quArum  Amu  dhi  fieriits  & 
dmuU  improper io  trifiis  ,fuf^  in  Silo  coram  He- 
ll  oratione  Ad    Dominum  ,    permit  SaDiiielem  > 
quern  Domino  obtiilit ,  ut  voverat. 
Cap.  11-   Anns,  canticum  in  vratiarnm  actionem; 
{ju£  riirfum  tres  ftUos  &  dtias  filias  generavit :  ob 
fcccata  aittem  filionim  Heli ,  &  nimiam  patris 
indulgentiam,  fit  illi  &  domtii  ejus  comminatio , 
ac  mors  flioriini  pr^dicitur. 
Cap.  ill.  Siimuel  qu.tter  a  Domino  vocatus  ,  re- 
vclationem  jibi  adversiim  Heli  fudarn  .  ei  refert. 
Cap.  IV.   Ccdiintitr  IfracHu  a  Pbilijlhsis ,  riir- 
fumquc  addi'.clii  in  caftra  area  Cdduntur ,  capta- 
que  area  ,  duo  jilii  Heli  occidnntur ;  quibus  audi- 
tis  ,  Heli  corruens  occumbit ,  nuru  ejus  in  partu 
moriente. 
Cap.  V .  Dagon coram  arcafemel ac  iterum  corrttit, 
abfcijfis  in  limine  capite  &  manibtis.    Philijih^i 
quoque  marifcis  cr  muribus  percujfi  ,  arcam  a  fe 
repellunt. 
Cap.  VI.   fhiHlllhti  arcam  cum  muribus  &   anis 
aureis ,  fuorum  facerdotum  conjilio  ,   a  fe  remit- 
tunt  per   vaccas  laitantes ,  &  novum  planjirum 
ufque  Eethfames  :  ubi  vaccas  fuper  ligna  plaujlri 
Bethfamitd:  immoLtverunt ,  plurimis  de  populo  ac 
plebe  a    Domino  interemptis ,  quid  arcam   Dei 
confpexijfent. 
Cap.  VII.   Reducitur  area  in   domum  Abin.idab 
in  Gabaa ;  &  Samuelis  hSrtatu  Ifraelitic  ad  Do- 
minum eonverfi  Philijlhxes  vicerunt  ,  orame  pro 
ipfts   Samuele. 
Cap.  VIII.  Filiis  Samuelis  ad  avaritiam  decli- 
nantibns  petit  populus  fibi  regem  ;  quibus  Samuel , 
jubente  Domino  ,  jus  regis  pricdicit ,  fed  non  au- 
ditur. 
Cap.  IX.   Saul  qutrendo  patris  afmas  pervenit  ad 
Samuelem  ,  cum  quo  pranfus  ejl ,  ac  node  hofpitio 
receptus. 
Cap.  X.  Ungitur  Saul  in  regem  a  Samuele,  d.'.tis 
ac  fuccedentibus  fignis ,  prophetat  inter  prophet  as , 
Cr  mijfis  fortibus  a  Samuele  coiifi,:>raiur  in  regem: 
lex  regni  in  libra  fcripta  ,   coram  Domino  reponi- 
tur. 
Cap.  XI.  Saul,  irruentein  ipfum Spiritii  Pomini , 
divififqiiefuis  bobus  ,  populum  ad  bellum  Convocat , 
vincitque  Naas  regem  Ammonitarum  ,  liCxratis 
viris  Jabes  Galaad ,  &  regnum  ejus  ir.faiiratur 
in  Calgala. 
C  A  P.  X II .  Samuel  poputi  judicio  probatus  innocens , 
Ifraelem   ingiatitudihis  arguit ,  datis  e   ctulo  fi- 
gnis ,  honaturquc  ut  Domino  adhxreaut ,    non 
Tom.  I. 


cejfans  pro  ipfts  orare. 
Cap.  XI 11.  J  icli  a  Saule  Philifilui maximo  appa^ 
ratu  adversus  /fra.'lem  armantur;  territi  Hebrtti 
in  antris  latitant : cir  Saul .  quia  non exCpeclato  Sa- 
muelis adventu  obtulit  hohcaajium  .  reprobatus  a 
Domino   dicitur  :   de  cautela    Philifliuorum   ut 
Ifraelitit.  armis  fpoliareyitur 
Cap.  XIV.  Jonathas  Domino  fidens .  cum  arm:<re- 
ro  fuo  Philijihxos  dtfperjit ;  veritm  poft  victoriam  , 
melle  gufiato  ,  ob  patris  jur amentum  mortem  com- 
tninatum  ,  populi  auxilio  vix  evaft. 
Cap.  a  V.  Saul  mifus  a  Domitw  ad  delendumfun- 
ditus   Amalec  ,    Agag  eorum  regem    multamque 
pcddam  refervans  ,    inobedientix  arguitur  ,  com- 
mendata  obedientix  ,  ideoque  a  regno  rejicitur  i 
inteifecloque  Agag  ,  Saul  reprobatus  a  Samuele 
lugetur. 
-Cap.  XVI.   Reprobato  S.tul ,   David  inter  fratres 
in  regem  ungitur  ;   quo  cithar,i  pfallente  coram 
Saule  agitato  fpiritu  malo ,   ilk  leviits  habebat. 
Cap.  XVII.   Philifthxis    contra  Ifraelem  ad  pu- 
gnam  congregatis  ,    Goliath  gigantem  in  armis 
cr  fortitudine  confdeniem  ,    inermts  David  oici- 
dit ,  prxcifumque  cuput ,  diffufis  Philijlhxis  ,  ad 
Saulem  lulit. 
Cap.  XVIII.   Inito  David  cum  Jonatha  fesdere  , 
Saul  audita  fui  &  David  comparatione  .   mah 
fpiritu  agitatus  nititur  David  configerei  &  Aie- 
rob  filiam  ,  quam  cat  Davidi  pollicitus ,  tradit 
alteri :  Afiihol  veto  juniorem  callide  mcdiantibus 
centimi prsputiis  PhilijthMrum  defpondet  David  in 
uxorem. 
Cap.  XIX.  Saul  David  occidere  volens  ,  voce  Jo- 
natbx  placatur  :  quern  coram  fe  ci!hariz.antem  , 
iterum  transfge^e  tentat ,  &  fugientem  indujhil 
Afichol   in  Naioth  apud   Samuelem  perfecutus , 
poji  ternos  nuncios  prophetantes  etiam  ipfe  prophe- 
tat. 
Cap.  XX.  Jon.tthas  poft  repetitum  cum  David  foe- 
dus  ,  ipfum  turn  patre  rccondii.trefrujha  conatur , 
ilium  tamen  e  manibus  ejus  trium  fagittarum  p- 
gno  liberal. 
Cap.  XXI.  Profugus  David  in  Nobe  ,  fame  com- 
pulfus  panes  fanitijicatos  comedit  datos  ab  Acbi- 
melech  coram   Doeg  Idurnxo ;  &  Goliath  gtadio 
accepto  ,  apud  Actus  regem  Geth  dcmentiam  frt 
timore  ftmulat. 
Cap.  XXII.  David  cum  plurimis  ad  fe  infpelun- 
cam  Odolt.im  fufeptis  ,  inde  ad  regem  Moab  pro- 
ficifcitur  ,  unde  conplio  Cad  propliet.t  in    terrain 
Juda  revertitur.  Saul  vera  omnes  facerdotes  ?kobe  , 
prater  Abiathar  qui  ad  David  lonfugit ,  per  Doei 

Ooo 


474 

Idumtiim  jiijftt  intnimt. 
C  A  p .  XX 1 1 1 .  Cidii  David CelUm  a  Philifth^is I'lbe' 
rdjfet ,  ne  in  maniis  Saul  a  viris  CeiU  traderetiir  , 
profugiis  in  defertiim  Ziph  prodittir  a  Zifbxii : 
fadere  Autent  inter  David  tir  Jonathan  renova- 
to  ,  Saul  eiim  perfequitur,  fed  propter  FhilifthM- 
Tum  irruptionem  liberatur. 
C  A  P.  XX 1 V .  David  infpelitnca  Engaddi  latitans, 
or  am  chlamydis  Saul  perfequentis  abfcidit ,  &  lie 
occideretur  ipfuni  liberavit  :  quare  Saul  culpam 
agtiofcit ,  &  fctens  David  regnaturmn  ,  fufcepto 
db  ipfojuramento  ei  reconciliatitr. 
Cap.  XXV.  MortuHS  Samuel  pUngitur  :  David 
Nabal  viBum  neganti  mortem  minatus ,  egregia 
Abigail  oratione  placatur ,  quant  mortuo  Nabal 
in  connubium  accipit  ,  Jimul  cjr  Aehinoam ,  Saul 
vera  filiam  Michol  Phatti  tradit. 
Cap.  XXVI.  David  a  Zipbxis  apud  Saul  prodi- 
tus  ,  haftam  &  fcypbum  dormienti  Saul  abfiulit ; 
quod  agnofcens  Saul ,  culpam  fatetur ,  revocatoque 
Davidi  fecuritateni  poUicetur. 
Cap.  XXVII.  David  apud  Acbis profugus ,  urbem 


Siceleg  ab  eo  obtinuit ,  qui  ex  eo  faHa  eft  in  hart' 

ditatem  regum  Juda  ,  unde  plurimas  agebat  pr£- 

das  iniponens  regi  Adiis. 
Cap.  XXVllI.  PlnlifthM  contra  Saul  armamur, 

ad  quod  bellum   David  poUicetur  fidem  Achis. 

Saul  occifis  A4agii ,  Pjthonijfam  confulit  ,  fufci- 

tari  jubens  Samuelem  ,   a  quo  fuam  fuorumque 

proximani  mortem  didicit. 
Cap.  XXIX.  David  cum  Pbiliftbdtis adversus Ifrael 

proficifcens  remittitur  ,  quia  metuebant  principes 
lie  in  prdio  fieret  ipfts  adverfarius. 
Cap.  XXX.  Abfente  David  ,  Amaleciti  Siceleg 
incenderant  ablata  prxda  ,  quos  David  perfequens 
occidit ,  recepti  pnda  ,  quam  fmgulis  fociis  ex 
mquo  divifit ,  etiam  its  qui  adfarcinas  laji  renian- 
ferant. 
Cap.  XXXI.  Saul  cumfiliisin  pugnaufi  corpus 
truncatocapite  inmuroBetbfanfufpendittir,  arma- 
que  ejus  in  templo  Aftaroth  :  viri  autem  Jabes , 
ablatis  Saul  ac  filiorum  ejui  cvrporibus ,  juxta  J*- 
ies  ea  fepelierunt. 


■img>p'iJU»BiJ>»iii' 


LIBER     PRIMUS 


S  A 


n 


(1  U  E  M     N  O  S 

PRIMUM    REGU 


D  I  C  I  M  U  S. 

^^•5  fVJL  Jl'^'I  C'v  j:  0^5  C«vj.  1^1,*  >!•  (*v^  v»^  r*v J,  j^j^  C*v^ 
Ti^  C*^  VT'^aS  C*^ '^'^J  W^^ '^•^*3 -v»  C«^~  7>43  Qs*>^  ^'^^ 

CAPUT     PRIMUM. 


I.  .-= — .^ 


V  E  R  S  I  O      A  N  T  I  Q  U  A. 

UiT  homo  ex  Arath,  &:  no-  Amir.l.^^.inLu:, 
men  ejus  Elc.ina  ,  filius  Hie-  *•  '•  iS'J-"- 
remiel ,  filius  Heli ,  filius  Ozi, 
de  monte  Lphraim. 


VurcATA      NOVA. 

UiT   vir  unus  de  Rama- 

thaimfophim  ,  de   monte 

F.phraim  ,  &  nomen  e)us 

Elcana  ,   filius  Jerohani  , 

ilii  Eiiu  ,  filii  Thohu  ,  lilii 

Suph,  Eplirathsus  : 
1 .   &  habuit  duas  uxo- 
res  ,  iioaicii  uiu  ivii„a  ,  &  nomen  fecundit  Plie- 
nenna.  Fueruncque  Phenenns  filii :  Annc-e  autem 
non  erant  liberi. 

3.  Et  afcendebat  vir  ille  de  civitate  fua  fta- 
tuds  diebus  ,  ut  adoiaiet  &  facriticaret  Domi- 
no exercituum  in  Silo.  Erant  autem  ibi  duo  fi- 
jii  Heli ,  Ophni  &  Phinees ,  facerdotes  Domini. 

VuLGATA       NOVA. 

4.  Venit  ergo  dies ,  &  immolavit  Elcana  ,  dedit-     filiabus  partes  : 

que  Phenennae  uxori  fuae ,  &  cunftis  filiis  ejus  ,  &  5 .  Anna  autem  dedlt  partem  unam  triftis ,  quia 

NotjE    ad    Versionem 


3 Ar:endebat  ex  diebus  in  dies  de  civitate     Anil,  iju.ffl.  Vet, 

fua  Kamathaim ,  adorare  &  facrificare  Deo  om-  '^'fl-  i"-'l^-  ^^-  P' 
nipotenti  labaoth.  Et  ibi  erat  Heli ,  &  duo  ri-  ^°' ''" 
lii  ejus ,  Ophni  &  Phiiiees ,  facerdotes  Domini. 


*  Ambrof.  de  apolog.  David  ,  to.  i.  col.  708.  d.  fcri- 
bit  RegnoTHm  ,  non  Kegttm  :  ha  reperimrts  ,  inquit  ,  in 
tibro  jcriptitm  ejje  Regnorum.  Sic  etiam  Hilar,  in  Pf".  ^y. 
&  98.  Item  Hieron.  epift.  ad  Damaf.  de  Seraph,  to.  5. 
col.  JIJ.  c.  &  Auguft.  qujElL  in  Jud.  to.  5.  parr.  i.  col. 
624.  a.  &  alibi  palTim.  Cypr.  vero  1.  2.  &  5.  Tellim. 
p.  292.  b.  305.  b.  lie  liab.  In  Bajilion  priino  ,  &c.  e  Gr*- 
co  Bae/AEia'/. 

Tt.  I.  Ex   Arath filius  Uieremiel  ,   &c.   Notant  BB. 

noftri ,  ill  Rom.  edit.  Ambrof.  ita  legi  :  Ex  Aranmiham  So- 

phim films  Uirrobam,  filii  Helm,  filii  Sophi  :  in  Mfs. 

veroCarnut.  Gemet.  Prat,  tx  Ramatlj  ,  Sec.  rurfus  in  Ge- 
net, «c  Prat,  films  Jeremel ,  in  Carn.  Ehroiml ,  filius  Heli , 
filius  Zoi ;  quibus  atcedit  Curb,  nili  quod  hab.  ex  Arath  , 
7"««.   /. 


A  N  T  I  Q  U  A  M . 

&  fcribit  Jheretnel,  Alii  vero  cum  antiq.  edit,  uc  fupra  in 
in  textu.  In  Grxco  iic  :"A»6fii7ro^  »»  ii,  'Af.uaEai/i  X.fXt 
(  Mf.  Aler.  Sio^i'^  )  si,  JpK  'Etpc"'/'-  >  i  >"M''  avTU  'Ea- 
Kafa  ,  t;;3;'l:fe^eHX  ,  C  Alex,  'if^a.ui  )pi«  'H?>/y ,  ui^  l?o<=^, 
(  Alex.  01?,  edit.  Aid.  01«= a  )  a/  NotciS  'Efe«(«' (  Aiex. 
I'l?  2i(7r  'EfQiS-cCoC  Aid.  a  HxsilC  i'i  'Afuxicufi  ti,  ipi^ 
'Eipfx'i/i-  Compl.  uiH  Si'y  s'E  i'pri  '£»£«:,«.  )  i.  e.  H^mt 
erat  ex  Armalh.tim  Stpba ,  de  mcnte  Epbraim  ,  JJ  nomen 
ez  Elcana  ,  fih.us  jeremeel ,  flit  Heliu  ,  filii  Thoce  ,  tn  Na/ii 
Epbraim. 

V".  5.  Grace.  Kxl  inZaiviv  0  ai'G/>wTOi  c£  «.«eswr  ei';  h^e- 
f«?  (■/,  'cro').EM<  aV™  li,  'Ap/.iOLzaift ,  Vftmnvrur  «,  iust'  Ku- 
fici  TM  Qsw  (^«£««'5-  tii  S,K>.ce/i'  J,  sx.u'lif.1,  j,.  Sec.  ut 
fupra. 

Ooo  ij 


47« 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    I. 


ULGATA       NOVA. 


Cypr.  di  eral,  Vrni, 
205.  a. 


Annam  diligebat :  Dominus  autem  concluferat  vulvam 
e)us. 

6.  Affligebat  quoque  earn  aemula  ejus,  &  vehe- 
menter  angebat ,  in  tantum ,  ut  exprobraret  quod  Do- 
minus conclufiflet  vulvam  ejus : 

7.  licque  faciebat  per  inigulos  annos ,  cum  redeun- 
te  tempore  afcenderent  ad  templum  Domini  :  &  fic 
provocabat  eam  :  porro  ilia  flebat ,  &  non  capiebat 
cibura. 

8.  DLxit  ergo  ei  Elcana  vir  fuus :  Anna,  cur  fles  ? 
&  quare  non  comedis  ?  &  quam  ob  rem  affligitur  cor 
tuum  ?  nunquid  non  ego  melior  tibi  fum ,  quam  de- 
cern filii  ? 

9.  Surrexit  autem  Anna  poftquam  comederat  & 
biberat  in  Silo.  £t  Heli  facerdote  fedente  fuper  fel- 

Versio    antiqua. 

13 loquebatiir  in  corde  fuo  ,  6c  labia  ejus 

nio\ebantui-,  &  vox  ejus  non  audiebatur :  &exau- 
divit  eam  Deus 

V  u  1  G  a  T  A 


lam  ante  pofles  terapli  Domini  , 

I  o.  cum  eflet  Anna  amaro  animo  ,  oravlt  ad  Do- 
minum  ,  flens  largiter  , 

VULGATA 


NOVA. 

1 1 .  &  votum  vovit ,  di- 
cens:  Domineexercituum, 
fi  refpiciens  videris  afflic- 


VERSIO     ANTiqOA. 

II &  vimim,  &    Ttrtui. 

ebriamen  non  bibet...  "^vtnas 

Pfycb.      , 
98;.  «. 


tionem  famula;  tu^ ,  &  recordatus  mei  fueris ,  nee 
oblitus  ancillar  tua^  ,  dederifque  ferv^  tus  fexum  vi- 
rilem  :  dabo  eum  Domino  omnibus  diebus  viti  ejus, 
&  novacula  non  afcendet  i'uper  caput  ejus. 

II.  Faftum    eft   autem  ,   cum   lUa  mulciplicaret 
preces  coram  Domino  ,  ut  Heli  obferyaret  os  ejus. 


1 4.  dixitque  ei :  Ufquequo  ebrla  eris  ?  digere  pau- 
Jifper  vinum,  quo  mades. 

1 5.  Relpondens  Anna  ,  Nequaquam  ,  inquit,  do- 
mine  mi  :  nam  mulier  infelix  nimis  ego  fum  ,  vinum- 
que  &  omne  quod  inebriare  poteft  ,  non  bibi  ,  fed 
eifudi  animam  meam  in  confpeitu  Domini. 

16.  Ne  reputes  ancillam  tuam  quafi  unam  de  fi- 
liabus  Belial  ;  quia  ex  multitudine  doloris  &  maero- 
ris  mei ,  locuta  fum  ufque  in  prafens. 

I  7.  Tunc  Heli  ait  ei  :  Vade  in  pace  :  &  Deus  If- 
rael  det  tibi  petitionem  tuam  ,  quam  rogafti  eum. 

18.  Et  ilia  dixit  :  Utinam  inveniat  ancilla  tua 
gratiam  in  oculis  tuis.  Et  abiit  mulier  in  viam  fuam  , 
&  comedit ,  vultufque  illius  non  funt  amplius  in  di' 
verfa  rautati. 

19.  Et  iurrexerunt  man$  ,  &  adoraverunt  coram 
Domino  :  reverlique  funt  ,  &  venenint  in  domum 
fuam  Ramatha.  Cognovit  autem  Elcana  Annam  uxo- 
rem  fuam  :  &  recordatus  eft  ejus  Dominus. 

io.  Et  faftum  eft  poft  circulum  dierum  ,  conce- 
pit  Anna  ,  &  peperit  filium  ,  vocavitque  nomen  ejus 
Samuel  :  eo  quod  k  Domino  poftulaffet  eum. 

1 1.  Afcendit  autem  vir  ejus  Elcana  ,  &  omnis  do- 
aus  ejus  ,  ut  immolaret  Domino  hoftiam  ibleranem  , 

N  OT  iE     A  : 

t.  II.  Auft.  1.  de  promin".  parr.  2.  c.  24.  ap.  Profp. 
tol.  149.  d.  hxz  liabec  ;  Anna  uxor  Helcanx  ,  qux  flerilis 
fttit ,  votum  Z'ovit  Deo  ,  /i  ei  daret  filzum  ,  eitm  ah  mfan^ 
tia  ufque  ad  fenium  ,  Julurum  in  domo  Domini,  Autl.  q. 
Vet.  T.  q.  46.  apud  Aug.  to.  3.  col.  60.  e.  Si  mihi  de- 
derti  filium  ,  commodo  eum  Domtno  emnihti  dtebtii  vitafua  : 

quibus    rcfpondent  Grseca  :  KctJ  dun  (  'Aiki) w2«7o 

tux>l'    Kffi'u  ,    //>«« tir  s'7:iC>f~oir  fVi=«-|>i; i, 


VULGATA     NOVA. 

I}.  Porro  Anna  loquebatur  in  corde  fuo, 
tantumque  labia  illius  movebantur ,  &  vox  pe- 
nitus  non  audiebatur.  .iEftimavit  ergo  eam  Heli 
temulentam  , 

NOVA. 

&  votum  fuum , 

11.  &  Anna  non  afcendit :  dixit  enim  viro  fuo  : 
Non  vadam  ,  donee  ablaflietur  infans ,  &  ducam  eum  , 
ut  appareat  ante  confpeiium  Domini ,  &  maneat  ibi 
jugiter. 

15.  Et  ait  ei  Elcana  vir  fuus  :  Fac  quod  bonum 
tibi  videtur  ,  Sc  mane  donee  ablades  eum  :  precor- 
que  ut  impleat  Dominus  verbum  fuum.  Manfit  ergo 
mulier  ,  &  ladavit  filium  fuum ,  donee  amoveret  earn 
k  lade. 

14.  Et  adduxit  eum  fecum  ,  poftquam  abla&ave- 
rat  ,  in  vitulis  tribus  ,  &  tribus  modiis  faring  ,  & 
amphora  vini ,  &  adduxit  eum  ad  domum  Domini 
in  Silo.   Puer  autem  erat  adhuc  infantulus  : 

i  5 .  &  immolaverunt  vitulum  ,  &  obtulerunt  pue- 
rum  Heli. 

2.6.  Et  ait  Anna  :  Obfecro  mi  domine  ,  vivit  ani- 
ma  tua  domine  :  ego  fum  ilia  mulier ,  qus  fteti  co- 
ram te  hie  orans  Dominum. 

2.7.  Pro  puero  illo  oravi ,  &  dedit  mihi  Dominus 
petitionem  meam  ,  quam  poftulavi  eum. 

18.  Idcirco  &  ego  commodavi  eum  Domino, 
cun&is  diebus  quibus  fuerit  conimodatus  Domino.  Et 
adoraverunt  ibi  Dominum.  Et  oravit  Anna,  &  ait: 

Versionem 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Q^   Jariy   ita^  vfxs^i;  ^waTif  «fTB  ,   deinde  lie,  j,  oiVe/, 
&c.   ut  in  Lat.  fup. 

if.  15.  Eadem  prorfusinGrarco,  prater  hoc  ulr.  C?  '"- 
audivit  eam  Deus,  quod  abeil :  in  edit,  ramen  Aid.  fe- 
quitur  ,  j,  et'imi<iy  mtv;  Kc'c'-i-  Auft.  op.  imp.  in  Matth. 
horn.  15.  col.  7J.  e.  fimiliter  hab.  Laha  quidem  ejus  mo- 
vebantur ,  Tox  autem  ejus  non  audiebatur. 


Tx  Mf.  codice  S. 
Germ.n.i^,  annor, 
$00. 


CAPUT     II. 


Versio   antiqua. 
I .  f^  Onfirmatum  eft  cor  meiim  in  Domino  , 


NOVA. 


exakanim  eft  cornii  meum  in  Deo  meo  : 
dilatatum  eft  os  meum  fuper  inimicos  meos :  Ix- 

NoTiE    AD    Versionem    antiquam 


Vu  L  G  A  T  A 

■E 

latatum  eft  os  meum  tjiper  iniuucos  nieos  :  quij 


Xfultavtt  cor  meum  in  Domino ,  &  exal- 
tatum  eft  cornu  meum  in  Deo  meo  ;  di- 


*  Hoc  Annx  Canticum  mutuamur  etiam  a  pluribus  aliis 
Mfs.  codd.  Iciliceta  Mf.  S.  Michaelis  fupra  Moiam  ,  vul- 


%° 


S.  Mthet ;  item  a  Mf.  olim  retinas  Suecis ,  nunc  Vatic. 


annorum  1000.  n.  II.  item  a  Regio  uno  n.  3608.  annor. 
cite.  400.  &  ab  alio  Sorbonico  ejuldetn  xtatis ,  Grxco  Lat. 
num.  4J9.  demum  ab  altero  Grxco  Lat.  in  quo  ,  fi  No- 
bilio  fides  ,  ctsm  multiplici  Pfilterto  eft  etiam  hoc  Cofisicum , 
^  ijrxcum  Larinis  charaderibtts  fcriptum  ,  ^  prxierea  cfr- 
frm  ex  Grace.  Idem  quoque  r«pe[i[ur  in  Bteviatio  Mo- 


zarabico  ad  feftum  SS.  Innoc.  p.  52.  &  in  Pfalrerio  Am- 
brof.  cdito  ab  eminent.  Card.  Thomafio  ad  calc.  Pfalt. 
Rom.  cum  aliis  eanticis  antiquis ,  Romx  ,  anno  1697.  Le- 
gitur  etiam  bis  apud  .'^ugttilinum  1.  17.  de  eivit.  Dei  , 
c.  4.  to.  7.  col.  459.  a.  6c  460.  feqq.  nee  non  in  com- 
mentatio  in  lib.  Reg.  S.  Eueherio  tribute  ,  to.  6.  Bibl. 
PP.  Lugd.  col.  940.  d.  feqq.  Quo  quseque  inter  le  dif- 
ferant,  notabitur  infra  de  more. 

t,  I.  Similiter  habet  Mf.  S.  Mich,  prstec  duo  ,  (cratk 


LIBER     I.    REGUM.     Cap.    II. 


477 


VULGATA     NOVA. 

litata  fam  in  falutari  tuo. 

i.  Non  eft  faniftus  ,  ut  eft  Domimis  :  neque 
enini  eft  alius  extra  te ,  ik  non  eft  foitis  ("icut 
Deus  Dofter. 

5.   Nolite  nwltiplicare  loqui  fubiimia  ,  glo- 


VeRSIO      ANTIQUA. 

tata  fum  in  laUitari  tuo.  Hx  Mf.  coJice  s, 

2.  Qiionum  non  ell  fanfliis ,  ficiit  Dominiis  :'^"'"-  /»;. 
&  non  eft  juftiis  ikut  Deus  nofter ,  non  clt  Tanc- 
tus  pi-xrer  te. 

3.  Nolite  gloriari,  &  nolite  loqui  excelfa  :  ne- 
riantes  :  recedant  Vetera  de  ore  veftro  :  quia  que  exeat  magniloquium  ex  ore  \ eftio  :  quo- 
Deus  fcientiarum  ,  Dominus  eft ,  &  ipli  pra;pa-  niam  Deus  icientix ,  Dominus ,  &;  Deus  pn- 
rantui-  cogitationes.                                         parans  adin\'entiones  ejus. 

4.  Arcus  fortium  fuperatus  eft ,  &  infirmi  ac-        4.  Arcum  potentium  infirmum  fecit ,  &i  infir- 

cinfti  funt  robore.  mes  pr^Ecindi  Hint  virtutem. 

$.  Repleti  prius ,  pro  panibus  fe  locaverunt:         5.  Pleni  panibus  detecerunt :  &c  efurientes  prae- 

&  fameiici  faturati  funt ,  donee  fterilis  peperit  buerunt  terram ,  quoniam  llerilis  pepetit  feptem : 

plurimos :  &  qu.E  multos  habebat  tilios ,  infirma-  &  qua;  multa  eiat  in  filiis ,  infirmata  eft. 


Df«f. 

51-  59- 
Tel).  15, 
2. 
S,ip.  i5. 


ta  eft. 

6.  Dominus  mortificat  &   vivificat ,  deducit 
ad  inferos  &  reducit. 

7.  Dominus  pauperem  facit  &  ditat,  humi- 
liat  &  fublevat. 


6.  Dominus  mortificat  &:  vivificat  ,  deducet 
in  inferno  &  adducet. 

7.  Dominus  pauperat  &  locupletat ,  humiliat 
&  exaltat. 


NoT^    AD    Versionem    antiquam. 


k 


meum  ,  loco  cornum  ,  quod  corrcximus ,  &  in  fine  ,jaltttare 
tttum  ■,  pro  ftlmari  mo.  Plalr.  Thomaf.  Ccnfirinatnin  cfl 
cor  meum  in  Domino  ,  ^  exaltatum  ejl  cornn  meum  /;;  Deo 

meo Ixtata  fttm  tn  falute  tita.  Sic  etiam  Sorboii.  hoc 

excepto  ,   Lnor  ego  injalnte  mea.  Ml.  Vatic.  Co^.'frmatHjn 

eJi i»  Domi/io  ^  exaltatttm  ejl  cormt  meum  tn  Deo  fxltt- 

iari  meo latatits  fum  in  falute  met.  Mozarab.  Cenjir- 

matum  ejl  cor  meum ^  ex.iltatum  ef}  cor  meum  in  Deo 

falutari  meo  :  dilauunm  ejl  jUper  inimuos  os  meum  :  Uior 
mihi  zTi  jhf.'ditiite  tua.  Reg.  Exfultavzt  cor  meum  ,  5cc.  ut 
in  Vulg.  similiter  AmbroL  in  P!.  45.  to.  i.  col.  895.  c. 
Exjultavit  cor  meum,..,. '^^  exaltatum  efl  cortJtt  meum  it/ Deo 
fmo:3X  I.  de  exhort,  virg.  to,  2.  col.  Z91.  e,  Confitma- 
tftm  ejl  cor  meum  in  Dom:no  ^  exaltatum  eft  cormt  meum  in 
Deo  meo  :  dtlat^xtum  eft  os  meum  Juper  intmicos  meos  :  Lxte- 
tJtr  in  falutari  tuo.  Augufl.  1.  IJ.  de  civi:.  Dei ,  col.  459. 
a.  Cotifirmatutyi  eft  cor  meum  in  Dom.  ^  exahatum  eft  cornu 
msttm  in  Deo  meo  :  dilatatum  eft  Juper  immicoi  meos  os  meum  : 
lxtat.%  jum  jn  jalutari  tuo.  Similiter  Auct.  comment,  in  1. 
Reg.  col.  940.  d.  excepiis  his  ^cornu  ??ieum  tn  Deo  jalu- 
tari meo  i  dilatatt'.m  eft  os  meum  ,  &c.  S.  Paulin.  epift. 
27.  175.3.  hxfultavit  inDomiuo  fpiritas  nofter.,  ^  dila- 
tiititm  eft  OS  mftntm  Ji*per  znzmzcum  n^ftrum.  Interp.  Orig. 
habet  etiam  ,  exftltuvit  cor  meum,  Gtxc.  verb  ,  *£rfpe  'Gh 
11  i(,a.pJ\a.  fJM  cv  Kupiij)  ,  ()-yw9ji  atcs'i;  ff<f  cV  <c^ia  p.'a'  scirAXTW- 
Ch  eV'  iX.^f>^i  f^a  TO  s'of^ct  fxb'  ivfppdv^ifv  «'  (jalwt-ia  cv.  Mf. 
Alex,  cum  ed.  Compl.  hab.  to  s'^f^a.  fi\i  stt' s-xjip^;  («k*  3c 
omnes  conflanter ,  a/  C'johspU  Qh  y  ur  &  vet.  Mf.  No- 
bilii  J  Theodoret.  vero  in   Kimc  loc.  cV  QcjTvph  Qif. 

yr.  1.  Concinit  Mf.  S.Mich,  ficur  etiam  Aug.  1.  4.  de 
civic.  Dei  ,  col.  459.  a.  quibus  favet  Gcxc.  ad  verbum. 


minus  ^  ^  Dem  prxparans  adinv.  fuas,  Grace,  M:;  xarxal- 
3--=  (  Mf.  Alex.  )Lctvy_ot.^ef.i)  h,  /^)  AatAsrxs  u■il^cl•  ^ti  i^ixU- 

Ta-  /:t;-7aAc/>tV^5Ci/;'»  ex tni  ©fo?   '^y'j.s-^-   KvtA'-'^y  ■^  f;;? 

£Tci;^x^'j}v  E-?Ti7»J'£uf^ex.'}cc  KVTv  t  C  Alcx.  dii^v.  )Cod.  vet. 
NobiLad  u\v.hoi ,  addit  =/5  v-^^^p'/yv ^  feinLat.  venior.c, 
excilja  eminentia  ;  item  infra  Grjece,  7K;^c.it; ,  Larir.e, /t;??;- 
tta  t  jion  'j.t^QZ'xy  ■,  jaentiarum. 

t.  4.  Mf.  Vatic.  Arcum  potentium  infirmum  fecit  ,  ^ 
jnfijmos  pr^cvixtt  virtute.  Similiter  hab.  Pfalc.  Thomal". 
prarter  unum  thfiymavtt  ^  ^10  iftfirmum  .e-it.  Mf.  S.Mich. 
Arcum  pot.  infirimtin  fecit  ^  ^  infirmt  p.tCiKtli  fuut  yobo~ 
re.  Reg.  Aratm  pot.  fecit  irfrmum,  ^  itf-mt  prcecindi 
fan  z'trtute.  Soib.  Arcus  pot.  irfi^maoit ,  ^  infirmys pta- 
ctnxit  virtute.  Ereviar,  Muz.  Arcum  (  1,  ar:us)  p,t.  infir'- 
matus  eft  ,  ^  znfirmi  -virtute  pmanili  funt.  Cyp:.  1.  5, 
Tcrtira.  p.  ^oj.  b.  legit  :  Invabdus  jaclus  eft  arcus  poten^ 
tium  y  [^  tnfrmi  acciniit  funt  Z'-.rtute.  Augull.  vero  1.  17. 
de  civic,  Dei ,  c.  4.  col.  459.  b.  Arcum  pot.  fecit  infirmum  , 
^  infirmi  pracindi  funt  virtitte:zi  infra  col.  460.  d.  hab. 
Arcus  potentium  infirmatiis  eft.  Audi,  denique  comment,  in 
lib.  Reg.  col.  940.  a.  Arcus  fortium  juperatfts  eft,  ^  in~ 
firmt  accincli  junt  virtute  :  fed  infra  :  Arcus  potentium  in- 
firmatus  eft  ^  ^  infirmi  prxcindi  ftint  virtute.  Gcxc.  To''o/ 

Mr.  $.  Ita  fert  Mf.  S.  Mich,  nili  quod  fcribit  flzis , 
pro  fijiis  ,  errore  forfan  librarii.  In  Sorbon.  verb  ut  in 
Pialt,  Thomaf.  &  Moz.  iic  :  Pleni  panii/us  minorati  funt: 
efurientes  (Pfalt.  ^  efurientes  )  tranjieruj.t  terram  ,  qtto- 
niam(  Pfalt.  delenr  (juoniam  )  fterilis  pepent  (  Pfait.  addunt 
feptem  :  )  ^  fiiofa  in  filns  ,  infirmata  eft.  similiter  in  Mf. 
Vatic,  nili  quud  pro  minorati  Junt  ,    fcriptum  deftcerunt  ^ 


Pfalt.  Thomaf.  6c  Sorb,  lie  habent ,    cum   Ambrof.  1.  de      &  intra,  quoniam  fterilis  peperit  feptem.  In  Ree;io  :  Pleni 


exhortat.  virg.  to.  2.  col.  29 1.  e.  Ononiam  non  eft  fani 
Uis ,  (  Ambrof.  non  eft  fxudus  alius )  quomodo  Dominus :  ^ 
non  eft  juftus  quomodo  Deus  nofter  ,  ^  non  eft  fantlus  pra- 
ter te.  Mi.  Vatic.  Quoniam  non  eft  Deus  alius  ^ficut  Do- 
miatis:^  non  eft  jrftus  fcut ,  Sec.  Pfalr.  Mozaiab.  Qjio- 
niam  non  eft  alius  Deu< ,  quomodo  Deus  nofter  :  neque  juf- 
tus priiter  te  ,  Domine  ,  ^  ?ion  eft  fantlus  prater  te.  Ml. 
Reg.  N(7«  eft  janilits  ,  ut  eft  Dominus  :  neque  enim  eft  alienus 
extra  te  ,  ^  non  eft  jovtis  ut  Dtus  nofler  ,  u:  in  Vulg. 

■jf.  5.  Similiter  hab.  Mf.  S,  Mich,  prstcr  voccm  fcien- 
tiarnm  t  loco  /cientia.  Vatic,  vero  (iz:  Nolite  q^l or lan  fit- 
perbf  ,  ^  nolite  loqui  excelfa :  neque  exeat  magniloquium  ex 
ore  veftro  :  quoniam  Deus  Jcientta  y  Dominus  eft  ,  Deus  qui 
pyxparat  adinventiones  ftas.  Pfalt.  Thomaf.  dc  Reg.  Cod. 
Nolite  gloriari  Juperbe  ,  ^  nolite  loqui  excelfa:  ^  non  exeat 
verbitm  magnum  ex  (  Reg.  de  )  ore  veftro  :  quoniam  Deus 
fcientia  ,  Dominus  ,  ^  Deus  qui  prxparat  voluntates  fuas : 
(Reg.  quon.  Detis  fcientiarum  t  Dominus  eft.,  Deus  qui  pa- 
rat  adinventiones  fua\.  )  Mf.  Sorbon.  Nolite  gloriari  ^  ^ 
?2olite  loqui  excelfa  emineniia  :  non  exeat  magniloquium  ex... 
quoniam  Deus  fctenti.z ,  Dominus  >  Deus  prxparans  adinv. 
fuas.    Ereviar.  Moz.  Nolite  gloriari  excelse  y  ^  nolite  alta 

loqui  in  fuperbia  :  l^  ne  exeat  magniloquium  ex quoniam 

Deus  fcientix  ^Dominus  eft  ,  De^is  qui  parat  adinvent.  fuas. 
Cypr.  1.  5.  Teflun.  p.  joj.  b.  fie  hab.  Nolne gloriari  ,  ne- 
que loquamini  elata  :  (^  non  procedat  magmloquentia  ex  ore 
veftro  :  quia  Deus  fcientiarum  ^  Dominus.  Aucl.  1.  ad  No  vat. 
ap.  eund.  p.  459.  Nolite  gloriari ,  ^  nolite  loqui  excelfa  :  l^J 
ne  exeat  magmloquentia  ex  ore  veftro.  Augulh  denique  I. 
1-7.  de  civit.  Dei  ,  col.  459.  a.  4/J0.  b.  Nolite  gloriari 
fuperhe  ,  ^  nolite  loqui  excel  ft  :  neque  procedat  ("inf.  exeat  ) 
magniloquium  de  ore  v^ftrfi  :.^i(efn*itn  Deus  Jcie/marutn  jDm' 


pambus  minoyatifrnt  :  0  efurientes  pojpdnnnf  ter-am  ,  qui;» 
fterilis  peperit  feptem  :  ^  ahundans  in  filiis  ^  tnfirmata  eft.  si- 
militer habent  Aug.  1.  17.  de  civir.  Dei,  c.  4.  cul.  4^9. 
b.  &  460.  e.  &.  Au6t.  comment,  in  Reg.  col.  940.  e.  his 
tanium  mutatis,  Icilicet ,  tranjterunt  ^  pro  pofpderunt  ,  Sc 
r,y.tlta  in  filiis  ,  pro  abundans  in  film.  Vet.  c-.'d.  N^'bil. 
habet  etiam  tranferttm.  Aug.  obfervat  Tup.  vnbo  mino- 
rau  iunt>  minus  quidem  Latino  ,  bene  tamen  expreff'rm  cjje^ 
qviud  ex  majoribus  minores  fatii  funt.  Ambrof.  in  Luc.  11. 
24.  to.  I.  col.  1455.  c.  pofleriora  fie  i^-'pi  \  Stenlis  fep- 
tnn  peperit :  'i^  populoj a  tn  filiis  ^  infirmata  rft.  Hieron.  in 
Ifai.  54-  to.  5.  col.  390.  e.  Sterilis  peperit  feptem  : ''^  qtixha-' 
bebiit  filios  plures  ,  infirmata  eft.  Gtxc.  YlM'ipei;  Kpru-y  ihar- 
/aJQMflac*  Hy  01  'STiivZvlst;  'isxpyKccf  "^vv  yOTi  s-u^  irziiv  eVra, 

-t.6.  Similiter  habent  Mfs.  prsed.  prater  hoc,  dcdw 
Clt  ad  inferos  ^  reducit  ,  quod  ferunc  Reg.  Sorb.  &  Pfalt. 
Thomaf.  cum  Aug.  I.  17.  de  civic.  Dei ,  col.  4^9.  b.  ^61. 
b.  Vatic,  vero  &  Moz.  ducit  ad  inferos  ^  reducit ,  S.  Mich. 
deducit  in  injeros  {^  adducit.  Tertul.  quoque  I.  2.  contra 
Marc,  p.  649.  b.  hoc  habet  :  Dominus  mortificat  ^  vivi- 
ficat. Ereviar.  Moz.  Deus  mortificat.  Anon,  apud  S.  Pau- 
lin. ep.  ad  Marcell.  to.  2.  p.  4.  a.  Dominus  mortificat  , 
Domttius  vivificat  ,  deducit  ad  inferos  £5  reducit.  Grxc, 
KvCic<;  ^^aiaTcI"  ^  ^'^0701'??,  vLXTAfsi  st;    a/y  >i  Kt-iji. 

-t.  7.  Sic  habet  Mf.  S.  Mich,  una  cum  Gixco.  Vatic, 
vero,  Reg.  Sorbon.  &  Pfalt.  Thomaf,  fie  :  Donimus  pau' 
peres  ^  dtvites  facit -,  humiliat  s3  ^■'^**lf''*t.  Mi^zarab.  Deus 
pauperem^  divitem  facit  ,  &c.  uc  lup.  Augull.  I.  i7.de 
civit.  Dei ,  e.  4.  col.  459.  b.  3c  461.  e.  cum  Au(5l.  com. 
in  lib.  Reg.  col,  94T.  b.  Dominus  pauperem  ficit  ^  ditat  , 
humiliat  ^  e.xaltat.  Anon,  apud  S.  Paulin.  ep.  ad  Mat- 


478 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    II. 


Ex  Mf.  ciJUe S. 
Ctfin,  /iif. 


VerSIO     ANTIQUA. 

S.  Qui  elevat  a  terra  pauperem,  &  de  fterco- 
re  exaltat  inopem  :  ut  fedeat  cum  potentibus  po- 
puli ,  &  Tedem  glorix  hxreditabit  eis. 

9.  Qui  dat  orationem  oranti ,  &  benedixit  an- 
nos  jultorum  :  quoniam  non  in  fortitudine  po- 
tens  vir. 

I  o.  Dominus  infirmum  facit  adverfarium  ejus : 
Dominus  landus  :  non  glorienir  prudens  in  fua 
prudenria ,  6c  non  glorienir  potens  in  virtute  liia , 
&  non  glorienir  dives  in  divitiis  iuis  :  fed  in  lioc 
glorietur  qui  gloriatur ,  intelligere  «Sc  cognofcere 
Dominum ,  &  facere  judicium  &  julUtiam  in 
medio  rerrx  :  Dominus  aicendit  in  coelos,  &  in- 
tonuit :  ipie  judicat  ilimma  terrje  ,  &  dabit  for- 
titudinem  regibus  noftris  ,  &  exaltabit  cornu 
Chrifti  llii 

V  U   L  G   A  T  A 


Vu 


LGATA     NOVA. 


8.  Sufcitat  de  pulvere  egenum  ,  &  de  (ler- 
core  elevat  pauperem  :  ut  fedeat  cum  principi- 
bus ,  &  folium  gloris  teneat.  Domini  enim  funt 
cardines  terrs ,  &  pofuit  fuper  eos  orbem. 

g.  Pedes  fanftorum  fuorum  fervabit ,  &  ira- 
pii  in  tenebiis  conticefcent  ;  quia  non  in  fortitu- 
dine fua  roborabitur  vir. 

13.  Dominum  formidabunt  adverfarii  ejus: 
&  fuper  ipfos  in  coelis  tonabit  :  Dominus  judi- 
cabit  rines  terrae  ,  &  dabit  imperium  regi  fuo,  & 
fublimabit  cornu  Chrifti  fui. 


NOVA. 


ir.  Et  ablit  Elcana  Ramatha  ,  in  domum  fuam  : 
puer  autem  erat  minifter  in  conlpeftu  Domini  ante 
faciem  Heli  facerdotis. 

iz.  PorroliliiHelijfi-         iz fi^J-  Vide  Not. 

lii  Belial ,  nefcientes  Do- 
minum , 

1 5.  neque  o.ficium  facerdotiim  ad  populum  :  fed 
quicunque  immoIafTet  viftimam  ,  veniebat  puer  facer- 
dotis ,  dum  coquerentur  carnes ,  &  habebat  fufcinu- 

NoT^    AD    Versi 

cell.  CO.  2.  p.  4.  a.  Dominus  diviies  pauptra  facit ,  hami^ 
iti  ex.jlut.  Tertul.  1.  2.  cone.  Marc.  p.  649.  b.  Hiimilians , 
ftd  {J  Jiitle-.ans. 

T.  8.  Similiter  in  Mf.  S.  Mich,  hoc  excepto,  til  federt 
turn  facial.,  loco  ut  fedrai.  Vatic,  autcm  lie  habet :  Sitfei- 
tans  A  terra  incpem  ,  ^  de  fincffre  erigit  pauperem  :  ttt  fede- 
re  etti  facial  ium  potentibus  popult ,  ^  (edem  gtoiix  hxredi- 
tabit eos.  Sic  eiiam  in  Sorbon.  excepiis  ulrimis :  ^  Jedere 
eos  facial  cum  potentibus  fscnii  ,  ^  folium  gloria  pojjidere 
tos  facial.  Vec.  cod,  Nobil.  ui  Jedere  eos  Jaceret  cum  po- 
tentibus ftlculi.  Mf.  Reg.  lie  :  Sufcitat  a  terra  i/icpem ,  ^ 
de  ftercore  exaltat  pauperem  :ut  collocet  eum  cum  principibus., 
(tttn  principibus  pspuli  fui  ,  ^  jedem  glorix  decernens  tlti. 
Pfalt.  Thomaf.  Snjcttatd  term  panperem , -^  de  jUrcore  erigil 
inopem  :  ^  ftdere  facil  eum  cum  potentibus  plebts  ,  ^  jedem 
glorix  poffidere  facit  eum.  Mozarab.  Sufitat  de  terra  ino- 
pem, 55  ab  ftercare  erigit  pauperem  :  i^  federeficit  eum  cum 
principibus  populi  fui  .  ^  ihronum  gloria  barediuitem  dabil 
iiii.  Tertul.  1.  4.  contra  Marc.  707.  c.  ^»1  exciiat pau- 
perem de  tetra,  J5  mendicum  :  uti  federe  eum  facial  cum  dy- 
naflis  populi  ,  utique  in  regno  Juo  ,  g;  in  ihronis  gloria  , 
Kiique  regalibus.  Auguft.  I.  17.  de  civir.  Dei  ,  c.  4.  to. 
7.  col.  459.  b.  &  461.  e.  g.  Sufcitat  a  terra  pauperem, 
0  de  flercore  erigit  inopem  :  ut  collocet  eum  (inL  fedeat)  cum 
potentibus  popult  ,  ^  Jedem  gloria  hareditalem  dans  ets.  Aucl. 
1.  ad  Novat.  ap.  Cypr.  p.  4^9.  Qttoni.im  erigit  a  terra 
pauperem  ,  a  flerqtiilinio  erigtt  inopem  :  ^  Jedere  eum  facil 
cum  potentibus  populi.  Similiter  Cypr.  ipfe  1.  3.  Tell.  p.  joy. 
b.  El  Jedere  eum  facit  cum  potentibus  populi.  Gr.  ^Anja, 
a-rl  *;vi;  tssryCin,  k.  dtro  y-iTTftist;  i'/sifi  ■^ri^.-yxv'  it.a.hUcti  {  Mf, 
Alex.  xa6i'cow  «i^tok,  edd.  Aid.  ScCompl.  rir  ii.K-AOotia.vTar  ) 
fiterx  Avvx^ur  Aa?  ,  J  ^p^Kv  tJVc^H?  Ka/oaCM^oyowjiy    «^jtc?;, 

V".  9,  Sic  hab,  Mf.  S.  Mich.  Regius  vero  cum  Breviar. 
Moz.  Datvolum  optanii  ,  ^  benedtcet  annos  jujii  :  quoniam 
non  in  fortitudine  potens  efi  homo  (  Mozar.  non  in  'vtribus 
potens  efl  vir.)  Vatic.  Qui  del  voiitm  oranti,  ^  benedicai 
annos  jtifti  :  quoniam  non  in  virtute  J'ua  potens  erit  -vir. 
Pfalt.  Thomaf.  Dans  votum  oranti ,  {5  benedicens  annos 
jujii :  quia  non  in  virtute  fua  potens  ejl  vir.  Sorbon.  Dans 
voittm  orandi  ,  ^  benedicei  annos  jujii  :  quia  non  potejl  in 
virtute  fua  vir.  Auguft.  1,  17.  de  civit.  Dei  ,  c.  4.  col. 
4?9.  c.  &  462.  a.  Dans  volum  voventi ,  ^  benedixit  annos 
juhi  :  quoni.tm  non  in  vtrlute  potens  ejl  vir.  Ita  quoque 
in  Grasco  ,  nil!  quod  pro  virtute  ,  eft  /X.t"' ,  robore ,  abf- 
que  feq.  efl.  Mf.  Alex,  loco  Auxin ,  jufli  ,  hab.  Aim/di', 
juflorum  ,  ut  fup.   in  textu  Germ. 

Tf ,  10,  Eadem  prorfus  hab.  Ml".  S.  Mich,  nifi  quod  fcri- 
bit  infirmum,  non  infirmem  ,  &  in  fine  cornu,  non  cor- 
num  ;  item  fup.  aicendit  in  coelis ,  pro  in  caelis  ;  qux  tria 
ita  corrigenda  duximus.  In  Pfalt.  Thomaf.  &  in  cod.  Vat. 
lie  :  Dominus  infirmum  fscit  adverfarium  ejus  :  Dominus 
fsniius :  (Vatic,  Dom.  Joins  functus  efl  : )  non  glorietur  fa^ 


lam  tridentem  in  manu  (ua  i 

14.  &  mittebat  eam  in  lebetem ,  vel  in  caldariam  I 
aut  in  ollam  ,  live  in  cacabum  :  &  omne  quod  leva- 
bat  fufcinula  ,  tollebat  facerdos  fibi  :  lie  faciebant 
univerfo  Ifraeli  venientium  in  Silo, 

1  s ,  Etiam  antequam  adolerent  adipem  ,  veniebat 
puer  facerdotis  ,  &  dicebat  immolanti :  Da  rruhi  car- 
nem  ,  ut  coquam  facerdoti :  non  enim  accipiam  «l  te 
camera  coftam  ,  fed  crudara. 

O  N  E  M     A  N'  T  I  Q  U  A  M, 

piens  in  fapientia  fua  ,  neque  glorietur  potens  in  virtute  fua  i 
neque  glorietur  dives  in  divitiis  Juis  :  fed  in  hoc  glorietur 
qui  gloriatur  ,  (  in  Vat.  deeft  qui  gloriatur  )  fcire  ^  jn- 
lelligcre  Dominum  ,  ^  facere  judicium  ^  jufliti.im  fupet 
lerram  (  Vatic,  in  medio  terra  :  )  Dominus  afcendit  in  ciP' 
tos,  ^  tomtit  {  Vatic,  intonitii : )  ^  ipje  judicabit  exiremtt 
terra  (  Vat.  judic.i'oit  fiimmum  terra  :  )  quia  juflus  efl  » 
d,lns  virlutem  regibus  noflris  ,  ^  exaltabit  cornu  Chrifli  juim 
In  Sorbon.  Dominus  infirmum  facit  adterj.trtum  ejus  :  Dt' 
minus  ftndus  :  non  glorietur  Japiens  in  fapientia  fua  ,  ^ 
non  glorietur  fonts  in  fortitudine  fua  ,  ^  non  glorietur 
dives  m  divitiis  fiis  :  fed  in  hoc  glorietur  qui  glori.%tur  ,  fi- 
re ^  intelligere  Dominum ,  ^facere  judicium  ^  jiifliliam 
in  terra  :  Dominus  afcendet  in  coelos  ,  ^  tor/abil :  ^  ipfe  JU' 
dicabit  exirema  terra  :  quia  juflus  ,  ^  dat  virlutem  regi- 
bus,  ^  exaliavit  cornu  Chrifli  fui.  In  Breviar.  Moz.  Om- 
nts  (  1.  Dominus  )  enim  infirmitm  fxcit  adverftrium  ejus  : 
Dominus  fariBus  :  non  glorietur  fapiens  in  Japientia  Jtla  ,  ne- 
que glorietur  dives  in  divitiis  juis  ,  neque  glerietur  forlis 
in  fortitudine  fua  :  fed  in  hoc  glorietur  qui  gloriatur  ,  fire 
^  intelligere  Dominum  ,  ftcere  judicium  ^  jufliiiamj'uper 
lerram  :  Dominus  afcendit  in  carhs ,  ^  ten.%t  :  ipfe  judicat 
extrema  terra :  potens  efl  ,  ^  dat  virlutem  regibus ,  ^  exal- 
tat cornu  Chrifli  fui.  Auguft.  1.  17.  de  civit.  Dei  ,  c.  4. 
col.  459.  c.  &  461.  b.  Dominus  infirmum  faciei  adverfa- 
rium fuitm  :  Dominus  Jantlus  :  non  glorietur  prudens  in  pru- 
denlia  fua  ,  ^  non  glorietur  potens  in  potenlia  Jua  ,  ^  nort 
glorielitr  dives  in  divitiis  fnis  :  fed  in  hoc  glorietur  qui  glo- 
ri.ttur  ,  intelligere  ^  fire  Dominum  ,  ^  facere  judicium  ^ 
juflitiam  in  medio  terra :  Dominus  afcendit  in  ccrlos  ,  ^  to- 
nuil :  ipje  judicabit  exirema  terra  :  quia  juflus  efl  ,  ^  dat 
virlutem  regibus  noflris  ,  ^  exaltabit  cornu  Chrifli  Jut.  Ita 
quoque  in  Gr,rco  eft  ad  verbum ,  hoc  excepto,  quia  juf- 
lus efl  fub  finem ,  quod  abeft  ;  in  editr.  tamen  Aid.  & 
Compl.  poft  hoc.axfa  7x;  ,  additur  fimiliter  ,  aUxi:;  ar , 
iicut  apud  Theodoret.  Additur  etiam  in  vet.  cod.  Na- 
biliano  ,  quia  juflus  efl.  Obfervat  Aug.  ubi  fup.  col.  462. 
b.  Ex  ambiguo  Grxco  (  cf^/TiJ'u-.f  at^rv  j  polTe  tntelligi  ,  ve\ 
oAverJarium  ejus ,  vel  adverj'.irium  fiium :  quod  autem  le- 
git poftea ,  prudens  in  prudtntia  Jua  ,  id  Grsco  confenta- 
neum  eft,  ubi  lie  ,  0  ^p&'wuo;  cv  th  fp'.vMii  a^rv"  led  apud 
Theodoret.  c  .^'-ti;  cV  T>i  Q'.fix  iun'  item  apud  Lucif.  1.  I. 
pro  S.  Athan.  186.  a.Japiens  in  fapientia  Jua  ,  cui  fuffragan- 
lur  MU.  Reg.  &  Nobil.  Ambrol.  1.  de  ben.  Patr.  c.  i  i.t.  i. 
col.  529.  c.  hijec  hab.  Dominus  judical  fines  terra  ,  ^  dahit 
virlutem  regi ,  ^ exaltabit  cornuChrifli Jut.  Theodor.  etiam 
fcribic  Adofi ,  dabil ,  non  Ai'/i'oi ,  d.u  ,  quod  eft  in  aliis. 
V.  12.  &c.  Hue  revocanda  quae  narrarAuCt.l.  de  prom, 
ap.  Profp,  pare.  z.  c.  24.  col.  149.  e.  Dum  tgitur  filii  Heli 
facerdotis  maligne  agerent  ,  indebile  prafumenles  partes  alias 
vefci  ex  carnibus  tmmolandis  ,  quas  litis  non  mand.iverat 
DiHi ,  ac  primitus  Jihi ,  poflea  Deo  dibirt  offsrri  1  inj'eciin- 


LIBER    I. 


V  U  L  C  A  T  A 

1 6.  DIcebatque  illi  immolans:  Incendatur  primum 
jaxta  morem  hodie  adeps ,  &  tollc  tibi  quantumcun- 
que  dcfiderat  anima  tua.  Qui  refpondens  aiebat  ei  : 
Neqaaquam  :  nunc  enim  dabis  ,  alioquin  tollam  vi. 

VuiGATA     NOVA. 


R  E  G  U  M. 

Nova. 


Cap.    II. 


479 


17.  Erat  ergo  peccatum  piicrorum  grande  nimis 
coram  Domino  :  quia  rctrahebant  tiomiiies  i  facriti- 
cio  Domini. 


18.  Samuel  autem  miniftrabat  ante  faciem 
Domini  ,  puer ,  accinftus  ephod  lineo. 

1 9.  Et  tunicam  parvam  faciebat  ei  mater  fua , 
quam  affercbat  ftatutis  diebus  ,  afcendens  cum 
viro  fuo  ,  uc  immolaret  holtiam  folemnem. 


NOVA. 


eft  puer  Samuel  apud  Dominum. 

12.  Heli  autem  erat  fenex  valde  ,  &  audivit  om- 
nia qujE  faciebant  filii  lui  univerfo  ifraeli  :  &quomo- 
do  dormiebant  cum  mulieriLus  qua  obfervabant  ad 
oftium  tabernaculi : 


E  R  S  I  O      ANT 


QUA. 


Verjio    ANTIQUA. 

18.  Et  Samuel  puer  ferviebat  ante  confpedum     Hm-tm.  ep,ii.  ad 
Domini  ,  cinftiis  ephod  bad.  Muniii.i.i.Cu. 

19.  Et  diploidem  habebat  pufiUam,  quam  fe- "• 
cerat  ei  mater  fua  ,  6c  affeiebat  ei  de  diebus  in 
dies ,  cum  afcenderet  cum  viro  llio  ,  facrificare 
facrificium  dierum. 

V  U  1  G  A  T  A 

10.  Et  benedixit  Heli  Elcans  &  uxori  ejus  :  di- 
xitque  ei  :  Reddat  tibi  Dominus  femen  de  muiiere 
hac  ,  pro  foenore  quod  commodafti  Domino.  Et  abie- 
runt  in  locum  fuum. 

i  I.  Vifitavit  ergo  Dominus  Annam ,  &  concepit, 
&  peperit  tres  filios,  &  duas  filias  ;  &  magniticatus 

VULGATANOVA. 

1 5 .  &  dixit  eis  :  Quare  facitis  res  hujufcemo- 
di ,  quas  ego  audio ,  res  peHimas ,  ab  omni  populo  ? 

14.  Nolite  filii  mci  :  non  enim  eft  bona  fama  , 
quam  ego  audio,  uttranlgredi  faciatis  populum 
Domini, 

2  5 .  Si  peccaverit  vir  in  virum ,  placari  ei  po-        i 5.  Si  delinquendo  peccet  vir  adversus  vimm ,    C'/>-.  /.  5.  T<jlim. 
teft  Deus :  fi  autem  in  Dominum  peccaverit  vir ,    orabunt  pro  eo  Dominum  :  fi  autem  in  Deum  S'J-"' 
qui'  orabit  pro  eo  i"  Et  non  audierunt  vocem  pa-     peccec  homo  ,  quis  orabit  pro  eo  ?.... 
trii  fui  :  quia  voluit  Dominus  occidere  eos. 

16.  Puer  autem  Samuel  proficiebat  ,  atque 
crefcebat ,  &  placebat  tam  Domino  quim  ho- 
(ninibus. 

17.  Venit  autem  vir  Dei  ad  Heli ,  &  ait  ad 
eum  :  H.Ec  dicit  Dominus  :  Nunquid  non  aperte 
revelatus  fum  domui  patris  tui  ,  cum  effent  in 
jEgypto  in  domo  Pharaonis  ? 

2.S.  Et  elegi  eum  ex  omnibus  tribubus  Ifrael 


-3 Quare  facitis  verba  hic  ,  quae  ego  an-   u,>r,„.!.  5.,«,;,, 

dio  de  vobis ,  mala ,  ab  omni  populo  J  «i  £//«/.  t.  4. 39«, 

:i4.  Nolite  filii  mei  :  quoniam  non  eft  bona  '■ 
fama  ,  quam  ego  audio  de  vobis 


27.  Et  venit  homo  Dei  ad  Heli ,  &  dixit :  Au^,!/!.  1. 17.  ,1, 
Hare  dicit  Dominus  :  Revelans  revelatus  fum  ad"'''-^"''^-S-'-7- 
domum  patris  tui  ,  cum  client  in  terra  /Esypti  ^^'''■^^  *• '  •  ^  ""^'" 
fervi  in  domo  Pharaonis.  46;. »•;'■!??. 

28. 


Et  elegi  domum  patris  tui  ex  omnibus 


NoT.E      AD      VeRSIONEM      ANTIQUAM. 

VeV  avT?  -TTfk  KJeio»-  J,  li,  { in  Compl.  deeft 


Jf.c  etiam  mtilieres  venientes  ad  temfhim  ,  cum  eis  flagitux 
per^etrahant.  Priora  quidem  rcfpondent  Grxco  ,  pofterio- 
ra  veto  ab  hoc  »  infrdatites  etiam  mulieres ,  non  i[a  ;  le- 
gitur  enim  limpliciter  infra  ad  if.  12.  Kal  mimt  THjij 
<t  £-7ro!ifv  CI  uc(  ofTtf  ro7;  vieT^  Ia/3ccM?i.  Et  audi-jtt  qttx  J.i- 
ciebant  filii  fiti  jiliis  Ifrael  :  at  in  Schol.  adduntur    ilia  ; 

THv  ^vpKY  th;  o/.nrHS  Tt  f^ttflvf\t ,  I.  e.  Et  qiiomado  dor- 
miebant cum  mitlieribas  affifleniibiis  ad  januam  tabernaculi 
teflimonii  :  nee  miikum  diverse  in  Compl.  fi  Nobilio  fi- 
des :  Videtur  etiam  ,  inquit,  hie  locus  agnofci  aTheodo- 
reto ,  *;  habetur  in  Vulgata. 

f.  18.  Ita  retulilTe  videtur  S.  Marcella  ,  fcribens  ad 
Hieron.  Sic  enim  Hieronymus  ad  ipfam  refciibic :  Injrtmte 
epiftolx  tua  pojiteras  ,  qmd  Jibi  veltt  qued  in  Regtiorum  libra 
prima  fcriptum  eft  :  Et  Samuel  puer -^  Sec.  ut  fijp.  quae  ver- 
ba refumere  videtur  Hier.  ibid,  fie  autem  habentur  Grir- 
ce  :  Kai  Xx/izvii}^  v.v  Milvf'/uiv  iv-liria  Kvptv  tsctittapay ,  crs- 
pn^oiifil.'.y  Ipif  3a'<r. 

1^.  19.  Grxce  :  Kat  AtTTJ^QiS'ct  /xiicpacv  sVc/hoei'  «Vtw  h  ^ji'- 
rv,p  dvrv  t  ^  av/'psp^.v  aVrw  ,   &c.  ut  in  Lat, 

Tt.  25.  Paulum  diverse  in  Grsco  :  Kx'i  u-ynt  tiuroT;'  'lix- 
Ti  -TrmYli  )t«Ta  TO  pH;Ma  t5*to  1  &  iym  aVycu  ex  ^o^alot;  Trcty- 
To$  TV  Aas  Kuptu  't  Et  dixit  eis  :  Ut  quid  facitis  /ecundiim 
verbum  hoc  ,  quod  ego  audio  ex  are  omnis  populi  Dcmtnt  ? 
at  in  edit.  Compl.  tx  ^M^wara  tolZtx  d  syw  aV^w  y.xlx- 
?^XMfisvx  y.o(.h'  u'/^iajy  eV  ,  &c.  in  Mf.  Alex,  «ji/w  fyjuxla 
flrovn/)a  ='x ,  Sec.  ablque  feq.  -accvroi  ,  quod  etiam  abefl  ab 
ed.  Compl. 

*.  24.  Gra:ce  fimpliciter  :  Mm  t/xw  oVi  k'z  dyxii  i 
aVoH  ,  iiV  £7(u  k'k»c*'.  Non  fiiii  :  quia  ntn  bona  atidttio  .,  quam 
ego  audio;  fola  edit.  Aid.  addit  ot?p{  l'jHsjk,  cum  Hieion, 
ficut  Compl.  n'r,  erat  ,  poft  «VaEif ;  ab  eadem  etiam  cd. 
abfunt  quae  fequuntur  in  Gr.  Vat.  8c  al.  Mm  incieTTs  t'TiJS , 
CTi  Kx  dyx^xi  al  atf.oa'i  -,  a?  r'/w  «Ww.  C^far.  Arelat.  horn. 
15.  \tg\t'  Filii  t  non  eft  bonum  quod  de   vobis  audio.  * 

■)*■.  25.  Sic  iterum  legit  Cypr.  ep.  ad  Fottun.  p.  164. 
c.  nee  valde  difiat  Gixc.  in  quo  fie:  'Eiv  a.fiapla.vj>r  fed. 

Compl.  xf^Xf-ur )    «,««(1711   «Vnf    fi{   «!■//■.«  ,    ^  •arf06fl;^OKy«/ 


..       -         ~        ,     .    ,  -  .  ^  .  a'- 

^";'  i-^  K™  '^T"  "^«f^!"  C  Compl.  addit  xriii  )  t,: -prpcc- 
ti/^E/ai  uTTsp  aVr»;  Auct.  1.  de  aleator.  apud  Cypr.  p. 
495'.  Si  delinquendo  peccet  vir  adversi'is  virum  ,  orahilur 
fro  eo  ad  Dominum  :  Ji  autem  in  Deum  peccaverit ,  quis 
orabit  pro  eo  ?  Ambrof.  1.  i.  de  poenit.  to.  2.  401.  b.  Si 
peccaverit  homo  in  hominem ,  orabunt  pro  eo  nd  Dominum  : 
/1  autem  in  Dominum  peccaverit  homo  ,  quis  orabit  pro  eo  ? 
at  in  Pf.  37.  n.  16.  p.  821.  f.  Si  f,pulus  erraverit /fa- 
cer dos  orabit  pro  eo  :  ft  facerdos  erraverit  ,  quis  rog.ihit  pro 
eo  7  Viftor.  Vlt.  1.  3.  de  perf.  Afr.  44.  a.  In  lib.  Regna- 
rum  :  Si  peccando  peccaverit  vir  in  virum  ,  arabant  pro  ea  : 
Ji  autem  in  Deum  peccaverit ,  quis  orabit  pra  eo  ?  Similiter 
S.  Pacianus  ep.  3.  312.  g.  .SV  vir  in  virum  peccaverit , 
orabunt  pro  eo  :  fi  autem  in  Deum  peccaverit  ,  quis  ,  &c. 
Avit.  Vien.  ep.  3.  Sirm.  to.  2.  19.  b.  St  peccaverit  vir  ia 
virum,  orabit  pro  eo  facerdos  :  quod  fi  peccazit  facerdos  in 
Deum  ,  quis  exorabit  pro  eo  ?  Aug.  q.  yj.  in  Deut.  to.  3. 
jyy.  f.  Si  in  Deum  peccaverit ,  quis,  &e.  Au6t.  1.  de  pro- 
miir.  ap.  Profp.  p.  ijo.  b.  Si  peccaverit  popiilns ,  exoiaiit 
pro  ea  facerdos  :fi  autem  facerdos  peccaverit ,  quis  exorabit 
pro  ilia?  Csfar.  Arelat.  hom.  ly.  Si  homo  m  hominem  pec- 
caverit ,  rogabit  pro  eo  facerdos  :  fi  autem  ipfe  facerdos  deli- 
querit ,  quis  orabit  pra  eo  ? 

t.  27.  Ita  Grsece  ad  verbum  ,  nifi  quod  pro  revelans , 
''     aVoMX^jiSel?,  &  A/VVt«,  loco  j^gjpti.  Lucif.  Ca- 


hab. 


lar.  1.  I.  pro  S.Athan.  col.  i8d.  b.  c.  Et  venit  homo  Dei, 
e?  dixit  :  Uitc  dicit  Dominus  :  Manifeft,  cftendi  me  ad  do- 
mum patris  tui;  deinde  iic,ex  omnibus,  &c.  oraifiis  aliis. 
At  Hieron.  ep.  ad  Marcell.  to.  2.  fii2.  b.  ait :  In  J-qnen- 
tibus  quoque  legijje  te  fcribts  :  f'etiit  homo  Dei  nd  Fit,  ^di- 
cit ei  :  Hxc  dicit  Dominus  :  Manijejie  eftendi  me  ad  domum 
patris  tut  ex  omnibus  tribubus  Jfrael  ,  cum  ejfent  in  teifit 
jUgjpti,  fervientes  in  demo  Ph,ir.wnis.  Giidas  Sap.  cafJio-, 
in  Eccl.  ord.  to.  8.  p.  717.3.  Hue  dicit  Dominus  :  Mani- 
fefte  ojiendi  me  ad  dcmum  patris  tui  ,  cum  ejfent  in  jE- 
gypto  fervientes  Pharaoni. 

Tf.  28.  Cunfla  concinunt  cum  Gra^co.  Hieron.  ep.  cd 
Marcell.  to,  2.  6ll.  b,  fie  hab.  Et  elegi  domitm patris  tui 


^H^.  «hi  fuf. 


480  LIBER     I.     RE  GUM. 

VeRSIO     ANTIQUA. 

fceptris  Ifrael  mihi  facerdotio  fungi ,  ut  afcen- 
derent  ad  altare  meiim  ,  &  incendeient  incen- 
liim ,  &  porraient  ephod  :  6c  dedi  domui  patris 
tiii  omnia   qux    fiint   ignis  iilioriim  liracl ,  in 


Cap.    11. 

V  U  L  G  A  T  A      NOVA.' 

mihi  in  facerdotem  ,  ut  afcenderet  ad  altare 
meum ,  &  adoleret  mihi  incenfum  ,  &  portaiet 
ephod  coram  me  :  &  dedi  domui  patris  tui  om- 
nia de  lacriticiis  filiorum  Ifrael. 


^9.  Et  Ut  quid  refpexirti  in  incenfum  meum , 
&:  in^  (acrificium  meum  impudenti  oculo  :  & 
glorificarti  filios  mos  fuper  me  ,  benedicere  pri- 
mitias  omnis  facrificii  in  lil-ael  in  confpedu  meo  ? 


29.  Quare  cake  abjeciftis  viftimam  meam  , 
&  munera  mea  qua;  praicepi  ut  offerrentur  in 
tempio  :  &  magis  honorafti  filios  tuos  quam  me  , 
ut  comederetisprimitias  04imis  facrificii  Ifrael  po- 
puli  mei  ? 

Propterea  ait  Dominus  Deus  Ifrael  ;  Lo-     J-Kfj. 


■^o.  Propter  hoc  hxc  dicit  Dominus  Deus  If- 
rael :  Dixi ,  domus  tua  ,  &  domus  patris  tui ,  tran-  quens  locutus  fum ,  ut  domus  tua ,  &  domus  patris  *•  ^7' 
•Inf.dccflK^Kf.  fibunt  coram  me*  ufquc   in  a:ternum.    Et  nunc  tui ,  miniftraret  in  confpeau  meo  ,  ufque  in  fempi- 
dicit  Dominus  :  Xequaquam  :  fed  glorificantes  me,  ternum.  Nunc  autem  dicit  Dominus  :  Abfit  hoc  k 


glorilicabo  :  &  qui  fpernit  me ,  fpernetur. 

51.  Eccedies  veniunr,  &  exterminabo  fcmen 
tuum  ,  &  femen  domus  patris  tui  : 

32.  &  non  erit  tibi  fenior  in  domo  mea  om- 
nibus dicbus. 


me  :  fed  quicunque  glorificaverit  me,  glorificabo 
eum  :  qui  autem  contemnunt  me  ,  erunt  ignobiles. 

3  I .  Ecce  dies  veniunt  ,  &  prscidam  bra- 
chium  tuum  ,  &  brachium  domus  parris  tui  ,  ut 
non  fit  fenex  in  domo  tua. 

5  2.  Et  videbis  a'mulum  tuum  in  tempio  ,  in 
univerlls  profperis  Ifrael  :  &  non  erit  fenex  in 
domo  tua  omnibus  diebus. 

33.  Et  virum  exterminabo  tibi  ab  altari  meo :  35.  Veruntamen  non  auferam  penitus  virum 
ut  deficiant  oculi  ejus  ,  &  defluat  anima  ejus  :  &  ex  te  ab  altari  meo  :  fed  ut  deticiant  oculi  tui , 
omnis  qui  fupera\'eritdomus  tux  ,  decidet  in  gla-  &  tabefcat  anima  tua  :  &  pars  magna  domus  tUK 
dlO  Virorum.                                                                             morietur  ,  ctim  ad  virilem  a;tatem  venerit. 

34.  Et  hoc  tibi  flgnum  ,  quod  veniet  fuper  34.  Hoc  autem  erit  tibi  fignum  ,  quod  ven- 
duos  filios  tuos  hos ,  Ophni  «Sc  Phinees :  Una  turum  eft  duobus  filiistuis,  Ophni  &  Phinees: 
die  morientur  ambo.                                                            in  die  uno  morientur  arabo. 

35.  Et  fufcitabo  mihi  facerdotem  fidelem ,  qui  35.  Et  fufcitabo  mihi  facerdotem  fidelem, 
omnia  qux  in  corde  meo  &  qux  in  anima  mea,  qui  juxta  cor  meum  &  animam  meam  faciet :  & 
faciat  :  &  xdificabo  ei  domum  fidelem  ,  &  tran-  cedificabo  ei  domum  fidelem  ,  &  ambulabit  co- 
libit  coram  Chrifto  meo  omnibus  diebus.  ram  Chrifto  meo  cundis  diebus. 

36.  Et  erit, qui  fuperaverit  in  domo  tua  ,  ve-         36.  Futurum  ell  autem, ut  quicunque  reman- 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


*.v  omnihii!  trihuhus  Ifra'il  mihi  in  factrdotitim  ,  ut  afcen- 
dereiit  ad  altare  mcttm  ,  ^  tftcenderetit  irue/ifnm  ,  ^  pa- 
tarent  ephod.  Lucif.  Calar.  1.  i.  pro  S.  Athan.  col.  186. 
b.  c.  deletis  his ,  El  elegi  domum  patris  tui ,  fic  permit ;  Ex 
cmnibns  tnbnbus  Ifrael  mihi  in  Jacerdotittm  ,  ut  afie/idc~ 
rent  ad  facrificium  meam  ,  ^  incenderent  incenfum  ,  Jj  tol- 
leririt  ephod  :  ^  dedi  in  domo  patris  tui  omnia  jrumeiita  fi- 
liorum Ifrael  in  efcam.  Notci  loco  fi)i.y\-7rl f'Cjyv ,  quod  habetur 
in  cod.  Vatic.  &  a!,  in  edit.  Aid.  legi  riV  ily.'j.'v,  mel.  in 
Compl.  Tw^  .fVhuY '-,  at  ubiqiie  conftanier  t^  -sji/is? ,  ig"i^  •> 
pro  quo  legilfe  videtur  Lucif.  'rtvfur ,  de  f-iimentis.  Gildas 
Sap.  in  Ecclef.  ord.  717.  a.  Et  elep  domum  tuam  ex  omiii- 
btts  t)ibuhus  Ifrael  mihi  in  facerdotio. 

t.  zp.  Ad  verbum  e  Gr.  prater  unum  in,  quod  deefl 
ante  Ifratl.  Lucif.  Calar.  1.  i.  pro  S.  Athan.  i8<5.  b.  c.  Et 
tu  quare  refprxijii  in  incenfum  meum  ,  ad  facrificium  meum  , 
improbo  oculo  ,  (  Gr.  itmS  ii :  )  (^  hononficafl!  fiUos  tnos 
fVusquam  me  ,  ut  benediceres  eos  a  primordto  in  omiulus  fa- 
(rificiis  Ifrael  coram  me  ?  Gildas  Sap.  caft.  in  Ecclef.  ord. 
p.  717.  a.  Quare  refpexijli  in  incenfum  meum,  ^  in  fa- 
crificium meum  imprtho  oculo  :  y  honorificafit  filios  tuos 
fills  ij:iam  me  ,  ut  benediceres  eos  a  primordio  tn  omnibus  ft 


cantes  me,  honorificaho  :  i^  qui  contemnunt  me,  inhonorati  erunt, 
Gildas  Sap.  in  Eccl.  ord.  p.  717.  a.  Etjic  dicit  Dominus  : 
Qrfoniam  qui  honorificant  me  ,  honorabo  eos  :  ^  qui  pro 
nihih  babe;:t  me  ,  ad  nihilum  redigentttr.  Philaftr.  Brix- 
7x5.  c.  Glcy:ficantes  me-,  ghrifcabo  ■,  ur  in  Gr.«co, 

1^.  51.  I'.idem  Graece.  Lucif.  Calar.  1.  i.  pro  S.  Athan. 
1 8(5.  b.  c.  fic  :  Et  ecce  dies  'jeniunt  ,  fj  difper dam  fcmen 
tuum ,  ^  femen  patris  tui,  Gildas  Sap.  in  Ecclef.  ord.  p. 
717.  a.  Ecce  dies  -jenient ,  0  differdam  nemen  tuum.,  ^ 
Jemen  domus  patris  tui. 

If.  52.  Ita  Graece ,  ficut  edam  apud  Lucif.  Calar.  1.  i. 
pro  S.  Athan.  i36.  b,  c.  uno  exccpto  ycKf-v  ,  ^10  fenior  , 
Gr.  ci7f£o£t/Tn;. 

If.  35.  In  Grace  ponitur  negatio  «/. ,  ante  extermina- 
bo ,  quje  tamen  abefl  a  cudd.  nonnuUis :  item  pro  decidet  , 
hab.  ■miwliu  in  plur.  at  in  Compl.  •zECErra; ;  reliqua  ad 
verbum.  Lucif.  Calar.  1.  i.  pro  S.  Athan.  186.  c.  lie  hah. 
Et  virum  difperdam  a  facrario  meo  ,  nt  deficiant  oculi  ejus  ; 
^  defiuet  anima  ejus  :  ^  omni'  qu.t  fuperaverit  multitudo 
e  domo  tua  ,  decide!  in  glaJio  virorum.  Gr.  -era;  '^ip:ox^u- 
Qi,  Mf.  Alex,  cum  edir.  Compl.  ctm 


u-y  cijtf  (^'f,   MI.  rtiex.  cum  eait.  <^ompi.  ■aeu  wifioj-iv-r, 

■t.  34.  Gr.    Vat.  delet  hos ,  port  filios  tuos  ;   fed  Mf. 

trificiis  coram  me  ?  Gr.  ^'iiuMyu^cti  d-Trap-^Ki  otkcbs  Ei/si'a;      Alex,  addit  tb'tj.;  ,  cum  ediit.  .\\d.  &  Compl.  omnefque 

T»  'Upxm,  &c.  legit  Lucif.  «V  cif/jt;.  a  /nia  ,  pofl  Fhinees;  reliqua  quadranr.    Auguftino  fuftra- 


If .  50.  Grxc.  addit  ijur,', ,  mibi  ,  ad  neqiiaquam ;  deinde 
iic ,  BT/  km'  m  ,  [oco  fed  ;  in  Compl.  limpl.  oVf  ;  reliqua 
oprime  quadrant.  Lucif.  Calar.  1.  i.  pro  S.  Athan.  i8(5. 
b.  c.  iic  leg.  Propter  hoc  hxc  dicit  Dominus  Jfrael :  Dixi  , 
domus  tua  ,  {5  domus  pains  tui  tranfiet  coram  me  ufque  in 
xternutn  :  ^  nunc  non  eft.  Sic  dicit  Dominus  :  Nequaquam 
mihi  ,  non  Jic  erit  a  me  :  quoniam  qui  honorificant  me  ,  ho- 
norificaho eos  :  J^  qui  fpernit  me  ,  ad  nihilum  redtgetur.  Gr. 
0  s'^tEeKaTc /if ,  KT/^iotiJos/ai ,  ut  &  fupra  Aitf-wcdxi,  tran- 
fibit  i  at  in  Compl.  I'^imCr.n'lai  in  plur.  Idem  Lucif.  pau- 
16  infra  legit  :  Qui  me  honorificavertt ,  honorificabitur  :  ^ 
^ui  me  fpernit ,  ad  nihilum  redigetitr.  Cypr.  de  orat.  Dom. 
107.  b.  &  1.  de  zelo  &  liv.  260.  b.  cum  Auguft.  1.  2. 
cent.  ep.  Parmeh.  n.  38.  col.  51.  b.  lie  :  Eos  qui  clarifi- 
cant  me  ,  clarificaho  :  ^  qui  me  fpernit  ,  fpernetur.  Am- 
brol.  1.  de  parade  col.  179.  d.  honorifcantes  me  ,  honjrifi- 


tur  Lucif.  Calar.  1.  i.  pro  S.  Athan.  186.  c.  nifi  quod 
hab.  in  uno  die,  cum  Grj^co  ,  &  poll  ambo,  :iLdiih  gladio 
virorum.  Gildas  Sap.  in  Ecclef.  ord.  p.  717.  a.  legit  :  Ec 
hoc  tibi  Jignumjit ,  quod  veniet  juper  duos  filios  tuos  ,  Ophni 
^  Phinees  :   In  uno  die  morientur  aniho  in  gladio  viroiltm, 

■J?.  35.  Ita  Grjcce,  verbum  pro  verbo  ,  excepto  tamen 
hoc  ,  'Diotiii  ,  faciet  ,  pro  f.iciat.  Lait.  1.  4.  Inftir,  c.  r4. 
577.  fic  :  Et  (ufitaho  mthi  facerd.  fidelem ,  qui  omnia  qu.t 
funt  in  corde  meo  faciat  :  ^  adificabo  ei  domum  fidelem ,  g 
tran/ibit  in  confpcciu  meo  omnibus  diebus.  Cypr.  1.  i.  Teft. 
280.  b.  £(  fufcitabo  mihi  facerdotem  fidum  ,  qui  omnia  quit 
funt  ill  corde  meo  faciet :  2?  xdificah  ei  domum  fidelem  ,  {5? 
tyanjtbit  in  cjnfptdrt  Chriflorum  meorum  omnibus  diebus^ 
In  edit.  Compl.  tZv  Xfirw  /JX.  Arnob.  in  Pf.  131.  to.  8. 
316.  b.  Sufcitaho  mihi  Jacerdotem  fidelem  ,  qui  jaxta  cor 
meum  omnia  ficiat :  2)  ipji  'tdificabo  domum  ,  J^  ambulalit 


tabo  :^  contemptor  tnei ,  honore  privahitur.  Capiiul.  Reg.r    cor,tm  Chrifto  in  xteriium.  Item   fup.  1.  de  Deo  trino  ,  p 


Baluz.  to.  2,  p.  irp.c.  Honorantes  me ,  boncrabo  :  ^  hi  qui 
temnunt  me  ,  erunt  ignobiles :  fimiliier  infra ,  p.  16^.  a.,  hoc 
txcepto  ,  ^  qui  co/tiemriiint  me  ;  at  p.  176.  b.  Honor tfi- 


215.  e.   Sufcitaho qui  omnia  ex  corde  meo  faciet. 

^.  ?6.  Similiter  in  Gricco  ,    prster  ifta  :  sVi  n'm  tu'i 
Ufnluui  Qi ,  i.  e,  ad  iinam  p.triiitm  faierdotaiiiim  iiiarnm , 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    III. 


481 


VULGATA     NOVA. 

fcrit  in  domo  tua  ,  veniat  utoieturproeo,  &of- 
fcrat  iiummura  argenteum  ,  &  tortam  panis ,  di- 
catque  :  Dimitte  me  obl'ecro  ad  unam  partem 
faceidotalem  ,  ut  coraedam  buccellain  panis. 

NoTA      AD      V^ERSIONEM 


Versio     ANTIQUA. 

niet  adorare  ei  ,  obolo  argcnti ,  dicens  :  Jnda 
mc  in  unam  partem  facerdotii  tui ,  manducare 
panem. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


loco  in  unam  piirtem  facerdotii  trti.  Ot/arnvit ,  inquit  Aug. 
ibid.  466.  e.  «^««/r/// ,  fatrificii  tui,yi>//  tnterpretati  y  tion  , 
facerdotii  tui.  Cypr.  1.  i.  Tcfiim.  280.  b.  lie  :  Et  em  ,  qui 
rfmanjerit  in  dcma  tua  ,  voiict  adca^e  >  in  cbolo  pecririia  , 
^j  in  pane  uno.  Nota  loco  0  'srspiossLiA:'/  ,  quod  in  Grjeco 


Vatic,  eft,  in  editt.  Aid.  &  Compl.  legi,  I  ii-iriMuiUfu- 
cc? ;  item  In  CumpI,  Iv  i&c}.u  ai^yuf^i^  ,  jtj  cV  a'/^rw  eM  ,  ?if- 
7^''*  Uo'.py.^p:-^<i^  ^e ,  6cc.  m  oboh  argttttt .  ^  in  pane  uno  , 
dicens  :  Jaiia  me  ,  4cc. 


Aug.  uii  fup. 


CAPUT     III. 


VuLGATA     NOVA. 

I  Uer  autem  Samuel  minil^iabat  Domino 


Vef. 


S  I  O      ANT 


QUA. 


I.  "pUer  autem  Samuel  miniltiabat  Domino     _     i fermo    Domini  erat  pietiofus  in   diebus    S.lJie,on.inJ/ai. 

L  coram  Heli  ,  &  fermo  Domini  erat  pre-     illis Ij,(,  3.  110. a. 


tiofus  in  diebus  illis ,  non  erat  vilio  manifefta. 

VuLGATA       NOVA 

i.  Faftum  eft  ergo  in  die  quadam  ,  Heli  jacebat     vi  te  fili  mi 
in  loco  fuo  ,  &  oculi  ejus  caligaverant ,  nee  poterat 
videre  : 

3.  lucerna  Dei  antequam  extingueretur  ,  Samuel 
dormiebat  in  templo  Domini  ,  ubi  erat  area  Dei. 

4.  Et  vocavit  Dominus  Samuel.  Qui  rel'pondens  , 
ait :  Ecce  ego. 

5.  Ec  cucurrit  ad  Heli ,  &  dixit :  tcce  ego  :  vo- 
cafti  enim  nie.  Qui  dixit  :  Non  vocavi  :  revertere , 
&  dormi.   Et  abiit ,  &  dormivit. 

6.  Et  adjecit  Dominus  rurfum  vocare  Samuelem. 
Confurgenfque  Samuel ,  abiit  ad  Heli ,  &  dixit :  Ec- 
ce ego  :  quia  vocafti  me.   Qui  refpondit  ;  Non  voca- 

VULGATA     NOVA., 

II.  Et  dixit  Dominus  ad  Samuelem  :  Ecce 
ego  facio  veibura  in  ifrael  :  quod  quicunque  au- 
dierit,  tinnient  amb.E  aures  e)us. 

II.  In  die  ilia  fufcitabo  adversum  Heli  om- 
nia qus  locutus  fum  fuper  domum  ejus  ;  inci- 
piam  ,  &  complebo. 

5.   Pndixi  emm  ei  quod  judicaturus  efTem 


revertere ,  &  dormi. 

7.  Porro  Samuel  necduni  fciebat  Domlnum  ,  ne- 
que  revelatus  ei  ftierat  fermo  Domini. 

8.  Et  adjecit  Dominus,  &  vocavit  adhuc  Samue- 
lem tertio.   Qui  confurgens  ,  abiit  ad  Heli , 

9.  &  ait  :  Ecce  ego  :  quia  vocafti  me.  Intellexit 
ergo  Heli  quia  Dominus  vocaret  puerum  :  &  ait  ad 
Samuelem  :  Vade,  &  dormi  :  &  fi  deinceps  vocave- 
rit  te ,  dices  :  Loquere  Domine  ,  quia  audit  fervus 
tuus.   Abiit  ergo  Samuel ,  &  dormivit  in  loco  fuo. 

10.  Et  venit  Dominus ,  &  ftetit  :  &  vocavit ,  fi- 
cut  vocaverat  fecundo,  Samuel  ,  Samuel.  Et  ait  Sa- 
muel :  Loquere  Domine  ,  quia  audit  fervus  tuus. 

Versio    antiqua. 

II.  Et  dixit  Dominus  ad  Samuel  :  Ecce  ego  !«„/.  /.  1.^« 
focio  verba  mea  in  Ifraijl  :  &  omnisqui  zudiQUt  s.  Athan,  izs.e.f. 
ea ,  tinnient  utracque  aures  ejus. 

1:1.  In  illo  die,  quo  llilat.abo  fuper  Heli  om- 
nia qux  locutus  llim  in  domo  ejus ;  &  confum- 
mabo 

15.  qux  prxdixi  ei ,  quoniam  ego  ulcifcor  in 


quod  noverat  indigne  agere  filios  fuos ,  &  non 
corripuerit  eos 


domum  ejus  in  sternum ,  propter  iniquitatem ,  eo    domo  ejus  ulque  in  acternum  ,  propter  iniquita- 
_  'J  ..j:-_j.  i:i:„  r.._.    o.  _.^     tem  filiorum  ejus,  quam  ego  fcio;  quoniam  con- 

temnentes  Dominum  mala  locuti  Hint  iilii  ejus , 
&  non  monuit  eos ,  neque  caftiga\it. 

14.  Et  nunc  fie  juraxi  domui  Heli  ,  fi  propi- 
tiabitur  iniquitas  in  domo  Heli  in  incenfo  aut  in 
facrificiis  in  fempiternum. 


14.  Idcirco  juravi  domui  Heli,  quod  non 
expietur  iniquitas  domus  ejus  viftimis  &  mune- 
ribus  ufque  in  sternum. 

V   U   1   G   A  T   A 

If.  Dormivit  autem  Samuel  ufque  mane,  ape- 
ruitque  oftia  domus  Domini.  Et  Samuel  timebat  in- 
dicate vilionem  Heli. 

16.  Vocavit  ergo  Heli  Samuelem  ,  &  dixit  ;  Sa- 
muel fili  mi  ?  Qui  rel'pondens ,  ait  :  Pr.efto  fum. 

17.  Et  interrogavit  eum  :  Quis  eft  fermo,  quern 
locutus  eft  Dominus  ad  te  ?  oro  te  ne  celaveris  me  : 
lisc  faciat  tibi  Deus ,  &  hsec  addat ,  fi  abfconderis 

V  U  L  G  A  T  A 


k  me  fermonem  ,  ex  omnibus  verbis  qua;  difta  funt 
tibi. 

18.  Indicavit  itaque  ei  Samuel  univerfos fermones , 
&  non  abfcondit  ab  eo.  Et  ille  refpondit  :  Dominus 
eft  :  quod  bonum  eft  in  oculis  fuis  faciat. 

19.  Crevit  autem  Samuel ,  6»  Dominus  erat  cum 
eo ,  &  non  cecidit  ex  omnibus  verbis  ejus  in  terram. 


NOVA. 

10.  Et  cognovit  univerfus  Ifrael,  4  Dan  uf- 

NoTyE      AD      VePvSIONEM 

Tf".  I.  Gr.  '?vy.K  Kupl^  lie  rif^m.,  &c.  ut  fup. 

Tf.  It.  Ad  vetbum  e  Graccu ,  nili  quod  loco  ^  cmnis 
gui  audierit ,  habetur  hmpliciter  ,  acuToi;  cl-ieotlc;  a.vii  , 
tmmi  atidientis  ea ,  Mf.  Alex,  cass  -Kcaric,.,  cum  edd.  Aid. 
&  Compl. 

t.  II.  In  Gr.  fimpliciier ,  '£i.  n  vuifct  li.'.'m  «Vr/ffv, 
\n  die  iilo  jiifiitaho  ,  abfque  intcrmedio  quo  ;  exinde  pro 
^ta ,   o'ca ,  qn^-ccttntjtte  ,   &  pro  in  domo ,    e;';  rov   oiy.cy  ,  in 


Versio    antiqua. 
20.  Et  innotuit  omni  populo  ,  quoniam  fide- 

ANTIQUAM. 


«Vry   £c^;a/*^co;  cV    aViji/oti;  wo^'y   «Vt?  ,  ("editt.   Aid.  & 


AriB.  quxjf.  Vet, 
Teft.  qu^ji.  46.  p, 
60.  b. 


c:ftf/ia.t,   mcipiam; 


ilomttm  i   demum  poft  ejus  ,  additur 
reiiqua  ut  lup. 

Jt.l^.  Gr,Ece  ira  :  Ka)  R.>K-/U'>^m  aVTw    on  hSi/.S  iyui 
TJ»  cSiw  (  Mf.  Alex.  eVi  tw  ilna  ,  cum  edd.  Aid.  &  Compl.  j 

Tm.  I. 


Compl.  addunt,  nempe  Aid.  a!;,  Cdhip!.  i\,  ambs 
vco)  oTi  xaKsAojifKyg?  ©eci-  zl  inu  «Vt?,^  tf'>t  ai^'sTi  duT^^,  i. 
e.  Et  atinuntiavi  eii  quia  itUifcar  ego  domum  ejus  ufqtte 
in  aternum  in  ijijiifl:t:is  fittDrttm  ejus  ,  quini.tm  malsdi- 
centes  Deitm  flti  ejus  ,  ^  non  monebax  eos  :  deeft  neque 
cajltgavit. 

■Jf .  14.  Ita  GrjEce  ,  prater  pauca  ,  nempe ,  Kai  iS'  iVi);, 
Et  neque  /ic  .,  pro  Et  nunc  Jic  i  e.xinde  c'xf  ,  domi'is  ^  pro  4P 
domo,  8c  5  ,  pro  aut ;  in  una  edit.  Compl.  «  :  demum  lo- 
co in  fempitirnrim  1  lie,  ?&:?  ai'ani  ,  in  az'ttm. 

V'.IO.  Graec.  K«i  i-,yxcxr  vxi  'Ufavx  «Vo  Aof ,  «  s'bj 
Ppp 


4^2 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    IV. 


Versio    antiqua. 
AMU.q.ubifiif.  lis  eft  Samuel  piopheta  Domino. 


VuiGATA      NOVA. 


que  Berfabee ,  quod  fidclis  Samuel  propheta  eflee 
Domini. 

Imif.l.i.poS.       z\ Heli  fenex  erat  valde  ,   &  filii  ejus  eun-  n.  Et  addiditDominusut  appareret  in  Silo, 

Atbun.f.  186./.     tes  abierant ,  &  erat  maligna  via  eorum  coram    quoniam  levelatus  fuerat  Dominus  Samueli  in  Si- 
Domino,  lo  ,  juxta  verbum  Domini.  Et  evenit  leimo  Sa- 

muelis  univerfo  Ifraeli. 

NotjE    ao    Versionem    antiqua  m. 

BKf««£eE,   iVi  mro;    Sa-tuvih  tli    CTpcyiiTW  tS  Kvfla.  £«  ^t■^l.  A  Gnco  abeft  utrumque  erM ,  Sc -^xo  abierant , 

ccgnoverunt  omnis  ]fr,itl  .i  Dan  ,  J^  tifqut  Berfabee  ,  ijiiia  fi-      legitur  i'lrofiucm ,  iham  1  rcliqua  limilia. 
tielis  Samuel  in  prophetam  Dcmim. 


CAPUT     IV. 


l.ucif.  I.  T.prc  S. 
Athan.p.  iZ6.f, 


Versio    antiqua. 

ET  factum  eft  in  diebus  illis ,  &  con\'ene 
runt  alienigenx  in  pugnam  ad  Iftael 


VULGATA     NOVA. 


1 .  17  T  faftum  eft  in  diebus  illis ,  convenerunt 
J_L  Philiftiiiim  in  pugnam  :  &  egreffus  eft  If- 


z Et  inclina\it  pugna ,  &  cecidit  vir  Ifrael 

coram  alienigenis  :  &  vulneiati  liint  in  acie  in 
campo ,  quatlior  millia  hominum. 

3 .  Et  venit  populus  in  caftra  :  &  dixerunt  ma- 
jores  natu  Ifrael  :  Propter  quid  deficere  fecit  nos 
hodie  Dominus  coram  alienigenis  ?  ToUamus 
igitur  arcam  Domini  Dei  noftri  ex  Selon ,  & 
e'xeat  in  medio  noftriim  ,  &  liberabit  nos  de  ma- 
nibus  inimicorum  noftrorum. 

4.  Et  mifit  populus  ad  Selon  ,  &  fuftuletunt 
inde  arcam  Domini  ubi  fedebat  Cherubin  :  & 
ambo  filii  Heli  cum  area  Dei  ibant ,  Ophne  & 
Plrinees. 

V  U  L  G  AT  A 

5 .  Ciimque  venifTet  area  fcederis  Domini  in  caftra , 
vociferatus  eft  omnis  Ifrael  clamore  grandi,  &  per- 
fonuit  terra. 

6.  Et  audierunt  Philifthiim  vocem  clamoris,  dixe- 
runtque  :  Qui'nam  eft  hic  vox  clamoris  magni  in 
caftris  Hebri'orum  >  Et  ccgnoverunt  quod  area  Do- 
mini venillet  in  caftra. 

7.  Tiraueruntque   Philifthiim  ,   dieentes  :   Venit 

Versio    antiqua. 


rael  obviam  Philifthiim  in  prrelium  ,  &  caftra-. 
metatus  eft  juxta  Lapidem  adjutorii.  Porro  Phi- 
lifthiim venerunt  in  Aphec , 

i.  &  inftruxerunc  aciem  contra  Ifrael.  Inito 
autem  certamine,  terga  vertit  Ifrael  Phdifthsis: 
&  ca:fa  funt  in  illo  certamine  paflim  per  agros  , 
quafi  quatuor  millia  virorum. 

3.  Et  reverfus  eft  populus  ad  caftra  :  dixe- 
runtque  niajores  natu  de  Ifrael  :  Quare  pcrcuffit 
nos  Dominus  hodie  coram  Philifthiim  ?  AfFera- 
mus  ad  nos  de  Silo  arcam  fcederis  Domini  ,  & 
veniat  in  medium  noftri ,  ut  falvet  nos  de  mami 
inimicorum  noftrorum. 

4.  Mifit  ergo  populus  in  Silo  ,  &  tulernnt 
inde  arcam  fcederis  Domini  exercituum  fedentis 
fuper  Cherubim  :  erantque  duo  filii  Heli  cum  ar- 
ea foederis  Dei ,  Ophni  &  Phinees. 

NOVA. 

Deus  in  caftra.  Et  ingemuerunt ,  dieentes  : 

8.  Vs  nobis  :  non  enini  fuit  tanta  exfultatio  heri 
&  nudiuftertius  :  va:  nobis.  Quis  nos  falvabit  de  ma- 
nu  deorum  fublimiura  iftorum  ?  hi  funt  dii ,  qui  per- 
cuflerunt  ^Egyptum  omni  plaga  ,  in  deferto. 

9.  Confortamini  ,  &  eftote   viri ,  Philifthiim  :  ne 
ferviatis  Hebnis  ,  ficut  &  illi  fervierunt  vobis  :  eon-      Judic, 
fortamini  ,  &  bellate.  13,  i. 

V  U  L  G  AT  A 


NOVA. 
10.   Pugnaverunt  ergo  Philifthiim,  &  csfus 


lucif.Cal.uiifup.      10...  expugnaverunt  illos  ,  &  defecit  vir  Ifrael 

a  conipectu  alienigenarum ,  &  iugit  unufquifque    eft  Ifrael ,  &  fugit  unufquifque  in  tabemaeulura 

•_    ..1 1 1 Q.   r.n.    _n.   „1  —        fuum  :&  fafta  eft  plaga  magna  nimis  :&  ceei- 

derunt  de  Ifrael  triginta  millia  peditum. 


in  tabernaculum  fuum  :  &  facia  eft  plaga  ma- 
gna valde  :  &  ceciderunt  ex  Ifrael  triginta  millia 
virorum. 

1 1 .  Et  area  Dei  capta  eft  :  &  ambo  filii  Heli 
mortui  funt 

V  U   L  G  A  T  A 


1 1 .  Et  area  Dei  capta  eft  :  duo  quoque  filii 
Heli  moitui  funt,  Ophni  &  Phinees. 

NOVA. 


11.  Currens  autem  vir  de  Benjamin  ex  acie,  ve- 
nit in  Silo  in  die  ilia  ,  fcilfa  vefte  ,  &  confperfus  pul- 
vere  caput. 

I ; .  Cumque  ille  veniflet ,  Heli  fedebat  fuper  fel- 

NoT^    AD    Versionem 

^^.  I.  similiter  habec  Ambrof.  1.   i.  offic.  to.  2.  58.  b.      s/.  i^Uv,  de  medio  ,  pro  in  medio,    (  in  Mf.  tamen  Ale». 

uno  excepto  ^,  quod  demit  pod  illis.  In  Gr.  pro  ««-      I'/a/^ica ,  vel  ut   in  Compl.  a  /^iau   )  denique    oa'ci; sjt 

•uenerum in  ptign.vn  ad  Ifrael ,  lie  :  (jna^f.i^'.ilni X^-f^'^  >  fahabit dc  manu  ,  pro  liberabit de  mani- 

i-TTi  'lo/iawA  ui  'ardAe/iOK ,  congregantur  ad-z/ersiis  Ifrael  in  bel- 
litm  :  in  Mf.  Alex,  ac  ed.  Compl.  i,'i  irne/i-.v  ittI  C  Compl. 
l:'i)'Uf.ctW. 

ij".  2.  Diffimilia  nonnulla  in  Grjeco ,  nempe  feqq.  oto- 
MjLtct; ,  pralium ,  pro  pugna  i  item  pro  cectdtt ,  st'Jkhsv  , 
impegit,{cd.  Compl.  eVegsJ  exinde  pro  zntltierati  funt , 
t~>.K-/y.Kt  ,  ctft  funt ,  &  pro  in  campo  ,  w  arifii  ,  mel. 
Gpmpl.  cV  TW  OTeJ.'w. 

Tf .  5.  Ita  in  Gracco ,  ni  excipias  feqq.  ■afii.^i-r'.fa  ,  fe- 
niares  ,  loco  majines  natu  ,  i-7/lcuK,  lahi  fecit  ,  pro  deficere 
jciit ,  >.aC'jiiu:r ,  frmamus  ,  pro  ttllamus  ,  demtis  vocibus 
igitur  at  Domini  :  item  hic  &  infra  Zi;^s.'/< ,  pro  Selm  i 


lam  contra  viam  fpeftans.  Erat  enim  cor  ejus  pa- 
vens  pro  area  Dei.  Vir  autem  ille  poftquam  ingref- 
fus  eft  ,  nunciavit  urbi :  &  ululavit  omnis  civitas. 
14.  Et  audivit  Heli  fonitum  clamoris,  dixitque  : 

ANTIQUA  M. 

,  de  medio  ,  pro  in  medic 


bus. 

'#•.4.  InGraco  aifvci ,  tollmit,  pro  feftulerunt ,  fed  al. 
iipav ;  exinde  loco  ubi  jedebat ,  lie ,  )t.i:'«/<tVif ,  injidentis ,  de- 
trai5lo  inf.  V)ei  ibant  ;  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Compl.  port 
area  ,  additur  th;  Aratftjxr;  tu  0f?  ,  abfque  ibant  ;  in 
folo  Alex.  'O.jisl ,  in  Vatic.  &  al.  'Oj>n' ;  eaetera  concordant. 

If.  10.  Similiter  in  Grjcco  ,  praeter  feq.  arai'i,  cadit , 
pro  defeat  ,  abfque  hoe  ,  .1  confpedu  alienigenarum  ,  quod 
tamen  retinent  ediit.  Aid.  &  Compl.  ubi  lie  :  hi-:vm  r£r 
«Mo^wcjK-  item  omnes  conftanter  ,  ra-jiiti.TM ,  ordiniini  , 
loco  virorum. 

Tf.  II,  Ita  Graccc,  verbum  pro  yetbo. 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    IV. 


4^5 


VuLr,   ATA        NOVA. 

1 5 .   Heli  autem  erat  nonaglnta  &  ofto  annorum, 
&  oculi  ejus  caligaveraiit ,  &  vidcre  non  poterat. 

Versio     ANTIQUA. 

j6 Et  vir  propcrans  acccflit  ad  Hcli ,  dixit-  luci/.Cal.uiifnf, 

que  ei  :  Ego  fum  qui  veni  dc  calbis ,  fugiens  de 
prx'lio  hodie.  Et  dixit  Heli :  Qui  fermo  fa^us 
eft  filiole  ? 

17.  Et  refpondit,  &  dixit :  Fugit  vir  Ifrael  k 
facie  alienigenarum  ,  Sc  £ida  eft  plaga  iTia2.na 
in  populo  :  &  ambo  tilii  tui  mortui  funt  :  &  ar- 
ea Dei  capta  eft. 

18.  Et  faftum  eft  cum  audiflet ,  Area  Dei 
capta  eft ,  cecidit  fupinus  de  lella  juxta  porrani , 
&  contriluilatum  eft  dorliim  ejus ,  &  mortuus  eft. 

granda;vus :  &  ipfe  judicavit  Ifrael  quadragiiita    Quoniam  fenex  erat  &  gravis  homo  :  &  ipie  ju- 
annis.  dicab.    •'■"•••• 

V  U  L  G  A  T  A 


Quis  eft  Iiic  fonitus  tumukus  hujus  ?  At  ille  feftina 
vie,  &  veiiit,  &  nuiiciavit  Hcli. 

VULGATA      NOVA. 

iC.  Et  dixit  ad  Heli  :  Ego  fum  qui  veni  de 
praslio  ,  &  ego  qui  dc  acie  fugi  hodie.  Cui  ille 
ait :  Quid  aftum  eft  tili  mi  ? 

I  7.  Refpondens  autem  ille  qui  nunciabat ,  Fu- 
git ,  inquit ,  HVaci  coram  Philifthiim  ,  i^f  ruina  ma- 
gna fafta  eft  m  populo :  inluper  &duo  filii  tui  mor- 
tui fuut ,  Ophni  &  Phinees  :  &  area  Dei  capta  eft. 

18.  Cumque  ille  nominalTet  arcam  Dei,  ce- 
cidit de  fella  retrorfum  juxta  oftium  ,  &  fradtis 
cervicibus  mortuus  eft.   Senex  enim  erat  vir  & 


dicabat  in  Illael  viginti  annis. 


19.  Nurus  autem  ejus,  uxor  Phinees,  pra?gnans 
erat ,  vicinaque  partui  :  &  audito  nuncio  quod  cap- 
ta eflet  area  Dei ,  &  mortuus  eftet  focer  fuus  ,  &  vir 
fuus  ,  incurvavit  fe  &  peperit  ;  irruerant  enim  in  earn 
dolores  fubiti. 

io.  In  ipfo  autem  momento  mortis  ejus  ,  dixerunt 
ci  qua;  ftabant  circa  cam  :  Ne  timeas  ,  quia  tilium 


NOVA. 

peperifti.  Qua:  non  refpondit  els ,  neque  animadver- 
tit. 

i  I.  Et  vocavit  puerum,  Ichabod,  dicens  :  Tranf- 
lata  eft  gloria  dc  Ifrael  ,  quia  capta  eft  area  Dei , 
&  pro  focero  fuo  &  pro  viro  fuo  ; 

12.  &  ait :  Translata  eft  gloria  ab  Ifrael,  eoquod 
capta  eflet  area  Dei. 


l>i  o  T  JE    AD    Version  EM    antiquam. 


■#■.  16.  Hxc  tantiim  diflimilia  m  Grjcco  ,  fcilicet ,  za"-/» 
•B7/^Ef7a  E«  TH^  ':sxpa.rxY.f^i  ,  t5  'Z'^  J"S^  *■*  '^'"'^  >  loco 
jngiens  de  pyttl:o  i  &  in  fine  ,  Ti'  to  /r/'KOi;  pv,ux  t  is/.v^v  ^ 
QnodjiLim  (jrtjt^Jitiirtm  eji  verhitm^  jili?  Lucif.  le^it  tev.i-ioc 

■JS'.  17.  In  Gr,  Ka.1  aVfJi/nG»  to  -sTaz/a^/of ,  ^  sTte  ,  &c. 
ut  in  Lat.  fupra. 

if.  18.  V'i:cpauca  difcordant  aGrxco,  nempe  loco  c«oj 


aitdiffet ,    Area  Dei  capta  eft  ,  cecidit  fupitiui  de  fella  ,  eft  : 

0>;  f^Clic&H   TH;   KlSoiT»  T»     Qi)S  ,  ^  ilTiCiV    «Vo*  TV  Al'^^   ItTI^^ 

,^'io>i ,  «'  memimt  area  Dei  ,  y  cecidit  a  fella  retrmjiim  : 
Item  loco  fertex  erat  ^  gravis  homo  ,  iic  :  -sr^ sG^iJTji;  0  av 
^puiTz^  >i  ^a.pi^  ,  fenex  homo  ^  gravii ,  abfque  erat ,  prx- 
terquam  in  edit.  Compl.  ubi  «>■  0',  &  sVi! ,  annos  in  fine, 
pro  mmti ;  deeft  autem  in ,  ante  Jfrael. 


CAPUT     V. 


Vulgata    nova. 


t.  "pHilifthiim  autem  tulerunt  arcam  Dei,  & 
X    afpoitaverunt  eam  4  Lapide  ad)Utorii  in 

Azotum. 

1.  Tuleruntque  Philifthiim  arcam  Dei ,  &  in- 


VeRSIO     ANTIQUA. 

I  ■  IIJ*  T  alienigenx  abftulerunt  arcam  Dei  ex  Abe-     Ifcif  Cat.  1. 1. 
X2/nezer,  &  intulerunt  iilam  in  Azotum.      P'"^-  -^''""'-  '■^^' 


2.  Et  fuftulerunt  alienigenx  arcaiii ,  &:  intule- 
tulerunt  eam  in  templum  Dagon,&  ftatuerunt  runt  illam  in  domum  Dagon ,  &  collocaverunt 
eam  )uxta  Dagon.  -i.         ■  «  " 

J.  Cumque  furrexiflent  diluculo  Azotii  altera 
die  ,  ecce  Dagon  lacebat  pronus  in  terra  ante  ar- 
cam Domini  :  &  tulerunt  Dagon ,  &  refticuerunt 
eum  in  locum  fuum. 


g.h. 


illam  juxta  Dagon. 

3.  Et  mane  vigilaverunt  Azoti,  &  intraverunt 

in  domum  Dagon  ;  6:  viderunt ,  &  ecce  Dagon 

cecidit  in  faciem  ftiam  ante  arcam  Dei :  &  Tuf- 

tulerunt  Dagon ,  &  ftatuerunt  in  locum  fuum. 

Et  gravata  eft  manus  Domini  luper  Azores ,  & 

cruciabat  illos ,  &  perciiftit  illos  in  domibus  eo- 

rum ,  in  Azotum  &  regiones  ejus. 

4.  Rurfumque  mane  die  altera  confurgentes,  4.    Et  fadum  eft  cum  ante  lucem  vigilaiTent, 

invenerunt  Dagon  lacentem  fuper  faciem  fuam  in     &  Dagon  ceciderat  in  taciem  ante  arcam  tefta- 

terra  coram  area  Domini  ;  caput  autem  Dagon,      menti  Domini  :  &   caput  DagOn  ,  &  ambo  vef- 

&  duLK  palma;  manuum  ejus  abfcifl'a  erant  fuper     tigia  manus  ejus  ablata  erant  per  partes  centum , 

•imen :  &  ambo  articuli  manias  illius  ceciderunt  in  li- 

men. 

NotjE    ad    Versionem 

t.  I.  Grxc.  pro  ahftiilcrunt  ,  ponit  shaQ^y ,  ceperiint  , 
transfertque  ex  Aheneur ,  port  illam  ;  reliqua  limilia. 

If.  2.  Vix  didimile  Graecum  eft,  nili  quod  addit  Ku- 
f :V ,  Domini ,  ad  arcam  ,  &  pro  fuftulermit ,  habet  ut  fup. 
c  ^at^of ,  cepermit ,  &  pro  collocaverunt ,  wftf e  fMcaf  ,  ftite- 
r«nf;  Lucif.  infra,  ftamenint.  Au£l.  1.  de  promilf.  p.  2. 
c.  24.  ap.  Profp.  p.  150.  b.  ha:c  habet  :  Arcam  vera  Dei 
qtiam  ceperatit  hoftci  ,  ea  vemrauone  cctejidam  cjje  crcdtderunt , 
«r  itt  templo  dei  ftti  Dagon  collocandam  arbiti  arentitr  i  fnh 
ctfjlt!  potemia  ferftlerni  die  idolltm  JHltm  elifum  projlratttm- 
ijue  viiterunt : Jed  hoc  cajui  dames  ,  exyn  riirfum  imcis  for- 
tioribiis  validior.-bilfqite  defignni ,  qaem  pojlira  die  confvac- 
tjtm  commintttumqitc  coram  area  inttiemes  ,  tjttidtiam  tllitd 
fjpt  mmime  repcremnt ;  ipjaqne  gens  gravzori  atrocique  pla- 
ga perciijfa  eft nee  vallieriiul  liujns  turpniidinis  evadere 

«liimam  pccnam  ,  niji  arcam  Dei  qiiam  cepiram ,  donis  afpo- 

Tom.  I. 


A  N  T  I  Q  U  A  M . 

Jitis  reddidijfent. 

t-  5.  Similiter  in  Grjcco ,  exceptis  his  levioribus :  tjt- 
TMX.i-: ,  ceciderat  t  pro  cecidit  y  irjsip^tr  y  erexertmt ,  yro  fuf- 
tulerunt ,  e'toao^eciOE  ,  cruciavit  ■,  pro  cruciabat ,  t^;  ssTi^a?, 
Jellas  vcl  fedes ,  pro  domibus  ,  abfque  iii  ,  ante  Ax.ot:im  ; 
demum  tx  i/fioi ,  fines  ,  loco  regiones. 

Tt.  4.  Ita  de  Grxco  ,  nili  quod  loco  dim  ante  lucem 
vigilajfent ,  fj ,  lie  legitur  ,  in  ififitar  TCTf  li'  ,  i.  IS'i , 
quando  vigilaverunt  mane  ^  ^  ecce  ,  addito  aiTV,  ad^- 
ciem  ;  exinde  &  infra  ,  loco  manus.  X-^P^  *  manuum  ,  &  loco 
per  partes  centum  ,  lie ,  sVI  rx  f'uTf  o^".'»  'A,«aipf  6  sx.et;si  , 
in  ameriora  Amapheth  Jinguli  /leg.  Lucif.  gxaTCr ,  non  gjtac- 
To/.  Nota  pro  ariiculis  ,  Icnbi  jccrprrcl ,  qujc  vox  proprie  (i- 
gnificatjunclurara  illam  qua  brachiumcura  mamu  commie^ 
ticur. 


Ppp  ij 


484 


LIBER-     I.     REGUM.     Cap.    V. 


lucif.  Cal.fiip. 
1S7.  1.^. 


J .  porro  Dagon  folus  truncus  remanfcrat  in  loco 
fuo.     Propter  hanc  caufam  non   calcant   I'acerdotes 

Versio    antiqua, 

6.  Et  gravata  eft  manus  Domiiii  fiiper  Azo- 
tum  ,  &:  inciuxit  illis  mures ,  &.  facia  eft  confulio 
in  civitate. 


7.  Et  viderunt  nri  Azoti ,  quoniam  fie  eft ,  & 
dixerunt :  Quoniam  non  fedebit  area  Domini  Dei 
Ifrael  nobileum  :  quoniam  dura  eft  manus  illius 
fuper  nos ,  &:  luper  Dagon  deum  noftrum. 

8.  Et  mittunt,  &  convocant  regulos  alienige- 
narum  ad  le ,  &  dicunt  :  Quid  faciemus  de  area 
Dei  Iliael  :  Et  dixerunt  Getliaei :  Tranleat  area 
Dei  Ifirael  in  Getli. 


VULGATA       NOVA. 

Dagon ,  &  omnes  qui  ingrediuntur  templum  ejus ,  fu- 
per lunen  Dagon  in  Azoto ,  ufque  in  hodiernnm  diem. 

V  U  L  G  A  T  A 


NOVA. 

6.  Aggravata  eft  autem  manus  Domini  fuper 
Azotios  ,  &  demolitus  eft  eos  :  &  percuffis  in     Pf.77, 
fecrctiori  parte  natium  Azotum  ,  &  fines  ejus.  65. 

Et  ebuUierunt  vills  &  agri  in  medio  regionis  il- 
lius ,  &  nati  funt  mures ,  &  fada  eft  conFufio  mor- 
tis magns  in  civitate. 

7.  Videntes  autem  viri  Azotii  hujufcemodi 
plagam,  dixerunt  :  Non  maneat  area  Dei  Ifrael 
apud  nos  ;  quoniam  dura  eft  manus  ejus  fuper 
nos  ,  &  fuper  Dagon  deum  noftrum. 

8.  £t  mittentes  congregaverunt  omnes  fatra- 
pas  Philifthinorum  ad  fe ,  cSc  dixerunt  ;  Quid  fa- 
ciemus dearca  Dei  Ifrael  >  Refponderuntque  Ge- 
thjei :  Circumducatur  area  Dei  Ifrael.  £t  circum- 


duxerunt  arcam  Dei  Ifrael. 

9.  Et  faftum  eft  poftquam  translata  eft  area  9.  Illis  autem  circumducentibus  eam  ,  fiebat 
Dei  ,  fafta  manus  Domini  in  eivitate ,  &  eft  fac-  manus  Domini  per  fmgulas  civitates  interfeftio- 
ta  turbatio  magna  Valde  :  &  perculllt  viros  ci-  nis  magna;  nimis  :  &  percutiebat  vires  uniufcujuf- 
vitatis  ,  a  minimo  ufque  ad  maximum  ,  &  ebulli-  queurbis  ,  a  parvo  ufque  ad  majorem  ,  &  compu 
vit  illis  mures  in  iedibus :  &  tecerunt  fibi  Getha'i 
fedes  pellieeas, 

10.  Et  miferunt  aream  Dei  in  Afcalonem.  Et 
factum  eft  ut  intravit  area  Dei  Ifrael  in  Afcalo- 
nem ,  exclamaverunt  Afcalonenfes ,  dieentes  :  Ut 
quid  miiiftis  arcam  Dei  Ifrael  ad  nos,  ut  morti 
tradat  nos  &  populum  noftrum  ? 

11.  Et  mittunt  &  convocant  regulos  alienige- 
narum  :  <Sc  dixerunt :  Remitte  aream  Dei  Ifrael, 


&  redueatur  in  locum  ilium  ,  &  non  morti  da- 
bit  nos  &:  populum  noftrum. 

1 2.  Quia  acta  eft  confulio  gravis  in  civitate  to- 


trefcebant  prominentes  extales  eorum.Inieruntquc 
Gethjeiconlilium,  &fecerunt  fibi  fedes  pellieeas. 

ic.  Miferunt  ergo  arcam  Dei  in  Accaron. 
Cumque  veniflet  area  Dei  in  Accaron ,  exclama- 
verunt Accaronit^ ,  dieentes :  Adduxerunt  ad  nos 
arcam  Dei  Ifrael  j  ut  interficiat  nos  &  populum 
noftium. 

II.  Miferunt  itaque  &  congregaverunt  om- 
nes fatrapas  PhiliftJiinorum  :  qui  dixerunt:  Dimit- 
tite  arcam  Dei  Ifrael,  &  revertatur  in  locum  fuum, 
&  non inteificiat  nos  cum  populo  noftro. 

Fiebat  enim  pavor  mortis  in  fingulis  urbi- 


ta,  gravis  valde,  ut  intravit  area  Dei  :  &  qui  vi-    bus,  &  graviffima  valde  manus  Dei ;  viri  quoque, 

NoTiE      AD     VerSIONEM      ANTIQUA  M. 


If.  6.  Nonnulla  hk  inferta  legunrur  Grarcc  ,   qux  de- 

funt  apud    Lucif.  nempe  port  hoc  ,  induxii  :llis ,   ica  fe- 

quimr :  K:ti  s^s^sce"  «^tc??  si';  t«5  rau^ ,  h,  /xscoy  tv;  ^wfa5 

eivTVi  aVepi^ncot)'  ^uJ;;  ,   Et  effnbutt  en   in  navibui  ,  ^  me- 

diu7n  Tegtottis  ejus  puLlnLtrttnt  mures;  reliqua  ad  verbum. 

Eadem  ferme  leguntur  nunc  in  Vulg.  fed  abfunt  a    textu 

Hebraico  ,  necinveniunmr  in  antiquioribus  &  caftigatio- 

ribus  Mfs.  codd.  Hieronymianjc  verlionis :  &  vero  obelo 

pr^nocantur  a  Rob.  Stephano  ,    ac  Theologis  Lovanien- 

(ibus  ;  imo  in  Mf.  Germ.  n.   7.  nonnili  I'ecunda  manu  , 

&  in  Corb.  n.  5.   in  margine  foliim  inferiori  addita  rc- 

periuntur  :  fumpta  funt  autem  ilia  ,    li  Martianxo   noflro 

fides ,  ut  &  alia  plura  inferius  fuis  locis  interferta ,   vel 

a  LXX.  Interpretibus  ,    vel  ab   auciquis  illii  Latinorum 

translationibus,  quae  viguerunt  antp  Hieronymum.  De  his 

nempe  ita  dilTcric  idem  Martian^Eus ,  not.  a.  in  hunc  loc. 

to.  I.  nov.  edit.  Hieron.  col.  531.  j>  Cum  innumeta  ,   in- 

»  quit  ,    prope  hujufmodi  occurrant  additamenta  in  libris 

j>  prJEcipue  Regum ,  non  abs  re  eric  leftorem  dcicuilfe ,  quo- 

>)  modo  polita  reperiantur  in  vetuftilTimis  codicibus  facro- 

>>  rum  Eibliorum  edidonii  Hieronymi.  Tria  igitui  fuperfunt 

j>  adhuc  genera  librorum  Mfs.  Latinorum  ,  quibus  caufas  & 

1)  origines    praediftorum  additamentorum  polfumus  depre- 

31  hendere.  Primum  in  illis  locum  obtinent  Mfs.  codices  qui 

>>  propiiam  ac  genuinam  leclinnem  Hieronymi  line  addira- 

3)  mentis  repracfentant  ,  cujus   generis  funt  Colb.  Anic.  & 

»  Corb.  maj.  n.  i.  his  eiiam  canon  Hebraics  veritaris  ad- 

»  jungendus  eft  ,  ut   pote    qui   nihil   fpurium  habeat  port 

3>  emendationem   fuam.    Exllant   alii   vetuftiores  codd.  in 

J)  quibus  equidem  purus  fluit  Eibliorum  contexius ,  fed  in- 

»  tegra  retinent  ad   margines  fuas  aliena  &  inlitiria  verba 

31  cum    lignis  quibufdam  intra    texrum  ,    ur    h£Q   tanquam 

3>  omilTa  lint  a  Librariis ,    &  ad   lacrum  contextum   perri- 

3)  neant,  fignificenr.  Teriium  denique  genus  eft  ,  recenrio- 

3>  rum  prjsfertim  Mfs.  codicum,  in  quorum  contextum  va- 

11  ria  ilia  Scripturarum  additamenta  errore  8c  imperitia  Li- 

3)  brariorum  indu£ta  confpiciunrur  ,  ut  nullo  deinceps   ad- 

31  hibito  difcrimine,   qu<£nam  Hieronymo  ,  aut  quse  ceteris 

3>  Latinis  Interpretibus  propria  fuerint,  in  illis  minime  pof- 

i>  fit  agtiofci. 

If. 7.  Vix  melius  e  Grxco,  fi  detrahatur  utrumque  «/J, 
cum  voce  Domini  ,   8c   ponatur  dicunt  ,   loco  dixerunt  i 


nam  in  Grxco  >£'/y:i. 

if.  8.  Editt.  Lucif.  loco  regislm  ,  fevunt  religtim  ,  fed 
vidose  ,  ut  videtur ,  nam  infra  if.  ir.  habenr  rf^n/oj  , 
quod  retinuimus.  Gtxc.  Qurxyict  rit;  QccT^d-rx^  ,  congre- 
gant  fatriip>-is  i  item  infra  ,  ^s-^mqi  >  duiint ,  pro  dixerunt  , 
mel.  in  edit.  Aid.  ilTrnt :  demum  poft  tranfeat ,  adduntur 
feqq.  )c.p:t'To;  tv  ©£V  ttoo;  m,«x;*  t  juerj-^Gf  juoa'T:^ ,  &c. 
ut  fup.  i.  e.  arc.i  Dei  ad  tios  :  ^  tr.injivit  area  ^  8cc.  quae 
omittuntur  a  Lucif.  In  edit.  Aid.  fequitur  ,  t?  0£?  'it^ai'A 
'TT^Oi^  M;ua?  lit;  FeS. 

If.  9.  NonnuUa  diffimilia  Graccum  habet,  nempe  feqq. 
/^'.Tz  Tn  ^iTihiuv  cLvTW  y  K.  "/ii-E/ai,  poflquam  tfaujiz'it  ipfa^ 
^  ft  ,  loco  pcjltjitam  tramtata  eji  area  Dei  t  facia  ;  edit, 
tamen  Compl.  loco  txv-rvy  ^  hab.  -rvr  m^un^r  {  al.  add.  t? 
©fiT  )  TT/ios  Tb;  Tf^ajV?,  «-  ,  Sec.  Item  paulo  poft  eadem 
Compl.  hab.  «  n  Tccr.i,  cum  Aid.  &  Mf.  Alex,  in  Vauc. 
autem  legitur  limpliciter  ,  t~  7ro>.ii ,  eivitati,  abfque  feq. 
is  eji  faUa ,  quod  (Imiliter  abeft  ab  aliis  :  legitur  etiam 
ibid.  aVo  yu;>t/=?  iV-^  ,«;7a?y,  aparvo  nfque  ad  magnum  ,  lo- 
co a  minimo  ufque  ad  maximum ;  item  pro  his  ,  ^  ehul' 
Ifjit  Hits  mttres  t»  fedtbus  ,  iic  ,  k.  iTttTaisr  tivri;  n';  ra; 
iJfx;  auT^r  y  J5  pircujjit  eos  in  fedtbus  eorum  j  nee  additur 
in  fine  vox  pelUceas. 

f.  10.  HiEC  tantiim  variant  Grarce,  fcilicet,  e^oc-^cs'/»- 
>vci ,  emtttunt ,  pro  miferunt  y  demto  i.  IJrael ,  quod  ta- 
men exftat  in  edit.  Aid.  exinde  e'Eo'i'OK)'  ,  damaverunt ,  al. 
eVfoc'i'^a» ,  abfque  priced.  £j;  denique  fie ,  T/ «Vsi-f /-ja- 
7e ,  Qutd  com-ertiflis  ,  loco  Ut  quid  mijijiis ,  pauloque  poft 
iimpliciter,  ^caxrudoLi ,  ad  mtrtijicandiini ,  loco  ut  mortt 
tradat, 

Tf.  ir.  Rurfus  Grsce  ,  Kai  =Saf!r«r/MH!/ ,  deinde  i,  Qv 
ytiynci  Tif,-  QiXifi-Ttxc.,  El  emittunt  55  congregant  fatrapas  : 
Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl.  hab.  innsit-Mci  ;  ex- 
inde Vat.  &  al.  ii.x-TTc^sUx/:  ,  emtttite  ,  pro  remitte  ,  ficuc 
JtaSiOotVa) ,   refideat  ,   pro  redueatur^    &  pro  morti  dabit  » 

f-  12.  A  Gra:co  abeft  i.  gravis,  prsepoiuturque  tota , 
voci  civitate  ;  exinde  huic  ,  Dei  ,  additur  "Ij/iaM  Exer,  prs- 
terquam  in  Mf.  Alex,  a  quo  abeft  'I-.pai-A ,  ficut  sku  ,  ab 
ed.  Compl.  demum  ante  jtdibus ,  ponitur  ei';  ,  in ,  abfque 
feq.  futi ,  &  loco  eiiiiatHm  ,  t?;  cts'aekj,  in  ling,  reliqua 
ad  verbum, 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    VI.  485 

VULGATANOVA.  VersIoANTIQUA. 

«^ui  mortui  non  fuerant,  percutiebantur  in  fecie-     Vebant,  &  non  flint  morrui  ,  perculVi  flint  fedibus  Ludf.Cal.  uiifup. 
tiori  parte  natium  :  &  afcendebat  ululatus  uniuf-    fuis  :  ik  afccndit  clamor  civiutum  ulque  ad  coe- 
cujufque  civitatis  in  crelum.  lum. 


CAPUT       VI. 


I .  TT*  Uit  ergo  area  Domini  in  regione  Philiftliino- 
SP  mm   leptem  menlibus. 

1.  Et  vocaverunt  Philifthiim  facerdotes  &  divi- 
nos ,  dicentes :  Quid  faciemus  de  area  Domini  ?  in- 
dicate nobis  quomodo  remittamus  earn  in  locum  fuum. 
Qui  dixerunt  : 

3.  Si  remittitis  arcam  Dei  Ifrael  ,  nolite  dimitte- 
re  earn  vacuam  ,  fed  quod  debetis  ,  reddite  ei  pro 
peccato ,  &  tunc  curabimini :  &  fcietis  quare  non 
recedat  manus  ejus  4  vobis. 

4.  Qui  dixerunt  :  Quid  eft  quod  pro  delifto  red- 
dere  debeamus  ei .'  J^efponderuntque  illi  ; 

J.  Juxta  numerum  provinciarum  Plulifthinorum, 
quinque  anos  aureos  facietis,&  quinque  mures  aureos  : 
quia  plaga  una  fuit  omnibus  vobis ,  &  fatrapis  vef- 
tris.  Facietifque  fimiiitudines  anorum  veftrorum ,  & 
fimilitudines  murium  ,  qui  demoliti  funt  terram  :  & 
dabitis  Deo  Ifrael  gloriam  ;  li  forte  relevet  manum 
fuam  k  vobis  ,  &  a  diis  veftris  ,  &  a  terra  veftra. 

6.  Quare  aggravatis  corda  veftra,  i'lcut  aggrava- 
'ExoJ.  vit  jfigyptus ,  &  Pharao  cor  fuum  ?  nonne  poftquam 

li-  51.     percuffus  eft  ,  tunc  dimifit  eos  ,  &  abierunt  i" 

7.  Nunc  ergo  arripite  &  facite  plauftrum  novum 
unum  :  &  duas  vaccas  fetas,  quibusnoneft  impolitum 
jugum  ,  jungite  in  plauftro  ,  &  recludite  vitulos  ea- 
lum  domi. 

8.  Tolletifque  arcam  Domini,  &  ponetis  in  piauf- 
tro,  &  vafa  aurea  ,  quE  exfolviftis  ei  pro  delifto  , 
ponetis  in  capfellam  ad  latus  ejus  :  &  dimittite  earn 
ut  vadat. 


VuiCATA       NOVA. 

12..  Ibant  autem  in  direftum  vacca? ,  per  viara 
qax  ducit  Bethfames  ,  &  itinere  uno  gradiehantur  , 
pergentes  5c  mugientes  :  &  non  declinabant  neque  ad 
dexteram  neqiie  ad  fmiftram  :  fed  &  fatraps  Philif- 
thiim fequebantur  ufque  ad  terminos  Bethfames. 

I  J .  Porro  Bethfamits  metebant  triticum  in  valle : 
&  elcvantes  oculos  fuos ,  viderunt  arcam  ,  &  gaviH 
funt  cilm  vidident. 

14.  Et  plauftrum  venit  in  agrum  Jofue  Bethfa- 
miti ,  &  ftetit  ibi.  Erat  autem  ibi  lapis  magnus,  & 
conciderunt  ligna  plauftri  ,  vaccafque  impofuerunt 
fuper  ea  hoiocauftum  Domino. 

15.  Levits  autem  de-         15 FideNot. 

pofuerunt  arcam  Dei  ,  & 

capfellam  qua;  erat  juxta  earn,  in  qua  crant  vafa  au- 
rea ,  &  pofuerunt  fuper  lapidem  grandem.  Vin  au- 
tem Bethfamiti  obtulerunt  holocaufta  ,  &  immola- 
verunt  viftimas  in  die  ilia  Domino. 

16.  Et  quinque  fatrapa;  Philifthinorum  viderunt, 
&  reverli  I'unt  in  Accaron  in  die  ilia. 

17.  Hi  funt  autem  ani  aurei ,  quos  reddiderunt 
Philifthiim  pro  deliito,  Domino  ;  Azotus  unum,  Ga- 
za unum  ,  Afcalon  unum  ,  Geth  unum  ,  Accaron 
unum  : 

18.  &  mures  aureos  fecundum  numerum  urbium 
Philifthiim  ,  quinque  provinciarum  ,  ab  urbe  inurata 
ufque  ad  villain  qure  erat  abfque  muro ,  &  ufque  ad 
Abelmagnum  ,  fuper  quem  pofuerunt  arcam  Domini, 
qua;  erat  ufque  in  ilium  diem  in  agio  Jofue  Bethfamitis. 

9.   Percufl'it  autem   de  viris    Bethfaraitibu'  ,  eo 


9.   Et  afpicietis  :  &  ft  quidem  per  viam  finiura  quixl  vidiffent  arcam  Domini :  &  perculTit  de  popu- 

fuorum  afcenderit  contra  Bethfames  ,  ipfe  fecit  no-  lo  ieptuaginta  viros  ,  &  quinquaginta  millia  plebis. 

bis  hoc  malum  grande  ;  fin  autem ,  minimfe  :  fciemus  Luxitque  populus ,  eo  qu6d  Dominus  percuffiflet  ple- 

quia  nequaquam  manus  ejus  tetigit  nos  ,  fed  cafu  ac-  hem  plaga  magna.                                              ^ 


cidit. 

I  o.  Fecerunt  ergo  illi  hoc  modo  :  &  tollentes  duas 
vaccas ,  qax  lafiabant  vitulos ,  junxerunt  ad  plauf- 
trum ,  vitulofque  earum  concluferunt  domi. 

II.  Et  pofuerunt  arcam  Dei  fuper  plauftrum,  & 
capfellam  ,  qu^  habebat  mures  aureos  &  fimilitudi- 
nes anorum. 

NoTA      AD      VerSIONEM 


20.  Et  dixerunt  viri  Bethfamits  :  Quis  poteric 
ftare  in  confpeftu  Domini  Dei  fanfti  hujus  ?  &  ad 
quem  afcendet  a  nobis  ? 

ii.  Miferuntque  nuncios  ad  habitatores  Caria- 
tliiarim  ,  dicentes  :  Reduxerunt  Philifthiim  arcam 
Domini ,  defcendite  ,  &  reducite  eam  ad  vos. 


A  D 

'f.  I  J.  Eo  fpeilat  quod  S.  Cypr.  ait  1.  2.  Teftim.  Z92. 
k.  Hie  eji  lapis  magnus ,  in  Bajilion  pttino  ,  Jitpfr  ijnem  po- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Jita  eji  area  tejlattieriti ,  qitando  eam  ah  Alhph\lis  remijfam 
f^  7eiiJitam  in  plaujlro  haves  reportaverunt. 


CAPUT       VII. 

VULGATA       NOVA. 


Oiut.  6. 

Matth. 
4.10. 


i-'KT  Ejierunt  ergo  viri  Cariathiarim ,  &  reduxe- 
V  runt  arcam  Domini ,  &  intuierunt  eam  in  do- 
mum  Abinadab  in  Gabaa  :  Eleazarum  autem  filium 
ejus  fanftificaverunt ,  ut  cuftodiret  arcam  Domini. 

i.  Et  faftum  eft,  ex  qua  die  manlit  area  Domi- 
ni in  Cariathiarim  ,  multiplicati  I'unt  dies  (  erat  quip- 
pe  jam  annus  vigefimus  )  &  requievit  omnis  domus 
Ifragl  port  Dominum. 

5.  Ait  autem  Samuel  ad  univerfam  domum  If- 
rael ,  dieens  :  Si  in  toto  corde  veftro  revertimini  ad 
Dominum  ,  auferte  decs  alienos  de  medio  veftri ,  Baa- 
lim &  Aftaroth  :  &  prxparate  corda  veftra  Do- 
mino ,  &  fervite  ei  foli ,  &  eruet  vos  de  manu  Phi- 
lifthiim. 

4.  Abftulcrunt  ergo  filii  Ifrael  Baslim  &  Afta- 


roth ,  &  fervierunt  Domino  foli. 

5.  Dixit  autem  Samuel  :  Congregate  univerfum 
Ifrael  in  Mafphath  ,  ut  orem  pro  vobis  Dominum. 

6.  Et  convencrunt  in  Mafphath  :  hauferuntque 
aquam,  &  efRiderunt  in  confpeftu  Domini,  &  jeju- 
naverunt  in  die  ilia  ,  atque  dixerunt  ibi  :  Peecavimus 
Domino.  Judicavitque  Samuel  filios  Ifrael  in  Maf- 
phath. 

7.  Et  audierunt  Philifthiim  quod  eongregati  eftent 
filii  Ifrael  in  Mafphath  ,  &  afcenderunt  fatraps  Phi- 
lifthinorum ad  Ifrael.  Quod  cum  audiffent  filii  If- 
rael ,  timuerunt  4  facie  Philifthinorum. 

8.  Dixeruntque  ad  Samnelem  :  Ne  cefles  pro  no- 
bis clamare  ad  Dominum  Deura  noftrum  ,  ut  falvet 
nos  de  manu  Philifthinorum. 


Trritil.  ad'j 
584.  *• 


Pfidr 


486       LIBER     I.     RE  GUM.     Cap.  VII.  &   VIII. 

VULGATA        NOVA. 

9.  Tulit  autem  Samuel  agnam  laftentem  unum  ,     clamavit  Samuel  ad  Dominum  pro  Ifrael,&  exau 
&  obtulit  ilium  holocauftum  integrum  Domino  :  &     divit  eum  Dominus. 

VeRSIO      ANTI(^UA. 

10 &  Allophyli  prxlio  admovebant  :  ibi- 
dem Dominus  intonuit  voce  m.igna  liiper  Alio- 
phylos,  &  cbnfiifi  Hint,  (Sc  coriueiunt  in  conf- 
peitu  Ifraelis. 


Aug.  I.  iy.de  ci'j. 
Dei,  c.  7.  t.  7.  470. 


1 1.  Et  proceffenint  viii  Ifrad  ex  Mafpha  ,  & 
pcifecuti  lunt  Allopliylos ,  &  ufque  Betcnor  ce- 
cidernnt. 

12.  AHumpfit lapidem  unum  ,&  ftatuit  ilium 

inter    Maflephat  novam  &  veterem  :  &  voca\it     pofuit  cum  inter  Mafphath  &  inter  Sen  :  &  vo 
nomen  ejus ,  Abennezei: ,  quod  elt ,  Lapis  adju-    cavit  nomen  loci  illius ,  Lapis  adjutorii.  Dixit- 
toris.  Et  dixit  :  Ufque  hue  adjuvit  nos  Dominus.     que  :  Hucufque  auxiliatus  eft  nobis  Dominus. 

V  U   L  G   A  T  A 


Vulgata    nova. 

I  o.  Faftum  eft  autem  ,  cum  Samuel  offerret 
holocauftum  ,  Philifthiim  iniere  prxliura  contra 
Ifraiil  :  intonuit  autem  Dominus  fragore  magno 
in  die  ilia  fuper  Philifthiim  ,  &  exterruit  eos , 
&  ca;fi  funt  k  facie  Ifrael. 

II.  Egreffique  viri  Ifrael  de  Mafphath,  per-       Tecli, 
fecuti  funt  Philifth3;os,  &  percufTerunt  eos ,  uf-  45'  ^'' 
que  ad  locum  qui  erat  fubter  Bethchar. 

Tulit  autem  Samuel  lapidem  unum  ,  & 


tncif.  Cal.J.  I. 
fTD  S.  Athan.  187, 


t;.  Et  Immiliati  funt  Philifthiim,  nee  appofue- 
runt  ultra  ut  venirent  in  terminos  Ifrael.  Fafta  eft  ita- 
que  manus  Domini  fuper  Philiftha:os ,  cundtis  diebus 
Samuelis. 

14.  Et  reddits  funt  urbes  ,    quas  tulerant  Plii- 

Versio    antiqua. 

16 &  Samuel  judicabat  populum  ICrael  in 

omnibus  fandlificationibus. 


NOVA. 

lifthiim  ab  Ifrael  ,  Ifraeli  ,  ab  Accaron  ufque  Geth, 
&  terminos  fuos  :  liberavitque  Ifrael  de  manu  Phi- 
lifthinorum  ,  eratque  pax  inter  Ifrael  &  Amorrhaum. 
15.  Judicabat  quoque  Samuel  Ifraelem  cunitrs 
diebus  vitx  fua;  : 

Vulgata    nova. 

16.  &  ibat  per  fingulos  annos  circuiens  Be- 
thel &  Galgala  &  >iafphatk  ,  &  judicabat  If- 
rael in  fupradiitis  locis. 


Vulgata     nova. 
17.  Revertebaturque  In  Ramatha  :  ibi  enim  erat     ibi  altare  Domino. 


domus  ejus,  &  ibi  judicabat  Ifraelem  :  ccdihcavit  etiam 

NotjE    ad    Version  em 

f'.  10.  Grsc.  loco  pTxlin  admovebmn  ,  nab.  OTfccvi7ci'  si; 
7ri)?!//3P  sV;  '!(!/>««'> ,  accejjinmt  in  prsliumfiiper  I/raelj  de- 
inde  omilfo  ibiJem ,  (x  pergit :  «j  cXfoi^Kii  Knfizi;  a  ®to- 
»n  /KEViMl  «  T»  «>£/:«  s'ltti'ri  eV;,  &c.  tS  lonuit  Domititis 
i'n  voce  m.-igna  m  die' lU.t  f'iper.  Sec.  Ut  in  Lac.  fup.  Iif- 
dem  alludit  Aug.  1.  17.  de  civil.  Dei,  c.  7.  to.  7.  470. 

a.dicens  ;  S.i»!!(f/ exclrtmazn  ad   Otmmiim  fro  Ijrael  , 

{5  ex-aiidivit  enm  :  ^  dim  effenet  kioc.tllftli/im  ,  accedenti- 
ius  aUcmgems  ad  pngnam  csntra  populum  Dei ,  tmtlit  Do- 
mi.insfiipey  eos ,  Jj  ccrifi/i  ftitit ,  iS  offeiidermit  (  Gr.  e  7r7=ti- 
wt)coT.mi  Ijrael ,  atijne  fupe-/.ui  funt :  c{ux  omnia  refpon- 
dent  Grajcis, 

Tf-.  T  I .  Haud  difTimiliter  GrjEce  ,  nifi  quod  loco  prectjp- 
rnm,  hab.  =iW">  exiemnt ,  Si  Mc.ayy.fii ,  pro  il.ijp/ia  ; 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 


■'MCCTU     T» 


pailloque  port  ,  j:,  s-TrarcC^ay  at'TV;  sw5 
X^P  »  ^  percHJjeritm  eos  ufqite  fnb  Hethchor. 

iJ-.  12.  Ita  pene  in  Grseco;  haec  tamen  lie  variant ,  fci- 
licet  ipfo  iuido,  Ka!  i^xd  SauaiiA ,  Et  fumpjit  S.vnuel  i 
pauloque  poft,  i  iixtiicav ,  SS  """•  >  loco  nmam  Jj  ,  abf- 
que  hoc  infra ,  qnod  eft  ,  cui  Aug.  adjunxerat  Latiiie ;  ia 
cditt.  tamen  Aid.  &  Compl.  additur  0  Qviiaiti-,  <j<wd  Ji~ 
gmfii.n.  Eadem  memorat  Cypr.  1.  i.  Teftim.  291.  b.  di- 
cens  :  Hit  eft  lapis  quim  ,  cltm  alicttigeiias  Ifrael  iicijfet ,  fta- 
tU!t  Samuel,  ^  appella-jit  nomen  ejus,  Altenneur,  id  eft. 
Lapis  auxiliator. 

t.  t6.  Grafc.  dclet  roces  Samuel  ac  populum,  Sc  pro 
fviilzfcaiionikus  ,  hab.  tu;  hi''.'-ni'"i  t^tc;;  ,  fanilifiiaiii 
his. 


CAPUT       VIII. 

Vulgata     nova. 


^B.  13.  21. 


1 .  T7  Aftum  eft  autem  cum  fenuitfet  Samuel ,  po- 

JT  fuit  filios  fuos  judices   Ifrael. 

i.  Fuitque  nomen  tilii  ejus  primogeniti ,  Joel  :  & 
nomen  fecundi,  Abia  ,  judicum  in  Berfabee. 

5 .  Et  non  ambulaverunt  filii  illius  in  viis  ejus  :  fed 
declinaverunt  poft  avaritiam  ,  acceperuntque  mune- 
ra  ,  &  perverterunt  judicium. 

4.  Congregati  ergo  univerfi  majores  natu  Ifrael , 
venerunt  ad  Samuelem  in  Ramatha. 

5.  Dixeruntque  ei  ;  Ecce  tu  fenuifti ,  &  filii  tui 
non  ambulant  in  viis  tuis  :  conftitue  nobis  regem  ,  ut 
judicet  nos ,  ftcut  &  univerfe  habent  nationes. 

6.  Difplicuit  fcrmo'in  oculis  Samuelis,  eo  quod 
dixilfent  ;  Da  nobis  regem  ,  ut  judicet  nos.  £t  ora- 
vit  Samuel  ad  Dominum. 

Vulgata  nova. 


Cypr. 
115. 


ep.  6S.  p' 


VERSIO    ANTlqUA. 

7 non  te  fpre- 

verunt,  fed  me  fpieve- 
runt 


7.  Dixit  autem  Domi- 
nus ad  Samuelem  :  .•\udi 
vocem  populi  in  omnibus 


qua^  loquuntur  tibi :  non  enim  te  abjecerunt,  fed  me, 
ne  regnem  fuper  eos. 

8.  Juxta  omnia  opera  fua  ,  qua  fecerunt  i  die 
qua  eduSi  eos  de  jtgypto  ufque  ad  diem  banc  :  fi- 
cut  dereliquerunt  mc ,  &  fervierunt  diis  alienis  ,  fie 
faciunt  etiam  tibi. 

9.  Nunc  ergo  vocem  eorum  audi  :  veruntamen 
conteftare  eos ,  &  prxdic  eis  jus  regis  ,  qui  regna- 
turus  eft  fuper  eos. 

1  o.  Dixit  itaque  Samuel  omnia  verba  Domini  ad 
populum  ,  qui  petierat  a  ie  regem  , 

11.  &  ait:  Hocerit  jus  regis ,  qui  imperaturus  eft 
vobis  :  Filios  veftros  toilet ,  &  ponet  in  curribus  fuis, 
facietquc  fibi  equites  &  prscurfores  quadrigarum  fua- 
rum  , 

12.  &  conftituet  fibi  tribunes,  &  centuriones , 
5fc  aratores  agrorum  fuorum  ,  &  melfores  fegetum  , 
&  fabros  armorum  &  curruum  fuorum. 

1 ; .  Filias  quoque  veftras  faciet  fibi  unguentarias , 
&  focarias  ,  &  paniUcas. 


Nota    ad    Versionem    antiqua  m. 


t.  7.  Ad  verbuin  c  Grxco.  Terciil.  1.  4.  contra  Marc. 
p.  718.  c.  legit :  Hon  te  (tmempferiint ,  Jed  me.  i.  Patian, 


ep.  5.  col.   512.  a.  Now  te  nullius  immenti  fecerunt ,  fed 
me.  Au(t.  1.  de  promjfl".  ap.  Prefp.  col.  150,  d.  A'w  ti 


LIBER     r.     REGUM.     Cap.   IX. 


487 


V  U  L  G  A  T 

14.  Agros  quoque  veftros ,  &  vineas ,  &  oliveta 
optima  toilet ,  &  dabit  fervis  fuis. 

1 5 .  Sed  &  fegetes   veftras ,  &  vinearum  reditus 
addecimabit ,  at  det  eunuchis  &  faiimlis  fuis. 

16.  Servos  etiam  veftros ,  &  ancillas ,  &  juvenes 
optimos ,  &  afinos  auferet ,  &  ponet  in  opere  fuo. 

17.  Greges  quoque  veftros  addecimabit,  vofque 
eritis  ei  fervi. 


la  ,  quia  pe- 


Versio    ANTIiJUA. 


VULGATA    NOVA. 


MJf. 
Cert.   n. 
I.  2J   5. 
e;  Germ, 
U.7. 


18 quia  petiflis         18.    Et  clamabitis  in 

Vobis  regem.  die  ilia  a  facie  regis  vef- 

tri ,  quem  elegiftis  vobis : 
NoTiE    AD    Versionem    antiquam 


A       NOVA. 

&  non  exaudict  vos  Dominus  in  die 
tiftis  vobis  regem. 

1 9.  Noluitautem  populus  audire  vocem  Samuelis, 
fed  dixerunt  :  Nequaquam  :  rex  enim  erit  fuper  nos  , 

10.  &  erimus  nos  quoque  ficut  omnes  gentes  :  & 
judicabit  nos  rex  nofter ,  &  egredietur  ante  nos ,  & 
pugnabit  bella  noftra  pro  nobis. 

ii.  Et  audivit  Samuel  omnia  verba  populi ,  & 
locutus  eft  ea  in  auribus  Domini. 

ii.  Dixit  autem  Dominus  ad  Samuelem  :  Audi 
vocem  eorum  ,  &  conl^itue  fuper  eos  regem.  Et  ait 
Samuel  ad  viros  Ifrael  :  Vadat  unufquifque  in  civi- 
tatem  fuam. 


ijU ,  fed  me  ffreveriint. 

Ti.  18.  Ita  Mfs.  codd.  feruKt  ad  marg.  In  Grsco  fie  : 


o't(  vfiiii  iifuiflSss  «aKToT;  iSactts'ci.  Vide  Not.  fup.  ad  c. 
6.  t.  5- 


Ofe,  IJ.  II. 


C    A    P    U    T      I    X. 

-      VuLGATA       NOVA. 

1,  TT^  T  erat  vir  dc   Benjamin  nomine  Cis,  filius     tilii  viri  Jemini,  fortis  roborc, 
X_/  Abiel ,  filii  Seror ,  tilii  Bechorath  ,  filii  Aphia , 

VuLGATA      NOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

i.  Et  erat  ei  filius  vocabulo  Saul ,  elcfhis  &        2 erat  vir  bonus  :  &  non  erat  illo  melior   Amiri>ft,p.  8i./. 

bonus  :  &   non  erat  vir  de  filiis    Ifrael   melior     in  filiis  lii'ael 

illo  ;  Ao  liumero  &  furfum  eminebat  fuper  om- 
nera  populum. 

VuiGATA       NOVA. 


5 .  Perierant  autem  afins  Cis  patris  Saul  :  &  di- 
xit Cis  ad  Saul  iilium  fuum  ;  Tolle  tecum  unum  de 
pueris ,  &  confurgens  vade  ,  &  qusre  almas.  Qui 
cum  tranliflent  per  montem  Ephraim  , 

V  u  L  G  A  T  A 


4.  &  per  terram  Salifa  ,  &  non  inveniflent ,  tran- 
fierunt  etiam  per  terram  Salim ,  &  non  erant  :  fed 
&  per  terrain  Jemini,  &  minime  repererunt. 


NOVA. 

5.  Cum  autem  veniffent  in  terram  Suph,  di- 
xit Saul  ad  puerum  qui  erat  cum  eo  :  Veni  & 
revertamur ,  ne  forte  dimiferit  pater  meus  afinas , 
&  follicitus  fit  pro  nobis, 

VuiGATA       NOVA 


VerSIO     ANTIQUA. 

5.  Cum  aurem  venilient  in  terram  Suph,  &  Mff.Corh.n.i.-^ 
non  inveniffent Cum.  ».7. 


6.  Qui  ait  ei  :  Ecce  vir  Dei  eft  in  civitate  hac  , 
vir  nobilis  :  omne  quod  loquitur  ,  fine  ambiguitate 
venit  :  nunc  ergo  eamus  illuc  ,  ii  fort^  indicct  nobis 
de  via  noftra  ,  propter  quam  venimus. 

7.  Dixitque  Saul  ad  puerum  fuum  :  Ecce  ibimus  : 
quid  feremus  ad  virum  Dei  >  panis  defecit  in  fitarciis 
noftris  :  &  fportulam  non  habemus ,  ut  demus  homi- 
ni  Dei  ,  nee  quidquam  aliud. 

8.  Rurfum  puer  refpondit  Sauii,  &  ait :  Ecce  in- 
venta  eft  in  manu  mea  quarta  pars  ftateris  argenti , 
demus  homini  Dei  ,  ut  indicet  nobis  viam  noftram. 

9.  (  Olim  in  Ifrael  fie  loquebatur  unufquifque  va- 
dens  confulere  Deum  :  Venite  ,  &  eamus  ad  Viden- 
tem.  Qui  enim  Propheta  dicitur  hodie  ,  vocabatur 
olim  Videns.  ) 

10.  Et  dixit  Saul  ad  puerum  fuum  :  Optimus  fer- 
mo  tuus.  Veni ,  eamus.  Et  ierunt  in  civitatem  ,  in 
qua  erat  vir  Dei. 

11.  Cumque  afcenderent  clivum  civitatis ,  invene- 
runt  puellas  egredientes  ad  hauriendam  aquam  ,  & 
dixerunt  eis  ;  Num  hic  eft  Videns  i" 

Ii.  Qus  refpondentes  ,  dixerunt  illis  :  Hic  eft: 
ecce  ante  te ,  feftina  nunc  :  hodie  eniru  venit  in  civi- 
tatem ,  quia  facrihcium  eft  liodie  populi  in  excelfo. 

13.  Ingredientes  urbem ,  ftatim  invenietis  eum  an- 


tequam  afcendat  excelfum  ad  vefcendum  :  neque  enim 
eomefurus  eft  populus  donee  ille  veniat  :  quia  ipl'e 
benedicit  hofti.E ,  &  deinceps  comedunt  qui  vocati 
funt.  Nunc  ergo  confcendite ,  quia  liodie  reperietis 
eum. 

14.  Et  afcenderunt  in  civitatem.  Cumque  illi  am- 
bularent  in  medio  urbis ,  apparuit  Samuel  egrediens 
obviam  eis  ,  ut  afcenderet  in  excelfum. 

15.  Dominus  autem  revelaveratauriculam  Samue-    Aii.il.Ht 
lis  ante  unam  diem  quam   veniret  Saul  ,  dicens  : 

16.  Hac  ipfa  hora  ,  qux  nunc  eft,  eras  mittam 
virum  ad  te  de  terra  Benjamin  ,  &  unges  eum  du-- 
cem  fuper  populum  meum   Ifrael  :  &  falvabit  po- 
pulum meum  de  manu  Philifthinorum  :  quia  refpexi 
populum  meum  ,  venit  eriim  clamor  eorum  ad  me. 

17.  Cumque  afpexill'et  Samuel  Saulcm  ,  Dominus 
dixit  ei  :  Ecce  vir  quem  dixeram  tibi  ,  ifte  domina- 
bitur  populo  meo. 

1 8.  Acceffit  autem  Saul  ad  Samuelem  in  medio 
pom  ,  &  ait  :  Indica  ,  oro ,  mihi  ,  ubi  eft  domus 
Videntis. 

19.  Et  refpondit  Samuel  Sauli ,  dicens :  Ego  fum 
Videns  :  afcende  ante  me  in  excelfum,  ut  comedatis 
mecum  hodie ,  &  dimittam  te  mane  :  &  omnia  qus 
funt  in  corde  tuo ,  indicabo  tibi. 


NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


■)}•.  2.  Graece,  S«x  tu/4r,i'.iv; ,  driif  ayxii;'  x,  in.  vr  cV 
wci;  'Icg^MA  «-/aGo;  vir^p  ai>To>'  i.  c.  Sitnl  procents  ,  f;V 
tofiui  :  i^   uoti  er,u  iti  filiis  IJ>,nl  hontti  fuper  eum. 

f.  J.  Ita  in  Vu^z-  ^^^  abfque  hoc  ,  ^  non  invenijjitit , 


quod  Mfs.  prad.  addunt  :  deeft  quoque  in  Gneco  ,  ubi 

fie  :  'AuTuv  i>'.£  h^Jtlai  ei's  rfii'  Slf> ,  deinde  j,  ^xi>.  uwi, 
&c. 


488 


LIBER     I.     RE  GUM.     Cap.    X. 


V  U   L  C   A  T  A 


10.  Et  de  afinis  ,  quas  nudiuftertius  perdidilli  ,  ne 
foUicJtus  fis  ,  quia  invents  funt.  £t  cujus  erunt  opti- 
ma qua;que  Iliael  ?  nonne  tibi  &  omni  domui  patris 
tui  ? 

i  I .  Refpondens  autem  Saul  ,  air  :  Nunquid  non 
filius  Jemini  ego  fum  ,  de  minima  tribu  Ifrael  ,  & 


turn? 

ii.  AfTumens  itaque  Samuel  Saulem  ,  &  puerum 
ejus ,  introduxit  eos  in  triclinium  ,  &  dedit  eis  locum 
in  capite  eoium  qui  fuerant  invitati  ;  erant  enim  qua- 
fi  triginta  viri. 

Dixitque  Samuel  coquo  :  Da  partem  ,  quam 


cognatio  mea  noviflmia  inter  omnes  familias  de  tribu     dedi  tibi ,  &  prscepi  ut  reponeres  feorfum  apud  te. 
Benjamin  ?  quare  ergo  locutus  es  milii  fermonem  if- 

V  E  R  S  I  O 


JJeficb.  in  Ln: 
f7.  i.ttl-XX, 


A  N  T  I  Q  U  A. 

24 comede  :  quia  in  teftimonium  a  popii- 

lo  pofitum  eft  tibi 


Mf  Cmb. I7.T.ZS     ~5 ftravitque  Saul ,  &  dormivit  in  folario. 

i-iSGerm.ii.  7. 


VULGATA      NOVA. 

14.  Levavit  autem  coquus  armum  ,  &  pofuit 
ante  Saul.  Dixitque  Samuel  :  Ecce  quod  reman- 
fit ,  pone  ante  te  ,  &  comede  :  quia  de  induftria 
fervatum  eft  tibi ,  quando  populum  vocavi.  Ec 
comedit  Saul  cum  Samuele  in  die  ilia. 

i  S .  £t  defcendeiunt  de  excelfo  in  oppidum  , 
&  locutus  eft  cum  Saule  in  folario  :  ftravitque 
Saul  in  folario  ,  &  dormivit. 

NOVA. 

Cumque  defcenderent  in  extrema  parte  civi- 


V  U  r  G  A  T  A 
16.  Cumque  mane  furrexilTent ,  &  jam  elucefce- 
ret ,  vocavit  Samuel  Saulem  in  folario ,  dicens  :  Sur-     tatis  ,  Samuel  dixit  ad  Saul  :  Die  puero  ut  antecedat 
ge  ,  &  dimittam  te.   Et  furrexit  Saul  :  egreflique  funt     nos ,  &  tranfeat  :  tu  autem  fubfifte  paulifper  ,  ut  inr 
ambo ,  ipfe  videlicet ,  &  Samuel.  dicem  tibi  verbum  Domini. 

NoTiE    AD    Versionem 

Tt.  24.  Graece  nunc  ;  y.cci  yaye  j  o-ri  sti  f^xprvfr.v  t;  tsf/flti' 
Qci  •sry.px  Ti^  a  Mi;;.  -    . 

Tt.  z$.  Grsc.  Kai  Aiis'poi'Sxy  t»  ^ccvx  -sttI  tu  Ateuajt, 
K  f/jiifi»^it  y  i.  e.  Et  flraverunt  Sauli fitper  folarittm  ^  ^dttr- 


ANTIQUA   M. 

mivit :  qux  autem  leguntur  in  textu  ,  adjun6ta  videntur 
fecunda  manu  in  Mf.  Germ,  7,  in  Corb.  vero  n.  3.  ad 
marg. 


CAPUT        X. 

V  U   L  G  A  T  A       NOVA. 

Ulit  autem  Samuel  lenticulam  olei ,  &  efFu-     lagenam  vini. 


A.  dit  (uper  caput  ejus  ,  &  deofculatus  eft  eum , 
A^,  13,  II,  &  ait  ;  Ecce,  unxit  te  Dominus  fuper  harreditatem 
fuam  in  principem  ,  &  liberabis  populum  faum  de 
manibus  inimicorum  ejus ,  qui  in  circuitu  ejU3  funt. 
Et  I'.oc  tibi  fignum  ,  quia  unxit  te  Deus  in  princi- 
pem. 

i.  Cum  abieris  hodie  a  me  ,  invenies  duos  vires 
juxta  fepulcrum  Rachel  in  finibus  Benjamin  ,  in 
meridie,  dicentquc  tibi :  Inventre  funt  alina; ,  ad  quas 
ieras  perquirendas  :  &  intermiffis  pater  tuus  afinis  , 
follicitus  eft  pro  vobis ,  &  dicit  :  Quid  faciam  de  fi- 
lio  meo  ? 

5 .  Cumque  abieris  inde  ,  &  ultra  tranfieris  ,  & 
veneris  ad  quercum  Thabor  ,  invenient  te  ibi  tres  vi- 
ri afcendentes  ad  Deum  in  Bethel ,  unus  portans  tres 
hoedos ,  &  alius  tres  tortas  panis  ,  &  alius  portans 

V  E  R  S  1  O 


4.  Cumque  te  falutaverint  ,  dabunt  tibi  duos  pa- 
nes, &  accipies  de  manu  eorum. 

5 .  Poft  hsc  venies  in  collem  Dei  ,  ubi  eft  ftatio 
Philifthinorum  :  &  cum  ingreffus  fueris  ibi  urbem  , 
obvium  habebis  gregem  prophetarum  defcendentium 
de  excelfo ,  &  ante  eos  pfalterium  &  tympanum ,  & 
tibiam  ,  &  citharara  ,  ipfofque  prophetantes. 

6.  Et  infiliet  in  te  Spiritus  Domini  ,  &  proplie- 
tabis  cum  eis  ,  &  rautaberis  in  virum  alium. 

7.  Quando  ergo  evenerint  figna  hsc  omnia  tibi  , 
fac  quscunque  invenerit  manus  tua ,  quia  Dominu* 
tecum  eft. 

8.  Et  defcendes  ante  me  in  Galgala  ,  (  ego  quip- 
pe  defcendam  ad  te  )  ut  offeras  oblationem  ,  &  im- 
moles  viftimas  pacihcas :  feptem  diebus  exfpeftabis  , 


Aug.l.i.  adSim- 
fltc.t,6. 104.  d. 


A  N  T  I  Q  U  A. 

9.  Et  faftum  eft  ciim  con\'erteret  humcrum 
fuum  ut  iret  a  Samuel ,  con\  ertit  Deus  in  Saul 
cor  aliud  ,  &  venerunt  omnia  ligna  ilia  die. 
•  10.  Et  venit  inde  in  coilem,  &  ecce  chorus 
prophetarum  in  obviam  illi  :  ik  inliluit  in  ilium 
Spiritus  Dei ,  &  prophetavit  in  medio  eorum. 


Ti:tii!.deatiima,      1 1 QuJd  hoc  filio  Cis  J  an  &  Saul  in  pro- 

481.*.  phetis  ? 


donee  veniam  ad  te ,  &  oftendam  tibi  quid  facias. 

VuLGATA      NOVA. 


8. 


Aug.  1. 1,  ad  Sim- 
flic,  t.  6.  loj.^. 


12 Si  &  Saul  inter  prophetas? 


9.  Itaque  cum  avertiflet  humerura  fuum  ut 
abiret  k  Samuele, immutavit  ei  Deus  cor  aliud, 
&  venerunt  omnia  iigna  hsc  in  die  ilia. 

10.  Veneruntque  ad  praediftum  collem,  & 
ecce  cuneus  prophetarum  obvius  ei  :  &  infiluit 
fuper  eum  Spiritus  Domini ,  &  prophetavit  in 
medio  eorum. 

1 1.  Videntes  autem  omnes  qui  noverant  eum 
heri  &  nudiuftertius  ,  quod  elfet  cum  prophetis, 
&  prophetaret ,  dixerunt  ad  invicem  :  Qusnam 
res  accidit  filio  Cis  ?  num&  Saul  inter  prophetas? 

12.  Refponditque  alius  ad  alterum  ,  dicens: 
Et  quis  pater  eorum?  propterea  verfum  eft  in 
proverbium  ;  Num  &  Saul  inter  prophetas  ? 


NoT^    AD    Versionem 


1^.  10.  Itade  Grjcco  ,  nili  hoc  excipias,  in  obviam  illi, 
pro  quo  ii^i/Knicii  «trf ,  ad  verbum  ,  ex  advnfo  ifjitis  i 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

deinde  Cc  ,  na'i  »»««  ,  melius  in  edit.  Compl.  Ifi^aTo  , 
injiliit, 

^.11.  Itidem  Grsece  ,  prseter  unum  to  vevci-c;  ,  qttcd 
evetiit  ,  prxpotitura  jtlio  Cts. 

T^,  12.  Gr.  'H  2,   Xnvh  cV  isfifi\T»ii  5 


hif.  19. 


tIBER     T.     REGUM.     Cap.    X I. 


489 


NOVA. 


r  I).  CcfTavit  autem  proplietare  ,  &  veiiit  ad  ex- 
cel fu  in. 

i^.  Dixit(]iie  jiatiuus  Saul  ad  cum  ,  &  nd  puc- 
rum  f|us  :  Quo  abifti";  >  Qui  iLfpondcrunt  :  Qu;crere 
aliiias  :  cjuas  cum  uon  rcpcrillcMius  ,  vcnunus  ad  Sa- 
muclcui. 

ij.  Et  dixit  ei  patruus  fuus ;  Indica  milii  quid 
dixciit  tibi  Samuel. 

16.  Et  ait  Saul  ad  patruum  fuum  :  Indicavit  no- 
bis quia  inventa-  cffeut  allni-.  De  fermone  autem  rc- 
gni  non  indicavit  ei  qucm  locutus  fiicrat  ci  Samuel. 

17.  Et  convocavit  Samuel  populum  ad  Uomi- 
Dum  in  Mafpba  ; 

18.  &  ait  ad  filios  Ifiae!  :  Ha?c  dicit  Dominus 
Deus  Ifiael  :  Ego  eduxi  Ifiael  de  /Egypto  ,  &  erui 
vos  de  manu  >Egyptioium ,  &  de  manu  omnium regum 


u  I.  G  .\  r  A 

conOituc  fuper  nos.   Nunc  ergo  ftate  coram  Domi- 
no per  tribus  veftras ,  &  ))cr  ^amllias. 

10.  Et  applicuit  Samuel  oniucs  tribus  Ifracl ,  & 
cecidit  fors  tribus  Iknjamin. 

ii.  Et  applicuit  tribuin  Ik-njamin  &  cognationes 
ejus,  tic  cecidit  cognatio  Metri ,  He  pcrvenit  ufque 
ad  Saul  filium  Cis.  Quailicrunt  ergo  eum  ,  ik  non 
eft  inventus. 

ii.  Et  confuluerunt  poll  Iiic  Dominum,  utrum- 
nam  venturus  elFet  illuc.  ilefponditquc  Dominus :  Ec- 
ce  abfconditus  eft  domi. 

1 ).  CucuiTCiunt  itaque  &  tulerunt  eum  inde  :  ftc- 
titque  in  medio  popuii ,  &  akior  tuit  univcrfo  popu- 
lo  ab  humeio  &  furfum. 

14.  Et  ait  Samuel  ad         24 Vide  Not. 

omnem  populum  :  Certi 

videcis  quern  elegit  Dominus  ,  quoniam  non  fit  (Imi- 


qui  affligebant  vos 

ig.  Vos  autem  hodie  projeciftis  Deum  veftrum  ,     lis  illi  in  omni  populo.  Et  clamavit  omnis  populus , 
qui  folus  falvavit  vos  de  univerfis  malis  Sc  tribula-     &  ait  :  Vivatrex. 
Sup.  8.  tioii'bus  veftris  :  &  dixiftis  :  Nequaquam  :  fed  regem 

''*  VuLGATANOVA 


VeP.  SIO     ANTIQUA. 

2<i &  dimitit  Samuel  populum  ,  &  abiit 

unufquifque  in  locum  Ilium. 

26.  Et  Saul  abiit  in  domum  funmin  Gabaa  :  & 


ij.  Locutus  eft  autem  Samuel  ad  populum 
legem  regni  ,  &  fcripfit  in  libro  ,  &  repofuit  co- 
ram Domino  :  &  dimilit  Samuel  omnem  popu- 
lum ,  fmgulos  in  domum  fuam. 

16.  Sed  &  Saul  abiit  in  domum  fuam  in  Ga- 
baa :  &  abiit  cum  eo  pars  exercitus ,  quorum    abierunt  potcntes ,  quorum  tetigit  Dominus  cor- 


An^.d!  Ccrr,  ^ 
Giai.  t.  10.  77^4. 


tetigerat  Deus  cord  a 

zy.  Filii  vero  Belial  dixerunt  :  Nura  falvare 
nos  poterit  ifte .'  Et  defpexerunt  eum  ,  &  non 
attulerunt  ei  munera  ;  ille  vero  diflimulabat  fe 
audire. 

NoTiE      AD      VeRSIONEM 


da ,  cum  Saule. 

2y.  Et  filii  peftilentes  dixerunt  :  Quis  falvabit 
nos  ?  Hie  ?  Et  inhonoraverunt  eum  ,  &  non  ad- 
tulerunt  ei  munera. 


y.  24.  F.6  fpe(5tat  quod  Tertul.  habet  1.  z.  adv.  Marc. 
655.3.  loqueiis  deSMil  ,Q_f/,ilis  ,  iiiquit,  «««  erat  in  film 
JfrafL  Gr.  on  i?x.  en/  o^l^o.i;  «Vtm  cV  -araci.'  vjj.'i.'*  quia  fion 
eft  /imilii  ei  in  omnibus  -vubis, 

■i'.  zy.  Grace,  hab.  «raV?»,  ante  populum;  reliqua  con- 
cordant ad  verbum. 

Tf ,  2.6.  In  Grasco  lie  :  £Vc/)s:/Gj!'a/  oiz\  Av-.'^i^i^oiv  ,  ive- 
runi  filii  ™tutum ,   loco  abierunt  potentes  ;  in  Mf.  vero 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Alex.  JVwa^teioi ,   non  ^titifiiua  ;  castera  quadrant  ,   nili 
quod  vox  xuTuy  >  eorum  ,  additur  ad  coriin. 

Tt.iy.  Uno  tanriim  punfto  differunt  ifta  a  Gracco;  iia 
nempeibid.  Ti'i  Quci  v^xi  !tc;;  non  v/ay.i  ;  ire;;  &  vero 
notant  BB.  ad  iiunc  Aug.  ioc.  in  editt.  Am.  &  Er.  legi , 
Niim  filvnbii  tws  hie?  &  in  Lov.  Hunquid  ,  &c.  in  qui- 
bufd.  etiam  Gra:cis  fcripcum  ^l ,  non  ti';. 


CAPUT     XL 


VulGATA     NOVA. 


I.  T7  T  faftum  eft  quafi  poft  menfein ,  afcen-      i. 

JH/  dit  Naas  Ammonites  ,  &  pugnare  coe- 
pit  adversum  Jabes  Galaad.  Dixeruntque  omnes 
\'iri  Jabes  ad  Naas:  Habeto  nos  foederatos,  & 
ferviemus  tibi. 

V  U  L  G  A  T 

1.  Et  refpondit  ad  eos  Naas  Ammonites  ;  In  hoc 
feriam  vobifcum  fcedus ,  ut  eruam  omnium  veftrum 
oculos  dextros,  ponamque  vos  opprobrium  in  univer- 
fo  Ifrael. 

}.  Et  dixerunt  ad  eum  feniores  Jabes  :  Concede 
nobis  feptem  dies ,  ut  mittamus  nuncios  ad  univerfos 
terminos  Ifrael  :  &  fi  non  fuerit  qui  defendat  nos, 
egrediemur  ad  te. 

4.  Venerunt  ergonuncii  in  Gabaa  Saulis :  &  locu- 
ti  funt  verba  ha;c  ,  audiente  populo  :  &  levavit  om- 
nis populus  vocem  fuam  ,  &  flevit. 

5 .  Et  ecce  Saul  yeniebat ,  fequens  boves  de  agro , 
&  ait  :  Quid  habet  populus  quod  plorat  .'  Et  narra- 
verunt  ei  verba  virorum  Jabes. 

6.  Et  infiiivit  Spiritus  Domini  in  Saul  ,  cum  au- 
diflet  verba  hare,  &  iratus  eft  furor  ejus  nimis. 

7.  Et  alluniens  utrumque  bovem,  concidit  in  fruf- 
ta  ,  mifitque  in   omnes  terminos  Ifrael  per  manum 

NoTA    AD    Versi 
f .  I.  lea  cri.im  in  Graccc. 
Tom.  1. 


E 


Versio    antiqua. 
T  faftum  eft  quafi  poftmenfem. 


e  Cerb,  3, 


A       NOVA. 

nunciorum,  dicens  :  Quicunquc  non  exierit,  &  fecu- 
tus  fuerit  Saul  &  Samuel ,  fie  tiet  bobus  ejus.  Inva- 
fit  ergo  timor  Domini  populum  ,  &  egredl  funt  qua- 
fi vir  unus. 

8.  Et  recenfuit  eos  in  Bezech  :  fueruntque  tilio- 
rum  Ifrael  trecenta  millia  ;  vUorum  autem  Juda  tri- 
ginta  millia. 

9.  Et  dixerunt  nunciis,  qui  veneran: :  Sic  dicetis 
viris ,  qui  funt  in  Jabes  Galaad  ;  Cras  erit  vobis  falus , 
cum  incaluerit  fol.  Venerunt  ergo  nuncii,  &  annuri- 
tiaverunt  viris  Jabes  :  qui  l.Ttati  funt. 

10.  Et  dixerunt :  ^lane  exibimus  ad  vos  :  &  fa- 
cietis  nobis  omne  quod  placuerit  vobis. 

I  I.  Et  faftum  eft  ,  cum  dies  craftinus  veniflet, 
conftituit  Saul  populum  in  tres  partes  :  &  ingrelVus 
eft  media  caftra  in  vigilia  matutina  ,  &  percullit  Am- 
nion ufque  dum  incalefccret  dies  :  reliqui  autem  dif- 
perli  funt,  ita  ut  non  relinquerentur  in  eis  duo  pa- 

O  N  E  M      A  N  T  1  (;>  U  A  M. 

Qqq 


49^ 


LIBER    I.    REGUM.    Cap.  XII. 

VuiGATA       NOVA. 

14.  Dixit  autem  Samuel  ad  populum  :  "Ven'ieJ 


Sup.  10. 17. 


nter. 

II,  Et  ait  populus  ad  Samuelem  :  Quis  eft  ifte 
qui  dixit :  Saul  num  legnabit  fuper  nos  ?  Date  viros , 
&  interficiemus  eos. 

I  ).  Et  ait  Saul  :  Non  occidetur  quifquam  in  die 
hac ,  quia  hodie  fecit  Dominus  lalutem  ia  Ifra^l, 


&  eamus  in  Galgala  ,  &  innovemus  ibi  regnum. 

1 5 .  Et  perrexit  omnis  populus  in  Galgala  ,  &  fe- 
cerunt  ibi  regem  Saul  coram  Domino  in  Galgala ,  8c 
immolaverunt  ibi  viftimas  pacificas  coram  Domino, 
Et  la:tatus  eft  ibi  Saul ,  &  cundli  viri  Ifrael  nimis. 


D 


CAPUT      XII.. 

VUIGATANOVA. 

Ixit  autem  Samuel  ad  unlverfum  Ifrael :  Ec-     locuti  eftis  ad  me ,  &  conftitui  fuper  vos  regem. 
ce  audivi  vocem  veftram ,  juxta  omnia  qua; 


Vit.ht«xiinterf.     2 ego convcrfatus fum in conTpeftu vcftro ^ 

(,4.f.ifi.zfi5.».  prima  state  mea  ulque  nunc. 


3 Refpondete  mihi  in  confpeftu  Dei,  &  in 

conlpedu  Chrilti  ejus :  Cujus  veftrum  vitulum 
accepi ,  aut  afinum  ?  aut  fuper  quem  potentatus 
fum ,  aut  quem  opprelll  ?  aut  fi  de  alicujus  ma- 
nu  accepi  propitiationem  vel  calceamentum ,  di- 
cite  adversus  me,  &  reddam  vobis. 

4 Neque  potentatus  es  ,  neque  oppreffifti 

nos ,  neque  accepilti  de  manu  cujulquam  aliquid. 

5 Teftis  Dominus,  &  teftis  Chriftus  ejus 

in  die  hac  ,  quoniam  non  inveniftis  in  manu 
mea  niliil.  hi  dixerunt  ei  :  Teftis. 


VULGATA      NOVA. 

i,  Et  nunc  rex  graditur  ante  vos  :  ego  au- 
tem fenui ,  6c  incanui  :  porro  filii  mei  vobilcum 
funt :  itaque  converfatus  coram  vobis  ab  adolef- 
centia  mea  ufquead  hanc  diem,  ecce  prsftofum. 

3 .  Loquimini  de  me  coram  Domino  ,  &  co-       £«/». 
ram  Chrifto  ejus ,  utrum  bovem  cujufquam  tule-  4^-  **• 
rim ,  aut  afmum  :  fi  quempiam  calumniatus  fum  , 

fi  cppreffi  aliquem,  fi  de  manu  cuiufquam  mu- 
nus  accepi :  &  contemnam  illud  hodie ,  reftituam- 
que  vobis. 

4.  Et  dixerunt  :  Non  es  calumniatus  nos,  ne- 
que oppreilifti  ,  neque  tulifti  de  manu  alicuju; 
quippiam. 

5 .  Dixitque  ad  eos :  Teftis  eft  Dominus  ad- 
versum  vos  ,  &  teftis  Chnftus  ejus  in  die  hac, 
quia  non  inveneritis  in  manu  mea  quippiam.  Et 
dixerunt :  Teftis. 


Gin.  4$.  5. 


Juiit,  4.  2. 


JmUc.  6.  14. 


VuiGATA 

6.  Et  ait  Samuel  ad  populum  :  Dominus ,  qui  fe- 
€it  Moyfen  &  Aaron ,  &  eduxit  patres  noftros  de 
terra  yEgypti. 

7.  Nunc  ergo  ftate,  ut  judicio  contendara  adver- 
sum  vos  coram  Domino,  de  omnibus  mifericordiis 
Domini ,  quas  fecit  vobifcum ,  &  cum  patribus  vef- 
tris : 

8.  quo  modo  Jacob  ingreffus  eft  in  yEgyptum ,  & 
clamaverunt  patres  vfftri  ad  Dominum  :  &  milit  Do- 
minus Moyfen  &  Aaron  ,  &  eduxit  patres  veftros  de 
iEgypto  ;  &  collocavit  eos  in  loco  hoc. 

9.  Qui  obliti  funt  Domini  Dei  fui ,  &  tradidit  eos 
in  manu  Sifars  magiftri  militii  Hafor  ,  &  in  ma- 
nu Philiftliinorum  ,  &  in  manu  regis  Moab  ,  &  pu- 
gnaverunt  adversiim  eos. 

10.  Poftea  autem  clamaverunt  ad  Dominum  ,  & 
dixerunt:  Peccavimus  ,  quia  dereliquimus  Dominum  , 
&  fervivimus  Baalim  &  Aftaroth  :  nunc  ergo  erue 
nos  de  manu  inimicorum  noftrorum  ,  &  ferviemss 
tibi. 

11.  Et  mifit  Dominus  Jerobaal ,  &  Badan  ,  & 

N  o  T  .e    AD 


■J^.  1.  Gr. 


J,  j  ai5  tS;  ifdfHi  tiui't»;.  f  <  eg'  ««  amtuUvi  in  ctnfftHu 
mjira  It  juvenutte  ,  ^  ufqiie  .td  liiem  h.mc  :  at  iu  edic 
Gompl.  art  rp«W*  >  "ni'f/««J  J'"»  '  '"CO  ambuhvi  ,  fi- 
cut  in  Aid.  &  Mf.  Aleit.  ?\  jsc'tut:';  fa. 

t.  3.  Gr.  ipfo  initio  hab.  'IJi  r/a,  icce  egs  ;   8c  loco 
■fcq.  mihi ,  x«t'  {',«?,  lenira  me  ,  item  KtfiV_ ,  I>i>mini„ 
loco  Dei;  exinde  iic :  M»%:v   tiVc;  funfa  ,  h  oVo»  ti»«  £1- 
J.itfa  ;  Vttutum  cujus  cepi ,  J'"  ajinum  cujus  cfpt.»  loco  cu- 
jus vejhum,  &c.  at  in  edit.  Compl.  ita  :  Ei"  |Mc%«  tiV:; 
v'fiur  ihtf/px,  &c.  in  Aid.  non  iteratur  n'res  si'Mi.jia ,  ^poft 
iVi»  :deeft  fimiliter  u,u2y,  in  Mf.  Alex,  poll  xaJe/i/'as-sL- 
«a  ,  quod  hlbent  Vatic.  &  al.  In  iifdem  etiam  ^'^sirifca,, 
txprejji  ,  loco  opprejji ,  ut  &  J  ;V.   X^-f'i   •^''''5  f'"'"?»»  "'" 
de  «M»K  cujus  cep, ,  loco  aut  fi  de  alicujus  manu  accepi  : 
demum  pro  dtcite  ,  iv.KfiMi  ,  re'pondete  :  at  in  ed.  Compl. 
.iV.r7s.  Fertaud.  Diac.  ep.  ad  Regin.  p.   161.  legit  :£"« 
adfum  ego  ,   refponJete  contra  me  m  canfptd»  Vonunt ,  'S 
in  con-pecln  ChrijH  ejus  ,  fi  'jllulum  ahcuju'  tuli  ,  aut  a/i- 
num  alicujus  tfilf  ,Vit  alicui  vejlrim  ptr  pminiiam  rucui , 


NOVA. 

Jephte  ,  &  Samuel ,  &  eruit  vos  de  manu  inimicorum 
veftrorum  per  circuitum  ,  &  habitaftis  confidenter. 

1 1.   Videntes  autem  quod  Naas  rex  tiliorum  Am- 
mon  veniflet  adversiim    vos,  dixiftis  mihi  :  Nequa-     St/p.ti 
quam  ,  fed  rex  imperabit  nobis  :  cim  Dominus  Deus  '  9-  ^ 
vefter  regnaret  in  vobis.  *  '" 

I  ; .  Nunc  ergo  pr«efto  eft  rex  vefter ,  quem  ele- 
giftis  &  petiftis  :  ecce  dedit  vobis  Dominus  regem. 

14.  Si  timueritis  Dominum  ,  &  fervieriti?  ei ,  &  au- 
dieritis  vocem  ejus  ,  &  non  exafperaveritis  os  Domi- 
ni :  eritis  &  vos ,  &  rex  qui  imperat  vobis  ,  fequen- 
tes  Dominum  Deum  veftrum  : 

15.  fi  autem  non  audientis  vocem  Domini  ,  fed 
exafperaveritis  fermones  ejus ,  erit  manus  Domini  fu- 
per vos ,  &  fuper  patres  veftros. 

16.  Sed  &  nunc  ftate,  &  videte  rem  iftam  gran- 
dem  ,  quam  fafturus  eft  Dominus  in  confpedhi  veftro. 

17.  Nunquid  non  meflis  tricici  eft  hodie  ?  invoca- 
bo  Dominum ,  &  dabit  voces  &  pluvias  :  &  fcietis  , 
&  videbitis  ,  quia  grande  malum  fSceritis  vobis  in 
confpeftu  Domini ,  petentes  fuper  vos  regem. 

Version  EM    antiquam. 

aut  aliquem  opprefli ,  aut  de  manu  alicujus  accepi  frt  exs- 
ratsane  -jel  calcumeiaum :  refpondtu  ainerium  mc  ,  (^  rti- 
dam  I'obts. 

ir.  4.  Vet.  Interp.  prsfert  ifta  :  Chm  dinijfet  autem  pa- 
pulus  ,  (  al.  add.  ad  eum  :)  Gr.   Kal  ihrxr  crcc?  Sa>L(tM>» 


£t  dixerunt  aJ  Samuel ;  deinde  fie  :  Of'x  «J.xuse?  iT/ja;  , 
«.  i  tLaisJuyasnsai  ifixi,  j.  tx  sSmccos  ifixi;  ,  j.  it.  ihypm 
1a.  X-'F'-^  iJ's/H  i^'-t-  -Non  Ufijli  ms  ,  y  ncn  apprejjijli  ncs, 
^  non  ccmminuifli  nis ,  Jj  non  cepijlt  de  manu  cujttj'quam 
quidquam  :  quse  idem  valent.  Ferrandus  Diac.  ep.  ad  Re- 
gin,  p.  161.  Keviini  r:ojiri-m  noctiijH  ,  nee  per  potentiam 
aliquem  appreijifii ,  nee  confreg:jh  nos  ,  neque  accepifii  ali- 
quid de  mantbu:  nrftris. 

If .  J.  Gr.  Vat.  addit  w  ^'iU">  in  vohis  ,  ad  vocem  Do- 
mmus ,  ut  Sc  QHuifzi,  hodie,  ad  hznt: ,  ejus ;  hoc  autem 
hodie  ,  abefl:  ab  aliis ,  iicut  ei  ,  a  Vatic,  port  dixerunt : 
inel.  autem  redderetur  tV-V  ,  per  qutdquam  ,  quam  per 
nihil  ,  nifi  detrahatut  ut  in  vet.  cod.  Feuaid.  &  VofT. 
negatio  prsfixa  verba  invnijiii ,  qus  tamen  habetur  in 
Gtxco. 


MBER     I.     RE  GUM.     Cap.  XIII. 


491 


V  U  L  G   A  T 

»8.  Et  damavit  Samuel  ad  Dominum  ,  &  dedit 
Dominus  voces  &  pluvias  in  ilia  die. 

19.  £c  timuit  omnis  populus  nimis  Dominum  & 
Samuelem  ,  &  dixit  univerfus  populus  ad  Samueiem  : 
Ora  pro  feivis  tuis  ad  Dominum  Deum  tuum  ,  ut 
non  moriamur  :  addidimusenim  univcriis  peccads  nol- 
tris  malum  ,  ut  peteremus  nobis  regem. 

zo.  Dixit  autem  Samuel  ad  populum  :  Nolite  ti- 
mere  ,  vos  feciftis  univerfum  malum  hoc  ;  veruntamen 
nolite  recedere  4  tergo  Domini ,  fed  feivite  Domino 
in  omni  corde  veftro. 

i  I .  Et  nolite  declinare  port  vana  ,  qua;  non  pro- 


N  o  V  A. 


derunt  vobis,  neque  eruent  vos ,  quia  vana  funt. 

ii.  Et  non  deielinquct  Dominus  populum  fuum  , 
propter  nomen  fuum  magnum  :  quia  juravit  Domi- 
nus facere  vos  fibi  populum. 

1  i .  Abht  autem  a  me  hoc  peccatum  in  Domi- 
num ,  ut  celVem  orare  pro  vobis  ,  &  doccbo  vos  viara 
bonam  &  reftani. 

14.  Igitur  timete  Dominum  ,  &  fervite  ei  in  ve- 
ritate  ,  &  ex  toto  corde  veftro  :  vidiftis  enim  magni- 
fica  quz  in  vobis  gelferit. 

i  5 .  Quod  li  perleveraveritis  in  malitia  :  &  vos  8c 
rex  veller  pariter  peribitis. 


CAPUT        XIII. 

VuLGATA       NOVA. 

'i.  X~}  Ilius  unius  anni  erat  Saul  cum  regnare  ccepif-  in  fpeluncis  ,  &  in  abditis ,  in  petris  quoque  ,  &  in 

i^  fet,  duobus  autem  annis  regnavit  luper  Ifrael.  antris,  &  in  ciffernis. 

2.  Et  elegit  fibi  Saul  tria  millia  de  Ifrael  :  &  erant  7.  Hebrsi  autem  tranllerunt  Jordanem  in  terrara 
cum  Saul  duo  millia  in  Machmas  ,  Sc  in  nionte  Be-  Gad  &  Galaad.  Cumque  adhuc  ellet  Saul  in  Galgala , 
thel  :  mille  autem  cum  Jonatha  in  Gabaa  Benjamin:  univerfus  populus  perterritus  cll  ,  qui  fequebatur 
porro  citerum  populum  remifit  unuraquemque  in  ta-  eum. 

bernacula  fua.  8.  Et  exfpedavit  fepteni  diebus  juxta  placitum  Sa- 

3.  Et  percuffit  Jonathas  ftationem  Philifthinorum  ,  muelis,  &  non  venit  Samuel  in  Galgala  ,  dilapi'ulque 
qu«  erat  in  Gabaa.  Quod  cum  audillent  Phihfthiim  ,  eft  populus  ab  eo. 

Saul  cecinit  buccina  in  omni  terra  ,  dicens :  Audiant  9.  Ait  ergo  Saul  :  AiFerte  mihi  holocauftum ,  & 

Hebni.  pacifica.  Et  obtulit  holocauftum. 

4.  Et  univerfus  Ifrael  audivithujufcemodifamam:  10.  CiimquecompleHetofi-erens  holocauftum,  ecce 
Percuflit  Saul  ftationem  Philifthinorum  ;  &  erexit  fe  Samuel  veniebat  :  &  egrelVus  eft  Saul  obviam  ei  ut 
IfraeladversiisPhilifthiim.Clamavit  ergopopulus  port  falutaret  eum. 

Saul  in  Galgala.  i  i.   Locutufque  eft  ad  eum  Samuel  ;  Quid  fecifti  ? 

5.  Et  Philifthiim  congregati  funt  ad  priliandum  Pv.efpondit  Saul  :  Quia  vidi  quod  populus  dilaberetur 
contra  Ifrael  ,  triginta  millia  curruum  ,  &  fex  mil-  a  me ,  &  tu  non  veneras  juxta  placitos  dies ,  porro 
lia  equitum  ,  &  reliquum  vulgus  ,  ficut  arena  quse  eft  Philifthiim  congregati  fuerant  in  Machmas  , 

in  littore  maris  plurima.  Et  afcendentes  caftrametati  n.  dixi :  Nunc  delcendent  Philifthiim  ad  me  in 

funt  in  Machmas  ad  orientem  Bethaven.  Galgala ,  &  faciem  Domini  non  placavi.  NeceHitate 


,  6.   Quod  cum  vidiftent  viri  Ifrael  fe  in  arfto  po- 
fitos ,  (  affliftus  enim  erat  populus )  abfconderunt  fe 

VULCATA     NOVA. 


22. 


In/.  1(5. 
,1. 

M.  I  J, 

22. 


compulfus ,  obtuli  holocauftum. 


Sup.  10,  i. 


Versio    astiqua. 

15.  Ait  Sauli  Samuel quoniam  non  fervaf-  Aug.i.i^.Ji  dv. 

ti  mandatiim  meum ,  quod  mandavit  tibi  Domi-  Oei,  c.  6.  t.  7. 467. 
nus.   Quemadmodum  nunc  paravcrat  Dominus/-'?- 
rei^num  tuum  ui'que  in  xternum  lliper  lllael , 


1 5 .  Dixitque  Samuel  ad  Saul  :  Stulte  egifti , 
nee  cuftodifti  mandata  Domini  Dei  tui  ,  qua;  pi:e- 
cepit  tibi.  Quod  li  non  feciftes ,  |am  nunc  pra;- 
paraifet  Dominus  regnum  tuum  fuper  Ifrael  in 
fempiternum, 

14.  fed  nequaquam  regnum  tuum  ultra  con-  14.  &  nunc  tegnum  tUum  non  ftabit  tibi.  Et 
furget.  Qu.^ilvit  Dominus  iibi  virum  juxta  cor  quiret  Dominus  libi  homineni  lecundiim  cor 
fuura  :  &  prajcepit  ei  Dominus  ut  effet  dux  fu-  Ilium  :  tSc  mandabit  ei  Dominus  effe  in  princi- 
per  populum  fuum  ,  eo  quod  non  fervaveris  qua;  pem  ilipCf  populum  luiim  ,  quia  non  Cuitodifti 
pra;cepit  Dominus.                                              qua'  mandavit  tibi  Dominus. 

15.  Surrexit  autem  Samuel,   &  afcendit  de  i  <; Et  reliqui  populi  afcendetunt  poft  SauI 

obviam  populo,qui  expugnabant  eos  \enientes 
ex  Galgala  in  Gabaa,  in  coUe  Benjamin 


Gaigalis  in  Gabaa  Benjamin.  Et  reliqui  populi  af- 
cenderunt  port  Saul  obviam  populo  ,  qui  expu- 
gnabant eos  venientes  de  Galgala  in  Gabaa  ,  in 
colle  Benjamin.  Et  recenfuit  Saul  populum  ,  qui 
invent!  fuerant  cum  eo ,  quafi  fexcentos  viros. 

VuLGATA       NOVA. 

16.  Et  Saul  &  Jonathas  tilius  ejus,  populufque     porro  Philifthiim  confederant  in  Machmas. 
qui  inventus  fuerat  cum  eis ,  erat  in  Gabaa  Benjamin :  i  7.   Et  egrefli  funt  ad  pra;dandum  de  caftris  Phi- 

Noi.£    AD    Versionem    antiquam. 


Mf.  Cirh.  «.  14 


f.  15.  Ita  primjm  in  Crsco  :  Kal  eTVc  2«,«h!a  wfo? 
^«ih-  deinde  lie  ,M=^aTKi'i>Tai'  (^0/,  Smite  nllnm  eft  tibi; 
reliqua  ut  in  Lat.  fup.  prjrjcr  unum  m'toi/j.-cc!,  pi:ravit  ., 
loco  paraverat  ;  edit.  Compl.  MTo'jUac^i'  aV  ,  iSc  in  fine  cum 
aliis  ,  i-TTi  'Jo^KjiA  ew?  a/wj';;,  fitper  Ijrml  ttfqite  in  facii- 
lum, 

't,  14.  Similiter  prorfus  in  Gtxco. 

Tf.  15.  Sic  ctiam  ferunt  codd.  Germ.  n.  5.  5c  15.  in 
margiiie  :  in  alio  Germ.  n.  9.  eadeni  le!;ehan[ur  dim  iii- 


tro  ,  codici  Corbeienfi,  n.  ii.annor.  circiter  800.  ut  lin- 
gulis  lincis  feu  veriiculis  ,  quibus  illud  additamentum 
conftat ,  totidem  obeli  ~~  praepoliii  lueiint,  Ilgnifican- 
tes  ha;c  elfe  aliena  Hieronyniian«  translaiioni,  proinde- 
que  aliunde  fuilTe  derivata  in  Vulgatam  noftram  ,  nempe 
ex  LXX.  Interpretibu?  ,  apud  quos  nunc  ita  legimus : 
K«;  «lEfK  S.xiuiM  ,  if  cmKhUi  £>t  ^x>.ya,>.m.  Kal  to  x«tk- 
Mi/^/ua   TV  Aft?  aVe€n    oV/tJco   iCaBA    £(';  dirKvlwav    sVi'sij  t? 


tra  textum,   fed  nunc  deleracoufpiciunttu.  Eadem  quo-  £ai  B:wa,uiV  ,  ScC.    El  fuy:cxit  Samrifl ,    ^  aliiit  tie  Gnl- 

que  exftant  in  alio  itidem  Getm.  n.  7.  fed  fecunda  manu  gel'!-  Et  re/idtiniii  puptili  afceiid-.t  foft  SmiI  in  eccnrfiimpnjl 

defcripta.  Hie  tamen  peculiare  eft ,  tcftc  Mariianso  nol-  popiihim  bellaicrtm  ,   ipfis  advententilitis  i  G,ilg.Uis  m  G.i- 

Toni.  I.  Q^q  ij 


492 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XIII. 


Mf,  Germ,  ii.  p, 


Siip.^.  zi< 


V  U  L  G  A  T  A 

lifthinorum  tres  cunei.  Unus  cuneus  pergebat  contra 
»iam  Eplira  atl  tenam  Sual  : 

18.  porro  alius  ingrediebatur  per  viam  Beth  bo- 
ron :  teitius  autem  veiterat  fe  ad  iter  termini  immi- 
nentis  valli  Seboim  contra  defertum. 

I  9.   Porro  faber  ferrarius  non  inveniebatur  in  om- 

Versio    antiqua. 

2.1.  Eratqiie  vindemia  parata  :  vafa  autem 
erant  tribus  liclis  in  bidentem  &  fecurem ,  &  falx 
in  liibilanriam  erat  eis. 

V  u  L  G  a  T  A 


NOVA. 

ni  terra  Ifrael  :  caverant  enim  Phllifthllm ,  ne  fortj 
facerent  Hebr.-Ei  gladium  aut  lancenm. 

io.  Delcendebat  ergo omnis  [IracI  ad  Fbilil>biim, 
ut  exacueret  unufquifque  vomerem  fuura  ,  &  ligonem, 
6c  fecurim ,  &  farculum. 


2  1.  Chmque  veniflet  dies  pralii,  non  eft  inven- 
tus enfis  &  iancea  in  manu  totius  populi  ,  qui  erat 
cum  Saule  &  Jonatha  ,  excepto  Saul  &  Jonatha  li- 

N  o  T  ^     AD    V 


VULGATA      NOVA. 

1 1 .  Retufx  itaque  erant  acies  vomerum ,  & 
ligonum  ,  &  tridentum  ,  &  fecurium ,  ulque  ad 
ilimulum  corrigendum. 

NOVA. 

lio  ejus. 

1 ; .  Egrefla  eft  autem  ftatio  Philifthiim  ,  ut  tranf- 
cenderet  in  Machmas. 


iaa  Bevjamin,  Haec  tamen  abfiuit  ab  edit.  Compl.  ni- 
mirum  ab  hoc  ,  Kai  to  xaT«^=j^^,a,  ad  hoc  >  £/5  !«£««, 
pro  quo  ult.  ell  £i"?  £sr»i'» ,  in  coUem. 

)^.  ii.  Sic  habebat  primii  Mf. ille  codex  intra  rextum  , 
eadem  manu  ;  led  nunc  deleta  vidennir  ,  ut  &  alia  id 
genus  additamenta  ,  inferiiis  defcribenda  ex  eodem  codi- 
ce  :  hxc  auiem  verba  abfunt  a  Vulgata  ,  ficut  a  textu  He- 


AD      VERSIONEM      ANTIQUAM. 

braico  :  in  Grasco  vero  etiamnum  lecuntur  hoc  mode  :  K«i 

viv  0'  TfU7iiTc;  5TOJ^05  Tt^  ^jpi^t/K*  1  ct  A^  cxfiV  Mf  Tfer?  Qi~ 
):?>cj  £('?  Tot-  oVoKT«,  >i  rn  ci'livn  k.  tw  JVps-^-aV»  i/^'ra(f/$  :tr 
H  aiTH.  £j  erat  vtudemta  parata  ad  nietcndunt  :  'va fa  au- 
tem erant  trei  Jicli  tn  dentetn-t  ^^  pcrirt  ^  jaici  juhjiamiis 
erat  eadem  :  qu£  a  textu  Lat.  nollio  nou  mulcum  abice- 
dunt. 


CAPUT       XIV. 


Mf.Ctrm.n.y.       1} 


, .  T^  T  accidif  quadam  die  ut  diceret  Jonathas  filius 
a^-.  Saul  ad  adolefcentem  armigerum  fuum  ;  Ve- 
ni ,  &  tranfeanius  ad  ftationem  Phililthinorum  ,  qus  eft 
trans  locum  ilium.  Patri  autem  fuo  hoc  ipfum  non 
indicavit. 

i.  Porro  Saul  morabatur  in  extrema  parte  Ga- 
baa ,  fub  malogranato  ,  qua;  erat  in  Magron  ;  &  erat 
populus  cum  eo  quad  fexcentorum  virorum. 

;.  Et  Achias  tilius  Achitob  tran-is  Ichabod  filii 
Phinees  ,  qui  ortus  fuerat  ex  Heli  facerdote  Domini 
in  Silo ,  portabat  ephod.  Sed  &  populus  ignorabat  quo 
ilFet  Jonathas. 

4.  Erant  autem  inter  afcenfus ,  per  quos  niteba- 
tur  Jonathas  tranlire  ad  ftationem  Philifthinorum,  emi- 
nentes  petra?  ex  utraque  parte ,  &  quafi  in  modum 
dentium  fcopuli  hinc  &  inde  pr^erupti  ,  nomen  uni 
Bofes ,  &  nomen  alteri  Sene  : 

5.  unus  fcopulus  prominens  ad  aquitonem  ex  ad- 
verfo  Machmas ,  &  alter  ad  meridiem  contra  Ga- 
baa. 

6.  Dixit  autem  Jonathas  ad  adolefcentem  armi- 
gerum fuum  :  Veni ,  tranfeamus  ad  ftationem  incir- 

Versio    antiqua. 

&  ciim  vidLffent  faciem  Jonathx..... 


V  U   L  G  A  T  A 

14.  Etfafta  eft  plaga  prima,  qua  pevcufTit  Jona- 
thas &  armJger  e|us  ,  quafi  viginti  virorum  ,  in  me- 
dia parte  jugeri ,  quam  par  bourn  in  die  arare  confue- 
vit. 

I  5 .  Et  fa(fhim  eft  miraculum  in  caftrls  ,  per  agtos  : 
fed  &  omnis  populus  ftqtionis  eorum  ,  qui  ierant  ad 
pridandum  ,  obftupuit , '  &  conturbata  eft  terra  :  & 
accidit  quail  miraculum  i  Deo. 

16.  Et  refpexerunt  fpeculatores  Saul,  qui  erant 
inGabaa  Benjamin  ,  &  ecce  miiltitudo  proftrata  ,  & 
hue  illucque  diffugiens. 

NoTA    AD    Vers 

f-  I?.  Ita  quoque  hab.  Mf.  Corb.  n.  ;.  in  margine  : 
hoc  addicamentum  deelt  in  Hebr.  &  Vulg.  cujus  loco  po- 
nitur  iiarjite  ;  ia  Or,  fic  ;  Kcii  o"  «/fsa»  rd  onem  nun  nn' 


VULGATA       NOVA. 

cumciforum  horum  ,  fi  forte  faciat  Dominus  pro  no^ 
bis :  quia  non  eft  Domino  difficile  falvare  ,  vel  in  mul- 
tis  ,  vel  in  paucis. 

7.  Dixitque  ei  armiger  fuus  ;  Fac  omnia  qu.T  pla- 
cent  ammo  tuo  :  perge  quo  cupis  ,  &  ero  tecum  ubi- 
cunque  volueris. 

8.  Et  ait  Jonathas ;  Ecce  nos  tranfimus  ad  viros 
jftos.  Ciimque  apparuerimus  eis  , 

9.  fi  taliter  locuti  fueVint  ad  nos,  manete  donee 
veniamus  ad  vos  :  ftemus  in  loco  noftro  ,  nee  afcen- 
damus  ad  eos. 

10.  Si  autem  dixerint ;  Afcendite  ad  nos  :  afcen- 
damus  ,  quia  tradidit  eos  Dominus  in  manibus  noftris  : 
hoc  erit  nobis  fignum. 

11.  Apparuit  igitur  uterque  ftationi  Philifthino- 
rum :  dixeruntque  Philifthiim  :  En  Hebr.Ti  egre- 
djuntur  de  cavernis  ,  in  quibus  abfconditi  Rierant. 

II.    Et  locuti  funt  viri  de  ftatione  ad  Jonathara  , 
&  ad  armigeram  ejus ,  dixeruntque  :  Afcendite  ad 
nos ,  &  oftendemus  vobis  rem.  Et  ait  Jonathas  ad 
armigerum  fuum  :  Afcendamus ,  fequere  me  ;  tradi-     j.Maci 
dit  enim  Etominus  eos  in  manus  Ifrael.  4.  jo, 

Vulgata    nova. 

I } .  Afcendit  autem  Jonathas  manibus  &  pe- 
dibus  reptans ,  &  armiger  ejus  port  eum.  Ita- 
que alii  cadebant  ante  Jonatham  ,  alios  armiger 
ejus  interficiebat  fequens  eum. 

NOVA. 

17.  Et  ait  Saul  populo  ,  qui  erat  cum  eo  :  Re- 
quifite  ,  &  videte  quis  abierit  ex  nobis.  Ciiir.que  re- 
quifilTent ,  repertum  eft  non  adefle  Jonatham  ,  &  ar- 
migerum ejus. 

18.  Et  ait  Saul  ad  Achiam  :  Applica  arcam  Dei. 
(  Erat  enim  ibi  area  Dei  in  die  ilia  cum  liliis  Ifrael.  ) 

ig.  Ciimque  loqueretur  Saul  ad  facerdotem  ,  tu- 
multus  magnus  exortus  eft  in  caftris  Philiftliinorum  : 
crefcebatque  paulatim  ,  &  clarius  refonabat.  Et  ait 
Saul  ad  facerdotem  :  Contrahe  manum  tuam. 

io.  Conclamavit  ergo  Saul ,  &  omnis  populus  qui 

I  O  N  E  M    AN  T  I  Q  U  A  M. 

auTV<; ,  &c.  £f  portatii  vafa  ejus  cum  eo  :  ^  itijpexermtt 
in  faciem  Jinathun  ,  5^  percujjtt  tis  ,  &c. 


LIBFR 


I.     R  E  C  U  M. 

V  U   L  t,  A  T  A        N  O  \ 


Cap.    XIV. 


495 


crat  cum  co  ,  8c  vcnccunc  iir(|iio  ad  locuiii  ccrcaini-  ri  &  niHliuncrtiua ,  ar«m(ii'r-int<)ue  cum  cit  in  caf- 

niii  :  &  ccce  vcrfus  fiicrac  gladius  unmrcujufiiuc  ad  tris ,  revcrii  funr  ut  vfkut  cum  Kraiil ,  qui  cfaiu  cuia 

pfoxiinum  fuiim  ,  fi  c.i'dcs  magna  nimi^.  Saul  &  Jotiatiia. 
1 1 ,  Scd  life  I  Icbr.-vi  qui  lueraiit  cuiu  I'liiliilliiiiii  lic- 


VHRSIO     ANTIQUA. 

22 lu  train  cum  Saiilc  ,  quad  dLvcm  millia 

vironim. 


2.\ M.ilcdicliis  homo  ,  qui  ctlcrit  pancm  ad  Tftmi.Mdv.Pfiih 

vcfpcr.im  ,  iilijuc  diim  iilcilc.ir  Je  inimJco  mco.  <iZ6.t.t. 


V  U  I.  C  A  T  A      NOVA, 

II.  Omncs  qHi>i|iie  IfinClit.i-  (|iii  ftf  .ilifiim- 
deraiit  in  nioiitc  K|)hrain>  ,  niulientcs  (jiii^d  Hi- 
gillcnr  I'liilirtha'i  ,  fdciaverinit  fc  aim  fui--  in  |)r  u- 
lio.  Kt  crant  cum  Saul  ,  <|uali  «iotem  millia  vi- 
ronmi. 

1  ).  F.t  falvavit  r)ominus  in  die  ilia  Ifrai-'l :  yu- 
gna  autcm  porvonit  uf«]uc  ail   nL-tliavcii. 

i^.  Et  viri  Ifrail  Cociati  funt  libi  in  die  il- 
ia :  adjuravit  autcm  S.iul  populum  ,  diceiw  :  Ma- 

k-diftus  vir ,  qui  tomcdent  panom  ufquc  ad  vefpe-     tt  non  gllll.U  it  totlis  popullis  ejus  : 
ram  ,    donoc  ulcifcar  dc  inimicis   nu-is.   Et  non 
manducavit  univcifus  po])iilu.s  pancm  : 

n.  oiiuiciiiic  toiix-  vulyui  venit  in  faituni ,        2j.  &  tota  terra  non  prandebat 
in  quo  crat  iiicl  I'lipcr  tacicni  agri. 

Vui.  CATA       NOVA. 

i6.  IngrelTus  eft  itaquc  populus  faltuni ,  iS:  appa-  54.   Et  dixit   Saul 

ruit   Hucns   mel  ,  nullulijuc   applicuit   ni.iiiuni  ad  os 
fuuiu  :  tiincbat  cnini  populus  jin  amentum. 

17.  I'orro  Joiiathas  non  audierat  cum  adjuiarct 
pater  e|Us  populum  :  extenditque  ruinmitatem  vngc, 
quam  habcbat  in  manu  ,  &  mtinxit  in  favum  mcU 
lis :  &  convertit  manum  fuajn  ad  os  fuum  ,  8c  illu- 
niinati  funt  oculi  e)us. 

18.  Refpondcnfquc  unus  de  populo  ,  ait  :  Jureju- 
rando  conllrinxit  pater  tuus  populum  ,  dicens  :  Ma- 
Icdiftus  vir  ,  ijui  comedcrit  panem  liodie  :  (  detcccrat 


Mf.  Ctrm.  n.  ft 


autcm  populus.  ) 

19.  Dixitque  Jonathas  :  Turbavit  pater  meus  ter- 
ram  :  vidiftis  ipli  quia  illumln.iti  funt  oculi  mei ,  e6 
quod  gurtaverim  paululum  de  melle  ifto  : 

JO.  quanto  m.igis  li  comedillet  populus  de  prx- 
da  iniinlcorum  luoruni ,  quam  reperit  ?  nonne  major 
plaga  laAa  Fuillet  in  Philillhiim  ■■ 


5^.  fct  flixit  Saul  :  DifperginiJni  in  vulgui ,  & 
dicite  eis  ,  ut  adducat  ad  me  unufquifque  bovem 
luum  &  arietcm  ,  &  occidite  fuper  illud  ,  &  vcf- 
c  mini  ,  &  non  peccabitis  Uomino  comedente»  cum 
fangume.  Adduxit  ifaque  omnis  populus  unufquif- 
que bovem  in  manu  fua  ufque  ad  nodem  :  &  occi- 
derunt  ibi. 

\  5 .  y£dilicavit  autem  Saul  altare  Domino  ;  tunc- 
que  primum  cccpit  xdiiicarc  altare  Domino. 

;6.  Et  dixit  Saul  :  Irruamus  fuper  Philifthios 
node  ,  &  vaftemus  eos  ufque  dum  illucefcat  man4, 
nee  rclinquainus  ex  eis  virum.  Dixitque  populus ; 
Omne  quod  bonum  videtur  in  oculis  tuis ,  fac.  El 
ait  facerdos  :  Accedamus  hue  ad  Deum. 

17.  Et  confuluit  Saul  Dominum  :  Num  perfequar 
Philifthiim  >  li  trades  eos  in  manus  IfracI  ?  Et  non 
refpondit  ei  in  die  ilia. 

5  8.   Dixitque  Saul  :  Applicate  hue  univerfos  angi*- 
51.   Pcrcuilerunt  ergo    in  die   ilia   Philifthreos  4     los  populi  :  tSc  fcitote  ,  6e  videtc  ,   per  quera  acci- 
Machmis  ufque  in  Aialon.  Defatigatus  ell  autem  po-     dcrit  peccatum  hoc  hodie. 

pulus  nimis  :  59.   Vivit  Dominus  falv,itor  IfraCl ,  quia  fi  per  Jo 

5 1.   &  verfus  ad  predam  ,  tulit  oves ,  &  boves,     natham  (ilium  ineum  factum  eft  ,  abfque  retraiitione 
&  vitulos ,  &  maftaverunt  in  terra  :  comeditque  po-     morietur.  Ad  quod  nullus  contradbiit  ei  de  omni  po- 
pulo. 

40.  Et  ait  ad  univerfum  Ilrael  ;  Separaniini  vos 
in  partem  unam  ,  &  ego  cum  lonatha  lilio  meo  ero 
in  parte  altera.  Refponditque  )>opulus  ad  Saul :  Quod 
bonum  videtur  in  oculis  tuis ,  fac. 

NOVA.  V  n   R  S  I  O      A  N  T  I  Q  U  A . 

41.   Et  dixit  Saul  ad  Dominum  Deum  Ifrael  :  ,j.i quid  ell  qiKxl  non  rcfpondcris  fervo  tUO 

Domine  Deus  Ifrael  da   indicium  :  quid  eft  quod      hodie  :  Si  ill  mc,ailt  ill   Joiuma  tilio  meO,  hxc 
non  rcfpondcris  fervo  tuo  hodie .'  Si  in  me  ,  aut     iniqiiit.ls  ell ,   d.l   olleilllonem  :  .Hit   li  ita  elt  in 
in  Jonatha  tilio  mco  ,  eft  iniquitas  h.Tc ,  da  of-    popiiio  tuo  ha.c  iniqiiitas ,  da  landitatem. 
tenlioncm  :  aut  li    hxc  iniqmtas  eft  in  populo 
tuo  ,  d.i  TinAitatem.   Et   deprclienfus  eft  Jona- 
thas &  Saul  ,  populus  autem  exivit. 

41.  F.t  ait  Saul  :  Mittite  fortem  inter  me  ,  & 
inter  Jonatham  tilium  meuni.  Et  captus  eft  Jo- 
nathas. 

N  O  T  ;E     A  11     V  E  R  S  I  O  N  C  M 


pulus  cum  fang\iine. 

)  J.  Nunciaverunt  autem  S.auli  dicentes  ,  quod  po- 
pulus peccallet  Domino ,  comedens  cum  fanguine. 
Qui  ait  :  Pr:evaricati  eftis  ;  volvite  ad  me  jam  nunc 
faxuin  grande. 

V  u  L  c  ATA 


Tf.  XX.  Eadcm  prstfcrt  iltcr  Mf.  Germ.  n.  }.  ad  mar- 
gin. Ikut  &  alius  n.  9.  intra  lexiiim,  fed  cipunCU  de 
more;  pro  iitiem  ver6 ,  poiiic  ilk-  ^ujtutrJr.im  :  abfunt 
hx-c  al)  Hsurro  ;  in  Grrc»  auicm  lie  :  K.n.'  <b«v  «  s»>i»t 


)f .  14.  Or.  ha',K-t  ^i}(.'»i ,  tJtt , 


pro 


tc  poll 


fantm  ,  iui,  nfjnt  aj  i  fubiiitle  lit  ,  j.  I'xJixwai 
Of 3r  ^!f  ,  ^  uLiJiM  itiimunm  mtnm ,  al.  ntmen sx 
•  X^pxtut!  ,  lit  iiiimiii'  nuts  :  exiremc»  »«;;  ap7»  ,  ftfnins 
f.tnnn  ,  loco  ptfnlus  tjui.  Hicron.  I.  x.  cunt.  Jovin.  to. 
4.  col.  108.  f.  Ici^it  :  Slattiiiiui  qui  t.lerii  f.tntm  nji/Kt  aj 
itjftram ,  J.^nn  Mliifar  mt  it  iHimms  mtii.  Et  n»»  ihI'- 


A  X  T  I  Q  U  A  M . 

urnii  ttuais  ftpuliu  tjm. 

t.  it.  A  Gtxco  aliell  i,ii;iii.'  Hi-l^i..  >i^-  .  ..  t, 
com.  J..>Tin.  col.  108.  f.  legit  .  £1  iw  lem  frjtKtiisi. 

1^.41.  Sic  habct  dc  moie  Mf.  cod.  iUe  in  roa(j;i.-.c  i.v 
fcriori  :  limiliier  k  al.  Gcim.  n.  9.  fed  cipuncla  u(  (ur 
pra  i  5c  v<^ro  non  Ict^uuiur  in  Hch<Jco  ;  at  i  1  C  .r.:,.  liCt 
pene  ad  verbum  :  Ti  ir.   >V  x-rnt.'.^  nt  ^^ 

fct:  El"  e»  i^i.  ,i  «    'IvrxMi   T(J  I'l»  ^V  ,   •  .  «« 

»«»  Jfc  'lifaitx  ,  As;  /«  m.c't«."«.  QmU  fuii  mtm  nfftmJtr 
ti  fait  imt  It'Ut  J  Si  in  mt ,  «i  ;■  JiMMkim  flu  mut ,  imr 
jKtus  S  DtmiM  Dtn!  IJtJtl ,  It  mmiJtfiMumti  :tt/i  i^  Jt^ 


Mf.Gi 


erm,  m.  H 


494 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XIV. 


Versio    antiqua. 

Vitron.l.t.ciint.      43 Guftavi  in  fummitate  fceptri,  quod  eft 

tciag.  t.  4.  jog.  c.  in  manu  mea  ,  paium  mcllis  ,  &.  ecce  c-jo  mo- 
rior. 


U  L  G  A  T  A 


4«; Niim  Jonathas  morietur,  qui  fecit  fa- 

lutem  banc  magnam  in  llrael?  abllt  :  yivit  Do- 
minus  ,  fi  ceciderit  de  capillis  capitis  ejus  in  ter- 
rarn ,  quia  cum  Domino  fecit  diem  hanc.  Et  li- 
beravit  Dominus  Jonatham  ,  &.  non  eft  moi- 
tuus. 

V  U   L  G   A  T  A 


46.  Rece(rit(|ue  Saul  ,  nee  pcrfecutus  eft  Philif- 
thiim  :  porro  Philifthiim  abierunt  in  loca  fua. 

47.  Et  Saul ,  conSrmato  regno  fupei-  Ifrael  ,  pu- 
gnabatper  circuitum  adversiim  omnes  inimlcos  ejus , 
contra  Moab  ,  &  filios  Ammon  ,  &  Edom  ,  &  re- 
gis Soba  ,  &  PhiIiftha;os  :  &  quocunque  fe  verterat , 
fuperabat. 

48.  Congregatoque  exercitu  ,  percufTit  Amalec  , 
&  eruit  Ifrael  de  manu  vaftatorum  e|us. 

49.  Fuerunt  autem  filii  Saul  ,  Jonathas  ,  &  Jef- 
fui ,  &  Melchilua  :  Sc  noniina  duarum  tiliarum  ejus  , 

Notje    ad    Versionem 


NOVA. 

4^.  Dixit  autem  Saul  ad  Jonatliam  :  Indica 
niilii  quid  t'eceris.  Et  indicavit  ei  Jonathas,  & 
ait  :  Guftans  guftavi  in  fummitate  virga ,  qu,x 
erat  in  manu  mea  ,  paululum  mellis ,  &  ecce 
ego  morior. 

44.  Et  ait  Saul  :  Hrec  faciat  milii  Deus ,  & 
\\xc  addat ,  quia  morte  morieris  Jonatha. 

45.  Dixitque  populus  ad  Saul  :  Ergone  Jona- 
thas morietur  ,  qui  fecit  falutem  hanc  magnam 
in  Ifrael  ?  hoc  nefas  eft  :  vivit  Dominus ,  li  ce- 
ciderit  capillus  de  capite  ejus  in  terram  ,  quia 
cum  Deo  operatus  eft  hodie.  Liberavit  ergo  po- 
pulus Jonatham  ,  ut  non  moreretur. 

NOVA. 

nomen  primogenltx  Merob ,  &  nomen  minoris  Mi- 
chol. 

50.  Et  nomen  uxoris  Saul ,  Achinoam  filia  Achi- 
maas  :  &  nomen  principis  militis  ejus  Abner ,  hlius 
Ner ,  patruelis  Saul. 

5  I .  Porro  Cis  fiiit  pater  Saul  ,  &  Ner  pater  Ab- 
ner ,  filius  Abiel. 

51.  Erat  autem  bellum  potens  adversura  Philif- 
thsos  omnibus  diebus  Saul.  Nam  quemcunque  vide- 
rat  Saul  virum  fortem ,  &  aptum  ad  pr^Uum  ,  fo- 
ciabat  eum  fibi. 


ANT 


^«rit  ,  ill  n'ltit  pnp'ih  trio  Ifrnct ,  </.i  tiHtic  fiitiHiiatem. 

Tf-.  45.  Similiter    in   Gracco  ,    exceptis  his  :  «  anf  a  tw 

cKiJvrTpw /3f«X"  /"■'''  '   ">  fill"""!  fi'f'ro irref  met  ; 

fed  in  edit,  Compl.  lie  :  t^'  ojtwarrfi' fiup)  ^s^./-;. 

1^.  4f.  HiCC  Ron  longe  diftant  a  G.j:co  :  ibi  ramen 
deert  initio  nomen  Jan^Thas ,  ut  &  inf.  ah/it  ,  pro  quo  ult. 
alibi  exftat ,  bz  in  ts  f-^}ix  t'sti-  exinde  loco  <le  capilln  , 


Q  U  A  M. 

fimpliciter  rfux'ji ,  fed  in  Mf  Alex.  «Vo  -rvii  rf/xiT?"  exin- 
de  pro  citiH  Domtno  ,  lie  ,  0  ^ao?  t^  0e? ,  pnpuins  Dei  ■, 
( in  editt.  Aid.  &  Compl.  =?,»c;  rf  <?n  ,  mifcricarjta  Dii  ) 
&  pro  hbtravtt  Domtrrts  Jonarham  ,  ita  ,  -aj/^ocwfi^a/o  0  ^ao; 
irffj  'l^yx^K''  cV  T)i  i'/^ifu  f,t£;V» ,  oravit  papitliis  pro  Jona- 
than in  dte  ilia. 


CAPUT     XV. 


liirif.Cal.dircg.  '^• 
op»/?.  214.^.  h. 


Versio    antiqua. 

Ixit  Samuel  ad  Saul :  Mifit  me  Dominus 
ut  ungevemte  fuper  liraelin  reu,cm  :  &: 
nunc  audi  vocem  verbi  Domini : 


D 


.1   .-  mi 


Vulgata    nova. 

dixit  Samuel  ad  Saul  :  Me  mifit  Do- 
minus ,  ut  ungerem  te  in  regem  fuper  po- 

Do- 


;.  Hxc  dicit  Dominus  omnipotens :  Nunc  de- 
fendam  qui  fecit  Amalec  tibi  llrael ,  quemadmo- 
dum  obviavit  tibi  in  via  qua  aicendilti  de  JS.- 


gypto 

3 


Et  nunc  vade  ,  &  percuties  Amalec ,  & 
omnia  ipfius,  &  non  concupifces  exillis  aliquid: 
fed  exteiminabis  ilium  ,  &  anathematiz.ibis  il- 
ium ,  &  omnia  illius :  &  non  parces  illi ,  &  De- 
cides omnia  illius  a  viro  ufque  ad  mulierem ,  & 
ab  infante  ulque  ad  nutrientem 


5.  Et  venit  Saul  ufque  ad  civitatem  Amalec , 
&  acceffit ,  &  obfedit  Amilec  in  tonente. 

6.  Et  dixit  Saul  ad  Cinium  :  Vade ,  &  decli 
na  e  medio ,  &  declina  ab  Amalec :  &  noli  ap 

N oT jE    ad 

V.  I.  Ita  in  Gratco  ,  mutato  vocum  nonnullarum  ordi- 
ne  ■■  in  fine  tamen  dectl  una  vnhi ,  ante  illam  ,  Domini  ; 
fed  in  Mf  Alex,  ac  edit.  Aid.  ell  ■r'ir  !,r/ur  Kuf!v  mel. 
in  Compl.  T?  f.H,u£t7t;  KifiV,  ut  fupra. 

Tt.z.  Similia  in  Grsco,  prster  feqq.  eTtts  ,  dixit,  pro 
dicit ,  &   (^aSctctO  ,    loco  omnipotens  ,  deiradlo   tiii ,  port 


Amalec;  exinde  pro  altero  lil/i ,  lie ,  k'i-tw  ,  fi ,  &  pro  i/r(.t 
afcendifli ,  ara£Kr'»--^7c?  dor?  ,  afenjente  eo  ,  in  ed.  Compl. 

T^.  5.  Graece  additur  k,  'lif)/^ ,  1g  Vlierim  ,  poll  Ama'ec , 
ficut  Tct,  htc  &  infra,  poll  onini.i;  fubinde  loco  non  con- 
cupifces ex  illis  aliquid ,  led  ,  ita  :  s,'  OTFcio^o.Kan  si,  dvn  ,  i- , 
non  iif'cpat'K ,  vel  non  acquires  ex  eo  ■,  {5  >  '"^™  ^°^°  """ 
farces  illi ,  lie  ,  k  ffi'en  «?r'  wri ,  ai  eo ;  in  Compl.  deeft 


pulum  ejus  Ifrael  :  nunc  ergo   audi  vocem 
mini  : 

i.   Hxc  dicit  Dominus  exercituum  :  Recenfui 
qu.TCunque  fecit  Amalec  Ifraeli ,  quomodo  ref-      Tlxoi. 
titit  ei  in  via  cum  afcenderet  de  /Lgypto.  17. 8. 

3 .  Nunc  ergo  vade ,  &  percute  Amalec ,  & 
demolire  univerfa  ejus  :  non  parcas  ei ,  &  non 
concupifcas  ex  rebus  ipfius  aliquid  :  fed  interfice 
a  viro  uf<]ue  ad  mulierem  ,  &  parvulum  atque 
laitentem  ,  bovem  &  ovem ,  camelum  &  alinum. 

4.  PrjEcepit  itaque  Saul  populo  ,  &  recen- 
fult  eos  quafi  agnos  :  ducenta  millia  peditum ,  & 
decern  millia  virorum  Juda. 

5.  Cvur.que  venillet  Saul  ufque  ad  civitatem 
Amalec  ,  tetendit  infidias  in  torrente. 

6.  Dixitque  Saul  Cinao  :  Abite  ,  recedite,  at- 
que defcendite  ab  Amalec  :  ne   forte  involvam 

Versionem    antiqua  m. 

Kiti :  demum  huic ,  viro  ,  fubditur  j, ,  demto  priced,  omnia 
illius,  &  loco  nutrientem  ,  ell  ^ii^a^'o/Tc; ,  laticntem  ;  le- 
liqua  ad  vetbum.  Nuta  veiba  ilia  qux  inferuntur  hie  in 
Vulo".  ^  non  cDncnp:Jcas  ex  rebi'.s  ipjiiis  aUqntd ,  deeife  in 
Hebr.  in  Mis.  veio  Cotb.  n.  5.  &  Geim.  n.  9.  legi  ccncti- 
ptfces ,  abl'que  feq.  rebus  ,  &  in  Germ.  n.  7.  hoc  ,  non  ^,tr- 
las  ei ,  anieponi  iflis  ,  led  exterminalis  ,  Sec. 

■f.  5.  Gr.  hab.  -tuv  -heuiy ,  civiiates  ,  non  civitatem, 
edit,  tamen  Compl.  tm;  -s-'AfD; ;  fubinde  pro  obfeJii  Ama- 
lec ,  limpliciter  iy'iS'fii"siv ,  injidiattis  ejl  ,  ablquc  priced. 
"^  a-ceffit. 

Tf.  6.  Similiter  in  Gacco,  prsrer  ifla  ,  S.-!rii&s ,  abi , 
pro  zWf  ,  &'A,uti!M<ii'T!f ,  Amalecitx,  pro  Amalec,  detrac- 
to  praeced.  ^5  declina  ab  i  deinde  loco  ^  noli  afptnsri ,  lie  j 


495 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XV. 

VOIGATA     NOVA.  VersIO     ANTIQUA. 

te  cum  eo  :  tu  enim  fecifti  mifericordiam  cum    ponere  te  cum  illo  :  quoniam  tu  fecifti  mil'eri-  Lucif.Cni.nhifrf, 
"    '  "      '         '    -  cordiam  cum  filiis  Ifrael  ,  cum  afeendeient  ex 

itgypto.  Et  declinavit  Cinius  de  medio  Amalec. 
7.  Et  percullit  Saul  Amalec ,  ab  Evilat ,  ulque 
Sur ,  qux  eft  contra  faciem  ^gypti. 


omnibus  filiis  Ifrael ,  ciim  afcenderent  de  ^gyp- 
to.  Et  receflfit  Cimus  de  medio  Amalec. 

7.  Percuffitque  Saul    Amalec  ,  ab    Hevila 
donee  venias  ad  Sur  ,   qus  eft  e  regione   A 

gyp"' 


8.  Et  apprehendit  Agag  regem  Amalec  vl- 
mm  :  omne  autem  vulgus  interfecit  in  ore  gladii. 

g.  Et  pepercit  Saul ,  &  populus ,  Agag  ,  & 
optirais  gregibus  ovium  &  armentorum  ,  &  vef- 
tibus  &  arietibus ,  &  uiiiverlis  qus  pulchra  erant , 
nee  voluerunt  difperdere  ea  :  quidquid  verb  vile 
fiiit  &  reprobum  ,  hoc  demoliti  funt. 

I  o.  Fa£hun  eft  autem  verbum  Domini  ad  Sa- 
muel ,  dicens  : 

1 1 .  Pcenitet  me  quod  conftituerim  Saul  re- 
gem  :  quia  dereliquit  me ,  &  verba  mea  opere 
non  implevit.  Contriftatufque  eft  Samuel  ,  & 
clamavit  ad  Dominum  tota  node. 

Ciimque  de  node  furrexiflet  Samuel ,  ut 


S.  Et  comprehendit  Saul  Agag  regem  Amalec 
\'ivum  :  6c  omnem  populum  ejus  occidit  in  ore 
gladii. 

9.  Et  accepit  Saul ,  &  omnis  populus  ejus  , 
Agag  regem  ,  &  bona  gregum  &  armentorum , 
&  elcarum  &:  vinearum ,  &  omnium  bonorum , 
&  noluerunt  difperdere  omnia  bona  :  fed  &  om- 
ne opus  pretiofum  refervaverunt ,  &  fupervacua 
difperdiderunt. 

10.  Etfadtum  eft  verbum  Domini  ad  Samue- 
lem,  dicens: 

1 1 .  Pcenitet  me  quod  conftituerim  reP'em 
Saul :  quoniam  averfus  eft  a  me ,  &  verba  mea 
non  ftatuit.  Et  contriftatus  eft  Samuel ,  &  clama- 
vit ad  Deum  tota  node. 

Et  ante  lucem  ,  &  Samuel  abiit  in  obviam 


iret  ad  Saul  mane,  nunciatum  eft  Samueli ,  eo     Ifrael Et  venit  Samuel  ad  Saul ,  &  ecce  Saul 

quod  venifTet  Saul  in  Carmelum  ,  &  erexiflet  iibi     ofFerebat  holocauftum  Domino ,  &  initia  pracda- 
fornicem  triumphalem  ,  &  reverfus  tranliflet ,  def-     rum  qUEE  attulit  ex  AmalcC. 


cendilletque  in  Galgala.  Venit  ergo  Samuel  ad 
Saul ,  &  Saul  oiferebat  holocauftum  Domino , 
de  initiis  pradarum  qure  attulerat  ex  Amalec. 

1 5.  Et  cum  veniilet  Samuel  ad  Saul  ,  dixit 
ei  Saul ;  Benedidus  tu  Domino ,  implevi  verbum 
Domini. 

14.  Dixitque  Samuel  ;  Et  qua  eft  hsc  vox 
gregum  ,  qu.-c  refonat  in  auribus  meis ,  &  ar- 
tnentorum  ,  quam  ego  audio  ? 

1 5 .  Et  ait  Saul  :  De  Amalec  adduxerunt  ea  : 
pepercit  eniin  populus  melioribus  ovibus  &  ar- 
mentis  ,  ut  immolarentur  Domino  Deo  tuo  ;  re- 
liqua  vero  occidimus. 

16.  Ait  autem  Samuel  ad  Saul :  Sine  me  ,  & 
indicabo  tibi  qux  locutus  fit  Dominus  ad  me 
node.  Dixitque  ei  :  Loquere. 

1 7.  Et  ait  Samuel  ;  Nonne  ciim  parvulus  ef- 

NoT^    AD    Versionem 

ni  ■api&S ,  ne  apponxm ,  ut  &  j, ,  pro  feq.  jnoniam  !  in 
edit.  Compl.  j.  «'  •DpoSa. 

Tf.y.  Abeft  a  Gracco  ^tix  ijl  ,  Sc  pro  cuntra  ,  ponitur 
i-jrl,  fnper ;  fed  in  Mf.  Alex,  iic  ,  h  sVJ  ,  in  edii.  Compl. 
TiT?  fVI ;  est.  quadrant. 

T^.S.  A  Crxco  abefl  Saul  ,  &  loco  tjiis ,  exftat  j,  'U- 
f IjK  >  iS  Hierim ,  ptitetquam  in  edit.  Compl.  reliqua  ad 
vetbum. 

■)^.9.  Nonnulla  didimilia habenmr  Grace,  nempefeqq. 
CTEpi;x»i«'ca7o ,  fervavit ,  pro  accepit;  &  T^^tlci  ,  vivum  , 
loco  regem-,  deiiado  priced,  ejm  i  item  infra  a'l/Tct,  ea, 
loco  omnia  bona ,  abfque  feq.  Jed  ,  (  al.  tamen ,  ■aSt  <fc= 
I'p7;y,  omne  atttem  opus  :  )  mox  ita ,  ^Tifttjj/jjvcv  jc.  s^iJtrcii.- 
nhn  ,  -Jile  i5  contempitim  ,  loco  pretiofum  refervaverunt ,  Jj 
fupervacua.  Nota  in  edit.  Lucif.  fcribi  inepte  regnm ,  pro 
gregum  ,  Gr.  ■jzci/.iyixv. 

f.  10.  Ad  verbum  e  Gratco.  Similiter  itetum  legit  Lu- 
cif. 1.  de  non  pare,  in  De.  del.  219.  c.  uno  excepto  Sa- 
muel ,  pro  Samuelem.  Sic  etiam  Aug.  1.  i.  cont.  adveif. 
Leg.  to.  8.  J75.  a. 

Tf.  II.  Eadem  denuo  Lucif.  habet  1.  de  non  pare,  in 
De.  del.  col.  zip.  c.  pr*ter  vocem  Dominum  ,  loco  Deum. 
Graece  ipfo  initio  iic  :  napaxsx^M^wa/ ,  ot(  sCaai^wc^i  ToVSa};'^ 
€ii  ^wiihsxy  Revocavi  me,  quia  conjlttui  Saul  tn  regem; 
fed  in  edit.  Aid.  legitur  /w£Ta,M'?.OjU«f ,  pTmtet ,  in  Compl, 
fi!Ttfi-i/i^ >.y/.cxi ,  peenituit :  pauloque  port  in  Vat.  &  al.  pro 
averjui  eft  a  me  ,  iic  ,  a-^^Vpevs''  «"^^  OT:^s  ^ty  ,  avertit  fe  a 
foft  me;  at  in  edit.  Compl.  aV:s-pa:9M,  averfus  eft,  ut  inf. 
e'r«« ,  pro  ftatutt ,  loco  srvfut^s ,  fervavit ,  quod  habet 
Vadc.  in  .Alex,  iimiliier  j's-Hse.  Demum  in  Vat.  Sc  al.  KaJ 

v^ufjLVj^ «rps;  Kvfif.v  omik  thk  vv-aJz.  Et ficcenjuit ad 

Dominum  totam  r:oclem  ,  loco  Et  contnftatus  eft,  &c.  Ter- 
tul.  1.  i.  adverf.  Marc.  655.  a.  haec  hab.  Portiituit  quod 
regem  fecerim  Saul.  Optat.  1.  2.  cont.  Donat.  41.  b.  Piy- 
nitetme  unxijje  Saul  in  regem  ,  licut  &  ipfe  Lucif,  legit  I. 


13.  Et  pervenit  Samuel  ad  Saul,  &  dixit  illi 
Saul  :  Benediclus  es  tu  Domino  ,  ftatui  omnia 
qua;  locutus  eft  Dominus. 

14.  Et  dixit  Samuel  :  Et  qua;  eft  vox  hujus 
gregis  in  auribus  meis,  &  vox  boum,  quam  ego 
audio  L 

15.  Et  dixit  Saul :  De  Amalec  attuli  ea,  quje 
prxdavit  populus ,  optima  gregis  &  boum ,  ut 
immolentur  Domino  tuo  regij  reliqua  autem  dit 
perdidi  &  exterminavi. 

16 f^ide  Not.  ad  i.feq. 


1 7.  Et  dixit  Samuel  ad  Saul :  Nonne  minimus 

ANTIQUA  M. 

de  reg.  apoft.  col.  114.  h.  nee  non  Aug.  I.  i,  conr.  adv. 
Leg.  to.  8.  J75.  a.  b.  at  infia  lie  ;  Fcvnttet  me  quod  confti- 
tuerim Saul  in  regem  :  quoniam  averjus  eft  a  me  ,  ^^  verba 
mea  non  cuftodivit :  Sc  1.  1.  ad  Simplic.  to.  6.  112.  b.  P<e- 
nitet  me  quod  conftituerim  regem  Saul,  In  quibufdam  tamcn 
Grsecis  loco  sCanl^svcx  ,  legitur  gp^pjca ,  unxi. 

Tf.  II.  Ita  primiim  Greece  :  Kal  oifCeiCE  Xxnntir, ,  deinde 
iic,  ij  eTopsu^u  e/'^  aVa>'?nc/K  'IflpaHA  Tcxpw'r  &  poll:  pau- 
ca,Kai  xare^H  e:';  Ta^ya^a  «rpo;  SaitA ,  &c.  in  ed.  Ald- 
Kxl  «>'3^e  2a/iKHA  ,  ut  in  Lat.  fup.  non  repeiitur  tamen 
Saul,  ante  offerehat ,  fed  ejus  loco,  tam  illic  quam  in 
aliis  ,  ponitur  «Vto^,  ipfe  ,  uti  t«  'srp-ai-x,  prima,  ablquc 
ptxced.  S5  ,  loco  initia  ,  (  in  Mf.  Alex,  xtt  OTpofa?*'  ) 
item  pro  aitultt ,  hVsvke,  iitlit ,  in  edit.  Aid.  =i;n'rs7»E: 
hacc  autem  tota  defunt  in  edit.  Compl.  ab  hoc  ,  x^  h^^-c  » 
quae  vero  fequuntur  in  Vulg.  Et  Saul  offcrehat  holocauf- 
tum Domino  ,  de  initiis  pradarum  qux  attulerat  ex  Amalec  ; 
ficut  &  feq.  1^.  I }.  £«  clim  venijjet  Samuel  ad  Saul  , 
Hebrieum  non  habet ,  unde  in  variis  Mfs.  veriionis  Hie- 
ronym.  Germ.  n.  7.  &  n,  9.  ut  &  in  Corb.  n.  ;.  &  i  j. 
nonniii  fecunda  manu  ,  vel  in  margine  tantiim  addita 
leperiuntur. 

if.  1 5.  Vix  melius  e  Graico ,  detrado  uno  es ,  port  vo- 
cem henediclus  ,  &  addico  quxciinque  ,  voci  omnia,  nam 
Gr.  130.^10.  oca. 

t.  14.  Ad  verbum  e  Graico  ,  detrado  uno  eft  ,  poft 
qua. 

Tf.  ly.  Leviter  difFerunt  ifta  a  Graco;  fcilicet  pro  at- 
tuli, habetur  ireynot, ,  tuli ,  ut  Sc  tjifiiimiisxlo,  compara- 
vit  ,  vel  refervavii ,  loco  prxdavit ;  exinde  additur  Dee  , 
voci  Domino ,  detrada  ifta  ,  regi :  turn  fequitur ,  Jr  Ta  ao;- 
•ai  ii,c^>.l^pcucx ,  abfque  hoc,  difperdidi  '■^^  :  edit.  Compl. 
hab.  Ttt  Je  Miirx  ,  cum  Lucif. 

If.  17.  Ita  legitur  ptoxime  &  conjunde  apud  Lucif. 
omilfo  iniermedio  It.   16.  quern  tamcn  addunt  codices 


Uid,  llj.i». 


49<5 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XV. 


Versio    antiqua. 


Vu 


LGATA    NOVA". 


£««/. c.i/.  «wyV;.  ens  dux  in  confpeQu  fceptromm  de  tribu  Ifrael?    fes  in  oralis  tuis,  caput  in  tribubus  Ifiatl  fac-' 


&  unxit  te  Dominus  in  regem  luper  Ifrael, 


tus  es  ?  unxitque  te  Dominus  in  regem  fuper  If- 
rairl , 

18.  &  mifit  te  Dominus  in  viam  ,  &  ait: 
Vade ,  &  interfice  peccatores  Amalec  ,  &  pu- 
gnabis  contra  eos  ufque  ad  internecionem  eorura. 


19.  Quare  ergo  n  on  audifti  vocem  Domini: 


iS.  &  immifit  te  Dominus  in  viam,  &  dixit 
tibi:Vade,  Scdifperde  illos  qui  peccant  in  me, 
Amalec,  &  expugnabis  illos  ufque  dum  conlii- 
mes  illos. 

19.  Et  quare  non  audifti  vocem  Domini:  fed 
impetivifti  ad  prxdam,  5c  fecitli  quod  malignum     fed  verfus  ad  pra>dam  es,  &  teciili  malum  in 
"  ^        '       ^  oCulis  Domini  ? 

2  0.  Et  ait  Saul  ad  Samuelem  :  Imu  audivi 
vocem  Domini ,  &  ambulavi  in  via  per  quam 
mifit  me  Dominus ,  &  adduxi  Agag  regem  Ama- 
lec ,  &  Amalec  interfeci. 

Tulit  autem  de  prseda  populus  oves  & 


eft  coram  Domino  ? 

zo.  Et  dixit  Saul  :  Qiioniam  audivi  populum , 
abii  in  viam  in  quam  mifit  me  Deus ,  &  adduxi 
Agag  regem  Amalec ,  &  Amalec  difperdidi. 


21.  Et  accepit  populus  prxdam  gregis  ,&  ar- 

menta  primaria  illorum  qux  tiifperdidi ,  ut  f<icri-  boves ,  primitias  eorum  qua:  cii'a  funt ,  ut  im- 

ficent  coram  Domino  Deo  noftro  in  Galgala.  molet  Domino  Deo  fuo  in  Galgalis. 

zz.  Et  dixit  Samuel  :  Nunquid  vult  Dominus         iz.  Et  ait  Samuel;  Nunquid  vult  Dominus 

holocaufta  &  facrificia  ,  magis  quam  exaudire  holocaufta  &  viftimas ,  &  non  potiiis  ut  obe- 

VOCem  Domini  ?   Et  ecce  dico  :  Audientia  me-  diatur  voci  Domini  >  Melior  eftenim  obedien- 

lior  eft  quam  facrificium  :  &  obedientia  quam  tia  quam  viaims  :  &  aufcukare  magis  quam  ot- 

adipes  arietum  :  ferre  adipem  arietum : 

z-',.  quoniam  peccatum  abominatio  eft  ,  do- 
lores  &  gemitus  ad  te  adduxifti.    Pro  quibus  nul- 


quibi 

lius  momenti  fecifti  \erbum  Domini ,  nuUius  mo- 
ment! te  faciet  Dominus  ne  regnes. 

14.  Et  dixit  Saul  ad  Samuel  :  Peccavi,  quo- 


i  3 .  quoniam  quafi  peccatum  ariolandi  eft  ,  re- 
pugnare  :  &  quafi  fcelus  idololatri»  ,  nolle  ac- 
quiefcere.  Pro  eo  ergo  quod  abjecifti  fermonem 
Domini ,  abjecit  te  Dominus  ne  fis  rex. 

2.4.   Dixitque  Saul  ad  Samuelem  :  Peccavi, 


Sap.  1 5; 

'5- 

EccUf. 
4.  17. 

Op.  6. 
6. 

Matih. 
9.  15.5S 
11.7. 


niam  prxterivi  verbum  Domini ,  &  verbum  tuum,     quia  pr^varicatus   fum   fermonem   Domini  ,  & 

verba  tua  ,  timens  populum  ,  &  obediens  vo- 
ci eorum. 

1 5 .  Sed  nunc  porta ,  qusfo ,  peccatum  meum , 
&  revertere  mecum  ,  ut  adorem  Dominum. 

2.6.   Et  ait  Samuel  ad  Saul  ;  Non  revertarte- 


quoniam  timui  populum ,  &  audivi  vocem  illo 
rum. 

::  5 .  Et  nunc  aufer  peccatum  meum ,  re\'erte- 
re  mecum,  adorabo  Dominum  Deum  tuum. 
A:ig.  I.  17.  de      z6.  Et  dixit  Samuel  ad  ilium  :  Non  revertar 
liv.  Dei ,  f .  7.  t.  7.  tecum  :  quia  fprevifti  verbum  Dcmini  ,  &  fpernet     cum  :  quia  projecifti  fermonem  Domini ,  &  pro- 
468.^469.«.         j£  Dominus,  ne  fis  rex  fuper  Ifrael.  jecit  te  Dominus,  ne  fis  rex  fuper  Ifrael. 

NotjE   ad    Versionem   antiquam. 


Grxci,  ut  eft  in  Vulg.  fetjuemia  vero  de  if-.  17.  apte  con- 
veniunt  cum  Graeco ,  fi  excipias  hxc  media  :  Nstine  mi- 
nima!  de  triba  Ifrael,   pro  quibus  iic  :  OOxi  /aiKpi;    I'i 

Qv  ai-Tiin  ctun  (  in  Compl.  QiauT?  )  viiiJ-stK  ozi'7r7f8 
ipvT.'vii  'lcfxi^  i  Non«f  farvas  es  tu  coram  te  ipfo  dux  jcep- 
tri  Irihtis  Ifrael  ? 

■t.  18.  Gr.  non  difcrepat  hic  a  Lucif.  nifi  levibus  & 
paucis,  nempe  aVej-e/Af ,  nii/tt ,  pro  immijit  ■,  cc  o^fw  ,  in 
•via ,  pro  in  viam  ,  &  dteMli  ,  deftrues ,  addito  poll  dif- 
ferde  ;  dei»  pro  illoi  qai  peccant ,  iimplicicer  ,  ry?  dsi^fia- 
vtvlect ,  peccanies  i  at  in  edit.  Compl.  lie  ,  tIv  ' Ai^covx  ts;; 
vlif-flvx-ila.!, ,  abfque  priced,  oinmi; :  detnum  pro  cmja- 
mes ,  ita  Qytlif-in'i ,  confammaveris ,  fed  in  Mf.  Alex,  tuv- 
7i>.icci;. 

*.  19.  Vix  unum  aut  altcrum  dilTlmile  in  Graico  eft, 
nempe  hoc ,  r-7  6t^«i ,  ad  pmendnm  ,  additum  verbo  im- 
petivtjii ,  al.  lamen  deeft  ;  uem  loco  ad  pr.-idam  ,  lie,  eVi 
ICC  CMJy^a, ,  fuper  fpolia  ,  detractis  feqq.  qtiod  ,  &  eft. 

Tf.io.  Gr.  addit  iioc  ,  ot/jo?  2a,«i!HA  ,  ad  Saul,  &  lo- 
co popaliim  ,  habet  tii;  rp'jyviti;  xy  ^a?  ,  vocem  populi  ;  dein- 
de  fic  ,  i  sTTcfiij^m  rnojco  Ti  ,  gj  ivi  ~jiii  qua  ,  pauloque 
port  ,  Ki/'eics  ,  Dominus ,  non  Deas  ;  reliqua  ad  verbum  ut 
fupra. 

!?■.  XI.  Gr.  hab.  tuv  otuT^iuv  'sjolfcvia,  de  fpoiiis  greges  , 
loco  pmdam  gregis ,  pauloque  puft  (impliciter  ,  n  ='Jo»o- 
^pEt'^K7c5,  exterminationis  ,  luco  illorum  qtta  difperdidi ; 
item  ttJijar cV  ra^7a'^c/?,  ad  facr:ficanditm in  Gal- 
galis ,  loco  ut  facrifcent in  Galgala. 

Tf .  iz.  Hec  variantGraece  ;  Ei'^-iAnrw  tm  Koi/a  ,  Si pla- 
titum  Di^mino  ,  pro  Nunquid  vult  Dominus  :  item  w;  to 
«xsoai  ,/>""  audire ,  loco  magis  qa.'im  exaudire  ,  abfque  feq. 
^  ,  necnon  verbo  dico ,  (  al.  dicito  ;  )  exinde  pro  melzor  ejl 
tjtcam ,  fimpliciter  uw'sf) ,  fuper  ,  fed  additur  «"/«tui' ,  bo- 
nrtm  t  slA  ftcrificium  :  demum  lie  ;  £V«;dfoao/;  i/Vs/j  rt  «p 
npiZy ,  pro  obedientia  qn.im  adipes  ,  &c.  Vet.  Iren.  Interp, 
I.  4.  c.  17.  147.  e.  fic  legit  :  Non  vult  Deus  holocaujia  ij 
facrificia  ,  fed  vult  exaudtri  vocem  fiam.  Ecce  anditus  bo- 
mis  fuper  facnficium  ,  (^  audilus  fuper  adipem  arietum.  Et 
"vero  poft  vocem  ,  al.  ponitur  civrv  ■,  non  Kl'/'iV  ,   &  in  ed. 

Compl.  fic,  'I/i?  aVovi  «7«^«  v-z=p-,  non  //if  ajt^M  u'^no 

dyaiv.r.  Aucl.  q.  Vet.  &  N.  Teft.  q.  105.  &  III.  apud 
Aug.  to.  5.  p.  99,  g.  liy.  a.  habet :  N^«  enim  vult  Deus 
faerijiciitia  magis  qaiim  audiri  vecem  jtiam,  Mf.   Floijac. 


fic  :  NanquiJ  vult  Dominus  holocimjla  ^  facrificia  magis 
qu.im  exaudire  vocem  fuam  ? 

Ti'.zj.  Eadera  iterum  refer!  Lucif.  1.  de  non  pare,  in 
De.  del.  col.  219.  a.  excepto  uno  adducentur  ,  pro  nd- 
duxijii  ;  at  in  Grsco  nonnullje  varietates  de  more ; 
nempe  c/w./a^w  ,  augurium  ,  loco  abominatio  ,  deinde  fie  : 
oS'ijvm  J/  tnovai;  ^spactpli'  sirccy^Qi,  dolorem  S5  moleflias  the- 
r.tphin  adducunt ,  loco  dolores  ^  gemitus  ad  te  adduxijli  ; 
item  oTi  ,  quia  ,  loco  pro  quibus  ,  addito  «, ,  ad  vocem 
Domini :  demum  pro  ne  regnes ,  ita  ,  ^li  tTrai  gcMi?sct  'ici 
Upccv?',  ne  jis  rex  juper  Jfrael.  In  edit.  Compl.  poft  vo- 
cem abominatio  ,  fequitur  :  sV;  irapxirrifttcjuii  aVizi'a,  ^;.- 
pa'plv  oJlvw  k.  -woreq  i^sjtfyvztv.  'Av'-^  iy  s^if/Zt'a'ffsc;  to  pv,- 
HOL  Kvflu ,  iifiJm'ci  (j  Kvptci  ,  /liii  ^cciiMviit  tVi  'iCfotiM. 
Exacerbaiio  eft  injuftitia ,  theraphin  dolorem  "J  labores  ad- 
ducunt. Pro  quibus  nihili  fecifti  verbum  Domini  ,  nibili  fa- 
ciet te  Dominus  ,  ne  regnes  fuper  Ifr.iel.  In  Mf.  Floriae, 
iic  :  Quia  peccatum  improperium  eft ,  dolor  ^  gemitus  ad 
te  adducentur.  Pro  quibus  fprevifti  verbum  Domini ,  fper- 
net te  Dominus  ,  ne  regnes  in  Ifael.  Apud  Aug.  1.  17.  de 
civit.  Dei  ,  c.  7.  to.  7.  468.  d.  fic  :  Ouia  fp'evifti  ver- 
bum Domini  ,  fprevit  te  Dominus  ,  tit  non  Jts  rex  fuper 
Ijrael.  CcEleftin.  PP.  epift.  14.  to.  4.  col.  1143.  a.  Spernet 
te  Dominus ,  ne  regnes  fuper  Jfrael, 

TC.  24.  Ita  in  Gnco  ,  verbum  pro  verbo. 

't.  zy.  Ita  Grjcce  ,  addito  /ii,  verbo  aufer  ,  iir  &  1?,  , 
ante  revertere,  8c  ante  adorabo.  lifdem  alludit  Aug.  1.  17, 
de  civit.  Dei ,  to.  7.  468.  d.  dicens  :  Et  rurfus  pro  codem 
peccato ,  citm  id  confterctur  ,  0  veuiam  precaretur  ,  rogaret- 
que  Samuelem  ut  reverteretur  cum  illo  ad  pl.tc.-indum  Deum  , 
&c. 

If.  16.  Gr.  hahet  ct/io?  S«>  ,  ad  Saul ,  loco  ad  ilium  , 
&  pro  revertar  ,  ei.tx^fifji ,  reverter !  fed  in  Mf.  Alex,  ac 
editt.  Aid.  &  Compl.  eft  drxsfi-\x  ;  reliqua  ad  verbum 
ut  fupra.  Lucif.  Calar.  loco  fup.  cit.  de  reg.  apoft.  jun- 
git  verfum  25.  cum  if.  28.  prstermillis  mediis  2(5.  {t  27. 
qui  tamen  ambo  exftant  in  Gr^^co  :  at  forte  de  induftria 
omili  ab  illo  funt,  vel  potiiis  a  Librario  ofeitauti ;  nam 
I.  de  non  pare,  in  De.  del.  129.  a.  relato  f.  25.  ut  fup. 
addit  :  Et  iterum  :  Ojioni.im  nullius  momenti  fecifti  ver- 
bum Domini  ,  ^  ad  nihilttm  rediget  te  Deus  ,  ne  /is  rex 
fuper  Jfrael  :  deinde  fic  :  Et  infra  :  Difiimpet  Dominks  , 
&c.  de  t-  18.  qu«  verba  ,  C^  infra  ^  fignificant  aliquod. 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XV. 


497 


J7- 


VuLGATA     NOVA. 

27,  Et  converfus  ell  Samuel  ut  abiiet  :  ille 
auteiii  apprchendit  runimitatcm  pallii  ejus  ,  qu:E 
&   fcilla  ell.  • 

iS.  Et  ait  ail  eum  Samuel  :  Scidit  Dominus 
regnum  Ilniii!  A  te  hodie  ,  &  tiadidit  illud  pro- 
ximo tuo  melioii  te. 

!.<).   Porro  Triumphatoi-  in  Ifiael  non  parcet 


Versio    antiqua. 

27.  Et  convertit  Samuel  f.iciem  fuam  ut  ahi- 
ret :  &  tenuit  Saul  pinnulam  diploidis  ejus,  &  dil- 
rupit  earn. 

i8.  Et  dixit  ad  eum  Samuel  :  Difrupit  Domi- 
nus rej^num  ab  Ifrael  dt  manu  tua  hodie,  & 
dabit  illud  proximo  tuo  bono  fuper  te. 

Et  dividetur  lft.\cl  in  duo,  &  non  con- 


Attg,  ubi  fup. 


&  pcemtudiiie  non  fleftetur :  iiecjue  enim  homo     vertetur,  neque  pocnitebit  cum  :  quoniamnoneft 
ell  ut  agat  poenitentiam.  iicut  liomo  ut  pceniteat  eum  :  ipie  minatur ,  6c 

non  petmanet. 

VuLGATA        NOVA. 


30.  At  ille  ait  :  Peccavi  :  fed  nunc  honora  me 
coram  fenioribus  populi  mei  ,  &  coram  Ifrael ,  & 
revertere  mecum  ,  ut  adorem  Dominum  Deum  tuuui. 

3 1 .  Reverfus  ergo  Sanioel  fecutus  eft  Saulem  :  & 
adoravit  Saul  Domiiuim. 

3i.   Dixitque  Samuel  :  Adducite  ad  me  Agag  re- 


trcmens.  Et  di.'cit  Agag  :  Siccine  feparat  amara  mors  ? 

3  3 .  Et  ait  Samuel  :  Sicut  fecit  abfque  liberis  mu- 
lieres  gladius  tuus ,  lie  abfque  liberis  erit  inter  mu- 
lieres  mater  tua.  Et  in  frufta  concidit  eum  Samuel 
coram  Domino  in  Galgalis. 

34.   Abiit  autem  Samuel  in  Ramatha  :  Saul  ver6 


gem  Amalec.  Et  oblatus  eft  ei  Agag  pinguillimus,  &     afcendit  in  domum  fuam  in  Gabaa. 

VULGATANOVA.  VeR  SIOANTIQUA. 

35.  Et  non  vidit  Samuel  ultra  Saul  ufque  ad  3«;.   Et  non  adjecit  Samuel  ampliilS  videte  Saul    Iticif.Cnl.deuf. 

diem  mortis  fua;  :   veruntamen  lugebat  Samuel  ufque  ad  diem  mortis  lllX  :  quoniam  lugcbat  Sa- ''i";/!.  ii  J.  t. 

Saulem  ,  quoniam  Dominum  poenitebat   quod  muel  in  Saul ,  &  Dominum  pocnituit  quoniam 

conftituiffet  eum  regem  fuper  Ifrael.  regem  fecit  Saul  fuper  Urael. 

NotjE    ad   Versionem    antiquam. 


intermedium  praetermifTum  efle,  nempe  if.  17. 

Tf.  ZJ.  lea   de  Grsco  ,  verbum  e  verbo. 

't.  22.  Ita  Grjsce  ad  veihum  ,  addito  uno  cy ,  ad  re- 
gmtm  ;  Aug.  tamen  ibid,  lubdic  '■  Non  habtt  Siriptura  qrtod 
in  plertfine  Laiini!  codicibiis  Ugitur  :  Difrupit  Dominus 
regnum  Ifrael  de  manu  tua  :  frd  ficiit  it  ):ohi<  pfitnm  efl 
i?iventitm  in  Gracts :  Difrupit  Dominus  regnum  ab  Urael 
de  manu  tua  :  ut  hoc  ifitelligatttr  ,  de  vian't  trta ,  /j-tod  efl  ab 
If-ae/.  Verum  idem  Aug.  1.  I.  cont.  adverf.  Leg.  to.  8. 
^7i-  a.  b.  ita  fcriptum  refert  ;  D:Jrt!pit  Domtnns  regnum 

Ifrael  de  manu  tua fuper  te.    At  Lucif.  Calar.  turn  1. 

lie  reg.  apoft.  col.  21  J.  c.  turn  lib.  de  non  pare,  in  De. 
del.  col.  Z29.  a.  priorem  leflionem  confirmat  his  :  Dif- 
rnmpet  Doimniis  regnum  tuum  ex  Ijraei  de  manit  tua  ho- 
die ,  ^  dabit  illud  proximo  tuo  meliort  te.  Pofteriorem 
vero  Tertul.  admittit  1.  2.  adverf.  Marc.  S53.  c.  Dtjii- 
dit  Dominui  regnum  l/raelif  de  manu  tua  hodte ,  ^  dabit 
illud  pyaxtmo  tuo  optima  fupe^  te.  Hoc  autera  quod  addi- 
lum  ell ,  bono  fuper   te  ,   inquit  Aug.  1.  cit.  de  civil.  Dei , 


4S9.  b.  fotefl  qaidem  intelligi ,  meliori  tesiiam  ^  quid.im 

Jic  funt  interpretati  ,  fed  7neiiits  Jic  aicipitttr  ,  bono  fuper 
te  ,  ut  ijuta  tile  bojius  efl,  zdeo  Jit  ftper  te, 

if.  19.  bic  itcrum  legit  Aug.  infra  col.  469.  e.  additis 
his  :  Id  efl  ,  homo  minatur  j  ■i^  non  permanet  :  non  autem 
Deus  ,  tjueJH  ntn  p^nitet  jicut  hominem :  at  1.  i.  cont.  ad- 
verfar.  Leg.  to.  8.  573.  b.  ubi  eadem  citat ,  omiiiit  h«c 
ultima  ,  tpf  minatur  ,  ^  non  permanet ,  quo:  etiam  ablunc 
a  Gr3Eco  ,  ptjeter  quam  ab  edit.  Aid.  ubi  lie  :  aVrs^  aTei- 
7'Vi'ii-,  >u  w^  ^/u/^^vUf  ipfe  mtnitabttftr y  ^  non  permanebit  ; 
item  lup.  loco  convertetnr  ,  axcrpf^'l  »  avertet  ,  in  edir, 
Compl.  sVir/>s'4s'i  con'-jertet  y  dctrac^a  voce  eum,  poll  pc- 
mtebit ,  &  ttanslata  ilia  ,  efl  ,  pofl  hanc  ,  homo  ,  ut  in  Mf. 
Vatic.  5c  al.  reliqua  quadiani.  Tertul.  1.  2.  adv.  Marc. 
653.  c.  lie  habet  :  Et  fitndetttr  Ifrael  in  duas  partes  ,  i^ 
non  convertetnr  ,  neque  pcenitcntiam  aget :  quia  non  homo  efl 
ad  pTnitetidnm. 

if.  35.  Ciintla  concinunt  cum  Gracco, 


CAPUT     XVI. 


Versio    antiqua. 


VuLGATA     NOVA. 

I .  T~X  Ixitque  Dominus  ad  Samuelem  :  Ufqne- 

ILJ  quo  tu  luges  Saul  ,  ciim  ego  projece-  Hi  ges  tu  in  Saul  ?  Ecce  egO  expeilo  ilium  ne  pro  S.  Athan,  187, 

rim  eum  ne  regnet  fuper  Ifrael  ?  Imple  coniu     regnet  luper  Ifrael.   Imple  cornu  tuum  oleo,  &  '• 


I .  T7  T  dixit  Dominus  ad  Samuel :  Ufquequo  lu-     r„„/.  cai.  1. 1. 


tuum  oleo  ,  &  veni ,  ut  mittam  te  ad  Ifai  Beth 
lehemitem  :  providi  enim  in  tiliis  ejus  mihi  regem. 
2.  Et  ait  Samuel  :  Quomodo  vadam  >  audiet 
enim  Saul  ,  &  interficiet  me.  Et  ait  Dominus  : 
Vitulum  de  armento  tolles  in  manu  tua  ,  &  di- 
ces :  Ad  immolandum  Domino  veni. 

V  U   L  G   A  T  A 


veni,  mittam  te  in  domo  JelFe  ufque  in  Bethleem : 
quoniam  vidi  in  filiis  Jefle  mihi  in  regem. 

z.  Et  dixit  Samuel :  Quomodo  ibo  ?  ne  audiat 
Saul,  &  occidat  me 


3 .  Et  vocabis  Ifai  ad  viftimam  ,  &  ego  oflcn- 
dam  tibi  quid  facias  ,  &  unges  quemcunque  monf- 
travero  tibi. 

4.  Fecit  ergo  Samuel  ,  ficut  locutus  eft  ei  Domi- 
nus. Venitque  in  Bethlehem  ,  &  admirati  funt  fenio- 
res  civitatis  ,  occurrentes  ei ,  dixeruntque  :  Pacificuf- 


N  O  V  A. 

ne  eft  ingrelfus  tuus  ? 

5 .  Et  ait  :  Pacificus  :  ad  immolandum  Domino 
veni ,  fanvfliticamini  ,  &  venite  mecum  ut  immolem. 
Sanaiticavit  ergo  Ifai  &  filios  ejus,  &  vocavic  eos 
ad  facriticium. 


NoT.c  AD  Versionem  antiqua  m. 


If.  I.  Vix  melius  e  Gr.  exceptis  his  levilHmis  :  Ecce  ego 
expeilo,  pro  quo  ,  Kayo  ei^^tSsyc^xx  ,  Et  ego  fprevi ;  fed  in 
edit.  Compl.  habetur  x-iriic^uyj  :  exinde  pro  in  domo  Jcjp  , 
limpliciter  -cr/io?  'Isaj"a/,  abfque /«  ,  ^ofi  ufque i  in  etiit. 
tamen  Aid.  ecu;  n'i  :  denique  pro  filits  Jejfe ,  lie  ,  doii  du- 
li,  film  ejus,  detraclo  in,  ante  rf^t-m  ,  al.  tamen  hab. 
si'i  fmciMtc.  Eadem  iterum  refert  Lucif.  1.  de  regib. apofl, 

Tom  I. 


p.  215.   c.    prarter  feqq.   Orioufque Jj  imple mit- 
tam te  ad  Jeffe quoniam  au.iiz'i  m  filiis  ,    &c.  limilitet 

eiiam  1.  de  non  pare,  in  De.  del.  p.  229.  c.  ufque  ad  hoc , 
imple. 

If.  1.  Paulo  inferius  Lucif.  hab.  Audiet  S.iul  ,    (^  ccci- 
del  me,  e  Gr.  j,  aWo;7«:  i«ii/A,  J  «Vcxtsie?  ,«j. 

Rrt 


498 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XVI. 


S.  UiercH.  I.  1. 
cmt.  ]'chg,  t,  4. 
JoB.i/. 


Versio     ANTIQUA. 

Ecce  in  confpeftu  Domini  Chriftusejus? 


VULGATA     NOVA. 
6.  Ciimque  ingrelTi  ellent ,  vidit  Eliab  ,  &  ait  1 
Num  coram  Domino  eft  Ciiriilus  ejus  ? 
7.  Et  ait  Dominus  ad  eum :  Ne  refpidas  ad  vol-         ?•  Et  dixit  Dominus  ad  Samuelem  :  Ne  refpi- 
tlim  ejus ,  &  ad  llaturam  corporis  illilis  :  quoniam     cias  vultum  ejus ,  neque  altitudinem  ftatura;  ejus : 
abjeci  eum;  aliterenim  \idet  homo,  aliter  Deiis:  '        '"— ■  -"  •         '■     •"'"  ^     ' 

homo  enim  \idet  in  facie ,  Deus  in  corde. 


V  U  I  G  A  T  A 

8.  Et  vocavit  Ifai  Abinadab  ,  &  adduxiteum  co- 
ram Samuele.  Qui  dixit  :  Nee  hunc  elegit  Dominus. 

9.  Adduxit  autem  Ifai    Samma  ,  de   quo   ait  : 
Etiam  hunc  non  elegit  Dominus. 

Versio    antiqua. 


H;/.ii-.i«P/.  iij 


Aug.  ii4  Simflii 
a.  t.6. 107,11. 


quoniam  abjeci  eum  ,  nee  juxta  intuitum  homr- 
nis  ego  judico  :  homo  enim  videt  ea  qus  pa- 
rent ,  Dominus  autem  intuerur  cor.  -P/*'.  7- 

10. 

NOVA. 

ID.  Adduxit  itaque  Ifai         10 Vide  Not. 

feptem   filios  fuos  coram 

Samuele  :  &  ait  Samuel  ad  Ifai ;  Non  elegit  Domi- 
nus ex  iftis. 

>       VuLGATA      NOVA. 

II Jeffe  ait  :  Xlinqilid  eft  tibi  adhuc  filius  ?  n.  Dixitque  Samuel  ad  Ifai  :  Nunquid  jam 

Qui  refpondit :  Eft  mihi  modicus ,  quem  dereliqui    completi  funt  filii  >  Qui  refpondit :  Adhuc  reli- 

in   paftorali quus  eft  parvulus,  &  pafcit  oves.  Et  ait  Samuel 

ad  Ifai  ;  Mitte  ,  &  adduc  euro  :  nee  enim  dif- 
cumbemus  priulquam  hue  ilk  veniat. 

12 Vide  Not,  ii.   Milit  ergo,  &  adduxiteum.  Erat  autem 

rufus  ,  &  pulcher  afpeiftu ,  decoraque  facie  :  & 
ait  Dominus  ;  Surge ,  unge  eum  ,  ipfe  eft  enira. 

I  5 .  Tulit  ergo  Samuel  cornu  oiei ,  &  unxit     2.  Rig, 
X\\j^^  '  eum  in  medio  fratrum  ejus :  &  diredus  eft  Spi-  7-  8- 

ritus  Domini  i  die  ilia  in  David  ,  &  deinceps  :       ■'■  77- 
furgenfque  Samuel  abiit  in  Ramatha.  ^j' 

14.   Et  SpiriniS  Domini  receffit  a  Saul,  &  com-  14.   Spiritus   autem  Domini  recealt  a  Saul,      Ail. 7. 

prehendit  eum  fpiritus  malignus ,  a  Domino ,  &    &  e-xagitabat  eum  fpiritus  nequam ,  a  Domino.  46-  1 5. 
liiftocabat  eum. 


&  petre.xit  Samuel,  &  abiit  in  Rama- 


I  <; .  Et  dixerunt  pueri  Saul  ad  eum  :  Ecce  fpi 
ritus  Domini  malignus  fiiffocat  te. 

V  U  LG  A  T  A 

16.  Jubeat  dominus  nofter  ,  &  fervi  tui  qui  co- 
ram te  I'unt ,  qu:^;rent  hominem  fcientem  pfallere  ci- 
thara ,  ut  quando  arripuerit  te  fpiritus  Domini  ma- 
lus ,  pfallat  manu  fua  ,  &  leviiis  i'eras. 

17.  Et  ait  Saul  ad  fervos  fuos  :  Providete  ergo 
mihi  aliquem  bene  pfallentem ,  &  adducite  eum  ad  me. 

NoT^      AD     VeRSI 


15.  Dixeruntque  fervi   Saul  ad  eum 
fpiritus  Dei  malus  exagitat  te. 


Ecce 


NOVA. 

1 8.  Et  refpondens  unus  de  pueris,  ait :  Ecce  vidi 
iilium  liai  Bethlehemitem  fcientem  piallere,  6c  for- 
tlflimum  robore,&  virum  bellicofum  ,  &  prudentem    /»/.  zj. 
in  verbis  ,  &  virum  pulchrum  ;  &  Dominus  eft  cum  eo.  ^2" 

I  9.  Mifit  ergo  Saul  nuncios  ad  Ifai,  dicens  :  Mit- 
te ad  me  David  filium  tuum ,  qui  eft  in  pafcuis. 


t.6.  ItaGrxce.pracierunum,  Mcii,  pro «cf.  Similiter 
hab.  idem  Hieron.  ep.  ad  Datnaf.  q.  5.  to.  i.  568.  b.  Jc« 
loramDom-iioChrifiiii ejui  ?  Hue  etiam  redeuntquje  narrat 
Hilar.  inPf.  118.  5J0.  d.  S.imMcl  prophrta  venhf  aii  Je/fe 
dcmttin  A  Dec  J'tjpis  eft  ,  «(  untim  ex  jiliis  ejus  in  regem 
vngerit ;  qui  dim  'L'enijjit ,  adejje  emnes  filios  Jeffe  jilbet  : 
videt  dtznde  natit  m.yorem  ,  fpecie  pulchrum  ,  h.lbitH  J5  pri- 
cerit.tie  emineiitem ,  fed  refpcnji  ita  monetur  :  Ne  infpexeris , 
&c. 

it.  7.  Gr.  Kai  fiVs  KiJfics  crfi;  SautvV  Mil  i-aitt-i-^K 
«tJ  tvv  li'i/tv  (    Mf.  Alex.    rirpUuivrov  )  afT?,  ^wh/s    s/;    THf 

•vj/s?»  a»tf  MTi;  ,  C  al.   add.  sria;  )  o-^i'cci  0  ©js's"   in  av- 

Jioj.  Et  dixit  Dominus  ad  S,ii»uel  :  Ne  refpexeris  in  af- 
pedttmejrts,  neque  tn  hahltttm  m.%gnitudinis  ejus  :  (jui.x  fpre- 
vi  eum  i  quoni.im  non  jtcut  infpiciet  homo  ,  videbit  Deus  : 
nui.l  homo  z'idebtt  in  f.tciem  ,  Deus  autem  videbit  in  cor. 
Idem  Hieron.  ep.  ad  Damaf.  q.  5.  to.  2.  J68.  b.  fie  ; 
Ne/i  refpcere  f.ictetn  ejus ,  neque  ftatitr.im  :  quoniam  repro- 
hiivi  eum  i  quia  non  quomodo  -utdet  Deus  ,  --jidet  homo  :  ho' 
mo  videt  in  facie ,  Dens  autem  infptcit  cor.  Hilar,  in  Pf. 
Ii8.  ?J0.  d.  'Se  infpexeris  in  pulcbritudinem  ejtis  ^  ac  tna- 
gnitudi/iem :  quia  non  ita  -jidet  homo  ut  Deus  :  homo  enim 
in  f.tcte  videt  ^  Detis  autem  m  corde.  Gaud.  Btix.  fer.  ii. 
g6z.  d.  Ne  .idmiratus  fiteris  proceritaum  ft.ttttr.i  ,  vel  pul- 
chritudincm  vultus  eorum :  quoniam  homo  videt  in  faciem  , 
Deus  autem  videt  in  cot.  Tertul.  de  prxfcrip.  c.  }.  350. 
c.  Homo  in  f.xciem  ,  Deus  in  p>:tcoTdia  contemplatrir.  Cypr. 
I.  de  LapT.  190.  b.  &  I.  5.  Teftim.  520.  a.  Homo  videt 
in  /acie ,  Dens  autem  in  corde.  Similiter  in  collar.  Carthag. 
489.  a.  itcrato  verbo  videt  ,  pod  .lutcm.  Ita  quoque  leg. 
Aucl.  q.  V.  T.  q.  18.  49.  b.  fed  abfque  2.  videt.  Anadaf.  I. 
cp.  1.  to.  I.  p.  729.  a.  Tson  Jic  homo  tit  Deus ;  nam  Deus 
videt  in  corde,  homo  videt  in  f.uie.  Auadaf.  veto  II.  ep. 
I.  Cone.  10.4.  p.  1279.  b.  i\on  quomodo  vtdet  homo,  vi- 
det {J  Deus ;  quia  homo  videt  in  facie  ,  Deus  autem  videt 
in  corde. 
If.  10.  Sic  enarrat  Hilar,  ubi  fup.  Adefl  ^  ficundiis  , 


ONEM      ANTIQUAM. 

adeji  2;  tertius  ,  adj'unt  (^  omnes ,  quos  tunc  Jeffe  pmfentes 
habebat  ;  Jed  nuUus  de  prafentibus   exftitit  qui  ptaceret.  I'e- 

ritm  quia  propheta  S.tmuel ex  iis  qui  pr^fcntes  erantin- 

telligeret  nullum  a  Deo  effe  eleilitm  ,  Jeffe  ait  ,  &c.  ut  inf. 
In  Gr.  autem  lie  :  Ka;  -srapioa/Ev  'IsATa!  Ta;  e-r'/x  vnt; 
duT^  sVcJ-TTi:/  2a^tv;*'x*  i..  ut;  Xci,uVAy  Ol*x.  ei(M^et/o  Kofi:^ 
u-  TKrci;.  Et  adduxit  Jeffe  feptem  filios  fuos  coram  Samuel  : 
(§  dixit  Samuel ;  No»  elegit  Dominus  in  his. 

f.  II.  Idem  valent  qu£  habentur  Grxce  :  Kal  .?;?£  S«- 
f^iv^  'sxpl^  'liCtTcci'  '£x>£?:i'~a5/  tx  tsxijapix  ;  Kxi  e.Vsi'* 
'Etj  0  ^(xpss)  (/^  •3T0/;Uaiv4  te  Tw  t^ztfiy.tti.  Et  ait  Samuel  ad 
Jeffe  :  Defecerunt  filii  ?  Et  ait  :  Adhuc  p.trvus  ,  eccepajcit  in 
grege.  Iq  ed.  Compl.  Mm  fxAeAoiVa/s  tx  isoui^ctpix  (\  ,  al. 
Mil  swi/aii's-e  Tot,  &c.  paulo  port  in  Compl.  isn  i  /.iiufcTi- 
£54  ,  *,  //V  ,  &C. 

#."12.  E6  fpeiSant  qua:  narrat  Ambrof.  in  Pf.  118.  to,  i. 
1201.  f.  Ipfe  David  quoque  junior  fiairibus  ,  dim  patris 
eves  pafieret ,  tanquam  vilt  ablegatus  ohfequio  ,  non  oblatus 
eft  facet  doti,  quaji  indignus  qui  ungeretur  in  regnum  ;  fed 
a  facerdote  qusjitus ,  J^  accerjitus  -  p.i/cuis  ,  prjtrogativam 
regix  unclionis  accepit. 

f .  I  5.  Gr.  oLvisv  ,  furrexit ,  loco  perrexit ,  &  pro  Ka- 
m.jtha  ,  'Af,uxix\,u  ,   al.  'Apuxilu. 

f .  14.  Ita  Greece,  nili  quod  pro  comprehendit  ,  habe- 
tur  sV.T;;  ,  fuff'ocabat ,  dctracto  in  fine  ,  i^  Juffocabat  eiim  ; 
at  Aug.  infra  col.  108.  ^.  conftanter  legit  :  Receffit  ab  eo 
Spiritus  Dei  ,  i^  comprehendit  eum  fpirifis  malignus  ,  a 
Domino.  Tertul.  1.  de  fuga  in  perf.  969.  c.  Et  abj'ceffit 
Spiritus  Domini  i  Saule ,  2?  concutiebat  eum  fpiritus  ne- 
quam ,  A  Domino  ,  i5  fiffjc.ibat  eum.  Eucher.  q.  in  Gen. 
col.  845.  c.  Suffoc.ib.it  Saul  fpiritus  malus  Domini.  Phi- 
laftr.  Brix.  de  H^ref.  715.  d.  Receffit  ab  eo  Spiritus  Do- 
mini, ^  immundui  fpiritus  fatig.ibat  eum.  In  Mf.  Floriac. 
fie  :  Et  Spiritus  Domini  receffit  i  Sauls,  2?  compiehendit 
eum  fpiritus  malus  ,  a  Domtno  ,  ^  Juffocabat  eum. 

Tf.  I  J.  Sic  eft  inGrsco  ad  verbum ,  addita  unavocu- 
la  <f  !■ ,  ad  f«e  ,  qu«  tamen  abeft  ab  edit.  Compl.  Hieron. 
in  Joel.  2.  to.  5.  15J7.  b.  legit  :  Eete  fpititui  Dei  matui 
eifttipefcere  te  J'acit. 


LIBER,,.I.>    REGUM.     Cap.   XYIL 


496 


Y  U  !■  G  A  T 

,  10.  Tulit  itaque  Ifai  afinum  plenum  panibus ,  & 
lagenam  vini ,  &  hcedum  de  capris  unuin ,  &  mifit  per 
manum  David  filii  fui  Sauli. 

i  ! .  Et  venit  David  ad  Saul ,  &  ftetit  coram  eo  : 
at  ille  dilexit  eum  himis ,  &  faftus'eft  ejus  armiger. 

ii.   MiiltqueSaul  ad  Ifai.dicens  :  Stet  David  in 

NOTA  AD  VerSI 
Tf.  15.  Non  omirtenda  qua:  obfervar  Aug.  in  hunc  loc. 
fcilicet  I.  2.  ad  Simplic.  to.  6.  108.  g.  109.  a.  In  non- 
tiitllis ,  inquir ,  exemfLtribus  ,  {J  eis  nuiximi  ,  jux  de  lin- 
g:ia  Heh.ta  .%d  'jerbum  'jidimnr  expejpl ,  itivetiilm  fpiri- 
tus  Dei  ,  Jine  addttamcnto  ,  [J  imclUgiiur  mollis ,  rx  eo 
quid  aryipiehat  Saitl,  (^  reficieb.tt  eiitn  David  t.wgcitdo  ci- 
tharam  :  at  ,  inquit ,  manif^^nm  ejl  idea  non  additum  ma- 
!us  ,  quia  p.vtlii  fnperiiis  jam  didrtin  erat ,  ^  de  vicuiitate 
fcriftiirx  fnbandiri  J^  intelligi  foterat  ;  itcl  enim  in  liHJns 
modi  exemplaribtis  legiiiir  :  Igitur  quandocunque  ipiiiius 
Domini  arripiebat  Saul ,  toUebat  David  cittiaram  ,  &  per- 
cutiebat  manu  fua ,   &  refodllabacur  Saul,   &  levius  ha- 


N   O  V  A. 


confpeftu  meo  :  invenit  cnim  gratiam  in  oculis  meis. 

15.  Igitur quandocun-         23 jTide  Not. 

que  fpiritus  Domini  maliis 

arripicbat  Saul  ,  David  tollebat  citharnm  ,  &  percu- 
tiebat  manli  fua  i  &•  refocillabatur  Saul  ,  &  levius 
habebat :  recedebat  enim  ab  eo  fpiritus  malus. 

ONEMANTIQUAM.  ' 

bebac :  recedebat  enim  ab  eo  fpiritus  malus.  (  ut  in  Vule.  ) 
Sive  ergo  quod  h'lc  non  ep  dtUitm  ipiricus  Dei  ,  frd  tan- 
tnmmodo  ipiritus  malus  ,  quod  ibt  minus  dicliim  erat  , 
tanjuam  reddimm  apfwet  ;  Jive  quia  J'upiri'ui  ila  pijttum 
erat:{  tt.  ij.  &  \6.)  Et  dixerunt  lervi  Saul  ad  eum  : 
Ecte  Ipiritus  Dei  malus  exagitat  te ,  &c.  ut  in  Vulg.  non 
opii!  erat ,  dim  rurfum  dicereiiir  :  Quandocunque  (piritus 
Dei  arripiebat  Saul  ,  addere  malum  ,  quia  notum  erat  ,  dt 
quo  tttnc  diceretiir.  Attamen  in  Vulg.  noflra  nunc  le'^itur  : 
Qjiandocunqiie  fpiritm  Domini  malus  arripiebat  Saul,  &c, 
unde  apparet  hanc  vocem  malus ,  in  earn  fuilfe  inveftanl 
ex  edit.  LXX. 


CAPUT       XVI    L 


V  U  L  G  A  T 
1 ,  /^  Ongregantes  autem  Philifthiim   agmina    fua 

V^>  in  pr.«Uura  ,  convenerunt  in  SocliO  Juda:  : 
&  caftrametati  funt  inter  Socho  &  Azeca  ,  in  fmi- 
bus  Dommim. 

i.  Porro  Saul  &  filii  Ifrael  congregati  venerunt 
in  Vallem  terebinth! ,  &  direxerunt  aciem  ad  pu- 
gnandum  contra  PhiUfthiim. 

5.  Et  Philifthiiin  ftabant  fuper  montem  ex  parte 
hac ,  &  Ifrael  ftabat  fupra  montem  ex  altera  par- 
te :  vallifque  erat  inter  eos. 

4.  Et  egreflus  eft  vir  fpurius  de  caftris  Philifthino- 
rum  ,  nomine  Goliath ,  de  Geth  ,  altitudinis  fex  cubi- 
torum  &  palmi  : 

5 .  &  caflis  srea  fuper  caput  ejus ,  &  lorica  fqua- 
mata  induebatur  :  porro  pondus  lorica;  ejus ,  quinque 
millia  iiclorum  asris  erat  : 

6.  &  ocreaf  areas  habebat  in  cruribus  ;  &  cly- 
peus  areus  tegebat  humeros  ejus : 

7.  haftile  autem  hafts  ejus ,  erat  quafi  liciatorium 
texentlum  :  ipfura  autem  ferrum  hafts  ejus  ,  fexcentos 
ficlos  habebat  ferri :  &  armiger  ejus  antecedebat  eum. 

8.  Stanfque  clamabat  adversiim  phalangas  Ifrael, 
&  dicebat  eis  :  Quare  veniftis  parati  ad  prslium  > 
Nunquid  ego  non  fum  Philifthsus ,  &  vos  fervi  Saul  > 
Eligite  ex  vobis  virum  ,  &  defcendat  ad  fmgulare 
certamen  : 

9.  fi  quiverit  pugnare  mecum  ,  &  percuflerlt  me , 
erimus  vobis  fervi  ;  fi  autem  ego  prsvaluero ,  & 
percuJIero  eum  ,  vos  fervi  eritis ,  &  fervietis  nobis. 

10.  Et  aiebat  Philifthsus  :  Ego  exprobravi  agmi- 
■  nibus  Ifrael  hodie  :  Date  mihi  virum,  &  ineat  me- 
cum fingulare  certamen. 

1 1 .  Audiens  autem  Saul  ,  &  omnes  Ifraelitre  fer- 
mones  Philifthsi  hujufcemodi ,  ftupebant ,  &  menie- 
bant  nimis. 

Ii.  David  autem  erat         12 51.  Vide  Not. 

filius  viri  Ephrathai  ,  de 
S:ip.  16.  quo  fupra  didum  eft  ,  de  Bethlehem  Juda ,  cui  nomen 
1.  erat  Ifai ,  qui  habebat  ofto  hlios  ,  &  erat  vir  in  die- 

bus  Saul  fenex  ,  &  grandsvus  inter  vii-os. 

I  ; .  Abierunt  autem  tres  filii  ejus  majores  poft 
Saul  in  prxlium  :  &  nomina  trium  filiorum  ejus  ,  qui 
perrcxerunt  ad  bellum  ,  Eliab  primogenitus  ,  &  fe- 
cundus  Abinadab ,  teitiulque  Samma. 

14.  David  autem  erat  minimus.  Tribus  ereo  ma- 
joribus  fecutis  Saulem , 

1 5.  abiit  David  ,  &  reverfus  eft  i  Saul  ,  ut  pnf- 

NoTjE    ad    Versi 

"^t-  Ii 51.  A  Gr.  Vatic,  penitus  abfunt,  qua;  ref- 

•pondeant  viginti  his  Vulgatie  verlibus  :  exftant  veto  in 

Tom.  I. 


A       NOVA. 

ceret  gregem  patris  fui  in  Bethlehem. 

16.  Piocedebat  vero  Philiftha;us  mane  &  vefpe- 
re  ,  &  ftabat  quadraginta  diebus. 

17.  Dixit  autem  Ifai  ad  David  filium  fuum  :  Ac- 
cipe  fratribus  tuis  ephi  polent.x-  ,  &  decem  panes  if- 
tos  ,  &  curre  in  caftra  ad  fratres  tuos  , 

18.  &  decem  formellas  cafei  has  deteres  ad  tri- 
bunum  :  &  fratres  tuos  vilitabis ,  fi  rede  agant  :  & 
cum  quibus  ordinati  funt ,  difce. 

19.  Saul  autem,  &  illi ,  &  omnes  filii  Ifrael  In 
Valle  terebinthi  pugnabant  adversiim  Philifthiim. 

20.  Surrexit  itaque  David  mane,  &  commenda- 
vit  gregem  cuJIodi  :  &  onufhis  abiit  ,  ficut  prsce- 
perat  ei  Ifai.  Et  venit  ad  locum  Magala  ,  &  ad  exer- 
citum  ,  qui  egrelfus  ad  pugnam  vociferatus  erat  iii 
certamine. 

ii.  Direxerat  enim  aciem  Ifrael  ,  fed  &  Philif- 
thiim ex  adverfo  fuerant  prsparati. 

2  2.  Derelinquens  ergo  David  vafa  qUs  attulerat  , 
fub  manu  cuftodis  ad  farcinas  ,  cucurrit  ad  locum 
certaminis ,  &  interrogabat  fi  omnia  refte  agerentur 
erga  fratres  fuos. 

2  3 .  Cilmque  adhuc  ille  loqueretur  eis ,  apparuit 
vir  ille  fpurius  afcendens  ,  Goliath  nomine  ,  Phi- 
lifthsus  ,  de  Geth  ,  de  caftris  Philifthinorum  ;  &  lo- 
quente  eo  hsc  eadem  verba  audivit  David. 

24.  Omnes  autem  Ifraelit,-E  ,  ciim  vidiflent  virum  , 
fugerunt  i  facie  ejus ,  timentes  eum  valde. 

25.  Et  dixit  unus  quifpiam  de  Ifrael  :  Num  vi- 
diftis  virum  hunc  qui  afcendit  .>  ad  exprobraiidum 
enim  Ifraeli  afcendit.  Virum  ergo  qui  percuflerit  eum  , 
ditabit  rex  divitiis  magnis ,  &  filiam  fuam  dabitei, 
&  domum  patris  ejus  faciet  abfque  tributo  in  Ifrael. 

26.  Et  ait  David  ad  viros  qui  ftabant  fecum ,  di- 
cens  :  Quid  dabitur  viro  ,  qui  percuflerit  Philiilhsum 
hunc  ,  &  tulerit  opprobrium  de  Ifrael  ?  quis  enim  eft 
hie  Philifthsus  incircumcifus ,  qui  exprobravit  acies 
Dei  viventis  •■ 

27.  Reterebat  autem  ei  populus  eundem  fermonem  , 
dicens  :  Hsc   dabuntur  viro  ,  qui  percuflerit   eum. 

28.  Quod  cum  audiflet  Eliab  frater  ejus  major, 
ioquente  eo  cum  aliis  ,  iratus  eft  contra  David  ,  & 
ait  :  Quare  venifti ,  &  quare  dereliquiili  pauculas  oves 
illas  in  deferto  ?  ego  novi  fuperbiam  tuam,  &  nequitiam 
cordis  tui  :  quia  ut  videres  prslium  ,  defcendifti. 

29.  Et  dixit  David  :  Quid  feci  ?  nunquid  non 
verbum  eft  ? 

O  N  E  M      A  N   T  I  Q  U  A  M. 
Gr.  Alex,  ac  editt.  Aid,  &  Compl.  Vide  Ambrof.  inf. 

Rrr  \] 


500 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.   XVII.- 


VULGATA       NOVA. 

JO.  Et  declinavit  paululiun  ab  eo  ad  alium  :  di-         '31.  Audita  funt  autem  verba,  qu«   locutus  eft 
xitqiie    eundem  fermonem.  Et  refpondit  ei  populus     David,  &  annuntiata  in  confpeftu  Saul, 
verbum  licut  prius. 

Versio    antiqua. 

Auil. i.Jeprcmijf.      32 Non  coiTuat  cor  domini  mei  :ego  ibo , 

ap.  Frcfp.  p.  iji.  &  pugiiabo  liuic  AUophylo. 


VuLGATA     NOVA. 

52.  Ad  quern  ciim  fiiiflet  adduftus,  locutus 


J,»l,r.inPf.Il2, 
t.  I.  1101,1. 


Eccli.  47.  5. 


eft  ei ;  Non  concidat  cor  cujufquam  in  eo  :  ego 

fervus  tuus  vadam,  &  pugnabo  adversiis  Pliilif- 

dueum. 

53 Nonpotesiread  Allophylum,&  pilgna-  3  3-   Et  ait  Saul  ad  David  :  Non  vales  relif- 

re  cum  eo  :  qiioniam  tu  puer  es  ,  &  ille  Vil"  bellator     tere  Philiftha;o  ifti  ,  nee  pugnare  adversijs  eum ; 
eft  a  juventute  fua.  quia  puer  es  ,  hie  autem  vir  bellator  eft  ab  ado- 

lefcentia  fua. 

VuLGATA       NOVA. 

35.  Fide  Not.  5  5-  &  perfequebar  eos ,  &  percutiebam  ,  erue- 

bamque  de  ore  eorum  :  &  illi  confurgebant  adver- 
sum  me  ,  &  apprehendebam  mentum  eorum  ,  &  fuf- 
tocabam ,  interticiebanique  eos. 

V  U  L  G  A  T  A 


j4a3.  l.defromiff. 
p.  lyi.i. 

Ex  MJ.  Germ.  n. 

7' 


Termnd.  di,^c.  ep. 
ad  Refill. p.  Ij8. 


34., 


34.  Dixitque David  ad 
Saul  :  Pafcebat  fervus  tuus 

patris  fui  gregem  ,  &  veniebat  leo  ,   vel  urfus ,  & 
toUebat  anetem  de  medio  gregis : 

Versio    antiqua. 
36.  Et  leonem  &  ui-fiim  occidit  fer\us  tuus 
erit  irte  unus  ex  illis.  Nunc  vadam ,  &  auferam  op- 
probrium populi :  quoniam  quis  eft  ifte  Philiftius 
incircumciftis 


fic 


5  7.  Et  ait  David  :  Dominus  qui  eripuit  me  de  ma- 
nu  leonis ,  &  de  manu  urfi ,  ipfe  me  liberabit  de 
manu  PliiUftha;i  huius.  Dixit  autem  Saul  ad  David : 
Vade ,  &  Dominus  tecum  ilt. 

58.  Et  induit  Saul  David  veftimentis  fuis  ,  &  im- 
pofuit  galeam  sream  fuper  caput  ejus ,  &  veftivit 
eum  lorica. 

39.  AccinftusergoDa-         39 40.  Fide  Not. 

vid  gladio  ejus  fuper  vef- 

tem  fuam ,  ccepit  tentare  fi  armatus  poflet  incedere  : 
non  enim  habebat  confuetudinem.  Dixitque  David 
ad  Saul  ;  Non  polliim  fic  incedere  ,  quia  non  ufum 
habeo.  Et  depofuit  ea  , 

40.  &  tulit  baculum  fuum  ,  quern  femper  habe- 
bat in  manibus  :  &  elegit  ilbi  quinque  limpidiffimos 
lapides  de  torrente  ,  &  mifit  eos  in  peram  pallora- 
lem  ,  quam  habebat  fecura  ,  &  fundam  manu  tulit  : 
&  proceffit  adversiim  Philiilha:um. 

4 1 .  Ibat  autem  Philifthsus  incedens  ,  &  appro- 

Versio    antiqua. 

47 non  in  gladio ,  neque  in  hafta  falvat  Do 

minus  :  ipfius  eft  bellum 


NO  \-  A . 
36.  Nam  &  leonem  &  urfum  interfeci  ego 
fervus  tuus  :  erit  igitur  &  Philifthsus  hie  in- 
circumcifus  ,  quafi  unus  ex  eis.  Nunc  vadam  , 
&  auferam  opprobrium  populi  :  quoniam  quis 
eft  ifte  Philifthxus  incircumcifus  ,  qui  aufus  eft 
maledicere  exercitui  Dei  viventis  i" 

VuLGATA       NOVA. 

pinquans  adversum  David  ,  &  armiger  ejus  ante  eum. 
4i.   Ciimque  infpexif-       42.  43...  ^5.  T/rfe  A'of. 


fet  PhiMha;us ,  &  vidif- 

fet  David  ,  defpexit  eum.  Erat  enim  adolefcens ,  ru- 

fus  ,  &  pulcher  afpedu. 

4;.  Et  dixit  Philifthius  ad  David  :  Nunquid  ego 
canis  fum ,  quod  tu  venis  ad  me  cum  baculo  i  Et 
maledixit  Philiflha;us  David  in  diis  fuis  : 

44.  dixitque  ad  David  :  Veni  ad  me ,  &  dabo 
carnes  tuas  volatilibus  coeli  &  beftiis  terriE. 

45.  Dixit  autem  David  ad  Philifthsum  :  Tu  ve- 
nis ad  me  cum  gladio ,  &  hafta  ,  &  clypeo  :  ego 
autem  venio  ad  te  in  nomine  Domini  exercituum , 
Dei  agminum  Ifrael  ,  quibus  exprobrafti 

46.  hodie  ,  &  dabit  te  Dominus  in  manu  mea  , 
&  percutiam  te  ,  &  auferam  caput  tuum  i  te  :  & 
dabo  cadavera  caftrorum  Philifthiim  hodie  volatili- 
bus cceli  &  beftiis  terra:  :  ut  fciat  omnis  terra  ,  quia 
eft  Deus  in  Ifrael. 

VulGATA     NOVA. 

47.  Et  noverit  univerfa  ecclellahic  ,  quia  non 
in  gladio  ,  nee   in  hafta  falvat  Dominus  :  ipfius 


NoTjE     AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 

textu ,  nee  derivata  funt  in  Vulgatam  noftram  ,  nifi  e  Gr. 
LXX.  ubi  nunc  ica  leguntur  :  Ot'x'  ■sufiMiHau ,  J.  •eara^a 
duroy .  4  a^E>w  (^i'/<e/:of  oVfiJ"o;  £$  'l':pccv.?  ;  (A/ctj  tj;  o  a-7r£- 
fiT/in/og  cItc;  ,  oi  <^vtiJ itis  'aapxTcihv  ©£?  ^wi'/o;  i  His  om- 
nibus prsponuntur   ifta  :  Km'   tok  tr.rix  ,    k,  tw   ipxnr 

-    ^    .     ^   ^     ,  ...  c./  *>  ry  «.I 


"t-  32.   Gr.   M;^  (fvi    Qufi-TTiciiot  -AOipJix  tV    xy/siV   f^V    sV 

fu?»  nrVt.  Eo  pariier  fpeclant  qu«  narrat  Ambrof.  inPf. 
118.  to.  I.  1201.  f.  de  David:  Prcgreffus  ,  inquit  ,  ad 
helium  ,  cum  Goltas  totum  popitlitm  Jud^orum  corporis  fiti 
mole  defpiciens  ,  JingHlari  cert.imine  provocaret  ,  tvnentibus 
caterii  ,  popofcit  a  rege  y  nt  congrednndi  Jtbi  permittcret  fa- 
cultatem,  Necdrtm  qttidem  tanto  certamtfii  kahilis  afiimatus 
efl ,  rege  dicente  :  Non  potes  ,  &c. 

■t.  55.  Ita  Grxce  ,  praeter  hi-c  minima,  i  fii  Ai/khsji  , 
non  poteris ,  pro  non  petes ,  detracfco  ^  ,  ante  pttgnare , 
pro  quo  lie  ,  ^v  w&Af>^?T)' ,  ad  pitgnandnm  ;  exinde  trani- 
fertur  ou ,  poft  es  ;  tolliiur  vero  efi ,  port  bellator  :  in 
Compl.  cu  CT.'.i/ie"'.  Aucl.  1.  de  promilf.  p.  151.  b.  li- 
mititer  hab.  Ciii  Sanl  :  Non  potes ,  ait ,  qma  tn  puer  es , 
^  ille  vir   bellator  eft  a  jtlzentitte  fua. 

Tff-  54.  ?5-  Pergit  Ambrof.  ubi  fup.  &  alludens ,  aic : 
Net^Tte  ejjet  admtjftts  y  niji  fecijfet  jidrm  ,  qnod  in  fita  ado- 
lefcentia  lejnem  juis  manibtts  firangnlatnm  ,  extradis  rapta 
o-jis  cruribus  ,    peremtffet. 

f.  56.  Priova  verba  ad  hoc  ,  nunc  -jadam  ,  de  Auftore 
anon,  funt  ;  reiiqua  ex  Mf.  Germ,  qui  ilia  exhibet  io 
iiiargine ,  eadem  manu  defcripta  :  limiliter  in  Corb.  n.  5. 
ut&inGerm.  n.  9.  intra  textum  ,  fed  expun6la  de  mo- 
re. Hxi  autem  verba  intermedia  abfuuc  ab  Hebraieo  con- 


■i^!ar•  qu3c  Icviter  tannjm  differunt  a  Lat.  fup.  In  edit, 
i^ompl.  defunt  feqq.   Ci/y  i  •^ai.ivc-.ij.a.t ,  &c.  ied  fola. 


T!fT 

Compl.  defunt  leqq.   Oi/X'  wof si  c:/U«i  1 

tt-  59-  40.  H's  duobus  refpondent  qux  Aug.  ait  fer. 
JJ.  to.  J.  col.  160.  b.   isoluit  Dazid  zetiiftalem  armcnim; 

abjecit  y  onrrofa  efje  dixit,  quia  implicabant  eum lamen 

abjedis  armis ,  elegit  al.-quid  unde  pugnaret tulit  quin- 
que lapides  de  torrente,  de  fiuvio  ,  ^  pcfutt  tn  vafe  pajioris  , 
quo  lac  mulgert  folct  ;  $5  ita  procejjil  armatus.  Pro  z:ifi 
paftoris  ,  legitur  GrjEce  ,  ra  x«/i'»  tw  wii/^snitw  ,  ut  in 
Vulg. 

tt-  41.  4? 4J-  His  pariter  refpondent  quae  narrat 

Ambiol.  de  Davide,  Icilicet  m  Pf.  118.  to.  i.  col.  IZ02. 
a.  IpJ'e  etiam  dijpeilus  ab  alhphjh  ,  quod  ad'uersiis  .nma- 
tttm  prxhatorem  cum  z'irga  ^  lapidibus  proce£:jJt  t ,  retulit , 
non  I'irtbus  fe  factum  ejp ,  non  armis ,  jed  in  nomine  Do^ 
mini  confidentem  ad  pralium  eJTe  progrtjjum  ,  ut  lacejjita 
pubis  attffrret  opprobrium. 

Tf.  47.  Gr.  OJ»  a  fififciix  ,   if   f.o'fd.'i   Qo;^i    Ktfio;  > 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.   XVIIJ 


501 


47.4- 

I .  Mac, 
4.  JO. 


V  U   L  G   A  T 

*nim  eft  bellum  ,  &  tradet  vos  in  manus  noftras. 

48.  Ciim  ergo  furrexillet  Philifth,-cus  ,  &  veniret, 
&  appropinquarec  contra  David  ,  feftinavit  David  ,  & 
cucurrit  ad  piignam  ex  adverlb  PhilUlh.Ti. 

49.  £t  milit  manum  fuam  in  peram  ,  tulitque 
unum  lapidera  ,  &  fiinda  jecit  ,  &  circumducens  per- 
cufTit  Philiftk-Eum  in  fronte  :  &  infixus  eft  lapis  in 
fronte  ejus ,  &  cecidit  in  faciem  fuam  fuper  ter- 
ram. 

fo.  Pnvaluitque  David  adversum  Philiftha;um 
in  funda  &  lapide ,  percufTumque  Philifthaum  inter- 
fecit.  Ciimque  gladium  non  haberet  in  manu  David, 

SI.  cucurrit ,  &  ftetit  fuper  Philiftha'um  ,  &  tu- 
lit  gladium  ejus ,  &  eduxit  eum  de  vagina  fua  :  & 
interfecit  eum ,  pra^ciditque  caput  ejus.  Videntes  au- 
tem  Philifthiim  ,  quod  mortuus  «flet  fortifllmus  eorum , 
fiigerunt, 

J  2..  Et  confurgentes  viri  Ifrael  &  Juda  vocifera- 
ti  funt ,  &  perfecuti  funt  Philifthx-os  ufque  dum  ve- 
nirent  in  vallem ,  &  ufque  ad  portas  Accaron  ,  ce- 
cideruntque  vulnerati  de  Philifthiim  in  via  Saraim  , 

NoT£     AD     VeRSIO 

■f-f.  jy y8.  Hi  quatuor  verfus  non  leguntur  in  Gr. 

Vatic,  exftant  vero  iaMf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  Sc  Corapl. 


NOVA. 


&  ufque  ad  Geth  ,  &  ufque  ad  Accaron. 

55.  Et  revertentes  filii  Ifrael  poftquam  perfecuti 
faerant  Philifthceos ,  invaferunt  caftra  eorum. 

54.  Alfumens  autem  David  caput  Philifthai ,  at- 
tulit  illud  in  Jerufalem  :  arnia  vero  ejus  pofuit  mta- 
bernaculo  fuo. 

j5-  Eo  autem  tempo-         55 58.  Fide  Not. 

re  ,  quo  viderat  Saul  Da- 
vid egredientem  contra  Philifthium  ,  ait  ad  Abner 
principem  militij:  :  De  qua  flirpe  defcendit  hie  ado- 
lefcens ,  Abner  >  dixitque  Abner  :  Vivit  anima  tua  , 
rex ,  fi  novi. 

56.  Et  ait  rex  :  Interroga  tu ,  cujus  filius  fit  iftc 
puer. 

57.  Ciimque  regreflus  elTet  David,  percuffo  Phi- 
lifth.-BO  ,  tulit  eum  Abner  ,  &  introduxit  coram  Sau- 
le ,  caput  Philifthsi  habentem  in  nianu. 

58.  Et  ait  ad  eum  Saul  ;  De  qua  progenie  es ,  6 
adolefcens  ?  Dixitque  David  :  Filius  fervi  tui  Ifai 
Bethlehemitx  ego  fum. 

NEM      ANTIQUAM. 
&  refpondent  Vulgats. 


CAPUT     XVIII. 


VULGATANOVA.  VerSIO 

I .  T7  T  faftum  eft  ciim  complellet  loqui  ad 
VLi  Saul  :  anima    JonathcT  conglutinata    eft 
animre  David  ,   &  dilexit  eum  Jonathas   quafi 
animara  fuam. 

VULGATA       NOVA. 
I.  Tulitque  eum  Saul  in  die  ilia,  &  non  concelfit     ad   balteum 
ei  ut  reverteretur  in  domum  patris  fui. 

3.  Inierunt  autem  David  &  Jonathas  foedus  :  di- 
ligebat  enim  eum  quafi  animam  fuam. 

4.  Nam  exipoliavit  fe  Jonathas  tunica,  qua  erat 
indutus ,  &  dedit  eam  David  ,  &  rcliqua  veftime.i- 
ta  fua  ,  ufque  ad  gladium  &  arcum  fuum  ,  &  ufque 

VuLGATA      NOVA. 

6.  Porrociim  reverteretur  percuflo  Philiftha^o 
David  ,  egreflk  funt  mulieres  de  univerfis  urbi- 
bus  Ifrael,  cantantes,  chorofque  ducentes  in  oc- 
curfum  Saul  regis ,  in  tympanis  Istitia; ,  &  in 
fiftris. 

7.  Et  pricinebant  mulieres  iudentes ,  atque 
Ecc/-.  dicentes  ;  Percuflit  Saul  mille ,  &  David  decern 

47-  7-      millia. 

V  u  i  G  A  T  A 

8.  Iratus  eft  autem  Saul  nimis  ,  &  difplicuit  in 
oculis  ejus  fermo  ifte  :  dixitque  :  Dederunt  David  de- 
cern millia  ,  &  milii  mille  dederunt  :  quid  ci  fupereft  , 
niii  folum  regnum  .■" 

9.  Nonreftisergoocu-         5 u.  Fide  Not. 

lis  Saul  afpiciebat  Da\  id  a 


A  N  T  1  Q  U  A. 


I .  "p  Aduni  eft  poft  verba  hic  :  colligata  eft  ani-     mircn.  in  ep.  ad 
±?  ma  J orutliae  cum  anima  David £?*./.  1,1,4. 559, 


5 .  Egrediebatur  quoque  David  ad  omnia  quscun- 
que  milillet  eum  Saul ,  &  prudenter  fe  agebat :  po- 
fuitque  eum  Saul  fuper  viros  belli ,  &  acceptus  erat 
in  oculis  univerfi  populi  ,  maximeque  in  confpedtu 
famuloram  Saul. 


VerSIO     ANTI  QUA. 

6 &  ferret  caput  ejus  in  Jerufalem. 


ExM/.Ori.fi.  j; 


7.....  Percuftit  Saul  in  millibus,  David  in  decem  Amh-.  i«  im.  loi 
millibus.  ».  i,  ijo/.  i. 


die  ilia  ,  &  deinccps. 

lo.  Poft  diem  autem  alteram  ,  invafit  fpiritus 
Dei  malus  Saul  ,  &  prophetabat  in  medio  domus  fua; : 
David  autem  pfallebat  manu  fua ,  ficut  per  fingulos 
dies  :  tenebatque  Saul  lanceam  , 

I  I .   &  mifit  eam ,  putans  quod   configere  poUet 


N0T.E     AD     VerSIONE 


•#•.  I.  Hie  verfus  prior  cum  aliis  quaiuor  fequentibus  fi- 
militer  abeft  a  Gr.  Vatic,  non  autem  ab  Alex,  ac  editt. 
Aid.  &  Compl.  in  quibus  ita  primum  le^itur  :  Kc.I  //Ae- 

ff.  6.  Hoc  additamenium  exhibet  Mf.  Corb.  n.  5.  in 
niargine  ,  eadem  manu,  ut  &  alter  Corb.  n.  1 5.  poft  has 
Vulgata:  voces  ,  Perm  chm  reverieretur  pciciijjh  Philiflhso 
David ,  qua:  ultima  verba  abfunt  k  Gr.  Vatic.  Iee;uniur 
autem  in  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  At  in  Gracorum 
nullo  reperitiu  fuperiiis  addiramtntum  ,  nee  etiani  in  He- 
braico  texiu  :  derivamm  forte  eft  ex  veteri  aliqua  tranf- 
latione  Latina  ,  ut  rnfpicatur  Martianaus  noftcr. 

if.  7.  Grsece  prfmictuntur  ifta  :  K«i'  iii^fX"  «'  "/"'«Tufs  , 


ANTIQUAM. 

ijtuiw  pro  quibus  Ambrof.  liab.  fup.  Occiirrunt  jwjen- 
citU ,  diccntts :  fequuntur  in  Gr.  'E-raVajE  Sat"»  cV  yjnini) 
«fTV  ,  K;  Aayi/  cV  /^uficcuy  dinv'  quae  refpondent  Latino 
fupra.  idem  tamen  Ambrof.  in  Pf.  118.  to.  i.  1191.  a. 
&  I2CZ.  c.  legit  ;  Saul  trmmphavit  in  msllibus  ,  D,fjtd  in 
decem  »n;7/;iHJ ;  limiliier  1.  de  apol.  Dav.  fiSo.  b.  ficut  I. 
J.  de  fide  ,  to.  2.  5:55.  c.  pracmilTis  bis  :  Occurrertint 
pfalletites  juvenctilx  :  in  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl. 
"/um'iKii  cci  luMliKixi.  Aug.  in  Pf.  53.  col.  109.  b.  Jit  chorD 
jam  f ado  yniilierei  cantaverum  gtoriam  David,  ipiad  Sniil 
percnijfjjet  in  millibus  ,  ^  David   tn  detiii  mUhbtts. 

tllr.g.  10.  II.  Hi  veifus  tres  non  iiiveniuntur  in  Gr. 
Vat.  fecus  in  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl. 


502 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XVIII. 


V  U  1  G  A  T  A 

David  cum  pariece  :  &  declinavit  David  k  facie  ejus 
fecund6. 

11.  Ettimuic  Saul  David,e6qu6d  Dominus effet 
cum  eo ,  &  J  fe  recediU'et. 

VeRSIO      ANTIQUA. 

Tucif.  Cai. 1. 1.      14.  Et  erat  David  in  omnibus  viis  fuis  fapiens , 
fro  s,  Athaii,  187.  &  DoHiinus  erat  cum  illo. 


1 6.  Et  omnis  Ifrael  &  Jiida  diligebant  David.... 


NOVA. 


1 5.  Amovit  ergo  eum  Saul  k  fe  ,  8c  fecit  eunl 
tribunum  fuper  miUe  viros :  &  egrediebatur ,  &  in- 
trabat  in  coiifpeftu  populi. 


«7- 
David 


If/.  1;.  18. 


lacif.Cal.uHftip, 


V  U  I  G  A  T 

Dixitque  Saul  ad         17 19.  Vide  Not. 

:   Ecce   filia  mea 
major  Merob  ,  ipfam  dabo  tibi  uxorem  ;  tantummo- 
do   efto  vir  fortis  ,  &  prsliare  bella  Domini.  Saul 
autem  reputabat ,  dicens  :  Non  fit  maiuis  mea  in  eum , 
fed  fit  fuper  eum  manus  Philirthinorum. 

18.  Ait  autem  David  ad  Saul  :  Quis  ego  fum  , 
aut  qus  eft  vita  mea  ,  aut  cognatio  patns  mei  in 
Ifrael ,  ut  fiam  gener  regis  ? 

ig.  Fa&im  eft  autem  tempus ,  ciim  deberet  da- 
ri  Merob  filia  Saul  David  ,  data  eft  Hadrieli  Mola- 
tliits  uxor. 

10.  Dilexit  autem  David  Michol  filia  Saul  alte- 
ra. Et  nunciatum  eft  Saul ,  &  placuit  ei. 

1 1 .  Dixitque  Saul  :  Dabo  earn  iUi ,  ut  fiat  ei  in 
fcandalum ,  &  fit  fuper  eum  manus  Philifthinorum. 
Dixitque  Saul  ad  David  ;  In  duabus  rebus  gener 
meus  eris  hodie. 

11.  Et  mandavit  Saul  fervis  fuis  :  Loquimini  ad 
David  clam  me  ,  dicentes  :  Ecce  places  regi  ,  & 
omnes  fervi  ejus  diligunt  te.  Nunc  ergo  efto  gener 

V  E  R  S  I  O      AN  T  1  QUA. 

28.  EfviditSaul  qiioniam  Dominusciim  Da 
vid  eft.  Et  omnis  Ifrael  diligebat  eum. 


VuiGATA     NOVA. 

14.  In  omnibus  quoque  viis  fuis  David  prn- 
denter  agebat ,  &  Dominus  erat  cum  eo.  S»p,t6i 

I  5.   Vidit  itaque  Saul  quod  prudens  eflet  ni-  '5" 
mis ,  &  ccepit  cavere  eum. 

1 6.  Omuis  autem  Ifrael  &  Juda  diligebat 
David  :  ifife  enim  ingrediebatur  &  egrediebatur 
ante  eos. 

NOVA. 


regis. 

1 5.  Etlocuti  funt  fervi  Saul  in  aurlbus  David  om- 
nia verba  hxc.  Et  ait  David  :  Num  parum  videtur 
vobis ,  generum  efle  regis  ?  Ego  autem  fum  vir  pau- 
per &  tenuis. 

14.  Et  renuntiaverunt  fervi  Saul  ,  dicentes  :  Hu- 
jufcemodi  verba  locutus  eft  David. 

2  5 .  Dixit  autem  Saul  :  Sic  loquimini  ad  David  : 
Non  habet  rex  fponfalia  necefle ,  niii  tantiim  cen- 
tum prxputia  Philifthinorum  ,  ut  fiat  ultio  de  iniml- 
cis  regis.  Porro  Saul  cogitabat  tradere  David  in  ma- 
nus Philifthinorum. 

16.  Cumque  renuntiaflent  fervi  ejus  David,  ver- 
ba qua?  dixerat  Saul ,  placuit  fernio  in  oculis  David  , 
ut  fieret  gener  regis. 

2. 7.  Et  poft  paucos  dies  furgens  David  ,  abiit  cum 
viris  qui  fub  eo  erant.  Et  percuflit  ex  Philifthiim  du- 
centos  vifos ,  &  attulit  eorum  pra:putia  ,  &  annu- 
meravit  ea  regi  ,  ut  eflet  gener  ejus.  Dedit  itaque 
Saul  ei  Michol  filiam  fuam  uxorem. 


,  .1 


5tip,  14. 


29.  Et magis adjecit  Saul timere  a  facie  Da\id, 

V  U  I  G  A  T  A 

50 Fide  Not. 


30.  Et  egrelTi  funt 
principes  Philifthinorum  : 
a  principio  autem  egreffionis  eorum  ,  prudentius  fe 

NotjE    ad    Version 

#•.  14.  Sic  eft  in  Graeco ,  excepto  uno  Qm^,  ,  intellt- 
rem  ,  pro  fapiens. 

t.  \6.  Ita  Lucif.  fubdit,  omiiro  intermedio  *■.  ij.qui 
tamen  exllat  in  Graeco  ,  licut  Mc  n^aVa  ,  diligehai ,  pro 
diligebant.  ^  .  . 

tf.  17-  i8-  19-  Totidem  abfunt  a  Grseco  Vatic,  qui 
camen  legunmr  in  Alex,  uc  in  edict.  Aid.  «c  Compl. 

t.  l8.  Ad  verbum  e  Gtaeco  ,  excepto  uno  efl   ,   quod 


VULGATA     NOVA. 

18.  Et  vidit  Saul ,  &  intellexit  quod  Dominus 
ellet  cum  David.  Michol  autem  filia  Saul  dilige- 
bat eum. 

19.  Et  Saul  magis  coepit  timere  David  :  fac- 
tufque  eft  Saul  inimicus  David   cunftis   diebus. 

NOVA. 

gerebat  David  qu4m  omnes  fervi  Saul ,  &  celebre 
faftum  eft  nomen  ejus  nimis. 


EM     ANTIQUA  M. 

deed.  .  _ 

Tf .  29.  In  Gr.  Vat.  fimpliciter  :  K«i  vfosiMo  fi/Vate- 
,9-ai  Kir-i  iixvlS  iTi.  Et  adjecit  cavere  a  David  amplius :  at 
in  edit.  Compl.  fie  :  nfoc='6e7o  2tt»  ipoQiTxtH'  aVo  -o-foow- 
7T\i  Ami/  >   ut  fup. 

t.  50.  Hie  verius  penitus  omittitur  in  Gr.  Vat.  exftac 
veto  in  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  de  more  ,  non  au- 
tem apud  Lucif.  fupra. 


CAPUT     XIX. 


VeRSIO     ANTIQUA. 


Lucif.  Cat  I  I  1.  T^TlocutuseftSauladJonathamfilium^uum, 
1».  187.      •I—' 


fro  S,  Atlian 
i. 


._  &  ad  omnes  pueros  fuos,  occidere  David. 
Et  Jonathan  filius  Saul  diligebat  David  valde. 


VULGATA     NOVA. 
I .  T    Ocutus  eft  autem  Saul  ad  Jonathan  filiura 


2.  Et  indicavit  Jonatha  David,  dicens  :  Saul 
quirit  occidere  te 


fuum  ,  &  ad  omnes  fervos  fuos  ,  ut  oc- 
ciderent  David.  Porro  Jonathas  filius  Saul  dili- 
gebat David  valde. 

2 .  Et  indicav  it  Jonathas  David ,  dicens :  Qua;- 
rit  Saul  pater  meus  occidere  te  :  quapropter  ob- 
ferva  te  ,  qua;fo ,  mane ,  &  manebis  clam ,  & 
abfconderis. 

NoT^    AD    Versionem    antiquam. 

*   I    Ita  Once  verbum  pro  verbo  ,  nif.  qu6d  pro  d,-         1. 1.  Sic  efl  in  Gr.  priter  unum ,  i-nyf-.o.^.....  tS  Aa- 

l.geh'at  I  hahetur  ifur.  ,  quafi  dehgekat ,  ab  «[fs«  .  cap.o  ,      v'./,   an»u,„u,v„  ,pfi  Dav.d  .  pro  ,»d,cav,t Ua- 

el.go  ,  md.  in  Compl.  .--.«t».  -*"'  •  'V^°^  '^^^  '«"*'• 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.  XIX. 

Versio    antiqua. 


503 


VULGATA     NOVA. 
5.  Ego  autem  egrediens  ftabo  juxta  patrem 
meum  ,  in  agro  ubicanque  ftieiis  :  &  ego  loquar 
de  te  ad  patrem  meum  :  &  quodcutique  vide- 
ro ,  nunciabo  tibi. 

4.  Lociitus  eft  ergo  Jonathas  de  David  bo- 
na ad  Saul  patrem  fuum  ;  dixitque  ad  eum  :  Ne 
pecces  rex  in  fervum  tuum  David  ,  quia  non 
peccavit  tibi ,  &  opera  ejus  bona  funt  tibi  valde. 

5.  Et  pofuit  animam  fuam  in  manu  fua  ,  & 
percuflit  Philiftha;um  ,  &  fecit  Dominus  falutem 
magnam  univerfo  Ifraeli :  vidifti ,  &  lajtatus  es. 
Quare  ergo  peccas  in  fanguine  innoxio  ,  inter- 
ficiens  David  ,   qui  eft   abfque  culpa  > 

6.  Quod  cum  audillet  Saul  ,  placatus  voce 
Jonatha: ,  juravit  :  Vivit  Dominus  ,  quia  non  oc- 
cidetur. 

V  U  L  G  A  T  A 

7.  Vocavit  itaque  Jonathas  David,  &   indicavit     ad  Saul,  &  fuit  ante  eum,  ficut  fuerat  heri  &  nu- 
ei  omnia  verba  ha;c  :  &  introduxit  Jonathas  David     diuftertius. 

VuLGATANOVA.  VeRSIOANTIQUA. 

8.  Motum eft  autem  rurfum  bellum  :&  egref-  8.    Et  adjedum  eft  belllim  liei'i  :  &   myaluh  lucif.Cal.uiiftif. 
fus  David  ,  pugnavit  adversiim  Philifthiim  :  per-     David ,  &c  expiignavit  alienigenas  :  &  perciilllt 

cuiTitque  eos  plaga  magna,  &  fugerunt a  facie    illos  plagd  magna,  &  fugerunt  a  facie  David. 
ejus. 

Er  £iclus  eft  in  Saul  fpiritiis  mains :  &  ipfe  in 


4.  Et  locutus  eft  Jonatha  ad  patrem  fuum ,  di-  laaf.  Cat.  utifup: 
cens  :  Noli  peccare  rex  in  fcr\  um  tuum  David , 

quoniam  non  peccavit  in  te,  &  fifta  ejus  bona 
funt  valde. 

5.  Et  pofuit  animam  fuam  in  manilnis  fuis, 
&  occidit  alienigenam,  &  fecit  Dominus  falu- 
tem in  Ifraiil :  «Sc  omnis  Ifrael  viderunt,  &  gavi- 
fi  funt.  Et  ut  quid  peccas  in  fanguinem,  &  oc- 
cidere  vis  David  fine  caufa  ? 

6.  Et  audivit  Saul  vocem  Jonathx  filiifui,<S: 
juravit  Saul ,  dicens :  Vi\it  Dominus,  fi  mottuus 
fuerit  Da\id. 

NOVA, 


9.  Et  faftus  eftfpirltus  Domini  malus  in  Saul : 
fedebat  autem  in  domo  fua  ,  &  tenebat  lanceam  : 
porro  David  pfallebat  manu  fua. 

10.  Nifufque  eft  Saul  contigere  David  lancea 
in  pariete  ,  He  declinavit  David  k  facie  Saul  : 
lancea  autem  caflb  vulnere  perlata  eft  in  parie- 
tem,  &  David  fugit ,  &  falvatus  eft  noile  ilia. 

1 1 .  Mifit  ergo  Saul  fatellites  fuos  in  domum 
David  ,  ut  cuftodirent  eum  ,  &  interficeretur  ma- 
ne. Quod  cum  annuntiaflet  David  Michel  uxor 
fua  ,  dicens  ;  Nifi  falvaveris  te  node  hac ,  eras 
morieris  : 

V  U  L  C  A  T  A 


9-      , 
domo  lua  ciormiebat,  6c  erat  in  manu  ejus  lan- 
cea :  (Sc  ecce  pfallebat  in  manibus  fuis. 

1  o.  Et  qua;rebat  Saul  percutere  lancea  David , 
&  perciilllt ,  &  declinavit  David  a  facie  Saul :  & 
perculllt  lancea  in  parietem ,  5:  Da^  id  fugit ,  & 
falvus  faftus  eft. 

1 1 .  Et  faclum  eft  in  ilia  node ,  &  mifit  Saul 
nuncios  ad  domum  David,  ut  cuftodirent  ilium, 
quo  mane  occideret  ilium 


NOVA. 


II.   depofuit  eum  per  feneftram  :  porro  ille  abiit 
&  auftigit ,  atque  falvatus  eft. 

15.  Tulit  autem  Michol  ftatuam ,  &  pofuit  earn 

V  U  L  G  A  T  A      NOVA. 


14.  Mifit  autem  Saul  apparitores  ,  qui  ra- 
perent  David  :  &  refponfum  eft  quod  a;grotaret. 

1 5 .  Rurfumque  mifit  Saul  nuncios  ut  viderent 
David ,  dicens :  AfTerte  eum  ad  me  in  ledro  ,  ut 
occidatur. 

NoTiE     AD    Ver 

If.  4.  Gr.  pofl:7ii«4t/;.r,  addit ,  rasf !  Aati/  ayif'ii  -apl; 
SotA ,  dein  tIv  -mctl^pa, ,  de  David  btit:ii  nd  S,ini  ,  See. 
turn  pro  dicens  ,  fie  ,  j,  E?7r=  vrfo;  a'oToV  ,  ^  dixit  ad  eum  , 
&  pro  noli  peccare  ,  ^uh  d^xpli^szr'ji ,  ne  peccet  :  reliqua 
concordant  ad  verbum  ,  ddeto  uno  fum  ,  in  fine.  Am- 
brof.  ep.  J  I.  to.  2.  999.  d.  legit  :  Koli  peccare  tn  jh-jiim 
tuum  Da-jid, 

Tf-.  y.  Nonnulla  variant  Greece,  videlicet  fing.  tJJ  -/j-f'' 
ctuT? ,  pro  plurali  m.tnihiti  litis-,  at  in  Compl.  eft  rc.T^ 
Pl^ff'^/;  dein  jc,  £-7raT«^e,  percrtffit  ^  pro  occidit;  pauluque 
poft  ita  >//67aAH>',  magnam,  loco  in  If.ael  ;  exinde ady.i;;- 
gttinem  y  additur  aOwoK ,  jnnoxnim-,  proximeqiie  f^u^xriM- 
oa(  ToV  Aa^^IsT  AcjpsaK  ,  i/iterfcicndo  David  gratis  ,  loco  ec- 
cidere  vis  ,  &c.  Ambrof.  ep.  Ji.  to.  2.  999.  d.  legit :  Vt 
quid  peccas  in  jangltinem  innocentem  ,  eccidere  David  jine 
caiija  .'  &  in  Pi.  1 18.  to.  i.  1 147.  e.  Qjiid peccas  in  Jan- 
gtttnem  mnocentis  ? 

f.6.  Abfunt  a  Gt.  jiiii  fiii ,  Sc  in  fine  Dazid  ;  loco 
veto  mortuHS  fiierit ,  fie,  aTriCai-elVai ,  morietiir  ;  reliqua 
concordant. 

1^.  8.  Pro  adjeBum  rfl ,  habetur  Grace  'CTpo'Jti-%  ,  at  in 
edit.  Compl.  «nrpissTi^M  ;  exinde  ad  Jieri  ,  additur  -etc»; 
SasA ,  adverslis  Sartl  ,  ut  infra  loco  illos  plaga  magna  , 
fie ,  cc  ouncl^  'sr-Mivni'  f.i9j£f.?vv  c^oJpa,  in  cts  plagam  ma- 
gnam -aalde ;  item  in  fine,  «Vt?  ,  pro  David i  reliqua  ut 
in  Lat.  fup. 


fuper  lectum  ,  &  pellem  pilofam  caprarum  pofuit  ad 
caput  ejus ,  &  operuit  eam  veftimentis. 

Versio    antiqua. 
1 4.  Saul  mifit  nuncios ,  ut  acciperent  David : 


&  relponderunt  \'exari  ilium  gra\iter. 

15 Afferte  ilium  in  ledo  ad  me,  ut  occi 

dam  ilium. 

sionem    antiquam. 

't'.  9.  In  Gr.  fie  :  •^nvfJ.a.  0;^;  is'i^vpzv  i-rt  2ayA ,  fpiri- 
tiis Dei  mains  fuper  Saul ,  loco  in  Saul  fpir.  mains ;  exin- 
de deIetoy;fa  ,  poft  domo  ^  loco  dormiebat ,  ponitur  ;taUiy'- 
/at ,  fedens  ;  edit,  tamen  Aid.  retinei  av-ri  ,  cum  Compl. 
in  qua  etiam  feq.  iziiilo;  turn  in  Vat.  &  al.  fie,  «,  Ja- 
fv  ,  1^  hajla  ,  loco  !5  erat  ,  demtis  feqq.  lancea  ,  &  ecce  , 
cujus  uliimi  loco  ponitur  AxvlJ' ■■,  in  Mf.  tamen  Alex,  fie, 
i)  !Ji  AavlS'  item  in  eodem  Mf.  prjeponitur  uyin,  voci 
manibtis  ,  ficut  in  editt.  Aid.  &  Compl.  deeft  veto  in  Gr. 
Vatic. 

Ttr.  10.  Haec  variant  Grace,  nempe  to  S^lfu  t';  A«w'/, 
haflam  in  David  ,  pro  lancea  David ;  at  in  edit.  Compl. 
fie  ,  cV  Aofxli  TO»  Axuij'  dcinde  pro  declinavit,  ita, 
dirt^v  ,  recejitt ,  abfque  priced.  tSt  percujjit :  demum  pro 
fugit ,  fie  ,  ff.v:^upvGs ,  recejjit. 

Tf".  1 1 .  Ad  verbum  e  Gr^co  ,  exceptis  his ,  ^«y  mane  oc- 
cideret ilium  ,  pro  quibus  fimpliciter  ,  t?  ^xrxTc^cxi  ci.u- 
Tcc  izpci ,  ad  occideudum  cum  mane. 

f.  14.  Hunc  verlicuium  faiis  exprimit  Hieron.  fupra  ; 
nam  in  Gr.  fic  :  Kal  a7r/r;'?>-  Solr^  a'/feASj;  ?'X^ur  rln 
Aai'iJ'  jt,  ^e'/tcji'  ctox^^^^^i  cclt!,^. 

t.  ijTSubdit  Hieron.  fiip.  Mifit  rurfum  dicens:  Ager- 
te  ,  &c.  Gr.  K«j  «Vos-gM^  gVi  ray  l\xu\^  ,  ^?-/wv  'Ayxyi'Js 
oluTcy  sVi  THs  y-^tVnc  irpai;  f4s  ,  th  ta^aTwcai  aurzy.  Et  mtt- 
tit  fuper  David  ,  dicens  :  Adducile  eum  fuper  leUitm  ad  me  , 
ad  imerfctcndum  ettitj^ 


Hieron.  epiji.  ai 
Marcill.  (,  2.61J. 
b. 


J04  LIBER     I.     RE  GUM.     Cap.    XIX. 

Versioantiqua.  Vuigatanova;" 

Keren,  «hi  flip.        1 6.     Ef    Venerunt  nUIlcii  ;  &    ecce  Cenotaphia  i6.   Ciimque  veniflent  nundi ,  inventum  eft  (i- 

in  ledo  ,  iSc  jecur  Caprariim mulachmm  fuper  ledum  ,  &  pelliii  caprarum  ad 

caput  ejus. 

VULGATA        NOVA. 

17-  Dixitque  Saul  ad  Michol  :  Quare  fie  illufif-     refpondit  Michol  ad  Saul:  Quia  ipfe  locutus  eftmi- 
ti  mihi ,  &  dimifilli  inimicuni  meum  ut  fugeret  ?  Et     hi ;  Uimitte  me  ,  alioquin  iiiterficiam  te. 


V  E  RS  1 


VuLGATA     NOVA. 


Ih«/.  C.i/.  /.  I, 
{ro  S,  Aih.in,  iSy. 


A  N  T  I  Q  U  A. 

i8.    Et  David  filgit,  &  falvus  faflllS  efl:,&ve-  i8.  David autemfogiens.falvatus  eft,&  ve- 

nir  ad  Samuel    in    Armathen,  &  renuntiavit  ei      nit  ad  Samuel  in  Ramatha,  &nunciavicei  omnia 

omnia  qux  fecit  Saul qua;  fecerat  fibi  Saul  :  &  abierunt  ipfe  &  Samuel, 

&  moi-ati  funt  in  Naioth. 
VuLGATA       NOVA. 
1 9.   Nunciatum  eft  autem  Sauli  i  dicentibus  :  Ec-     qui  ciim  vidilTcnt  cuneum  prophetarum  vaticinantium  , 


ExMf.Carh.H.i 


ce  David  in  Naioth  in  Ramatha. 

10.   Milk  ergo  Saul  liitores  ,  ut  rapercnt  David: 

VerSIO     ANTIQUA. 

21 Et  iratus  iracundia  Saul, 


&  Samuelem  ftantem  fuper  eos ,  faftus  eft  etiam  Spiri- 
tus  Domini  in  illis  ,  &  prophetare  cceperunt  etiam  ipli. 

VuLGATA      NOVA. 


Aug.  gd  Simp! .  1, 
t,6. 105.  f. 


1 1 .  Quod  ciim  nunciatum  eflet  Sauli ,  mifit 
&  alios  nuncios  :  prophetavcrunt  autem  &  illi.  Et 
rurfum  niiiit  Saul  tertios  nuncios :  qui  &  ipli  pro- 
phetaverunt.   Et  iratus  iracundia  Saul  , 

VutGATA       NOVA. 

ii.  abilt  etiam  ipfe  in  Ramatha  ,  &  venit  ufque     vid  >  Diftumque  eft  el  :  Ecce  in  Naioth  funt  in  Ra- 
ad  cifternam  magnam  ,  qua;  eft  in  Socho ,  ^  inter-     matha. 
rogavit ,  &  dixit  :  In  quo  loco  funt  Samuel  &  Da- 

VeRSIO     ANTIQUA. 

23 fodus  eft  fuper  eum  Spiritus  Dei,  & 

ambulabat  ingtediens ,  &  prophetabat 


Amly.l.  i.effic.  t. 


24 Et  Saul  inter  prophetas? 


NoT^    AD    Versionem 

Tif".  iS.  similiter  in  Grsco  ,  excepto  vcrbo  ='p;^w7a'  >  t'r- 
nitint  ,  pro  veMerttnt.  Obfervat  ibidem  Hieron.  /to  cc- 
notaphiis  ,  in  Behrao^  theraphim  ,  id  eji  ■,  yucp^oj^a?»  fo~ 
Jit.i  ejje :  turn  addit :  Et  non  decor  ,  (  al.  jecitr  ,  e  Gr.  it7ra/>) 
capraritm  ,  ut  iwflri  codices  habejlt  ;  jcd  pttlvtUtts  de  atpra- 
Tltm  pelle  confntns  ,  qui  iritonjis  piiis  ,  caput  involutt  in 
ledtilo  koini?ns  tneritiretrtr. 


VuLGATA      NOVA. 

2  ? .  Et  abiit  in  Naioth  in  Ramatha  ,  8c  fac- 
tus  eft  etiam  fuper  eum  Spiritus  Domini ,  &  am- 
bulabat ingrediens  ,  &  prophetabat  ufque  dum 
veniret  in   Naioth   in   Ramatha. 

14.    Et  exfpoliavit  etiam  ipfe  fe  veftimentis 
fuis  ,  &  prophetavit  cum  dTteris  coram  Samue- 
le  ,  &  cecidit  rmdus  tota  die  ilia  &  node.  Un- 
de  &  exivit  proverbium  :  Num   &  Saul  inter  Sup.  loi 
prophetas  >  n- 

A   N  T  I  Q  U   A  M. 

Tf.  25.  Grsce,  i,  lyen'i^x  i,  fVaVrw,  &c.  at  in  edict. 
Aid.  &  Compl.  decft  2.  jc.  ;  exinde  lie  ,  jj  £7re^Ef'e75  irpo- 
tpVTivojy  1  ^  tbat  prophetans  >  abfque  verbo  ingrediens  i  fed 
inMf.  Alex,  ac  ed.  Aid.  eft  ,sVc/)£j£?o  -cjoptuojusyc^  ,  Jc'sr^o- 

pHTEt/af,    in    Compl.    jVo/JElSh     «Za-OpEfO^eVOi;  ,    JCj     «JJ^iJECllTEfCE- 

Addit  Aug.  fup.  non  polfe  hie ,   nili  Spiritum  bonum  in- 
telli;^i :  Non  ex  eo  tamiim ,  inquir  ,  qttia  diiium  eft  prophe- 


1t.  18.  Ita  Grsece  ,  liis  exceptis ,  etTrayfernii ,  anniiniint ,  tabat ;  «4m  in  exemplaniiis  ijnis  jtint  ex  Hehrxs  ,  liM  qito- 

pro  reiutntiauit  ,  &  dura  .,  Jibi ,  addito  zi  fecit :  item  pro  que  inverntnr  de  fpiritu  malo  diilf.m  itn  :  Poft  diem  autem 

qux  ,  onx,  qiixcHnqiie.  alteram  invalit  Ipiiitus  Dei  mains ,  &c.  de  Vulg.  18.   lo. 

if.  21.  Similiter  in  Gr.  Kai'sOfiuJOH  afyn  ^xn'y  fed  hxc  t-  24.  Ambrof.  ibid.  Saul   quoque  vcillatus  chtro  pro- 

abfunt  ab  Hebrxo  :  in  Mf.  etiam  Lat.  fupradido  leguntur  phetarum  ,  etuim  ipfe  prophetavit ,  i^  de  joia  quaji  indignt 

in  marg.  inferior! ,  ut  in  Germ.  n.  9.  intra  textum ,  fed  ex-  memor.ttum  eji ,  Sec.  ut  fup.  Grsc.  Ei'  i  S«a  w  wfifmcii;  ; 

puncla  de  more.  Si  JJ  Saul  :n  prophetis. 


CAPUT       XX. 


V  U    L  G   A  T 

1.   17  Ugit  autem  David  de  Naioth  ,  qu.-eeft  inRa- 

MT  matha  ,  venienfque  locutus  eft  coram  Jonatha  : 
Quid  feci  >  qu.T  eft  iniquitas  mea  ,  &  quod  peccatum 
meum  in  patrem  tuum  ,  quia  quirit  aniinam  meam  ? 

1.  Qui  dixit  ei  :  Ablit ,  non  morieris  :  neque  enim 
faciet  pater  meus  quidquam  grande  ve!  parvum  ,  ni- 
fi  pniis  indicaverit  mihi  ;  hunc  ergo  celavit  me  pater 
meus  fermonem  tantummodo  ?  nequaquam  erit  iltud. 

5.  Etjuravit  rurfum  Davidi.  Et  lUe  ait  :  Scit  pro- 
fe£t6  pater  ruus  quia  inveni  gratiam  in  oculis  tuis ,  & 
dicet :  Nefciat  hoc  Jonathas  ,  ne  forte  triftetur.  Quin- 
imo  vivit  Dominus ,  &  vivit  anima  tua  ,  quia  uno 
tantum  (  ut  ita  dicam  )  gradu  ,  ego  morfque  dividi- 
mur. 

4.  Et  ait  Jonathas  ad  David  :  Quodcunque  dixe- 
rit  mihi  anuna  tua ,  faciam  tibi. 


A      N  o  V  A. 

5 .  Dixit  autem  David  ad  Jonathan  :  Ecce  calendi 
funt  craftino  ,  &  ego  ex  more  federe  foleo  juxta  re- 
gem  ad  vefcendum  :  dimitte  ergo  me  ut  abfcondar 
in  agro  ufque  ad  vefperam  diet  tertia;. 

6.  Si  relpiciens  requiiierit  me  pater  tuus ,  refpon- 
debis  ei  :  Rogavit  me  David  ,  ut  iret  celeriter  in  Beth- 
lehem   civitatem    fuam  :  quia   viitims  folemnes  ibi     Luc.i-, 
funt  univerlis  conti  ibulibus  fuis.  4. 

7.  Si  dixerit ,  Bene  ;  pax  erit  fervo  tuo  :  fi  autem 
fiierit  iratus ,  fcito  quia  complcta  eft  malitia  ejus. 

8.  Fac  ergo  mifericordiam  in  fervum  tuum  :  quia 
foedus  Domini  me  famulum  tuum  tecum  inire  fecifti  : 
fi  autem  eft  iniquitas  aliqua  in  me ,  tu  me  interfice, 
&  ad  patrem  tuum  ne  introducas  me. 

9.  Et  ait  Jonathas  :  Ablit  hoc  a  te  :  neque  enim 
fieri  potert  ,  ut  fi  certe  cognovero  completam  efle 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.   XX. 


5^5 


patris  mei  malitiam  contra  te  ,  non  annuntiem  tibi. 

10.  Refponditque  David  ad  Jonathan  ;  Quis  re- 
nuntiabit  niihi ,  fi  quid  forte  relponderit  tibi  pater 
nius  dure  de  itie  > 

1 1.  Et  ait  Jonathas  ad  David  ;  Veni,  &  egredia- 
mur  foras  in  agrum.  Ciimque  exiilent  ambo  in  agrum, 

II.  ait  Jonathas  ad  David  :  Domine  Deus  IfracI, 
fi  inveftigavero  fententiam  patris  mei  craftino  vel 
perendie  :  &  aliquid   boni  fuerit   fuper  David  ,  & 

VULGATA     NOVA. 

1 5 .  non  auferes  mifericordiam  tuam  a  dome 
mea  ufque  in  fempiternum  ,  quando  eradicave- 
rit  Dominus  inimicos  David  ,  unumquemque  de 
terra  :  auferat  Jonathan  de  domo  lua  ,  &  re- 
«juirat  Dominus  de  manu  inimicoram  David. 

V  u  1  G 

1 6.  Pepigit  ergo  Jonathas  foedus  cum  domo  Da- 
vid :  &  requillvit  Dominus  de  manu  inimicoruni  David. 

I  7.  Et  addidit  Jonathas  dejerare  David  ,  eo  quod 
diligeret  ilium  :  ficut  enim  animam  fuam  ,  ita  dili- 
gebat  eum. 

18.  Dixitque  ad  eum  Jonathas  :  Cras  calends 
funt ,  &  requireris  ; 

19.  requiretur  enim  19...  Vide  Not. 
felTio  tua  ufque  perendie. 

Delcendes  ergo  feftinus ,  &  venies  in  locum  ubi  celan- 
dus  es  in  die  qua  operari  licet ,  Sc  fedebis  juxta  la- 
pidem ,  cui  nomen  eft  Ezel. 

10.  Et  ego  tres  fagittas  mittam  juxta  eum ,  &  ja- 
ciam  quafi  exercens  me  ad  lignum. 

21.  Mittam  quoque  &  puerum ,  dicens  ei :  Va- 
de ,  &  aiTer  mihi  fagittas. 

2i.  Si  dixero  puero  :  Ecce  fagitts  intra  te  funt , 
tolle  eas  :  tu  veni  ad  me ,  quia  pax  tibi  eft ,  &  ni- 
hil eft  mali,  vivit  Dominus.  Si  autem  fie  locutus  ftie- 
ro  puero  ;  Ecce  fagitt.-e  ultra  te  funt  ;  vade  in  pa- 
ce ,  quia  dirailit  te  Dominus. 

1 3 .  De  verbo  autem  quod  locuti  fumus  ego  &  tu , 

VuLGATA     NOVA. 

50.  Iratus  autem  Saul  adversiim  Jonathan, 
dixit  ei  :  Fili  mulieris  virum  ultro  rapientis  ,  nun- 
quid  ignoro  quia  diligis  (ilium  Ifai ,  in  eonfulio- 
nem  tuam  ,  &  in  conftifionem  ignominiofj;  ma- 
tris  tUc-e  ? 

51.  Omnibus  enim  diebus ,  quibus  filius  Ifai 
vixerit  fuper  terram  ,  non  ftabilieris  tu  ,  neque 
regnum  tuum.  Itaque  jam  nunc  mitte  ,  &  ad- 
duc  eum  ad  me  :  quia  filius  mortis  eft. 

5 1 .  Refpondens  autem  Jonathas  Sauli  patri 
fuo  ,  ait :  Quare  raoriemr  ?  quid  fecit  ? 

5  ) .  Et  arripuit  Saul  lanceam  uc  percuteret 
eum.  Et  intellexit  Jonathas  quod  detinitum  elfet 
i  patre  fuo  ,  ut  interficeret  David. 

NotjE    ad    Versi 

1^.  I  J.  Sic  habet  Mf.  Corb.  in  margine  ,  port  hoc  Vulg. 
in  fempiternum.  Eadem  praeferc  Germ.  n.  g.  intra  textum, 
fed  deleta  de  more  :  item  Germ,  alter  n.  7.  fed  fecunda 
manu :  in  hoc  tameii  ult.  deiunt  priora  verba  ,  am  Ji  non 
jecera  ,  quae  pariter  abfunt  ab  Hebno  cum  fequentibus. 
Contra  in  Gr.  pod  hoc,  f»?  Tya/iVoj,  ita  fequitur :  K«! 

T?  •arpcflwVy  tm;  7h?  ,  iupi^v^vtn  to  oVe/^oc  Ty  'laiVK^av  a'Pro 
TV  oua  ^etulS  y  2j  £K^HTii<ia(  Ku'c^o^  -'x^P^^  '^^  ilautJ'  i.  e, 
Et  Ji  non  ,  in  aitferendo  Doimtiuni  iritmtccs  Davtd  ,  unum~ 
qitemqiie  A  fiicie  terra  j  inveniatttr  nomen  Jonatha<i  a  domo 
Davtd  ,  ^  tequirat  Domtnjti  inimicos  Davtd,  Ml.  Alex. 
loco  £i//.eOMra(,  tnventatiir  t  hab.  i^y.^bitvxi-,  atijcratttr  ^  ed. 
Compl.  iiofS-iicilxt  tS  'IrnrxQaf  pauloque^oft  Alex. 
f x^vTHO-i  KyC<o;  Et  X^'F'^  ^X^P^  '^^  ^KuiJ^ ,  ed.  Compl.  sk. 
■^^apuv  ex.6/»w/  AccuiS . 

>?.  19.  Hunc  locum  memorat  Aug.  q.  50.  in  Levit.  to. 
5.  515.  a.  dicens  ;  Jonathan  loqnttitr  ad  Davtd  :  Ejlo  in 
agro  in  die  operaria  ,  td  efl  ,  i?i  die  qua  fit  opus.  la  Cixco  : 

Ttm.  I. 


VuLGATA      NOVA. 

non  ftatim  mifero  ad  te ,  &  notum  tibi  fecero  , 

I  ).  hsc  faciat  Dominus  Jonathan ,  6c  h.-ec  addat. 
Si  autem  perfeveravent  patris  mei  malitia  adversiun 
te  ,  revelabo  aurem  tuam  ,  &  dimittam  te ,  ut  va- 
das  in  pace  ,  &  fit  Dominus  tecum  ,  ficut  fuit  cum 
patre  meo. 

14.  Et  fi  vixero ,  facies  mihi  mifericordiam  Do- 
mini :  fi  veto  mortuus  fuero  , 


Versio    antiqua. 

15 aut  fi  non  fecero,  quando auferat  Ex MfXtri,».  li 

Jonathan  de  domo  fua ,  &  requirat  Dominus  de 
manu  inimicorum  David. 


ATA       NOVA. 

fit  Dominus  inter  me  &  te  ufque  in  fempiternum. 

24.  Abfconditus  eft  ergo  David  in  agro  ,  &  ve- 
nerunt  calends ,  &  fedit  rex  ad  comedendum  pa- 
nem. 

1 5 .  Ciimque  fedillet  rex  fuper  cathedram  fuam 
(  fecundum  confuetudinem  )  qua;  erat  juxta  parie- 
tem  ,  furrexit  Jonathas ,  &  fedit  Abner  e.x  latere 
Saul ,  vacuufque  apparuit  locus  David. 

z6,  Et  non  eft  locutus  Saul  quidquam  in  die  ilia  : 
cogitabat  enim  quod  forte  evenillet  ei ,  ut  non  effet 
mundus ,  nee  purificatus. 

27.  Ciimque  illuxillet  dies  fecunda  port  calendas, 
lurfus  apparuit  vacuus  locus  David.  Dixitque  Saul  ad 
Jonathan  filium  fuum  :  Cur  non  venit  filius  Ifai ,  nee 
heri ,  nee  hodie  ,  ad  vefcendum  ? 

28.  Refponditque  Jonathas  Sauli  :  Rogavlt  me 
obnJxe  ,  ut  iret  in  Bethlehem , 

29.  &  ait  :  Dimitte  me  ,  quoniam  facrificium  fo- 
lemne  eft  in  civitate  ,  unus  de  fratribus  meis  accer- 
fivit  me  :  nunc  ergo  fi  inveni  gratiam  in  oculistuis, 
vadam  cito ,  &  videbo  fratres  meos.  Ob  banc  cau- 
fam  non  venit  ad  menfam  regis. 

Versio    antiqua. 
Et  foftus  eft  iratus  in  Jonathan  Saul  val- 


de., 


Lueif.Cal.  I.  I. 
pro  S,  Athun,  187« 
/• 


51 Et  dixit  :  Mitte  haec  ,  accipe  juvenem 

quoniam  filius  mortis  elt. 


32.  Et  refpondit  Jonathas  patri  fuo  :  Quare 
morietur?  quid  fecit? 

55.  Et  fullulit  Saul  lanceam  in  Jonathan  ut 
occideret  eum 


ONEM    antiquam. 

Kai  H^e/$  tii  TDK  Ts-TTOK  Qv  i  KfoC^^  cV  TJi*  ii^£/>tf  Tn  epjet- 
Qtf4^.  Et  venies  in  hcitm  tttum  ubt  abfcoftdes  te  in  dtt  opt-' 
raria. 

■t.  50.  Gr.  Kal  i^vfiMvofi^,  ^  indignams  eft  tri  ,  loco 
J5  fadus  efl  iratus  ;  ab  edit.  Compl.  abeft  o'f^«.  Ambrof. 
eriam  1.  z.  offic.  c.  7.  to.  i.  75.  c.  hab.  Gra-.iter  indi- 
gnattts  Saitl. 

It.  ii.  Grace  :  Hvi  f»  ivi^iiMi  ,  >a'£e  .  N«»c  igitur 
mittens,  cape,  loco  ^  dixit:  Mute  h,tc ,  accipt ;  &  in  fine 
fTo; ,  ifie  ,  loco  efl  i  in  edit.  Aid.  is^  sto;  ,  in  Compl. 
(Sit  fimpliciter. 

it.  jz.  ItaGrdcce,  hoc  excepto  ,  tw  'S.ai}~ ,  \oco  patri 
fuo  ;  at  in  Mf.  Alex,  nee  non  in  edd.  Aid.  &  Compl.  utrum- 
que  habetur ,  rw  2a»>  isxTfl  din'  exinde  in  Ml.  Vatic. 
&  al.  lie  ,  aVcEiHoM  ,  moritiir  ,  non  morietur. 

if.  55.  Gr.  Kal  £7r«pE....  tVl  'lundixv ,  Sec.  ut  fupra. 
Ambrof.  1.  1.  offic.  c'  7.  79.  c.  Percutere  Jonath.w  filium 
hajla  voluit. 

Sss  ' 


5o6 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XXI, 


VULGATA       NOVA. 


54.  Surrexit  ergo  Jonathas  &  menfa  in  ira  furo- 
ris ,  &  non  cometlit  in  die  calendarum  fecunda  pa- 
nem.  Contriftatus  eft  enim  fuper  David  ,  eo  quod 
confudillet  eum  pacer  fuus. 

3  J .  Cuinque  illuxiflet  mane  ,  venit  Jonathas  in 
agrum  juxta  placitum  David  ,  &  pucr  parvulus  cum 
eo, 

}6.  &  ait  ad  puerum  fuum  :  Vade  ,  &  affermi- 
hi  fagittas ,  quas  ego  jacio.  Ciimque  puer  cucurrif- 
fet ,  jecit  aliam  fagittam  trans  puerum. 

}7.  Venit  itaque  puer  ad  locum  jaculi ,  quod  mi- 
ferat  Jonathas  :  &  clamavit  Jonathas  port  tergum 
pueri ,  &  ait :  Ecre  ibi  eft  fagitta  porro  ultra  te. 

?  8.  Clamavitque  iterum  Jonathas  port  tergum  pue- 
ri ,  dicens  :  Feftina  velociter ,  ne  fteteris.  Collegit 
autem  puer  Jonathae  fagittas ,  &  attulit  ad  dominum 


fuum  : 

J  9.  &  quid  ageretur  ,  penltus  Ignorabat :  tantum- 
modo  enim  Jonathas  &  David  rem  noverant. 

40.  Dedit  ergo  Jonathas  arma  fua  puero  ,  &  dixit 
ei  :  Vade ,  &  defer  in  civitatem. 

4 1 .  Ciimque  abiiflet  puer  ,  furrexit  David  de  lo- 
co ,  qui  vergebat  ad  auftrum  ,  &  cadens  pronus  in 
terram  ,  adoravit  tertio  :  &  ofculantes  fe  alterutrum  , 
fleverunt  pariter  ,  David  autem  amplius. 

41.  Dixit  ergo  Jonathas  ad  David  :  Vade  in  pa- 
ce :  quscunque  juravimus  ambo  in  nomine  Domin' , 
dicentes  :  Dominus  fit  inter  me  &  te ,  &  inter  fe- 
men  meum  &  femen  tuum  ufque  in  fempitemum. 

4 ;.  Et  furrexit  David  ,  &  abiit  :  fed  &  Jonathas 
ingrefliis  eft  civitatem. 


CAPUT       XXI. 


VUIGATA       NOVA. 

propter  quara  miflus  es  i  me  ,  &  cujufmodi  pr^cep" 
ta  tibi  dederim  :  nam  &  pueris  condixi  in  ilium  & 
ilium  locum. 

3 .   Nunc  ergo  fi  quid  habes  ad  manum  ,  vel  quin- 
que  panes ,  da  raihi ,  aut  quidquid  inveneris. 


Cyff.  /.  },  Tcjlim, 
5  lis.*. 


IxM/s.Germ.n, 
7.55».  II. 


1,  "XTEvk  autem  David  in  Nobe  ad  Achimelech 
V    facerdotem  :  &  obftupuit  Achimelech  ,  eo 
quod  venifl'et  David.  Et  dixit  ei  :  Quare  tu  folus  , 
&  nullus  eft  tecum  ? 

i.  Et  ait  David  ad  Achimelech  facerdotem  ;  Rex 
prscepit  mihi  fermonem  ,  &  dixit :  Nemo  fciat  rem  , 

Versio    antiqua. 

4.  Et  refpondit  facerdos  ad  David,  &  dixit:  4.  Et  refpondens  facerdos  ad  David,  aitU- 

Non  flint   panes    profani  in  manu  mea  ,    nil!  li  :  Non  habeo  laicos  panes  ad  manum  ,  fed 

panis  Tindus  unus  :  fi  obfervati  lunt  pueri  a  mu-  tantum  panem  fanftum  :  li  mundi  funt  pueri , 

liere,  manducabunt.  ■--  ^  —':-;■-... . 

V  u  1  G  A  T 

J .  Et  refpondit  David  facerdoti ,  &  dixit  ei :  Equi- 
dem ,  fi  de  mulieribus  agitur  :  continuimus  nos  ab 
heri  &  nudiuftertius  ,  quando  egrediebamur  ,  & 
fuerunt  vafa  puerorum  fanfta  :  porro  via  hsc  poUu- 
ta  eft,  fed  &  ipfa  hodie  fanftiiicabitur  in  vails. 

Versio    antiqua. 

7 laic  pafcebat  mulas  Saul. 


VuiGATA   nova. 


maxime  k  mulieribus  ! 

i      NOVA. 

6.  Dedit  ergo  ei  facerdos  fanftificatum  panem  :    Maui: 
neque  enim  erat  ibi  panis ,  nili  tantum  panes  propo-  12.  5.4. 
fitionis ,  qui  fublati  faerant  k  facie  Domini ,  ut  po- 
nerentur  panes  calidi. 


VuiGATA    NOVA. 

7.  Erat  autem  ibi  vir  quidam  de  fervis  Saul, 
in  die  ilia  ,  intus  in  tabernaculo  Domini :  &  no- 
men  e|us  Doeg  Idumafus ,  potentiiTunus  pafto- 
rum  Saul. 

Kirm.  tpift.  «d       8 Vide  fi  eft  ad  manum  tuam  lancea,&gla-  8.  Dixit  autem    David   ad  Achimelech  :  Si 

Manell.  1. 1. 6i  J.  dius  5  CjjUOniam  gladium  meum  ,  &  \-afa  mea  non     habes  hie  ad  manum  haftam  ,  aut  gladium  ?  quia 


fuftuli  m  manu  mea., 

9.  Refpondenfcjue  facerdos,  dixit  :  Ecce  gla- 
dius  Goliath  alienigenae,  quern  percuffifti  in  Val- 
le  terebinthi  ,  &  hie  involutus  eft  veftimento 
poft  ephod 


gladium  meum  ,  &  arma  mea  non  tuli  mecum  : 
fermo  enim  regis  urgebat. 

9.  Et  dixit  facerdos  :  Ecce  hie  gladius  Goliath 
Philifthsi,  quem  percuflifti  in  Valle  terebinthi ,  eft 
involutus  paiUo  poft  ephod  :  fi  iflum  vis  toilere, 
tolle  :  neque  enim  hie  eft  alius  abfque  eo.  Et  ait 
David  :  Non  eft  huic  alter  fimilis ,  da  mihi  eum. 

NoTiE     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

Jam ,  ijttando  venirat  ille  ai  Achimelech  facerdotem  ,  prin- 
cess pajlortim  Saul ,  Jdttmaus, 

Tf .  8.  Gr.  '  ISe  f/  f  fn'  cvrau^x  lttto  tmc  X^ip*  C^  Ao'/sf  , 
11  pO(K^a/« ,  OT/ ,  &c.  Ut  in  Lat.  fed  abfque  pronom.  mea, 
poft  z'afa  :  Mf.  tamen  Alex,  cum  editt.  Aid.  &  Compl. 
hab.  «Ksi/'ii  fii;  deinde  conftanter  cura  Vatic,  s'jt  i"f.n(pa, 
&c.  non  fnmpji .,  &c.  additis  his  in  fine  ,  I'tj  h  tj  fiina 
tJ  ^MiMox;  -MTci  o-tts/h'v  quoniam  fiiit  verhum  regis  feciitt' 
diim  feftiriationem  ;  qu«  reticuit  Hieronymus. 

1^.9.  NonnuUa  hic  variant  Graece ,  videlicet,  Ka'i  il- 
vsy  i  I'Ef  £i);  ,  £t  di:(ii  facerdos ,  loco  Refpondenfjue  facerdos  , 
dixit:  item  infra  ,  'H,\k  ,  Ela  ,  loco  terebinthi,  ficut  vv , 
erat ,  pro  efl,  pracpolito  cV  ,  in  ,  voci  veflimento  ;  fed  quod 
ab  Hieron.  fubjicitur  ,f«y?  ephod,  penitus  deeft  in  Gr.  in 
Mf.  tamet^Alex.  ac  edit.  Compl.  legitur  Ijucctiu  ,  abfque 
cr  ,  proximeque  c't'o»  tIi?  =Vco',«(/o5  ,  pofl  fiiperhiimerale  , 
quod  uliimum  abfuille  a  Mfs.  Latinis  Hieronymus  tefta- 
tuF  :  ita  enim  intelligendum  elTe  credimus  quod  fcribit 
fandlus  Do6lor  in  eadem  ep.  adMarcell.  ubi  pramilTis  his 
de  ephod  :  lllud  hrtvitir  attende  ,  quod  minquam  niji  in 


tr.  4.  Eadem  pcne  in  Grace ,  nifi  quod  pro  in  maim 
mea  ,  habetur,  inri  -rvi  x-'f"  /""  ^f"^  mantim  meam  i  dein- 
de  fie  :  oTi  km'  y  apyoi  ayjo/  n'oiv'  £/CTE^f^a7^et'a  tcc  Tra:- 
Sdcjx  sV/  'sr)^yy  aVo  JutKlaoi;  ,  ^  ipa.yi1cci.  i.  e.  quia  tii/i 
fanes  fan^i  fitnt  :  Ji  cHJlodiernnt  fe  ptttri  tantifm  a  mttliere , 
(^  comedent.  In  Mf.  veto  Alex,  (ic  :  oVi  o'm'  H  ifit.;  «710! 
tV''  in  ed.  Compl,  ii  ij.it  0  Kf?o;  c  «/ic;  ,  ut  fup.  fed 
abfque  -^t^ik,  ante  «to   7['i'a(xo5. 

Tf-.  7.  Ita  cod.  Mf.  habet  in  fine ,  poft  hoc  Vulg.  paf- 
torum  Saul  :  habent  fimiliter  Corb.  n.  5.  &  alter  Germ, 
n.  9.  ille  in  margine  fuperiori  ,  hic  intra  textum ,  fed 
dai^a  linea  delet*  de  more:  abfunt  veto  a  textuHebrai- 
co  &  Vulgata  ,  non  autem  a  Gr.  ubi  lie  ;  Kal  hyojucc  au~ 
.7«  AfiTX  0  ^i^C9^  J  y^M^y  rx^  f./utjyit;  2ai(^.  £f  nomen  ei 
Doec  Syrus  ,  pafcens  mulas  Saul.  Apud  Ambrof.  1.  de  Jo- 
feph ,  c.  6.  col.  496.  f.  hsc  etiam  leguntur  :  Doech  pr.t- 
tojitus  erat  ,  ^^  pr^epojitus  regis  animalium ,  ad  difipUn.vn 

mulortim  ,    hoc  eft  Jpadonum  animalium JJ  hu  Syrus 

trat.  Item  ap.  Auguft.  in  Pf.  JI.  n.  5.  col.  476.  c.  Hoc 
mode  leiiam  efi  i»  lihro  RegnorHtn :  ErM  auttm  ibi  Deech  qui- 


LIBER    I.    REGUM.     Cap.  XXI. 


S07 


Ve  R  S  I  O 

10 Fide  Not. 


A  N  T  I  Q  U  A. 


II Nonne  ifte  eft  David,  cui  chorum  fe-   Au^.inVf.i^.t. 

cerunt  mulieres  Ifraelitx,  dicentcs  :  Saul  percuf-  4-  109.  r.  d.  nj. 
fit  in  millibus,  &  David  in  denis  millibusJ        <<.ii;.  c/f^. 


VULGATA     NOVA. 

10.  Surrexit  itaque  David,  &  fugit  in  die 
511a  a  facie  Saul  :  cic  veiiit  ad  Achis  regem  Getii ; 

1 1 .  dixeruntque  fervi  Achis  ad  euni  cum  vi- 
diflent  David  :  Nunquid  non  ifte  eft  David  rex 
terrs  >  nonne  huic  cantabant  per  clioros  ,   di- 

Sup.  iS.  centes  :  Percuflic  Saul  mille  ,  &  David  decern 
7-  millia  ? 

•       I  z.   Pofuit  autem  David  fcrmones  iftos  in  cor- 
'' ' '  ■     de  fuo  >  &  extimuit  valde  a  facie  Achis  regis 
Geth. 

1 5 .  Et  immutavit  os  fuum  coram  eis ,  &  col-  1 5 .  Et  mutavit  vultum  fuiim  coram  ipfis  ,  & 
labebatur  inter  manus  eorum ,  &  impingebat  in  affeclabat ,  &  tvmpanizabat  ad  oftia  civitatis ,  & 
oftia  porta; ,  deJluebantque  faliva;  ejus  in  barbam.     ferebatlir  in  manibus  fuis ,  &  procidebat  ad  oftia 

port<E,  &  (alivas  decurrebant  lliper  barbam  ejus. 

14.  Et  dixit  Achis quid  hue  mihi  adduxiftis 

iftum  ? 

15.  Nunquid  arreptitium  ego  opus  habeoJ,... 
nunquidnam  intratiurus  eft  in  doraum  meam  J 


14.  Et  ait  Achis  ad  fervos  fuos  :  Vidiftis 
hominem  infanum  :  quare  adduxiftis  eum  ad  me  ? 

I  5 .  An  delunt  nobis  furioli ,  quod  introdu- 
xlftis  iftum ,  ut  fureret  me  prslente  ?  hiccine  in- 
gredietur  domum  meam  ? 

NoTiE    AD    Versxonem 


I 


A  D 

facerdotis  nominetiir ;  nam  (^  Samuel  ,  qui  ith  ciniliis  re- 
fer lur  ,  Le-Jitei  ftiit  ,  ^  facerdoles  Noit  hoc  digiiilatis  fux 
injigne  ^«rdinnt.'continuo  addit ;  £(  (  quod  in  Latinis  eo- 
dtcibui  71011  haheUir  )  qjiando  Daz'id  fitgiem  a  Saul ,  venit 
ad  Achimclech  ,  1$  gLidnim  fofiulavst ,  diceus  :  Vide  li  eft 
ad  manum  tuam  lancea  &  gladius Fcce  gladius  Go- 
liath   &  hie  involutus  eft  veftimento  poft  ephod  :  in  fa- 

trario  utique  epbod  condttum  fer-jahatnr.  £c  fane  nihil  aliud 
hie  in  Ladnls  codicibus  reprehendeie  videtur  S.  Doitor , 
quam  quod  carebant  ipli  hac  voce  ephod ,  quod  utique , 
inquit  ,  in  facrario  unit  cum  gladio  Goliath  condituni  Jer' 
vabatur :  vel  enim  de  hoc  unico  ephod  vel  pofl  ephod ,  ex- 
ptlcanda  funt  pr^milfa  ab  Hieionymo  verba  ,  quod  ;n  La- 
tinis  codicihus  non  habetur  i  vel  diceadum  ipfa  inteliigi  de- 
bere  de  verlibus  8.  3c  p.  lubjunClis ,  quos  totos  abfuiire 
a  Lacinis  codicibus  vehementer  repugnat.  Conlule  Hie- 
ron.  ibid. 

Ti'.  10.  Aug.  in  Pf.   55.  col.    109,  a.  ait  :  Scriptum  ejje 

in  Regnorum  lib quia  chm  fugeyet  David  perjecutorcin 

Saul,   contultt  je  ad  Aihis  regem  Geth.  Gr.  Kctl  «Ve'rH  Aa- 

Axvlj'  TTfo?  'A^;^^?;  {>o.<itKa.  TsS.  Oblervat  Auguft.  ibid. 
htc  immutaium  elle  nomen  regis  Geth  :  &  aliud  legi  in 
Pfalmorum  ,  aliud  in  Regnorum  libro.  Credo,  inquit  ,  y 
quod  hie  (  PI'.  55.  )  fcriptum  ejl ,  Cum  mutavit  vultum 
luum   coram  Abimelech  ,  &c.  Ja-iptttm  ejp  tn  Regnorum 

libris  (in(.  15.  ) fed  non  invenimui  hoc  ;  ^  tamen  ali- 

quid  inventmui  unde  appareat  hoc  ejJe  traiium  :  &  poft  pau- 
ca  ,  relaiis  pluribus  de  Regum  libro  i.  maximeque  a  j?". 
10.  ad  finem  hujus  capitis  ii.  tandem  condudit  :  ]'ide- 
tur  ergo  ad  ipfam  hifloriam  perttnere  quod  hie  jcriptum  eji 
C  Pf".  l^.  )  l/itlinus  David  ciim  mutavit  vultum  jttum  co- 
rani  Abimelech  ,  &c.  turn  addit  :  Sed  ille  Achis  erat  ,  non 
Abimelech.  Nomen  enim  Jolum  iion  videtur  canvenire  :  nam 
res  gefia  prope  ipjis  verbis  pariter  dcjignata  ejl  in  PJalmis  , 
qitibus  Jcripia  ejl  in  Regnorum  libro.  Ideo  magis  movere  nos 
debet  ad  qujerendum  jhcramentum  ,  quia  nomen  mutatum 
eji.  Nam  neque  illud  Jine  caufa  jailum  ejl,  quamvi;  Jit  fac- 
tum ;  fed  quia  aliquid  fgurabat ,  neque  hoc  Jine  caufl  /crip- 
turn  ejl  ,  ^  nomine  commutato.  Vide  iis  Auguft.  infra  de 
hoc  facramento  :  item  Not.  ad  v.  9.  cap.  21.  feq. 

Tt.  II.  Gr.  initio  hab.  Kal  httci  hi  tjxlln;  'A-^;»;^?;  Trpo; 
tlvTir-  Et  dixerum  pucri  Anchtis  ad  eum :  Auguft.  fup.  Et 
diClum  ejl  illi  :  Mis.  Germ.  n.  7.  &  9.  cum  Cotb.  n.    5. 


A  N  T  I  QU  A  M. 


fubdunr ,  clim  vidijjint  David  ,  qua;  ultima  verba  abfunt 
ab  utroque  textu  aim  Grjeco  ,  turn  Hcbraico  ;  leguntur 
tameti  in  Vulg^ata.   Mox  in  Gr.   ita  :  Ovxt  sTog   A«f  J/  o 

*B-TaTa^e  2.ty>  ,  &c.  Nonne  hie  David  rex  terra  .'  nonne 
huic  prxcinebant  qua  choros  ducebant  ,  dicentes  :  PercuJJtt 
Saul,  Sec.  ui  fupta,  addito  tantiim  «i/t?  ,  uttique  vocl 
millibus. 

T^.  !  J.  Gr.  habet  ;  Kai  »f^zt^c£  to  •crpoCwTrof  «ut?  eru- 
irnv  «Vtv,  Et  mutavit  faciem  fuam  coram  eo  ,  non  coram 
ipJis ;  alibi  tamen  legitur  avroiv;  deinde  verbo  •afKCTCuM- 
oa/o  ,  ajfeP.avit,  additur  hoc  ,  w  ^n  vn'tfif  in-iln,  in  di» 
ilia,  pauloque  fodtisafirfifilo,  proyfiei>,ji«r  ,  Nobil.  col' 
labebatur  ,  quali  ncTiflptr'. ;  reliqua  ad  verbum ,  addito 
ejus,  dun,  ad  vocemjaliva.  Ml".  Corb.  n.  IJ.  in  mar- 
gine,  nee  non  duo  Germ.  n.  7.  &  9.  poft  barb.tm  ejus, 
fubdunt ,  l§  cecidit  ad  ora  civitatis ,  qua?  abfunt  a  Graeco 
textu,  licut  ab  Hcbraico,  &  Vulgata.  Aug.  ibid.  109.  f. 
eadem  refumens ,  fctibit :  Immutavit  vultum  fuum ,  55  nf- 
feBabat  ,  Jj  tympanitabat  ,  ^  cadebat  ad  ojlia  civitatis  > 
fj  ad  ojlia  porta,  ^  falivx,  &c.  ut  fup.  Autl.  1.  de  pro- 
mill",  apud  Profp.   p.  IJI.  b.    ait  :   David  proditum  fefi 

cognofcens arreptitium  Jimnlans ,  falivx  ejus  in  barbam 

dejluebaut ,  jcrturque  totits  in  manibus  fuis. 

#.  14.  Aug.  infra,  col.  209.  d.  e.  hacc  hab.  Vidit  eum 
rex  ille  apud  quern  latehat ,  J5  ""  fu'!  ■  ^'  q»'^  ""hi  ar- 
reptitium iflui»  adduxiftis  7  Gr.  K«J  uin:-  'A-,x^i  Tfo;  rii 
tircuSa^  cf.uiii'  'IJ^  rje/s  avj ^  67rjAi)7r7ci'*  ivuV  ^icy^/ayili 
dvrlv  -TTp^i;  /Hi  ;  Et  dixit  Anchus  ad  pueros  fuos :  Ecce  vidif- 
tis virnm  epilepticum :  ut  quid  adduxifiis  eum  ad  me  ?  AucV. 
I.  de  promilf.  p.  lyi.  b.  Ouid  mihi  innoduxijiis  ijiumfa- 
naticum  ? 

>?■.  ly.  Gr.  Mh  ha.lt'e/ixi  iiTihViTrluv  i'lt^ ,  ort  Sitsx'/ys- 
;^«Te  a't'Tcc  eV/AH7r7£^f(&ar  "Ttpof;  ^e ;  ktc?  ^a  sicsMuce'Jcci  sti 
o/jti'ar.  Nitm  indigcns  furentibns  ego,  quoniam  introduxijlis 
eum  fuvere  ad  me  ?  hie  non  ingredietur  ifi  domum.  In  ed. 
Aid.  £1  ^Tc5  v/. ,  in  Compl.  it  ira^  ii^tMvoi'iXi  e/;  7w  01- 
xiay  ,Ki;.  Mf.  Getm.  n.  7.  fie  habet  fecunda  manu  :  Art 
dejunt  mthi  furioji ,  aut  dejidero  epilepticos  ?  fie  etiam  alter 
n.  9.  fed  expundla  de  more.  In  hoc  veto  Germ.  ult. 
r.ec  non  in  aliis  duobus  Cotb.  n.  5.  &  1 5.  fequuntur  ifta 
correcta  eadem  manu  :  Dimitte  him  ilium  ,  tS  "'  ingri- 
diatur  domum  meam  :  folus  Corb,  I  5.  hinc  ilium ,  hie  ni 
ingredietur ,  &c. 


CAPUT       XXII. 

Vulgata     nova. 


I .     A    Biit  ergo  David  inde  ,  &  fiigit   in  fpelun- 
Jl\.  cam  OdoUam.  Quod  cum  audlflent  fratres 

ejus ,  &  omnis  donius  patris  ejus ,  del'cenderunt  ad 

eum  iUuc. 

i.  Et  convenerunt  ad  eum  omnes ,  qui  erant  in 

anguftia  conftituti ,  &  opprefti  ire  alieno ,  &  amaro 

ammo  :  &   faftus  eft   eorum  princeps ,  ftieruntque 

cum  eo  quafi  quadringenti  viri. 

J.  Et  profedus  eft  David  inde  in  Mafpha  ,  qua; 

eft  Moab  :  &  dixit  ad  regem  Moab  ;  Maneat ,  org, 
Tom.  I. 


pater  meus  &  mater  mea  vobifcum ,  donee  fciam 
quid  faciat  mihi  Deus. 

4.  Et  reliquit  eos  ante  faciem  regis  Moab  :  inan- 
feruntque  apud  eum  cundis  diebus ,  quibus  David 
ftiit  in  priElidio. 

5 .  Dixitque  Gad  propheta  ad  David  :  Noli  ma- 
nere  in  pra;lidio ,  proricifcere  ,  &  vade  in  terram 
Juda.  Et  proteftus  eft  David  ,  &  venit  in  faltum 
Haret. 

6.  Et  audivit  Saul  quod  apparuiflet  David,  Sn, 

Sss  ij 


Uid.tl^.r, 


Uid,  Z09.  e. 


50« 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.   XXII. 


VULGATA       NOVA. 


*lri  qui  erant  cum  eo.  Saul  autem  cum  maneret  in     bunos ,  &  centuriones : 

Gabaa,  &  efTet  in  nemore ,  quod  eft  in  Rama  ,  haf-  8.  quoniam  conjuraftis  omnes  adversum  me  ,  8c 

tarn  manu  tenens ,  cundique  fervi  ejus  circumflarent     non  eft  qui   milii  renuntiet ,  maxime  ciim    &  fiLus 


eum, 

7.  ait  ad  fervos  fuos  qui  alTiftebant  ei  :  Audite 
nunc  filii  Jemini  :  nunquid  omnibus  vobis  dabit  fi- 
lius  Ifai  agros  &  vineas ,  &  univerfos  vos  faciet  tri- 

Versio    antiqua. 

9 Vidi  filiiim  Jeffe  venientem  in  Noba,  ad 

Abimelech  hliurn  Achitob 


meus  fedus  inierit  cum  filio  Ifai  ?  Non  eft  qui  vi- 
cem  meam  doleat  ex  vobis ,  nee  qui  annuntiet  mi- 
hi  :  eo  quod  fufcitaverit  filius  meus  fervum  meuin 
adversum  me  ,  infidiantem  milii  ufque  hodie. 

VulGATA     NOVA. 


UiUr.inPf.^i.n.       9 Vldl  hllumJelle  Venietltem  in  XNODa,  aa  9.   Refpondens  autem  Doeg    Idumius  ,  qui 

2. 69.  ft  Abimelech  tilium  Achitob afllftebat,  &  erat  primus  inter  fervos  Saul  ,  Vi- 

di ,  inquit ,  filium  Ifai  in  Nobe  ,  apud  Achime- 
lech  filium  Achitob  facerdotem. 
10.  Et  interrogavit  eum  in  Domino,  &man-        10.  Qui  confuluit  pro  eo  Dominum,  &  ci- 
ducare  dedit  illi  :  &:  gladium  Goliae  alienigenx    baria  dedit  ei  :  fed  &  gladium  Goliath  Philif- 
dedit  ei.  th^i  dedit  illi. 

VUIGATANOVA. 


I ! .  Mifit  ergo  rex  ad  accerfendum  Achimelech 
facerdotem  ,  filium  Achitob  ,  &  omnem  domum  pa- 
tris  ejus ,  facerdotum  ,  qui  erant  in  Nobe  ,  qui  uni- 
verfi  venerunt  ad  regem. 

li.  Et  ait  Saul  ad  Achimelech  :  Audi  fill  Achi- 
tob. Qui  refpondit  :  Prsfto  fum  domine. 

I  5 .  Dixitque  ad  eum  Saul  :  Quare  conjuraftis  ad- 


!  4.  Refpondenfque  Achimelech  regi ,  ait :  Et  quis 
in  omnibus  fervis  tuis  ,  ficut  David  tidelis ,  &  ge- 
ner  regis ,  &  pergens  ad  imperium  tuum  ,  &  glo- 
riofus  in  domo  tua  > 

1 5 .  Num  hodie  coepi  pro  eo  confulere  Deum  ? 
abfit  hoc  4  me  :  ne  fulpicetur  rex  ad^  ersus  fervum 
fuum  rem  hujufcemodi  ,  in  univerfa  domo  patris 
versiim  me  ,  tu  &  filius  Ifai ,  &  dedifti  ei  panes  &  mei  ;  non  enim  fcivit  fervus  tuus  quidquam  fuper  hoc 
gladium,  &  confuluifti  pro  eo  Deum,  ut  confurge-  negotio ,  vel  modicum  vel  grande. 
ret  adversum  me  ,  inlidiator  ufque  hodie  permanens  ? 

Versio    antiqua.  Vulgata  nova. 

tucif.Cal.  1. 1.  16.  Et  dixit  rex  :  Morte  morieris  Abimelech ,  16.  Dixitque  rex  :  Morte  morieris  Achime^ 
proS.Atian.  187.  &  tU,  &  omois  domus  patris  tui.  _  lech,  tu,  &  omnis  domus  patris  tui. 
j^,  17.  Et  dixit  rex  curlbribus,  &  ftantibllS  fibi  :  17.  Et  ait  rex  emiffariis,  qui  circumftabant 
Adducite  ,  &  occidite  facerdot'es  Domini  :  quo-  eum  -.  Convertimini ,  &  interficite  facerdotes  Do- 
niam  manus  eorum  cum  David  eft  :  quoniam  mini  :  nam  manus  eorum  cum  David  eft  :  fcien- 
cognoverant  quod  Dax'id  fugeret ,  &  decoopeiue-  tes  quod  fiagifl'et ,  &  non  indicaverunt  mihi.  No- 
runt  aurem  meam.  Et  noluerunt  pueii  regis  in-  luerunt  autem  fervi  regis  extendere  manus  fuas 
gerere  manus  luas  adversiis  lacerdotes  Domini.  in  facerdotes  Domini. 

18.   Et  dixit  Saul  ad   Doeg  :  Converte  te  in  18.  Et  ait  rex  ad  Doeg :  Convertere  tu,  & 

obviam  facerdotibus  Domini.    Et  converfus  eft  irrue  in  facerdotes.  Converfufque  Doeg  Iduma;us, 

Doeg  SyrUS,  &  mortiticavit  ipfe  facerdotes  Do-  irruit  in  facerdotes,  &  trucidavit  in  die  illaoc- 

mini ,  &  occidit  ilia  die  trecentos  quinque  viros ,  toginta  quinque  viros  veftitos  ephod  lineo. 
&  omnes  portantes  ephod. 

N  o  T  je   ad    Versionem 

t.  9.  Hilar,  ifta  praemittit  :  Doec  prxpiifitas  erat  muh- 
rmnS.wl .,  qiti  ad  Saul  ait:  Viii :  !cc.  In  Grsco  lie:  Kal 

K,  i'iTi-  (  Hilar,  inf.  n.  6.  Doech  appellar,  mnhriim  ctiflo- 
dem :)  reliqua  ut  in  Lat.  fup.  niii  quod  loco  ve»:entem  in 
Hoba  ,  Gr.  habet  ■!rxfa.-/iVQfi;nv  tii  NofiSa,  advtmintem  in 
I^omba ,  addiique  rly  i'ep£«  ,  Jacerdotein  ,  ad  Achitob  ;  Mf. 
Alex,  fcribit  No£5.  Sacerdos  autem  ,quem  Hilarius  hie  ap- 
pellac  Abimelech  ,  ab  Auguftino  in  Pf.  J  i.  n.  5.  476.  b. 
Achimelech  vocatur  ;  Ciim  Saul-,  inquit ,  perfeqiierettir  Da-jid, 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

quam  res  hiflcrix  perfequaris ,  f5  facrata  vela  contemnas  : 
de  hoc  autem  myfterio  fu;e  dilfeiit  Aua;uft.  in  conleq.  ut 
fup.  in  Pf.  33.  col.  209.  e.  qu.e  vide.  Conlule  eiiamNoc. 
ad  1^.  10.  cap.  II.  hujus  libri. 

Ttr.  10.  Ita  in  Grxco,  excepds  his ,  aVa  J.ia  n  ©£?, 
ei  per  Deum  ,  loco  ettm  in  Domino  ,  &  eTiot'jiof-iiV ,  cibaria , 
pro  mandncare, 

t.  16.  Ita  Grace,  addito  S«J?i,  ad  vocem  rex  ,  de- 
trat^o  vero  ^  ,  poft  Abimelech. 

#.  17.  Gracce  ,  tcT;  ETfritxosi  rrfii  ivror ,  pro  ^  jliHitibus 

confugzi  David  iihi  tatam  putavit ;  tranjtens  per  ficerdoiem     fibi ;  pauloque  poft  delete  ejl ,   ^oR  David,  ita  lequitur  : 

'  .i-r.  ..  „         .__         ^  '-^^  £'7v£uCflt)'  0T(   fpiv  7<i  «Vto?  ,  K.  ify.  cx.irsy.a.hvi^oiv  to  un'1^9 

I^V  Sc  infra  ,  aVofTHOcti  ei'5  ,  ad  occiirrendum  in ,  loco  ad- 
versiis ;  cxtera  concordant  ad  vetbum.  Vid.^Aug.  in  Pf. 
ji.  col.  47(5.  d. 

If.  18.  Nonnullae  varietates  in  Grasco  ,  fed  leves,  fci- 
licet  loco  Saul ,  habetur  0  (Jaoi??!/; ,  rex  ,  &  pro  convene 
te  in  obviam  jacerdoiibits  ,  lie  ,  eV/rpe  ^if  ci* ,  j,  dirdvlct  e/'i 
7^? ,  Sec.  convertere  tu  ,  ^  occurre  in  facerdotes  ;  exinde 
poll  mo> iijicavii ,  toUiiur  ipfe,  cum  hoc  ,  JJ  occidit ,  cujus 
loco  ponitur  cV  ,  in  ,  uti  j,  ,  poft  trecentos ,  abfque  limij 
(^  ,  poft  viros :\n  ed.  tamen  Compl.  lie,  i^cc^ctrucsy  au- 
To;  Tt5  UfiTi  tS  Kuflv  ,  Hj  aVszTf/KEi'  cV  in  ,  &c.  in  Mf. 
Alex,  i  sHccixTM!»  »  Ti},  &c.  Hilar.  inPf.  ji.  n.  i.  69. 
d.  (ic  Fegit :  Et  circiimivit  Doec  Idumxus  ,  ^  tetigit  facer- 
dotes ,  ^  morlificavit  in  die  ilia  oiloginta  J5  quinque  ,  om- 
nes Jerenies  ephod  :  in  ed.  etiam  Compl.  legitur  0  'IJ  Hfoaoi; , 
loco  Xu''fii; ,  &  07 J  cii xot/a  -Tef/E ,  loco  Tg^ctJtto.V?  k.  ^f/??  , 
al.  Tfiatcodiii  i-yAcuMt'ix  irsrh.  Hieron.  ep.  adMaicell.  to. 
Z.  eol.  6IZ.  b.  Eliam  de  illo  Inco ,  inquit,  exemplar  Jump' 
Ji\}i  ,  in  quo  Doec  Iditnuu;  jufpt  regis  imerjecit  jacerdotes  : 
Et  converfus  Doec  Syrus  mouifcavit  ipje  facerdotes  Domini , 
Jj  occidit  in  ilia  die  trecentos  quinque  viros ,  ( five  ut  in 
lUbrxt   legitur  ,    eiioginta  quinque  )  omnes    qui  portabant 


euemdam  A. h'.melech  ,  accepit  ab  eo  panes  ,  5ce.  Attamen 
Mfs.  omnci  Hilar.  Cuftantio  noftro  tefte ,  ferunt  fupra, 
Abimelech  ,  non  Achimelech  cum  Vulg.  LXX.  etiam  cuiil- 
tanter  fcribunt ,  i.  Reg.  11.  i.  nee  non  21.  9.  &  infra  , 
'ACin'xX-'  f°'"5  ^^-  Alex.  hab.  hie  'Afiiuhiy^,  &  infra 
y.  II.  Ax'l^^>''X-  Hujus  nominis  varietatem  obfervat 
Aug.  ipfe  in  Pf.  Ji.  477.  d.  dicens  ,  aliter  fcribi  in  Re- 
gnurum  libro  ,  ac  in  Plalmis :  Halet ,  inquit ,  Ff.ilmi  (  J  i  .J 
titulus  :  In  fincm  intelledlQs  David,  cum  venit  Uoech 
Idumatus ,  &  nunciavit  Saul  :  Venit  David  in  domum 
Abimelech  :  ciim  legamus  (  i.  Reg.  zi.  i.  &c.  11.  9.  )  eirm 
vemJJ'e  in  domum  Achimelech :  turn  addit :  Etforta(Je,  quod  non 
abfurde  fsnttmus  ,  propter  Jimilitudinem  nominis  ,  ^  nmtts 
fyllabx  dijferetttiam  ,  vel  potiiis  unius  litterx  ,  vartati  jiint 
tituli.  1«  codicibns  tamen  Pj.ilmorltm  ciim  infpiceremus,  ma- 
vis .'\binielech  ,  qn^m  Achimelech  invenimus.  Et  quoniam 
in  alio  loco  habes  evidentijjimum  P/.j/inH»  (  5  3.  )  non  difi- 
militudinem  nominis  ,  fed  prorjus  iliverfmn  nomcn  injinuan- 
tem  ;  quandoquidem  David  ante  regem  Actus  ,  non  ante  re- 
gem  Abimelech ,  tmmutavit  faciem  fuam  ,  J^  dimijit  eum  , 
^  abiit :  titulus  autem  Pfalmi  (  3  ;. )  Jic  fcripius  efl :  Quan- 
do  immutavit  vultum  fuum  coram  Abimelech  :  ipfa  ma- 
lts mittatio  nominis  in  myfliritim  facit  intentcs  ,  m  tan- 


509 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XXII. 

V  U  I.  G  A  T  A     NOVA.  VersiO     A  N  T  I  Q  U  A. 

19.  Nobe  autem  civitatem  faceidotum  per-         19.  Et  Oben  civitatcm  facerdotiim  occidir  in  lucif.Cnl.uHfiit, 

cuffit  in  ore  gladii,  viros  &  mulieres.&parvulos.  Ore  ghdii,  a  vil'O  iifquc  -id  miilieiem,  &  ab  in- 

&  laaentes,  bovemque  &  afinum  ,  &  ovcm  in  fante  iifque  ad  nutrientem,  &  vitulum 6c  afinum ,     iherm.  rprt!  ad 

ore  gladii.  &  ovcm  in  ore  gladii.  Mancii,t.i,6ii. 

10.  Evadens  autem  unus  filius  Acliimelecli  ,  20.    Et  lalvatllS  eft  unus  filius  Abimclcch,  fllii  *• 

filii  Achitob  ,  cujus  nomen  erat  Abiathar ,  hi-  Acilitob,   &  nomen  ei  Abiathar,   &   fllgit  poft 

git  ad  David  ,  David , 

VULGATA       NOVA. 


i  I .  &  annuntiavit  ei  quod  occidilTet  Saul  facer- 
dotes  Domini. 

zi.  Et  ait  David  ad  Abiathar:  Sciebam  in  die 
ilia ,  quod  cum  ibi  eflet  Doeg  Idumsus ,  proculdu- 
bio  annuntiaret  Sauli ;  ego  fum  reus  omnium  anima- 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

tfhcd.  Vid.  Aug.  in  Pf.  Ji.  476.  d. 

f.  19.  Ita  Lucifer  ufque  ad  hoc,  C?  i>itnliini ,  reliqua 
ex  Hieronymo  ;  qui  etiam  antecedentia  refert  eo  modo 
quo  fupra  ,  excepto  vocabulo  Nob  ,  pro  Ol/eri  i  tolli[  eriam 
i^ ,  poll  mitlierem.  Gra^cc  neque  NoZ» ,  neque  Ohc?t  ,  fed 
No^Ea  ,  in  Mf.  Alex.  H£S. ,  al.  No^Sai/  ;  exinde  pro  oc- 
cidit ,  sTrara^s ,  perctijjit ,  &  loco  ittttrieniem  ,  ,^M?^:t^ov'j:i^  , 


rum  patris  tui. 

1 5 .  Mane  raecum ,  ne  timeas  :  fi  quis  qusfierit 
animam  meam  ,  quiret  &  animam  tuam  ,  mecum- 
que  fervaberis. 


hHenteni,  omiflTo  feq.  ^ ,  ut  Sc  hoc  in  fine,  if!  ere  gladii. 
Hilar,  in  Pf.  ji.  n.  2.  69.  d.  legit  :  Ei  Nota  civitatem 
faceidotum  dejecit  in  ore  gladii. 

^.20.  Gr.  Ka(  Aiccct^^s'/ai  Jio;  ei;  tu  'AC/^/aev  uiu  ^ 
&c,  Et  Jahaim  films  nims  ipji  Ahimelech  fiHo ,  &c.  fed  in 
ed.  Compl.  lie  ,  t?  "AGifi/jEX  i''?,  'n  Mf.  Alex.  'h-/jl^hixi 
reliqua  ut  in  Lat.  fup. 


CAPUT        XXII    1. 


'■e; 


Vuigata     nova. 

T  annuntiaverunt  David ,  dicentes :  Ecce  Phi-     na  Philifthinorum  ? 

'  lifthiim  oppugnant  Ceilam ,  &  diripiunt  areas. 

2..  Conluluit  ergo  David  Dominum  ,  dicens  :  Num 

vadam  ,  &  percutiara  Philifthveos  iftos  ?  Et  ait  Domi- 

nus  ad   David  :  Vade  ,  &  percuties  Philillha;os ,  & 

Ceilam  falvabis. 

5 .  Et  dixerunt  viri ,  qui  erant  cum  David  ,  ad 
eum  :  Ecce  nos  hie  in  Judrea  confiftentes  timemus  : 
quanto  magis  fi  ierimus  in  Ceilam  adversum  agmi- 

Vuxgata    nova. 


4.  Rurfum  ergo  David  confuluit  Dominum.  Qui 
refpondens,  ait  ei  :  Surge,  &  vade  in  Ceilam  :  ego 
enim  tradam  Phihfth.cos  in  manu  tua. 

5.  Abiit  er<ro  David,  &  viri  ejus  in  Ceilam,  & 
pugnavit  adversum  Philiftha-os,  &  abegit  jumenta  eo- 
rum  ,  &  petcuflit  eos  plaga  magna  :  &  falvavit  Da- 
vid habitatores  Ceila. 


6.  Porro  eo  tempore,  quo  fiigiebat  Abia- 
thar filius  Achimelech  ad  David  in  Ceilam  , 
ephod  fecum  habens  defcenderat. 

7.  Nunciatum  eft  autem  Sauli  quod  veniflet 
David  in  Ceilam  :  &  ait  Saul  ;  Tradidit  eum  Deus 
in  manus  meas ,  conclufufque  eft  ,  introgreflus 
urbem ,  in  qua  ports  &  fera?  funt. 

8.  Et  pracepit  Saul  omni  populo  ut  ad  pu- 
gnam  defcenderet  in  Ceilam  ;  &  obfideret  Da- 
vid ,  &  viros  ejus. 

9.  Quod  cum  David  refciflet ,  quia  pra;pararet 
ei  Saul  clam  malum  ,  dixit  ad  Abiathar  facerdo- 
tem  ;  Applica  ephod. 

V  u  I  G  A  T  A 

10.  Et  ait  David  :  Domine  Deus  Ifrael  ,  audivit 
famam  fervus  tuus ,  quod  difponat  Saul  venire  in 
Ceilam  ,  ut  evertat  urbem  propter  me  : 

11.  Si  tradent  me  viri  CeilrE  in  manus  ejus  i"  &  fi 
defcendet  Saul ,  ficut  audivit  fervus  tuus  >  Domine  Dens 
Ifrael  indica  fervo  tuo.  Et  ait  Dominus  :  Defcendet. 

I  2.  Dixitque  David  :  Si  tradent  me  viri  Ceila  ,  & 
viros  qui  funt  mecum  ,  in  manus  Saul  ?  Et  dixit  Do- 
minus :  Tradent. 

I  ; .  Surrexit  ergo  David  &  viri  ejus  quafi  fexcen- 
ti ,  &  egreflTi  de  Ceila  ,  hue  atque  illuc  vagabantur 
incerti  :  nunciatumque  eft  Sauli  quod  fugillet  David 
de  Ceila ,  &  falvatus  elTet :  quam  ob  rem  dilfuTiuIa- 
vit  exire. 


Versio    antiqua. 
6.  Et  faftiim  eft,  cum  fiigeret  Abiathar  filius 


,  ,.  ^  -  w       Hieteii.  epij}.  mi 

Achimelech  ad  David,  &  iple  cum  David  def-  Marcell.t.  z.6i2> 
cendit  in  Ceila ,  habens  ephod  in  manu  fua.         *• 

7.  Et  renuntiatum  eft  Saul  quia  venit  David 
in  Ceila 


9.....   dixit  David  ad  Abiathar  :  Defer  ephod 
Domini. 


N  O  T^E     A 


NOVA. 

14.  Morabatur  autem  David  in  deferto  in  locis 
firmidiniis ,  manfitque  in  monte  folitudinis  Ziph  ,  in 
monte  opaco  :  qusrebat  eum  tamen  Saul  cunftis  die- 
bus  :  &  non  tradidit  eum  Deus  in  manus  e)us. 

15.  Et  vidit  David  quod  egrellus  ellet  Saul  ut 
qua?reret  animam  ejus.  Porro  David  erat  in  deferto 
Ziph  in   filva. 

16.  Et  furrexit  Jonathas  filius  Saul  ,  Sc  abiit  ad 
David  in  filvam  ,  &  confortavit  manus  ejus  in  Deo  , 
dixitque  ei  ; 

I  7 .   Ne  timeas  :  neque  enim  inveniet  te  manus  Saul 
patris  niei  ,  &  tu  regnabis  fuper  IfraSl  ,  &  ego  ero 
tibi  fecundus ,  fed  &  Saul  pater  meus  fcit  hoc. 
18.  PercuflTit  ergo  uterque  fcedus  coram  Domino  : 
Versionem 


A  N  T  1  Q  U  A  M. 


V.  6.  Ita  legebar  S.  Marcella,  nam  Hieronymu5eidcm 
refcribens ,  ait  :  Itliid  qnoijiie  quod  jeqiatur  aJdtdtflt  :  Ft 
fai5tum  eft  ciim  ,  &c.  quse  concinunt  cum  Grjcco  ad 
vcrbum.  Al.  tamen  fctipr.  'ACi/^thtx  ,  non  "Axi/^e^ex- 

If.  7.  Similiter  in  Gr.«co. 

!t.  9.  Hieron.  ibid.  Cum  regis    adventus  y    ^   civitatis 


timcretur  ohfidio ,  dixit  ,   &c.  ut  fup.  qui  pariter  conve- 
niunt  cum  Gtsco  ,    nili  quod  Gr.  t:»  Ufin  ,  facerdotem 
addit   nomini  Abiathar,  &   pro  defer  ,   hab.  ^f.-ctixys 
quali  applica  ,  a  ■rrn'ctyx  ,  adduco ;  hic  autem  &  fup.  coaf- 
tauier  Icriptum  s'f b'/  ,  non  efhod,  Nobil.  verm  Ephud. 


lO 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XXI II. 


V  U   L  G   A  T  A 

Jonathas  autem  reverfus 


NOVA. 


manfitque  David  in  filva 
ell  in  domum  fuam. 
Inf.  i5.  I,  I  9-  Afcenderunt  autem  Ziphsei  ad  Saul  in  Ga- 

baa  ,  dicentes  :  Nonne  ecce  David  latitat  apud  nos 
in  locis  tutifTunis  lilv:e ,  in  colle  Hachila  ,  qux  eft 
ad  dexteram  deferti  ? 

lo.  Nunc  ergo,  ficut  defideravit  anima  tua  ut 
defcenderes ,  defcende  :  noftnim  autem  erit  ut  tra- 
damus  eum  in  manus   regis. 

i  I .  Dixitque  Saul  :  Benedi&i  vos  &  Domino ,  quia 
doluiftis  vicem  meam. 

ii.  Abite  ergo,  oro  ,  &  diligentius  pnparate, 
&  curiofius  agite ,  &  conliderate  locum  ubi  fit  pes 
ejus  ,  vel  quis  viderit  eum  ibi ;  recogitat  enim  de  me  , 
quod  callide  infidier  ei. 

2  5.  Confiderate  &  videte  omnia  latibula  ejus,  in 
quibus  abfconditur  :  &  revertimini  ad  me  ad  rem 
certam  ,  ut  vadam  vobifcum  -.  quod  fi  etiam  in  ter- 
rain fe  abftruferit  ,  perfcrutabor  eura  in  cundis  mil- 
iibus  Juda. 

14.  At  illi  furgentes  abierunt  in  Ziph  ante  Saul  : 
David  autem  &  viri  ejus  erant  in  deferto  Maon ,  in 

NoTA      AD      VeRSIO 

Tf .  1,6.  Ita  Mf.  Germ,  habet  fecunda   manu  ,    nempe 

'  hoc,  ^  ^■iri  f^'w-f ;  idem  pariter  additur  in  aUero  Corb.  n. 

3.  Ccut  in  GrjEco  ,  ubi  lie  legicur  :  Kxi  ^'.(ii^'.i'iu  Scij  , 


campeftribus ,  ad  dexteram  Jefiraon. 

15.  Ivit  ergo  Saul  &  Ibcii  ejus  ad  quserendum 
eum  :  &  nunciatum  eft  David  ,  ftatimque  defcendit 
ad  petram  ,  &  verfabatur  in  deferto  Maon  :  quod 
cum  audiflet  Saul ,  perfecutus  eft  David  in  deferto 
Maon. 

VULGATA    NOVA.  VERSIO    ANTKJUA. 

26.   EtibatSauladIa-         i6.   Et  ibat  Saul  & 

tus  mentis  ex  parte  una:     viri  ejUS 

David  autem  &  viri  ejus 

erant  in  latere  mentis  ex  parte  altera  :  porro  David 
defperabat  fe  pofle  evadere  A  facie  Saul  ;  itaque  Saul 
&  viri  ejus ,  in  modum  corona  cingebant  David  & 
viros  ejus ,  ut  caperent  eos. 

17.  Et  nuncius  venit  ad  Saul ,  dicens  ;  Feftina ,  & 
veni ,  quoniam  infiiderunt  fe  Philifthiim  fuper  ter- 
ram. 

i8.  Reverfus  eft  ergo  Saul  defiftens  perfequi  Da- 
vid ,  &  perrexit  in  occurfum  Philifthinorum  ;  prop- 
ter hoc  vocaverunt  locum  iDum  ,  Petram  dividen- 
tem. 

NEM      ANTIQUAM. 

"l  CI  atffti  dvTi,  abell  autem  ^  viri  ej:is ,  ram  a  Vul- 
gata,  quam  a  textu  Hebraico. 


M/. 
Germ,  n, 
7. 


CAPUT     XXIV. 


VeRSIO     ANTIQUA. 


Lacif.Ca'..  1. 1.  2..  Et  fi£lum  cuiTi  rcvcrfus  effet  Saul  poft  alie- 
^f« s.  ^t&w.  187.  nit^enas ,  &  renuntiaverunt  ei,  dicentes  :  Ecce, 
*.  188.0.  David  in  deferto  Gaddi  eft. 

3.  Et  fumpfit  feciim  tria  miUia  vironim  e!ec- 
torum  ex  omni  IlVael ,  &  abiit  quxrere  David  6c 
viros  ejus ,  ante  faciem  \enationis  cervorum. 

4.  Et  venit  ad  greges  ovium ,  qua:  erant  ad 
\iam  :  &  erat  ibi  Tpelunca ,  &  introivit  Saul  ad 
fellam  :  &  David  &  pueri  ejus  interius  fpeluncae 
fedebant. 

5.  Et  dixerunt  viri  David  ad  eum  :  Ecce  dies 
hie,  quern  dixit  Dominus  tibi :  D.ibo  inimicum 
tuum  in  manibus  tuis,  &  facies  ei  qux  placita 
funt  ante  oculos  tuos.  Et  exllirrexit  David  ,  & 
demfit  pinnam  chlamydis  Saul  occulte. 

6.  Et  faftum  eft  poft  hxc ,  &  percuffit  cor  Da- 
vid, eo  quod  demdlTet  pinnam  chlamydis. 

7.  Et  dixit  David  ad  pueios  fuos :  Non  mihi 
—             contingat  a  Domino ,  ll  fecero  hoc  verbum  do- 
mino meo  ,  chrifto  Domini ,  infene  m.uuim 
meam  in  eum,  quia  chriftus  Domini  liic  eft. 


VuLGATA     NOVA. 

I .     A    Scendit  ergo  David  inde  ;  &  habltavit 

Jr\.  in  locis  tutiifimis  Engaddi. 

1 .  Ciimque  reverfus  ellet  Saul ,  poftquam  per- 
fecutus eft  Philifthsos ,  nunciaverunt  ei ,  dicen- 
tes ;  Ecce  ,  David  in  defeno  eft  Engaddi. 

3.  Allumens  ergo  Saul  tria  millia  eleftorum 
virorum  ex  omni  Ifrael  ,  perrexit  ad  inveftigan- 
dum  David  &  viros  ejus  ,  etiani  fuper  abruptif- 
Cmas  petras ,  quce  folis  ibicibus  pervi.'E  funt. 

4.  Et  venit  ad  caulas  ovium  ,  qus  fe  ofFe- 
rebant  vianti  :  eratque  ibi  fpelunca ,  quam  in- 
greffus  eft  Saul  ,  ut  purgaret  ventrem  :  porro 
David  &  vii-i  ejus  in  interiore  parte  fpeluncs  la- 
tebant. 

5.  Et  dixerunt  fervi  David  ad  eum  :  Ecce 
dies ,  de  qua  locutus  eft  Dominus  ad  te  :  Ego 
tradsm  tibi  inimicum  tuum ,  ut  facias  ei  ficut 
placuerit  in  oculis  tuis.  Surrexit  ergo  David  ,  & 
pr.'Ecidit  Oram  chlamydis  Saul  filenter. 

6.  Poft  hsc  perculTit  cor  fuum  David,  eo 
quod  abfcidilTet  dram  chlamydis  Saul. 

7.  Dixitque  ad  viros  fuos  :  Propitius  fit  mi- 
hi Dominus ,  ne  faciam  hanc  rem  domino  meo  , 
chrifto  Domini ,  ut  mittam  manum  meam  in  eum  , 
quia  chriftus  Domini  eft. 


NotjE    AD    Versionem    aktiquam. 


V.  i.  Graece  idem  fenfus  eft  ;  hxc  tantiim  didimilia  : 

Kai  o-'xhBh  w;  aVsrfs^-  Sair^  aVo  ctti^^v  tuv h.  a-TMy- 

OEMl  «f TW  ,  ^iytv'',o:y  ,    oTj 'Ei'/xJ  J r    £t  faclum  eji   ut 

revcrlit  S.ttll  a  fofl J^  annnnli.Miim  efi  ei  ,  dzcentiht'.s  , 

tjiiia Engaddi,  abfque  feq.  eji  :  in  edit.  Aid.  Fa///, 

ut  fup. 

Tf.  J.  Similiter  in  Grzco,  praster  feqq.  Tf=r;  X''''"^- "■'^ 
avj'fut  iA.nv.ni  ,  tria  milli.i  Z'irorum  eleda  ,  non  eleSn- 
rum  ;  at  in  edit.  Compl.  legiiur  hM>i.TS/ :  fubinde  pro 
abiit  ^  sVcf  j^6ii ,  ivit  t  Si.  in  finc,E7ri  ^/jsccutto;'  XaXJc.isf^^ 
fttper  faciem  Saddaem  ,  loco  ante  faciem  z'enationis  cer-jo- 
yam  ;  fola  Compl.  habet  Tt7^  &M©e^  tj^c  i}^xcpc.iy. 

■jf".  4.  Vix  melius  e  Gr«co ,  niii  excipias  vocem  ovium , 
pro  qua  habctur  cjaucii'i' ,  uti  hoc,  craeacii'Laoa^af ,  ad 
frsp.trartJum  ,  vel  privocandum ,  loco  ad  fclLtm  ,  &  aV- 
J fs;  t  -viri,    pro  ptieri, 

T.  y.  Ira Grscc,  exceptis  his ,  wf 0'? Qt , vofaSvisu t/> 


TO?  /C-^f^i  C"  '  "'^  "  ■>  tradere in  manus  luas  ,  pro  «'4«, 

daha in  m.uiihis  ;   fubinde   pro  qua  plactta  fitnt  ante 

Bctihs ,  lie  ,  as  ayci^ly  «-  cf  Ba^^cr^,  Jictit  bontim  in  ccults  i 
in  edit.  Corapl,  tc  ups^cv  u  ,  quod  gratum  in  ,  &c. 

f.  6.  Gr.  addit  inlt  ,  ad  David ,  licut  in  fine  ilvt?  , 
ad  vocem  chlamydis  :  in  edit.  Compl.  lie  ,  tsi-  Acctl/  « 
xafJloL  diri,  D.tvid  car  ejus  ;  leliqua  quadrant.  Aug.  1. 
I/,  de  civit.  Dei,  c.  6.  to.  7.  467.  e.  legif.Et percujjit 
cor  David  fttper  eum  ,  quia  abjiuttt  pmnttlam  chlamydis  ejus» 
In  Gr.  oTj  afshs,  vel  ut  in  Ccmpl,  ape,'?,£',c  ;  item  conf- 
tanter  AiTsiT/e; ,  loco  chlamydis. 

"t.y.  Eadem  prorlus  babet  Aug.  1.  17.  de  civit.  Dei, 
c.  6.  467.  e.  ab  his ,  non  mibi  contingat ,  &c.  ultimo  ex- 
cepto  ej}  hie,  pro  htc  ifl  ;  {o\i  edit.  Compl.  hab.  f-ro';  s'^- 
Tir  ,  al.  tri»  /to?.  Ambr.  in  Pf.  118.  to.  I.  It  Jo.  c.  (i- 
xniliter  :  X^w  mihi  contingat  a  Domino  ,  ft  fecero  hoc  t/w- 
tum  domina  met,  ihrijto  Domini .,  injieeri  maiiMm  mtam. 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.   XXIV. 


S»i 


VUIGATA     NOVA. 

8.  Et  confregit  David  viros  fuos  fermonibus , 
&  non  permilit  eos  ut  confurgerent  in  Saul  : 
porro  Saul  exfurgeus  de  fpelunca ,  pergebat  coep- 
to  itinere. 

9.  Surrexit  autem  &  David  poll  eum  :  & 
egrelTus  de  fpelunca  ,  clamavit  poll  tergum  Saul  , 
dicens  :  Doniine  mi  rex.  £t  relpexit  Saul  poll  fe  : 
&  inclinans  fe  David  pronus  in  terram  ,  ado- 
ravit , 

10.  dixitquead  Saul  :  Quare  audis  verba  ho- 
minura  loquentium ,  David  qua-rit  malum  adver- 
siun  te  ? 

11.  Ecce  hodie  viderunt  oculi  tui ,  quod  tra- 
diderit  te  Dominus  in  manu  mea  in  fpelunca  : 
&  cogicavi  ut  occiderem  te  ,  fed  pepercit  tibi 
oailus  meus  :  dixi  enim  ;  Non  extendam  manum 
meara  in  dominum  meum,  quia  chriftus  Domini  eft. 

II.  Quin  potius  pater  mi,  vide,  &  cognof- 
ce  Oram  clilamydis  vix  in  manu  mea  :  quoniam 
ciim  prccfcinderem  fummitatem  chlamydis  tua; , 
nolui  extendere  manum  meam  in  te  :  animad- 
verte  ,  &  vide  ,  quoniam  non  eft  in  manu  mea 
malum  ,  neque  iniquitas  ,  neque  peccavi  in  te  : 
tu  autem  iniidiaris  anim.i;  mei;  ut  auferas  eam. 

I  ;.  Judicet  Dominus  inter  me  &  te ,  &  ul- 
cifcatur  me  Dominus  ex  te  :  raanus  autem  mea 
non  fit  in  te. 

14.  Sicut&in  proverbio  antique  dicitur  :  ab 
iMPiis  egredietur  impietas :  manusergo  mea  non 
fit  in  te. 

1 5 .  Qiiem  perfequeris ,  rex  Ifrael  ?  quem  per- 
fequeris  ?  canem  mortuum  perfequeris ,  &  puli- 
cem  unum. 

16.  Sit  Dominus  judex,  &  judicet  inter  me 
&  te  :  &  videat ,  &  judicet  caufam  meam ,  & 
eruat  me  de  manu  tua. 

1 7.  Cum  autem  compleflet  David  loquens 
fermones  hujufcemodi  ad  Saul,  dixit  Saul  :  Nun- 
quid  vox  hsc  tua  eft  tili  mi  David  ?  Et  leva- 
vit  Saul  vocem  fuam  ,  &  flevit : 

18.  dixitque  ad  David  :  Juftior  tu  es  quam 
ego  :  tu  enim  tribuifti  mihi  bona  :  ego  autem 
reddidi  tibi  mala. 

19.  Et  tu  indicafti  hodie  qus  feceris  mihi 
bona  :  quomodo  tradiderit  me  Dominus  in  ma- 

NoT^    AD    Version 

In  Gr.  MnJa/i'*?   fi'Jt,   Neijuaiju.-iJii  mihi  ,   loco  Nok  mihi      d'.i 
«n(/n^«t,  uc  &  fupra  ,    urjfxi,  ziros ,   loco  ptieras  ;  leVl- 
qua  ad  verbum  ut  fup.  Audi.  op.  imp.  in  Matth.p.  164. 
c.  Non  iiijicmm  manum  meam  in  HnAum  Dtmini. 


Versio    antiqua. 
8.  Et  fuafit  David  viros  fuos  verbis,  &  non  luiif.Cal.uU fit i 


permifit  illis  ut  furgentes  occiderent  Saul :  &  fur 
rexit  Saul ,  &  defcendit  in  viam. 

9.  Et  exiit  David  pod  Saul ,  dicens :  Domine 
rex.  Et  refpexit  Saul  port  fe  :  &  inclinavit  fe  Da- 
vid in  faciem  fuam  fuper  terram ,  &  adoravit  eum. 


I  o.  &  dixit  David  ad  Saul :  Quare  audis  verba 
populi,  dicentium,  Ecce  David  quxrit  animam 
tuam  ? 

1 1 :  Et  ecce  in  hac  die  viderunt  oculi  tui ,  quo- 
mode  tradidit  te  Dominus  hodie  in  manibus 
meis  in  fpeteo  :  &  nolui  te  occidere ,  &  peperci 
tibi ,  &  dixi :  Non  injiciam  manum  meam  in  do- 
minum meum,  quoniam  chrillus  Domini  eft. 

1 2.  Qui  accepi  pinnam  chlamydis  wx  in  ma- 
nu mea,  &ego  abfcidi  laciniam  chlamydis  tuae, 
&  non  occidi  te  :  cognofce ,  &  vide  hodie ,  quo- 
niam non  eft  in  manu  mea  malitia ,  neque  injuf- 
titia ,  &  non  peccavi  in  te  :  &:  tu  quxris  animam 
meam  accipere. 

15.  Judicet  Dominus  inter  me  &  te,  &  vin- 
dicabit  me  de  te  :  manus  autem  mea  non  erit  in 
te. 

14.  Sicut  dicitiu:  parabola  antiqua  :  f.x  iniquts 
exiet  nequitia  :  manus  autem  mea  non  erit  in  te. 

15.  Retro  quem  tu  perfequeris!  canem  mor- 
tuum ,  &  retro  pulicem  unum. 

1 6.  Fiat  Dominus  in  judicem ,  &  in  vindicem 
inter  me  &  inter  te  :  videat  Dominus ,  &  judicet 
judicium  meum ,  &  juftificet  me  ex  manu  tua. 

17.  Et  fadum  eft,  cum  confummafTet  David 
verba  hic  loquens  ad  Saul ,  dixit  Saul  :  Vox  tua 
hxc  fili  David  ?  Et  exclamavit  Saul ,  &  ploravit : 

1 8.  &  dixit  ad  David  :  Juftior  es  tu  quam  ego : 
quoniam  tu  reddidifti  mihi  bona  :  ego  autem  tri- 
bui  mala  tibi. 

19.  Et  renuntiafti  mihi  hodie  qux  fecifti  milii 
bona  :  ficut  conclulit  me  Dominus  in  manibus 


■t.  8.  Ad  verbum  e  Gr.  praepolito  in  ,  ai ,  -jnbii  ,  demto 
vero  ante  viami  edit,  tamen  Compl.  liab,  =,';  ^m  oAsV. 
Noia  pro  permijit ,  fcribi  g/cuxs  ,  dedit  ,  ficut  pro  occide- 
rent ,  hv'jc/.i  ,  immolarent  ,  qux  eodsm  recidunt  :  in  Mf. 
tamen  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  eft  ^-avaTc^oai. 

If.  9.  Prioia  tantum  variant  in  Graico,  ubi  fie  :  Kal 
av'^v  Aav'tJ^  oVt'^i"  ccur^  t/.  TV  c-TifAaiV*  5,  sSanffs  Aat/lJ^ 
oVi'cw  2«i?A  ,  >{~iO)r  Et  ptrrexit  David  pafl  ettm  de  fpelitn- 
ca:^^  clamavit  David  pojl  Saul  ^  dicens.  In  edit.  Compl. 
ti.Mi  I  loco  «keVh  ,  in  Mf.  Alex.  aV/iH i,  t'l^miiv  in,  rv, 

ace. 

Tf .  10.  ItaGraece,  verbum  pro  verbo. 

If.  II.  Vix  pauca  difcrepant  a  Grsco,  fcilicet  ipfo  ini- 
tio deeft  ^  ;  exinde  pro  in  manibus  meis  ,  fie  ,  u^  X^'ipelc; 
/uif ,  tn  manus  meas ,  pauloquc  port ,  eVci'iw  ,  inferam  ,  pro 
injtciam  ,  additurque  fub  finem  jjVo; ,  hie ,  ad  vocem  Do- 
mini. Hilar,  in  Pf.  118.  326.  d.  legit  -Non  inferam  fuper 
turn  manum  meam  ,  quia  chrijlus  Domini  eff. 

■Jf.  12.  InGracco  iic ,  ■<■  Un  to  nslifvim^  Zj  ^^f'  pinnii- 
l.tm  ,  loco  qui  accepi  pinnam  ,  detrafto  y ,  ante  abfcidi  , 
pro  quo  a'piff  i:xa ,  abfiuli ;  tollitur  eiiam  hoc  ,  chlamydis  tua, 
jioH  laciniam,  quod  tamen  fervant  editt.  Aid.  &  Compl. 
nempc  rl  'srlipuyt^v  th;  //txo.Vc;  cb- ,  Mf.  Alex.  hab.  ry 
iftecTiv  yveftimeni: ,  abfque  (^ij ,  quod  etiam  abeftaCompl. 
deinde  prsponitur  j, ,  verbo  cognofce ,  ut  &  malitia  ,  his , 
in  manu  mea;  Mf.  tamen  Alex,  cum  edit.  Compl.  habei 
ut  fup,  w  T)?  X"f'  f*"  «izi'af  demum  pro  mjufHtia ,  lie  , 


EM      ANTIQUA  M. 

d-.i  C;ix  K,  «5-5  ?«iii;  ,  impietas  (^  contemptus  ,  &  pro  qua- 
ris  ,  SifCfii  Cm ,  ligas ,  addita  voce  aKTcV  ,  eam  ,  huic  ,  ac- 
cipere ;  c3Etera  fimilia. 

Tf.  I}.  Concordat  Gratcum,  nifi  quod  habet  s'x/wh'm/ 
Qui  Kf'e«5  ,  vindicct  lib:  Dominus  ,  pro  vindicabit  me  ; 
at  in  Mf  Alex,  nee  non  in  editt.  Aid.  &  Compl.  ita ,  in- 
Smiic.i  /j.^  (  Compl.  |Uoi  J  Kvf'i'  fubinde  pro  manus  au- 
tem ,  fie ,  j,  If  y(\p ,  {^  manus ,  al.  vero  h  As  x^'P- 

f.  14.  Grsce  habetur  Tc^uf^jji^im,  deliHum ,  pro  nequi- 
tia ;  &  loco  manus  autem ,  fie ,  j, «'  x'ip  >  ut  fup.  caetera  ut 
in  Lat. 

■t.  ly.  Hacc  antecedunt  Graecc  :  Ka!  vut  cViV»  tiVo;  Qu 
sxTOfEi'n  ,  ^ataev  'Ufctm  ;  turn  fequitur :  cTritca  wo;  )t«7«- 
J'lMtK  Qu  ;  oVi'ci)  tiutci  ,  Sec.  ut  fup.  Et  mine  poji  quem 
tnegrederis ,  rex  Ifr.iel  ?  pojl  quem  ,  &c.  in  edit.  Compl. 
KK/'a/iaVe;? ,  pro  tKiropsCy). 

If.  16.  Apte  ad  Grscum  ,  uno  excepto  juftificet ,  pro 
quo  AiKctdcti,  decernat ,  veivindicet;  item  fupra  ,  JV««rnV 
hab.  loco  vindicem. 

t.  17.  Et  hjec  Similiter  confendunt  cum  Gracco  ,  iiili 
quod  loco  ciim  confummajfet ,  hab.  ci;  Qcy ithtcs ,  «r  con- 
fummavii ,  poniturque  i  ,  ante  verbum  dixit ,  &  pro  ex- 
clamavit-,  eft,  rps  7HV  tptjivw  tlvT^ y  levavit  vocem  /nam. 

It.  iS,  Gr.  addit  2iifc\  ,  verbo  dixit ,  al.  tamen  deeft; 
fubinde  pro  his ,  juftior  es  tu  quam  ego ,  fic  hab.  Atx.ajci 
QU  uTi'ifi  :'/jf  ,  inftus  tu  fuper  me ;  3c  pro  tribui  mala  tibi, 
ita  ,  a^7a7r/Aw>ta  Qc:  axiici ,  retribni  tibi  mala. 

t.  19.  In  Grjjco  fic  :  Ka!  Qu  itVn'>;£»a'!  ^c; ,  Et  tu  re- 
nuntiafti mihi  ,  pauloque  poft  ,  ui;  x-i/"^^  Q^  Cv^e^^ ,  in 
manus  tuas  hodie,  pro  in  manibus  tuis !  cariera  Ut  in  I.at. 
fupia. 


5»: 


LIBER    I.    REGUM.    Cap.   XXIV. 


VersJO    ANTIQUA. 

l,ucif.C»l.tttifap.  tuis,  &  noii  occiciifti  me. 

20.  Et  licut  inveniat  quis  amicum  fuum  ,  & 
prxmittat  eum  in  viam  bonam  ;  &  Dominus  re- 
tribiiat  tibi  bona ,  pro  quibus  tccilH  milii  hodie. 

21.  Ktnunc  ecce  ego  fcio  quoniam  regnabis, 
&  conlUtuetuf  in  nianu  ma  regnum  liirael : 

22.  &  nunc  jura  ni  mihi  in  Domino ,  fi  non 
eradicabis  iemen  meum  poft  me,  &  11  non  ex- 
terminabis  nomen  de  domo  patris  m&i. 

23.  Etjuravit  David  Saul 


In/.  18.  5. 
tctlt.  415.23. 


txMf.Girm.n.?. 


VuiGATA     NOVA, 
num  tuam  ,  &  non  occideris  me. 

10.  Quis  enini  cum  invenerit  inimicum  fuuiiiy 
dimktet  cum  in  via  bona  ?  Sed  Dominus  reddat 
tibi  viciffitudinem  banc  pro  eo  quod  hodie  ope- 
ratus  es  in  me. 

2. 1 .  Et  nunc  quia  fcio  quod  certiffime  regna- 
turus  fis ,  &  habiturus  in  manu  tua  regnum  If- 
rael  : 

i  i .  jura  milii  in  Domino  ,  ne  deleas  femen 
meum  poll:  me  ,  neque  auferas  nomen  meum  de 
domo  patris  mei. 

ij.  Et  juravit  David  Sauli.  Abiit  ergo  Saul 
in  domum  fuam  :  6c  David  &  viri  ejus  afcen- 
derunt  ad  tutiora  loca. 

Not*    ad   VersIonem   antiquam. 

■jf^.  21.  Sic  etiam  in  Gracco ,  nifi  quod  deed  f»  ,  pod 
_;«ni ,  flc  infra  pro _yi>  habetur  ot(»  ^«m  ,  licut  i^o?veE^ei'ce(?» 
extrrminabis  ,  pro  eradicabis  ,  &  loco  ^  Ji  non  extermi~ 
nabis  ,  iic  ,  V)C  «^ctHtr^  ,  non  abolebis  >  addito  jUt  >  ad  no~ 
men. 

t.iy  Ita  Grace  ,  additis  Iri»  ,  ^  «iMASe  2«m  ,  &c. 
<]ux  vide. 


^.  20,  Gr.  Kcti  OT/  ii'  i\j^i  Tii,  TO»'  i'x^fov  ai'T?  cV  .9-^1'- 

ttf  TW  d'/a^it  ,  Jta'rw;  'uJSTom/.cc;  Qv^tf")i.  Et  Jicut  Ji  inve- 
nerit qitii  mimicnm  fuum  in  tribulatione ,  ^  emijertt  eum 
in  viam  bonam  i  i§  Dominus  reddet  ei  bona  ,  Jiiut  fe'ijii 
iodte. 

Tf.  11.  Similiter  in  GrTco,  prxter  unum  ^cmMvur,  re- 
gnaas ,  policum  ime  regnabis. 


CAPUT       XXV. 

VULGATA       NOVA. 


I .  "%  iT  Ortuus  eft  autem  Samuel ,  &  congregatus 
iVJL  eft  univerfus  Ifrael  ,   &   planxerunt  eum  , 
&  fepelierunt  eum  in  domo  fua  in  Ramatha.  Con- 
furgenfque  David  defcendit  in  defertum  Pharan. 

2.  Erat  autem  vir  quifpiam  in  folitudine  Maon  , 
&  poileffio  ejus  in  Carmelo  ,  &  homo  ille  magnus 
nimis  :  erantque  ei  oves  tria  millia  ,  &  mille  capriE ; 
&  accidit  ut  tonderetur  grex  ejus  in  Carmelo. 

3.  Nomen  autem  viri  illius  erat  Nabal  :  &  no- 

Versio    antiqua. 

6 Ex  multis  annis  (alvos  facies  tuos ,  &  om- 
nia tua. 


men  uxoris  ejus  Abigail  :  eratque  mulier  ilia  pruden- 
tifllma  &  fpeciofa  :  porro  vir  ejus  durus  ,  &  pefli- 
mus ,  &  malitiofus  :  erat  autem   de  genere  Caleb. 

4.  Ciim  ergo  audillet  David  in  deferto  quod  ton- 
deret  Nabal  gregem  fuum , 

5.  milit  decern  juvenes,  &  dixit  eis  :  Afcendite 
in  Carmelum  ,  &  venietis  ad  Nabal ,  &  falutabitis 
eum  ex  nomine  meo  pacifice. 


V  U  1.  G   A  T  A 

7.  Audivi  quod  tonderent  paftores  tui  ,  qui  erant 
nobifcum  in  deferto  :  nunquam  eis  molefti  faimus , 
nee  aliquando  defuit  quidquam  eis  de  grege ,  omni 
tempore  quo  fuerunt  nobifcum  in  Carmelo. 

8.  Interroga  pueros  tuos,  &  indicabunt  tibi.  Nunc 
ergo  inveniant  pueri  tui  gratiam  in  oculis  tuis  ;  in  die 
enim  bona  venimus  ;  quodcunque  invenerit  manus  tua , 
da  fervis  tuis  ,  &  tilio  tuo  David. 

g.  Ciimque  veniilent  pueri  David,  locuti  funt  ad 
Nabal  omnia  verba  hsc  ex  nomine  David  ;  &  iilue- 
runt. 

1  o.  Refpondens  autem  Nabal  pueris  David  ,  ait : 
Quis  eft  David  ?  &  quis  eft  filius  Ifai  ?  hodie  incre- 
verunt  fervi  qui  fugiunt  dominos  fuos. 

1 1.  Toll  am  ergo  panes  meos  ,  &  aquas  meas,  & 
carnes  pecorum ,  qu:E  occidi  tonforibus  meis ,  &  dabo     tos  ,  &  quinque  fata  polenta;,  &  centum  ligaturas 


VulGATA    NOVA. 

6.  Et  dicetis :  Sit  fratribus  meis ,  &  tibi  pax  , 
&  domui  tus  pax  ,  &  omnibus,  quscunque  ha« 
bes ,  fit  pax. 

NOVA. 

14.  Abigail  autem  uxor!  Nabal  nunciavlt  unus 
de  pueris  fuis  ,  dicens  :  Ecce  David  milit  nuncios 
de  deferto  ,  ut  benedicerent  domino  noftro  ;  &  aver- 
fatus  eft  eos  : 

1 5 .  homines  ifti ,  boni  fatis  fuerunt  nobis  ,  &  non 
molefti  :  nee  quidquam  aliquando  periit  omni  tempo- 
re ,  quo  fuimus  converfati  cum  eis  in  deferto  : 

16.  pro  muro  erant  nobis  tam  in  nofte  quam  in 
die  ,  omnibus  diebus  quibus  pavimus  apud  eos  greges. 

17.  Quamobrem  coniidera ,  &  recogita  quid  fa- 
cias :  quoniam  completa  eft  malitia  adversimi  virum 
tuum  ,  &  adversum  domum  tuam ,  &  ipfe  eft  tilius 
Belial ,  ita  ut  nemo  poflit  ei  loqui. 

18.  Feftinavit  igitur  Abigail,  &  tulit  ducentos 
panes ,  &  duos  utres  vini ,  &  quinque  arietes  coc- 


viris  quos  nelcio  unde  (mt  ? 

li.  Regreffi  funt  itaque  pueri  David  per  viam 
fuam ,  Sc  reverfi  venerunt ,  &  nunciaverunt  ei  om- 
nia verba  qu^  dixerat. 

I  3 .  Tunc  ait  David  pueris  fuis  :  Accingatur  unuf- 
quifque  gladio  fuo.  Et  accin&i  funt  fmguli  gladiis  fuis, 
accinftufque  eft  &  David  enfe  fuo  ;  &  i'ecuti  funt 
David  quail  quadringenti  viri :  porro  ducenti  reman- 
ferunt  ad  farcinas. 


uva;  pafla; ,  &  ducentas  mafias  caricarom  ,  &  pofuic 
fuper  afmos  : 

ig.  dixitque  pueris  fuis  :  Pra;cedite  me  :  ecce, 
ego  poft  tergum  fequar  vos  :  viro  autem  fuo  Nabal 
non  indicavit. 

10.  Cum  ergo  afcendiflet  afmum ,  &  defcenderet  ad 
radices  montis  ,  David  &  viii  ejus  defcendebanC  in 
occurfum  ejus  :  quibus  &  ilia  occurrit. 

11.  Et  ait  David  :  Vere  fruftra  fervavi  omnia  qua 


NoTA      AD      VeRSIONEM 


T^.  6.  Hiec  addii  Mf.  cod.  fecunda  manu  ,  poft  hoc 
Vulg.  Jit  pax  ;  abfunt  autem  ab  Hebr.  Se.  Vulg.  Eadem 
ijuoque  exhibec  Mf.  Curb.  n.  5.  in  marginc.  In  Gr.  lie  : 


ANTIQUAM. 

Kai  if'.iTi  tUc  El";  we*;  i,  o</  uyietimr ,  k,  o  oT%k  C"  >  S 
•mcitltt.  Ta  oa  v-iixl,mld.  Et  dicetis  hxc :  In  horns  JJ  tu  fctl' 
vus ,  ^  domus  tua ,  $J  cmma  tua  falva. 


LIBER     I.     RE  GUM.     Cap.   XXV. 


5M 


liujus  eiaiit  in  deferto  ,  &  non  perilt  quicl(]uam  de 
cunitis  (ju.u  ad  cum  pcrtiiicbaiit ;  &  reddidit  iiiihi  ma- 
lum pro  bono. 

11.  IIa?c  faciat  Deus  inimicis  David,  &  lixc  ad- 
dat ,  ii  rdiquero  de  ouiiiibus  cju^e  ad  ipfum  perti- 
nent ufque  mane ,  mingeiitem  ad  parictem. 

1}.  Cum  autem  vididet  Abigail  David,  feftina- 
vit ,  &  defcendit  de  afmo  ,  &  procidit  coram  David 
fuper  t'aciem  fuam  ,  &  adoravit  lliper  terram  , 

14.  Sc  ceeidit  ad  pedes  ejus ,  &  dixit :  In  me  fit , 
domine  mi,  hx-c  iniquitas  :  loquatur,  obfetro.an- 
cilla  tua  in  auribus  tuis  :  &  audi  verba  famui.e  tu.tf. 

1 5 .  Ne  ponat ,  oro ,  dominus  meus  rex  cor  fuum 
fuper  vtrum  ilium  iniquum  Nabal  ;  quoniam  fecun- 
diim  nomen  fuum  ftultus  ell ,  &  llultitia  ell  cum  eo : 
€go  autem  ancilla  tua  non  vidi  pueros  tuos ,  domi- 
ne mi ,  quos  milifti. 

16.  Nunc  ergo  domine  mi,  vivit  Dominus,  & 
vivit  aninia  tua  ,  qui  proliibuit  te  ne  venires  in  fan- 

VulGATA      NOVA. 

1 1,  non  erit  tibi  hoc  in  fingultum  ,  &  in  fcru- 
pulum  cordis  domino  meo  ,  quod  effuderis  lan- 
guinem  innoxium ,  aut  ipfe  te  ultus  fueris  :  &  ciim 
beneFeceric  Dominus  domino  meo  ,  recordaberis 
ancilla;  tua;. 

J 1.  Et  ait  David  ad  Abigail  :  Renediitus  DO' 
minus  Deus  Ilrael  ,  qui  milit  hodie  te  in  occur 
fum  meum  ,  &  benediftum  eloquium  tuum , 


VULGATA        NOVA. 

guinem  ,  ik.  falvavit  manum  tuam  tibi :  8c  nunc  fiant 
licut  Nabal  inimici  tui  ,  tc  qui  qux'runt  domino  meo 
malum. 

17.  Quaproptcr  fufcipe  benedidionem  banc, 
quam  attulit  ancilla  tua  tibi  domino  meo  :  &  da 
pueris  qui  fequuntiir  te  dominum  meum. 

18.  Auter  iniquitatem  tanmlx  tua  :  faciensenira 
facict  Dominus  tibi  domino   meo  domum   fidclcm  , 
quia  prarlia  Domini,  domine  mi,  tu  pra;liaris  :  ma-      5«^.  jg,  ig,  j^ 
litia  ergo  non  inveniatur  in  te  omnibus  dicLus  vita:  17.  17. 
tu.u. 

19.  Si  enim  furrexerit  aliquando  homo  perfequens 
te  ,  &  quiErens  animam  tuani  ,  erit  anima  ilon.ini  mei 
cuftodita  quali  in  fafciculo  viventiuin  apud  Donii- 
num  Deum  tuum  :  porro  inimicorum  tuorum  anima 
rotabitur ,  quafi  in  impetu  &  circulo  fiinda;. 

fo.  Cum  ergo  tecerit  l^ominus  tibi  domino  meo 
omnia  qua;  locutus  eft  bona  de  te  ,  &  tonftitueric 
te  ducem  fuper  Ifrael  , 

VeRSIO      ANTIQUA. 

-ji &  til  benefacies  ei. 


Ex  M/.  Ctrl,  a,  i. 


52 Benediftns  Dominus  Deus  Ifraijl,  qui  Amh-.rp.i:. 

mifit  te  houie  hue  obviam  mihi,&.   benedidi  S'J-'- 
mores  tui. 


i.z. 


VuLGATA       NOVA. 

?  ).   &  benedifta  tu  ,  qux  prohibuifti  me  hodie  ne     hibuit  me  ne  malum  facerem  tibi  :  nifi  cito  vcnifles 
irem  ad  fanguinem  ,  &  ulcifcerer  me  manu  mea.         in  occurfnm  mihi ,   non   remanliflet  Nabal  ufque  ad 
34.  Alioquin  vivit  Dominus  Deus  Ifrael,  qui  pro-     lucem  mamtinam  ,  niingens  ad  parietem. 

VULGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

55.  Sufcepit  ergo  David  de  manu  ejus  om-         3  5 Afcende  in  pace  in  dom.um  tuam ,  vide, 

nia  qu;E  attulerat  ei ,  dixitque  ei :  Vade  pacifi-  jam  audivi  vocem  tuam ,  i5c  ie\  ei'iais  liim  faciem 

ce  in  domum  tuam,  ecce  audivi  vocem  tuam,  tuam. 
&  honoravi  faciem  tuam. 


V  U  L  G  A  T 

56,  Venit  autem  Abigail  ad  Nabal  :  &  ecce  erat 
ei  convivium  in  domo  ejus  ,  quafi  convivium  regis , 
&  cor  Nabal  jucundum  :  erat  enim  ebrius  nimis  :  & 
non  indicavit  ei  verbum  pulilluin  aut  grande  ufque 
mane. 

?  7.  Diluculo  autem  ciim  digeffiflet  vinum  Nabal  , 
indicavit  ei  uxor  fua  verba  ha;c  ,  &  emorruum  eft 
cor  ejus  intrinfecus ,  &  fadus  eft  quali  lapis. 

38.  Cumque  pertranlilfent  decern  dies,  perculfit 
Dominus  Nabal  ,  &  mortuus  eft. 

59.  Quod  cum  audiilet  David  mortuum  Nabal, 
ait ;  Benediftus  Dominus ,  qui  judicavit  caufam  op- 
probrii  mei  de  manu  Nabal  ,  &  fervum  fuumcufto- 
divit  a  malo  ,  &  malitiam  Nabal  reddidit  Dominus 
in  caput  ejus.    Milit  ergo  David ,  &  locutus  eft  ad 


I       NOVA. 

Abigail ,  ut  fumeret  earn  fibi  in  uxorem. 

40.  Et  venerunt  pueri  David  ad  Abigail  in  Car- 
melum  ,  &  locuti  funt  ad  earn ,  dicentes  :  David  mi- 
fit  nos  ad  te ,  ut  accipiat  te  fibi  in  uxorem. 

4 1 .  Qua;  confurgens  adoravit  prona  in  terram  ', 
&  ait  :  Ecce  fsfliiula  tua  fit  in  ancillam  ,  ut  lavet 
pedes  fervorum  domini  mei. 

41.  Et  feftinavit ,  &  furrexit  Abigail  ,  &  afcen- 
dit  fuper  afinum  ,  &  quinque  puelLi;  ierunt  cum  ea  , 
pedillequa;  ejus ,  6c  feeuta  ell  nuncios  David  ;  & 
fafta  eft  illi  uxor. 

43.  Sed  &  Achinoam  accepit  David  de  Jeziael  : 
&  fuit  utraque  uxor  ejus. 

44.  Saul  autem  dedit  Michol  filiam  fuam ,  uxo- 
rem David  ,  Phalti  filio  Lais  ,  qui  erat  de  Gallim. 


NotjE    ad    Version 


E  M 


■#■.51.  Ita  Mf.  cod.  habec  fecunda  manu  ,  pod  hoc 
Vulg.  nncilU  tux.  Gr.  Kai  /.imSlv.n  t!?;  J\.8';ih;  (\  d-yci.^2- 
o«f  aurn. 

If.  51.  Vix  melius  i  Grseco ,  prater  hoc  uh.  more!  lui, 
pro  quo  0  TfoOTo;  Qv  ,  modus  tuns ;  item  fup.  «  Tai/'xii , 
t»  hac  ,  loco   hue,  poll  hodie,  Theodoret.  addit  vftifa. 


:  Gr.  Ka;  sTts 


A  N  T  I   QUAM. 

Ambrof.  fup.  ait  hoc  Abigsae  diclum  elfe 
Aac/i/  TH  'A£r/ai'a. 

f.  5f .  Gr.  delei  /im  ,  port  vide  ;  &  loco  rezmiins pirn, 
hab.  «jtV/occ,  elcgi ,  Nobil.  veiih  ftifc'pi ;  cetera  concor- 
dant. 


Amh,  tihi  fuf. 


Tom.  I. 


Ttt 


P4 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XXVI. 


Slip.  11.  ig. 


CAPUT       XXVI. 

VULGATA        NOVA. 

T  venerunt  Ziphii  ad  Saul  in  Gabaa,  dicen-     Hachila ,  qua  eft  ex  adverfo  folitudinis. 
r.tes  :  Ecce ,  David   abfconditus  eft   in   coUe 

VerSIO     ANTIQUA. 

Lucif.Cai.i.i.      2..  Et  furrexit  Saul,  &  defcendit  in  defermm 
frcS.  Ath.vi.  i83.  opacum ,  &  cum  eo  tria  millia  viiorum  elec- 
toriun  ex  Ifrael,  quxrere  David 


•  F 


s.d. 


4.  Et  mifit  David  exploratores ,  &  cognovit 

quoniam  venit  Saul  in  Sicelet. 

5.  Et  luirexit  David  occulte,  &  abiit  in  locum 
ubi  dormiebat  Saul,  &  Abner  filius  Ner,  prin- 
ceps  militix  ejus  :  6c  Saul  dormiebat  in  ftragulis 
prxclaris ,  &  plebs  erat  circa  eum : 

6.  &  David  dixit  ad  Amalech  Cetharum ,  & 
Abefla  filium  Sarvis ,  fratrem  Joab,  dicens  :  Quis 
introibit  mecum  in  caftris  ad  Saul  ?  Et  dixit  Abeffa 
ad  David  :  Ego  ibo  tecum. 

7.  Et  intraveritnt  Da\id  &  Abefla  ad  populum 
node,  &  ecce  Saul  dormiebat  in  llragulis  pretio- 
fis,  &  lancea  fixa  ad  caput  ejus  pra;clara  :  &  Ab- 
ner dormiebat  circa  eum. 

8.  Et  dixit  Abefla  ad  David  :  Conclufit  Domi- 
nus  hodie  inimicum  tuum  in  manibus  tuis  :  & 
nunc  occidam  de  lancea ,  lemel  in  terram  figens , 
&  non  repetam  illam. 

9.  Et  dixit  David  ad  Abefla  :  Non  continges  il- 
ium :  quoniam  quis  injiciet  manum  fuam  in  chrif- 
tum  Domini ,  &  purus  erit  ? 

10.  Et  dixit  David  :  Vivit  Dominus,  quoniam 


VuLGATA      NOVA. 

1.  Et  furrexit  Saul,  &  defcendit  in  defer- 
tum  Ziph  ,  &  cum  eo  tria  niillia  virorum  de 
eleftis  Ifrael  ,  ut  qusreret  David  in  deferto 
Ziph. 

3.  Et  caftrametatus  eft  Saul  in  Gabaa  Ha- 
chila ,  qus  erat  ex  adverfo  folitudinis  in  via  : 
David  autem  habitabat  in  deferto.  Videns  au- 
tem  quod  venillet  Saul  port  fe  in  defertum  , 

4.  millt  exploratores ,  &  didicit  quod  illuc 
veniflet  certiffime. 

5 .  Et  furrexit  David  clam ,  &  venit  ad  lo- 
cum ubi  erat  Saul ;  ciimque  vidiilet  locum  ,  in  quo 
dormiebat  Saul ,  &  Abner  filius  Ner  ,  princeps 
militix  e)us  ,  &  Saulem  dormientcm  in  tentorio  , 
&  reliquum  vulgus  per  circuitum  ejus  , 

6.  ait  David  ad  Achimelech  Hethaum  ,  & 
Abifai  filium  Sarvir  ,  fratrem  Joab  ,  dicens  : 
Quis  defcendet  mecum  ad  Saul  in  caftra  ;  Di- 
xitque  Abifai ;  Ego  defcendam  tecum. 

7.  Venerunt  ergo  David  &  Abifai  ad  popu- 
lum nofte,  &  invenerunt  Saul  jacentem  &  dor- 
mientem  in  tentorio  ,  &  haftam  fixam  in  terra 
ad  caput  ejus  :  Abner  autem  &  populum  dor- 
mientes  in  circnitu  e)us. 

8.  Dixitque  Abifai  ad  David  :  Conclufit  DeuS 
inimicum  tuum  hodie  in  manus  tuas  :  nunc  ergo 
perfodiam  eum  lancea  in  terra  ,  femel  ,  &  fe- 
cundo  opus  non  erit. 

9.  Et  dixit  David  ad  Abifai :  Ne  interficias 
eum  :  quis  enim  extender  manum  fuam  in  chrif- 
tum  Domini ,  &  innocens  erit  ? 

10.  Et   dixit  David  :  Vivit    Dominus,  quia 


nifi  Dominus  percufferit  ilium  ,  aut  nill  hora  illius     nifi  Dominus  percuflerit  eum  ,  aut  dies  ejus  ve' 
venerit  &  moriatur,  vel  in  pugnam  defcenderit 
&  apponatur  : 

1 1 .  mihi  autem  non  fit  a  Domino  injicere  ma- 
num in  chriftiuTi  Domini :  &  nunc  accipe  lan- 
ceam ,  qux  eft  ad  caput  illius ,  &  lentem  aqux , 
&  recedamus  nos. 


nerit  ut  moriatur ,  aut  in  pra;lium   defcendens 
perierit  : 

1 1 .  propitius  fit  mihi  Dominus  ne  extendam 
manum  nieam  in  chriftum  Domini  :  nunc  igitur 
tolle  haftam  ,  qua;  eft  ad  caput  ejus  ,  &  fcy- 
phum  aqusE  ,  &  abeamus. 


NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


t.i.  Ad  verbum  e  Grico  ,  pnier  unum  opAcum  ,  pro 
quo  Zi'p ;  exinde  fie  ,  en^!lcTlIi ,  per  relat.  ad  ^aidSs^  ,  at 
in  Ml  Alex,  ac  edict.  Aid.  Jc  Compl.  ixt^iHTuv  ,  ehih- 
Tiim  ,  ut  fup.  Similiter  Ambr.  1.  5.  offic.  to.  2.  col.  116. 
b.  alludcns  ,  ait  ;  David  cum  fugtrtt  .i  facie  regis  S.iii!  , 
quod  eum  rex  citm  trthus  milltbiis  •uirortim  eleilorum  ad  in- 
feretidiim  fiecem  1»  deferto  qitxreret  ,  tr:grejpts  in  caflra  re- 
gis ,  ciim  dormicntem  offeiidijjil ,  nslijatinnipfe  unn  feraijjil, 
Jed  etiani  protexit  ,  ne  nb  ahi^uo  qni  Jimul  jngrejjits  faerat  ^ 
perimeretnr. 

i!.n.  Ultima  tantiim  vox  Sicelet,  differt  a  Grsco,  pro 
qua  habctur  'miixii  in  Kuhi ,  paratiis  de  Ceila  ,  in  Aid. 
edit,  inntei ,  vere ,  al.  sVo/^w?  ,  prmipii. 

Tt.  y.  Nonnulla  variant  Gr.«ce ,  nempe  feqq.  ikacpius- 
Icti ,  iiigredttttr  ,  pro  abiit ,  (  ac  in  edit.  Compl.  eVo^ fi/Gn  ») 
cxinde  pod  I.  dormiebat.,  additur  suti'  ,  iteratuique  ante 
Abner ,  pro  quo  ult.  'ACfwn'p  '1  "^iri  pro  ftragulis  prxclaris , 
iic ,  Mfi-^mri ,  id  eft  ,  letlici  regii  ,  (  Aq.  ^fi-/\v>.i!iH  )  Si. 
pro  erat  ,  'sjct^e/.i^i^^viH^i ,   caftrametatus, 

T^,6.  Ita  primiim  in  Graeco  :  Kai  «Vexp/Oh  AafliT  ,  ^ 
fT-TC  infk  'ACi/xhix &  '^ph  'Adayi.  Et  refpondii  Da- 
vid,  jj  dixit  ad  Abimelech  (  lion  Amalech) J5  ad  Abeffa, 

&c.  pauloque  port  pro  in  caftris  ad  Saut ,  iic  ,  •arpoi;  Xctax 
si;  Tuf  'srapi/<Co?.iiv  ,  ad  Saul  iti  caftra,  (  edit.  Compl.  in 
caftra  ad  Saul ; )  demum  port  Abejfa  ,  deed  hoc  ,  ad  Da- 
ziid ,   &  pro  ibo,  ponitur  e/OE^fi/co^a;  ,  ingrediar. 

"it.  7.  In  Grico  lie  ,  (inircfwil ai ,  vel  ut  in  ed.  Compl. 
t'CTTUfsuitlai ,  intra! ,  vel  intrant ,  pro  intravermit ;  exinde 
loco  dormiebat  in  ftragulis  pretiofis  ,  (ic  ,  KaGEu/oii'  viciCi  vi 
yitH-zi^n  >  dormitns  fomiie  in  lettica  ;  dein  ad  lancea  1  ad- 


ditur dvn  ,  ejus,  ficut  tft  thk  -/m  ,  in  terram,  fodfixa  , 
detratla  voce  praclara ,  additis  vero  feqq.  ijj  0  >ao;  «fTy  , 
^  popuhis  ejus,  poft  'ASittyip,  feu  Abner  ;  reliqua  ut  in 
Lat.  fupra. 

Tf.  8.  Vix  melius  de  Grico  ,  iiili  quod  pro  manibus 
tuis  ,  hab.  X-^P*^  C^  *  manus  tuas ,  &  pro  oCcidam ,  isct- 
ra^ai  ,  perctttiam  ,  abfque  feq.  de  ,  cujus  loco  ponic  elu' 
TO» ,  eum  ,  ut  Jemel  ,  poft  terram  ,  abfque  verbo  Jigens  : 
demum  in  fine  hab.  du-ru,  ei ,  loco  illam.  Anibr.  1.  3. 
offic.  to.  1.  116.  c.  hxc  hab.  Dicit  ei  Abeffa  :  Conclujit 
hodie  Dominus  inimicum  tuum  in  manibus  tuis  ,  J£  mine 
occidam  e:tni. 

If.  9.  Ita  de  Gr.vetbum  e  verbo ,  hoc  excepco,  non  contin- 
ges ,  pro  quo  ;«ii  TaTfivoiti)?  ,  ite  humiliaveris  i  in  Mi.  Alex, 
ac  edd.  Aid.  &  Compl. ^:i  <A.i«r6fi'f)i?,  ne  labefacias.  Apud 
Ambr.  1.  3.  offic.  to.  2.  116.  c.  iic  :  i^on  conjumas  eum, 
quoniam  quis ,  6cc.  uc  fupra. 

"t.  10.  In  Grdeco  deeft  quoniam,  &  pro  niji  hora,  exf- 
tat  limplic.  H,w/pa  ,  dies;  item  aVotaVyi  ,  mortuns  Juerit , 
pro  moriatur,  Sc  po  apponatur  ,  iic,  ■TTf  n'lA^,  appojitus 
fuerit;  reliqua  fimilia.  Ambr.  etiam  1.  5.  offic.  to.  2.  col. 
116.  c.  legit  :  Vivit  Dominus ,  quoniam  niJi  Dominus  per- 
cufferit ilium  ,  aut  niJi  hora  illius  I'enerit  ut  mori.uur  ,  aut 
m  pugna  dijcefferit  ^  apponatur  mihi  :  Mfs,  nonnulli  fe- 
runt  defcenderit  ,  &  Rum.  ejufd.  edit,  lie  interpungit  :  ap- 
fonatur  ;  mihi  non /it ,  &c.  ut  aptetur  Grxco  ,  j,  ra/iorEK' 
/.tiiJoL,uSi  fici,  at  repugnare  videntur  Mis.  codd.  cum  vet. 
editt. 

Tt.  II.  In  Gixco  , /j.vlufxcil<;  /^u  ,  nequaquam  mihi,  loco 
mihi  autem  nor.  Jit  i  at  in  edit,  Compl.  £',«ci  Js  ^ii :  fubin- 


LIBER     I.     REGUM. 

V  U  L  G  A  T  A      NOVA. 


P5 


Cap.    XXVI. 

Versio    antiquA. 
12.    Et  accepit   David  lanccam  ,  &  \cmem  Ludf.Cal.uHfup, 


II.  Tulit  igitur  David  haftam ,  &  fcyplium 
aquK,  qui  erat  ad  caput  Saul ,  &  abiciunt :  &    aqux  a  capitc  ejus,  &  abicniiit  ipli :  &  non  erat 
non  eiat  quilquam ,  qui  videret,  &  inteliigeret,     qui  videret ,  neque  qui  fciiet ,  &   non  crat  qui 


&  evigilaret ,  fed  omnes  dormiebant,  quia  (o 
jior  Domini  irruerat  luper  eos. 

1  i .  Ciimque  tranfillcc  David  ex  adverfo ,  & 
ftetiflet  in  vertice  mentis  do  loiige  ,  &  eilet  gran- 
de  intervallum  intet  cos  , 

14.  clamavit  David  ad  populum  ,  &  ad  Ab- 
ner  filium  Ner,  dicens  :  Noniic  refpondebis  Ab- 
ner  >  £t  refpondens  Abner ,  ait  :  Quis  es  tu  ,  qui 
damas  ,  &  inquietas  regem  ? 

15.  Et  ait  David  ad  Abner  ;  Nunquid  non 
vir  tu  es  ?  &  quis  alius  fimilis  tui  in  Ifrael  ?  qua- 
re  ergo  non  cuftodifti  dominum  tuum  regem  ? 
ingrellus  eft  enim  unus  de  turba  ,  ut  interticeret 
regem ,  dominum  tuum. 

16.  Non  eft  bonum  hoc  ,  quod  fecifti  :  vivit 
Dominus  ,  quoniam  filii  mortis  eftis  vos  ,  qui  non 
cuftodillis  dominum  veftrum  ,  chriftum  Domini : 
nunc  ergo  vide  ubi  lit  hafta  regis ,  &  ubi  lit 
fcyphus  aqua; ,  qui  erat  ad  caput  ejus. 

17.  Cognovit  autem  Saul  vocera  David  ,  & 
dixit  :  Nunquid  vox  ha;c  tua ,  tili  mi  David  ? 
&  ait  David  :  Vox  mea ,  domine  mi  rex. 

I  8.  Et  ait  :  Quam  ob  caufam  dominus  mens 
perfequitur  fervum  fuum  ?  Quid  feci  ?  aut  quod 
eft  malum  in  manu  mea  ? 

19.  Nunc  ergo  audi ,  oro  ,  domine  mi  rex, 
verba  fervi  tui ;  Si  Dominus  incitat  te  adversiim 
me ,  odoretur  facriticium  :  fi  .autem  filii  homi- 
num  ,  maledidi  funt  in  confpeifhi  Domini  :  qui 
ejecerant  me  hodie ,  ut  non  habitem  in  h.rred 


vigilaret ,  omnes  enim  dormiebant ,  quoniam  ti- 
mor  Domini  iniierat  in  illos. 

15.  Et  tranlivit  David  contra,  &  fletit  in  ca- 
cuminc  mentis  longc ,  &  erat  magnum  iter  in- 
ter eos  : 

I  ^ .  &  deprecatus  eft  David  populum ,  &  Ab- 
ner, &  locutus  eft,  dicens :  Non  refpondis  Ab- 
ner.' Et  refpondit  Abner,  &  dixit :  Quis  es  tu, 
qui  vocas  me  ?  quid  eft  ? 

1 5.  Et  dixit  David  ad  Abner :  Vir  tu  es :  &  quis 
ficut  tu  in  lirael  ?  qiiare  non  cuftodis  dominum 
tuum  regem  ?  quoniam  intravit  unus  de  popuio , 
dilperdere  dominum  tuum  regem. 

16.  Non  eft  bonum  hoc,  guod  fecifti  :  vivit 
Dominus,  quoniam  filii  mortihcationis  vos  eftis , 
qui  non  cuftodiiftis  dominum  regem  veftium, 
ciirirtum  Domini  :  &  nunc  vide  ubi  eft  lancea 
regis,  &  lentis  aqux,  qux  erat  ad  caput  ejus. 

17.  Et  cognovit  rex  Saul  vocem  David,  &  di- 
xit:  Vox  tua  hxc  ,  fili  D.tvid?  Servus  tuus,  do- 
mine rex. 

1 8.  Et  adjecit  David  :  Ut  quid  hoc  perfequitur 
dominus  mens  retro  fer\  urn  ilium  ?  Quoniam  quid 
deliqui  ?  &:  qux  eft  a  me  malitia  ? 

19.  Et  nunc  audiat  dominus  mens  rex  verba 
fervi :  Si  Dominus  Dcus  tuus  incutit  te  in  meum 
doloiem,  &  vidimam  immolationis  :  quod  11  filii 
hominum,  maledicli  in  confpeclu  Domini : 


•  q'-io- 
niam  ejeccrunt  me  liodie ,  non  confirmatum  effe 
tate  Domini ,  dicentes :  Vade ,  fervi  diis  alienis.    in  teftamentum  Domini,  dicentes  :  Vade,  lervi 

diis  alienis. 
zo.  Et  nunc  non  ejfundatur  f.inguis  mens  in        2.0.  Et  nunc  non  cadet  fanguis  meus  in  terram 
terram  coram  Domino  :  quia  egreflus  eft  rex  If-     ante  confpeclum  Domini ;  quoniam  exiit  rex  li- 
rael ut  qunjrat  pulicem  unum ,  ficut  perfequitur    racl  quxrere  pulicem  unum  ,  licut  perfequitur 
perdix  in  montibus.  noftua  in  montibus. 

II.  Et  ait  Saul :  Peccavi ,   revertere  fili  mi  21.   Et  dixit  Saul  :  Peccavi,  convertc  fili  Da- 

NotjEadVersionem 

'■eqtiaqnam  jiiUm  ntjhdiam 


A  D 

de  addicuryux*,  ad  tncinitm  ,  ficut  Aji ,  verbo  accipe ^  ("ed. 
Aid.  delet  4v  '•)  dein  loco  qua  ejl  ad  caput ,  iiabecur  x-^o 
faf^oo-isfpzy-m  t  t  cervicixU  ,  mel.  in  Compl.  tc-sj/jc?  -Aapa-Mi  '. 
demum  ult.  voci  hjs  ,  hoc  fuperadditur ,  tLoh'  ixun'i  1  ff 
Ko(  !p/i ,  quod  deeft  in  Compl.  csetera  ad  verbum  ut  hip. 
Ambrof.  1.  5.  offic.  c.  J.  to.  i.  116.  c.  lie  habec :  Nsw /;< 
a   Dotmfio  injiccre  manum  meam  in  ckrtjluin  Domiiti. 

t'.  12.  Rurfus  hie  habetur  Grasce ,  xwi  CT/>»;^s^t»,^•^,- ,  a 
cervkah,  pro  a  cipiie  ,  ac  in  ed.  Compl.  conftanter  irfj; 
XEfaA»i;,  ut  liip.  ejiinde  pro  ipji ,  iafi' t  «.vrin;  ^  pn  fe  ip/i , 
at  in  Compl,  ccvrci  ;  item  0  jSasttwi'  ,  loco  qrti  vjihret ,  ' 
iterumquc  jc,  irV  mk  ,  ^  nun  erat ,  hoc  addito  ,  0  ytvcuCKoiy , 
tjni  cogTiBJceret ,  pro  qui  Jciret ,  ut  &  0  i'i'.yiifo/^iKt; ,  qrii 
excitaret ,  loco  qui  vigilaret ,  pauloqiie  poft  pro  ihrmieham  , 
jiVwJe;  ,  dormientes ,  abfque  praiced.  enim  ;  deiiique  pro 
timsr  ,  fie  3-a/i£e;,  Jliipor  ;  csctera  limilia.  Ambrof.  1.  3. 
offic.  c.  J.  to.  z.  11(5.  d.  eadem  memorat,  dicens  :  Jm- 
j«(  not!  permtfit  ntcart  enm ;  fed  Jolam  laaceam  ,  qii.e  eiat 
ad  caput  ejus ,  £5  lenlkulam  fuftnlii. 

Tt.  15.  Similiter  in  Graeco  ,  prjcter  duo,  n";  to  ote'ssi- , 
ultra,  pro  contra^  8c  ^iwh  h  cio'?,  mittta  via  ,  loco  erat 
magnum  iter.  Ambrof.  1.  }.  offic.  c.  J.  to.  2.  fie  pergit : 
Itaqiie  dormientitus  cunSis ,  egrejjus  lie  cajlris ,  traiijivit  in 
cacumen  moyitis. 

if.  14.  Pauca  variant  Grsce  ,  nee  magni  ponderis , 
nempe  •='/>:&E)caA/o«7o ,  ad-oocavit ,  pro  deprecatus  ejl ,  pau- 
loque  port  ,  loco  g;  Abner  ,  g;  hciiins  eji  ,Cic,  .'•,  tw  'AGtf- 
tvf  EMjAmis;  item  pro  refpondis  ,  ita  ,  a^oze.Biijii ,  refponde- 
bis  .,  fc  loco  iiocas  me,  fimpliciter  0  /.cih-er .,  vocans ,  fubla- 
to  feq.  qutd  eji  ?  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  fe- 
runt  -/.cthrn  ni ,  al.  y.a^iV  ^s  ;  t/;  ei  oJ;  at  ubique  conf- 
lanter  'A£Em?f ,  pro  Abner. 

ir.  1$.  Vix  unum  aut  alterum  difcrepat  a  Gracco  , 
nempe  Vtr  tit  es ,  pro  quo  Ova  dmp  01/';  Km  vir  tti?  al. 
Ou'xi  )  Konne  -vir  tu?  item  infra  praeponitur  i. ,  vcci  qn.t- 
re.  Ambrofius  I.  3.  offic.  e.  J.  to.  2.  Ii6!'d.  fie  nar- 
rate pergit :  Et  ceargiure  ccefil  ftipatcres  regies  ,  ^  prxapue 

Tom.  I. 


A  N  T  I  Q  0  A  M. 

przncipem  militix  Abner  ,  quod  1 
rcgt  ^  domino  fuo  adhibtnt. 

^.  i6,  Ita  primiim  Grjece  :  Kal  ^n  dytt^.lv  to  piiua  tJVo, 
Et  non  honnm  verbum  hoc;  fed  ab  edit.  Compl.  abeft  it-'. 
exinde  deleto  verbo  (/?;;,  habetur  fimpliciter  ,  ci' jjLJao- 
c:j7;;  ,  loco  qui  non  cii(lodiijlts ;  item  pro  ubi  ejl ,  (ic  ,  JViJ  , 
qn-ejo  ,  &  pro  qu^  erat ,  -ttS  hi  Tii  OTfo?  ,  ubi  funt  quit  ad; 
in  edit.  Compl.  hoc,  tsifEV'j  ponitur  ante  lancea,  abf- 
que A«.  Ambrof.  1.  3.  offic.  e.  J.  to.  2.  116.  d.  ait,  de- 
monflralfe  David  ,  itbi  ejjet  lancea  regis ,  vei  lenttcula  ,  q;t,t 
erat  ad  caput  regis. 

Tf.  17.  A  Gracco  abefl  rex,  &  ante  voztm  ferviis ,  po- 
nitur J,  uTTs  Ac.vIS' ,  ^  dixit  David  1  reliqua  ad  verbum 
ut  fupra. 

ft.  18.  Ad  verbum  e  Grseco  ,  exceptis  feqq.  parvi  pon- 
deiis ,  Et  adjecit  David,  pro  quo  fimpliciter  ,  Kal  ii-my  , 
Et  dixit ;  unus  Mf.  Alex,  addit  Aa^'J  :  exinde  deefl  meus 
ante  retro  ,  quod  tamen  retinent  editt.  Aid.  &  Compl. 
demum  pro  his  ,  qutt  ejl  a  me  malitia  ?  fie  ,  t/  njfiin  iv 
E'y«°'  ctJiKM^ia,  qu£  invenla  ejl  in  me  mjujlitia? 

ir.  19.  Nonnulla  variant  Gncc,  nempe  primo,  to  pi- 
^«  t?  JVt'Aii  aVT^  ,  verbum  fervi  jui  ,  loco  verba  (ervi  ; 
deinde  ifl:a  ,  E/  i  0eo;  jV/ca'^  Qi  iir'  ifii  ,  oop-oEi^-.i'ii  .9-:'- 
clx  Qi-  Si  Deus  incutit  te  in  me ,  oljiat  ftcrificium  tuum  : 
tum  fie,  i,  </",  y  Jt ,  pro  quod  Ji  ,  al.  '.i  Ai,^  autem  , 
addita  voce  irci,  hi,  huic  ,  maledidi  ;  demum  loco  tejla- 
mentum  ,  habetur  K?.H£5i':^i'a  ,  h^neditate  i  cactera  qua- 
drant. 

■Sf-.  20.  Vix  unum  aut  alterum  Grace  non  confentiunt, 
fcilii;et  CTs'i;! ,  cadat ,  pro  cadet  ,  &  4"X"'  i">^  '  anim.im 
meant  ,  loeo  pulicem  iinutn  ;  at  in  edit.  Compl.  •^uf.MV 
eVk  ;  pro  ncBua  veto  ,  fie  ,  roxTijio'/jaJ,  id  eft,  corvus noilur- 
nus. 

f.1.1.  A  Grxeo  abeil  jam  ,  poft  in  te ,  praeterquam  a 
Mf.  Alex,  ae   edit.  Compl.  in   quibus  additur  st/  ;  tum 

loco  ideo  quoniam  anima  accepta  ejl in  quo  ,    hab.  aVd' 

&  'iy?t,Mi  ivy»  /J.)!  a  ifixf/^nU  (^K  ,  !<■  «  -rX  QiffiiZ}' '  ff- 

Ttt  ij 


5i6 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XXVII. 


VeRSIO     ANTIQUA. 

Incif.Cal.uhifiip.xiA  :  qiioni.im  non  malignahor  in  te  j.im,  ideo 

*  Sufp.  mea.     qiioniojn  anima  *  accepta  ell  ante  oculos  tuos  in 

diem  hiinc ,  in  quo  ftiiltus  fadus  iiim ,  &  igno- 
ravi  mulra  vehementer. 

z2.  Et  refpondit  David,  dicens  :  Ecce  lancea 
regis :  accedat  unus  ex  pueris ,  &.  accipiat  earn. 

-;.  Et  Dominus  leltituat  iinicuique  julHtias  & 
fidem  lliam  :  licut  tradidit  te  hodie  in  manibus 
meis,  &c  nolui  injicere  manum  meam  in  clirif- 
tum  Domini. 

^4.  Ecce  ficiit  exaltavit  fe  anima  tiia  in  diem 
hunc  ante  oculos  meos ,  fic  (ignificetur  anima 
mea  in  confpedu  Domini ,  &  abripiat  me ,  & 
eruat  me  ex  omnibus  tribulationibus. 

^5.  Et  dixit  Saul  ad  David  :  Benediclus  m  fi- 

*  S«;;.  fades,   li ;  &  faciens  * ,  &:  potens  poteris 


VuiGATA      NOVA. 

David  :  nequaquam  enim  ultra  tibi  malefaciam, 
eu  quod  pietiola  faerit  anima  mea  in  oculis  tuii 
hodie  :  apparet  enim  quod  ftulte  egerim  ,  &  igno- 
raverim  multa  nimis. 

11.  Et  refpondens  David ,  ait  :  Ecce  hafta  re- 
gis ;  tranfeat  unus  de  pueris  regis,  &  tollateam. 

1 ) .  Dominus  autem  retribuet  unicuique  fe- 
cundiim  juftitiam  fuam  &  fidem  :  tradidit  enim 
te  Dominus  hodie  in  manum  meam  ,  &  nolui  ex- 
tendere  manum  meam  in  chriftum  Domini.    •' 

14.  Et  licut  magnificata  eft  anima  tua  hodie 
in  oculis  meis ,  fic  magnihcetur  anima  mea  in 
oculis  Domini ,  &  liberet  me  de  omni  anguftia. 

2  5 .  Ait  ergo  Saul  ad  David  :  Benediihis  tu 
fili  mi  David  :  &  quidem  faciens  facies  ,  &  po- 
tens  poteris.  Abiit  autem  David  in  viam  fuam, 
&  Saul  reverfus  eft  in  locum  fuum. 


N0T.1E    AD    Versionem 


Ifrt»  ijttid  pretief»  anima  mia  in  eculis  tais ,  J^  in  hodier- 
n.)  d:i ,  abfque  feq.  in  que  ;  reliqua  quadiant. 

^.  ii.  Duo  lantiim  difcordant  cum  Gr.Eco  ,  fcilicet  di- 
ctns  ,  pro  quo  k  sl-zs ,  J5  dixit  i  &  aacdat ,  pro  quo  J ii\- 
iiruii  trnnfeat. 

t.  15.  Similiter  in  Graeco,  prater  ifta  ,/7ris-/i/-|<,  rejii- 
tuety  pro  Tcjiitnat,  Be  y.a.Tx  politum  ante  jifflitias  ,  iicut 
c'l'T?  ,  port  ipl'as  ;  item  additur  Ki'e^:;  ,  port  hoc  ,  tradidit 
te ,  &  pro  in  manihus  meis  ,  fic ,  £i';  X-'f^i  /<f  •  Ambr.  1.  3. 
offic.  c.  5:.  to.  2.  116.  c.  ira  legit :  Et  Dominus  reflitti.it  uni- 
(ttique  jujiiiias  fti.ts  ^  fdem  fuam  : jieiit  tradidit  te  Demi- 
nits  in  mantis  meas  ^  1^  noltti  vindicate  manlt  mea  in  chrif- 
tum Domini :  Mfs.  quidam  ferunt ,  indncert  manum  meam. 


ANTIQUAM. 

ediic.  omnes  injicere. 

f.  24.  Ipfo  inido  Or.  habet :  Ka)  I'Ji  ,  x$  'ece ,  exin- 

de  iij.i-/a.>-unv  ,  magnificata  eji  ,  pro  exalta-Jit  fe  ,  ut  Sc 
Qy/^s^y  a  ratjrn  cV  lf,^ct?^^i7c  /a^  ,  hodie  in  hac  in  oculis 
meis  ,  loco  in  diem  httnc  ante  oculos  meos  ;  rum  ^to  Jigni~ 
jicetitr ,  rurfus  ^f7a>tt'^ci'» ,  magnifcetur  ,  &  pro  ahripiat^ 
cxiTTxexi ,  tegat ;  demum  loco  ex  omnibus  trthulationibus , 
iingulariter  s'x  wicvi  ^>l-it;ug. 

Tf.  2  J.  Apte  ad  Graccum  ,  nifi  quod  poft  faciens ,  ad- 
ditur cra.M'i; ,  facies  ,  &  in  fine  feqq.  Kat  aViT^^?  ^xv^S" 
t';  THy  oj cy  aVr?,  ii  2a^  a-Trc s-p5-|£y  f/;  toc  t::7&k  xVT}f ,  I. 
e.  Et  abiit  David  ad  ■viam  fuam  ,  i$  Saul  revertit  ad  lo- 
cum fuum. 


CAPUT       XXVII. 

VULGATA       NOVA. 


1 .  "T^  T  ait  David  in  corde  fuo  :  Aliquando  inci- 
XZ/  dam  una  die  in  manus  Saul  :  nonne  melius 
eft  ut  fiigiam  ,  &  falver  in  terra  Philifthinorum  , 
ur  defperet  Saul ,  cefletque  me  qusrere  in  cunitis 
finibus  Ifrael  ?  fugiam  ergo  manus  ejus. 

z.  Et  furrexit  David,  &  abiit  ipfe ,  &  fexcenti 
Tiri  cum  eo  ,   ad  Achis  filium  Maoch  regem  Geth. 

3.  Et  habitavit  David  cum  Achis  in  Geth,  ipfe  & 
viri  e|us  ;  vir  &  domus  ejus  ;  &  David  ,  &  du.^  uxo- 
res  ejus ,  Achinoam  Jezrahelitis ,  &  Abigail  uxor  Na- 
bal  Carmeli. 

4.  Et  nunciatum  eft  Sauli  quod  fugiflet  David  in 
Geth  ,  &  non  addidit  ultra  qujerere  eum. 

5.  Dixit  autem  David  ad  Achis  :  Si  inveni  gra- 
tiam  in  oculis  tuis ,  detur  mihi  locus  in  una  urbiiun 
regionis  hujus  ,  ut  habitem  ibi  :  cur  enim  manet  fer- 
vus  tuus  in  civitate  regis  tecum  ? 

6.  Dedit  itaque  ei  Achis  in  die  ilia  Siceleg  :  prop- 
ter quam  caufam  fafta  eft  Siceleg  regum  Juda  ,  uf- 
que  in  diem  banc. 

7.  Fuit  autem  nimierus  dierum  ,  quibus  habitavit 


David  in  regione  Philifthinorum ,  quatuor  menGum. 

8.  Et  afcendit  David ,  &  viri  ejus  ,  &  agebant  prae- 
das  de  Gefliiri ,  &  de  Gerzi ,  &  de  Amalecitis ;  hi 
enim  pagi  habitabantur  in  terra  antiquitus ,  euntibus 
Sur  ufque  ad  terram  ^Egypti. 

9.  Et  percutiebat  David  omnem  terram  ,  nee  re- 
linquebat  viventem  virum  &  muherem  :  toUenfque 
oves ,  &  boves ,  &  afinos ,  &  camelos  ,  &  veftes , 
revertebatur ,  &  veniebat  ad  Achis. 

10.  Dicebat  autem  ei  Achis  :  In  quern  irruifti  ho- 
die ?  Refpondebat  David  :  Contra  meridiem  Jud^ ,  & 
contra  meridiem  Jerameel ,  &  contra  meridiemjCeni. 

I  I .  Virum  &  mulierem  non  vivificabat  David  , 
nee  adducebat  in  Geth  ,  dicens  :  Ne  foite  loquantur 
adversum  nos  ;  Ha?c  fecit  David  :  &  hoc  erat  decre- 
tum  illi  omnibus  diebus  quibus  habitavit  in  regione 
Phililthinorum. 

12.  Credidit  ergo  Achis  David,  dicens  :  Multa 
mala  operatus  eft  contra  populura  fuum  Ifrael :  erit 
igitur  mihi  fervus  fempiternus. 


CAPUT      XXVIII. 

VuLGATA       NOVA. 

I.  TT»  Aftum  eft  autem  in  diebus  illis  ,  congrega-  i.  Dixitque   David   ad   Achis  :  Nunc  fcies  qua: 

X/   verunt  Philifthiim  agmina  fua  ,  ut  pripara-     facSairus  eft  fervus  tuus.  Et  ait  Achis  ad  David  :  Et 

rentur  ad  bellum  contra  Ifrael  ;  dixitque  Achis  ad     ego  cuftodem  capitis  mei  ponam  te  cun&is  diebus. 


David  :  Sciens  nunc  fcito  ,  quoniam  mecum  egredie-       ;.  Samuel  autem  mortuus         3 Fide  Not, 

ris  in  caftris  tu ,  &  viri  tui.  eft  ,  planxitque  eum  ora- 

NoTA    AD   Versionem    antiquam. 

f.  ?.  In  fine  verfus  hujus  Mf.  cod.  Germ.  n.  7.  addic  ne  inferiori  :  fufFragatur  Grace,  paulo  fiip.  ubi  fic  :   Ka! 

fecunda  manu  ac   vitiose  :  £r  inierfecit  eos  qui  fitones  in-  ■ziQiuxi  tv4  r/fare'.wi'Sir!'  at  fuperius  additamentum  abeft 

•venrx  habehant.   Similiter  hab.  Corb.  n.  I.  eadem  ma.  fed  tam  ab  ipfo  Grseco ,    quam  ab  Hebraico  textu  ,   &  Vul- 

dcleta  manu  altera  ;  loco  tamen  verbi  hujus  inventx  ,  fcri-  gata. 
bit  mel.  in  viittre,  ut  St,  Mf.  altsr  Curb.  n.  3.  in  margi- 


S«f.  ty. 
I. 

Ecclit 
46.  X3. 


LIBER  I.  REGUM.  Cap.  XXVIII.  &  XXIX.^       517 


Levi!, 

ao.  17. 
Dtiit. 
18.  II. 

M.  16. 


46.23. 


V  U   I.  G   A  T 

nis  Ifrael ,  &  fepelierant  eum  in  Ramatha  urbe  fua. 
Et  Saul  abftulic  magos  &  hariolos  de  terra. 

4.  Coiigregatique  funt  Philifthiim  ,  &  venerunt, 
&  caftrametati  funt  in  Sunam  :  congregavit  autem  & 
Saul  univerfum  Ifrael  ,   &  venit  in  Gelboe. 

5.  Et  vidit  Saul  caftra  Philiftliiim  ,  &  timuit  ,  & 
expavit  cor  ejus  nimis. 

6.  Confuluitque  Domi-         6 Fide  Not. 

nam ,  &  non  refpondit  ei , 

neque  per  fomnia  ,  neque  per  facerdotes ,  neque  per 
prophetas. 

7.  Dixitque  Saul  fervis         7 Fide  Not. 

fuis  :  Quirite  milii  mulie- 

.  rem  habentem  pythonem  ,  &  vadam   ad  earn  ,   & 
fcifcitabor  per  illam.  Et  dixerunt  fervi  ejus  ad  eum : 
'  Eft  mulier  pythonem  habens  in  Endor. 

8.  Mutavit  ergo  habimm  fuum  :  veftitufque  eft 
aliis  veftimentis ,  &  abiit  ipfe  ,  &  duo  viri  cum  eo , 
veneruntque  ad  mulierem  node ,  &  ait  illi  :  Divina 
mihi  in  pythone  ,  &  fufcita  mihi  quejii  dixero  tibi. 

9.  Et  ait  mulier  ad  eum  :  Ecce  ,  tu  nofti  quan- 
ta fecerit  Saul ,  &  quomodo  eraferit  magos  &  ha- 
riolos de  terra  :  quare  ergo  infidiaris  anima;  mea; ,  ut 
occidar  > 

10.  Et  juravit  ei  Saul  in  Domino,  dicens  :  Vivit 
Dominus  ,  quia  non  eveniet  tibi  quidquam  mali  prop- 
ter banc  rem. 

11.  Dixitque  ei  mulier  :  Quem  fufcitabo  tibi  ?  Qui 
ait :  Samuelem  mihi  fufcita. 

li.  Ciim  autem  vidiflet  mulier  Samuelem  ,  excla- 
mavit  voce  magna ,  &  dixit  ad  Saul  :  Quare  impo- 
fuifti  mihi  ?  Tu  es  enim  Saul. 

I  5.  Dixitque  ei  rex  :  Noli  timere  :  quid  vidifti  > 
Etait  mulier  ad  Saul  :  Deos  vidi  afceaden;es  de  terra. 

14.  Dixitque  ei  :  Qualis  eft  forma  ejus  ?  Qus  ait  : 
Vir  fenex  afcendit ,  &  ipfe  amiihis  eft  pallio.  Et  in- 
tellexit  Saul  quod  Samuel  elFet ,  &  inclinavit  fe  fu- 
per  faciem  fuam  in  terra  ,  &  adoravit. 

1 5.  Dixit  autem  Samuel  ad  Saul  :  Quare  inquie- 

NotjE    ad    Versi 

If.  6.  Mf.  Corb.  n.  5.  in  margine  eadem  manu,  pod 
Jomn:,ft  addit  fiet^rte  per  facrifiiiii  ■>  deinde  ur  in  Vu!g.  fie- 
qne  per  jacerdotes  i  hoc  vero  neqne  per  Jacrijiaa  ,  abcfl 
ciitn  ab  ipfa,  turn  ab  Hebraico  cextu  ,  &  Grxco. 


A       NOVA. 

tafti  me  ut  fufcitarer  ?  Et  ait  Saul  :  Coaiftor  nimis  : 
iKjuidem  Phihfthiim  jiugnant  adversiim  me  ,  &  Deus 
recelllt  a  me  ,  &  exaudire  me  iioluit ,  neque  in  ma- 
nu  prophetarum  ,  neque  per  fomnia  :  vocavi  ergo 
te  ,  ut  oftenderes  mihi  quid  faciam. 

iCi.  Et  ait  Samuel  :  Quid  interrogas  mc  ,  cum  Do- 
minus recefferit  4  te  ,  &  tranfierit  ad  a;niuluni  tuum? 

17.  Faciet  enim  tibi  Dominus  ficut  locutiis  eft  in 
manu  mea  ,  &  fcindet  regnum  tuum  de  manu  tua ,  & 
dabit  illud  proximo  tuo  David  : 

18.  quia  non  obedifti  voci  Domini,  neque  fecifti 
iram  furoris  e|us  in  Amalec  :  idcirco  quod  pateris , 
fecit  tibi  Dominus  hodie. 

19.  Et  dabit  Dominus  etlam  Ifrael  tecum  in  nia- 
nus  Philifthiim  ;  eras  autem  tu  &  tilii  tui  mecum  eri- 
tis  :  fed  &  caflxa  Ifrael  tradet  Domiiius  in  nianus  Phi- 
lifthiim. 

2.0.  Statimque  Saul  cecidit  porreftus  in  terram  : 
extimuerat  enim  verba  Samuelis ,  &  robur  non  erat 
in  eo  ,  quia  non  comederat  panem  tota  die  ilia. 

1 1.  ingrelTa  eft  itaque  mulier  ilia  ad  Saul  ,  (  con- 
turbatus  enim  erat  valde  )  dixitque  ad  eum  :  Ecce 
obedivit  ancilla  tua  voci  tu.-E  ,  &  pofui  animam  meam 
in  manu  mea  :  &  audivi  fermones  tuos  ,  quos  locu- 
tus  es  ad  me. 

11.  Nunc  igitur  audi  &  tu  vocem  ancillx  ture  , 
&  ponam  coram  te  buccellam  panis ,  ut  comedens 
convalefcas ,  &  pollis  iter  agere. 

15.  Qui  renuit,  &  ait  :  Non  comedam.  Coege- 
runt  autem  eum  fervi  fui  &  mulier ,  8c  tandem  au- 
dita voce  eorum  fuirexit  de  terra  ,  &  fedit  fuper 
leifhim. 

14.  Mulier  autem  ilia  habebat  vitulum  pafcualem 
in  domo  ,  &  feftinavit ,  &  occidit  eum  :  tollenfque 
farinam  ,  mifcuit  eam  ,  &  coxit  azyma  , 

15.  &  pofuit  ante  Saul  &  ante  fervos  ejus.  Qui 
ciim  comediflent ,  furrexerunt ,  &  anibulaverunt  per 
totam  noitem  illam. 


O  N  E  M     A  N  T  I.Q  U  A  M. 

t.  7.  Huic  &  feqq.  alludit  Tertul,  I.  de  anima  ,  p. 
J04.  c.  dicens  :  ISiec  enim  hythomco  tunc  fpinirii  mitiiis 
hcKit  animam  Samuelis  ejjingere  ,  psjl  Demn  nmltios  confa- 
leme  Sartle. 


* 

c 


l.Par 


CAPUT       XXIX. 

VULGATA       NOVA. 

Ongregata    funt    ergo    Philifthiim    uiiiverfa     tris  ? 
igmina  in  Aphec  :  fed  &  Ifrael  caftrameta- 
tus  eft  fuper  fontem  ,  qui  erat  in  Jezrahel. 

1.  Et  fatrap.T  quidem  Philifthiim  incedebant  in 
centuriis  &  millibus  :  David  autem  &  viri  ejus  erant 
in  noviflimo  agmine  cum  Achis. 

}.  Dixeruntque  principes  Philifthiim  ad  Achis  : 
Quid  fibi  volunt  Hebrai  ifti  ?  Et  ait  Achis  ad  prin- 
cipes Philifthiim  :  Num  ignoratis  David  ,  qui  fuit  fer- 
vus  Saul  regis  Ifrael  ,  &  eft  apud  me  multis  die- 
bus  ,  vel  annis  ,  &  non  inveni  in  eo  quidquam  ,  ex 
die  qua  traiisfijgit  ad  me ,  ufque  ad  diem  banc  > 

4.  Irati  funt  autem  ad-         4 Fide  Not. 

versus  eum  principes  Phi- 
lifthiim ,  &  dixerunt  ei  :  Revertatur  vir  ifte  ,  &  fe- 
deat  in  loco  fuo,  in  quo  conftituifti  eum ,  &  non  def- 
cendat  nobifcum  in  pr^^lium  ,  ne  fiat  nobis  adverfa- 
rius  ,  ciim  prsliari  caperimus  :  quomodo  enim  aliter 
poterit  placate  dominum  fuum  ,  nifi  in  capitibus  nof- 

NoTA    AD    Ve 


7^.4.  Mf.  Corb.  n.  3.  port  hoc  Vulg.  in  pralium ,  (uh- 
dit  in  margine,  ^  mn  Jit  conjiliaritts  nnfler  ,  deinde  ,  «f 
JiJi ,  &c.  In  Grico  lie  :  ^  fiij  ifX^Ss'^  n(f} 


ll^ajf    Hi    lay 


R  S  I  O  N  E  M 

vetiiat 
trcrtim. 


J.  Nonne  ifte  eft  David ,  cui  cantabant  in  choris, 
dicemes  :  PerculTit  Saul  in  millibus  fuis ,  &  David  in 
decem  millibus  fuis  ? 

6.  Vocavit  ergo  Achis  David  ,  &  ait  ei  :  Vivit 
Dominus ,  quia  redtus  es  tu ,  &  bonus  in  confpeftu 
meo  :  &  exitus  tuus ,  &  introitus  tuus  mecum  eft  in 
caftris  :  &  non  inveni  in  te  quidquam  mali ,  ex  die 
qua  venifti  ad  me ,  ufque  in  diem  banc  :  fed  fatra- 
pis  non  places. 

7.  Revertere  ergo  ,  &  vade  in  pace  ,  &  non  ot- 
fendas  oculos  fatraparum  Philifthiim. 

8.  Dixitque  David  ad  Achis  :  Quid  enim  feci,  & 
quid  invenifti  in  me  fervo  tuo  ,  k  die  qua  ftii  in  conf- 
peftu  tuo  ufque  in  diem  banc ,  ut  non  veniam ,  & 
pugnem  contra  inimicos  domini  mei  regis  > 

9.  Refpondens  autem  Achis ,  locutus  eft  ad  Da- 
vid :  Scio  quia  bonus  es  tu  in  oculis  meis  ,  ficut  an-      2.  Ker.  jj,  17, 
gelus  Dei :  fed  principes  Philifthinorum  dixerunt :  Non  C  io. 

itim  19.  27. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

ntliifcum    ad   helium  ,    ^  non  fi.n  mjidiatar   laf- 


5i8 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XXX. 


VUXGATA       NOVA. 


afcendet  nobifcum  in  prslium.  1 1 .  Surrexit  itaque  de  nofte  David  ,  ipfe  &  vir! 

lo.   Igitur  confurge  mane  tu ,  &  fervi  domini  tui ,  ejus,  ut  proficifcerentur  mane,  &  reverterentur  ad 

qui  venenint  tecum  :  &  cum  de  nofte  furrexeritis  ,  terram  Pliilifthilm  :  Pliilifthiira  autem  afeenderunt  m 

&  ccEperit  dJucefcere ,  pergite.  Jezrael. 


CAPUT       XXX. 


7.^.1 


V    U  I.  G   A  T 

1.  ^^Uni»]ue  venilTent  David  &  viri  ejus  in  Sice- 
V_/  leg  die  tertia ,  Amalecita:  impewm  fecerant 

ex  parte  auftrali  in  Siccleg  ,  &  percullerant  Siceleg , 

&  fuccenderant  eam  igni. 

z.  Et  captivas  duxerant  mulieres  ex  ea  ,  a  mini- 

tno  ufque  ad   magnum  ;  &  non   iiiterfecerant  quem- 

quam  ,  led  fecum  duxerant ,  &  pergebant  itinere  fuo. 
^.  Ciim  ergo  venilTent  David  6c  viri  ejus  ad  civi- 

tatem  ,  &  inveniflent  eam  luccenfam  igni ,  &  uxores 

fuas,  &filios  fuos,  &  filias  duftas  eile  captivas, 

4.  levaverunt  David  &  populus  qui  erat  cum  eo 
voces  fuas ,  &  planxerunt  donee  deficereni  in  eis  la- 

cryHiE. 

5.  Siquidem  &  dua:  uxores  David  captivs  dufts 
fuerant,  Acliinoam  Jezraelites,  &  Abigail  uxor  Na- 
ba!  Carmeli. 

6.  Et  contriftatus  eft  David  valde  :  volebat  enim 
eum  populus  Ir.pidare,  quia  amara  erat  anima  uniuf- 
cujufque  viri  fuper  liliis  fuis  &  tiliabus  :  confoitatus 
eft  autem  David  in  Domino  Deo  fuo. 

7.  Et  ait  ad  Abiathar  facerdotem  filium  Achime- 
lech  :  Applica  ad  me  ephod.  Et  applicavit  Abia- 
thar ephod  ad  David  , 

8.  &  confuluit  David  Dominum  ,  dicens  :  Perfc- 
quar  latranculos  lios  ,  &  comprehendam  eos ,  an  non  ? 
Dixitque  ei  Dominus  ;  Perfequere  :  abfque  dubio  enim 
comprehendes  eos ,  &  excuties  prsedam. 

0.  Abiit  ergo  David  ipfe ,  &  fexcenti  viri  qui  erant 
cum  eo ,  &  venerunt  ufque  ad  torrentem  Befor  :  & 
laffi  quidam  fubftiterunt. 

I  o,  Perfecutus  eft  autem  David  ipfe  ,  &  quadrin- 
genti  viri  ;  fubftiterant  enim  ducenti ,  qui  lafli  tranfi- 
re  non  poterant  torrentem  Befor. 

II.  Et  invenerunt  virum  yEgyptium  in  agro ,  & 
adduxerunt  eum  ad  David  :  dederuntque  ei  panem 
ut  comederet ,  &  biberet  aquam  , 

II.  fed  &  fragmen  maffc  caricarura  ,  &  duas  li- 
gaturas  uv.-e  paflic.  Qax  ciim  comedilTet  ,  reverfus 
eft  fpiritus  ejus ,  &  refocillatus  eft  ;  non  enim  co- 
mederat  panem  ,  neque  biberat  aquam ,  tribus  diebus 
&  tribus  noftibus. 

I  5 .  Dixit  itaque  ei  David  :  Cujus  es  tu  ?  vel  un- 
de  ?  &  qu6  pergis  ?  Qui  ait  :  Puer  jEgyptius  ego  fum  , 
fervus  viri  Amalecitar  :  dereliquit  autem  me  dominus 
mens  ,  quia  argrotare  ccepi  nudiuftertius. 

14.  Siquidem  nos  erupimus  ad  auftralem  plagam 
Cerethi  ,  cc  contra  Judam  ,  &  ad  meridiem  Caleb , 
&  Siceleg  fuccendimus  igni. 

15.  Dixitque  ei  David  ;  Potes  me  ducere  ad  cu- 
neum  iftum  ?  Qui  ait  :  Jura  mihi  per  Deum ,  quod 
non  occidas  me  ,  &  non  tradas  me  in  manus  domi- 
ni  mei ,  &  ego  ducam  te  ad  cuneum  iftum.  Et  juravit 


A       NOVA. 

ei  David. 

16.  Qui  cum  duxilTet  eum,  ecce  illi  difcumbe- 
bant  /ijper  faciem  univerfa;  terrs ,  comedentes  &  bi- 
bentes  ,  &  quafi  felbjm  celebrantes  diem  ,  pro  cunc- 
ta  praeda  ,  &  fpoliis  qus  ceperant  de  terra  PhiliC- 
thiim  ,  &  de  terra  Juda. 

17.  Et  percuffit  eos  David  i  vefpere  ufque  ad 
vefperam  alterius  diei,  &  non  evalit  ex  eis  quifquam  , 
nili  quadringenti  viri  adolefcentes  ,  qui  afcenderant 
camelos ,  &  fugerant. 

18.  Eruit  ergo  David  omnia  qui  tulerant  Ama- 
lecitx  ,  &  duas  uxores  fuas  emit. 

19.  Nee  defuit  quidquam  a  parvo  ufque  ad  ma- 
gnum ,  tam  de  filiis  quam  de  filiabus,  &  de  fpoliis, 
&   quscunque  rapuerant ,  omnia    reduxit  David. 

io.  Et  tulit  univerfos  greges  &  armenta  ,  &  mi- 
navit  ante  faciem  fuam  :  dixerantque  :  Hsc  eft  prse- 
da  David. 

1 1 .  Venit  autem  David  ad  ducentos  viros  ,  qui 
laflS  fubftiterant ,  nee  fequi  potuerant  David  ,  &  re- 
fidere  eos  jufferat  in  torrente  Befor  :  qui  egrefli  func 
obviam  David  &  populo  qui  erat  cum  eo.  Accedens 
autem  David  ad  populum ,  falutavit  eos  pacifice. 

z  1.  Refpondenlque  omnis  vir  peiTimus  &  iniquus , 
de  viris  qui  ierant  cum  David ,  dixit  :  Quia  non  ve- 
nerunt nobifcum  ,  non  dabimus  eis  quidquam  de  pra^- 
da  ,  quam  eruimus  :  fed  futficiat  unicuique  uxor  fua 
&  filii  ;  quos  ciim  acceperint ,  recedant. 

i  } .  Dixit  autem  David  :  Non  fic  facietls  fratres 
mei  de  his  ,  qus  tradidit  nobis  Dominus ,  &  cuftodivit 
nos ,  &  dedit  latranculos ,  qui  eru'perant  adversun» 
nos ,  in  manus  noftras  : 

Z4.  nee  audiet  vos  quifquam  fuper  fermonehoc: 
Equa  enim  pars  erit  defcendentis  ad  pra;bum ,  &  re- 
manentis  ad  farcinas ,  &  fimiliter  divident. 

z  5 .  Et  faftum  eft  hoc  ex  die  ilia  ,  &  deinceps 
conftitutum  &  prifinitum  ,  &  quafi  lex  in  Ifrael  uf- 
que in  diem  banc. 

z6.  Venit  ergo  David  in  Siceleg,  &  mifit  dona 
de  prsda  fenioribus  Juda  proximis  fuis ,  dicens  :  Ac- 
cipite  benediftionem  de  prxda  hoftium  Domini : 

Z7.  His  qui  erant  in  Bethel  ,  &  qui  in  Ramoth 
ad  meridiem  ,  &  qui  in  Jether  , 

z8.  &  qui  in  Aroer  ,  &  qui  in  Sephamoth  ,  & 
qui  in  Efthamo , 

ig.  &  qui  inRachal,&  qui  in  urbibus  Jerameel , 
&  qui  in  urbibus  Ceni , 

10.  &  qui  in  Arama ,  &  qui  in  lacu  Afan ,  & 
qui  in  Athach  , 

3  I.  &  qui  in  Hebron  ,  &  reliquis  qui  erant  in  his 
locis ,  in  quibus  commoratus  fuerat  David  ipfe ,  8c 
viri  ejus. 


CAPUT       XXXI. 


r,  T.n,  10.  3. 


I.  TJHilifthiim  autem  pugnabant  ad versum  Ifrael : 
X    &  higerunt  viri  Ifrael  ante  Faciem  Philifthiim  , 

&  ceciderunt  interfefti  in  monte  Gelboe. 

z.  Irrueruntque  Philifthiim  in  Saul,  &  in  filiosejus, 

&  percullerunt  Jonathan  ,  &  Abinadab ,  &  Melchi- 

fua  J  filios  Saul , 


VULGATA        NOVA. 

3.  totumque  pondus  prarlii  verfum  eft  in  Saul :  & 
confecuti  funt  eum  viri  fagittarii ,  &  vulneratus  eft 
vehementer  a   fagittariis. 

4.  Dixitque  Saul  ad  armigerum  fuum  :  Eragina    i-Par, 
gladium  tuum  ,  &  percute  me  ;  ne  forte  veniant  in-  *0'4* 
circumcifi  ifti ,  &  interficiant  me ,  illudentes  mihi.  U.\ 


LIBER     I.     REGUM.     Cap.    XXX I. 


V  U  L  G  A  T 

noluit  armiger  ejus  :  fuerat  enim  nimio  tenore  per- 
tei-dtus  :  ari'ipuic  itaque  Saul  gladium  ,  &  irruit  fu- 
per  eum. 

5.  Quod  cum  vidifTet  armiger  ejus ,  videlicet  quod 
tnortuus  eflet  Saul  ,  irruit  etiam  ipfe  fuper  gladium 
fuum  ,  &  mortuus  eft  cum  eo. 

6.  Mortuus  eft  ergo  Saul  ,  &  tres  filii  ejus,  & 
armiger  illius  ,  &  univerfi  viri  ejus  in  die  ilia  pariter. 

7.  Videntes  autcm  viri  Ifrael ,  qui  erant  trans  val- 
lem  ,  &  trans  Jordanem  ,  quod  fugiflent  viri  Ifrae- 
litce ,  &  quod  mortuus  eflet  Saul ,  &  filii  ejus ,  re- 
liquei'unt  civitates  fuas  ,  &  fugerunt  :  veneruntque 
Philifthiim  ,  &  habitaverunt  ibi. 

8.  Faita  autem  die  altera ,  venerunt  Philifthiim, 
ut  fooliarent  interfeitos ,  &  invenerunt  Saul  &  tres 


519 


NOVA. 


filios  ejus  jacentes  in  monte  Celboe. 

9.  Et  pr^Eciderunt  caput  Saul ,  &  fpoliaverunt 
eum  armis  :  «Sc  mil'erunt  in  terram  Philifthinorum  per 
circuitum  ,  ut  annuntiaretur  in  templo  idolorum  ,  & 
in  populis. 

10.  Et  pofuerunt  arma  ejus  in  templo  Aftaroth, 
corpus  vero  ejus  fufpenderunt  in  muro  Bethfan. 

11.  Quod  ciim  audillent  habitatores  Jabes  Ga- 
laad  ,  qua;cunque  fecerant  Philiftliiim  Saul  , 

1 1.  furrexerunt  omnes  viri  fortilTimi  ,  &  ambula- 
verunt  tota  no£te  ,  &  tulerunt  cadaver  Saul ,  &  ca- 
davera  filiorum  ejus ,  de  muro  Bethfan  :  veneruntque 
Jabes  Galaad  ,  &  combuflerunt  ea  ibi  : 

I  ) .  &  tulerunt  ofla  eorum  ,  &  fepclierunt  in  ne- 
more  Jabes ,  &  jejunaverunt  feptem  diebus. 


ROMAN.   CORRECTIONUM  AD   EDIT.   VULGATAM  DELECTUS, 

Au£i:ore  Francisco  Luca  Bfugenfi. 
LIBER       REGUM      PRIMUS. 


CAP.  I.  Tif.  9.  Ante  poftes  lempli  Domini.  Reiimndiim 
cji  cempli ,  non  jntttatiditm  turn  domus. 

If.  18.  Ei  ilia  dixit.  Holt  fcribas  at  ad'jerfati'jum  ,  fro  Sc 
(opalativff, 

Tt.  19.  Ec  venerunt  in  doraum  fuam  Ramatlia.  Nra 
Ttfet'tur  in  ame  Ramitha  ,  fed  fubaudniir.  Simile  infra  1. 
t.  II. 

If.  24.  littribus  modiis  faiinae.  Hon  fcrikas  unomodio, 
pro  tribus  modiis ,  jttxta  ea  qita  aliai  amiotavimtts. 

if.  l8.  Quibus  fuerit  commodatus  Domino.  Alii  legiint 
vcrbum  comptf/itiem  accommodatus  ,  Jed  Jimplex  commo- 
datus ej}  pr^ejerendum. 

Cap.  II.  t.i<).  Ut  immolaret  hoftiam  folemnem.  Qjiod 
fequitur  in  qaibiifdam  libris  ,  Sc  votum  fuum  ,  fnperfliiit. 

f.  50.  Sed  quicunque  gloiificaverit  me  ,  glorificabo 
cum.  Hon  jcrib.is  hono.ificaverit ,  pro  glorificaveric  ;  h.i«i 
^  }iebyaice  vox  eadem  iepetitttr. 

if.  54.  Duobus  filiis  tuis.  Nan  omittas  pronomen  tuis. 

Cap.  III.  if.  z.  Heli  jaccbat  in  loco  fuo.  Non  ejl  mii- 
tandiim  loco  ,   cum  lecto  ,  letlulo  ,  vel  domo. 

Sequimr  :  Et  oculi  ejui  caligaveranc ,  nee  potcrat  vi- 
dere  :  lueerna  Dei  antequam  exiingueretur ,  Samuel  dor- 
miebat  in  templo  Domini ,  ubi  erat  area  Dei.  Hue  genui- 
ne efi  r»/^.if.£  editionti  ^  ietlio  ^5  dtftindio  ,  de  qua  dim 
nos  late  in  Notationiblts  nojlris.  No»  itaque  fubjlit^ndus 
ejl  quarttts  cajU!  lucernam  ,  pro  prima  lueerna  ,  nee  voci 
Samuel  addenda  conjundio  autem. 

If.  17.  Quis  eft  fermo  quem  locutus  eft  Dominus  ad 
te.  Non  cfl  omittendum  quem  locutus  eft  Dominus. 

Cap.  IV.  If.  I.  Et  fatlum  eft  in  diebus  illis  ,  conve- 
nerunt  Philifthiim  in  pugnam.  Qitamvis  hac  verba  a  mttl- 
tii  omiitantur  ,  quod  olim  docuimus  :  non  tamen  vifitm  eji 
Romanis  Patribtts  ilia  e  medio  tollere  ,  eo  quad  Grxte  le- 
gantur.  Q^uocirca  ettam  conjeqtienter  fcribunt  ,  Et  egrelfus 
eft  Ifrael ,  cotijutidione  copulativa  ,  qux  efi  in  Gracis  libris , 
toio  ratisnalit  namque »  qua  ejl  in  plerijq'te  Latmis. 

)f .  9.  bicui  4c  illi  fervierunt  vobis.  Non  ejl  mntaiidnm 
ftcHiidx  perfonje  pronomen  vobis  ,  cum  prima  nobis. 

Tf.  15.  Heli  fedebat  fuper  fellam  contra  viam  fpeftans. 
Pro  Jimplici  fpedlans  ,  non  fiibflituas  compojitum  exfpec- 
tans. 

Tf .  20.  Dixerunt  ei  quae  ftabant  circa  cam.  Caw  mutes 
quae  femininum  ,  cum  mafcultno  qui. 

If.  II.  Translata  eft  gloria  de  Ifrael.  Non  addas  Do- 
mini. 

f.  22.  Et  ait  ;  Translata  eft.  No?;  omiiias  conjunilio- 
nem  prxpojitatn. 

Cap.  V.  t.6.  Et  ebullierunt  villje  &  agri  in  medio  re- 
gionis  illius  ,  8c  nati  funt  mutei  ,  Sc  fafta  eft  confufio 
mortis  rnagn*  in  civitaie.  De  his  verbis  ,  tale  fuit  judi- 
tium  Romaiiorum  Corredorum  ■,  quale  fupra  4,  T?^.  I.  Porro 
pro  Jeciindo  cafu  magnx ,  <n  alits  libris  eft  primus  magna , 
ut  etiam  Gr^ce. 

f.  9.  Inieruntque  Gethari  confTlium  ,  Sc  feccrunt  fibi 
fedes  pelliceas.  Et  bsc  verba ,  quamvts  k  qutbujdam  Laii- 
rtis  libris  Hebrxo  confentaneis  omittantur ,  tamen  quia  repe- 
rinninr  in  quibufdam  Gneiis,  mm  judicarum  Romaiii  ex- 
pnngenda.  Similis  ratio  inferiUs  occurrit  plmium  aliorum  h- 
cormn  ,  qua  non  putavimus  Jlngula  annota/tda,  Conjiliiim 


quo  nil  moti  fuerint ,  licet  ex  ea  qtiam  his  Bibliis  prxmife- 
runt  pr.efatione  intelligere. 

t-ii.  Dimittite  arcamDei  Ifrael.  Non  eft  mntandum 
plnrale  dimittite,  cum  Jingulari  dimitie. 

Cap.  VI.  t.  n.  Et  iimilitudines  anorum.  Retinendits 
£5'  hic  eft  Humerus  pluralis  Iimilitudines ,  non  vertendus  in 
jingularem  /irailitudinem. 

t.  19.  Percuftit  autem  de  vitis  Bethfamitibus.  Nonad- 
das  Dominus, 

Cap.  VII.  if.  I.  In  domum  Abinadab.  Non  mutes  Abi- 
nadab  ,  cujus  jecunda  liitera  eft  b  mma  ,  cum  Aminadab  , 
ciijas  Jecunda  liitera  eft  m  liquida. 

Tf .  10.  Et  ca:fi  funt  a  facie  Ifrael.  Legendum  eft  facie  , 
quod  eft  confpeflu  ,  non  filiis. 

If.  II.  Egreftique  viri  Ifrael.  Non  eft  mutandum  y'ui  , 
ill  filii. 

Cap.  VIII.  t.  I.  Pofuit  filios  fuos  judices  Ifrael.  Non 
addas  in  pr,vpo/itionem  ,  ante  t^ocfm  judices  ,  J'eJ  imelligas 
Ifrael  cffe  daiivi  cafiis. 

Cap.  IX.  t.  I.  Filius  Abiel,  filii  Seror.  Pro  Seror  , «» 
quo  Itttera  r  repetitur ,  non  eft  legendum  Seor. 

Ibidem.  Filii  Seror ,  filii  Bechorath.  Non  addas,  quod  in 
quibujdam  libris  feqnitur  ,  filii  Sareth. 

ir.  5.  Cum  autem  venilfent  in  terram  Suph.  Nee  hic  ad' 
das ,  quod  fequitnr  in  quibufdam  libris,  &  non  invenillent. 

Tf.  7.  Panis  defccit  in  (itarciis  noftris.  Alii  pro  fitarciis 
legunt  ciftartiis  ,  vocem  non  intelleilam  qttaji  a  cifta  deri- 
vantes  ,  qux  compoiiitur  ex  rjn; ,  fitos ,  quod  frnmentttm 
Grxce  ,  y  ipi-u,'  ,  arcin  ,  quod  Jujficcre  eft  :  unde  nomen  fe- 
mininum ,  QCtv.^-/.\cc  ,  litarcia  ,  quod  commeaxum  ,  J^  neu- 
trum  iitarcium  ,  quod  peram  jignificat ,  faccum  aut  vas , 
in  quo  ab  itineramibus  reponttur  conimeatHs ;  nam  ^  J/f- 
braice  ad  verbum   legitur  in  valis  noftris. 

*.  15.  Quia  ipfe  bcnedicit  hoftiae ,  &  deinceps  come- 
dtint  qui  vocati  funr.  Prxjentia  benedicit  y  coraedunt  , 
prxferuntur  futuris  benedicet  ,  comedent. 

If.  19.  Ut  comedatis  mecum  hodie.  Non  eft  permutan^ 
dum  plurale  comedatis ,  cum  Jingulari  comedas. 

Cap.  X.  v.  2.  In  finibus  Benjamin  in  meridie.  Quod 
fequitur  in  quibufdam  libris,  (alienees  magnas  foveas ,  omit- 
tendiim  eft. 

If.  J.  Poft  hxc  venies  in  collem  Dei.  No»  mutes  ver^ 
bum  venies  ,   in  participiitm  veniens. 

■Jf.  12.  Et  quis  pater  eorum  ?  Duplex  hie  a  quibufdam 
committitur  vitium  ;  unitm  ,  quod  pro  tnterrogativo  quis  , 
Jcribant  nomen  proprium  patris  Saul  Cis  :  alterum  ,  quod  pro 
plitrali  eorum  ,  fiipponant  Jiiigulare  ejus. 

Cap.  XII.  t.6.  Et  eduxit  patres  nortros  de  terra  jE- 
gypti.  Sequittir  in  quibufdam  exemplaribus  adeft  ,  Jed  J'u- 
perfue. 

t.  9.  Magiftri  militiae  Hafor.  No«  addas  regis  ,  ante 
Hafor. 

t.  II.  Et  milit  Dominus  Jerobaal  ,&  Badan  ,&  Jeph- 
le.  J;/ffr  Badan  y  Jeplue  ,  »««//*  libri  interpoiiunt  &  Sam- 
fon ,  &  Barac  ,  Jed  obclo  transfodiendum. 

f.  2;.  Ablit  autem  a  me  hoc  peccatum  in  Dominum. 
Servandus  eft  qitartus  frt/rfi  Dominum  ,  /(7foyf.vrx  Domino, 
qui  eft  in  aliis  libris. 

Cap.  Xlll.  t.j.  Intertam  Cad  {c  Calaad,  Nan  emit- 


I.  Reg.  1,  4, 


s 


20 


Romanarum  Corredlloaum  deledus. 


ta!  prufojtiiomm  in. 

i!.  8.  Juxta  platitiim  Samuelis.  Quiiiam  libri  fro  placi- 
lum,  foibunt  pactum. 

If.  17.  Et  cgrcin  funt  ad  praedandum.  No»  fubjiituas 
prxliandum  ,  tjitoti  efl  bdlnndum  ,  fro  praedandum  ,  ijaod 
ej}  p^,t(ias  ngpjiiinm. 

lb:dem.  Coinra  viam  Ephra  ad  rerram  Sua!.  NotiniilU 
pro  Ephra  ,  juffontint  Ephraim  ,  nomen  i:niiis  ex  Juodeiwi 
tribiibiis  ,  i;^  Saul  mimia  primi  Regis  Ifrael ,  pro  Sual ,  titriim- 
^ne  %itiose. 

t.  18.  Ad  iter  termini  imminenris  valli  Seboim.  Non 
interponas  in  terra  Sabaa  ,  ^ueJ  quidam  fitperfite. 

T.lo.  Etiecurim  Sc  farculum.  Nee  hie  inierpoaas  &  tri- 
dciitem  ,  rednndM  en:m  ,  jttmptitm  ex  'verju  proximo. 

Cap. XIV'.  if .  2.  Qu.r  erat  in  Magron.  UnamvocemM^- 
grmi ,  qutdnm  tn  dteai  dtflraxerunt ,  agro  Gabaa  ,  rriAie. 

■t,  15.  Itaque  aiii  cadebant  ante  Jonatham.  Poy?  itaque, 
)20Tt  addns  cum  vidilient  faciem  Jonathi: ,  qtiod  qitidam. 

Tf.  ly.  Et  fa£tum  eft  miraculum  in  caftris ,  per  agros. 
Confodte!:d,i  efl  &  cotijuiidio ,  qiiMit  nonnulli  iitierjieinnt 
ante  per  agios. 

Ibidem.  Et  conturbata  eft  terra.  Qjiid.im  fro  terra  , 
txiflir/iariim  ftihjliiuendum  caftra  ;  Et  conturbata  funt  caf- 
tra  :  male. 

t!'.  21.  Ut  efTent  cum  Ifracl  qui  erant  cum  Saul  &  Jo- 
aaciia.  NonntiUi  hbri  addntn  8c  iis  qui  erant ;  alii  miuant 
nnmerum  ptrtralem  erant ,  t/t  Jiitgularem  erat ,  non  atiimad- 
venentei ,  Ifrael  fofitjim  ejfe  niimero  pUirali ,  pro  Ifraeliiis. 

^^■.41.  Da  indicium.  Oiiidam  pro  indicium,  quod eflji- 
gntim  ,  fcribunt  judicium  ,  mimis  reSe. 

Cap.  XV.  f.  6.  Abite ,  recedite ,  atque  defcendite  ab 
Amalec.  Noa  eft  fcribenditm  dilcedite  ,  quod  idem  nttum 
eum  eo  eft  quod  pmcedit  recedite  ,  fed  delcendite  ,  eowpo- 
Jittmi  a  icando. 

>f.  52.  Finguiftirous  &  tremens.  No»  omiilas  pofterius 
ii.  ttemens. 

t.  5J.  Quod  conftituilTet  eum  regem  fuper  Ifrael.  Pre 
froftpmine  eum,  no» Jitppofias  nomen  baul. 

Cap.XVII.  Tf.  1.  ConveneruntinSccho  JuAx.  Non  eft 
fcribendam  Sochot ,  fed  Soclio  ,  vccali  o  ,  non  t  eonfonan' 
te  ,   ierininante  z'ocem. 

Tf .  J.  Et  lorica  fquamata  induebatur.  Magis  proprium 
eft  fquamata  a  fqua:nii  dedudutn  ,  qit^im  liamata  ab  hamis, 
quod  eft  in  aliis  libris. 

Ti.  52.  Et  ufque  ad    Geth.  Non  eft  omittenda  conjunilio 

"t.  55.  De  qua  ftirpedefcendit  hie  adolefcens ,  Abner? 
Nee  h'tc  omitiendum  eft  nomen  Abner. 

Cap.XVIII.  V.6.  Porrocum  revertereturpercuffo  Phi- 
lifthaeo  Davi-d.  Ojiod  fequiiur  in  multis  liim,  dc  ferret  ca- 
put ejus  in  Jerufalem  ,  merito  jrtd;catum  eft  juperfluere. 

■f.  20.  Dilexit  autem  David  Michol  filia  Saul  altera. 
Legeiidiim  eft  primo  cafu  filia  Saul  altera  ,  non  quarto ,  fi- 
liam  Saul  alteram  ;  at  proinde  intelligeudum  David  quarti 
ejje  cajits ,  non  primi. 

If.  27.  Abiit  clun  viris  qui  fub  eo  erant.  Non  addas  in 
Accarcn. 

Tf.  50.  Et  e^teffi  funt  piincipes  Philifthinorum.  Non 
ointttas  verbum  fiibftanttvum  lunr. 

Ibidem.  Quam  omnes  fervi  Saul.  Ncm  mutes  fervi  in 
viri. 

Cap.  XIX.  Tf'.  5.  Ego  autem  egrediens  ftabo  juxta  pa- 
tiem  meum  ,  in  agro  ubicunque  fueris.  Legendum  eft  fue- 
lis  Jeetluda  fcrfona  t  non  tertia  tuerit. 

^.  5.  Et  potuit  animam  fuam  in  manu  fua.  Non  eft  mu- 
tandum  fronomen  tertiii  ferJon.i  fua  ,  eum  fecundx  tua. 

>>■.  1 1.  Milit  ergo  Saul  latellites  fuos.  Non  addas  nofte, 
quod  quidam. 

If.  16.  Et  pellis  caprarum  ad  caput  ejus.  Retinendum- 
eft  nomen  fmgulare  pellis ,  pro  piurali  pelles. 

y.  14.  Et  cecidit  nudus  tota  die  ilia  &  nofte.  Cave 
fribas  cecinit ,  quod  eft  cantavit ,  pro  cecidit  ,  quod  eft 
jacuit. 

Cap.  XX.  "t.  6.  Si  refpiciens  requilierit  me  pater  tuus. 
Non  ontittas  refpiciens. 

f.  9.  Abfit  hoc  a  tc.  hegendttm  eft  pronomen  fectttidx  per- 
fona  te  ,  non  primx  mc. 

If.  19.  In  die  qua  operari  licet.  In  qmbufdam  pro  pro- 
oomine  qua  ,   eft  adverbiitm  quando. 


"t.  29.  In  civitate.  Non  addas  pronomen  mea. 

Cap.  XXI.  if.  4.  Si  mundi  funt  pueti ,  maxime  a  mii- 
lieribus.  Oitod  fequitnr  in  quibujd.tm  libris ,  manducent  , 
merito  trausjodttur  obeltjco. 

■Jf .  J.  Equidem  Ii  de  mulieribus  agitur.  Non  diftrahas 'jo- 
ctilain  equidem  ,  in  du.ts  &  quid  em. 

■jf .  7.  Potentinlmus  paftorum  Saul.  Quod  ftbdunt  qui.- 
dam  libri ,  hie  pafccbat  mulas  Saul  ,  qu.im  juftis  de  eaujis 
Jublatum  J:t  ,alt.is  oftendimiis. 

If.  8.  Si  habes  hie  ad  manum  haftam  aut  gladium  ? 
Non  fubjicias  da  mihi ,  ut  nonnulli. 

Tt.  ly.  Hiccine  ingtedieiur  domum  meam  ?  Hujus  lo- 
co ne  fcnbas  dimirritc  ilium  hinc  ,  ne  ingrediatur  domum 
meam. 

Cap.  XXII.  ■jf.7.  Audite  niuic  filii  Jemiui.  Non  eft  ad- 
dendum pronomen  me. 

Tf .  22.  Sciebam  in  die  ilia.  Nee  hie  addenda  conjiitiftii 
cnim. 

Cap.  XXIII.  t.ii-  Et  confiderate  locum  ubi  fit  pet 
ejus.  Neque  hie  ad'jeibium  velociter. 

Sequtiur  ;  Vel  quis  viderit  eum  ibi.  Oitod  htc  fubditnt 
qnidam  libri^\\h\  dixiftis ,  «et  hoc  addendum  eft. 

"Sf.  23.  Quod  fi  etiam  in  terram  fe  abftruferit  ,  per' 
fcrutabor  eum.  J.r^gfWiiwm  ^y?  abftruferit ,  eomppjitum ex  ahs 
g;  trudo  ,  non  obftruxerit  ,  compojitum  ab  ob  JJ  fttuo. 
Hebr.iice  ad  •verbttm  :  Quod  (1  etiam  in  terra  fucrit. 

Tf.  26.  Et  ibat  Saul.  Non  addas  &  viri  ejus. 

Cap.  XXIV.  t.  7.  Quia  chtiftus  Domini  eft.  Subfe- 
qiritur  in  in:'ltts  libns  :  Vivit  Dcniinus  ,  quia  nil!  Domi- 
nus  pcrcuiferit  eum  ,  aut  dies  ejus  venerit  ut  moriatur  , 
aut  riefcendens  in  prxlium  perierit  ,  propitius  mihi  fit 
Dominus ,  ut  non  mittam  m.anum  meam  in  cbnftvm  Do- 
mini :  I'eriim  h.ec  non  funt  hujus  loci  ,  jed  ejus  q:ii   infr.T ' 

26.  fir.  10.  II. 

V.  8.  Et  confregit  David  vitos  fuos  feimonibus.  No» 
addas  iftis. 

if.  9.  Surrexit  autem  &  David  poft  eum.  No»  omitias 
Sc. 

Cap.  XXV,  't.6.  Et  omnibus  qusccunque  habes  fit  pax. 
Subjidunt  multi  libri :  Ex  multis  annis  falvos  facieus  tuos 
&  omnia  tua  :  fed  redundat  ^  meritiique  fublatum  eft. 

■f.  7.  Audivi  quod  tonderent  paftores  tiii.  Non  eft  ad- 
dendum greges    tuos. 

Tf.  31.  Recordabcris  ancillx  tuae.  Superfitit  quod  Jitb- 
dunt  quidam  codices ,  Sc  tu  benefacies  ei. 

Cap.  XXVII.  if.  3.  Ipfe  &  viri  ejus ,  vir  &  domus  ejus. 
NoH  oportet  omittere  nomen  vir  ,  numero  Jingulari  repeti- 
turn. 

if .  8.  Hi  enim  pagi  habitabantur  in  terra  aniiquitus.  No» 
eft  mutavdrim  pagi  in  vagi ,  quod  tft  z'ag.ibutidi ;  nee  paf- 
Jivttm  habitabantur  in  aclivuni  habitabant  :  quamzis  adi- 
vum   Hebraiee  legatur  ,    itbi  non  additur  pagi. 

If.  9.  Et  percuticbat  David  omnem  terram.  Non  addas 
illorum. 

Cap.  XXVIII.  if.  3.  Et  Saul  abftulit  magos  &  hariolos 
de  terra.  Subjiciitnt  multi  codices  :  Et  interfecit  eos  qui 
pythones  habebant  in  ventre  :  OTram  illud  jufti  confiffiim 
obelifco ,  omijpim  eft. 

Cap.  XXX.  if.  3.  Ciim  ergo  veniiTent  David  &  viri 
ejus.  Corredores  merito  fratulerunt  plurale  Jingttlari  ve- 
nilfet. 

If.  10.  Ipfe  &  quadriirgenti  viri.    Non  addas  cum  eo. 

If.  12.  Qu.«  cum  comedilfet.  Non  commutes  neutrum 
qux  plurale  ,  cum  majculino  Jingulari  qui. 

■jf.  19.  Nee  defuitquidquam  .1  parvo  ufque  ad  magnum. 
Corredores  pr£tulerunt  neutrum  quidquam ,  majeulino  quif- 
quam. 

If.  27.  Et  qui  in  Jether.  Hujus  proprii  nominis  prima 
liitera  eft  J  ,  non  G  ,  Gether. 

if.  31.  David  ipfe  &  viri  ejus.  Non  omitias  pronomen 

'¥^-  ... 

Cap.  XXXI.  if.  4.  Arnpuit  itaque  Saul  gladium.  Non 
addaf  fuum. 

If .  7.  Videntes  autem  viii  Ifrael.  Non  eft  mtitandum  vi- 
ri  cum  filii. 

If.  12.  Veneruntque  Jabes  Galaad  ,  &  combulTerunt  ea 
ibi.  Ut  zierio  venerunt  non  eft  addendum  nomen  viri  ,  ita 
omittendum  eft  nomen  igni ,  quod  quidam  apptmint  adver- 
hio  ibi. 


Varix  Le£tiones  V  u  i  g  a  t  /e  ,  rurfum  ab  eodeni  Francisco   Luca  obfervati. 
LIBER     RE  GUM     PRIMUS. 


CAP.  II.  1. 17.   Quia  retrahebant  homines  a  facrifi-  runt  Phllifthiira  in  pugnam.    £f/7  Graci  hxc  verba  legan. 

cio  Domini.  Alii  legunt ,    quia  dettahebani  homines  tur ,  t.vnen  fi  bene  ponderentur  quit  fcnpfimus  in  Notatio- 

factificio  Domini.  '"'''"  '  ''"f"'<">  '">"  f"'IJ'  addita  a  Vulgato  Interfrete  ,  fed 

Cap.  IV.  If.  I.'  Et  faftum  eft  in  diebus  iUis ,  convene-  •//"  '»ii^ts  deinceps  fcnptnm  :  EgrelTus  eft  namque ,  &c. 


Variarum  Ledlionum  deledus. 


521 


Cap.V.  V>5.  E«  ebiillienint  villac  &  agri  in  medio  re- 
gionis  iilivis  ,  &;  nati  luiu  mures  ;  &  facia  eft  confufio 
nioriis  ma:^nj;  in  civuate.  Nj«  altitti  qae^m  ^  ad  hac 
zerl/.t  .ift/jot.ire ,  quam  non  v:Jc)i  a  ^Jita  ab  Interprtte  ,  oh 
rMijnei  in  Njtatiofl:lfU!  expajitai  i  /itut  nee  nJ  tfi.i  qax  je- 
^utintitr  t^.  9.  Inierunique  Geth^ci  cunlilium  ,  5c  fecerunt 
iibi  ledes  pelliceas ,  qtix  nee  in  omnibus  Gixiii  mveniun- 
tur. 

C\P.  VII.  •^.  5.  Auferte  deos  alienos  de  medio  veftii, 
Baalim  &  Aflaroth.  Malta  bona  Maniiferipia  amittum  Baa- 
lim ,  nee  tamen  lielent  eoujltil'dioiiem  jubfeq.untem  ^  ^  eon* 
jentanei  Hebrxo  2?  Grxco.  Addnttm  j'liit  Eaalim  ex  #. 
qtiarto, 

•f.  12.  Ec  vocavit  nomen  loci  iliitis  ,  Lapis  adjutorii. 
Onifd  qn.tilam  bo;ia  fcripta  omittimt  ii&mcn  loci  ,  jcribu/n- 
que  Julummodo  pronomen  ejus  ,  vel  illius  ,  Hebrao  ^  Gr*£ea 
apprime  eon^rittt. 

Cap.  VIII.  t.  18.  Quia  petiftis  vobis  regem.  tixcver- 
ha  omitttlritnr  ab  aritiquis  quibfifdam  MannjiripTis  ^  nomina- 
tim  ulio  hnjits  I.cciejijt ,  eonfe7ilanee  Htbrauii  libris  l^  G'-.c- 
cis  quibiifdam  ;  nam  in  aliis  Gracis  exjlant  ,fignanUr  Six- 
tino. 

Cap.  IX.  li^.  ly.  Stravirque  Saul  in  folaiio ,  &  dormi- 
vir,  }ii£c  I'idetttr  interpretatio  ejfe  Gracormn  ^  ejiti  loeo  qiiam 
dedit  Latinrts  Interpret ,  Ec  locuius  eft  cum  Saule  in  lola- 
rio  ,  q:tod  djcemus  in  JSaratifnibtts  rrofiris, 

Cap.X.  Tf.  I.  Etliberabispopulum ilium  demanibusini- 
micoium  ejus,  quiincircuituejusfunt.  Etiioctibi  lignum, 
quia  ■unxit  te  Deus  in  principem.  Hae  confedienda  eenfet 
ipariorthotes  :  qttanqnam  enim  tn  Grxeis  pler:fqite  libris  le- 
gantnr ,  tam:n  ab  antiqnis   Launis  ^  Hebydici^  ahfntit. 

Itr.  19.  Per  cribus  veftras  &  per  familias.  Quidam  fii- 
tant  pro  familias ,  leg'nium  effe  millia  ,  quod  Uebra^ex  lit- 
tey.z  eonfonat ;  fed  exempla;ia  qix  Jic  legant   ego  non  vidi. 

Cap.  XI.  Tf.  i.  Factum  eft  quali  poft  mcnfem.  Hac 
verbaEpanorthotes  ^j/txia  antiqnos  ^  Hebrjios  eodices  ^jitdi- 
cat  omitienda  ,  ttt  ex  Glacis  accepta  :  certe  ahfttjit  ab  anti' 
qtii;  Bibliis  Clarimarijei  ,  aliifi'te  in  margine  B:blijrum  Lo' 
tjanieri/i'tm  annotatis  ,  qjiin  etiam  a  Graco  Bibliorum  Re- 
giorttm  textti. 

Cap.  Xni.  #■.  ly.  Er  reliqui  populi  afcenderunc  poft 
Saul  obviam  populo  ,  qui  expugnabant  eos  venienies  de 
Galgala  in  Gabaa,  in  culle  Benjamin.  Prxter  Vetera  Ma- 
nuferip^a  hailentti  indicata  ,  tt'jitm  etiam  hitj'ti  noftra  Eccle- 
f&  omntit  hiic  verba  ,  eonfentanee  Hebr^o :  ^  qiiamvis  in  Grx- 
cis  qnibitfdam  legantitr  ,  non  tamen  omni  ex  parte  confj- 
nam, 

Cap.XIV.  }?•.  21.  Et  erant  cum  Saul  ,  quafi  decern 
millia  virorum.  Muhi /crip-i  libri  omiitiim  hiec  verba  ,  con- 
formiter  Heh-xo :  qnanqiiam  Gr^ce  paula  pufl  legantnr. 

If.  41.  Domine  Deus  Ifrael  ,  da  indicium  :  quid  eft 
quod  non  refponderis  fervo  tuo  hodie  ?  Si  in  me  auc  in 
Jonatlia  filio  meo  eft  iaiquicas  lia:c  ,  da  ofteullonem :  auc 


(i  iiacc  iniquitas  eft  in  populo  tuo  ,  da  fandlitatem.  Sunt 
taiint  libri  qiti  hurltni  loeo  nihil  alilfd  legiint  ,  qitiim  da 
indicium  ,  quod  cf}  Jigntim  ^  (  tiec  enim  Icge/idittu  ejl  judi- 
cium i  )  rcl:qria  omnia  omittnnt ,  llebviio  eonjemanee  ,  qua 
tx  Grseo  emanaffe  docmmns  in  Natationtbus. 

Cap.  XV.t^ .5.  Et  non  cuncupifcas  ex  rebus  ipfius  alic]uid# 
Mnha  brna  txemplaria  Latitia  mannj.ripta  eoujodiunt  hxc 
verba ,  qiianquam  Jimilia  qiixdam  Gnteis  libris   add,:;itiir. 

"f .  11.  Venit  ergo  Samuel  ad  Saul  ,  &c  Saul  off-rebat 
holocanftum  Domino  ,  de  ini^iis  prardarum  quae  auule- 
rat  ex  Amalec.  Et  ciim  venilfet  Samuel  ad  Saul ,  dixit 
ei  Saul.  Manufcripta  Latina  integerrimx  fidei  ,  hoc  felum 
legunt.  Venit  ergo  Samuel  ad  baul ,  &  dixit  ei  Saul.  Qntt 
intermedia  fitrit ,  in  Gnecis  fere  Isbris  Itgunttir, 

Cap.  XVII.  t.  ;6.  Erit  igitur  &  Piiiliftlijeus  hie  incir- 
cumcilus  ,  quali  unus  ex  eis.  Nunc  vadam  ,  Sc  auteram 
opprobrium  populi  :  quoniara  quiseftifte  Pliiliftlisusincir- 
cumcilus ,  qui  aufus  eft.  Sunt  piurima  tj  optima  exempla- 
ria  Latina  y  qua  hoc  foltim  /.•^.)»( .-Erit  igitur  &  Phiiifthieus 
hie  incircumcifus  ,  quali  unus  ex  eis ,  qui  aufus  eft.  Me- 
dia  non  leguntur  ,   niji  in  I'.hris   quibn'^dam  Gr^c:^. 

1^.49.  Ec  circumducens  percuilit  PhilifthaEumin  fronte. 
Farticifuim  circumducens  confoditur a  pitinbiis  bonis  libris. 

Cap.  XIX.  )?■.  11.  Et  iracus  iracundia  S.ud,  abiit  eciam 
ipfc.  5'(/."f  libri  maniifripti  qui  hoc  folam  legaiit  ■,  Ecabiic 
etiam  ipfe  :  illitd  enim  ,  iratus  iracundia  Saul ,  GrM,c  edi- 
tionis   eft. 

Cap.  XX.  't-  15'.  Auferac  Jonathan  de  domo  fua  ,  & 
requirac  Dominus  de  manu  inimicorum  David.  LXX.  ad 
hnnc  fere  modnm  interpretati  fiint  ■,  quod  Launus  Interpres  * 
ut  feqttens  habet  veyfits  in  codicibtts  La*ini  ,  tranftrtlit  :  Pe- 
pigic  ergo  Jonathas  fa'dus  cum  dumo  David  ,  6c  requi- 
livir  Dominus  de  manu  inimicorum  Da\i"l. 

Cap.  XXI.  ■)}■.  11.  Ciim  vidilfent  David.  Videtur  hoc 
ftperfiiife  ;  qttippe  quod  abejl  4  bonis  hbris  ,  conjonantiblis 
Bebrxo  >  G^xco  ,  &c. 

Cap.  XXIII.  ii'-.  15.  Et  falvatus  elTer.  A  bonis  libris 
l.atinis  omitiitritrir  hiCC  verba  ;  narn  qtiod  LatinuS  Interpres 
verttrat,  quod  fugilfec  David  (fen  quod  alii  ,  evalilfet)  Grx- 
ci  verterutit ,  SchivaiUi  efllt, 

f^.  14.  In  monte  folitudinis  Ziph.  Qjiod  fequiinr  ,■  ia 
monte  opaco  ,  mitlti  libri  omittnnt.  diterli.n  Grt^ci  libri 
prxter  Rectum  addnnt ,  fed  v.trie  leg'int  i  alit  in  monte  opa- 
co ,  alii  in  terra  opaca  ,  al.i  utriimqiie. 

Cap.  XXV.  ir.  1  ?.  Tunc  aic  David  pueiis  fuis.  Videtur 
potiiis  vi  is  If^endum.,  quum  pueris. 

Cai-.XXIX.  f.  ^  Dixeruntque  principes  Philifthiim. 
Qiiod  jcq'iitur  ,  ad  Achis  ,  videri  pnOit  meriti  cmittendum. 

Ibidem.  Et  non  inveni  in  eo  quidquam.  Ivon  Ju-pleat 
mali. 

Cap.  XXX.  f.  ij.  Ec  juravitei  David.  Hoc  omitiitur, 
III  k  miiltts  Latinis  libris ,  ita  ^  ai  Htlrxis  ,  £f  quibuf 
dam  Grscis, 


Tom.  li 


VvY 


522  * 

SUMMA    CAPITA    LIBRI    IL   REGUM, 

e  Vulgatis  Bibliis  deprompta,  deficientibus  aliis  quae  Verfioni  antique 

fatis  refpondeant. 


Cap.  I.  T~\  yfvid  occifo  nuncio ,  qui  fe  Saulem  oc- 

l^  cidilfe  diceb.it ,    [ciffis    vejlibus   deflet 
tum  cum  ceteris  occifis  ,  jejunans  ac  precipiens 
utfliosjuda  docerent  arcuin. 
Cap.  II.   David   in  Hebron  fuper  Juda  in   recent 
unclus  ,   viros  Jabes  Giil.ud  ob  Saul  [epultnram 
commendM  >  Isbofeth  vero  in  regem  Juper  Ifracl 
unclio  ,  graven!  peperit  fcditionem  ac  pugnam. 
Cap  III.   Abner  iratus  regi  Isbofeth  fadus  init  cum 
David ,    Cr  Tcducla  Aiichol  ,    dtim    congregaret 
Ifraelitas  ad  David  ,  occiditur  a  Joab;  cui  Da- 
vid iratus  amare  deflet  Abner. 
Cap.  IV.  5,14«.!  &  Rcchab  caput  Isbofeth,   quern 
.    dormientem    occiderant  ,    ad  David  attulerunt , 

quos  pro  mercede  jufjit  interimi. 
Cap.V.  Dttvid  ttnctus  fuper  totum  Ifr.t'el  ,   pulfis 
Jebufitis  arcem   Sion   cepit  :    ubi  exflruila  donio 
habititvit  ,  ali.ts  fuperinducens  uxores  ,  filiofque 
procreans  ,  &  Philifthsos  bis  projiernens. 
Cap.  VI.   Reducente  David  arctm  a  domo  Abina- 
dab  ,  Ot-X  a  Domino  occifus  eft  ,  quod  illam  atti- 
gijfet  i"  quare   earn  in  domo  Obededom   reliquit : 
poflmodum  vera   in  Jerufalem  reducens ,    &  ante 
e.tm  ludens  ,    a  Aiichol  uxore  ridetur  :  in  ciijus 
poenam  niinquam  ilia  deinceps  peperit. 
Cap.  VII.  David  proponens  ddificire  domum  Domi- 
no ,    a    Nathan  propheta   priiiiiim   collatidatur  , 
poftmcdum  jubente  Domino  prohibetur  ,  fed  filius 
ei  promittitur  ill.rin  ddificaturus  ,    unde  Domino 
gr.itias  agit. 
Cap.  VIII.   Vidorix  David  ,   qui  multos  fecit  tri- 
butaries ,  quibus  folent  /fraelitx  pendere  tributa  : 
congratulatio  Thoii  regis  Emath  de  rege  Adare- 
%.ere  devido  >  a  quo  mult  a  fpolia  David  abftulit  : 
officiaru  quos  habeb.it  D.ivid  recenfentur. 
Cap. IX.  J^uantum  pietatis  exhibuerit  David  Mi- 
phibofeth    filio  Jonathit   claudo  ,    d.ttis    omnibus 
agris  Saul  ,  quos  colebat  Siba  cum  filiis  ac  Jer- 
vis  fuis ,  Aliphibofeth  ad  menfam  David  recepto. 
Cap.  X.  Hanon  rex   Ammonitarum  ,  poft   illat.im 
fervis  David  injuriam ,  quos  ad  confolandum  de 
patris  morte  miferat ,  contradis  quinque  regum 
Syri£  copiis ,  profligatur  femel  ac  iterum. 
Cap.  XI.  Obfeffa    Rabba   civitate    Ammonitarum  , 
David  adulterio  Bethfabee  adjunxit  ,    ad  id  ce- 
Ltndum  ,   homicidium  viri  illius  Uri.f>  accept a- 
que  ill.l  in  uxorem  ,  &  nato  ex  ea  filio  ,  Domi- 
wim  commovit  ad  tram. 
Cap.  XII.  David  fub  parabola  a  Nathan  propofita  , 
in  fe  ipfum  tulit  fententi.im:  unde  Nath.m  mul- 
ta  illi  min.ttur  incommoda  ;    quibus  compunclo 
culpa  condonatur  ,manente  pana  :  &  mortuopuc' 
ro ,  nafcitur  Salomon ;  ac  civitas  Rabbath  cum  ma- 
gna idiione  diruitur  ,  accepto  diademate  pretiofif- 
fimo  regis  ipftus. 


Cap.  XIII.  Abfilom  ,  propter  inceftum  cum  forore 
Th.imar ,  fratrem  Amnon  occidit ;  iratoque patre, 
profugus  ad  regem  Gejfur ,  tribus  antiis  ibi  per- 
manjit. 

Cap.  XIV.  Abfalom  mulieris  Thecuit£  folertia  re^ 
vocari  curat  Joab  a  Gejfur  in  Jerufalem:  de  pul- 
chritudine  &  filiis  Abfalom  ,  qui  btennio  poft  re- 
ditum  facicm  patris  non  vidit  ,  donee  mefem 
Joab  incendi  jujjit. 

Cap.  XV.  Abfalom  conciliato  fbi  poptdi  favore  , 
adversiis  patrem  conjur.it  in  Hebron  ,  quern  pa- 
ter ftigit ,  paitcis  cum  area  remijfis  ;  &  inter 
alias  CIntfai  remittitur  ,  dijflpaturus  confilium 
Achitophel. 

Cap.  XVI.  David Sibx  cibaria  adferenti  ac  detraSori 
confert  bona  A/iphibofcth.  Semei  makdicentem  occi- 
di  vet.it.  Abfalom  Jerufalem  ingrcjfus  ,  confilit 
Achitophel  ad  concubinas  patris  fiii  publue  in- 
greditur. 

Cap.  XVII.  Chufai  dijfif.it  conjilium  Achitophel, 
idque  per  nuncios  indic.it  D.ivid  ,  qui  conjilio 
Chufai  tranfit  Jord.inem  ,  quare  fe  fufpendit 
Achitophel :  tres  amici  David  munera  adferunt  , 
ne  ejus  populus  necejfariis  egens  deficeret. 

Cap.XVIII.  Abfalom  viclus  prdio  ,  quercuque pen- 
dens ab  Joab  transfoditur  ;  quod  audiens  David , 
amare  eum  fievit. 

Cap-  XIX.  David  Joab  verbis  commotus ,  fuos  conf- 
piratores  fibi  reconcili.it ;  &  a  viris  Juda  in  Je- 
rufalem reducitur  ,  ac  Semei  veniam  precanti 
ignofcit ,  &  Miphibofeth  recipit  ,  jubens  ut  agros 
cum  Siba  dividat :  valedicit  ipfi  Eer^elLii  reti- 
nens  fecum  Chamaam.  Ifra'el  autem  cum  Juda. 
pro  I).ivid  contendit. 

Cap.  XX.  Jo.ib  cum  fcitre  Abif.ii  perfequens  Se- 
bam  filiiim  Bochri  inoventem  contra  David  fcdi- 
tionem in  Ifrael ,  Amafam  in  via  occidit ;  t,in- 
demqiie  ab  obfidione  AbeU ,  mijfo  Sebx  per  mu- 
rum  capite  ,  difcedit. 

Cap.  XXI.  Immilfa  propter  Saulis  in  Gabaonitas 
pecc.itum  fume  trienni ,  ad  illorum  petitionem 
David  S.iulis  reliquius ,  prater  Aiifhibofcth  tra- 
dit,  ut  crucif.gerentur ;  quarum  off  a  una  cum  Saulis 
cr  Jonathtt  ojftbus  jubet  fepultur^  tradi :  narran- 
tur  &  quatuor  bclla  D.ivid  adversiis  Philiftlhcos. 

Cap.  XXII.  Cauticum  gr.itiarum  aclionis  D.ivid 
pro  fua  ab  omnibus  inimiiis  libcratione. 

Cap.  XXIII.  T'erba  novijfima  D.ivid,  6~  catah- 
gus  virorum  ipjius  illuftrium. 

Cap.  XXIV.  David  ob  numeratum  populum  aGad 
propheta  correptus ,  ex  tribus  oblatis  peftem  tri- 
duan.im  elegit  ;  qua  in  populum  f^viente  ,  aC 
70000.  interemptts  ,  oravit  David  Dominum  i 
^  a  G.id  propheta  admonitus ,  in  area  Areuna  , 
dato  pretio  ,  altare  engit ,  cejfatque  peftis. 


"      LIBER     SECUNDUS 

S  A  M  U  E  L  I  S3 

d  U  E  M     N  O  S 

SECUNDUM   PvEGUM 


D  I  C  I  M  U  S. 


CAPUT       PRIMUM. 


V   U   L  G   A  T 

VcTUM  efl  autetn  ,  poftquam 
loituus  eft  Saul ,  uc  David  re- 
'erteretur  i  c:cde  Amalec  ,  & 
naiieret  in  Siceleg  duos  dies. 
1.  Indie  auteni  tertia.ap- 
paruit  homo  veniens  de  caftris 
Saul  ,  vefte  conlcilTa  ,  &  pul- 

vere  conl'perlas  caput:  6c  ut  venit  ad  David ,  cecidit 

fuper  faciem  fuatn  ,  &  adoravit. 

3.  Dixitque  ad  eum  David  :  Unde  venis  ?  Qui  ait 
ad  eum  :  De  caftris  Ifraei  fugi. 

4.  Et  dixit  ad  eum  David  :  Quod  eft  veibum  quod 
faflium  eft  ?  indica  mihi.  Qui  ait  :  Fugit  populus  ex 
prslio  ,  &  muki  corruentes  e  populo  mortui  lunt  : 
fed  &  Saul  &  Jonathas  filius  e|us  interierunt. 

5.  Dixitque  David  ad  adolefcentem  ,  qui  nuncla- 
bat  ei ;  Unde  fcis  quia  mormus  eft  Saul ,  &  Jonathas 
filius  ejus  ?  < 

6.  Et  ait  adolefcens ,  qui  nunciabat  ei  :  Cafu  ve- 
ni  in  montem  Gelboe  ,  &  Saul  incumbebat  fuper  haf- 
tam  fuam  :  porro  currus  &  equites  appropinqua- 
bant  ei  , 

7.  &  converfus  poft  tergum  fuum  ,  videnfque  me 
vocavit.  Cui  ciim  refpondiU'em  ,  Adfum  : 

8.  dixit  mihi  :  Quifnam  es  tu  ?  Et  aio  ad  eum  : 
Amalecites  ego  fum. 

VULGATA      NOVA. 

1 8.  (  &  pracepit  ut  docerent  filios  Juda  ar- 

NoTA    AD    Vers 
T?.  18.  Haec  etiam  adduntur  in  altero  Germ.  n.  0.  utin 

Tom.  I. 


A       NOVA. 

9.  Et  locutus  eft  mihi  :  Sta  fuper  me  ,  &  inter- 
fice  me  :  quoniam  tenent  me  angufti;E  ,  &  adhuc  to- 
ta  aninia  me.i  in  me  eft. 

10.  Stanfque  fuper  eum  ,  occidi  ilium  :  fciebam 
enim  quod  viveie  non  poterat  poft  ruinam  :  &  tu- 
li  diadema  quod  erat  in  capite  ejus  ,  &  armillam 
de  brachio  illius  ,  &  attuli  ad  te  dominum  meum  hue. 

t  I .  Appi-ehendens  autem  David  veftimenta  fua 
fcidit ,  omnelque  viii  qui  eiant  cum  eo , 

12..  &  planxerunt ,  &fleverunt,  &  jejunaveiunt 
ufque  ad  vefperam  ,  fuper  Saul  ,  &  luper  Jonathan  fi- 
lium  ejus  ,  &  fuper  populum  Domini ,  &  fuper  do- 
mum  Ilrael  ,  eu  quod  corruid'ent  gladio. 

i;.  Dixitque  David  ad  )uvenem  qui  nunciaverat 
ei  :  Unde  es  tu  >  Qui  refpondit  :  Filius  hominis  ad- 
vena;  Amalecita?  ego  fum. 

14.  Et  ait  ad  eum  David  :  Quare  nontimuifti  mit-       j>r  iqa,  ij. 
tere  manum  tuam  ut  occideres  chriftum  Domini  i" 

1 5 .  Vocanfque  David  unum  de  pueris  fuis  ,  ait : 
Accedens  iriue  in  eum.  Qui  percufli:  ilium  ,  &  mor- 
tuus  eft. 

16.  Et  ait  ad  eum  David  :  Sanguis  tuus  fuper  ca- 
put tuuni  :  OS  enim  tuum  iocutum  eft  adversiim  te  , 
dicens  :  Ego  interfeci  chriftum  Domini. 

17.  Planxit  autem  David  plandum  hujufcemodi 
fuper  Saul  ,  &  fuper  Jonathan  filium  ejus , 

Versio    antiqua. 

18 Et  ait  :  Confidera  Ilrael  pro  his,  qniExMf.Gtrm.n.j, 

I  O  N  E  M     A  N  T  I  Q  U  A  M. 
Vulg.  abfunt  vero  ab  Hebiaico  lextu.  In  Grjeqo  Cc  :  'l^f V     " 

Vvv  ij 


524 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.   I. 


VeRSIO     ANTIQUA. 

ixMf.Gnm.n.  mortui  fuiit  fupcr  excelfa  tua  vulnerati. 


V  U  L  G  A  T  A 


NOVA. 

cum  ,  ficut  fcriptum  eft  in  libro  juftorum. )  Et 
ait  :  Confidera  Ilrael  pro  his ,  qui  mortui  funt 
fuper  excelfa  tua  vulnerati. 

VULGATA       NOVA. 

1 9.  Inclyti ,  Ifrael  ,  fuper  montes  tuos  interfefti     in  compitis  Afcalonis :  ne  forte  litentur  fills  Philif- 
funt :  quomodo  ceciderunt  fortes  >  thiim  ,  ne  exfultent  filii  incircumciforum. 

io,   Nolite  annuntiare  in  Geth  ,  neque  annundetis 

VerSIOANTIQUA.  VulGATANOVA. 

Amhr.  I.  i-effic      21.  Montes qui  eftis  inGelbeal,rteque  ros,  ne-         1 1.  Montes  Gelboe,  nee  ros  nee  pluvia  ve- 
f.p.t.  2, 123.  n.h.  que  pluvia  caciac  lliper  vos,  montes  morris  :  quo-    niant  fuper  vos,  neque  fine agri  primitiarum :  quia 
niam  ibi  lublata  ell  proreclio  potenrium ,  pro-    -■    •    -       -    '  -    ■  '  -    • 

tedio  Saul :  non  ell  undus  in  oleo, 

2.1.   &   languine  vulneratorum  ,  &  ex  adipe 
belliiierantium  :  iasitta  Jonathac  non  eft  reverla 


retro,  &  gladius  Saul  non  ell  re\errus  vacuus. 


ibi  abjeftus  eft  clypeus  fortium  ,  clypeus  Saul, 
quafi  non  etfet  unftus  oleo. 

ii.  A  fanguine  interfeftorum  ,  ab  adipe  for» 
tium  ,  fagitta  Jonathi  nunquam  rediit  retrorsum  j 
&  gladius  Saul  non  eft  reverfus  inanis. 

15.  Saul  &  Jonathas  amabiles ,  &  decori  in 
vita  fua  ,  in  morte  quoque  non  funt  divifi  :  aqui- 


Saul  &:  Jonathas  fpeciofi,  &  carilllmi  in- 
feparabiles  in  \ita  ilia ,  &  in  morte  non  Hint fe- 

parati  :  fuper  aquilas  leviores ,  luper  leones  po-     lis  velociores ,  leonibus  fortiores 
tenriores. 

^4.  Filia:  Ifrael  plorate  fuper  Saul,  qui  veftie-        14.  Filii  Ifrael  fuper  Saul  flete,  qui  veftie- 
bat  vos  veftimenta  coccinea  cum  ornamento    bat  vos  coccino  in  deliciis ,  qui  pr^bebat  oma-. 
veftro ,  qui  imponebat  aurum  fuper  veftimenta    menta  aurea  cultui  veftro. 
veftra. 

z"^.  Quomodo  ceciderunt  potentes  in  media 
pugna?  Jonathas  in  morte  vulneratus  eft? 

16.  Doleo  in  te  frater  meus  Jonatha ,  fpeciofus 
mihi  valde.  Ceciderat  amor  tuus  in  me ,  licut 
amor  mulierum. 


Z-/.  Quomodo  ceciderunt  potentes,  &  perie- 
runt  arma  concupifcePida  ? 

NoT.c    AD    Versionem    antiquam 

TE^CHJtcVw/  gVi  Ta  v-lv  Qv  T^avficcTtar'  Bi'ce  Jcriptam  efi 
in  liha  rtiii  :  Sia  Ifrael  Jiifir  mortnps  in  exceljii  tuis  vul- 
«fr.jtoJ  .•  qus  ultima  refpondent  t.  19.  Vulg.  nam  pro- 
xime  lequitur , -^2;  s-£cai-  S^vva.d -■,  quomido  cteiJcrunt  j'ir- 
tes  ?  ut  in  Vulg.  In  edit.  Aid.  anie  ni/MK»  ,  habetur  i^ 
th£ ,  in  Compl.  i,  sItt;  ,  "A/.f  I'Sacori  ,  ^  ilixit ,  'Exqitire. 
Vide  fis  Auct.  1.  de  prcmi;!'.  apud  Profp.   p.  151.   c.  d. 

it.zi.  Sic  iterum  legit  Ambrof.  1.  2.  de  Cain  &  Ab. 
c.  8.  to.  I.  col.  218.  e.  ul'que  ad  conjunft.  qiiomam ,  uno 
ex'cepto  Grlbce  ,  loco  Gelbtal.  In  Gricco  lie  :  '  Of «  tk  v/ 
r;/£fs  ,  deinde ,  /<«  liaTiSitTu  S^p'.ac  k.  nv  vsr-.i;  ip'  ufix;, 
non  difiendat  ros  ^  nin  pluvia  jufer  vos.  In  edit.  Compl. 
fi«  ■as'-.i  if  v/xxi  /JVTi  oVf o'cc;  ,ui't£  i/!tc;  ,  m  cait.n  fuper 
vos  neque  ros  neque  pluz'ia.  In  Ml.  Alex.  ,un  ^ta/aSwrw 
AfDr:?i  ^uir/e  te7;;  ot/cb/  i<p  t',ua;  ,  ne  dejcend.xt  ros  ^  n#- 
que  pluvia  cidat  fuper  vos.  Demum  loco  monies  mortis , 
in  Gr.  Vatic.  &al.  lie  ,  j.  a'-zf^i  i-^xfyj^v  ,  fj  agri  primi- 
tiarum ,  apud  Aq.  xpuipiftaTm ,  ut  infra  pro  fublata  ejl , 
«tsEm'Sh  ,  projeSa  efl ,  loco  'upocoix^'S'i  <  quod  eft  in  Vat. 
&  at  ftatim  ibid,  ,9-i^f!;;  ,  fcutum,  vel  cljpeus  ,  Icico  fro- 
teilio,at  Sc  paulo  port  ante  S.ik/.  Noia  hie  poftSjH/,  fe- 
qui  in  eodem  Gr.  nulla  disjundlione  interpolita  ,  fV.  ^yj''- 
6:j  cv  =Vk-m  ,  continuoque  abfque  interpunttione  uUa  ,  ap 
aiuccici  TfxunajiSi ,  &c.  In  Mf.  Alex.  locoSi/cs;;  d'.MaVar, 
.9-1  f;a;  2«>  ,  &c.  fie  :  ^v'tici  ttwctTD»  ,  ti-ea'':?  —"^"  i'- 
iyjv^n  ce  hxloi ,  &c.  Ad  hiec  autem  de  Ambrolio  ,  ison  ejl 
uncius  in  oleo,^^  fanguine,  &c.  obfervant  noftri  BE.  ita 
Mfs.  piutes  ac  potiores  habere ,  quibus  accedunt  editt.  nili 
quod  prxfertur  fed  fanguine  ;  alii  veto  aliquot,  inquiunt , 
quaji  lion  Jit  uiitins  oleo  ,  {5  a  fanguine  vtllneratorum ,  Sec. 

if.  22.  Gr.  'Ap  aifid'hi  Tgtcuficn:ur  ,  j,  ait}  rsa/o;  J'v- 
vtcT^t'  To^cj-  'Ia'xa6«f  ifV  a.Tes'pccpy  icsvar  ej';  xa  oiri^ui ,  ^ 
fiupKix  Xxi\  bV.  itiixpi-^i  XE>«'.  i.  e.  A  fanguine  vulnera- 
uritm  ,  i^  ai  adipe  poientiiim  :  areas  Jonathan  non  ejl  rever- 


2.  s .  Quomodo  ceciderunt  fortes  in  praslio  ? 
Jonathas  in  excellis  tuis  ocellus  eft  ? 

i6.  Doleo  fuper  te  frater  mi  Jonatha  deco- 
re  nimis  ,  &  amabilis  fuper  amorem  mulierum, 
Sicut  mater  unicum  amat  fiUura  fuum  ,  ita  ego 
te  diligebam. 

17.  Quomodo  ceciderunt  robufti ,  &  perie; 
runt  arma  bellica  ? 


fus  vacuus  in  pofteriora  ,  ^  gladius  Saul  non  fi  refiexi% 
vacuus. 

't.  25.  Eadem  iterum  refert  Ambrof.  infta  c.  22.  140» 
b.  ufqiie  ad  vocem  fuper.  In  Grseco  fie  :  c/  v-/x-7r:\usr:t  if 
c^fxTv  ,  dtleili  ^  ffecioji  ,  loco  cartff.mi ,  ftatimqiie  ,  »'  A:x- 
x'X^S'C.w^'»'-' >  Ei^Tp£T£;?  ,  nori  jep.trati  ,  formoji ,  loco  inji' 
parabiles  y  addita  voce  car-et ,  huic ,  »icrif  ;  demum  ita, 
z^yoi  1  lives  ,  pro  leviores  ,  nee  non  k  uT^^p  ?£ii'7a;  sx^- 
TZfJ^ycay ,  £5  /"per  leones  valuerunt  ■,  loco  Jitper  leones  po~ 
tenticres  ;  uUim.  vcto  JUper  ,  dceft  in  edit.  Compl. 

■jf.  24.  Similicet  in  Graeco  ,  nifi  quod  ibi  verbum  plo- 
rate ,  poftponitur  tJ  Saul ;  at  in  edit.  Compl.  habetur 
ut  fup.  exinde  fimpliciter  zs'zxira  ,  abfque  priced,  vejli- 
menta,  pauloque  poft  ,  t:;'  dvzpi^^'jx  Xic^:»'  yyvc)fy  y  qui 
afferebal  orn.uum  aureum  ,  pro  qui  imponebat  aurum. 

t.  2J.  GrsECe  ,  cV/4i'ou  t?  •Ei.xs'^uy  ,  in  medio  belli ,  pro  ;'» 
media  pugna  ;  deinde  fie,  'la-^a'Gaf  eVl  ra  ^4"  Ci^  r^U' 
fiXTtxi  '■,  Jonathan  fuper  excelja  tua  vulnerati  ?  Ml.  Alex, 
hab.  rpxufixTixi  t  vulneratus  ,  edit.  Compl.  ^TpxvpLxrl^n^t 
vulnnatus  es  ;  Aid.  veto  poft  Jonath.in  ,  ponit  ti"?  ii>x%i 
fVprxt-.wKT/^&nS  ,  in  trtortemvtilneratus  es i  deinde  fic,£ViT« 
i VH ,   &c. 

If.  16.  Graece  conftanter  hie  &  fup.  'Iwca'Sar  ,  non/ff- 
natha ,  vel  Jon.tthas ,  loco  veto  Ceciderat  amor  tuus  ,  &c. 
lie  '.  'i.'ixvij.xid'^v  M  aviVr;.';  ^t  iu.-.\  u-rip  i-ii-T.-c^i  -,u- 
rz'.iZr.  Mirificata  ejl  dileSlio  tua  mihi  fuper  dileilionem  mu- 
lierum. Mf  Germ.  n.  9.  addit  fiio  mote  ,  Jicut  m.iter  uni- 
cum amat  filmm  ,  Jlc  ego  te  diligii.tm  ,  ut  in  Vulg.  Eadem 
quoque  leguntur  in  Mf.  Cotb.  n.  13.  intra  textum  eadem 
manu  ;  fed  abfunt  ab  uttcque  textu  Hebr.  &  Grsco. 

f.  27.  Ita  in  GisEco,  praeter  ultima  duo  verba,  oitsi/'n 
CTOsu/xct ,  va:a  bellica  ;  attamen  Ambrof.  1.  de  ob.  Val. 
to.  2.  1 196.  a.  conllanter  legit  arma  concupijCenda ,  cum 
antecedentibus  ut  fupra. 


CAPUT       II. 


V  U  L  G   A  T  A 

■  Gitur  port  hac  confuluit  David  Dominum  ,  dl- 
.  cens  :  Num  afcendam  in  unam  de  cii-itaubus 
Juda  ?  Et  ait  Domlous  ad  eum  :  Afcende.  Disitque 
David  :  Quo  afcendam  .'  Et  refpoadit  ei :  In  HebrQ.^. 


nova. 


i.  Afceiidit  ergo  David,  Sc  du^  uxore^ejus, 
Achinoam  Jezraelites  ,  &  Abigail  u.xor  Nabal  Car- 
meli  : 

5 .   fed  &  Tiros ,  qui  er=nt  cum  eo  ,  duxit  David 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.   II. 


V  U  L  G  A  T 

fingulos  cum  domo  fua  :  &  manferunt  in  Oppidis  He- 
bron. 
I.  M,u.       4.   Vcnei-untqne  vii  i  Jutla  ,  &  unxeruiit  ibi  Da- 
».5:7.       vid  ,  ut  regnaret  fuper  donuiiii  Juda.   Kt  nunciatum 

I?j/.  J.  ffl;  David  ,  quod  viri  Jabes  Galaad  fepeliflent  Saul. 
*'  5.   Mifit  ergo  David  nuncios  ad  viios  Jabes  Gi- 

laad  ,  dixitque  ad  eos :  Benedifti  vos  Domino  ,  qui 
feciftis  mirencoidiam  banc  cum  domino  veftio  Saul , 
&  fepeliftis  euni. 

6.  Et  nunc  retribuet  vobis  quidem  Doniinus  mi- 
fericordiam  &  veritatem  :  fed  &  ego  reddam  gra- 
tiam  ,  eo  qu6d  fecillis  veibum  iitud. 

7.  Confoitentui-  manus  veftirc ,  &  eftote  fiUi  for- 
titudinis  :  licet  enini  mortuus  lit  doniinus  vefter  Saul , 
tamen  me  unxit  domus  Juda  in  regeni  llbi. 

8.  Abner  autem  filius  Ner  ,  princeps  exercitus 
Saul  ,  tulit  Isbofeth  filium  Saul ,  &  ciicumduxit  eum 
per  caftra  , 

9.  regemque  conftituit  fuper  Galaad  &  fuper  Gef- 
furi ,  &  fuper  Jezrael  ,  &  fuper  Ephraim  ,  &  fuper 
Benjamin,  &  fuper  Ifrael  univerfum. 

I  o.  Quadraginta  annorum  erat  Isbofeth  filius  Saul , 
ciim  regnare  ccepiflec  fuper  Ifragl,  &  duohus  annis 
regnavit  :  fola  autem  domus  Juda  fequebatur  David. 

II.  Et  fuit  numerus  dierum  ,  quos  conimoratus  eft 
David ,  imperans  in  Hebron  fuper  domum  Juda,  fep- 
tem  annorum  ,  &  fex  menllura. 

1 1.  EgrelTufque  eft  Abner  filius  Ner ,  &  pueri  If- 
bofeth  filii  Saul,  de  caftris  in  Gabaon. 

I  ; .  Porro  Joab  filius  Sarvi.'E  ,  &  pueri  David  egref- 
fi  funt ,  &  occurrcrunt  eis  juxta  pifcinam  Gabaon. 
Et  cilm  in  unum  conveniifent  ,  e  regione  federunt : 
hi  ex  una  parte  pifcina;  ,  &  ilii  ex  altera. 

14.  Dixitque  Abner  ad  Joab  ;  Surgant  pueri ,  & 
ludant  coram  nobis.  Et  refpondit  Joab  :  Surgant. 

I  s .  Surrexerunt  ergo  ,  &  tranlierunt  numero  duo- 
decim  de  Benjamin  ,  ex  parte  Isbofeth  filii  Saul ,  & 
duodecim  de  pueris  David. 

16.  Apprehenfoque  unufquifque  capite  comparis 
fui ,  defixit  gladium  in  latus  contrarii ,  &  ceciderunt 
fimul  :  vocatumque  eft  nomen  loci  illius  :  Ager  ro- 
buftorum ,  in  Gabaon. 

17.  Et  ortum  eft  bellum  durum  fatis  in  die  ilia  :  fu- 
gatufque  eft  Abner ,  &  viri  Ifrael    a   pueris  David. 

I  8.  Erant  autem  ibi  tres  filii  Sarvia; ,  Joab  ,  &  Abi- 
fai ,  &  Afael  :  porro  Afael  curfor  velociflimus  fuit , 
«juafi  unus  de  capreis  qu:e  morantur  in  filvis. 


PJ 


A       NOVA. 

19.  Pcrfequebatur  autem  Afael  Abner,  6c  non 
declinavit  ad  dexteram  ncque  ad  fimftram  omittens 
perfequi  Abner. 

10.  J<.el"pexit  itaque  Abner  port  tergum  fuum,  & 
ait  :  Tune  es  .Vfaei  ?  Qui  refpondit :  Ego  fum. 

21.  Dixitque  ei  Abner  :  Vade  ad  dextram,  five 
ad  finiftram ,  &  appveliende  unum  de  adolefcentibus  , 
&  tolle  tibi  fpolia  ejus.  Noluit  autem  Alael  omit- 
tere  quin  urgeret  eum. 

zi.  Rurfumque  locutus  eft  Abner  ad  Afael :  Re- 
cede ,  noli  me  fequi  ,  ne  compellar  confodere  te  in 
terram  ,  &  lev  are  non  potcro  faciem  meam  ad  Joab 
fratreni  tuum. 

i  }.  Qui  audire  contenipfit  ,  8c  noluit  declinare  : 
perculfit  ergo  eum  Abner  averfa  liafta  in  inguine,  iX 
transfodit ,  &  mortuus  eft  in  eodem  loco  :  omnefque 
qui  tranfibant  per  locum  ilium  ,  in  quo  ceciderat  Afael, 
&  mortuus  erat ,  fubfiftebant. 

24.  Perfequentibus  autem  Joab  &  Abifai  fugien- 
tem  Abner  ,  fol  occubuit ;  &  venerunt  ui'que  ad  col- 
lem  aqusduilus  ,  qui  eft  ex  adverfo  vallis  itmeris 
deferti  in  Gabaon. 

15.  Congregatique  func  filii  Benjamin  ad  Abner : 
&  conglobati  in  unum  cuneum  ,  fteterunt  in  fummita- 
te  tumuli  unius. 

16.  Et  exclamavit  Abner  ad  Joab,  &  ait:  Num 
ufque  ad  internecionem  tuus  mucro  def.Eviet  ?  an  igno- 
ras  quod  periculofa  fit  defperatio  ?  ufqucquo  non  di- 
cis  populo  ut  omittat  perfequi  fratres  fuos  ? 

27.  &  ait  Joab  :  Vivit  Dominus ,  fi  locutus  fijif- 
fes  ,  mane  receffiflet  populus  perfequens  fratrem  fuum. 

i8.  Infonuit  ergo  Joab  buccina ,  &  ftetit  omnis 
exercitus,  nee  perfecuti  funt  ultra  Ilrael,  neque  inie- 
re  certamen. 

io.  Abner  autem  &  viri  ejus  abierunt  per  cam- 
peftria ,  tota  node  ilia  :  &  tranfierunt  Jordanem  ,  & 
luftrata  omni  Beth  horon  ,  venerunt  ad  caftra. 

3  o.  Porro  Joab  reverfus ,  omiffo  Abner ,  congrega- 
vit  omnem  populum  :  &  defuerunt  de  pueris  David 
decem  &  novem  viri ,  excepto  Afaele. 

3  I.  Servi  autem  David  percufl'erunt  de  Benjamin, 
&  de  viris  qui  erant  cum  Abner ,  trecentos  fexagin- 
ta  ,  qui  &  mortui  funt. 

3 1.  Tuleruntque  Afael  ,  &  fepelierunt  eum  in  fe- 
pulcro  patris  fui  in  Bethlehem  :  Sc  ambulaverunt  to- 
ta nofte  Joab  &  viri  qui  erant  cum  eo  ,  &  in  ipfo 
crcpufculo  pervenerunt  in  Hebron. 


1 


CAPUT       III. 


1 .  TJ  Afta  eft  ergo  longa  concertatio  inter  domum 

A/  Saul ,  &  inter  domum  David  :  David  proficif- 

cens  ,  &  femper  feipfo  robuftior  ,  domus  autem  Saul 

decrefcens  quotidie. 

i.P.v.       2..   Natique  funt  filii  David  in  Hebron  :fuitque  pri- 

}•  I-        mogenitus  ejus  Amnon  de  Achinoam  Jezraelitide. 

3.  Et  poft  eum  Cheleab  de  Abigail  uxore  Nabal 
Carmeli  :  porro  tertius  Abfalom  filius  Maacha  tilia; 
Tholmai  regis  GelTur. 

4.  Quartus  autem  Adonias ,  filius  Haggith  :  & 
quintus  Saphathia ,  filius  Abital. 

J.  Sextus  quoque  Jethraam  de  Egla  uxore  Da- 
vid :  hi  nati  funt  David  in  Hebron. 

6.  CJim  ergo  efiet  pr.tlium  inter  domum  Saul  & 
domum  David  ,  Abner  filius  Ner  regebat  domum 
Saul. 

7.  Fuerat  autem  Sauli  concubina  nomine  Refpha, 
filia  Aia.    Dixitque  Isbofeth  ad  Abner  : 

8.  Quare  ingrelTus  es  ad  concubinam  patris  mei  ? 
Qui  iratus  nimis  propter  verba  Isbofeth  ,  ait :  Nunquid 


V  U   L  G  A  T  A       NOVA. 

caput  canis  ego  fum  adversum  Judam  hodie,  qui  fe- 
cerim  milericordiam  fuper  domum  Saul  patris  tui,  & 
fuper  fratres  &  proximos  ejus  ,  &  non  tradidi  te  in 
manus  David  ,  &  tu  requififti  in  me  quod  argueres 
pro  muliere  hodie  ? 

9.  Hic  faciat  Deus  Abner  ,  &  h.TC  addat  ei,  niil 
quomodo  juravit  Dominus  David  ,  fic  faciim  cum  eo  , 

I  D.  ut  transferatur  regnum  de  domo  Saul  ,  &  c!e- 
vetiir  thronus  David  fuper  Ifrael ,  &  fuper  Judam , 
i  Dan  ufque  Berfabee. 

I  I.  Et  non  potuit  refpondere  e':  quidquam,  quia 
metuebat  ilium. 

1 1.  Mifit  ergo  Abner  nuncios  ad  David  pro  fe  di- 
centes  :  Cu)us  eft  terra  ?  Et  ut  loquerentur  :  Fac  me- 
cum  amicitias  ,  &  erit  manus  mea  tecum ,  &  redu- 
cam  ad  te  univerfum  Ifrael. 

1 3.  Qui  ait  ;  Optime  :  ego  faciam  tecum  amici- 
tias :  fed  unam  rem  peto  a  te ,  dicens  :  Non  videbis 
faciem  meam  ,  antequam  adduxeris  Michol  dliam 
Saul ;  &  fic  veuies  ,  &  videbis  me. 


J26 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    III. 


t,  Rf^.  i8.  1"] 


999- ' 


f/.Jl. 


V  u 


ATA 

14.  Mifit  auttm  D.ivid  nuncios  ad  Isbofeth  fi- 
lium  Saul  ,  dicens  :  Redde  uxorem  meam  Michol  , 
quam  delpondi  mihi  centum  pra:putiis  I'hilifthiim. 

1 5 .  Milit  ergo  Isbofeth  ,  &  tulit  earn  i  viro  fuo 
Phaltiel ,  filio  Lais. 

16.  Sequcbaturque  earn  vir  fuus  ,  plorans  ufque 
Bahurim  ;  &  dixit  ad  eum  Abner ;  Vade ,  &  lever- 
tere.   Qui  leverfus  eft. 

I  7.  Sermonem  quoque  intulit  Abner  ad  feniores 
Ifrafil  ,  dicens  :  Tarn  heri  quam  nudiuftertius  quxre- 
batis  David  ut  regnaret  fuper  vos. 

18.  Nunc  ergo  facite  :  quoniam  Dominus  locutus 
eft  ad  David ,  dicens  :  In  manu  fcrvi  niei  David  fal- 
vabo  populum  meum  Ifrael  de  manu  Philiithiim  ,  & 
omnium  inimicorum  ejus. 

19.  Locutus  eft  autem  Abner  etiam  ad  Benjamin. 
Et  abiit  ut  loqueretur  ad  David  in  Hebron  ,  omnia 
qu;c  placuerant  Ilraeli  &  univerfo  Benjamin. 

io.  Venitque  ad  David  in  Hebron  cum  viginti 
viris :  &  feci:  David  Abner ,  &  viris  ejus  qui  vene- 
rant  cum  eo  ,  convivium. 

1 1 .  Et  dixit  Abner  ad  David  :  Surgam  ,  ut  con- 
gregem  ad  te  dominum  meum  regem  omnem  Ifrael , 
&  ineam  tecum  fcedus ,  &  imperes  omnibus ,  ficut 

Vers 


defiderat  anima  tua.  Ciim  ergo  deduxilTet  David  Ab- 
ner ,  cc  ille  illet  in  pace , 

ii.  ftatim  pueri  David  &  Joab  venerunt ,  cafis 
latronibus ,  cum  pr.-eda  magna  nimis  :  Abner  autera 
non  crat  cum  David  in  Hebron  ,  quia  jam  dimiferat 
eum  ,  &  profeftus  fuerat  in  pace. 

1  J .  Et  Joab  ,  &  omnis  exercitus  qui  erat  cum  eo  , 
poftea  venerunt :  nunciatum  eft  itaque  Joab  i  narran- 
tibus  :  Venit  Abner  rilius  Ner  ad  regem  ,  &  dimilit 
eum ,  &  abiit  in  pace. 

2.4,  Et  ingredus  eft  Joab  ad  regem  ,  &  ait  :  Quid 
fecifti?  Ecce  venit  Abner  ad  te  :  quare  dimififtieum, 
&  abiit  &  recefl'it  ? 

1 5 .  ignoras  Abner  filium  Ner  ,  quoniam  ad  hoc 
venit  ad  te ,  ut  deciperet  te ,  &  fciret  exitum  tuum 
&  introitum  tuum  ,  &  nollet  omnia  qu.i;  agis  .' 

i  6 .  EgrelTus  itaque  Joab  4  David  ,  milit  nuncio» 
poft  Abner  ,  &  reduxit  eum  4  cifterna  Sira  ,  igno- 
rante  David. 

iy.  Cumque  rediilTet  Abner  in  Hebron,  feorfum      l-R'^, 
adduxit  eum  Joab  ad  medium  porta: ,  ut  loqueretur  ^-  J» 
ei ,  in  dolo  :  &  perculTit  ilium  ibi  in  inguine ,  &  mot- 
tuus  eft  in  ultionem  fanguinis  Afael  fratris  ejus. 


A  N  T  I  Q  u  A. 

2? Innoccns  lum  ego,  &  regnum  meum, 

amodo  &  ufque  in  leternum ,  a  fanguine  Abner 
lilii  ISer; 


19.  &  veniarfuper  caput  Joab,  &  fuper  omnem 
domum  patris  ejus  :  nee  deficiat  de  domo  Joab  fluxum 
feminis  fuftinens ,  &  leprofus ,  &  tenens  fofum ,  Sc 
cadens   gladio ,  &  indigens  pane. 

30.  Igitur  Joab  &  Abifai  frater  ejus  interfecerunt 
Abner ,  eo  quod  occidillet  Afael  fratrem  eorum  in 
Gabaon  ,  in  prslio. 

3 1 .  Dixit  autem  David  ad  Joab  ,  &  ad  omnem 
populum  ,  qui  erat  cum  eo  :  Scindite  veftimenta  vef- 
tra  ,  &  accingimini  faccis  ,  &  plangite  anteexequias 
Abner  :  porro  rex  David  fequebatur  feretrum. 

51.  Cumque  fepeliflent  Abner  in  Hebron ,  levavit 
rex  David  vocem  fuam  ,  &  flevit  fuper  tumulum 
Abner  :  flevit  autem  &  omnis  populus. 

3  3.  Plangenfque  rex  &  lugens  Abner,  ait ;  Ne- 
quaquam  ut  mori  folent  ignavi ,  mortuus  eft  Abner. 

34.  Manus  tu.-E  ligatx  non  funt  ,&  pedes  tui  non 
funt   compedibus  aggravati  :  fed   iicut  folent  cadere 

NoTA      AD     VeRSI 

If'.  18.  Ambrof.  ibid.  DnvU  dim  j,im  regno  potnctiir , 
f^  audijpt  Abner  jtinocuitcni  occifiim  a  ]oah  duce  nttlius 
fax  ,  ait  :  Innocem ,  &c.  ut  flip,  quae  refpondent  Gracco  , 
i\  €xcipias  feq.   amodo ^   pro   quo  «tto  KfpiV  ,  ^  Domino  i 


VULGATA     NOVA. 

18.  Quod  cum  audiflet  David  rem  jam  geP- 
tam  ,  ait :  Mundus  ego  fum  ,  &  regnum  meum  , 
apud  Dominum  ,  ufque  in  fempiternum ,  a  fan- 
guine Abner  filii  Ner  ; 

VuLGATA       NOVA. 

coram  filiis  iniquitatis ,  fie  corruifti.  Congeminanfque 
omnis  populus  flevit  fuper  eum. 

3  5 .  Cumque  veniilet  univerfa  multitudo  cibum 
capere  cum  David,  clara  adliuc  die  juravit  David, 
dicens  :  Hic  faciat  mihi  Deus  ,  &  hsc  addat ,  il  an- 
te occafum  folis  guftavero  panem  vel  aliud  quidquam. 

36.  Omnifque  populus  audivit ,  &  placuerunt  eij 
cunita  qus  fecit  rex  in  confpeftu  totius  populi  : 

37.  &  cognovit  omne  vulgus  &  univerfus  Ifrael 
in  die  ilia  ,  quoniam  non  a£tum  fiaiilet  k  rege  ut  oc- 
cideretur  Abner  tilius  Ner. 

38.  Dixit  quoque  rex  ad  fervos  fuos  :  Num  igno- 
ratis  quoniam  princeps  &  maxiinus  cecidit  hodie  in 
Ifrael  ? 

39.  Ego  autem  adhuc  delicatus ,  &  un&us  rex  ; 
porro  viri  ifti  tilii  Sarvin;  duri  funt  mihi :  retribuat  Do- 
minus facienti  malum  juxta  malitiam  fuam. 


ONEM     ANTIQUAM. 
ap.  Theodorer.  aVa'  iv  vvy ,  ex  hoc  nunc 


dein  loco  tter' 
nnm  ^  iic  ,  cttun^  ^  fxtttlttm  ^  &  pro  (ivigume  ^  r^v  a.'^a- 
TU'v  y  Jatiguiftibus  1  conftanterquc  'ACcfni^,  pro  Abnei. 


C    A    P    U    T        I    V. 

VuLGATA       NOVA. 

1.     A    Udivit  autem  Isbofeth  filius  Saul  ,  quod  ce-  ibi  advenn?  ufque  ad  tempus  illud. 

.tX  cidiffet  Abner  in  Hebron  :  &  diflblut.-E  funt  4.  Erat  autem  Jonatha;  filio  Saul  filius  debilis  pe- 

manus  ejus ,  omnifque  Ifrael  perturbatus  eft.  dibus  :  quinquennis  enim  fuit  ,  quando  venit  nunciut 

i .  Duo  autem  viri  principes  latromim  erant  filio  de  Saul  &  Jonatha  ex  Jezrael  :  tollens   itaque  eum 

Saul  ,  nomen  uni  Baana  ,  &  nomen  alteri  Rechab  ,  nutrix  fua  ,  ftigit :  cumque  feftinaret  ut  ftigeret ,  ce- 

filii  Remmon  Berothitre  de  filiis  Beniamin  :  fiquidem  cidit ,  &  claudus  eSeftus  eft :  habuitque  vocabulum 

&  Beroth  reputata  eft  in  Benjamin  :  Miphibofeth. 

3 .  &  fugerunt  Berothits:  in  Gethaim  ,  fueruntque 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

Ix  coi.Girm.n.       , £(  oftiaria  domUS  purg.ins  triricum,  ob-  5.  Venientes  igitur  filii  Remmon  Berothits, 

No  TAAdVeRSIONEM      ANTIQUAM. 

v.  J.  sic  edam  habet  C«d.  Coib.  n.  i.  intra  textum     eadcm  manu,  ut  &  alter  Ccrb.  n.  3.  licet  ifte  alia  id  gs- 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    IV. 


5V 


Ve 


dormivit. 


VULCATA      NOVA. 

Rechab  &  Baana  ,  iiigrelTi  funt  fcrvente  die  do- 
mum  Isboll-th  :  qui  dormiebat  fupL-r  llratum  fuuin 
inciiilic.  Ec  oftiaiia  domus  purgans  triticum ,  ob- 
dormivit. 

VULGATA       NOVA 


N  T  I  Q  U  A. 


6.  IngrelTi  funt  autem  domum  latenter  adiiinentes 
fpicas  tritici ,  &  percufTcrunt  eum  in  iiiguine  Rechab 
tt  Baana  frater  ejus  ,  &  fugcrunt. 

7.  CiMTi  autem  ingreffi  fuiflent  domum  ,  ille  dor- 
miebat  fuper  ledum  fuum  in  conclavi  ,  &  percutien- 
tcs  mteifeceiunt  eum  :  fublatoque  capite  ejus  ,  abie- 
tunt  per  viaifi  defeiti  tota  node , 

8.  &  attulerent  caput  Isbofeth  ad  David  in  He- 
bron :  dixerantque  ad  regem  :  Ecce  caput  Isbofetli 
filii  Saul  inimici  tui ,  qui  quajrebat  aniniam  tuam  :  & 


guftia , 

10.  quoniam  eum,  qui  amiuntiaverat  mihi ,  & 
dixerat  :  Mortuus  eft  Saul  ;  qui  putabat  le  profpcra 
nunciaie,  tenui ,  &  occidi  eum  in  Siceleg,  cui  opor- 
tebat  mercedem  dare  pro  nuncio. 

1 1.  Quanto  magis  nunc  ,  ciim  homines  impii  in- 
terfecerunt  virum  innoxium  ,  in  domo  fua ,  fuper  lec- 
tum  fuum ,  non  quiram  fanguinem  ejus  de  manu 
veftra ,  &  auferam  vos  de  terra  > 

II.  Prascepit  itaque  David  pueris  fuis ,  &  inter- 


dedit  Dominus  domino  meo  regi  ultionem  hodie  de  fecerunt  eos  :  prsecidentefque  manus  &  pedes  eorum, 

Saul ,  &  de  femine  e)us.  fufpenderunt  eos  fuper  pifcinam   in  Hebron  ;  caput 

9.  Refpondens  autem  David   Rechab,  &  Baana  autem  Isbofeth  tulerunt ,  &   fepelierunt  in  fepulcro 

fratri  ejus  ,  filiis  Remmon  Berothitre ,  dixit  ad  eos  ;  Abner  in  Hebron. 
Vivit  Dominus ,  qui  eruit  animam  meam  de  omni  an- 

NoTA     AD     VeRSIONEM      ANTIQUAM. 

nus  additamenta  in  marginibus  exhibeac ;   habet  pariter  n'  ^i/fwpo;  rv  o'm  fWEoiff  imufii ,  >i  hv^aif,  i /xaCeu/f. 

Curb.   n.    15.  in    inferiori   marg.  ncc  non  Germ.  9.  fuo  Et  ecce   ofliaria   domus  j/urgabat  frumenta  ^  ^  daimittib.it , 

more  intia  textum  ,  i.  e,  dudla  linea  deleta  ;abfunt  vero  ^  dormieb.u. 
ab  Hebraico  textu  ,  fed  in  Grjcco  fie  leguntur  :  Kal  Hi 


Sup.  I.  14. 


t.  Pm: 
II.  1. 


CAPUT     V. 


Ver 


A  N 


-e: 


T  I  Q  U  A. 

I Ecce  nos ,  olTa  tua ,  &  caro  tiia  fumus.  -^»'^-  '•  i-  «ffi'.  t, 

I.  79.i. 


VuLGATA     NOVA. 

T  venerunt  univerfs  tribus  Ifrael  ad  Da- 
vid in  Hebron ,  dicentes  :  Ecce  nos ,  os 
tuum  ,  &  caro  tua  fumus. 

i.  Sed  &  heri  &  nudiuftertius ,  ciim  eflet  :\.  Heri  &  nudiufterrius ,  cum  elTet  Saul  &  re- 
Saul  rex  fuper  nos,  tu  eras  educens  &  reducens  gnaret  fuper  nos,  tu  eras  qui  producebas  &:  indu- 
Ifrael  :  dixit  autem  Dominus  ad  te  :  Tu  pafces      cebas  Ifrael  :  &  dixit  tibi  DominUS   :  Tu  pafces 

populum  meum  Ifrael ,  &  tu  eris  dux  fuper  If-     populum  meum 

rael. 

V  U  L  G  A  T  A 


Slll>.  2. 


I.p* 
II. 8. 


NOVA. 

gnare  coepinet ,  &  quadraginta  annis  regnavit. 

5.  In  Hebron  regnavit  fuper  Judam  feptem  an- 
nis &  fex  menlibus  :  in  Jerufalem  autem  regnavit  tri- 
ginta  tribus  annis  fuper  omnem  Ifrael  &  Judam. 


5.  Venerunt  quoque  &  fenlores  Ifrael  ad  regem 
in  Hebron  ,  &  pcrcuffit  cum  eis  rex  David  fcedus  in 
Hebron  coram  Domino  :  unxeruntque  David  in  re- 
gem fuper  Ifrael. 

4.  Filius  triginta  annorum  erat  David  ,  cum  re- 

VULGATA     NOVA. 

6.  Et  abiit  rex,  &  omnes  viri  qui  erant  cum 
eo ,  in  Jerufalem  ,  ad  Jebufsum  habitatorem 
terra  :  didumque  eft  David  ab  eis  :  Non  ingre- 
dieris  hue  ,  nill  abftuleris  cjecos  &  claudos  di- 
centes :  Non  ingredietur  David  hue. 

VULGATANOVA. 

7.  Cepit  autem  David  arcem  Sion  ,   hic  eft  ci-     &  Dominus  Deus  exercituum  erat  cum  eo. 

vitas  David.  i  '■   Mifit  quoque  Hiram  rex  Tyri  nuncios  ad  Da- 

8.  Propofuerat  enim  David  in  die  ilia  prjemium ,      vid  ,  &  ligna  cedrina ,  &  artifices  lignorum  ,  artifi- 
qui  percufTilTet  Jebufaum  ,  &  tetigillet  domatum  Hf-     cefque  lapidum  ad  parietes  :  &  a;dihcaverunt  domum 
tulas ,  &  abftuliflet  cscos  &  claudos  odientes  animam 
David  :  idcirco  dicitur  in  proverbio  ;  Csecus  &  clau- 
dus  non  intrabunt  in  templum. 

9.  Habitavit  autem  David  in  arce ,  &  vocavit 
eam,  Civitatem  David  :  &  a'dificavit  per  gyrum  it 
Mello  &  intrlnfecus. 

10.  Et  ingrediebatur  proficiens  atque  fuccrefcens , 


l.'Reg.l.ll. 


Versio    antiqua. 

6 . . . . .  Tanta eft , inquiunt ,  ci\itas ,  ut a debilibus    Ex  Mf. Germ.  n. 
arcearis  :  ad  quos  David  refpondit :  Facite  ,  in-  "• 
quiens ,  &  ego  jubeam  ut  par\a  fublimia  tarigant , 
&  exeat  inde  proverbium 


I.Pji.  14.  I, 


David. 

11.  Et  cognovit  David  quoniam  confirmaflet  eum 
Dominus  regem  fuper  Ifrael ,  &  quoniam  exaltaflet 
regnum  ejus  fuper  populum  fuum  Ifrael. 

I  i .  Accepit  ergo  David  adhuc  concubinas  &  uxo-      i.P.u,  5.  i,  1, 
res  de  Jerufalem,  poftquani  venerat  de  Hebron  ;  na- 
tique  funt  David  &  alii  iilii  &:  filia;  : 


NoT;E      AD     VeRSIONEM      ANTIQUAM. 


TS^,  I.  Ambrof.  ibid.  Merito  Jic  e.rpetitrts  efl  ah  itriiverfo 
pepuh ,  ut  I'cniyem  ad  eum  omnci  tribrti  JJyael  ,  dicentes  : 
icce  ttos ^  &c.  Gr.  Kal  •ara^viVo/a/  -^scciicfj  ctt  'pu^ctl  'Ic^ay?^ 

Qapx.it;  Qn  vfiiT;.  Et  adveniunt  nmries  tribus  Ifrael  ad  Da- 
vid in  Chebren  ,  ^  dixerttnt  et  :  Ecce  ojfa  tua ,  ^  carnes  tu.i 
nos. 

t.  2.  Grsc.  primo  loco  habet  Kal ,   quod  tamen  deefl 


in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Compl.  reliqua  quadrant,  nifi  quod 
loco  £5  regnaret ,  eft  (implicicer  rex  ,  llcut  3  ii,i-)ci:r  i.  u- 
cxyxv ,  educens  ^  intrcducens  ,  loco  qui  frtducebas  ^  j'n- 
diicebas. 

Tt^.6.  Hoc  addiiamentum  exhibet  folus  ille  Mf.  in  in- 
feriori margine,  nempe  port  h*c  Vulgata;  verba  :  (/;iinn). 
que  efl  David  ab  eis :  venjm  abeft  totum  ab  Hebraico  tex- 
tu  ,  Jicuc  a  Vulgata  ,  nee  edam  legitur  apud  LXX. 


528 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    V. 


14.  &  h^c  noniina  eorum,  qui  nati  funt  ei  in  Je- 
rufalem ,  Samua ,  &  Sobab ,  &  Natlian ,  &  Salomon  , 

M.  &  Jebahar,  &  Elifua ,  Sc  Nepheg  , 

16.  &  Japhia,  &  Elifama  ,  &  Elioda ,  &  Eli- 
phaletli. 

1  7.  Audiemntergo  Pliilifthiim  quod  unxiflent  Da- 
vid in  regem  fiipei-  Ifrael  :  &  afcendcrunt  univerft  ut 
qua;reient  David  :  quod  ciim  audiflet  David  ,  defcen- 
dit  in  pr^-Elidium. 

18.    Philiftliiim  autem         18 Fide  Not. 

venientes   diluli  funt    in 
valle  Rapliaim : 

iQ.  &  conluluic  David  Dominiim  ,  dicens :  Si  af- 
cendam  ad  Philiftliiim  ?  &  li  dabis  eos  in  manu  mea  > 

VeRSIO     ANTIQUA. 

Exccd.Germ.7.      -^ Si  afcendam  contra  Pliiliftxos  ,  &  fi 

tradas  eos  in  manus  meas  ?.... 


I.  Tar.  14.5. 


Et  dixit  Dominus  ad  David  :  Afcende,  quia  tradens 
dabo  PliililTihiim  in  manu  tua. 


VlILGATA     NOVA. 


VERSIO     ANTlqUA. 


2.0 &  percuflit    ExM/. 

eos  ibi.  G'"»-  9- 


ixced.Germ.^.      1^ lociim  phndusilloi'Lim, fublatuHi dc fil 

vis  ululatum 


io.  Venit  ergo  David 
in  Baal  Pharalim  ,  &  per- 
cuflit  eos  ibi  ,  &  dixit ; 

Divilit  Dominus  inimicos  meos  coram  me,  (icut  di- 
viduntur  aquc  Propterea  vocatum  eft  nomen  loci 
illius ,  Baal  Pharafim. 

ii.  Et  reiiquerunt  ibi  fculptilia  fua  :  qus  tulit 
David  ,  &  viri  ejus. 

ii.  Et  addiderunt  adhuc  Philifthiim  ut  afcende- 
rent ,  &  difFufi  funt  in  valle  Raphaim, 

V  U  I.  G  A  T  A      NOVA. 

15.  Confuluit  autem  David  Dominum  :  Si 
afcendam  contra  Philifth,^os ,  &  tradas  eos  in 
manus  meas  >.  Qui  refpondit :  Non  afcendas  con- 
tra eos ,  fed  gyra  poft  tergum  eorum ,  &  ve- 
nies  ad  eos  ex  adverfo  pyrorum. 

14.  Et  ciim  audieris  fonitum  gradientis  in  ca- 
cumine  pyrorum  ,  tunc  inibis  piilium  :  quia  tunc 
cgredietur  Dominus  ante  faciem  tuam ,  ut  per- 
cutiat  caftra  Philifthiim. 


VULGATA       NOVA. 

i  5 .  Fecit  itaque  David  ficut  prsceperat  ei  Do-     venias  Gezer. 
minus  ,  &  percuflit  Philifthiim  de  Gabaa  ,  ufque  dum 

N  o  T  jE    ad    V  e  r  s  I  o  N  e  m 

V-.  t8.  Huic  atludit Ambr.  1.  5.  de  fide,  c.  i.  1. 1.  497. 
d.  dicens  :  Hum  fjj  gig.vites ,  ^  vallem  Titamim  fofhrtici 
jtrmoms  ferity  tton  rejitgit.   In  Grjeco  :  Kai  0."  a,\\^'piMi  mu.- 

If.  10.  ica  Ml',  cod.  habet  poft  hoc  Vulg.  Baal  Phara- 
ftm ,  intra  text,  fed  deleta  de  more  :  defunt  eiiatn  in  He- 
brseo  ,   &  Vulg.  &  Graco. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

If.  2 5.  Eadem  leguncur  in  Mfs.  Corb.  n.  3.  &  15.  ficut 
in  Vulg.  abfunt  veto  ab  Hebr.  ut  &  a  Grjtco  Vatic,  «t 
al.  at  in  edic.  Aid.  exftanr  hoc  modo  :  f,'  y.nCZ  OTfo;  tk"; 

Tf.  24.  Sic  habet  Germ.  cod.  ante  Vu!j.  iftud  ,  timcini- 
ti! ,  abfunt  autem  tarn  ab  ipfa,  quam  ab  Hcbr.  &  G.*co 
coniextu. 


CAPUT       VI. 


V  u 

I.  g'"^  Ongregavit  autem  rurfum  David  omnes  elec- 

V_/  tos  ex  ifrael  triginta  millia. 
I.  Par,  I?,  y.  ^-   Surrex'itque  David,  &  abiit,  &  univerfus  po- 

pulus  ,  qui  erat  cum  eo  de  viris  Juda,  ut  adducerent 
arcam  D^i,  fuper  quam  invocatum  eft  nomen  Domini 
exercituum,  fedeiitis  in  cherubim  fuper  eam. 

3.   Et  impofuerunt  arcam  Dei  fuper  plauftrum  no- 
vum :  tuleruntque  eam  de  dome  Abinadab,  qui  erat 

VerSIO     ANTIQUA. 

t.tcsd.Gnm.'j.      6....  &  decUnavcL-unt  eam. 


LGATA        NOVA. 

in  Gabaa  :  Oza  autem  &  Ahio  filii  Abinadab,  mlna- 
bant  plauftrum  novum. 

4.  Cumque  tulilTent  eam  de  donio  Abinadab,  qui     i.  Reg. 
erat  in  Gabaa,  cuftodiens  arcam  Dei  Ahio  pracedebat  ?•  '• 
arcam. 

5.  David  autem,  &  omnis  Ifrael  ludebant  coram 
Domino,  in  omnibus  lignis  fabrefaftis ,  &  citliaris,  & 
lyris ,  &  tympanis ,  &  fiftris ,  &  cymbalis, 

VUIGATA     NOVA. 

6.  Poftquam  autem  venerunt  ad  aream  Na- 
chon ,  extendit  Oza  manum  ad  arcam  Dei,  &  te- 
nuit  eam  :  quoniam  calcitrabant  boves ,  &  decli- 


naverunt  eam. 

Tiieroit.  1. 1.  contra       7 IlMtUS   eft   furor    DoiTlini  in  OzaiTl  ,    &:  7.  Iratufque  eft  indignatione  Dominus  contra 

TtUg.t.^.^oi.f.  perculTlt  eum  Deus  ibi  pro  ignorantia  :  &  mor-     Ozam,  &  percuflit  eum  fuper  temeritate:  qui mor- 


tuiis  eft  juxta  arcam  Dei. 

8.    Contviftatufqiie  David,  quod  perciifferat 
Dominus  Ozam 

9 timuit  Dominum  in  ilia  die,  &  ait :  Quo- 


tuuseftibi  juxta  arcam  Dei. 

8.  Contriftatus  eft  autem  David ,  eo  quod  per-     i.Pur, 
cufl'ilTet  Dominus  Ozam  ,  &  vocatum  eft  nomen  15.  '!• 
loci  illius ,  PercuflloOzs,  ufque  in  diem  banc. 

9.  Et  extimuit  David  Dominum  in  die  ilia» 


NotjE    ad    Versionem    ant 


tf.  6.  Hj;c  ultima  verba  prsfert  fimiliter  Mf.  Corb.  n. 
3.  cum  Vulg.  non  autem  inveniuniur  in  Hebr.  nee  etiam 
in  Grjeco  ,  ubi  limpliciter ,  on  CT;fi;fl-7raflf/  duriiv  0  yUo%c;* 
folus  Mf.  Alex,  addit ,  tv  >ix'/ct'^i7t  dvTm. 

if.'J,  In  GriJECo  fic  :  Ka!  ebu/wji^ii  opy»  KuCt^c  tw  'O^a, 
Et  cxa-J:t  im  Domiwis  iu  Otam  ;  exinde  transfcrtur  Dens , 
poll  :i/!  ,  omittiturque  feq.  pro  igr.erantia  ;  Mf.  taraen 
Alex,  cum  edit.  C:'mpl.  addic  ETri  t)7  'si^-tvs'jux  ,  Jtipcr 
temeritate,  licuc  omnes  EX=r,  ibi.,  ad  verbum  mataiiis  e/l ; 
&  in  fine  loco  Dei ,  t£'  Kuf'iis  eVc^^ioj'  t^  0e?,  Dcminiin 
cenfpeSn  Dei,  Fac.  Herm.  1.  12.  ap.  Sinn,  to,  2,  2oj.  c. 


QUAM. 

d.  Et  perciiffit  eum  fiifer  temeritate.  Sec.  uc  in  Vulg.  Ter- 
tul.  de  corona  mil.  c.9.p.  Z91.  b.  vocat  arcam  tejl.tmenti, 
t'.  8.  Gr.  initio  hab.  K«i  i^fr'^wncE  Aar'l/  iJ-rsf  f  Ats~ 
xc^E  Kc/g^c;  J^;ax:Tifi'  «■  7W  'O^a.  Et  tr-.jiatus  eft  Dazid 
pro  eo  quod  ritpit  Dominus  rrtpturam  iu  Ouim  :  deinde  ad- 
dit :  ^  eV.^h'^11  0  ToVo;  eVe?  c?  ,  Araxcs-ii  'O^v.  ,  ^  vocatus 
eft  locus  itle  ,  Rtiptiira  Ox.11:  ,  qu«  omilit  Hieron.  Fac. 
Herm.  1.  12.  ap.  Sirm.  10.  2.  809.  c.  d.  ait :  Vocatum  »0* 
men  loci  illius  ,  Ota. 

Tf .  9.    Gr.      KkI    E'^ofjlSlf    Afft'l/     TOK    KvCf-y    ^    TJ]    V^efO, 

i*.ilyn  ,  Myvf  Uui ,  &c,  uc  in  Lat,  fupta,  SucEinic  Fac. 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.   VI. 


529 


T.  Far 

15.  2  J. 


I.  Par. 


Versio    ANTIQUA, 

modo  ingredietur  ad  me  area  Domini  J 


VUIGATA    NOVA. 

idicens :  Quomodo  ingredietur  ad  me  area  Domi- 
ni? 

VulGATA       NOVA.  I)  V'  ' 

10.  Et  noluit  divertere  ad  fe  arcam  Domini  in  ti-  i  r.  Et  habitavit  area  Domini  in  domo  Obededom 

vitatem  David  :  fed  divertit  earn  in  donium  Obede-      GetlKti  tribiis  menlibus :  &  benedixit  DominusObcde- 


Kersn,  uli  fiif. 


dom  Gethai.  . 

VuLGATA     NOVA. 

1  z.  Nunciatumque  eft  regi  David  quid  bene- 
dixiflet  Dominus  Obededom  ,  &  omnia  e|us , 
propter  arcam  Dei.  Abiit  ergo  David ,  &  addu- 
xit  arcam  Dei  de  domo  Obededom  in  civitatem 
David  cum  gaudio  :  &  erant  cum  David  feptem 
chori,  &  viftima  vituii. 

I  J .  Ciimque  tranftendiffent  qui  portabant  ar- 
cam Domini  fex  pafTus ,  immolabat  bovem  &  arie- 
tem, 

14.  &  David  faltabat  totis  viribus  ante  Do- 
minum  :  porro  David  erat  accindus  ephod  iineo. 

V  U  L  G  A  T  A 


dom ,  &  omnem  domum  ejus. 

Versio    antiqua. 

1 2 Dixitque  David  :  Ibo ,  &  reducam  arcam  £*  «<"'.  G"i». ».  7, 

cum  bencdidione  in  domum  meam &  erant 

cum  David  leptem  chori ,  &  vidima  vituii. 


14 percutiebat  in  organisSc  armigatis £.«co(/.Gm».«.  7. 


NOVA. 


1 5.  Et  David ,  &  omnis  domus  Ifrael  ducebant  ar- 
cam teftamenti  Domini,  in  jubilo,  &  in  clangore  buc- 
cinx. 

1 6.  Cumque  intraffet  area  Domini  in  civitatem  Da- 
vid ,  Michol  tilia  Saul  profpiciens  per  feneftram ,  vi- 
dit  regem  David  fublilientem,  atque  laltantem  coram 
Domino :  &  defpexit  eum  in  corde  fuo. 

17.  Et  introduxerunt  arcam  Domini,  &  impofue- 
runt  earn  in  loco  fuo,  in  medio  tabernaculi  quod  te- 
tendei-at  ei  David  :  &  obtulit  David  holocaufta ,  & 

V  U  L  G  AT  A 


pacifica  coram  Domino. 

18.  Cumque  complcllet  offerens  holocnufta  ,  & 
pacifica,  benedixit  populo  in  nomme  Domini  exerci- 
tuum. 

19.  Et  partitus  eft  univerfe  niultitudini  Ifrac! ,  tam 
viro  quam  mulieri ,  fmgulis  collyridam  panis  unam,  & 
affaturam  bubul^  carnis  unam  ,  &  fimilam  frixam 
oleo  :  &  abiit  omnis  populus ,  unufquifque  in  domum 
fuam. 


NOVA. 

10.  Reverfufque  eft  David  ut  benediceret  do- 


VeRSIO      ANTIQUA. 

20.;....  Quid  utique  hionorificatus eft  rex  Ifrael, 
mui  fua; :  &  cgreifa  Michol  fflia  Saul  in  occurium    quia  denud.itus  ell  hodie  in  oculis  puellarum  fua-  "2 
David,  ait;  Quam  gloriofusfuithodie  rex  Ifrael,    rum  ancillarum ,  ficut  unus  ex  TaltatoribusJ 

difcooperiens  fe  ante  ancillas  fervorum  fuorum , 
&  nudatus  eft  ,  quafi  fi  nudetur  unus  de  fcurris. 

II.  Dixitque  David  ad  Micliol :  Ante  Domi-  ar.  Et  dixit  David  ad  Michol  :  In  confpedu 
num ,  qui  elegit  me  potiiis  qu.\m  patrem  tuum ,  &  Domini :  benedidus  Dominus ,  qui  elesir  me  lii- 
quam  omnem  domum  ejus ,  &  pra:cepit  mihi  ut  per  patrem  tuum ,  &  luper  omnem  domiim  illius , 
effem  dux  fuperpopulum  Domini  in  Ifrael,  conltituere  in  principem  fuper  plebem  lliam  If- 

rael : 

zr.  & ludam ,&  vilior  fiam  plus  quam  faftus  2.:l.  &  ludam ,  faltabo  in  confpedu  Domini, 
fum  ;  &  ero  humilis  in  oculis  meis ;  &  cum  ancil-  &  denudabor  adhuc  lie  :  &  ero  nugax  in  confpec- 
lis,  dequibus  locuta  es ,  gloriofior  apparebo.  tu  tuo  :  &  cum  puellis,  cum  cjuibus  dixifti  me  nu- 

datum,  glorificabor. 

NoTiE    AD    Versionem 


A  D 

Herm.  1.  12.  809.  d.  ab  hoc,  Qnomodo  ,  &c. 

if-.  12.  Eadem  exhibet  Mf.  Corb.  n.  3.  in  margine  , 
ut&  Germ.  n.  9.  intra  textum ,  fed  expunfta  de  more, 
&  cum  hac  voce  vitnlits  in  fine,  loco  ittuli  :  prima  au- 
tem  verba  ufquo  ad  lioc  J^  erant ,  prjctermittuntur  in  Vnlg. 
ficut  in  Hebr.  &  Grsco  ,  habenturautem  in  Mfs.  port  hoc 
Vulg.  arcam  Dci :  pufteriora  vero  admittit  Viilgaia  ,  fed 
toUit  Hsbrseum  ;  exftant  in  Graeco  ,  excepto  uviv  ,'  pro 
David  ,  cui  addicur  aifuhi  thV  y.iCuriv ,  portariit!  arcam, 
&  infra  ;«'^%c;  ,  vnuliis ,  loco  vntili ,  in  editt.  Aid.  & 
Compl.  ni%t. 

t.  14.  Hsc  limiliter  habet  Mf.  Corb.  n.  5.  fecunda 
tnanu ,  cum  altero  Germ.  n.  9.  in  illo  tamen  expungitur  vox 
armigatis  ,  in  hoc  tollitur  f^  ;  tota  vero  defunt  tam  in 
Vulg.  quam  in  Hebr.  In  Grsco  fie  :  Kai  AaiiJ^  dtsf.fihila 
It  ifya,)'Ai  Kpfiiifi!vo:i  aia>-?Txv  KvfiV  quae  reddit  Ambrof. 
inPf.  118.  n.  27.  to.  2.  I0J2.  e.  diccns  :  Saliavit  David 
ante  arcam  Domini  :  ^  vidtt  eiim  Michol  filia  Saul  faltan- 
tem  ,  ^  ferciitientem  in  organn  harm!'i:ijatis  in  confpeiln 
Domini  ,  ^  att  ad  eum,  fojiquam  fe  donmm  reccpit  :  Oiiid 
utique  ,  &c. 

ir.zo.  Eadem  rurfus  habet  Ambr.  ep.  c8.  to.  2.  10 14. 
b.  ufque  ad  vocem  ancillarum  ,  nili  quod  delete  adver- 
bio  ut:jue  ,  addit  hoc  ,  hod:e  ,  port  honorificatui  eft  ;  pau- 
loque  port  habet  ante  oculos  ,  pro  in  oculis.  In  GrKco  lie  : 

l_HM-&'  I*   oipix^M''''^   's:xij'i<nc^i  Tur   J\.i?.iit    s'xun,    v.aiii'? 
a.ima.xinrls'ixi    aTozaM; jr  J- iij    sli    tuv    Oftx_iiM^'iM  ;    Ouam 
ghrifiuitus  efl  hod^e  rex  IJ'rail ,  qui  difcoipertus  eft  liTlie  in 
Tom.  I. 


S.  Jin. 
n. 


<hr.  in  Pf. 
17.  t.  I. 


A  N  T  1  Q  U  A  M. 

oculis  ancillarum  fervorum  fuorum ,  Jicut  difcoopeiitiir  dif- 
coopertus  unus  faltantium  ? 

if.  21.  Graec.  fcribitMEA^oA,  non  Michol,  additque  o/j- 
;<^Ht;p^a;  ,  Jaltabo  ,  pod:  vocem  Dojniui  ;  leliqua  concor- 
dant ad  verbum ,  nili  excipias  ifta  ,  fit  s.j  ■,r,ifiii.-; ,  me 
in  ducem  ,  loco  in  principem  ,  cum  hoc  in  fine  ,  ^a-i ,  fuper, 
ante  Ifrael  ,  quod  ult.  eVl  ,  deeft  in  edit.  Compi.  Mf. 
Alex.  fup.  fie  hab.  cVfiiV^t-c  Kt^/JiV  ,  05  £;;£a/^«7o,  dcnicis  in- 
termediis  ,  ifyjmij.xr  ftj'M7iiTo;  Kt/'eiT  in  edit.  Compl. 
deeft  lantum  cvMytnli  Kvct-.c,.  Similiter  hab.  idem  Am- 
brof. ep.  j8.  to.  2.  16  14.  b.  £(  reffondis  ei  David  ;  Coram 
Domino  ludam  ,  qui  elegit  me  pro  patre  tuo  ,  ^  pro  U7ii- 
ver(a  d,imo  ejus  ,  ut  eonjlittterct  me  regcm  (upcr  pppulum 
Juum  If-acl.  In  MI5.  Germ.  n.  7.  &  9.  Vivit  Dominus  quia 
ludam  ;  limiliter  in  Corb.  n.  r.  &  5.  Rurfus  Ambrof.  de 
apol.  David,  to.  i.  figy.  a.  ait  :  Sakabat  ante  arcam  Do- 
mini    ^  ciim  a  propria  reprehenderetnr  uxore  ,  qnod  dc' 

nudatus  ejjet  .itite  faciem  puellarum ,  refpondit,  &C. 

^.22.  Nova  edit.  Ambrof.  penit  hie  Judam,  non  lu- 
dam ,  quail  vero  hoc  nomen  adneelendum  elfet  antcce- 
denti  l/raet :  at  erratum  typogiaphi  eft ,  ni  fallor  ,  vel 
imperiti  fcriba;  ,  vel  forfan  editorum  ipforum  ,  qui  rap- 
tim  legendo  ,  fcripferunt  Jndam  ,  decepii  voce  prarcedenti 
ifrael,  vel  potius  limiiitudine  utriufque  vocis  Jn./ii«i ,  & 
ludam  ;  &  lani  in  Graeco  couftanter  legitur  ,  'Icgti!>  ,  ^ 
tna.iioi.Lc.1  ,  K.  ofXii'oojKKi-  &  Ambrof.  ipfe  epift.  j8.  to.  2. 
1014.  b.  ubi  eadem  lefert ,  poil  Ifrael,  proxime  addit, 
^  ludam;  fequentia  edam  ccjncotdant  cum  Grsco  ,  nili 
quod  \ci:bo  Jaliabo,  prseponuur  j. ,  &  pro  denudaliir  ■,  ha* 

"    Xxx 


550 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    VIL 


Versio    antiqua. 

^mhr.  ukijup.       2-;.  Et  Mkhol  filije  Saul  non  erat  filius  iifque 
in  diem  mortis  ejus. 

NoT^E       AD      VeRSIONEM 

betur  a'To)taM/j>9i-'«,««i ,  difcmipiriiur ,  licuc  a'xpsi^'5  «  o^Sax- 
ftrM  C^v,  vatifts  in  cciilii  iiiis  ,  pro  iiugax  m  cuufpeilutui). 
Icem  loco  ntiJiUtim  ,glorifitahi>r  ,  limpliciier  ,n\i  io^at&Hiai, 
jwn  cjfe  ghufit.it!in> ;  in  Mf.  Alex.  &  edit.  Compl.  tolli- 
tur  negatio.  Idem  Ambrof.  ep.  jB.  1014.  b.  fie  legit: 
£(  liidam  coram  Domino  ,  {J  dcmtdabor  adhuc  fie  :  $5  tro 
nugax  ante  oeiitoi  tiios  :  ^  cum  piieliis ,  ijrnhis  dixijli  me 


VuXGATA     NOVA, 

t  ^.  Igitur  Michol  filis  Saul  non  eft  natus  fi- 
ius  ufque  in  diem  mortis  fus. 


N    T  I   Q  U   A   M. 

dftiudmum  ,  hofiorijicnbor.  Item  I.  de  apol.  Dav.  col.  62^, 
a.  Cor  Am  Domfiia  uudabor  adhuc:  ^5*  ero  ttttgax  ante  ocuUiS 
tttoi  ,  ttt  hotiorjjicetur  Domifiits  ,  ijui  me  pro  ^^atre  ttto  adjci" 
Vit  tn   reguum. 

t.l't,.  Grxce,  Tn  M!>p^(!\  conftanter ,  pro  Mnhcl  ,  & 
loco  mortis  ejws  ,  lic,Ty  a.'t(>hxn'tv  ciiiTm ■,  in  quo  mortua  ejl 
ipja. 


CAPUT       VII. 


'•F, 


I.  fur.  17.  I. 


Cypr.  I. 
189- i. 


,  Teftim. 


I.  17- 


Aug. 
tiuil.  Dei,  c. 
47°-/-  I-  471-  « 
I-  47*-  *•  47'5-  <• 
i. 


V   U    L  G   A  T  A 

Aftum  eft  autem  cum  fediflet  rex  in  domo 
fua ,  &  Dominus  dediffet  ei  requiem  undique 
ab  univerfis  inimicis  I'uis , 

i.  dixit  ad  Nathan  prophetam  :  Videfne  quod' ego 

Versio    antiqua. 

4 &  fiiit  verbum  Domini  ad  Nathan,  di- 

cens  : 

5.  Vade,  &  die  fervo  meo  David  :  Hxc  dicit 
Dominus :  Non  tu  sdifieabis  mihi  domiun  ad  in- 
habitandum. 

V  t;  1  G  A  T  A 

6.  Neque  enim  habitavi  in  domo  ,  ex  die  ilia  qua 
eduxi  filios  IlVacl  de  terra  iEgvpti ,  ufque  in  diem 
hanc  :  fed  ambulabam  in  tabernaculo  ,  &  in  tentorio. 

7.  Per  cunfta  loca  ,  qu2  tranlivi  cum  omnibus  fi- 

Versio    antiqua. 

8.  Et  nunc  hxc  dices  fervo  meo  David ;  Hxc 
dicit  Dominus  omnipotens  :  Accepi  te  de  ovili 
ovium ,  ut  elFes  in  ducem  lliper  populum  meum 
in  Ifraiil : 

9.  &  eram  tecum  in  omnibus  quibus  ingredie- 
baris,&  exterminavi  omnes  inimicos  tuos  a  facie 
tua  :  &  teci  te  nominatum ,  feciindum  nomen 
magnorum  qui  funt  iiiper  terram. 

I  o.  Et  ponam  locum  populo  meo  Ifrael ,  & 
plantabo  ilium ,  &  inhabitabit  feorfum ,  &  non 
follicitus  erit  ultra  :  &  non  apponet  tilius  iniquita- 


♦  Al.  dormieris. 


NOVA. 

habitem  in  domo  cedrina ,  &  area  Del  pofita  fit  in  me- 
dio pellium  .' 

5 .  Db;itque  Nathan  ad  regem  :  Omne  quod  eft  in 
corde  tuo ,  vade ,  fac  :  quia  Dominus  tecum  eft. 

VUIGATA      NOVA. 

4.  Faftum  eft  autem  in  ilia  nofte  :  &  ecce  fer- 
mo  Domini  ad  Nathan ,  dicens  : 

5.  Vade,  &  loquere  ad  fervum  meum  David : 
Hsc  dicit  Dominus  :  Nunquid  tu  a;diticabis  mihi 
domum  ad  habitandum  .■' 

NOVA. 

liis  Ifrael ,  nunquid  loquens  locutus  fum  ad  unam  de 
tribubus  Ifrael  ,  cui  pncepi ,  ut  pafceret  populum 
meum  Ifrael ,  dicens  :  Quare  non  aedificaftis  mihi  do- 
mum cedrinam  ? 

VULGATA      NOVA. 

8.  Et  nunc  hic  dices  fervo  meo  David  :  Hsc 
dicit  Dominus  exercituum  :  Ego  tuli  te  de  pafcuis     i.  Rej. 
fequentem  greges ,  ut  efles  dux  fuper  populum  i^-'  '• 
meum  Ifrael  :  J- 77' 

9.  &  fui  tecum   in  omnibus  ubicunque  am-  ''°* 
bulafti ,  &  interfeci  univerfos  inimicos  tuos  ^  fa- 
cie tua  :  fecique  tibi  nomen  grande  ,  juxta  nomen 
magnorum  qui  funt  in  terra. 

10.  Et  ponam  locum  populo  meo  Ifrael  ,  & 
plantabo  eum  ,  &  habitabit  fub  eo  ,  &  non  tur- 
babitur  amplius  :  nee  addent  (ilii  iniquitatis  ut 
affligant  eum  ficut  priOis , 

1 1 .  ex  die  qua  conftitui  judices  fuper  popu- 


tis  humiliare  eum  ficut  ab  initio, 

1 1 .  a  diebus  quibus  conftitui  judices  fuper  po 
pulum  meum  Ifrael  :  &  requiem  tibi  dabo  ab  lum  meum  Ifrael  :  &  requiem  dabo  tibiabom- 
omnibus  inimicis  tuis  :  &  nunciabit  tibi  Do-  nibus  inimicis  tuis  :  prsdicitque  tibi  Dominus, 
minus  ,  quoniam  domum  xdilicabis  ipfi.  quod  domum  faciat  tibi  Dominus. 

12.  Et  erit,  ciim  repleti  fuerint  dies  tiii ,  &         n.  Cumque  completi  fuerint  dies  tui ,  &  dor- 

*  dormies  cum  patribus  tuis ,  &  fufcitabo  femen  mieris  cum  patribus  tuis ,  fufcitabo  femen  tuum  8 

NoTyG      AD      V  E  R  S  I  O  N  em      ANTIQUAM. 


3.  R,^. 

19. 


A  D 

■j^.4.  Rurfus  bucc  hab.  Cypr.  1.   I.  Teflim.  p.   279.  c. 
juxta  Gt<ec.  ubi  s'7s»s7o ,  failum  cj}  ,  pro  fuit. 

t-S-  ^"^  iterum  leg.  Cypr.  ad  verbum, 1.  i. Teftim. 
z/?.  c.  nee  aliter  habetur  in  Grieco ,  nili  quod  pro  firvo, 
legitur  CTpo;  to»  A?>o?  ,  &  in  fine  additur  p.;'.  Nota  ap. 
Cyprianura  utroque  illo  Teftimon.  libro  ,  poft  verbum 
ult.  irihal/!ta:idtim  ,  proxime  I'equi  :  Jed  ent  ,  ciim  imphii 
fuerint  dies  till  ,  &c.  qu.E  funt  de  t.  iz.quafi  veto  nul- 
la alia  haberentur  intermedia.  Sic  etiam  apud  Laclant.  1. 
4.  Inftit.  c.  15.  J77.  Vade,  g;  die  fervo  meo  David:  Hxc 
dicit  Dominus  omnipotens  :  No»  (K  xdificabis  miln  domum 
ad  inhabitaiidiim  :  deinde  ,  fed  dim  impleti  fuerint  dies  , 
&c.  Item  apud  Marten.  Anecdot.  to.  J.  p.  6.  b.  Vade  , 
^  die  fervo  jneo  David  :  Non  tu  adificabis  mihi  domum  ad 
habitandum  :  fed  ciim  impleti  fuerint  ,  &c.  Sic  denique  ap. 
Ambrof.  1.  de  apol.  Dav.  to.  i.  714.  b.  Non  tu  adificabis 
mihi  domum:  fed  ciim  tu  dormicris ,  &c.  At  inGrxconunc 
ut  in  Hebraico  textu  ,  ilia  ipfa  vel  limilia  interfcripta  le- 
giiniur  ,  qusE  Vulgata  exhibet ,  quxque  infra  ex  Augiilli- 
no  addiia  funi  aV.  8.  Ifta  veto  pi.vmirtit  Auguft.  ibid. 
Ciim  regi  David  muUa  proffera  provenifient ,  cogitavit  faccre 

Deo  domum,   templum  fcilicel tjuad  /i   Rege  Salomone... 

jahrica-nm  ejl.    iiac  eo  cogitante  ,  ftd.im  ejl  verhilm  Domini 
vid  Naiha»  prophetam  ,    jiiod  /erjerril   ad  regim  :  aii   ciim 


Deus  dixijpt  ,  /juid  non  ab  ipfo  David  fihi  «dficaretur  da- 
mns,  neijue  per  tantum  tcmpus  fi  mandajjc  cuiquam  in  po- 
pulo J:io,  utfibi  fieret  domus  cedrina  :  Et  nunc,  inqilit , 
&c. 

ir.  8.  Ad  verbum  c  Grxco  ,  nequidem  exccpto  ifto  ovi- 
li,  pro  quo  /K«Ve«i,  \. r./labulo: in  edit.  Compl. ^iat/e*; 
E*  «V05  T^t  CTpiSaTciK.  Apud  Ambrof.  in  PC.  118.  to.  i. 
1044.  c.  fie  :  Accepi  te  de  ovili  ex  uno  grcge  ,  ut  fis  in 
prmctpem  in  populum  meum  Ijrail.  Vide  etiam  epili.  40. 
to.  2.  952.  d. 

t.y.  Vix  unum  dinimile  in  Grico  ,  nempe  hocsVs- 
pa'if  ,  ibas  ,  pro  ingreJieb.iris.  Auguftiiio  fuccinit  Ambr. 
ad  verbum,  in  Pf.  118.  to.  i.  1044.  c.  ufque  ad  hoc,  SS 
fii. 

If .  10.  Cuntta  refpondent  Grxco,  excepto  uno /for- 
fum,  ^10  quo  Kuh' ixurlv,  per  fe.  Eadem  rurfus  habet  Aug. 
inf.  c.  12.  476.  c. 

1^-.  II.  vix  melius  e  Graeco.  Similiter  Ambrof.  in  Pf. 
118-  to.  I.  1044.  c.  £t  requiem  tibi  dabo  ab  omnibus  mi- 
inicis  tuis  ,  Gr.  aVa'^raf  ceo  (^s. 

■t.  12.  Sic  iterum  hab.  Aug.  inf.  471.  g.  472.  a.  ncc 
aliter  inGraeco  ,  nifi  quod  loco  ciim  repleti  ,  eft  «'aV  tt^k- 
pwCas/  ,  /)■  impleti.  Non  edam  differt  Cypr.  cum  1.  I. 
Teftim.  279.  c,  cum  1.  1.  289.  b.  uifi  his  :  Sed ent,  ciii» 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.  VII. 


n» 


s-s- 

l.P/ir, 
Z%.  lO. 

Hib.  I, 
5- 

4-  37- 


Heb.  I 
J- 


VULGATA     NOVA. 

port  te  ,  quod  egredietur  de  utero  tuo  ,  &  fir- 
mabo  regnum  e|us  : 

i^.  ipfe  a^didcabit  domum  tiomini  mco  ,  & 
ftabiliam  thronum  regiii  ejus  ufque  in  lempiter- 
num. 

14.  Egoero  ei  in  patrem  ,  &  ipfe  erit  milii 
in  filium  :  qui  fi  inique  aliquid  gellerit ,  arguam 
eum  in  virga  viiorum ,  &  in  p'.agis  tiliorum  ho- 
minum. 

15.  Mifericordiam  autem  meam  non  auferam 
ab  eo  ,  ficut  abftuli  a  Saul  ,  quern  aniovi  i.  fa- 
cie mea. 

16.  Et  fidelis  erit  domus  tua  ,  &  regnum 
tuum  ufque  in  Ktemura  ante  facieni  tuam  ,  & 
thronus  tuus  erit  firmus  jugirer. 

17.  Secundum  omnia  verba  hsc  ,  &  juxta 
univerfam  vifionem  irtam ,  fic  locutus  eft  Nathan 
ad  David. 

jS.  IngrefTus  eft  autem  rex  David  ,  &  fedit 
coram  Domino  ,  &  dixit  :  Quis  ego  fum  Domi- 
ne  Deus  ,  &  qu£e  domus  mea  ,  quia  adduxifti 
me  hucufque  ? 

19.  Sed  &  hoc  parum  vifum  eft  in  confpec- 
tu  tuo  Domine  Deus  ,  nifi  loquereris  etiam  de  do- 
mo  fervi  tui  in  longinquum  :  ifta  eft  cnim  lex 
Adam ,  Domine  Deus. 

V  u  L  G  A  T  A 

20.  Quid  ergo  addere  poterit  adhuc  David  ,  ut     1 
loquatur  ad  te  ?  tu  enim  fcis  fervum  tuum  Domine 
Deus. 

i  I.  Propter  verbum  tuum  ,  &  fecundum  cor  tuum 
fecifti  omnia  magnalia  ha:c  ,  ita  ut  notum  faceres  fer- 
vo  tuo. 

11.  Idcirco  magniticatus  es  Domine  Deus,  quia 
non  eft  fimilis  tui ,  neque  eft  Deus  extra  te  ,  in  om- 
nibus qu.E  audivimus  auribus  noftris. 

1 5.  Qus  eft  autem,  ut  populus  tuus  Ifrael  ,  gens 
in  terra ,  propter  quam  ivlt  Deus ,  ut  redimeret  earn 
fibi  in  populum ,  &  poneret  fibi  nomcn  ,  faceretque  eis 
magnalia ,  &  horribilia  fuper  terram  ,  a  facie  popu- 

NoT^    AD    Versi 


Versio    antiqua. 

tuum  pod  te,  qui  erit  de  ventre  tuo,  &  prxpa-     jing.  uHfrf, 
rabo  regnum  ejus : 

15.  hie  xditicabit  mihi  domum  ncminimeo, 
&  dirigam  thronum  illius  ulquc  in  ccternum. 

14.  Ego  ero  illi  in  pattern,  &  ille  erit  mihi  in 
filium  :  &  (i  venerit  iniquit.is  ejus,  redar^uam  il- 
ium in  \irga  virorum , 5c  in lactibus  liliorum ho- 
minum. 

1 5 .  Mifericordiam  autem  meam  non  amoveam 
ab  eo ,  ficut  amovi  a  quibus  amovi  a  facie  mea. 

1 6.  Et  fidelis  erit  domus  ejus ,  &  regnum  ejus 
ufque  in  sternum  coram  me ,  &c  thronus  ejus  erit 
eredus  ufque  in  xternum. 


18...  intravit  rex  David,  &  fedit  ante  Domi-   Aiig.i.i.adSim- 

num Quid  fum  ego  Domine  Deus  m.eus,  &  ?'^f-^-6- ii7'- 

qua:  domus  mea ,  quoaiam  dilexifti  me  in  hib  ? 


Amir,  in  Pf.  lit. 
1. 1.  1044. 1. 


19.    Et  memorata  funt  minima  in  confpcftu 
tuo  Domine ,  &  locutus  es  pro  domo  fervi  tui 
in  longinquo  :  &  hxc  eft  lex  hominis,  Domine  Hiv™»./.  2.  <•»«(.« 
Deus.  iW:i^.«.  4.;..  524, 

NOVA. 

li  tui ,  qaem  redemifti  tibi  ex  ^gypto  ,  gentem  ,  & 
deum  e|us. 

14.  Firmafti  enim  tibi  populum  tuum  Ifrael  in  po- 
pulum fempiternum  :  &  tu  Domine  Deus  fadus  e^  eis 
in  Deum. 

If.  Nunc  ergo  Domine  Deus ,  verbum  quod  lo- 
cutus es  fuper  fervum  tuum  ,  &  fuper  domum  ejus, 
fufcita  in  fempiternum  :  &  fac  licut  locutus  es  , 

16.  ut  magniticetur  nonien  tuum  ufque  in  fempiter- 
num ,  ntque  dicatur  :  Dominus  exercituum  ,  Deus  fu- 
per Ifiael.  Et  domus  fervi  tui  David  eric  ftabilita 
coram  Domino , 


zmpleti ^  dcrmitris tuts  ,  fufcirabo de  utero  taa, 

^  farabs-,  &c.  Similiter  Lailant.  I.  4.  Inllit.  c.  15.   J77. 

Sed  cum  im'^leti  fuerim ^  dormteris tttif  ,  j'ifiitabo 

ftmen  tuum  poji  te  ^  ^  parabj  jewen  ejtt!  ^  3i\.  rrgrirint.  Am- 
brof.  de  apol.  Dav.  to.  i.  714.  b.  Sed  tit  ciim  dormtcrii  , 
Mscitjbtj  femen  timm  poji  te  ^  ^  tpje  xdif.  5cc.  Hilar,  in  Pf. 
17.6.  p.  420.  b.  CUm  dor7nieris .,  ^  reqrtie'jerii  cttm  palrt- 
bus  tttii  ,  tunc  excitabo  de  femtne  tuo  ,  t^fii  erit  mtki  in  jil. 
&c.  Tertul.  1.  5.  adverf.  Marc.  678.  b.  jc7iien  tuum  ,  quad 
erit  EX -jc/itrento.  Gr,  «Tr/^^a ;';.  Denique  apud  Mar- 
ten. Anecdot.  to.  y.  p.  (S.  b.  Sed  dim  impleti  fiierint  dies 
tui .,  fitfcitabo  femen  tuum  poji  te  :  hie  xdtf.  5cc.  Tichon. 
reg.  4.  57.  c.  Sttfcit.ibo  regnum  ejus  :  ipfe  adtf.  &c. 

if.  I?.  Ir.  Grsco  ivTii  ,  ipfe,  pro  hic  ,  al.  vero  ijtc;  , 
&.  ^zodirigatn,  conftanter  oi^o^DcJjtd ,  erigam  ;  item  ej';  joy 
cti^'ycit  in  J^culum,  loco//;  xteynum  ;  CLTcera  ut  iup.  Cypr. 
\.  I.  Teftim.  279.  c.  Hie  adifcabit  mthi  domum  in  nomi- 
ne meg  ,  ^  erigam  thronum  ejus  in  facuLt  :  limiliter  1.  2. 
289.  b.  excepto  ult.  ufque  in  faculum  :  huic  fufi'ra!;atur 
ad  verbum  La£t.  1.  4.  Inflitut.  c.  15.  577.  Apud  Mar- 
ten. Anecdot.  to.  J.  p.  6.  b.  (ic  :  Hzc  ttdificahtt  domum 
nomtni  meo  ,  ^  erigatn  thronum  ejus  u'^que  :n  fjicnl.t.  Edir. 
Aid.  delet  /.<oi ,  port  adifcabit ,  iicur  Ambr,  de  apol,  Dav. 
to.  I.  714.  b.  ubi  iic  ;  Et  ipfe  ttdificabit  domum  nomtni 
meo.  Apud  Tichon.  reg.  4.  p.  J7.  c.  Ipfe  xdificabn  mthi 
domum  ;  pauloque  poll  :  ^  dtrigam  thronum  ejus  ujque  in 
aternum.  Hieron.  1.  2.  cont.  Pelag.  to.  4.  col.  524.  c.  iic 
hab.  Ipje  adificabtt  domum  nomtni  meo  ,  ^  jirmabo  re- 
gnum ejus  ujque  in  femptternunl. 

t.  14-  Hoc  unum  variat  Gracce ,  j  hij'^ta  ,  (^  arguam , 
pro  redargtiam.  Apud  Cypr.  turn  1.  i .  Teflim.  279.  c.  turn 
1.  2.  289.  b.  poll  hsc  ;  Et  ego  ero  et  tti  palrem  ,  i5  ipfe  erit 
miht  in  filium ,  conrinuo  legitur ;  ^  jidrm  confequetur  ,  &c. 
de  t.  i6.  Similiter  apud  LacSlant.  1.  4.  Inllit.  c.  1 3.  577. 
&  ap.  Matten.  Anecdot.  to.  y.  p.  6.  b.  c.  praetcrmilTis 
iifdem  intermediis.  Tichonius  veto  reg.  4.  J7.  d.  legit  ; 

Tom,  I, 


ONEM      ANTIQUA  M. 

Ego  ero  ei  tn  patrem  ,  i^  tpje  erit  mihi  in  filium  :  ^  ft  ir- 
nertt  injujlitia  ejus  ,  arguam  eum  in  I'irga  hominttm  ,  ^ 
in  artibus  fliorum  homtnum.  Gr.  cV  a^.y/i;  ,  in  t.iiiibus  i 
folus  cod.  Alex.  cV  R^sci  ,  in  dimtjjlone  :  paulo  inlia  Ti- 
chon. hab.  arguam  tn  I'trga  honiinum  peccata  ejus,  Kier. 
1.  2.  cont.  Peiag.  to.  4.  p.  524.  c.  Ego  ero  et  tn  patrem  j 
^  ipje  crit  mthi  in  ftltttm  :  Ji  iniqu'c  egtrit ,  corriptam  eittn 
in  virga  hominum.  Turn  addit ;  Mifericordiam  autem  me.tm 
&c.  ut  infra. 

Tf.  15.  Apte  ad Graccum,  excepto  verbo  rtnjfft'fiim ,  pro 
quo  tr!TLS"Mca' ,  removebo ,  &  infra  a  facie  ,  pio  quo  *V ,  de  , 
in  Compi.  «tto.  Apud  Tichon.  reo;.  4.  p.  57.  d.  f.  iU;- 
fertcordiam  autem  meam  non  auferam  ab  eo  ,  ficut  ahfluli 
it  quibus  abfluli ii  confpe^lu  meo.  Iridem  Hi^iion.  I.  2. cont. 
Pelag.  to.  4.  p.  524.  c.  ulque  ad  hoc  ,ficut  alftrdi ,  Sec. 

t.  16.  Gr.  conllantcr  habet  aimx,  ,e-jum ,  loco  ater~ 
num,  &  in  fine  el;,  in  ,  pro  ufque  in  ;  caetera  quadrant. 
Cypr.  I.  I.  &  2.  Teftim.  279.  c.  289.  b.  legit  :  £t  fdem 
confequetur  domus  ejus  ,  ^  regnum  ejus  ujque  in  fivculitm 
(a\.  fvcula)in  confpfliu  meo  :  Gr.  t,  'cri^-Aitc-^'Jcct.  Tichon. 
reg.  4.  p.  57.  d.  El  fideln  fict  domus  ejus  ,  J5  regnum 
ejus  in  aternum  in  confpecln  meo ,  ^  thronus  ejus  erit  con' 
frmatus  u^que  in  xternum.  Lad:a-.u.  vero  1.  4.  Inllir.  c, 
I  5.  J77.  cum  Cypr.  E.I  fidem  confequetur  domus  ejus ,  f<J 
regnum  ejus  ufque  in  ficulum.  Similiter  ap.  Marten.  Anec- 
dot. to.  5.  p.  6.  c.   Lt  fidem  conjequetur. 

■f.  18.  Priora  verba  ufque  ad  hoc,  Oiiid  fum  ,  de  Au- 
guftino  fuat,  nee  difcicpant  a  Grjuxo  :  puilerioia  ex  Am- 
brolio  iimiliter  concordant ,  nili  quod  Grxcc  legitur  t,;  , 
quis  ,  pro  quid,  pauloque  poll  Ki'C^f  /US;  K:  £(? ,  Dotntne 
mi  Domine,  loco  Domine  Deus  mcus  ;  Sc  sosq  Tutuii  ,  uf- 
que ad  h.ec  ,  pro  tn  hi;.  Nota  ipf(^iJnitio  Grarcum  habere 
*,  ut  &  poll  Dominum,  k.  ilire  ,"  £5  dixit  ,  cujus  loco 
Ambr.  addit  :^rt<?  refponjo  accepto ,  ait  David. 

ff.  19.  Priora  verba  iic  habentur  Grxce  :  Ka!  xa's^wi- 
Hfi'riin  /.ix-foY  iriiTnit  (\ ,  Kiiti^i  nv  KvQtf.  Et  j,.itus  Jiim 

Xxx  ij 


LIBER     II.     RE  GUM.     Cap.   VIII. 


*ug.  I.  t 
tifit.  Dti  I  c. 

Amir,  in  Pf. 
t.  1. 1044.1^. 


5P 

Versio    antiqua. 

7.  lit      27.  qiioni.im  m  Dominiis  omnipotens.  Dens 
II.  J.  Ifraiil  revcLilH  aurem  rer\i  viii,  ciiccns  :  Domiim 
aedificabo  tibi 

,18.  28.  Et  nunc  Domine  mens  Domine ,  tu  es 
Dciis,  &  verba  tua  Hint  vera  :  iSc  locums  es  pro 
ier\  o  tuo  bona  hxc. 

29.  Et  nunc  incipe  benedicere  domum  fern 
tui ,  ut  fim  in  xternum  in  confpeclu  tuo  :  quo- 
niam  ni  Domine  mens  Domine  locutus  es,  i  be- 
nedidione  tua  benedicetur  domus  lervi  tui  in  x- 
ternum. 

NotjE    ad    Vers 


VULGATA      NOVA. 

17.  quia  tu  Domine  exercituuin  ,  Deuslfrael 
revelarti  aurem  fervi  tui  ,  dicens  ;  Domum  a:di- 
ficabo  tibi;  propterea  invenit  fervus  tuuscorfuum 
ut  oraret  te  oratione  hac. 

z8.  Nunc  ergo  Domine  Deus  ,  tu  es  Deus , 
&  verba  tua  erunt  vera  :  locutus  es  enim  ad 
fervum  tuum  bona  hsc. 

1 9.  Incipe  ergo  ,  &  benedic  domui  fervi  tui  , 
ut  fit  in  fempitcrnum  coram  te  ;  quia  tu  Domine 
Deus  locutus  es ,  &  benedidione  tua  benedice- 
tur domus  fervi  tui  in  fempiternum. 


parvus  fhrtim  coram  te  ,  Domine  mi  Domine  :  fequencia  uc 
in  Lat.  fup.  Ap.  Aug.  1.  17.  de  civir.  Dei ,  c.  11.  47J. 
2.  Et  hctttm:  es  fro  domo  fer'Z'i  tm  in  longinqnum.  In  Mi, 
Alex,  iicut  in  edit.  Compl.  exftat  initio  ;  Ka/so.u/Zfiif.S^H 
fiviflt  (  in  Compl.  tx  fny.fi.  ra^Va-  )  Imminmnm  eft  pa- 
riim  ,  vel  hnniinutJ  fniit  hue  piirva  :  credidetim  facile  Am- 
brolium  legifle  fupra  ,  Minoratu  fiint  mimma  ,  &  ab  ofci- 
tante  librario  fcriptum  elle  memor,it,%  fint.  Mf.  Corb.  n.  5. 
ante  hsec  Vulgatx  verba  ,  nifi  loqutreris  ,  &c.  prasfert  in 
tnargine  manu  lecunda  ,  Deus  mens  ,  quia  dilextj}!  me  ; 
qusabfunt  a  Gracco  ,  ficut  ab  Hebr.  Sc  Vulg.  Denique 
qui-  adduntur  ex  Hieronymo  ,  lie  iiabentur  Grsce  :  Jtg5 
^e  i  yafi%  n  cti'.fuTH  .  Kuexs  fiV  Kw£is  :  hxc  aulem  lex 
iemiais  ,  Domine  mi  Domine, 


ONEM     ANTIQUAM. 

It.  27.  Ita  primum  Graece  :  Kven  raaf/ozf arBP ,  abfque 
hoc ,  quoniam  tn  ;  reliqua  nil  differunt ,  nil:  excipias  vo- 
cem  TO  cjTi'of ,  anricul.im  ,  pro  attrem. 

1^.  18.  Ita  Grace,  exceptis  his,  sooi'7a(  ciaxCoti  ,  <r«B» 
veracia  ,  loco  junt  vera, 

ir.  29.  NonnulladifTimiliaGrxcum  habet,  nempe  feqq. 
J,  Et/>37MOoi' ,  ^  btnedic  ^  loco  benedicere;  item  i^  ;>«/  f/; 
To'c  ojSvx. ,  at  Jit  in  avum  ,  pro  «t  Jir>i  in  xternum  ,  ad- 
dito  tu  ^  port  locutus  es ;  dcmum  in  fine  lie  ,  t?  eiVct/  £/'? 
TOK  a/ara  ,  ut  Jit  in  fxcalum  ,  loco  in  aternnm  ;  at  in  Mf. 
Alex,  ac  edb.  Compl.  limpliciter ,  lii  rir  ajSiia. ,  in  uvum  , 
abfque  hoc,  t?  =aixi.  Aug.  I.  17.  de  civit.Dei,  c.  12.  to. 
7.  47y.  g.  legit  :  Nunc  incife  ,  {J  benedic  domum  fervi  ml 
ufque  in  xternum. 


l.Par,  18.  I.  2. 


CAPUT       VIII. 

VULGATA       NOVA. 

,_  T-^  Adum  eft   autem  poft  hxc  ,  perculTic  David  tis  equitibus ,  &  viginti  millibus  peditum,  fubherva- 

X?  Philifthiim  ,  &  humiliavit  eos  ,  &  tulit  David  vit  omnes  jugales  curruum  :  dereliquit  autem  ex  eis 

Frenum  tributi  de  manu  Philifthiim.  centum  cuitus. 

1.  Et  percuffit  Moab  ,  &  menfus  efl:  eos  funicu-  j.  Venit   quoque   Syria    Damafci ,  ut   ptiiidium 

lo    cosquans  terra;  :  menfus  eft  autem  duos  funicu-  ferret  Adarezer  regi  Soba  :  &  percuffit  David  de  Sy- 

los      unum  ad  occidendum  ,  &  unum  ad  vivitican-  ria  viginti  duo  millia  virorum. 

dum  ;  faftufque  eft  Moab  David  ferviens  fub  tributo.  6.  Et  pofuit  David  picefidium'  in  Syria  Damafci : 

It  J    I             3.  E"^  percuffit  David  Adarezer  filium  Rohob  re-  faftaque  eft  Syria  David  ferviens  fub  tributo  :  ferva- 

cem  Soba  ,  quando  profeflius  eft  ut  dominaremr  fu-  vitque  Dominus   David   in  omnibus    ad  qucECunque 

per  flunien  Euphraten.  profeftus  eft. 
4.  Et  captis  David  ex  parte  ejus  mille  feptingen- 

VeRSIO     ANTIQUA.  VuXGATANOVA. 

Sxtod.Germ.7.       7 Et  hffc  accepit  poftcA  Sufac  rex  jCgypti  ?•  Et  tulit  David  m-maaurea  ,  qua  habebanC 

'  in  diebus  Roboam  filii  Salomonis,  ciim  afcendif-  fervi  Adarezer,  &  detulit  ea  in  Jerufalem. 
fet  in  Jerufalem  de  terra  macliinas  ex  elecUs  ci- 
vitatibus  Adadezer  regis. 

8 de  quo  fecit  Salomon  omnia  vafo  Jcrea  in         8.  Et  de  Bete  &  de  Beroth ,  civitatibus  Ada- 

templo ,  &  mare  xneum,  &  columnas ,  &  altare.  rezer ,  tulit  rex  David  3;s  multum  rrimis. 

VuLGATA       NOVA. 

9.  Audivit  autem  Thou  rex  Emath ,  quod  per- 
cuffiffet  David  omne  robur  Adarezer  , 

10.  &  milit  Thou  Joram  filium  fuum  ad  regem     cum  argento  &  anro  ,  qu,-E  fanftificaverat  de  univer- 
David  ,  ut   falutaret   eum  congratulans ,  &   gratias     fis  gentlbus  quas  fubegerat 


vafa  a;rea  : 

I  I .  qua;  &  ipfa  fanftificavit  rex  David  Domino 


Ix  Uf.Corb.  3, 


aeeret ;  eo  quud  expugnaflet  Adarezer  ,  &  percuffif- 
fet  eum.  Hollis  quippe  erat  Thou  Adarezer  ,  &  in 
manu  ejus  erant  vafa  aurea  ,  &  vafa  argentea  ,  & 
Versio    antiqua. 
13 &  in  Gebelem  ad  viginti  tria  millia. 

N  O  T  jE     ad     V 


I  z.  de  Syria,  &  Moab  ,  &  filiis  Ammon  ,  &  Phi- 
lifthiim ,  &  Amalec  ,  &  de  manubiis  Adarezer  filii 
Rohob  regis  Soba. 

Vulgata    nova. 
I J .  Fecit  quoque  fibi  David  nomen ,  cum  re- 


ERSION'EM      ANTIQUAM. 

Tf.7.  Ita  Mf.  cod.  hab.  in  tnargine  eadem  manu, poft  Hebrao  Cunda  prorfus  abfunt  ;    in  Gr«co  vero  fie  : 'Er 

hxc  Vulf.  verba  ,^  detulit  ea  in  Jerufalem  ;  llmiliter  cod.  kvtS  e'xo/h»?  2aM^OT   -rm  ,'^ihaos-a.v   im  xaixw»  J)  TVS 
Geim.    n.   ii.  in  inferiori  niarg.    fed  alia  manu;  item 
alter  Germ.  n.  9.  fed  expunCla  de  more  :  nil  autem  ifto- 

rum    legitur   in  Hebr.    &    Vulg.  at  in  Grseco    fequuntur  qua;  defunt  in  edit.  Compl. 

ilia  :   Kk)  e"jae;c  dv-ri.  2»(iaxi^  /3a«ixEK   Ko^tttv  ,  cV  tw  t.  i  ?.  Ita  Mf  cod.  fee.  manu  ,  poft  hoc  Vulg.  decern  ^ 

kV-vEiT™  «Dro\  £/;  'Uf^iMT^in  a  i.U!C<x:i  '?oicx/n  v.v  SaMi.'-  oHo  millibus  ;    idem  legebatur  in  Germ.   9.  In  Hebr.^«c 

/UOT/c?.    Et  fumpjit  ea  Souftcim  rex   £gypti  ■,  dim  afccnde-  Vulg.  minime  omnino._  In  Gr.  lie  *■.   totus  :  Kai  «Vci'use 


sO^^tit  V)  Ty?  ?>c[;tm^>;,  j,  's^xvlcc  tcc  r.Ksi'n'    In  eo  fecit  Sa^ 
lomon  mare  aneum  ,  2?  columnas ,  Jj  labra  ,  (S  omnia  'jafa  i 


ret  ipfe  in  Jernjalem  in  diebus  Koboavt  fthi  Salomonif. 

■f.  8.  H.EC  addit  Mf.  cod.  in  marginc  poll  hoc  Vulg. 
multum  nimii  ;  limiliier  habet  intra  textum  alter  Germ, 
n.  9.  ufque  ad  vocem  templo  incl.  caret  vero  fequenti- 
bus ;  Cotb.  n.  3.  nil  addit ,  prater  unum  in  templo  :  ab 


AaviJ  cyt/ux'  «.  cV  TW  uvxy.x^i'^luv  xvtov  sVaTa^s  thi' 
'lJ^,u:t!xy  cV  rs£5>£M  -'^  ox.TU'KaiSe)Lx  yjuxl x:;  Et  fecit 
David  nomen  :  ^  cifm  ipfe  refleilerct ,  percuffit  Idum^eam  in 
Gebelem  ad  decern  <^  otto  millia.  Vide  Not.  b.  Martianici 
«loftri  to.  I.  nov.  edit.  Hieron.  p.  373. 


< 


m 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.   IX. 

VulGATA       NOVA- 

*e«erefur  capta  Syria  in  valle  Salinarnm  ,  csfis  de-     fidium  :  &  faita  eft  univerfa  Idumsa  fcrviens  Da- 
eem  &  odo  millibus .-  vld  ;  &  feivavit  Dominus  David  in  omnibus  ad  qux- 

14.  &  pofuit  in  Idnmsa  cuftodes ,  ftatuitquc  pre-     cunque  profeftus  eft. 

VuLGATA     NOVA.  VerSIO      A  N  T  I  Q  U  A. 

I  f .  Ec  regnavit  David  fuper  omnem  Ifrael  :  i  5.   Et  David  regnavit  in  llracl  :  &  erat  facienS      1-ucif.  Cat.  I.  I, 

faciebat  quoque  David  judicium  &  jCiftitiam  omni  judicium  &  jllftitiam  in  tOtO  populo  fuo. 
Jjopulo  foo. 

VuLGATA       NOVA. 

16.  Joab  autem  filius  Sarvi.^  erat  fuper  exercitum  :     lius  Abiathar  ,  erant  facerdotes  :  &  Saraias ,  fcriba  : 
pdrro  Jofaphat  ftHus  Ahdud  erat  a  commentariis  :  18.   Banaias  autem  tilius  Joiad.i; ,  fuper  Cerethi  & 

17.  &  Sadoc  dlius  Achitob ,  &   Achimelech  fi-     Phelethi :  tilii  autem  David  facerdotes  erant. 

Not  A    AD    Versionem    antiquam. 

Tt.  rj.  GrsEce  :  Kaji  ^tcciUwef  Aai/I/  5VI  wafTa  'Icpx-^?.'      additur  Acfjltt  ,  ad  rnit ,    Sc  pro  in  nto  peptilt  fuo  ,  efl 
Tin  Mf,  Alcir.  deefl  «rara  >  irt  in  edit.  Compl,  )  fubinde      ful  sccvlx  tov  j^y.^.-  dur^  ^  f"P^^  emiiem  populitm  futtm. 


fro  S,  Aih-in,  ig8> 


CAPUT       IX. 


V  U  L  G  A  T 
■I.  I  j'  T   dixit  David  :  Putafne  eft  aliquii  qui  re- 

I  /  manferit  de  domo  Saul  ,  ut  faciara  cum  eo 
mifericordiam  propter  Jonathan  ? 

1.  Erat  autem  de  domo  Saul ,  fervus  nomine  Si- 
ba  :  quem  ciim  vocalTet  rex  ad  fe ,  dixit  ei  :  Tune 
es  Siba  >  &  lUe  refpondit  :  Ego  fum  fervus  tuus. 

5.  Et  ait  rex  :  Nunquid  fuperell  aliquis  de  domo 
Saul ,  ut  faciam  cum  eo  mifericordiam  Dei  ?  Dixit- 
que  Siba  regi  :  Supereft  tilius  Jonath.-e ,  debilis  pe- 
dibus. 

4.  Ubi  ,  inquit ,  eft  ?  Et  Siba  ad  regem  ,  Ecce  , 
ait,  in  domo  eft  Macliir  tilii  Ammiel  in  Lodabar. 

5.  Mi;"it  ergo  rex  David  ,  &  tulit  eum  de  domo 
Machir  tilii  Amm'.el  de  Lodabar. 

6.  Cum  autem  venifTet  Miphibofeth  filius  Jonaths 
filii  Saul  ad  David  ,  corruit  in  faciera  fuam  ,  &  ado- 
ravit.  Dixitque  David  ;  Mjphlbofeth  ?  Qui  refpondit: 
'Adlum  fervus  tuus. 

7.  Et  ait  ei  David  :  Ne  timeas ,  quia  faciens  fa- 
ciam  in  te  mifericordiam  propter  Jonathan  pattern 
tuum  ,  &  refticuam  tibi  omnes  agros  Saul  patris  tui , 
•'&  tu  comedes  panem  in  menfa  mea  femper. 

NoTA    AD    Versi 

*.  II.  In  Mf.  Corb.  n.  ;.  port  comedtt  ,  additur  al. 
ma.  femprr  p.imm ,  quod  abefl  i  Graco  ,  ficuc  ab  Hebr. 


A       NOVA. 

8.  Qui  adorans  eum,  dixit :  Quis  ego  fum  fervus 
tuus ,  quoniam  relpexifti  fuper  canem  mortuum  limi- 
lem  mei  > 

9.  Vocavit  itaque  rex  Sibam  puerum  Saul  ,  &  di- 
xit ei  ;  Omnia  qua;cunque  fuerunt  Saul ,  &  utiiverfam 
domum  ejus  ,  dedi  filio  domini  tui. 

10.  Operare  igitur  ei  terram  tu  ,  &  filii  tui,  & 
fervi  tui :  &  inferes  fil^o  domini  rui  cibos  ut  alatur: 
Miphiboleth  autem  tilius  domini  tui  comedet  femper 
panem  iuper  menlam  meaiii.  Erant  autem  Siba;  quin- 
decim  filii ,  &  viginti  fervi. 

I  r.  Dixitque  Siba  ad         11 T'lde  Not. 

regem  :  Sicut  juflTiftidomi- 

ne  mi  rex  fervo  tuo  ,  fic  faciet  fervus  tuus  :  &  Mi- 
phiboferh  comedet  fuper  menfam  meam  ,  quafi  unus 
de  filiis  regis. 

11.  Habebat  autem  Miphibofeth  filiura  parvulum 
nomine  Micha  :  oi;inis  vero  cognatio  domus  Siba;  fer- 
viebat  Miphibofeth. 

I  5 .  Porro  Miphibofeth  habitabat  in  Jenifalem  : 
quia  de  menfa  regis  jugiter  vefcebacur  :  &  erat  clau- 
dus  utroque  pede. 

onem    antiquam. 

&  Vulg. 


CAPUT 


X. 


V  U  L  G  a  T 

I  •  T7  Aflrum  eft  autem  poft  hxc  ,  ut  moreretur  rex 
J?  filiorum  Ammon ,  &  regnavit   Hanon   filius 
ejus  pro  eo. 
T.Var.       i.  Dixitque  David:   Faciam  mifericordiam  cum 
19-  i.       Hanon  hlio  Naas  ,  ficut  fecit  pater  eius  mecum  mi- 
fericordiam.  Mifit  ergo   David  ,   confolans  eum  per 
fervos  fuos  fuper  patris  interitu.  Cuin  autem  veniilent 
fervi  David  in  terram  filiorum  Ammon  , 

?.  dixerunt  principes  filiorum  Ammon  ad  Hanon 
dominum  fuum  ;  Putas  quod  propter  honorem  patris  tui 
'miferit  David  ad  te  confolatores ,  &  non  ideo  ut 
inveftigaret ,  &  exploraret  civitatem  ,  &  everteret 
earn  ,  millt  David  fervos  fuos  ad  te  ? 

4.  Tulit  itaque  Hanon  fervos  David  ,  rafitque  di- 
midiam  partem  barba;  eorum  ,  &  pn-sfeidit  veftes  eo- 
'rum  medias  ufque  ad  nates ,  &  dimifit  eos. 

5.  Quod  ciim  nunciatum  eflet  David  ,  mifit  in  oc- 
curfum  eoi-um  :  erant  enim  viri  coniiifi  turpiter  val- 
de  ,  &  mandavit  eis  David  :  Manete  in  Jericho,  do- 
«ec  ci^fcat  barba  veftra  ,  &  tunc  revcrtimini. 

6.  Videntes  autem  filii  Ammon  qUodinjuriajn  fe- 


A       NOVA. 

ci/Tent  David  ,  miferunt,  &  condiixerunt  mercede 
Syrum  Rohob  ,  &  Syrum  Soba,  viginti  millia  pedi' 
tum  ,  &  a  rege  Maacha  mille  viros  ,  &  ab  Iftob  duo- 
decim  miilia  virorum. 

7.  Quod  ciim  audiflet  David  ,  mifit  Joab  &  om- 
nem exercitum  bellatorum. 

8.  Egreifi  funt  ergo  hlii  Ammon,  &  direxerunt 
aciem  ante  ipfum  mtroitum  porta;  :  Syrus  autem  So- 
ba ,  &  Rohob  ,  &  Iftob ,  &  Maacha ,  fcorlum  erant 
in  campo. 

9.  Videns  igitur  Joab  quod  pra;paratum  eflet  ad- 
versiim  fe  pra:lium  ,  &  ex  adverfo  &:  poft  tergum ,  ele- 
git ex  omnibus  eleftis  Ifracl,  &  inftruxit  aciem  con- 
tra Symm  : 

10.  reliquam  autem  partem  populi  tradidit  Abi- 
fai  fratri  fuo  ,  qui  direxit  aciem  adversiis  fiUos  Am- 
mon. 

1 1.  Et  ait  Joab :  Si  pr.-Evaluerint  adversuni  me  Sy* 
ri  ,  eris  mihi  in  adjutorium  :  fi  autem  filii  Ammon 
privaluerint  adversum  te  ,  auxiliabor  tibi. 

I  i.  Efto  vir  fortis  ,  &  pugnemus  pro  populo  nof- 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    X. 


14.  Filii  autcm  Ammon  videntes  (juia  fugiilent 
Syri ,  fiigerunt  &  ipfi  i  facie  Abilai ,  &  ingredi  funt 
civitatem  :  reverlufque  ell  Joab  a  tiliis  Ammon ,  & 
venit  Jerufalem. 


IGATA     NOVA. 


ij.  Videntes  igitur  Syri  quoniam  corruifleni 
coram   Ifracl  ,  congregati  funt  pariter. 


534 

VULGATA       NOVA. 

tro ,   &  civitate  Dei  noftri  :  Dominus  autem  faciet 
quod  bonum  eft  in  confpeftu  fuo. 

13.  Iniit  itaque  Joab,  &  popiilus  qui  erat  cum 
CO  ,  certamen  contra  Syros  :  qui  ftatim  fugerunt  a  facie 
ejus. 

Versioantiqua.  Vu 

;E« M/,  C«*.  5.      15 filii  Amon  quia  Syrus  expavit',  & 

Vulgata     nova. 

16.  Mifitque  Adarezer ,  &  eduxit  Syros  qui  erant  Helam  :  &  direxerunt  aciem  Syri  ex  adverfo  David  ," 

trans  fluvium  ,  &  adduxit  eorura  exercitum  ;  Sobach  &  pugnaverunt  contra  eum. 

autem  ,  magifter  militia:  Adarezer,  erat  princeps  eo-  18.   Fugeruntque  Syri  a  facie  Ifrael ,  &  occidit  Da- 
rum,  vid  de  Syris  feptingentos  currus ,  &  quadraginta  mil- 

I  7.   Quod  ciim  nunciatum  etlet  David  ,  contraxit  lia  equitum  :  &  Sobach  principcm  mJiti.-B  percufllt : 

omnera  Ifraeiem ,  &  tranfivit  Jordanem  ,  venitque  in  qui  ftatim  mortuus  eft. 

Versio    antioua.  Vulgata    nova. 

19.  Videntes  autem  unlverli  reges  ,  qui  erant 
in  prsfidio  Adarezer,  fe  viftos  elle  ab  Ifrael, 
expaverunt  &  fiigerunt  quinquaginta  &  ofto  mil- 
lia  coram  Ifrael.  Et  I'ecerunt  pacem  cum  Ifrael: 
&  fervierunt  eis  ,  cimuenintque  Syri  auxilium 
prcbere  ultra  filiis  Ammon. 

NotjEAdVersionemantiquam. 

T?.  IJ.  sic   additur  in  Mf.  cod.    fee.  manu  ,  pod  illud       utile  Ifrael. 
VulgatjE,  ViJen'rs  ifjtnr ;  Germ.  n.  9.  itn  emendat  :  IV-  f.  19.  Sic  etiam  in  cod.  Corb.  n.  3.  fee.  ma.  uno  ex- 

dfntes  igit:ir  Syrt  tjiioni.^m  corritijfeut ,  ut  in  Vuls;.  In  Gr.      cepto  ,  ex^itgii.werunt ,  loco  expaverunt ;  iimiliter  in  Germ. 


"Ex  Mf.  Germ. 


A  N  T  I  Q  U  A. 

19 expaverunt   &  fugerunt  quinquaginta 

6c  odo  millia  coram  Ifrael 


iic  :  Kx:   eiJi   XvfU  (  Cfcmpl.  i  Si'jj;   )  an  Wlxfiit   'ifi-      n.    9.    Cfm   hac  voce  expaverunt  , 
VfiSni  'Icjsc/a"    f I  'Jidit  Syria  ,    vel  Syrus  ,   y«i<i  cecidit      ficut  ab  Hebr,  texiu. 


fed  abfunt  a  Grxco  ^ 


CAPUT       XI. 


\.Tar.  10.  I. 


lev.  I  J.  18. 


V  u 

I .  I  j'  Aftum  eft  autem ,  vertente  anno  ,  eo  tempo- 
i  re  quo  folent  reges  ad  bella  procedure  ,  mi- 
fit  David  Joab ,  &  lervos  fuos  cum  eo  ,  &  univer- 
fum  Ifrael ,  &  vaftaverunt  filios  Ammon  ,  &  obfe- 
derunt  Rabba  :  David  autem  remaniit  in  Jerufalem. 

i.  Dumhscagerentur,         z z^.  Vide  Kot, 

accidit  ut  furgeret  David 

de  ftiato  fuo  poft  meridiem  ,  &  deambularet  in  fo- 
lario  doraus  regis  ;  viditque  muiierem  fe  lavantem  , 
ex  adverfo  fuper  folarium  fuum  :  erat  autem  mulier 
puk'hra  valde. 

1.  Milit  ergo  rex,  &  requifivit  qu:^  edet  mulier. 
Nunciatumqus  eft  ei  ,  quod  ipfa  tllet  Bethfabee  ti- 
lia  Eliam  ,  uxor  Uri.'B  Hetha:i. 

4.  Miflfis  itaque  David  nunciis ,  tulit  earn  :  qus 
cum  ingrefla  effec  ad  ilium  ,  dormivit  cum  ea  :  fta- 
timque  fanftificata  eft  ab  immunditia  fua  : 

5.  &  reverfa  eft  in  doraum  fuam  concepto  fetu. 
Mittenfque  nunciavit  David  ,  &  ait :  Concepi. 

6.  Mifit  autem  David  ad  Joab  ,  dicens  :  Mife  ad 
me  Uriam  Hethreum.  Militque  Joab  Uriam  ad  David. 

7.  Et  venit  Uiias  ad  David.  Qu.-elivitque  David 
quam  refte  ageret  Joab  ,  &  populus ,  &  quomodo 
adminiftraretur  bellum  ; 

8.  &  dixit  David  ad  Uriam  :  Vade  in  domum 

NoT«     AD     Versi 

irt.T. I  J.  Hucredeuiu  qiiJE  Ambi'of.  narrat  apol. 

David  I.e.  I.  to.  I.  67J.  c.  In  Jeiimdii  Kegnortim  legi- 
wtis  Ubro  ,  quoniam  deambttlans  David  in  domo  fua  regia  , 
prefpexit  lavantem  fe  muiierem  ,  nomemjue  ill:  BethjaOee  , 
jorm.'i  egregliS ,  ^^  gratia  ^  vltlnt  decora^  pr.eflantitjue  ad- 
nioditm  jacie  ,  quibits  tllecebris  delinitum  poticiidi  ejui  fnmp- 
fjje  ajjtduiu.  Lyat  atittnt  mulier  vtro  nupta  ;  Uri.t  nometi 
marito ,  eiii  mandatis  regiis  compojita  cfi  fccna  necii.  Simi- 
liter apol.  i.  c.  2.  p.  708.  A.  David  rex  cum  deambularet 
in  domo  fua  ,  lavantem  fe  Urix  vidit  tlxorem  ,  amavitqne 
illico^  ^  jiijjit  accerjivi,  Deinde  virltm  ejus  iHn(icei!tem..i, 
hfllatoribu^  objici  ji'.Jftt  actrrimis  ,  ut  vi  opprimeretur  hof- 
tiU.  E[  pofi  pUira ,  col.  71J.  b.  Sit  in  lib.  Kegimmn  me- 


LGATA       NOVA. 

tuam ,  &  lava  pedes  tuos.  Et  egreflus  eft  Urias  de 
domo  regis  ,  fecutufque  eft  eum  cibus  regius. 

9.  Dormivit  autem  Urias  ante  portam  domus  re- 
gix  cum  aliis  fervis  domini  fui ,  &  non  defcendit  ad 
domum  fuam. 

10.  Nunci.atumque  eft  David  4  dicentibus  :  Non 
ivit  Urias  in  domum  fuam.  Et  ait  David  ad  Uriam  : 
Nunquid  non  de  via  venifti  ?  quare  non  defcendifti 
in  domum  tuam  ? 

I  I .  Et  ait  Urias  ad  David  :  Area  Dei  &  Ifrael 
&  Juda  habitant  in  papilionibus ,  &  dominus  meus 
Joab  ,  &  fervi  domini  mei  fuper  faciem  terrs  ma- 
nent  :  &  ego  ingrediar  domum  meam ,  ut  comedam 
&  bibam  ,  &  dormiam  cum  uxore  mea  ?  per  falutem 
tuam,  &  per  falutemanfms  tua:,  non  faciam  rem  hanc. 

11.  Ait  ergo  David  ad  Uriam  :  Mane  hie  etiam 
hodie ,  &  eras  dimittam  te.  Manfit  Urias  in  Jer»- 
falem  in  die  ilia  &:  altera  : 

I  ;.  &  vocavit  eum  David  ut  comederet  coram 
fe  &  biberet ,  &  inebriavit  eum  :  qui  egrelTus  vefpere, 
dormivit  in  ftrato  fuo  cum  fervis  domini  fui ,  &  in 
domum  fuam  non  defcendit. 

14.  Fadum  eft  ergo  mane,  &  fcripfit  David  epif- 
tolam  ad  Joab  ;  militque  per  manum  Uria: , 

1 5.  fcribens  in  epiftola  :  Ponite  Uriam  ex  adverfo 

ONEM      ANTIQUAM. 

minimus  exprejfum  :  eo  quod  David ,  cum  lavantem  vidiffet 
Bethjabee  \JriiX  ttxorem  ,  adamaverit ,  deinde  domum  venirt 

prxccpnit non  muito poj}  maritum  ejus  reverjum  ejje  ntin^ 

cium  belli  ,  religiofum  fine  ^  devctum  virum  ,  qui  belli 
tempore  non  piitaverit  Jibi  ingrediendani  domum  ,  ciim  focios 
bello  videret  intentos  ,  nee  domefiicis  in  tabernaculis  ,  jed  in 
py.tl:aribus  tentoriis  excubantes  :  pojlea  ;ujpt  David  in  i/ella 
revo.atum  ,  fub  ea  prxceptionc  ut  ohjiceretur  adveyfariis  bel' 
latoribus  ,  quo  morte  viri  liberam  copiam  potiendx  mulieris 

rex   haberct Mortuus  eft  igitur  Urias  ,  bellatoribus  oh^ 

jecius  ,  fed  pojlea  iidem  qui  eum  pcremerunt ,  jufl'u  David  , 
expugnata  itrbe  ,  funt  pcrempii.  Qu*e  omnia  magis  refeiimC 
fenfum  Scripmr*  quam  verba. 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    XI. 


55J 


JaJic.  9. 

55- 


VULGATA       NOVA. 


belli ,  ubi  fmtiffimum  eft  prslium :  &  dcielinquite  eum , 
ut  percuffus  intereat. 

16.  Igitur  ciim  Joab  obfideret  urbem  ,  pofuit 
Uriam  in  loco  ubi  fciebat  vires  elfe  fovtiilimos. 

17.  Egrefllque  viri  de  civitate  ,  bellabant  adver- 
siim  Joab  ,  &  cecidenint  de  populo  (eivorum  Da- 
vid ,  &  mortuus  eft  eclam  Urias  Heth.TUS. 

I S^.  Milk  itaque  Joab  ,  &  nunciavit  David  omnia 
verba  prxlii : 

19.  pra^cepltque  nuncio,  dicens  :  Cijm  conipleve- 
ris  univerfos  fermones  belli  ad  regem  , 

lo.  fi  en;Ti  videiis  indignari ,  &  dixerit  :  Quare 
accefllftis  ad  murum  ,  ut  pra;liaremini  >  an  ignoraba- 
tis  quod  multa  deluper  ex  muro  tela  mittantur? 

ii.  Quis  percuffit  Abimelech  tiliuai  Jerobaal.'non- 
ne  mulier  millt  fuper  eum  fragmen  mol;c  de  muro , 
&  interfecit  eum  in  Thebes  >  quare  juxta  murum  ac- 
celTiftis  >    dices  :  Etiam   fervus  tuus  Urias  Hethxus 

VuLGATA     NOVA. 

ij.  Tranfafto  autem  luftu  ,  mifit  David  ,  & 
jntroduxit  earn  in  domum  fuam  ,  &  f  ifta  eR  ei 
nxor ,  peperitque  ei  hlium  :  &  difplicuit  verbum 
hoc  ,  quod  fecerat  David  ,  coram  Domino. 

NoTA    AD    Versionem    antiquam. 

TS".  17.  Gr.  Kai  'sjuvp/  sipa^»  to  py/nx  ,   ^  ttuili(m  apparuit  "jerbiim  quod ^  See.  uc  fup. 


occubuit. 

i  i.  Abiit  ergo  nuncius ,  &  venit ,  &  narravit  Da- 
vid omnia  qus  ei  prvceperat  Joab. 

15.  Et  dixit  nuncius  ad  David  :  Pr«valuerunt  ad- 
versiim  nos  viri  ,  &  egrelTi  funt  ad  nos  in  agrum  r 
nos  autem  fafto  impetu  perfecuti  eos  fumus  ufque  ad 
portam  civitatis. 

14.  Et  direxerunt  jacula  fagittarii  ad  fervos  tuos 
ex  muro  defuper  :  mortuique  funt  de  fervis  regis  , 
quin  etiara  fervus  tuus  Urias  Hetha^us  mortuu;  eft. 

25.  Et  dixit  David  ad  nuncium  ;  Hic  dices  Joab  : 
Non  te  frangat  ifta  res :  varius  enim  eventus  eft  bel- 
li ;  nunc  hunc  ,  &  nunc  ilium  confumit  gladius  ;  con- 
forta  bellatores  tuos  adversfis  urbem  ,ut  deftruas  eam , 
&  exhortare  eos. 

i6.  Audivit  autem  uxor  Uris  ,  quod  mortuus  ef- 
fet  Urias  vir  fuus  ,  &  planxit  eum. 

VeRSIO     ANTIQUA. 

2.J nequam  autem  vifus  eft  fermo  ,  quem  Vri.hm.lmnp.i. 

fecit  David,  in  oculis  Domini.  4. £.17.255.«. 


CAPUT       XII. 


VuLGATA     NOVA. 

I.  "^yT  Ifit  ergo  Dominus  Nathan  ad  David  : 
XtJL  qui  cum  veniilet  ad  eum  ,  dixit  ei :  Duo 

viri  erant  in  civitate  una ,  unus  dives  ,  &  alter 

pauper. 

i.  Dives  habebat  oves,  &  boves  plurimos 

valde. 

3.  Pauper  autem  nihil  habebat  omnino,  pra- 
ter ovem  unam  parvulam  ,  quam  emerat  &  nu- 
trierat,  &  qu^c  creverat  apud  eum  cum  fiiiis  ejus 
fimul ,  de  pane  illms  comedens ,  &  de  calice  ejus 
bibens ,  &  in  fmu  illius  dorraiens  :  eratque  illi 
ficut  iilia. 

4.  Ciim  autem  peregrinus  quidam  venitfet  ad 
divitem  ,  parcens  ille  fumere  de  ovibus  &  de  bo- 
bus  fuis ,  ut  exhiberet  convivium  peregrine  illi 
qui  venerat  ad  fe ,  tulit  ovem  viri  pauperis ,  & 
pr^paravit  cibos  homini  qui  venerat  ad  fe. 

f .  Iratus  autem  indignatione  David  adversiis 


VeRSIO      ANTIQUA. 

r &  dixit  ei  :  Duo  viti  tlieriint  in  civitate  Vtt. 

una ,  unus  dives ,  &:  unus  pauper.  4-  '■ 

1.  Diviti  erant  greges  ovium,  &  bourn  multi 
valde. 

3.  Et  pauperi  nihil  aliud  nifi,  ovicula  una,  quam 
habebat  &  nutriebat ,  &  fiierat  cum  eo  &  cum  fiiiis 
ejus  pariter ,  de  pane  iiio  m.mducjbat ,  <Sc  de  calice 
bibebat :  &  erat  ei  quad  filia. 


hitl.  intlrf,  I, 
17.2153.«. 


4.  Et  venit  hofpes  homini  diviti ,  &  pepercit  ac- 
cipere  de  grege  ovicularum  luirum ,  &  de  greaibus 
boum  luorum ,  &  focere  hofpiti ,  «5c  accepit  ovicu- 
1am  \iri pauperis ,  &  appofuit  viro  qui  venerat  ad 
eum. 

S-  Iratus  eft  enim  David  fuper  hominem  ilium 
hominem  ilium  nimis ,  dixit  ad  Nathan  :  Vivit    valde,&  dixit  ad  Nathan  :  Vivit  Dominus,  quo- 

N0T.C    AD    Versionem    antiquam. 

Tt.  I.   Re<5lc  e  Graeco  ,  uno  exce^m  fuerimt  ,   pro  quo      Aug.  in  Pf.  yo.  to.  4.  465.  f.  alludens  air  :  Pauper  hk- 


.  I.  Re<5lc  e  Graeco  ,  uno  ixceym  fuertmt 
i'l-M  ,  erant.  Ambr.  limiliter  hab.  apol.  2.  Dav.  to.  i.  c. 
II.  728.  b.  Utto  viii  erant  in  una  c:v:tate  ^  unus  drjes , 
^  aher  pauper  :  3c  fup.  narrando  dicit  :  Dives  ^  pauper 
intra  unam  erant  civttatem.  Mf.  Corb.  n.  5.  hab.  ad  mart^. 
fee.  nia.  poft  dixit  et :  Refponde  mthi  jiidtcium  ,  quse  qui- 
dem  legimtur  in  edit.  Compl.  hoc  modo  :  «Vtw*  'Axa'-/- 
7Ei>of  Jm  fiu  tw  /.ptiiv  TxuTvv'  Auo  ,  &c.  abfunt  vero  ab 
aliis ,  ficut  ab  Hebr.  &  Vulg. 

Tf.  2.  Gr.  primoloco  hab.  Kcc'i ,  deinde  ut  in  Lat.  fup. 
Ambrof.  apol.  1.  Dav.  c.  11.  717.  c.  ait  :  Dintti  mnlia 
armenta  ,  multa  o-ves.  Aug.  fimiliter  in  Pf.  jo.  to.  4.465. 
f.  Erat  dives  quidam  hahens  pluitmas  oves. 

't.  5.  A  Grxco  abeft  aliud  ,  &  poll  una  ,  additur  nufi, 
farva;  fubinde  loco  habebat'^  nutriebat^  ^  fuerat .,  (  al. 
foverat)  fie  :  s'jcthck/o  )t;7rep(eTofjica?o  ,  k.  ;i^ihpe-^sv  olutvi/ y  «, 
«V/Jt/K^-H,  acquijivit  ^  tefervavit  ,  (J  educavit  eayn  ,  i^  crevit ; 
iicm  ■p^o pariter  y  sVl  to  ctfTO  ,  z«  idipfii?n  ,  zddms  his  port 
bibebat  ,  «■  cv  tw  xo>^m  au-ra  ^-/.ctHiuJi  ,  ^  in  Jinu  ejus 
dormiebat  i  deinde  kj  mk,  &c.  ut  flip.  Ambrof.  bene  apol. 
I.  Dav.  c.  J.  to.  I.  (582.  c.  De  p.tne  ejus  manducabat  ,  [fj 
de  calice  ejus  bibebat ,  Jj  in  finu  ejus  dmmiebat :  &  infra  : 
Bene  agnam  ,  inquit  ,  dicit  Scriptitra  ;  Gr.  «^I'a^  :  &  apol. 
1.  c.  II.  727.  c.  I'auperi  una  otis  ,  qux  de  pane  fj  vmo 
faitfcris  alebatm ,  2?  tn  Jinu.  ejus   requiefcebat.   Similiter 


tern  vkinus  ejus  ,  habebat    unam  ovicutam  ,    quam  in  Jinn 
juo  ,  'i^    de  juo  cibo  nutriebat. 

■#".4.  Nonnulla  hic  variant  Grarce,  nempe  feqq.  uaf  5- 
/c;  ,  quafi  prutergredieiis  per  viam ,  loco  hofpes ;  item  aV- 
Jpi ,  vtro  ,  pro  homini  ;  pauloque  port ,  eV  twV  iz'a^vIwv  olv 

TV  ,    JCj    fit   TiitV    ^ii)i9?.tCll)f    CfMTi/    ,     rS   tDZlW'Xt    TU    ^=Vfli)    cVtiTTo'/)» 

tw  i>.^ovli  -Trpfii:  cturov  e  gregibu;  Juis  ,  ^  ttrmentis  fuis  ^ 
ad  faciendum  hofpiti  viatori  qui  venit  ad  eum  ;  quje  ultima 
omilit  Interp.  deed  etiam  iSo.irifa  in  Mf.  Alex-,  ac  ed. 
Compl.  licut  viri  ,  port  oviculam  ,  in  Vatic.  &  al.  prae- 
lerquam  in  Compl.  Demum  pro  appofuit ,  eft  sttc/bgei-  ecu- 
th;' ,  Jecit  earn  ;  in  edit.  Compl.  s^lg^v  ctfTHf  k,  gV;j'H<j=/. 
His  favet  Ambrof.  apol.  Dav.  2.  e.  11.  to.  i.  727.  d. 
dicens  :  Venit  hofpes  ad  divitem  ,  (  inf.  ad  virum  ilium  di- 
vitem :  )  dives  neque  de  armente  fuo  ,  ncque  de  gvegihus  litis 
altqutd  abjJulit ,  Jed  unam  ovem  pauperis  occidit.  Similiter 
Aug.  in  Pf.  JO.  to.  4.  46J.  [.  Venit  hofpes  diviti  :  nihil  de 
grege  fuo  ahjiulit  ^  ovicntam  vicini  pauperis  concupivit,  ip- 
Jdm  Jiio  hojpiti  occidii.  Vide  etiam  I.  3.  de  docb.  Chr.  to. 
5.  eol.  54.  e. 

If",  y.  Gr.  K«(  ;6:'//aiGM  0^7«  '^ctvll  C'piS'eci  lay  a^/pj, 
iu  ilic'r  t\(/A'\i  'Trp'ji  y  Et  indignatus  eft  ira  Dai'id  valde  vi- 
ro ,  ^  ail  David  ad ,  (  hic  deeft  David  in  Cumpl.  )  re- 
liqua  uc  ia  textu  ,  detr-aftis  vocibus  ejl ,  &  ille,  pofico- 


536 


LIBER    II. 


f'ft.  Inn.  Inlerp. 


'Amhr.  apol.  DiVj 

a,.  I.  i.694.  •>. 


REGUM.     Cap,    XII. 

VeP.  SIOANTIQUA.  VuLGATANOVA. 

niam  filius  mortis  eft  homo  ille  qui  fecit  lioc.  Dominus ,  quoniam  filius  mortis  eft  vir  qui  fecit 


hoc. 


6.    Et  oviciilam  reddet  quadrupliim  ,   pro  eo         6.  Ovem  reddet  in  quadiuplum,  eoquidfe-     Exod, 
quod  fecit  faftum  hoc ,  &:  pro  eo  quod  non  peper-    cerit  verbum  iftud ,  &  non  pepercerit.  ".  i. 

cit  pauperi. 


7.  Er  ait  ad  cum  Nathan  :  Tu  es  vir  qui  fecifti 
hoc  :  Hasc  dicit  Dominus  Dcus  Ilrael :  Ego  unxi 
te  in  regem  fuper  Ifrael ,  &:  ego  liberavi  te  de  ma- 
nuSaul, 

8.  &  dedi  tibi  omnia  qux  erant  domini  tui,  (Sc 
uxores  illius  in  finum  tuum  dedi,  &  dedi  tibi  do- 
mum  iplius  Ilrael :  &  li  pauca  funt ,  adjiciam  tibi. 

,9.  Et  quare  pro  nihilo  duxifti  Dominum,  ut  fa- 
ceres  nequiter  m  confpedu  ejus  5 


V  U  L  G  A  T  A 

10...  II.  Fide  Not. 


Amlr.iiiJ.eiy 


Amir,  in  Pf.  1 1 8. 
I.  I.  1 147./. II 80, 

Amir,  apil,  T>*'J. 
l.c,  11,717.», 


1  o.  Quam  ob  rem  non 
recedet  gladius  de  dome 

tua  ufque  in  fempiternum  ,  eo  quod  defpexeris  me , 
&  tuleris  uxorem  Uris  Hethsi ,  ut  eflet  uxor  tua. 

Versio    antiqua. 

I  z.  Quoniam  tu  hoc  fecifti  in  occulto ,  &  ego 
faciam  hoc  verbum  coram  omni  Ifrael ,  &;  in 
conlpeclu  folis  hujus. 

i; Peccavi  Domino Quoniam  poenitiiit 

te ,  abftulit  Dominus  peccatum  mum :  non  morte 
morieris. 

14 fed  filius  tuus,"qui  natus  eft morie- 

tur. 


7 .  Dixit  autem  Nathan  ad  David  :  Tu  es  ille 
vir  :  Hxc  dicit  Dominus  Deus  Ifrael  :  Ego  unxi 
te  in  regem  fuper  Ifrael ,  cSc  ego  erui  te  de  ma- 
nu  Saul  , 

8.  &  dedi  tibi  domum  domini  tui  ,  &  uxo- 
res domini  tui  in  fmu  tuo ,  dedique  tibi  domum 
Ifrael  &  Juda  :  &  fi  paiva  funt  ifta ,  adjiciain 
tibi  multo  majora. 

9.  Quare  ergo  contempllfti  verbum  Domini , 
ut  faceres  malum  in  confpeiftu  meo  ?  Uriam  He- 
th.-Eum  percuffiflii  gladio  ,  &  uxorem  illius  acce- 
pifti  in  uxorem  tibi ,  &  interfecilH  eum  gladio 
filiorum  Amraon. 

NOVA. 

1 1 .  Itaque  ha^c  dicit  Dominus  :  Ecce ,  ego  fufci- 
tabo  fuper  te  malum  de  donio  tua ,  &  toUam  uxo- 
res tuas  in  oculis  tuis ,  &  dabo  proximo  tuo ,  &  dor-    1«/".  ig, 
miet  cum  uxoribus  tuis  in  oculis  fobs  hujus.  21. 

V  U  L  G  A  T  A 


VUL 


G  AT  A 


NOVA. 

II.  Tu  enim  fecifti  abfcondite  :  ego  autem  fa- 
ciam verbum  iftud  in  confpeftu  omnis  Ifrael ,  & 
in  confpeftu  folis. 

I  J.  Et  dixit  David  ad  Nathao  :  Peccavi  Do- 
mino. Dixitque  Nathan  ad  David:  Dominus  quo-       Fccli, 
que  tranftuht  peccatum  tuum  :  non  morieris.      47'iJ« 

14.  Veruntamen  ,  quoniam  blafphemare  fe- 
cifti inimicos  Domini ,  propter  verbum  hoc  ,  fi- 
lius, qui  natus  eft  tibi,  morte  morietur. 

NOVA. 


JU  Et  reverfus  eft  Nathan  in  domum  fuam.  Per-  vulo  :  &jejunavit  David jejunio,  &ingrelTus  feorfum, 

cuflit  quoque  Dominus  parvulum  ,  quem  pepererat  jacuit  fuper  terram. 
uxor  Urix  David,  &  defperatus  eft.  17.  Venerunt  autem  feniores  domus  ejus ,  cogen- 

l6.....  23.  Fide  Not.         i6.  Deprecatufque  eft  tes  eum  ut  furgeret  de  terra  ;  qui  noluit ,  nee  come- 

David  Dominum  pro  par-  dit  cum  eis  cibum. 

NoTiE     AD     VerSIONEM     ANTIQUA  M. 


que  -vir  ,  0'  «Ki'tp ,  pro  homff.  In  edit.  Aid.  t^h  0  w/np. 
Ambrof.  apol.  z.Dav.  717.  d.  fie  pergit :  Hue  uH  cogno- 
fit  D.ivid  :  Moriemr  ,  inijitit  ^  vir  ille.  Item  Aug.  in  Pf. 
JO.  to.  4.  46  J.  f.  Sj'iii  dignits  eji  ?  at  ills  prcjert  irMiis 
fentemiiim. 

Tf .  6.  Non  qHitdruphtm  habetur  Graecc  ,  fed  swra'Tr^X' 
Oi'ofa ,  feptnplrtm  ,  edir.  una  Compl.  hab.  TE7^Tr>>a'o;o/ ,  ut 
&  fola  paulo  port ,  OTpK7,«a  ,  cum  vet.  Interp.  In  Grscco 
Vatic.  &  al.  fv/ua-,  vnbum  ,  detrafta  voce  uiiima  pMipe- 

ri.  Ambr.  apol.  Day.  i.  c.  J.  682.  f.  Puhliri adihtlit, 

inquic ,  Agtiam  refiittiet ;  &  infra  :  Nfc  itirid  otiofttm  ijiiad 
ttit  1   1«   ijitadrrtplitm  repitttet  ;   item  pauIo  poll  ,   68  J.  a. 

Conventtnter adjecit :  Qujti  non  pepey-cit.  Aug.  I.  5.  de 

doi5lr.  Chr.  col.  J4.  e.  D.K:d  occidi  cum  juJUt  ,  ^  jtia- 
dniplicari  ovem  pauperi. 

■^.  7.  Ita  in  Giaeco  ,  nifi  quod  port  Isathiin  ,  additiu 
<crfU  Aai/1/  ,  deiraclo  pracced.  ad  eiim  :  item  port  utrum- 
quef^o,  I.  quidem  fie  ,  ;/^i  i\  ,  pod  alierum  firapliciter , 
lifii;  pro /jifrari  autem  ita,  £'p'pica,u>ii' 5  «f".  Mf.  Curb.  n. 
5.  in  margine  addit ,  qui  fectjlt  banc  rem  ,  nempe  his  Vulg. 
verbis,  Tu  es  ille  vir.  similiter  in  Germ,  n.  9.  licur  in 
Gr.  0  raoiMeo:;  t?to  ,  quod  abeft  ab  Hebr.  &  Vulg.  Vide 
fis  Ambrof.  apol.  Da  v.  z.  c.  11.  to.  i.  727.  d.  &  epift. 
41.  to.  2.  962.  c. 

If.  8.  DilTimilia  iftaGr.  habet ,  nempe toV cr«i' ,  domum, 
loco  omnia  tjux  erant  i  item  pofl  itxorei,  iic  ,  t?  y.u^i'y  Q-a 
«'  TW  y.o^iT(j^  Qv,  domini  tui  mjinutuo  ,  abfque  [cq.  dedi; 
at  in  Compl.  avn  s.'«  toi'  hoWsj  (\ ,  ut  fup.  exinde  deed 
ipjtns ,  ante  Ifrael  ,  cui  additur  ij  'Ib'/os  ,  &  infra  ,  pro 
pauca  jiint ,  ita  ,  luiapov  fV(  ,  parmn  eji,  mel.  in  Compl. 
oAi'>«  Qcl  s^i  :  extremo  pofl  tibi  ,  additur  hclto.  rxura  , 
Jecundum  hac ,  in  Mf.  Alex,  i  tccuto.  ,  ^  hxc. 

T^.  9.  Greece ,  T/  cti  ,  Q^id  quHd  ,  pro  Et  quare ,  &  loco 
Dominum ,  -rlv  ^o'/^y  Kvpk  ,  verbum  Domini ;  item  pro  ne- 
qteiter  in  confp.  ejus  ,  ita  ,  to  ctcch/jgi'  cV  cp9«A^or;  «^'t^  , 
malum  in  oculis  'JHS  t  at  in  edit,  Compl.  truTrin  duii. 


Tt"!f.  10.  II.  His  alludii  Ambrof.  apol.  Dav.  2.  c.  11. 
to.  1.727.  d.dicens,  MandaJJe  Dominum  qucd  lytnlta  iili 
bona  y  jd  efi  ,  opes  rtgiai  ,  jublato  de  pafierum  numero  » 
contulijfet ,  quodque  in  enm  juam  mijericurd:am  profudijfet ; 
^  idea  quoniam  peccato  exafperajfet  Dominum ,  abducenda 
tjtis  omnia  ,rapiendaab  hojiibus  t  dcpopnlandam  domum,  &c, 

't.  12.  Primum  hoc  ,  deeft  in  Gr.Eco  ,  alterum  veto 
transfertur  port  verbum  ,  &  pro  in  cotifpettu ,  habetur 
a.-TTiyoLvli ,  cor.tm  ;  at  in  Compl.  ivcairr^v  '^  cactera  ad  verbum 
ut  fup.  Vide  Ambr.  de  lapl.  virg.  to.  2.  311.  e.  Aufl:. 
1.  de  promilf.  c.  26.  ap.  Profp.  p.  1J2.  e.  fie  hab.  Te- 
cijli  in  abfcondito  ,  patieris  in  jolc.  Vid.  feqq. 

Tf .  13.  A  Grxco  abeft  hoe  ,  Ouoni.im  pmniiuit  te  ,  uc 
&  infra  vox  ifta  morte  ;  loco  veto  abfltiltt  Dominus  ,  le- 
gitur  ,  K.  KCe^oi  ■urUfXlCcct  ,  g  Dominus  tranf.re  fecit. 
Idem  Ambr.  apol.  i.  677.  e.  legit  :  Quoniam  panituit  te, 
i^  Dominus  tranftuht  peccatum  tuum;  at  infra  col.  688.  a. 
JJ  D.iminus  iraduxit  pecc.uum  tuum  ;  &  apol.  z.  727.  d. 
<ic  :  Tunc  ait  ille:  Peccavi.  Ei  refpondit  Kaih.jn  :  Oiioniam 
peccajje  te  conjiteris ,  remittet  tibi  Dominus  peccatum.  Vide 
etiam  ep.  51.  to.  z.  998.  e.  999.  a.  &  in  Pf  1 18.  to.  i. 
1194.  b.  Tertul.  1.  4.  adv.  Mate.  p.  705.  b.  fie  hab.  Et 
Dominus  circumduxit  deliJum  tuum  :  ^  non  morieris.  Vift. 
Tun.  ap.  Ambr.  to.  2.  59J.  a.  Peccavi  Domino Da- 
minus  abftulit  pecc.  tuum.  S.  Pacian.  ep.  i.  306.  g.  Domi- 
nus .^bfiulit  a  te  pece.  tuum.  Paulin.  vit.  Ambr.  xi.  b.  Di- 
miffuni  eft  peccatum  tuum  :  in  edit.  Compl.  ci^^ca^li.  Audt. 
q.  ex  utroque  Teft.  q.  loz.  apudAug.  to.  3.  p.  94.  f, 
Peccavi  Domino.  Tunc  refpondit ,  ^  dixit :  Abftulit  Domi' 
fius  peccatum  tuum  :  ^  non  morieris  ,  quoniam  pctnituifti, 
Hieron.  1.  z.  com.  Jovin.  to.  4.  p.  z.  col.  209.  e.  Domi- 
nus abftulit  /i  te  hoc  peccatum. 

ir.  14.  Ambr.  ibid.  Sed  filius  tutts  ,  qui  natus  eft  ex 
Beihfabee ,  morietur .  Gr.  Kal  ys  i  iiiai  Qv  0  rix^^k  Quit 
^at'ofTW    aTTC^ayETrcct. 

!?";?■.  ifi..i*3>  Eadem  narrat  Ambr.  1.2.  defideref,  to.  2. 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    XII. 


n; 


V  U   L  G   A   T 

'i  8.  Accldit  autem  die  feptima  ut  moreretur  iii- 
fans  :  timueruntque  fervi  David  nunciarc  ei  quod  moi- 
tuuseffet  parvulus  :  dixeruntenim  :  Ecce  cum  parvulus 
adhuc  viveret ,  loquebamur  ad  eum  ,  &  non  audiebat 
vocem  noftram  :  quanto  magis  fi  dixerimus  ,  Mortuus 
eft  puer  ,  fe  afiliget  ? 

19.  Cum  ergo  David  vidiflet  fervos  luos  muflltan- 
ces ,  intellexit  quod  mortuus  elTet  infantulus  ;  dixitque 
ad  fervos  fuos  ;  Num  mortuus  eft  puer  ?  Qui  refpon- 
derunt  ei  :  Mortuus  eft. 
A  ■  io.  Surrexit  ergo  David  de  terra  :  &  lotus  unc- 

VULCATA      NOVA. 

Nunc  autem  quia  mortuus  eft ,  quare  jeju- 


A        NOVA. 

tufque  eft  :  cfimque  mutatTet  veftem  ,  ingrcCiis  eft 
domum  Domini  :  &  adoravit ,  &  venit  in  domum 
I'uam  ,  petivitque  ut  ponerent  ei  panem  ,  &  comiSdit. 

1 1 .  Dixerunt  autem  ei  fervi  fui  :  Quis  eft  fermo , 
quern  fecifti  ?  propter  int'antem  ,  cum  adhuc  viveret , 
jejunafti  &  flebas  :  mortuo  autem  puero  ,  furrexifti , 
&  comedifti  panem. 

ii.  Qui  ait  :  Propter  infantem ,  dum  adhuc  vive- 
ret, jejunavi  &  flevi  :  dicebam  enim  :  Quis  fcit  li  for- 
te donet  eum  milii  Dominus ,  &  vivat  intans  ? 

Versio    antiqua. 


»?• 


tetur  ad  me 


ego  ibo  ad  eum :  ipl'e  autem  non  rever-  Anh-.  lUfide  nfur, 

i.  z.t.  1. 11^0.  jH 


I.  Tin 
20. 1. 


nem  ?Nanquidpoterorevocareeumamplius  ?  ego 
vadam  magis  ad  eum  :  ille  vero  non  revertetur  ad 
me, 

VulgAta     nova. 

14.  Et  confolatus  eft  David  Bethfabee  uxorem  vaftata  Fuerit  urbs  ,  nomini  meo  afcribatur  viftoria. 
fuam,  ingreflufque  ad  eam  ,  dormivit  cum  ea  ;  qus  19.  Congregavit  itaque  David  omnem  populum  , 
genuit  filium  ,  &  vocavit  nomen  ejus  Salomon  ,  &  &  protedus  eft  advcrsiim  Rabbath  :  cumque  dunicaf- 
Dominus  dilexit  eum.  fet ,  cepit  eam. 

1 5 .  Militque  in  manu  Nathan  prophets  ,  &  vocavit  30.  Et  tulit  diadema  regis  eorum  de  capite  ejus  , 
nomen  e)us  ,  Amabilis  Domino  ,  eo  quod  diligeret  pondo  auri  talentum  ,  habens  gemmas  pretiohflimas , 
eum  Dominus.  &  inipolitum  eft  fuper  caput  David.  Sed  &  pr3;dam 

16.  Igitur  pugnabat  Joab  contra  Rabbath  filiorura  civitatis  afportavit  multam  valde  : 

Ammon  ,  &  expugnabat  urbem  regiam.  31.  populum  quoque  ejus  adducens  ferravit ,  & 

1 7.  Militque  Joab  nuncios  ad  David,  dicens :  Dimica-  circumegit  fuper  cos  ferrata  carpenca  ;  divifitque  cul 


vi  adversum  Rabbath  ,  &  capienda  eft  Urbs  aquarum. 

2.8.   Nunc  igitur  congrega  reliquam  partem  popu- 

li ,  &  obfide  civitatem ,  &  cape  eam  :  ne  ,  cum  i.  me 


tns  ,  &  traduxit  in  typo  latcrum  :  fie  fecit  univerfis 
civitatlbus  filiorum  Ammon.  iit  reverfus  eft  David, 
&  omnis  exercitus  in  Jerufalcm. 


col.  1 140.  c.  dicens:  Legimua  tjHoJ  xgrijtafite  puero  ^  tirpre- 
cabaiur  D.tviii  Domimtm  pro  eo  t  ^  jtjrtnavit  ,  ^  ;«  ctlicio 
jacuit  i  ^  aflitmibits  majorihtts  nattt  ■,  ut  excitarent  eum  de 
terra -t  nee  jurgcndnrnjibi  ^  nee  ceen^nduni  putavit.  Ubivero 
defnnHum  piternm  comperit  ^  fnrrexit  de  terra  ^  lavit  illtco  ^ 
vmlui  ejl  ■,  'vejiimenta  mntavit  y  adoravit  Domtnum  t  cibam 
jumpjit.  Cum  bxc  miranda  pueris  Juts  videremur  ,  refpon- 
dit  ei!  recie  fe  ,  infante  vivenle  ,  jejunajje  (J  ploraffe  ;  ijuia 
jure  arbitrabatur  Dominum  pcjje  mijereri  i  nee  dubitandnm 


Not*    ad    Versionem    antiquam. 

quad  vitam  poffet  fer-jare  vi-jeniis ,  ijiit  pojjel  vivificcire  ie^ 
fitnlUs  :  jam  vero  obila  mortc  ,  qu:d  jejnnarit  ,  ijrii  jam 
non  pofftt  reducere  morluum  exanimemijue  revocare.  Ego  , 
inijnii ,  ibo  ,  &c.  ut  fup.  Haec  autem  omnia  Gr.  cextum 
fads  refetunt.  S.  Paulin.  ep.  15.  p.  71.  b.  ulcima  lanuim 
habet  -.  Ego  ad  ilium  ibo  ,  till  vero  ad  me  non  re-jerletur. 
In  Gr.  deeft  vero  ,  fed  ejus  loco  ponitur  ij  aKTo'j ;  ac  in 
Compl.  ut  lup.  «Vtos  Jv/. 


CAPUT       XIII. 


V    U  L  G  a  T 

I.  "[~^  Aiftum  eft  autem  poft  ha;c  ,  ut  Abfalom  filii 
X?  David  I'ororem  fpeciofiflimam  ,  vocabulo  Tha- 

tnar  ,  adamaret  Amnon  hiius  David  , 

z.  &  deperiret  eam  valde  ,  ita  ut  propter  amorera 

ejus  igrotaret  :  quia  cum  eflet  virgo ,  dirficile  ei  vide- 

batur  ut  quippiam  inhonefte  ageret  cum  ea. 

5.   Erat  autem  Amnon  amicus  ,  nomine  Jonadab, 

filius  Semmaa  fratris  David  ,  vir  prudens  valdc. 

4.  Qui  dixit  ad  eum  ;  Quare  fic  attenuaris  macie 
fili  regis  per  fingulos  dies?  cur  non  indicas  mihi .'  Di- 
xitque ei  Amnon  :  Thamar  fororem  fratris  mei  Ab- 
falom amo. 

5 .  Cui  refpondit  Jonadab  :  Cuba  fuper  leifum  tuum , 
&  languorem  fimula  :  cumque  venerit  pater  tuus  ut 
viftfet  te  ,  die  ei :  Veniat ,  oro  ,  Thamar  foror  mea  , 
ut  det  mihi  cibum  ,  Sc  faciat  pulmentum  ut  comedara 
deraanu  ejus. 

6.  Accubuit  itaque  Amnon ,  &  quafi  .Tgrotare  coe- 
pit  :  cumque  veniffet  rex  ad  vifitandum  eum  ,  ait  Am- 
non ad  regem  :  Veniat ,  obfecro ,  Thamar  foror  mea , 
ut  faciat  in  oculis  meis  duas  forbitiunculas  ,  &  cibum 
capiam  de  manu  ejus. 

7.  Mifit  ergo  David  ad  Thamar  domum  ,  dicens  : 
Veni  in  domum  Amnon  fratris  tui ,  &  fac  ei  pul- 
mentum. 

8.  Venitque  Thamar  in  domum  Amnon  fratris  fui : 
ille  autem  jacebat :  qu.-e  toliens  f^irinam  commifcuit : 

2"«»;.  /. 


A       NOVA. 

&  liqiiefaciens  ,  in  oculis  ejus  coxit  forbitiunculas. 

9.  Tollenfque  quod  toxerat ,  etfiidit ,  &  pofuie 
coram  eo ,  &  noluit  comedere  :  dixitque  Amnon  :  Eji- 
cite  univerfos  ^  me.  Cumque  ejeciflent  omnes  , 

I  o.  dixit  Amnon  ad  Thamar  :  Infer  cibum  in  con- 
clave ,  ut  vefcar  de  manu  tua.  Tulit  ergo  Thamar 
forbitiunculas  ,  quas  fecerat,  &  intulit  ad  Amnon  fra- 
trem  fuum  in  conclave. 

I  I .  Cumque  obtuliflet  ei  cibum ,  apprehendit  eam  , 
&  ait  :  Veni ,  Cuba  mecum  foror  mea. 

I  i.  Qua;  refpondit  ei  :  Noli  frater  mi ,  noli  oppri- 
mere  me  ,  neque  enim  hoc  fas  eft  in  Ifrael  ;  noli  fa- 
cere  ftultitiam  banc. 

I  3.  Ego  enim  ferrc non  potero  opprobrium  meum  , 
&  tu  eris  quafi  unus  de  infipientibus  in  Ifrael  ;  quin 
potius  loquere  ad  regem  ,  &  non  negabit  me  tibi. 

14.  Noluit  autem  acquiefcere  precibus  ejus,  fed 
prarvalens  viribus  opprelTit  eam  ,  &  cubavit  cum  ea. 

I  5.  Etexofam  eam  habuit  Amnon  odio  magno  ni- 
mis ;  ita  ut  majus  elfet  odium  quo  odcrat  earn  ,  aibore 
quo  ante  dilexerat.  Dixitque  ei  Amnon:  Surge,  &  vade. 

16.  Qua;  refpondit  ei ;  Majus  eft  hoc  malum  ,  quod 
nunc  agis  adversum  me  ,  quam  quod  ante  fecifti ,  ex- 
pellens  me.  Et  noluit  audire  eam  : 

17.  fed  vocato  puero,.  qui  miniftrabat  ei  ,  dixit: 
Ejice  banc  a  me  foras,  &  claude  oftium  poft  eam. 

18.  Oua;  induta  crat  talari  tunica  :  hujul'cemodi 

Yyy 


53« 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    XIII. 


NOVA. 


in.  Dixit  autera  ei  Abfalom  frater  fuus  ;  Nunquid 
Amnon  fiater  tuus  concubuit  tecum  ?  fed  nunc  foror 
tace ,  frater  tuus  eft  :  neque  afHigas  cor  tuum  pro 
hac  re.  Manlit  itaque  Thamar  contabelcens  in  domo 
Abfalom  fracris  fui. 


V  u  L  c  A  T  A 
enim  filis  regis   virgines  veftibus  utebantur.    Ejecit 
itaque  earn  mmifter  illius  foras  :  claufitque  fores  port 
cam. 

1 9.  Qus  afpergens  cinerem  capiti  fuo,  fciffa  tala- 
ri tunica  ,  impolitilque  manibus  fuper  capuc  fuutn , 
ibat  ingrediens  ,  &  damans. 

Versioantiqua.  Vulgatanova. 

I»M/.G»rm.7.       21 &:nolLUtContrift:.\iefpiritum  Amnon  filii  n.   Cum  autemaudiflet  rex  David  verba  hac, 

fui ,  C^UOniaiB  diligebat  cum  ,  quia  primOgenitUS     contriftatus  eft  valde  ,  &  noluit  contriflare  fpiri- 
erat  ei.  turn  Amnon  filii  fui ,  quoniam  diligebat  eum  , 

quia  primogenitus  erat  ei. 

VULGATA       NOVA. 

ir.  Porro  non  eft  locutus  Abfalom  ad  Amnon  , 
nee  malum  nee  bonum  :  oderat  enim  Abfalom  Am- 
non ,  eo  quod  viohlTet  Thamar  fororem  fuam. 

1?.  Fadumeftautem  poft  tempus  biennii ,  ut  ton- 
derentur  ovcs  Abfalom  in  Baalhafor ,  qus  eft  juxta 
Ephraim  :  &  vocavit  Abfalom  omnes  filios  regis  , 

14.  venitque  ad  regem ,  &  ait  ad  eum  :  Ecce  ton- 
dentur  oves  fervi  tui :  veniat ,  oro,  rex  cum  fervis 

Versio    antiqua. 

Ihid.  27 Feceratque  Abfalom  convivium  quad 

COnvivium  regis.  cam  eo  Amnon  &  univerfos  filios  regis.  Fecerat- 

que Abfalom  convivium  quali  convivium  regis. 

Vulgata     nova. 

18.  Prsceperat  autem  Abfalom  pueris  fuis ,  di- 
cens : Obfervate  cum  temulentus  fuerit  Amnon  vino, 
&  dixero  vobis :  Percutite  eum  ,  &  interficite  :  noli- 
te  timere  :  ego  enim  fum  qui  prascipio  vobis :  robo- 
ramini ,  &  eftote  viri  fortes. 

19.  Fecerunt  ergo  pueri  Abfalom  adversum  Am- 
non ,  ficut  prsceperat  eis  Abfalom.  Surgentelque  om- 
nes filii  regis ,  afcenderunt  iinguli  niulas  fuas ,  &  tlige- 
runt. 

J  o.  Cumque  adhuc  pergerent  in  itinere  ,  fama  per- 
venit  ad  David,  dicens  ;  Perculfit  Abfalom  omnes  fi- 
lios regis  ,  &  non  remanfit  ex  eis  ialrem  unus. 

3 1.  Surrexit  itaque  rex,  &  fcidit  veftimenta  fua, 
&  cecidit  fuper  terram  :  &  omnes  fervi  illius,  qui 
afllftebant  ei ,  fciderunt  veftimenta  fua. 

}  1.  Refpondens  autem  Jonadab  films  Semmaa  fra- 
tris  David  ,  dixit :  Ne  iftimet  dominus  meus  rex , 
quod  omnes  pueri  filii  regis  occifi  fint  :  Amnon  fo- 
lus  mortuus  eft ,  quoniam  in  ore  Abfalom  erat  pofi- 
tus ,  ex  die  qua  oppreiiit  Thamar  fororem  ejus. 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

*.li.  Sic  etiam  hab.  Mf.  Corb.  i.  cum  Vulg.  fimili-  t.  z/.  Habet  fimiliter  Corb.  n.  3.  cum  Vulg.  fed  in 

~  marg.   inferior!  ;  item    Germ.  n.  9.  expunita  de  mote  ; 

dcfunt  in  Hebr.  in  Gr.  veto  lie  :  Kai  t-Trcivzn  ' Adorahut/A 
fsoT-.y  xttTx  r:v  wotcc  tv  ^aci^ji-;"  una  Compl.  ifta  delet. 
Nota  fctibi  Ahtff.iitm  ,  non  Abpilen  :  Ambrof.  1.'  de  fug. 
(xc.  c.  4. 10.   I.  416.  b.  Altffatcni  item  infra  1008.  d. 


fuis  .id  fervum  fuum. 

1 5 .  Dixitque  rex  ad  Abfalom  :  Noli  fili  mi ,  noli 
rogare  ut  veniamus  omnes,  fltgravcmus  te.  Cum  au- 
tem cogeret  eum ,  &  noluiftet  ire  ,  benedixit  ei. 

i6.  Et  ait  Abfalom  :  Si  non  vis  venire ,  veniat  , 
obfecro ,  nobifcum  faltem  Amnon  frater  meus.  Dixit- 
que ad  eum  rex  :  Non  eft  necefl'e  ut  vadat  tecum, 


Vuigata    nova. 
17.  Coegit  itaque  Abfalom  eum  ,  &  dimifit 


3  3.  Nunc  ergo  ne  ponat  dominus  meus  rex  faper 
cor  fuum  verbum  iftud  ,  dicens  ;  Omnes  hlil  regis  oc- 
cifi funt  :  quoniam  Amnon  folus  mortuus  eft. 

34.  Fugit  autem  Abfalom  :  &  elevavit  puer  fpe- 
culator  oculos  fuos  ,  &  afpexit  :  &  ecce  populus  mul- 
tus  veniebat  per  iter  devium  ex  latere  montis. 

3  5 .  Dixit  autem  Jonadab  ad  regem  :  Ecce  filii  re- 
gis adfunt  :  )uxta  verbum  fervi  tui  fie  fiftum  eft. 

36.  CJimque  ceffafiet  loqui  ,  apparuerunt  &  filii 
regis  :  &  intrantes  levaverunt  vocem  fuam  ,  &  fle\  c- 
runt  :  fed  &  rex  &  omnes  fervi  ejus  fleverunt  plo- 
ratu  magno  nimis. 

3  7.  Porro  Abfalom  fugiens ,  abiit  ad  Tholomai  fi- 
lium  Ammiud  regem  Geflur.  Luxit  ergo  David  filiura 
fuum  cunAis  diebus. 

38.  Abfalom  autem  ciim  fugiflet ,  &  venillet  in 
Geftiir ,  fuit  ibi  tribus  annis. 

39.  Celfavitque  rex  David  perfequi  Abfalom  ,  eo 
quod  confolatus  effet  fuper  Amnon  interitu. 


ter  Corb.  n.  5.  fed  in  ir.fcrioti  marg.  item  Germ.  n.  9. 
intra  textum  ,  at  expuni^a  de  more  :  penitus  abfunt  ab 
Hebr.  in  Grxco  vero  funt  ad  verbum  ,  exceptis  duobus , 
k'x  eVi^ttwcs  ,  non  contrifi.ivtt ,  pro  ticluit  contrtfiare  ,  &  a.v- 
■n  wr ,  funs  erat.,  pro  naiei.  Defunt  cunfta  in  ed.  Compl. 


Vide   (is  Aucl.  I.  de  promilf.  apud  Profp.  p.   151.  d.   e. 


CAPUT       XIV. 


V  U  I  G   A  T 

I.  T  Ntelligens  autem  Joab  filius  Sarvi^e  ,  quod  cor 

A  regis  verfujn  effet  ad  Abfalom  , 

X.  mifit  Thecuam  ,  &  tui  it  inde  mulierem  fapien- 
tem  :  dixitque  ad  earn  :  Lugere  te  fimula  ,  &  indue- 
re  vefte  lugubri  ,  &  ne  ungaris  oleo  ,  ut  fis  quafi 
mulier  jam  plurimo  tempore  iugens  mortuum : 

3.  &  ingredieris  ad  regem,  &  loqueris  ad  eum 
ferniones  hujufcemodi.  Pofuit  autem  Joab  verba  in 
ore  ejus. 

4.  Itaque  cum  ingrefla  fiiilTet  mulier  Thecuitis  ad 
regem ,  cecidit  coram  eo  fuper  terram  ,  &  adoravit , 
&  di.xit :  Serva  me  rex. 


A      N  o  V  A. 

5 .  Et  ait  ad  eam  rex  :  Quid  caufs  habes  ?  Qui  ref- 
por.dit  ;  Heu  ,  mulier  vidua  ego  fum  ;  mortuus  eft 
enim  vir  meus. 

6.  Et  ancillae  tu,-E  erant  duo  filii :  qui  rixati  funt 
adversum  fe  in  agro ,  nuUufque  erat  qui  eos  prohi- 
bere  polfct :  &  percuffit  alter  alterum ,  &  interfecic 
eum. 

7.  Et  ecce  confurgens  univerfa  cognatio  adver- 
sum ancillam  tuam  ,  dicit  ;  Trade  eum  qui  perculTIt 
fratrem  fuum  ,  ut  occidanius  eum  pro  aniiiia  fratris 
fui  quem  interfecit ,  &  deleamus  h.-Eredem  :  &  qus- 
ruRt  extinguere  fcintUlam  meam ,  qu£  reliftaeft,  ut 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.   XIV. 


J?9 


VuiOAXA       NOVA. 


non  fupeifit  viro  meo nonien ,  &  reliquire  fuper  terrain,     domiiius  iiieus  rex  ,  ut  ncc  benediftionc ,  nee  nialedic- 


ti.tc. 
18.52.2; 
3j.11. 


i.Rf 


8.  £t  ait  rex  ad  mulierem  :  Vadc  in  doinum  tuaiii , 
&  ego  jubebo  pro  te. 

9.  Di:;itqiie  mulier  Thecuitis  ad  regeni  :  In  nie  , 
domine  mi  rex  ,  fit  iniquitas ,  &  in  domuiii  patris  mei  : 
le.t  -autem  &  thromis  ejus  lit  innocens. 

10.  Et  ait  rex  :  Qui  contradixerit  tibi ,  adduc  eum 
ad  me ,  &  ultra  non  adder  ut  tangat  te. 

I  I .  Qua;  ait  :  Recordetur  rex  Domini  Dei  fui ,  ut 
non  multiplicentur  proximi  fanguinis  ad  ulcilcendum  , 
&  nequaquam  interriciant  tilium  nieum.  Qui  ait  :  Vi- 
vit  Dominus ,  quia  non  cadet  de  capiliis  tilii  tui  (u- 
per  terram. 

11.  Dixit  ergo  mulier  :  Loquatiir  ancilla  tua  ad 
dominuin  meum  regem  verbum.   Et  ait :  Loquere. 

15.  Dixitque  mulier  :  Quare  cogitarti  hu|ufcemo- 
di  rem  contra  populum  Dei ,  &  locutus  eil:  rex  ver- 
bum iftud ,  ut  peccet ,  &  non  reducat  ejeftum  fuum  ? 

14.  Omnes  morimur ,  &  quafi  aqus  dilabimur  in 
terram ,  quE  non  revertuntur  :  nee  vult  Deus  perire 
animam  ,  fed  retraftat  cogitans  ne  penitus  pereat  qui 
abjeftus  eft. 

I  f .  Nunc  igitur  veni  ,  ut  loquar  ad  dominum 
meum  regem  verbum  hoc ,  prsfeute  populo.  Et  dixit 
ancilla  tua  :  Loquar  ad  regem ,  fi  quo  modo  faciat 
rex  verbum  ancilL-s  fuT. 

16.  Et  audivit  rex  ,  ut  liberaret  ancillam  fuam  de 
manu  omnium ,  qui  volebant  de  h.-ereditate  Dei  de- 
lere  me,  &  filium  meum  fimul. 

I  7.  Dicat  ergo  ancilla  tua  ,  ut  fiat  verbum  domini 
mei  regis ficut  facnficium.  Sicut  enim  angelus  Dei,  fic  eft 

V  U  L  G  AT  A 


NOVA. 
16,   Et  quando  tondebat  capillum  (  femel  au- 


tione  moveatur  :  unde  &  Dominus  Deus  tuus  eft  tecum. 

18.  Et  refpondcns  rex  ,  dixit  ad  mulierem  :  Ne 
abfcondas  A  me  verbum  ,  quod  te  interrogo.  Dixit- 
que ei  mulier  :  Loquere  doniine  lui  rex. 

19.  Et  ait  rex  ;  Nun(|uid  manus  Joab  tecum  eft 
in  omnibus  iftis  ?  Refpondit  mulier,  &  ait  :  Per  fa- 
lutein  anim:e  rua; ,  domine  mi  rex  ,  nee  ad  fmiftram , 
nee  ad  dexteram  eft  ,  e)?  omnibus  liis  qus  locutus 
eft  dominus  mens  rex  :  fervus  enim  tuus  Joab ,  ipfe 
pr.Tcepit  mihi ,  &  ipfe  pofuit  in  os  ancill.-E  tu,-s  om- 
nia veiba  lia^c. 

10.  Ut  verterem  figuram  fermonis  hujus ,  fervus 
tuus  Joab  prajcepit  iftud  :  tu  autem  domine  mi  rex  , 
fapiens  es  ,  ficut  liabet  fapientiam  angelus  Dei ,  ut  in- 
telligas  omnia  fuper  terram. 

ii.  Et  ait  rex  ad  Joab  ^  Ecce  placatus  feci  ver- 
bum tuum  :  vade  ergo ,  &  revoca  pucrum  Abfalom. 

1 1 .  Cadenfque  Joab  fuper  faciem  fuam  in  terram ', 
adoravit ,  &  benedixit  regi  :  &  dixit  Joab  :  Hodie  in- 
tellexit  fervus  tuus  ,  quia  inveni  gratiam  in  oculis  tuis, 
domine  mi  rex  :  fecUH  enim  fermonera  fervi  tui. 

1 5.  Surrexit  ergo  Joab  &  abiit  in  Gelliir  ,  &  ad- 
duxit  Abfalom  in  Jerufaiem. 

14.  Dixit  autem  rex  :  Revertatur  in  domum  fuam , 
&  faciem  meam  non  videat.  Reverius  eft  itaque  Ab- 
falom in  domum  fuam  ,  &  faciem  regis  non  vidit. 

15.  Porro  ficut  Abfa-         25 Vide  Not. 

lorn  ,  vir  non  erat  pulcher 

in  omni  Ifrael  ,  &  decorus  niniis  :  i  veftigio  pedis  uf- 
que  ad  verticem  non  erat  in  eo  uUa  macula. 

V  E  R  s  I  o 


A  N  T  I  Q  U  A. 

2.6 tondebat  ciput  ruiim,  quia  gravaretLir  :  s.PAnUn.ip.ti. 

tem  in  anno  tondebatur  ,  quia  gravabat  eum  c.^-     CUm  autem  detonfus  eflet  ,   poilder.lbat  capillos  '34-*- 
fades )  ponderabat  capillos  capitis  fui  ducentis    capitis  lui ,  Si  erant  centiim  liclorum  ,  pondere 
ficlis  ,  pondere  publico.                                               regali. 

2.7.   Nati  funt  autem  Abfalom  filii  tres  :&  fi-          2y Hxc  fllit  in  matrimonio   Roboam  filii  txcod.Corh.n, 

lia  una  nomine  Thamar ,  elegantis  forma;.              Salomonis  ,  &  pepetit  ei  Abiam.  i  J. 

VULGATA        NOVA. 

z8.  Manfitque  Abfalom  in  Jerufaiem  duobus  an-     gem  :  qui  noluit  venire  ad  eum.  Cumque  fecundo  mi- 
nis ,  &  faciem  regis  non  vidit.  liilet ,  &  ille  noluiflet  venire  ad  eum  , 
19.  Miilt  itaque  ad  Joab  ,  ut  mitteret  eum  ad  re- 


Vu  lgata'novx. 
50.  dixit  fervis  fuis  :  Scitis  agrum  Joab  juxta 
agrum  meum  ,  habentem  melfem  hordei  :  ite  igi- 
tur ,  &  fuccendite  eum  igni.  Succenderunt  ergo 
fervi  Abf  ilom  fegetem  igni.  Et  venientes  fervi 
Joab ,  fciffis  veftibus  fuis  ,  dixerunt  :  Succen- 
derunt fervi  Abfalom  partem  agri  igni. 

*     V 


Versio    antiqua. 

30 Et  venientes  fervi  Joab ,  IliiTis  veftimen- 

tis  fuis ,  dixerunt  :  Succendetunt  fervi  Ablalom 
partem  agri  igni. 


nu. 


U   I  G   a  T  a 


91.  Surrexitque  Joab  ,  &  venit  ad  Abfalom  in  do- 
mum ejus ,  &  dixit ;  Quare  fuccenderunt  fervi  tui 
fegetem  meam  igni  ? 

;i.  Et  refpondit  Abfalom  ad  Joab  :  Mifi  ad  te 
obfecrans  ut  venires  ad  me  ,  &  mitterem  te  ad  re- 

NoTjE    ad    Versi 

TJ'.  2J.  Hjtc  Ambrof.  non  malt  reddit  1.  1.  offic.  c. 
IZ.  to.  1.  97.  c.  dicens :  AhtfJ'iilon  ertu  D.ivtd  rrgis  fitiiis , 
decore  znjigm^  ,  egregim  forma  ,  prajii^ns  jitventd  ,  tti\  jtt  vir 
talis  in  ifrael  twn  reperiretur  .,  a  ve^igzo  pedis  lifjlie  ad  -ver- 
ticem immticitlatits. 

yf.  16.    Pauliim  differt  Grxcum ,  ubi  fic  :  KctI  cV  tw 

Jc,  KSlpif^iv&i;  afTHf  eVnoe  tmv  rpix^-  ti7^  xe^aAiV^  aurS  Ala.- 
xcffiV?  (^('x?.^^  cc  Tca  QU^oa  tu  /5ac/?i;xw'  Et  cttm  tonderetitr 
ipfe  caput  fiimi  ,  (  ^  fitiiim  eft  ah  initio  dierttm  in  dies 
qitaudo  tmidcbatm ,  qiminam  aggravahaiiir  fuper  eum  )  fj 
tcnfus  pander JVit  capillum  capitis  fui  ducentos  /iclos  in  Jiclo 
regio.  Una  edit.  Compl.  hab.  Ky.\  iT»  tn.-tToV  QUmit ,  ^ 
irat  centum  Jitlarum,  ut  flip,  loco  ducentos  /ictus. 

jf-,  17.  Similiter  in  Germ,  n,  j.  intra  tectum,  fed  de- 
Tom.  I. 


gem  ,  &  diceres  ei :  Quare  veni  de  Geffur  >  melius  mihi 
erat  ibi  elle  :  obfecro  ergo  ut  videam  faciem  regis  : 
qu^d  fi  memor  eft  iniquitatis  nie.-e  ,  interficiat  me. 

5;.   Ingrelliis  itaque  Joab  ad  regem  ,  nunciavit  ei 
omnia  ;  vocatufque  eft  Abfalom  ,  ix  intravit  ad  re- 

ONEM      ANTIQUAM. 

leta  de  more;  in  Germ,  autem  n.  11.  adduntur  in  infer, 
margine  poft  hxc  Vulgatae  verba  ,  elegantis  fcrm.t  :  abfunc 
ab  Hcbr.  Nunc  autem  ,  licet  iiiiegra  luperlint  in  canone 
Hebraic*  veritatis  ,  ut  ait  Manianxus ,  ttanfversa  tamen 
lineA  jugulantur  ,  tanquam  adulterina  aique  afcita  de  Gra:- 
cis  exemplaribus  ,  ut  &  plura  alia  paffim  difperfa.  In  Or. 
nunc  lie  legiintur:  Ka!  ylri^ai  7""n  FoSoa^  via  Soc^-j//.i!^t , 
J,  Ti'xT<i  dvTU  Tor  'A&a-  Et  fit  uxor  Rtboam  filto  Salomon  , 
JJ  pant  ei  Abia.  Vide  Not.  h.  MariianiKi  noftri  in  hunc 
loc.  to.   I.  nov.  edit.  Hier. 

If.  50.  Sic  etiam  habent  Mfs.  Corb.  i.  &  5.  ad  marg. 
cum  Viilg.  item  Germ.  n.  7.  &  9.  intra  texium  :  ab- 
funt  abHebr.  in  Grxco  vero  iic  ,  pene  ad  verbum  :  Ka! 

ifiiria.  ai/T^T» ,  i,  fiVoi"  'inrTuC^^'  »'  AuMi  'Aiioj-ahu/i 
Tiir  fiifUn  w  Ti^fi'  Defiuic  in  edit.  Com^l.  fed  foU. 

Xyy  ij 


540  LIBER    II.    REGUM.    Cap.    XV. 

VULGATA       NOVA. 

gem ,  &  adoravit  fuper  faciem  terrse  coram  eo  :  ofculatufque  eft  rex  Abfalom. 


CAPUT     XV. 


Amh.  1. 1.  offic.i 


Versio    antiqua. 

I Abeffalon  fecit  fibi  currus,  &equos,  & 

viros  qiiinquaginta  ,  qui  praecurrerent  ante  eiim. 

-...  Surgebat  diluculo  ,  &  ftabat  ante  portam 
in  via ,  ( &  fi  quern  ad\'ertiffet  regis  judicia  qux- 
rentem,  accedebat  ad  eum,  dicenr-. )  Ex  qua  civi- 


IuMf.Gtrm.n.y, 


VuiGATA     NOVA. 


i.TGitur  poft  hac  fecit  fibi  Abfalom  currus, 
A  &  equires  ,  &  quinquaginta  viros,  qui  pra- 

cederent  eum. 

1.   Et  mane  confurgens  Abfalom  ,  ftabat  jux- 

ta  introitum  port.-E  ,  &  omnem  virum  ,  qui  ha- 

bebat  negotium  ut  veniret  ad  regis  judicium  ,  vo- 
tate  es  tii?  Refpondebat  ille  :  Ex  una  tribu  ium  de     cabat  Abfalom  ad  fe,  &  dicebat  :  De  qua  ci- 


nibubus  Iftacl  iervus  tuus. 


3.  (  Referebat  )  Abeffalon  :  Verba  tua  bona 
funt  &  directa.  Et  qui  te  audiat ,  non  eft  tibi  da- 
tus  a  rege 

4 Quis  conftimet  me  judicem,  &  quifquis 

ad  me  veniet ,  cuicunque  fuerit  judicium  (  necef- 
farium , )  juftificabo  ilium  ? 

5.  Et  cum  accederent  adorare  eum  ,  exten- 
dens  manus  luas,  apprehendebat ,  atque  olculaba-    falutaret  ilium ,  extendebat  manum  fuam 
tur  COS.  prehendens ,  ofculabatur  eum. 

VuLGATA       NOVA. 


vitate  es  ru  ?  Qui  refpondens  aiebat  :  Ex  una  tri- 
bu  Ifrael  ego  fum  fervus  tuus. 

5 .  Refpondebatque  ei  Abfalom  :  Videntur  mi- 
hi  fermones  tui  boni  &  jufti.  Sed  non  eft  qui  te 
audiat  conftitutus  4  rege  :  dicebatque  Abfalom  : 

4.  Quis  me  conftiruat  judicem  fuper  terram  , 
ut  ad  me  veniant  omnes  qui  habent  negotium ,  & 
jufte  judicem? 

5.  Sed  &  ciim  accederet  ad  eum  homo  ut 

&  ap- 


6.  Faciebatque  hoc  omni  Ifrael  venienti  ad  judi- 
cium ,  ut  audiretur  k  rege  ,  &  follicitabat  corda  vi- 
rorum  Ifrael. 

7.  Poft  quadraginta  autem  annos,  di>dt  Ablalom 
ad  regem  David  :  Vadam  ,  &  reddam  vota  mea  qu:e 
vovi  Domino  in  Hebron. 

8.  Vovens  enim  vovit  fervus  tuus ,  cum  effet  in 
Geftur  Syria ,  dicens :  Si  reduxerit  me  Dominus  in  Je- 
l-ufalem  ,  facrificabo  Domino. 

9.  Dixitque  ei  rex  David  :  Vade  in  pace.  Et  fur- 
rexit ,  &  abiit  in  Hebron. 

10.  Mifit  autem  Abfalom  exploratores  in  univer- 
fas  tribus  Ifrael ,  dicens  ;  Statmi  ut  audieritis  clango- 
rem  buccin.-e  ,  dicite  ;  Regnavit  Abfalom  in  Hebron. 

1 1 .  Porro  cum  Abfalom  ierunt  ducenti  viri  de  Je- 
fufalem  vocati ,  euntes  fimplici  corde ,  &  caufam  pe- 
nitus  ignorantes. 

II.  Accerfivit  quoque  Abfalom  Achitophel  Gilo- 
nitem  confiliarium  David  ,  de  civitate  fua  Gilo.  Ciim- 
que  immolaret  vidimas  ,  fada  eft  conjuratio  valida, 
populufque  concurrens  augebatur  cum  Abfalom. 

I  J.  Venit  igitur  nuncius  ad  David  ,  dicens :  Toto 

Versio    antiqua. 

io &  Dominus  faciat  tecum  mifeiicordiam 

&  veritatem. 


corde  univerfus  Ifra«;l  fequitur  Abfalom. 

14.  Et  ait  David  fervis  fuis ,  qui  erant  cum  eo  in 
Jerufalem  :  Surgite  ,  fegiamus  :  neque  enim  erit  nobis 
effugium  a  facie  Abfalom  :  feftinate  egredi  ,  ne  forti 
veniens  occupet  nos  ,  &  impellat  fuper  nos  ruinam  , 
&  percutiat  civitatem  in  ore  gladii. 

1 5 .  Dixenintque  fervi  regis  ad  eum  :  Omnia  qua- 
cunque  pr.Tceperit  dominus  nofter  rex  ,  libenter  exe- 
quemur  fervi  tui. 

16.  Egreflus  eft  ergo  rex,  &  univerfa  domus  ejus, 
pedibus  fuis  :  cSc  dereliquit  rex  decem  mulieres  con- 
cubinas  ad  cuftodiendam  domum. 

17.  Egrelliifque  rex  &  omnis  Ifrael  pedibus  fuis, 
ftetit  procul  k  domo  , 

18.  &  univerfi  fervi  ejus  ambulabant  juxta  eum, 
&  legiones  Cerethi  &  Phelethi ,  &  omnes  Gethaji , 
pugnatores  validi ,  fexcenti  viri ,  qui  fecuti  eum  fue- 
rant  de  Geth  pedites  ,  pra-cedebant  regem. 

19.  Dixit  autem  rex  ad  Ethai  Gethseum  :  Cur  ve- 
nis  nobifcum  ?  revertere  ,  &  habita  cum  rege  ,  quia 
peregrinus  es ,  &  egreflus  es  de  loco  tuo. 


N  o  T  JE    a  : 


VuLGATA      NOVA. 

10.  Heri  venifti,&  hodie  compelleris  nobif- 
cum egredi  >  ego  autem  vadam  quo  iturus  fum  : 
revertere ,  &  reduc  tecum  fratres  tuos  ,  &  Do- 
minus faciet  tecum  mifericordiam  &  veritatem , 

Versionem    At 


■t.  I.  Hunc  t.  Sc  quatuor  fequentes  texcui  veteri  pri- 
mum  adjungere  piguit  ,  ciim  Ambrof.  htc  rem  narrare 
potiiis  quam  ipfamet  verba  Scriptun  referre  videreiur  : 
quia  tamen  non  libere  fupia  modum  &  folute  eadem  per- 
currit  S.  Doctor ,  quin  imo  verbis  iifdem  pallim  uticur , 
ilia  cxteris  afl'uere  non  dubitavimus  ,  ea  taraen  adhibici 
cautione ,  ut  intra  parenthefim  includerentur ,  vel  etiam 
penitus  toUaentur  ilia  ,  quae  liberius  expreffa  vifa  funt. 
Sic  itaque  Tt.  primus  Grjtce  nunc  legitur  :  Kotl  ifailo  ni- 

i  ■z^v'mcvlct.  «V/for;  -aagicTf^X'"  i.uvfoSst  iim-  qui  ref- 
'pon^ent  Latino  fupra. 

■jf.  z.  Ita  Grasce  :  Kal  w^Qe^cEf  'AC?ara>&V  >  5f  ^ ^"  '^^*'* 
X-^^  "^^^  ^^^  "^"^  <?fVn;*  (  edit.  Compl.  eVI  tv;  o'/k  tm? 
TOu't'?'  )  i  i'li'vi'i't  ■^•«5  «'"f  S  s'-ilnl:  x-pki; ,  li^Jf  •sifj;  rot 

7£K  ayTW'  'Ejt  irroia;  is'^m-jk;  Qu  si  i  Kai  st-Trsf'  E>c  ^/^5 
■f^\^r  'I'.&m  0  Ai\H  C"-  '•  *•  ^'  <''''"■"'"  ["rgthai  Ahef- 
Jhlom  ,  ^  flahat  fuper  m.xnam  vi.t  fori.t :  (  vel  cum  Compl. 
/"per  z'i.xm  porl.t  :  )  '^  f.idum  eft,  emtlis  vir  cut  int  judi- 
eium,  veniibat  »d  regem  in  judtstHin  i  55  cLtmnbAt  ad  eum 


I  T  I  Q  U  A  M. 

AhJJalem  ,  ^  dicebat  ei  :  Ex  quali  civitate  tit  es  ?  El  di- 
xit:  Ex  una  iriluum  Ifrael  frvm  itius. 

Tf.  5.  Gr.  Kal  eTVe  'srfc;  alvrsr  i  'ASjOTa^ctft'  *I/if  Oi 
>o7ci  Qv  dyci^o:  K)  suy.i^o:  ,  (  edit.  Compl.  j,  Koj^vhv^ov- 
't't:)  ti  3  diyw  lf)t  ss'i  Q^i  «Japa  t^  ^aCi>ja-;.  Et  dixit  ad 
eum  'AkJJaUm  :  Ecce  verba  tua  bona  2/  jacilia  ,  (  Compl. 
direda  )  CJ  ?'"  audiat  non  eft  tibt  a  rege. 

1^.  4.  Gr.  Kai  u-ttsv  'ACec<r«>w,«'  Ti?  /«5  x«7as'H5<i  y.pt' 
TMK  cr  Tn  7«  ,  ij  eV  s/ui  s^^vc^'iat  «ra?  dyvp  co  f «f  »1  «V?/- 
MyU  i.  Kfiiii  ,  5  Amcutka  a't/Tj'i  ;  Quis  me  conftituet  judi- 
cem in  terra  ,  ^  fuper  me  veniet  ommi  vir  cuicttnque  fuC" 
Tit  cemrovirjia  ^  judicium  ,  {J  juftificabe  eum  ? 

It.  y.  Ambrof.  primo  ait :  Talibus  delimbai  Jinguhs  fer- 
monibus  ,  deinde  lie  ;  Et  ciim  accederent ,  &c.  quse  fupra. 
In  Gr.  lie  ;  Kal  iyitflo  It  1u  hU^iiv  iv/0(  tb  ■n-ejcwufcai 

«,  vi.ci%(p'ays;v  durh-  Et  failum  eft  ciim  afpropinquaret  vir 
ad  adorandum  eum  ,  ^  extendebat  manum  fuam  >  ^  ap' 
prebendebat  eum  ,   'i^  Jeafculabatur  eum. 

t.  20.  Habent  fimiliiercodd.  Corb.  n.  i.  &  5.  fie  eiiam 
in  Gt«to  ,  uno  excepto ,  wcuV^ ,  fiiiit ,  pro  Jaciai. 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    XV. 


hif.  19, 


VULGATA     NOVA, 
quia  oftendlfti  gratiam  &  fidem. 


54' 


1 1 .  Et  relpondit  Ethai  rcgi ,  dicens  :  Vivit 
Dominus  ,  &  vivit  dominus  nieus  rex  :  quoniani 
in  quocunque  loco  fiieris  domine  mi  rex  ,  live 
in  morte  ,  five  in  vita  ,  ibi  erit  fcrvus  tuus. 

V  U  I.  G  A  T  A 


Versio    antiqua. 
-21 &  vivit  anima  tua,  domine  mi  rex BxMf.Ctrm.tt.j. 


nova. 

i^.  Venit autem & Sa- 


Versio    antiqua. 
a<i.  Et  dixit  rex  David  ad  Sadoc  facerdotem  : 


zi.  Etait  David  Ethai :  Veni ,  &  tranfi.  Ettran- 
fivit  Ethai  Gethi-Eus  ,  &  omnes  viri  qui  cum  eo  crant , 
&  reliqua  multitudo. 

i;.  Omnefque  flebant  voce  magna,  &  univerfus 
populus  tranfibat  :  rex  quoque  traiifgrediebatur  tor- 
rentem  Cedron  ,  &  cunitus  populus  incedebat  contra 
viam  ,  qui  refpicit  ad  defertum. 

Vulgata    nova. 
if.  Et  dixit  rex  ad  Sadoc:  Reporta  arcam 
Dei  in  urbem  :  ti  invenero  gratiam  in  oculis  Do- 
mini ,  reducet  me  ,  &  oftendet  milii  earn  ,  & 
tabernaculum  fuum. 

Vulgata 

2,6.  Si  autem  dixerit  mihi  :  Non  places  :  prxfto 
fum  ,  faciat  quod  bonum  eft  coram  fe. 

zy.  Et  dixit  rex  ad  Sadoc  facerdotem  ;  O  videns 
revertere  in  civitatem  in  pace  :  &  Achimaas  filius  tuus  , 
&  Jonathas  tilius  Abiathar  ,  duo  filii  veftri ,  fint  vo- 
bifcura. 

i8.  Ecce  ego  abfcondar  in  campeftnbus  deferti , 
donee  veniat  fermo  a  vobis  indicans  mihi. 

i  9.  Reportaverunt  ergo  Sadoc  &  Abiathar  arcam 
Dei  in  Jerufalem  :  &  manferunt  ibi. 

30.  I'orro  David  afcendebat  Clivum  olivarum  , 
fcandens  &  flens ,  nudis  pedibus  incedens  ,  &  oper- 
to  capite  :  fed  &  omnis  populus  ,  qui  erat  cum  eo , 
operto  capite  afcendebat  ploraiis. 

3 1.  Nunciatum  eft  autem  David  ,  quod  &  Achi- 
tophel  eflet  in  conjuratione  cum  Abfal(im  ,  dixitque 
David  :  Infatua  ,  qujefo  ,  Domine  confilium  Achito- 
phel. 

NoT-«    ad    Versionem    antiquam 

Tf.zi.  Similiter  in  Mfs.Corb.  i.  Sc  5.  pro  his  deVuIg. 
£t  'vivit  Domzrtui  mens  rex.  Item  Gr,  Kcc\  ^y,  0  Kl'ci^^ 
ftv  0  (3«iMi/V  at  in  edit.  Compl.  «'  4''X"  C"  Kt'eis  |KK 
0KStMu  1  ut  fup.  in  Mfs. 

■f.  14.  Mf. Cjrb.  n.  3.  ita  emendat  fee.  manu  ,fa-iler:s 
Domini  -i  Bethitemi  in  Vulg.  deeft  vox  Bethleem:  in  Gr. 
iic  ,    «TO  liui^xf  ,  quod  abed  ab  edit.  Compl. 


^4 Fide  Not. 

doc  facerdos  ,  &  univerfi 

Levita;  cum  eo  ,  portantes  arcam  foederis  Dei ,  &  de- 

pofuerunt  arcam  Dei  :  &  afcendit  Abiathar  ,  donee 

expletus  eflet  omnis  populus ,  qui  egrelfus  fuerat  de 

civitate. 


Circiimage arcam  Domini  in  ci\itatem  :  fi  inve- 
ni  gratijim  ante  Dominiim,  reducet  me,  &  vide- 
bo  earn ,  &.  decorem  ejus. 

NOVA. 

31.  Cumque  afcenderet  Davi-;!  fummitatem  men- 
tis ,  in  quo  adoraturus  erat  Uominum  ,  ecce  occurric 
ei  Chufai  Arachites  ,  fcifla  vefte  ,  &  terra  pleno  ca- 
pite. 

3  3.  Et  dixit  ei  David  ;  Si  veneris  mecum  ,  eri* 
milii  oneri  : 

34.  fi  autem  in  civitatem  revertaris  ,  &  dixeris 
Abialom  ;  Servus  tuus  fum  ,  rex  :  ficut  fui  fervus  pa- 
tris  tui ,  fic  ero  fervus  tuus  :  diffipabis  confilium  Achi- 
tophel. 

5  5 .  Habes  autem  tecum  Sadoc  &  Abiathar  facer- 
dotes  :  &  omne  verbum  quodcunque  audieris  de  do^ 
mo  regis  ,  indicabis  Sadoc  &  Abiathar  facerdotibus. 

36.  Sunt  autem  cum  eis  duo  filii  eorum  ,  Achi- 
maas filius  Sadoc  ,  &  Jonathas  filius  Abiathar  :  & 
mittetis  per  eos  ad  me  omne  verbum  quod  audieritis. 

37.  Veniente  ergo  Chufai  amico  IJavid  in  civita- 
tem ,  Abfalom  quoque  ingrellus  eft  Jerufalem, 


IJyfpegfiiip.  1.  3, 
apptnd,  t,  10.  An^, 


^•.ly.  In  Grjcco  defunt  voces  David  ,  9c  fiicerdstem  : 
deinde  pro  circumnge  ^  legitur  aV3i-pe4"  >  rednc ,  (icut  t? 

©;?  ,  D«,  loco  Domini  i  exinde  pro  luveni ante  Do- 

minum  ,    lie,    ed^w tr  orp(ix\fxc7i  Kuptv  )^  ,  invenero 

in  oculis  Domini  fj ,  fola  Cumpl.  hab.  huirm  Kupln  :  de- 
mum  pro  videh  earn  ,  Asil^i  fail  aurm  ,  oftendet  mihi 
cam. 


CAPUT       XVI. 


ULGATA        NOVA. 


J.  ^^Umque  David  tranfifiet  paululiim  montis  ver- 
V^-/  ticem  ,  apparuit  Siba  puer  Miphibofeth  in 
occurfum  ejus  ,  cum  duobus  afinis  ,  qui  onerati  erant 
ducentisipanibus,  &  centum  alligaturis  uv^  pafl.-E,  & 
centum  mafTis  palatharum  ,  &  utre  vini. 

1.  Et  dixit  rex  Siba; :         2 Fide  Not, 

Quid  fibi  voluiit  hsc  ?  Ref- 

ponditque  Siba  :  Afini ,  domefticis  regis  ut  fedeant : 
panes  &  palath.-e  ,  ad  vefcendum  pueris  tuis  :  vinum 
autem ,  ut  bibat  fi  quis  defecerit  in  deferto. 

3 .  Et  ait  rex  :  Ubi  eft  filius  domini  tui  >  Refpon- 
ditque  Siba  regi  :  Remanfit  in  Jerufalem  ,  dicens  : 

Vulgata    nova. 

7.  Ita  autem  loquebatur  Semei  ciim  maledi- 
ceret  regi  :  Egredere,  egredere  vir  fanguinum  ,  & 
vir  Belial. 

NoT;«     AD    Versi 

T^.i.  Mf.  Germ.  n.  7.  hab.  ad  marg.  poft  vocem  .9/- 
ia,  Drmins  mi  rex ,  quod  abeft  ab  Hebr.  &  Gr.  licut  a 
Vulg. 


Hodle  reftituet  mihi  domus  Ifraefl  regnum  patrls  mei. 

4.  Et  ait  rex  Sibs  ;  Tua  fint  omnia  qus  fijerunt 
Miphibofeth.  Dixitquc  Siba  ;  Oro ,  ut  inveniam  gra- 
tiam coram  te  ,  domine  mi  rex. 

5 .  Venit  ergo  rex  David  ufque  Bahurim  :  &  ecce 
egrediebatur  inde  vir  de  cognatione  domus  Saul  , 
nomine  Semei ,  filius  Gera  ,  procedebatque  egrediens, 
&  maledicebat , 

6.  mittebatque  lapides  contra  David  ,  &  contra 
univerfos  fervos  regis  David  :  omnis  autem  populus , 
&  univerfi  bellatores  ,  A  dextro  &  k  finiftro  latere 
regis  incedebant. 

Versio    antiqua. 
7 Exi  vir  fanguinum 


3.%.  ».8. 


Amir,  in  Tf,  }8, 
».1.844./. 


onem    antiquam. 

If.  7.  Ambr.  ibid.  Videhat  David  conjijlert  adverslim  fi 
peccatorem ,  qttando  Semei  maledicebat  ^  lapidabat  reqem 
Jiimn  ,  2?  ilamabat :  Exi  'jir  jangtimtim.  Vid,  etiam  in  Pf, 


H^ 


LIBER     II.     REGIT  M.     Cap.    XVI. 


Aitg.  it  Gra.  ^  I. 
art.!.  10.  743.  J 


V  U  1  G   A  T  A 

8.  Reddidit  tibi  Dominus  univerfum   fanguinera     es 
domus  Saul  :  quoniam  invafifti  regnum  pro  eo  ,  &  de- 
dit  Dominus  regnum  in  manu  Abfalom  filii  tui  :  & 
ecce  premunt  te  mala  tua  ,  quoniam  vir  fanguinum 

V  E  R  S  1  O     A  N  T  I  Q  O  A. 

y.      10 Quid  mihi&vobis  filii  SarviaE>dimittite 

eum ,  &  maledicat :  quia  Dominus  dixit  illi  male- 
dicere  Da\id  :  &  quis  dicet  ei :  Quare  feciili  lie  ? 


NOVA. 


9.  Dixit  .lutem  Abifai  filius  Sarvii ,  regi ;  Qua- 
re maledicit  canis  hie  mortuus  domino  meo  regi  i  va- 
dam  ,  &  amputabo  caput  ejus. 

VULGATA     NOVA. 

1  3.   Et  ait  rex  :  Quid  mihi  &  vobis  eft  filii 
Sarvia;  >  dimittite  eum  ,  ut  maledicat  :  Dominus 
enim  pncepit  ei  ut  malediceret  David  :  &  quis 
eft  qui  audeat  dicere  ,  quare  l"ic  fecerit  > 
II.    Et   dixit   David  ad  Abeffa,  &  ad  omnes  n.   Et  ait  rex  Abifai ,  &  univerlis  fervis  fuis : 

pueros  ejus  :  Ecce  filius  meus,  qui  exiit  de  utero  Ecce  filius  meus,  qui  egrefius  eftde  utero  meo, 
meo  ,  quxrit  animam  meam ,  «Sc  adhuc  modo  filius  quirit  animam  meam  :  quanto  magis  nunc  filius 
Jemini  :  finite  ilium  ,  maledicat,  quoniam  dixit  Jemini?  dimittite  eum,ut  maledicat  juxta  pr^- 
illi  Dominus  :  ceptum  Domini : 

i:;.  ut  videat  Dominus  humilitatem  meam;  n.  li  forte  refpiciat  Dominus  afHiftionem 
&  retribuat  miili  bona  pro  malediclo  ejus  in  die  meam  -,  &  reddat  mihi  Dominus  bonum  pro  ma- 
i(to.  kdidione  hac  hodierna. 

VuLGATA       NOVA. 


1  J .  Ambulabat  itaque  David  &  focii  ejus  per  viam 
cum  eo.  Semei  autem  ,  per  jugum  mentis  ex  latere, 
contra  ilium  gradiebatur ,  maledicens  ,  &  mittens  la- 
pides  adversum  eum  ,  terramque  fpargcns. 

14.  Venit  itaque  rex  ,  &  univerfus  populus  cum  eo 
laObs,  &  refocillati  funt  ibi. 


19.  Sed  ut  &  hoc  inferam  ,  cui  ego  ferviturus 
fum  ?  nonne  filio  regis  >  ficut  parui  patri  tuo  ,  ita  pa- 
rebo  &  tibi. 

10.  Dixit  aatem  Abfalom  ad  Achitophel  :  Inite 
confilium  quid  agere  debeamus. 

11.  Et  ait  Achitophel  ad  Abfalom  :  Ingredere  ad 


1 5.  Abfalom  autem  &  omnis  populus  ejus  ingref-     concubinas  patris  tui ,  quas  dimilit  ad  cuftodiendam 


fi  funt  Jerufalem ,  fed  &  Achitophel  cum  eo 

16.  Cum  autem  venillet  Chufai  Arachites  amicus 
David  ad  Abfalom  ,  locutus  eft  ad  eum  :  Salve  rex, 
falve  res. 

17.  Ad  quem  Abfalom,  H.tc  eft,  inquit ,  gratia 
tua  ad  amicum  tuum  ?  quare  non  ivifti  cum  amico  tuo  ? 

18.  Refponditque  Chufai  ad  Abfalom  :  Nequa- 
quam  :  quia  illius  ero  ,  quem  elegit  Dominus,  &  om- 
nis hic  populus ,  &  univerfus  Ifrael ,  &  cum  eo  raa- 
nebo. 

N  o  T  iE     AD     V 


domum  :  ut  cum  audierit  omnis  Ifrael  quod  fceda- 
veris  patrem  tuum  ,  roborentur  tecum  manus  eorum. 

2.1.  Tetenderunt  ergo  Abfalom  tabernaculum  in  S:ip.ii, 
folario  ,  ingrelllifque  eft  ad  concubinas  patris  fui  co-  n. 
ram  univerfo  Ifrael. 

i  ? .  Confilium  autem  Achitophel  ,  quod  dabat  in 
diebus  illis ,  quafi  fi  quis  confuleret  Deum  :  fie  erat 
omne  confilium  Achitophel  ,  &  ciim  eflet  cura  Da- 
vid ,  &  ciim  eflet  cum  Abfalom. 


118.  to.  I.  loyi.  b.  1087.  c.  &  apol.  I.  Dav.  c 
In  Gr.  {imiliccr  ,  "£^s^'^$ ,  e^;??£  divp  «.'ttaTaji 

If.  10.  Oprimc  e  Graeco ,  nil!  quod  verbo  dimittite ,  pra:- 
ponicur  j. ,  iicut  ii^ei ,  Jic  ,  illi ,  m.tUdicit ;  in  Mf.  Alex. 
deeft  i  ,  ut  &  in  Vat.  &  al.  «  ,  poft  diat ;  fola  Compl. 
hab.  IfU  duTU  ,  ftatiinque  ti'  OTi  ,  pro  ^H.jre  ;  in  V^acic. 
&  al.  co;i/,  ut  ijiiid ,  in  edii.  Aid.  t.'.  Ambr.  in  PI.  118. 
to.  I.  105 1,  b.  lie  habet  :  Ciim  Ahjf^  dux  ejtii  ctput  ma- 
ledicentis  vtllet  atifcrre  ,  ittt  rex  :  Quid  mihi  ^  tibt  eft  Jxii 
S'trfix  ?  quod  maledicit  mjbi  ,  Dortiinits  dixit  ei  maiedtcere 
David.  Similiter  infra  col.  1087.  d.   &  apol.  I.  Dav.  c. 

6.  68y.  d.  Qttid   mihi idea  maledicit  m:hi  ,    qitoiiiam 

Djmtnus  dixit  illi  ut  maledicat :  vid.  ctiam  1.  i.offic.  to. 
2.  62.  d.  Edit,  Coinpl.  hab.  Atzii  ■/.a.'^ia.^y.Ta.t  ^zt  ixr 
Hieron.  1.  i.  contra  Psiag.  to.  4.  p.  514.  c.  fie  ;  Qnid 
mihi  ^  vobis  jiiii  Sarvix  1  maledicat  Semei  ;  Dominus  pra~ 
'  eepit  ei  ut  maledicat  David. 

#.  II.  Ad  verbum  e  Grxco  ,  excepto  uno  maledicat, 
pro  quo  y.xl Kpti^ca  y  maledicere  ;  in  Mfs.  tamen  Alex.  Sc 
Compl.  xx^afiSa'.  Similiter  habet  Ambrof.  in  PI.  118.  to. 
I.  lOjI.  c.  Et  dixit  David  ad  AheJJ'a  ^  ^  ad  omnes  pueros 
tjtis  :  Ecce  f  lilts  meus  ,  qui  extzit  de  femine  meo  ,  quarit 
animam  meam  :  qitanti)  magis  filius  Jeniinei  ?  Jint  ilium 
maledicere,  quoniam  dixit  illi  Dominus.  In  Mf.  Alex.'E/e- 
^£1';.,  in  editt.  -•Md.  &  Compl. 'l!«j»a.V.  Idem  Ambr.  inf. 
col.  1087.  d.  legit :  Ecce  Jilius  meus  ,  qui  exiz-it  de  ventre 


ERSIONEM     ANTIQUAM. 

6.  68 J.  c.  meo,  quxrit  animam  meam:  fi  autem  modi  extraneus  male- 
dicit mihi  ,  dimitte  ilium  ut  maledicat ,  quoniam  Dominus 
dixit  illi  :  loco  vero  Ji  autem  modo  ,  Gr.  Vat.  &  al.  hab. 
^  <a^<i^Tt  iur ,  ed.  Compl.  a'  A=  k.  wr.  Rurfus  Ambrof. 
apol.  I.  Dav.  c.  6.  68y.  e.  Ecce  filius  meus,  qui  exivit 
de  ventre  meo  ,  quxrit  animam  meam  :  fi  autem  Jemmeus 
maledicit  mihi ,  dimitte  ilium  ut  maledicat ,  quoniam  dixit 
nil  Dominus:  Sc  in  Pf.  58.  854.  f.  Sine  maledicat  mihi  Je- 
mmeus ,  quoniam,  &c.  Sc  in  Pf.  57.  856.  e. Dimitte  ilium 
ut  maledicat  ,  quoniam,  &c. Cmiliter  1.  i.  offic.  to.  z.  62. 
d.  e.  ■ 

■f.  li.  Hasc  dilTimilia  Gr.  haber :  EIVbc  "J'oi  Kvejm  it 
Tii  ic.Trs:ti:i  liM-  i  iTTi;fi-\i,  ,  Sec.  Si  forte  infpiciai  Do- 
minus in  humiliationem  me.im  ;  ^  redire  faciei ,  &c.  In  ed. 
Compl.  fie,  ei'/n  TV/  Ta-TTSiYiijciy ccv ^ bctzJ :c sri,  Ap.  Am- 
brof. in  Pf.  118.  10)1. d.  Donee  videat  humilitatem  meam  : 
i$  retribuat  mihi  Dominus  bona  pro  malediclo  :  at  infia  , 
1087.  e.  Ut  vtdeat  humilitatem  meam  :  ^  retribuet  mihi 
Dominus  bona  pro  malediBo  hoc  :  iimiliter  hab.  apol.  i. 
Dav.  to.  I.  68j.  e.  led  omittit  iona  :  lib.  auttm  i.  offic. 
to.  2.  6z.  c.  lie  ;  Ut  videat  humiliationem  me.im;  ^  retri' 
buat  mihi  Dominus  pro  malediclo  hoc  :  dcnique  in  Pf.  57. 
&  38.  to.  I.  856.  c.  854.  f.  Ut  videat  humilitatem  meam; 
^  retribuat  mihi  Dominus  bona  pro  malediilo  hoc.  Mf. 
etiam  Alex,  addit  twtk?  ,  ad  xaTa'se; ,  loco  avn ,  quo4 
eft  in  Vat.  &  al. 


CAPUT       XVII. 

VuLGATA       NOVA. 


1 .  1~X  Ixit  ergo  Achitophel  ad  Abfalom  :  Eligam 
JL'  mihi  duodecim  miUia  virorum ,  &  confur- 
gens  perfequar  David  hac  nofte. 

i.  Et  irruens  fuper  eum  (  quippc  qui  laflus  eft  ,  & 
folutis  manibus )  percutiam  eum  :  cumque  fvigerit  om- 
nis populus  qui  cum  eo  eft ,  percudam  regem  defo-_ 
Utuin. 


5 .  Et  reducam  univerfum  populum ,  quomodo  unui 
homo  reverti  folet  :  unum  enim  virum  tu  qusris  :  & 
omnis  populus  erit  in  pace. 

4.  Placuitque  fermo  ejus  Abfalom  ,  &  cunilii  ma- 
joribus  natu  Ifrael. 

5 .  Ait  autem  Abfalom  :  Vocate  Chufai  Arachitcn, 
&  audiamus  quid  eciam  ipfe  die». 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    XV 11. 


543 


Curb.  }. 


VERSIO    ANTlqUA. 

6 tu  quid  dicis  ? 


VULGATA       NOVA. 


6 .  Cunique  venilTet  Chu- 
fai  ad  Ablalom ,  ait  Ab- 
falom  ad  eutn  :  Hujufcemodi  fermonem  locutus  eft 
Achitophel  :  facere  debemus  an  non  >  quod  das  con- 
filium  ? 

7.  Et  dixit  Chufai  ad  Abfalom  :  Non  eft  bonum 
conlUium  ,  quod  dedlt  Achitophel  hac  vice. 

8.  Et  rurfum  intulit  Chufai  ;  Tu  nofti  patrem 
tuum ,  &  viros  qui  cum  eo  funt ,  elie  fortilTimos  & 
amaro  animo  ,  veluti  (i  utfa  raptis  catulis  in  faltu 
feviat :  fed  vSc  pater  tuus  vir  bellator  eft  ,  nee  mora- 
bitur  cum  populo. 

9.  Forfitan  nunc  latitat  in  foveis  ,  aut  in  uno  ,  quo 
voluerit ,  loco  :  &  ciim  ceciderit  unus  qiiilibet  in  prin- 
cipio  ,  audiet  quicunque  audierit ,  &  dicet :  fada  eft 
plaga  in  populo  qui  fequebatur  Abfalom. 

VulGATA     NOVA. 


10.  Et  fortilfimus  quifque  ,  cujus  cor  eft  quafi  leo- 
nis  ,  pavore  folvetur  :  Icit  enim  omnis  populus  Ifracl 
fortem  efle  patrem  tuum  ,  &  robuftos  omnes  qui  cum 
eo  funt. 

I  I .  Sed  hoc  mihi  videtur  re(lum  elTe  confilium  : 
Congregetur  ad  te  univerfus  Ifrael ,  i  Dan  ufque  Ber- 
fabee  ,  quafi  arena  maris  innumerabilis  :  &  tu  eris  in 
medio- eo  rum. 

li.  Et  irruemus  fuper  eum  in  quocunque  loco  in- 
ventus fuerit  :  &  operiemus  eum  ,  licut  radere  folet 
ros  fuper  terram  :  &  non  relinquemus  de  viris  ,  qui 
cum  eo  funt ,  ne  unum  quidem, 

I  i .  Quod  li  urbem  aliquam  fuerit  ingreffus ,  cir- 
cumdabit  omnis  Ifrael  civitati  illi  Rines  ,  &  trahemus 
earn  in  torrentem  ,  ut  non  reperiatur  ne  calculus  qui- 
dem ex  ea. 


Versio    antiqua. 


14.  Dixitque  Abfalom,  &  omnes  viri Ifrael: 
Melius  eft  confiliuin  Chufai  Arachits  ,  confilio 
AchitopLel  :  Domini  autem  nutu  dilfipatum  eft 
conlilium  Achitophel  utde ,  ut  induceret  Dorai- 
nus  fuper  Abfalom  malmn. 

VULGATA       NOVA 


14 &  Dominiis  mandavit  diillpare  confi- v^w^.i/fGra.^W, 

lium  Architophel  bonum,  ut  inducat  Dominus '"^*- 74o- •"• 
lliper  Abeffalon  omnia  mala. 


15.  Et  ait  Chufai  Sadoc  &  Abiathar  facerdoti- 
bus  :  Hoc  &  hoc  modo  confilium  dedit  Achitophel 
Abialom  ,  &  fenioribus  Ifrael  :  &  ego  tale  &  tale 
dedi  confilium. 

16.  Nunc  ergo  mittite  cito ,  &  nunciate  David, 
dicentes  :  Ne  moreris  noite  hac  in  campeftribus  de- 
ferti ,  fed  abfque  dilatione  tranfgredere  :  ne  forte  ab- 
forbeatur  rex  ,  &  omnis  populus  qui  cum  eo  eft. 

1 7.  Jonathas  autem  &  Achimaas  ftabant  juxta 
fontem  Rogel  :  abiit  aneilla  &  nunciavit  eis  :  &  illi 
profefli  funt ,  ut  referrent  ad  regem  David  nuncium  : 
non  enim  poterant  videri ,  aut  intioire  civitatem. 

18.  Vidit  autem  eos  quidam  puer ,  &  indicavit 
Abfalom  ;  illi  vero  concito  gradu  ingrelTi  funt  domum 

VuLGATA      NOVA. 

ii.  Surrexit   ergo  David,  &  omnis  populus  zz. 

qui  cum  eo  erat ,  &  tranfierunt  Jordanem  ,  do- 
nee dilucefceret :  &  ne  unus  quidem  refiduus  fait , 
qui  non  tranfiflet  fluvium. 

V  U  L  G 


cujufdam  viri  in  Eahurim  ,  qui  habebat  puteum  in 
veftibulo  fuo ,  &  defcenderunt  in  eum. 

I  9.  Tulit  autem  mulier ,  &  expandit  vclamen  fu- 
per OS  putei ,  quail  llccans  ptifanas  :  &  fie  latuit  res. 

io.  Ciimque  venilTent  fcrvi  Abfalom  in  domum, 
ad  mulierem  dixerunt  :  Ubi  eft  Achimaas  &  Jona- 
thas >  Et  refpondit  eis  mulier  :  Tranfierunt  feftinan- 
ter,  guftata  paululiim  aqua.  At  hi  qui  qusrebant  , 
cum  non  reperillent ,  reverli  funt  in  Jerufalem. 

II.  Ciimque  abiifl'ent ,  afcenderunt  illi  de  puteo, 
&  pergentes  nunciaverunt  regi  David  ,  &  dixerunt : 
Suigite  ,  &  tranfite  cito  fluvium  :  quoniam  hujufce- 
modi dedit  conlilium  contra  vos  Achitophel. 


Versio    antiqua. 
&  antequam  denudaretur  veibum. 


i  5.  Porro  Achitophel  videns  quod  non  fijiflet  fac- 
tum confilium  fuum  ,  ftravit  afinum  fuum  ,  lurrexit- 
que  &  abiit  in  domum  fuam  ,  &  in  civitatem  fuam  : 
&  difpofita  dome  fua  ,  fufpendio  interiit ,  &  fepul- 
tus  eft  in  fepulcro  patris  fui. 

i^.  David  autem  venit  in  Caftra  ,  &  Abfalom 
tranfivit  Jordanem,  ipfe  &  omnes  viri  Ifrael  cum  eo. 

i  S .  Amafam  veio  conftituit  Abfalom  pro  Joab 
fuper  exercitum  :  Amafa  autem  erat  films  viri  ,  qui 
vocabatur  Jetra  de  Jefraeli ,  qui  ingreflus  eft  ad  Abi- 
gail filiam  Naas  ,  fororem  Sarvi^ ,  qua;  fiiit  mater 
Joab. 

2.6.  Et  caftrametatus  eft  Ifrael  cum  Abfalom  in 


ATA       NOVA. 

terra  Galaad. 
17.    Cumque 


zy...  Fide  Not. 


&  fiti  fatigari  in  deferto 
NotjE    ad    Versionem 

f.  6.  sic  habet  Mf.  cod.  ante  haec  Vulg.  verba,  ijHcd 
Jas  coa/iltum.   In  Gr.  iimpliciter  i!  Ai  n>i  ,   Qu  ^xMin , 


eniflet 
David  in  Caftra  ,  Sobi  fi- 
lins  Naas  de  Rabbath  filiorum  Ammon  ,  &  Machir 
filius  Ammihel  deLodabar,  &  Berzellai  Galaadites 
de  Rogclira , 

iS.  obtulerunt  ei  ftratoria  ,  &  tapetia  ,  &  vafa 
fidilia,  fruraentum,  &  hoideum,  &  farinam  ,  &  po- 
lentam  ,  &  fabam ,  &  lentem  ,  &  frixum  cicer  , 

2.9.  &  mel  ,  &  butyrum  ,  oves  ,  &  pingues  vitu- 
los  :  dederuntque  David  ,  &  populo  qui  aim  eo  erat , 
ad  vefcendum  :  fufpicati  enim  funt ,  populum  fame 


Tf.  14.  Similiter  in  Gr.  practer  ifta  :  'AxiropeA sVn; 

ai  sirayxyri Achunphel «<   indiicerei  :  his  autem  ut 

induceret,  &c.  cod.  Girm.  n.  7.  anteponir  feqq.  intra  tex- 
tum  fee.  ma.  ficut  Curb.  n.  5.  ad  marg.  &  Geini.  9.  deleta 
de  more  :  ut  ■videreiur  efje  cm/ilium  Chnfit  bonum  coram 
Abfalom  ,  ^  ut  induceret  ,  &c.  qu«  neque  Hebr.  aut  Vulg. 
Deque  Gr.  admittunt.  Hieron.  1.  2.  cont.  Pelag.  to.  4.  p. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

524.  d,  Dominut  m.tndavit  ut  dijjitparet  conjiltum  Achito- 
pLel bonum  ,  ut  adduceret  fuper  Ahfcilom  malum. 

Tf.  21.  H*c  pariter  ablunt  ab  Hebr.  &  Gr.  iicut  a  Vulg. 
fed  habent  Mfs.  Corb.  n.  3.  &  Germ.  9.  de  more  ,  poll 
hancVulg.  vocem  ,  dilucejceret. 

'f.x-j.  Mfs.  Germ.  n.  7.  &  Corb.  n.  5.  fee.  ma.  ad- 
dunt  Madtan  ,  huic  Vulg.  voci  caftra  ,  deeft  autem  in 
Vulg.  Iicut  in  Hebrso.  In  Gr.  Iimpliciter  lUts  Aoti/i/  i.'( 
Maralff  at  fup.  ft.  24.  Compl.  hab.  e/;  fsafifiCiM;  ,  loco 
Maia;/< ,  cum  Theod.  Vid.  Nobil.  ad  hunc  t.  14. 


£x  cod.  Germ.  7, 


544 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    XVIII. 


Hilar,  in  r/.  11 S, 


CAPUT       XVIII. 


I.  T  Gitur  confiderato  David  populo  fuo  ,  conftituit 

X  fuper  eos  tnbunos  6c  centuviones  , 

1.  &  dedit  populi  tertiara  partem  Tub  nianu  Joab, 
&  teitiam  partem  fub  manu  Abifai  tilii  Sarvi:E 
fratris  Joab  ,  &  tertiam  partem  fub  manu  Etliai ,  qui 
crat  de  Geth  ,  dixitque  rex  ad  populum  :  Egrediar  tk 
ego  vobifcum. 

3.  £t  refpoiulit  populus :  Non  exibis  :  five  enim 
fiigerimus  ,  non  magnopere  ad  eos  de  nobis  pertine- 
bit  :  five  media  pars  cecideiit  e  nobis ,  non  fatis  cu- 
rabunt :  <juia  tu  unus  pro  decem  raillibus  computa- 
ris  :  melius  eft  igitur  ut  lis  nobis  in  urbe  prxlidio. 

4.  Ad  quos  rex  ait  :  Quod  vobis  videtur  reftum, 
hoc  faciam.  Stetit  ergo  rex  juxta  portam  :  egredie- 


VOLGATA        NOVA. 

parcere  multinidini. 

17.  Et  tulerunt  Abfalom  ,  &  projecerunt  eum  iii 
faltu ,  in  foveain  grandem  ,  &  comportaverunt  fu- 
per eum  acervum  lapidum  magnum  nimis  :  omnis  au- 
tem  Ifrael  fugit  in  tabernacula  fua. 

18.  Poiro  Abfalom  erexerat  fibi ,  cum  adhuc  vi- 
veret ,  titulum  qui  eft  in  Valle  regis  :  dixerat  enim  : 
Non  habeo  filium  ,  &  hoc  erit  monimentum  nonii- 
nis  mei.  Vocavitque  titulum  nomine  fuo ,  &  appel- 
latur  Manus  Abfalom  ,  ufque  ad  banc  diem. 

19.  Achimaas  autem  filius  Sadoc  ,  ait :  Curram  , 
&  nunciabo  regi ,  quia  judicium  fecerit  ei  Dominus 
de  manu  inimicorum  ejus. 

io.  Ad  quem  Joab  dixit  :  Non  eris  nuncius  in  hac 


baturque  populus  per  turmas  fuas  ,  centeni ,  &  mil-     die  ,  fed  nunciabis  in  alia  :  hodicnolo  te  nunciare,  fi- 
lius enim  regis  eft  mortuus. 

i  I .   Et  ait  Joab  Chufi  :  Vade  ,  &  nuncia  regi  qux 
vidifti.  Adoravit  Chufi  Joab ,  &  cucurrit. 


VULGATA     NOVA. 


ieni. 

Versio  antkjca 

5 Parcite  puero  5.    Et   pra;cepit   rex 

Abellalon Joab  ,    &    Abifai  ,     & 

Ethai  ,  dicens  ;  Servate 
milii  pueium  Abfalom.  Et  omnis  populus  audiebat 
prarcipientcm  regem  cunftis  principibus  pro  Abfalom 


ii.  Ruifus  autem  Achimaas  filius  Sadoc  dixit  ad 
Joab  :  Quid  impedit  fi  etiam  ego  curram  port  Chufi  > 
Dixitque  ei  Joab  :  Quid  vis  currere  tili  mi  ?  non  eris 
boni  nuncii  bajulus. 

i}.  Qui  refpondit  :  Quid  enim  fi  cucurrero  ?  & 


6.  Itaque  egrelTus  ell  populus  in  canipum  contra     ^j^  ^j .  ^^^^^.  Currens  ergo  Achimaas  per  viam  com- 


Ifrael  ,  &  faftum  eft  pr.dium  in  faltu  Epliraim 

7.  Et  csfus  eft  ibi  populus  Ifrael  ab  exercitu  Da- 
Tid  ,  faftaquc  eft  plaga  magna  in  die  ilia ,  viginti 
fnillium.  I 

8.  Fuit  autem  ibi  prarlium  difperfuin  fuper  faciem 
cmnis  terrx ,  &  multo  plures  erant  quos  faltus  eon- 
fumpferat  de  populo  ,  quam  hi  quos  voraverat  gla- 
dius  in  die  ilia. 

9.  Accidit  autem  ut  occurreret  Abfalom  fervis  Da- 
vid ,  fedens  mulo  :  ciimque  ingredus  hiiftet  mulus  fub- 
ter  condeiifam  quercum  &  magnam  ,  adhsllt  caput 
ejus  quercui  :  &  illo  fufpenfo  inter  ccelum  &  ttrram  , 
mulus ,  cui  infederat ,  peitranfivit. 

10.  Vidit  autem  hoc  quifpiam ,  &  nunciavit  Joab  , 
dicens :  Vidi  Abfalom  pendere  de  quercu. 

1  I.  Et  ait  Joab  yiro ,  qui  nunciaverat  ei  :  Si  vi- 
difti ,  quare  non  confodifti  eum  cum  terra  ,  cSc  ego 
dediflem  tibi  decem  argenti  ficlos  ,  &  unum  baU 
feum  ? 

1 1.  Qui  dixit  ad  Joab  ;  Si  appenderes  in  manibus 
meis  mille  argenteos  ,  nequaquam  mitterem  manum 
meam  in  filium  regis  :  audientibus  enim  nobis  prsce- 
pit  rex  tibi ,  &  Abifai ,  &  Ethai ,  dicens :  Cuftodite 
mihi  pueram  Abfalom. 

I ).  Sed  &  fi  fecidem  contra  animam  meam  audac- 
ter  ,  nequaquam  hoc  regem  latere  potuiflet ,  &  tu 
ftares  ex  adverfo. 

14.  Et  ait  Joab  :  Non  ficut  tu  vis ,  fed  aggrediar 
cum  coram  te.  Tulit  ergo  ties  lanceas  in  manu  fua  , 
&  infixit  eas  in  corde  Abfalom  :  cumque  adhuc  pal- 
pitarct  hirens  in  quercu  , 

I  5 .  cucurreiunt  decem  juvenes  armigeri  Joab  ,  & 
percutientes  interfecerunt  eum. 

16.  Cecinit  autem  Joab  buccina  ,  &  retinuit  po- 
pulum ,  ne  perfequererur  fugientem  Ifrael  ,  volens 

Versio    antiqua. 


pendii ,  tranfivit  Chufi. 

14.  David  autem  fedebat  inter  duas  portas  :  fpe- 
culator  vero  ,  qui  erat  in  faftigio  ports  fuper  mu- 
rum  ,  elevans  oculos ,  vidit  homiiiem  currentem  folum. 

i  5 .  Et  exclamans  indicavit  regi :  dixitque  rex  :  Si 
folus  eft ,  bonus  eft  nuncius  in  ore  ejus.  Properante 
autem  illo  ,  &  accedente  propius  , 

16.  vidit  fpeculator  hominem  alterum  currentem  , 
&  vociferans  in  culmine ,  ait  :  Apparet  mihi  alter  homo 
currens  folus.  Dixitque  rex  :  Et  ifte  bonus  eft  nuncius. 

1  7.  Speculator  autem  ,  Contemplor  ,  ait ,  curfum 
prioris  ,  quali  curfum  Achimaas  filii  Sadoc.  Et  ait 
rex  :  Vii-  bonus  eft  :  &  nuncium  portans  bonum  ,  venit. 

18.  Clamans  autem  Achimaas,  dixit  ad  regem: 
Salve  rex.  Et  adorans  regem  coram  eo  pronus  in  ter- 
ram  ,  ait :  Benediftus  Dominus  Deus  tuus  ,  qui  con- 
clufit  homines  qui  levaverunt  manus  fuas  contra  do- 
minum  meum  regem. 


VULGATA    NOVA. 

19.   Et  ait  rex  :  Eftne 


Versio   antkjua. 
29 Puerne  vi- 


vit?. 


pax  puero  Abfalom  ?  Di- 
xitque   Achimaas  :  Vidi 

tumultum  magnum  ,  cum  mitteret  Joab  fervus  tuus  ,  6 
rex,  me  fervum  tuum  :  nefcio  aliud. 

JO.  Ad  quem  rex  ,  Tranfi ,  ait ,  &  fta  hie.  Cum- 
que ille  tranfiilet ,  &  ftaret , 

5 1 .  apoaruit  Chufi  :  &  veniens  ait  :  Bonum  appor- 
to  nuncium ,  domine  mi  rex  :  judicavit  enim  pro  te 
Dominus  hodie  de  manu  omnium  qui  furrexerunt  con- 
tra te. 

ii.  Dixit  autem  rex  ad  Chufi :  Eftne  pax  puero 
Abfalom  ?  Cui  refpondens  Chufi ,  Fiant ,  inquit ,  fi- 
cut puer ,  inimici  domini  mei  regis ,  &  univerfi  qui 
confurgunt  adversiis  eum  in  malum. 

Vulgata    nova. 


Amlir. 
in  FJal. 
iiZ.t.  I. 

1190.  d. 


Amlr.inVf.  iig. 
t.  I.  1190.«/. 


33 Filius  meus  Abeffalon ,  filius meUS  Abef-  33.  Contriftatus  itaque  rex  ,  afcendit  coena- 


No' 


T?.  5.  Gr.  addit  ^ol  ,  mthi,  vertio  f urate.  Ambrof.  in 
Pf.  118.  to.  I.  1150.  d.  legit;  Parcite  filio  meo  Abfjl'iilat; 
in  Gr.  t^  ^cAjaflv. 

if.  29.  In  Gr.  E/jDvifM  tw  ■srai/a^jw  Tw'A££ara^^/.(  ,  Pax- 
ne  frnero  Abeif.jlem  7 

If.  55.  Sic  itermn  legit  Ambrof.  I.  z.  de  fid.  rcf.  to.  2. 
»141.  d.  In  Gr.  bis  ,   i!ii  f^i ,  vis  fCf,  fit  mi  ,  fili  mi. 


Versionem    antiqua  m. 

port  I .  AhejJUlm  ,  &  pro  dabit  mihi ,  tec.  fie  ,  Au»  rit 
^a.v:'.Tzv  ^y  dyri  Qv  i  dederit  mortem  meam  pro  tita  ?  at  in 
ed.  Compl.  ita  ,  t/^  AiJc-i  /nci  rev.  Rurfus  Ambrof.  apol. 
I.  Dav.  c.  6.  to.  I,  68  J.  c.  Flevii,  inquit ,  ^  magno  Itic- 
tu  dephrai'it  exitttm  pnryicid.t  .idiceni  :  Vilitii  meus  Abeffa- 
Im  ,  qttis  dabit  mihi  mortem  pro  te  ,  {ilitts  metts  Abefjaton  ? 
(  «dii.  Cunipl.  «Vti  t»   'ACscjj-smv,»-  )  ^'^^^  etiam  in  Pf. 


Uf.  19, 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    XIX. 


54J 


VULGATA     NOVA. 


V  F.  1'.  S   1  0      A  N  T  I  Q  U  A  . 

culuni  poi-tx,  &  flevit.  Et  Ik  loquebntur ,  va-    falon  :  quis  dabit  mihi  mortem  pro  tc 

dens  ;  Kill  mi  Abfalom  ,  Abfalom  till  mi  :  quis 
mihi  tiibuat  ut  ego  moriar  pro  te ,  Ablalom  lili 
mi ,  fili  mi  Abfalom  ? 

.     NoTA      AD      Vf.  RSIONEM      ANTIQUAM. 

]l8.  to.  I.   1 1  Jo.  e.  &   1.  2.  de  pccnir.    to.   2.    45Z.    a.  Uu!  mens  :    ijuis  dnhit  «(  mmar  fro  It,  film!  mem  Ah- 

Aua;ufl.  in  Pf.  5.  to.  4.  7.  e.  habei  :  Muff.tlmi  films  mens  ,  fiiloa  .'   In   edit.   Compl.  cunftamcr  luni  tjiCi  ,   loco  ut 

quis  d.tliii   mthi   muri  pro  le  ?  Hicron.  cpift.  22.  ad  Pau-  juf. 
lam,  to.  4.  p.  I.  5:6.  f.  Films  mens  Abfiilon ,  Abjalon  fi- 


Amhr.  uhtfup. 


CAPUT       XIX. 


UIGATA       NOVA. 


I .  'XT  Unciatum  eft  autem  Joab  quod  rex  fleret  & 
JJN   iugeret  tilium  luum  : 

2.  &  veifa  eft  viitoiia  in  luftum  in  die  ilia  om- 
ni  populo  :  audivic  enim  populus  111  die  lUa  dici  :  Uo- 
let  rex  fuper  tilio  fuo. 

3.  Et  declinavit  populus  in  die  ilia  ingredi  civi- 
tatem ,  quomodo  declinare  folet  populus  verfus  & 
fugiens  de  pr.Tlio. 

4.  Porro  rex  operuit  caput  fuum  ,  &  clamabat  vo- 
ce magna  :  Fili  mi  Abfalom  ,  Ablalom  lili  mi ,  fili  mi. 

5.  Ingredus  ergo  Joab  ad  regem  in  domum,  di- 
xit :  Conhjdifti  hodie  vultus  omnium  fervorum  tuo- 
rum  ,  qui  falvam  fecerunt  animam  tuam  ,  &  animam 
liliorum  tuorum  ,  &  filiarum  tuarum  ,  &  animam 
uxorum  tuarum  ,  &  animam  concubinarum  tuarum. 

6.  Diligis  odientes  te ,  &  odio  habes  diiigentes 
te  ;  &  oftendifti  hodie  ,  quia  non  curas  de  ducibus 
tuis ,  &  de  fervis  tuis  :  &  vere  cognovi  modd ,  quia 
fi   Abfalom  viveret  ,   &  omnes  nos  occubuiflemus , 

VuLGATA      NOVA. 

10.  Abfalom  autem,  quern  unximus  fuper 
nos  ,  mortuus  eft  in  hello  :  ufquequo  filetis ,  & 
non  reducitis  regem  > 

1 1.  Rex  vero  David  mifit  ad  Sadoc  &  Abia- 
thar  facerdotes,  dicens  :  Loquimini  ad  majores  na- 
tu  Juda  ,  dicentes  :  Cur  venitis  novilTimi  ad  redu- 
cendum  regem  in  domum  fuam  ?  (  Sermo  autem 
omnis  Ilrael  pervenerat  ad  regem  in  domo  ejus. ) 

V  u  L  G 


tunc  placeret  tibi. 

VULGATA    NOVA. 


VeRSIO    ANTIqUA, 

quia  fie  jurave- 


a.  8. 


7.  Nunc  igitur  furge  ,  7.. 
&  procedc  ,  &  alloquens  runt., 
fatisFac   fervis    tuis  :  juro 

enim  tibi  per  Domlnum  ,  qu6d  fi  non  exieris  ,  -ne  unus 
quidem  remanfurus  lit  tecum  nocle  hac  :  &  pejus  eric 
hoc  tibi ,  quam  omnia  mala  qus  venerunt  fuper  te , 
ab  adolefcentia  tua  ufque  in  pr.tlcns. 

8.  Surrexit  ergo  rex  3c  fedit  in  porta  :  &  Omni 
populo  nunciatum  eft  quod  rex  federet  in  porta ;  ve- 
nitque  univerla  inulf.tudo  coram  rege:  ifraci  autem 
fugit  in  tabernacula  fua. 

9.  Omnis  quoque  populus  certabat  in  cunftis  tri- 
bubus  llracl  ,  dicen.i  :  Kex  liberavit  nos  de  manu  ini- 
micorum  noftrorum  ,  ipfe  falvavit  nos  de  manu  Phi- 
lifthinorum  :  &  nunc  fugit  de  terra  propter  Abfalom. 

Versio    antiqua. 
10 Et  confilium  totius  Ilrael  venit  ad  re- 


II pervenerat  ad  regem ,  nt  reducerent  eum 

in  domum  fuam ,  quia  dixerat  re.x  :  Hxc  dicetis 
ad  populum  : 


I  i.  Fratres  mei  vos ,  os  meum ,  &  caro  mea  vos , 
quare  noviffimi  veducitii   regem  ? 

15.  Et  Amafx  dicite  :  Nonne  os  meum ,  &  caro 
mea  es  ?  H.i^c  faciat  mihi  Deus  ,  &  ha;c  addat ,  fi  non 
inagift:er  militia  fueris  coram  me  omni  tempore  pro 
Joab. 

14.  Et  inclinavlt  cor  omnium  virorum  Juda  ,  qua- 
fi  viri  unius  :  miferuntque  ad  regem ,  dicentes  :  Re- 
vertere  tu ,   &  omnes  fervi  tui. 

I  5.  Et  reverfus  eft  rex  :  &  venit  ufque  ad  Jor- 
danem  ,  &  omnis  Juda  venit  ufque  in  Galgalam ,  ut 
occurreret  regi ,  &traducereteum  Jordanem. 

16.  Feftinavit  autem  Semei  tilius  Gera  tilii  Jemini 
de  Bahurim  ,  &  defcendit  cum  viris  Juda  in  occur- 
fum  regis  David 

17.  cum  mille  viris  de  Benjamin  ,  &  Siba  puer  de 
domo  Saul  :  &  quindecim  filii  ejus,  ac  viginti  fervi 
erant  cum  eo  :  &  irrumpentes  Jordanem  ,  ante  regem 

18.  tranfierunt  vada,  ut  traducercnt  domum  re- 
gis, &  facerent  juxta  juifionem  ejus  :  Semei  autem 

NoTiE      AD     VeRSIONEM 


ATA       NOVA. 

filius  Gera  proftratus  coram  rege,  cum  jam  tranfiflet 
Jordanem  , 

19.  dixit  ad  eum:  Ne  reputes  mihi  domine  mi 
iniquitatem  ,  neque  memineris  injuriarum  fervi  tui  in 
die  qua  egreflus  es  domine  mi  rex  de  Jerufalem  , 
neque  ponas  rex  in  corde  tuo. 

10.  Agnofco  enim  fervus  tuus  peccatum  meum  : 
&  idcirco  h.odie  primus  veni  de  omni  domo  Jofeph  , 
defcendique  in  occurfum  domini  mei  regii. 

11.  Refpondens  vero  Abifai  tilius  Sarvirc  ,  dixit: 
Nunquid  pro  his  verbis  non  occidetur  Semei  ,  quia 
maledixit  chrifto  Domini? 

21.  Et  ait  David  :  Quid  mihi,  &  vobis  filii  Sar- 
via;?  cur  etiicimini  mihi  hodie  in  fatan  ?  eigone  hodie 
interficietur  vir  in  Ifrac!  ?  an  ignore  hodie  me  faftum 
regem  t'liper  Ifrael  ? 

2  3 .   Et  ait  rex  Semei ;  Non  morieris.  Juravitque  ei. 

24.  Miphibofeth  quoque  filius  Saul  delcendit  in 
occurfum  regis,  illotis  pedibus,  &  intonta  barba  : 
veftefque  fuas  non  laverat  a  die  qua  egreilus  tuerat 


ANTIQUAM. 


■jf'.y.  Sic  addit  Mf.  fee.  manu  (icut  &  Germ.  n.  7.  port 
hjec  Viilg.  verba  :  juro  enim  tthi  per  Dominum  ;  ablunt 
autem  ab  eadem  Vulg.  licut  ab  Hebr.  In  Graeco  lie  :  a/ 
Ktp.'w  ojyU:oa,  oTt  e/  ^h  ,  &c.  in  Domitto  jitravi  .,  quia  nifi ^ 
e<.c.  at  in  edit.  Compl.  kitx  t?  Kt'p.V  o/uuf^C-Kecci ,  per  Do- 
minum juraiJerunt, 

jf.  10,  Similiter  habet  Corb,  n,   5.  in  marg.  port  hsc 

Tom.  1. 


Vulg.  reduciiil  regem  :  in  Gr.  j.  ts  fHux  «jjut:;  'Icsci^a  «x- 
is  ^fo;  TO.  paciAEtf  J5  z'eriiim  totiiis  JJ'rnel ,  &c.  qua:  dc- 
iunt  in  Hebr.  &  Vulg. 

>^.  II.  lea  Corb. n.  5.  ScGenn.  n.  9.  pro  quibus  Vulg. 
hab.  cum  Hebr.  pervenerat  ad  regem  in  domo  ejus  :  limi- 
liter  Gr.  vtf-.i  Tfiq  tzy  pa.'.n{tc  :!;  -rli  oiV.t)>  ocVtk  ,  abfijae 
his  quje  fequuntur  fupra. 

Zzz 


ExMf.Cori.i. 


ix  cod.  Germ,  7. 


54^ 


LIBER     II.     REGUM.     Cs 


XX. 


Slip.  16.  5. 

Sup.  14.  17.  ii 
0. 


Slip.  17.  i3. 
3.  Kfj.   2.  7. 


V  U  L  G  A  T 

rex ,  ufque  ad  diem  reverfionis  ejus  in  pace. 

ij.  Cumiiue  Jenifalem  occiirrilTet  regi ,  dixit  ei 
rex  :  Quare  iion  venifti  niecum  Mijiliibofetli? 

16.  Et  relpondens  ait  :  Domine  mi  rex,  fervus 
meus  contemplit  me  :  dixique  ei  ego  famulus  tuus , 
ut  fterneret  mihi  allnum ,  &  afcendens  abirem  cum 
rege  :  claudus  enim  fum  fervus  tuus. 

17.  Infuper  &  accufavit  me  fervum  tuum  ad  te 
dominum  meum  regem  :  tu  autem  domine  mi  rex ,  fi- 
cut  angelus  Dei  es ,  fac  quod   placitum  eft  tibi. 

18.  Neque  enim  fuit  domus  patris  mei,  nifi  mor- 
ti  obnoxia  domino  meo  regi  :  tu  autem  pofuifti  me 
fervum  tuum  inter  convivas  menfa  tu:E  ;  quid  ergo 
habeo  juftx  querela  ?  aut  quid  polfum  ultra  vocife- 
rari  ad  regem  ? 

1 9.  Ait  ergo  ei  rex  :  Quid  ultra  loqueris  ?  fixum  eft 
quod  locutus  fum  :  tu  &  Siba  dividite  polTediones. 

3  o.  Refponditque  Miphibofeth  regi  :  ttiam  cunc- 
ta  accipiat,  poftquam  reverfus  eit  dominus  meus  rex 
pacihce  in  domum  fuam. 

ji.  Berzellai  quoque  Galaadites,  defcendens  de 
Rogelim  ,  traduxit  regem  Jordanem  ,  paratus  etiani 
ultra  fluvium  profequi  eum. 

Ji.  Erat  autem  Berzellai  Galaadites  fenex  valde, 
id  eft,  oftogenarius ,  &  ipie  pra;buit  alimenta  regi , 
cum  moraretur  in  Caftris  ;  fuit  quippe  vir  dives  ni- 
mis. 

3  J.  Dixit  itaque  rex  ad  Berzellai  :  Veni  mecum  , 
ut  requiefcas  fecurus  mecum  in  Jerufalem. 

34.  Et  ait  Berzellai  ad  regem  :  Quot  funt  dies  an- 
norum  vit,-E  raes ,  ut  afcendam  cum  rege  in  Jerufa- 
lem» 

3  5.  Oiftogenarius  fum  hodie  :  nunquid  vigent 
fenfus  mei  ad  difcernendum  fuave,  aut  amarum  ?  aut 
deleftare  poteft  fervum  tuum  cibus  &  potus  ?  vel 
audire  pofTum  ultra  vocem  cantorum ,  atque  cantatri- 

NoTA    AD    Versi 

Tf.45.  Sic  addit  Mf.  cod.  pod  hsc  Vulg.  verba:  ma- 
jor ego  jum  iiptid  regent.    Ita  eciam  Corb.  n.  i.  &  alter  , 


cum  ?  quare  fervus  tuus  fit  oneri  domino  meo  regi  ? 

36.  Paululum  procedam  famulus  tuus  ab  Jorda- 
ne  tecum  :  non  indigeo  hac  vicifi'itudine  , 

37.  fed  obfecro  ut  revertar  fervus  tuus,  &  mo- 
riar  in  civitate  mea  ,  &  fepeliar  juxta  fepulcrura 
patris  mei ,  &  matris  mex.  Eft  autem  fervus  tuus  Cha- 
maam ,  ipfe  vadat  tecum  ,  domine  mi  rex  ,  &  fac  ei 
quidquid  tibi  bonum  videtur. 

38.  Dixit  itaque  ei  rex  :  Mecum  tranfeat  Cha- 
maam ,  &  ego  faciam  ei  quidquid  tibi  placuerit,  & 
onine  quod  petieris  k  me  ,  impetrabis. 

39.  Ciimque  tranfiflet  univerfus  populus  &  rex 
Jordanem,  ofculatus  eft  rex  Berzellai,  &  benedixic 
ei :  &  ille  reverfus  eft  in  locum  fuum. 

40.  Tranfivit  ergo  rex  in  Galgalam ,  &  Cha- 
maam  cum  eo  ;  omnis  autem  populus  Juda  tradu- 
xerat  regem ,  &  media  tantum  pars  affuerat  de  popu- 
lo  Ifrael. 

41.  Itaque  omnes  viri  Ifrael  concurrentes  ad  re- 
gem ,  dixerunt  ei  :  Quare  te  furati  funt  fratres  noftri  vi- 
ri Juda,  &  traduxerunt  regem  &  domum  ejus  Jor- 
danem ,  omnefque  viros  David  cum  eo  ? 

4x.  Et  relpondit  omnis  vir  Juda  ad  viros  Ifrael : 
Quia  mihi  propior  eft  rex  ;  cur  irafceris  fuper  hac  re» 
nunquid  comedimus  aliquid  ex  rege  ,  aut  munera  no- 
bis data  funt  ? 


VULCATA    NOVA. 


Vep.sio   antiqua. 


43.  Etrefponditvirif-         45 &  primoge-    Sx end. 

rael  ad  viros  Juda ,  &  ait :     nitUS  egO  llim Germ.  7. 

Decern  partibus  major  ego 

fum  apud  regem  ,  magifque  ad  me  pertinet  David 
quam  ad  te  :  oir  fecifti  mihi  injuriam ,  &  non  mihi 
nunciatum  eft  priori ,  ut  reducerem  regem  meum  .» 
Duriiis  autem  refponderunt  viri  Juda  viris  Ifrael. 


ON  EM     ANTIQUAM. 

n.  3.  ad  marg.  defunt  in  Vulg.  &  Hebr.  In  Grarco  fie :  5 
-ff^oiTOTCxo;  f'/i;  ii  JJ*  ^  primogemtus  ego  qu/tm  tn. 


CAPUT     XX. 


Veksio    antiqua. 

Uierm.inAmsi,      I Non  eft  pars  iiobis  in  David,  neque  hx- 

j.i.  3.  i4io.f.      reditas  in  filio  Jeffe 


VULGATA      NOVA. 


V  U   L  G   a  T 
1.   Et  feparatus  eft  omnis  Ifrael  k  David  ,  fecutuf- 
que  eft  Seba  tilium  Bochri  :  viri  autem  Juda  adhajfe- 
runt  regi  fuo,  a  Jordane  ufque  Jerufalem. 

5.  Cumque  veniftet  rex  in  domum  fuam  in  Jeru- 
falem, tuUt  decem  mulieres  concubinas  ,  quas  dereli- 
querat  ad  cuftodiendam  domum ,  &  tradidit  eas  in 
cuftodiam  ,  alimenta  eis  pr.-ebens  :  &  non  eft  ingreflus 
ad  eas ,  fed  erant  claufse  ufque  in  diem  mortis  fu.-c 
in  viduitate  viventes. 

4.  Dixit  autem  rex  Aniafa;  :  Convoca  mihi  omnes 
viros  Juda  in  diem  tertium ,  &  tu  adefto  pra:fens. 

5.  Abiit  ergo  Amafa  ut  convocaret  Judam ,  & 
tnoratus  eft  extra  placitum  quod  ei  conftituerat  rex. 

6.  Ait  autem  David  ad  Abifai  :  Nunc  magis  af- 
fli(fhirus  eft  nos  Seba  tilius  Bochri ,  quJm  Abialom  : 
toUe  igitur  fervos  domini  tui,  &  perfequere  eum  , 
ne  forte  inveniat  civitates  munitas,  &  effugiat  nos. 


I.  A  Ccidit  quoque  utibi  eflet  vir  Belial,  no- 
-Zi  mine  Seba  ,  filius  Bochri ,  vir  Jcmineus  : 
&  cecinit  buccina ,  &  ait  :  Non  eft  nobis  pars 
in  David,  neque  h.Tjreditas  in  filio  Ifai  ;revene- 
re  in  tabernacula  tua  Ifrael. 

A       NOVA. 

7.  EgrelTi  funt  ergo  cum  eo  viri  Joab,Cerethi 
quoque  &  Phelethi  :  &  omnes  robufti  exierunt  de  Je- 
rufalem ad  perfequendum  Seba  filium  Bochri. 

8.  Cumque  illi  ellent         8 VtdeNot. 

juxta  lapidem  grandem  , 

qui  eft  in  Gabaon  ,  Amafa  veniens  occurrit  eis.  Por- 
ro  Joab  veftitus  erat  tunica  ftrifta  ad  menfuram  habi- 
tus fui,  &  defuper  acciniftus  gladio  dependente  uf- 
que ad  ilia,  in  vagina,  qui  tabricatus  levi  motu  egre- 
di  poterat,  &  percutere. 

9.  Dixit  itaque  Joab  ad  Amafam  ;  Salve  mi  frater. 
Ettenuit  manu  dextera  nicntum  Amafa,  quali  ofcu-     ?.K<^, 
lans  eum.  *■  J- 

10.  Porro  Amafa  non  obfervavit  gladium ,  quem 
habebatjoab,  qui  pcrcuflit  cumin  latere,  &  effii- 
dit  inteftina  e|us  interram,  nee  fecundum  vulnus  ap- 


ridn, 

ad  verbui 


pofuit ,  &  mortuus  eft.   Joab  autem ,  &  Abifai  fra- 

N  O  T  ;E      AD      V  E  R  S  I  O  N  E  M      ANTIQUAM. 

In  Grxco  rurfus  additur  «ofcx  ,   pod  vocem  i.e-  5^.  8.  Mf.  Corb.  3.  ead.  ma.  addit  hoc  ,  ad  faciem  illt- 

prarterquam  in  edit.  Compl.  leliqua  coucordaiu      rum.,    ifti   de   Vulg.  .imaft  vintem  :  in  Gr.  Kai  'A,«f5- 

«»;■  «j"«!i?>6»  £|UTf o^s»   dt/T^»  >  deinde  j  "laaJ ,  fcc. 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.     XXI. 


547 


ter  ejus,  perfccuti  funt  Seba  filium  Boclui. 

II.  Intercaqiiidara  vi-  ii Vide  Not. 

ri,  cum  llcriflent  juxta  ca- 
daver Amafe,  de  fociis  Joab  ,  dixeiunt  ;  £cce  qui 
elle  voluit  pro  Joab  comes  David. 


VULGATA        NOVA. 

Alielam  ,  &  Bethinaacha  :  omnerquc  viri  clciti  con- 
grcgati  fuerant  ad  cura. 

1  5 .  Vencrunt  itaque  &  oppugnabant  cum  in  Abe- 
la  ,  &  ill  Bethmaacha ,  &  tircumdcderunt  munitio- 
nibus  civitatem ,  &  obfefl'a  eft  urbs  :  omnis  autem 


Amafa  autem  confperlus   fanguine  ,  jaccbat     turba ,  qua  erat  cum  Joab ,  moliebatur  deftruere  mu- 
in  media  via.   Vidit  hoc  quidam  vir  quod  fublKtcret     ros. 


omnis  populus  ad  videndum  cam,  &  amovit  Ania- 
fam  de  via  in  agrum  ,  opcruitque  eum  veftiraento  , 
ne  fiiblifterent  tranfeuntes  propter  cum. 

i;.  Amoto  ergo  illo  de  via  ,  tranlibat  omnis  vir 
fequens  Joab  ad  pcrfequendum   Seba  tilium  Bochri. 

14.  Porro  ille  tranfierat  per  omnes  tribus  liraei  in 

VuLGATA      KOVA. 


16.  £t  exclamavit  mulier  fapiens  de  civitate  :  Au-r 
dite,  aiidite,  dicite  Joab  :  Appropinqua  hue,  &  !o- 
quar  tecum. 

17.  Qui  cum  acceflldet  ad  eam,  ait  illi  :  Tu  es 
Joab  >  Et  ille  refpondit  ;  Ego.  Ad  quern  f.c  locuta  eft  ; 
Audi  fermones  ancilla;  lax.   Qui  refpondit  :  Audio. 

V  E  R  S  I  O 


18.  Rurfumque  ilia ,  Sermo,  inquit,  diceba- 
tur  in  veteri  provetbio  :  Qui  interrogant,  inter- 
rogent  in  Abela  :  &  lie  perticiebant. 

VuLGATA       NOVA 


A  N  T  1  Q  U  A. 

1 8 Rogantes  rogant  qui  fun  tin  Abel.^  &i  m 

Dan,  dicentes 


1 9.  Nonne  ego  fum  qua:  refpondeo  veritatem  in  If- 
rael,  &tu  qua;ris  fubvertcre  civitatem,  &evertere  ma- 
treminlfrael  ?Quare  pncipitas  ha;reditatem Domini? 

io.  Refpondenfque  Joab  ,  ait :  Ablit,  ablit  hoc  A 
me  :  non  pr.ecipito ,  neque  demolior. 

1 1 .  Non  lie  fe  habec  res ,  fed  homo  de  monte 
Ephraim  Seba,  lilius  Bochri  cognoraine,  levavit  ma- 
rum  fuam  contra  regem  David  :  tradite  ilium  folum  , 
&  recedemus  a  civitate.  Et  ait  mulier  ad  Joab  :  Ecce 
caput  ejus  mittetur  ad  te  per  murum. 

li.  Ingiefla  eft  ergo  ad  omnera  populum  ,&  lo- 
cuta eft  eis  fapienter  :  qui  abfciflura  caput  Seba  tilii 

NoT;E      AD     VerSIONEM 


Bochri  projecerunt  ad  Joab  :  &  ille  cecinit  tuba ,  & 
receflerunt  ab  urbe,  unulquifque  in  tabernacula  fua  : 
Joab  aurem  reverfus  eft  JerrHl^m  ad  regem. 

ij.  Fuit  ergo  Joab  fuper  omnem  exercitum  If- 
rael  ;  Banaias  autem  filiusjoiada;  fuper  CerethiEOs  & 
Pheletha;os. 

2.4.  Aduram  vero  fnper  tributa  :  porro  Jofaphat 
filius  Alulud,  h  commentariis. 

i  5 .  Siva  autem ,  fcriba  :  Sadoc  vero  &  Abiathar , 
facerdotes. 

16.  Ira  autem  Jairitts  erat  facerdos  David. 


A  D 

"t.ll.  Mf.  Germ.  n.  7.  fie  habet  initio  :  Iiiterea  lic  funis 
'Diivid  quidiim  v:ri  i  limiliter  ulud,  de  pneris  David  ^  uddic 
Corb.  n.  5.  ad  marg.  nee  non  Germ.  9.  fed  expuiitlum 
•de  more :  deeft  in  Vulg.  &  Hebr.  In  Gr.  lie  :  Kal  an-f  s-rii 
£  t'  dvTcv  Tuv  izttiJ  ccpio>f  *I'^aS  ,  fc,  (Wi'  Ti;  0  J3y^0,«£CC? 
'ijiiC ,  Sec.  Et  tin  fletit  Juper  eum  de  funis  Joab  ,  £5  dixit : 
Q»is  vctens  Jo.tb  ,   Sec, 

1. 18.  Sic  hab.  Mi',  cod.  pod  hxc  Vulg.  verba,  Knr- 
fnmque  ilia,  fed  expunila  uc  fupra  :  ablum  ab  Hebr.  (i- 
cut  a  Vulg.  In  Gr.  lie  :  K«l  uitt  Myicci-    Ao'yw  iMMKca 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 
cc  Xf MToj;  ,     >e>3{7£5'  *H/;^'7v^.si'o;  i*/JaJT«6H  cv  t«  *A£s\  j.  cr 

eVff  wTHCi  (lie  lV  'ASeA  ,  J^  b-Tcti;  ,  u  £^e  wtto/.  Ht  ait  dicens  : 
Verbitm  locut:  fuiit  imprimrs  ■,  dicentei  :  Inteyrngando  inter' 
rogattts  efl  in  Abel  ^  in  Dan  ,  Jt  defecertt::!  ,  iju£  pcfue- 
runt  fideles  Ifr.icl  :  tnterrcgantes  interrogabjtnt  in  Abel , 
^  Jit ,  Ji  defecertint.  At  in  edit.  Compl.  media  ifia  ,  «fcu- 
TH^;i(J5 .  Sec.  ulque  ad  ifjjr^rli;,  defunt.  Vid.  Nobil.  in 
huiK  loc. 


CAPUT       XXI. 


V  U  LG  AT 

I.  T?  Ada  eft  quoque  fames  in  diebus  David  tribus 
JL    annis  jugiter  :  &  confuluit  David  oraculum 
Domini.  Dixitque  Dominus  ;  Propter  Saul ,  &  domum 
ejus  fanguinum ,  quia  occidit  Gabaonitas. 

1.    Vocatis  ergo  Ga-         2 Vide  Not. 

baonitis  rex,  dixit  ad  eos. 

(  Porro  Gabaonit.-e  non  erant  de  filiis  Ifrael,  fed  reli- 
7j/;  o.  quia  Amorrha;orura  :  filii  quippe Ifrael  juraverant  eis, 
1  J.  &  voluit  Saul  percutere  e03  zelo  ,  quali  pro  filiis  Ifrael 

&  Juda. ) 

3.  Dixit  ergo  David  ad  Gabaonitas  :  Quid  faclam 
vobis  >  &  quod  erit  veftri  piaculum ,  ut  benedicatis 
hzreditati  Domini  ? 

4.  Dixeruntque  ei  Gabaonit,-E  :  Non  eft  nobis  fu- 
per argento  &  auro  qua;ftio ,  fed  contra  Saul  ,  & 
contra  domum  ejus  :  neque  volumus  ut  interficiatur 
homo  de  Ifrael.  .^d  quos  rex  ait  ;  Quid  ergo  vul- 
tis  ut  faciam  vobis  > 

5.  Qui  dixerunt  regi  ;  Virum  ,  qui  attrivit  nos  & 
opprefl'it  inique  ,  ita  delete  debemus  ,  ut  ne  unus  qui- 
dem  refiduus  lit  de  ftirpe  ejus  in  cuniVis  tinibus  If- 
rael. 


A        NOVA. 

6.  Dentin-  nobis  feptem  vli'i  de  filiis  ejus ,  ut  cru- 
clSgamus  eos  Domino  in  Gnbaa  Saul ,  quondam  clec- 
ti  Domini.  Et  ait  rex  :  Ego  dabo. 

7.  Pepercitque  rex  Miphiboferh  filio  Jonath.i?  fi- 
lii Saul  ,  propter  jusjuraiuium  Domini ,  quod  ftierat 
inter  David  &  inter  Jonathan  filium  Saul. 

S.  Tulit  itaque  rex  duos  filio-  Refpha  fills  Aia  , 
quos  peperit  Sauli ,  Armoni ,  &  Miphibofeth  :  & 
quinque  filios  >'ichol  fili:e  Saul  ,  quos  genuerat  Ha- 
drieli  filio  Eerzellai ,  qui  fuit  de  Molathi  , 

9.  &  dedit  eos  ia  manu<  Gabaonitarum  :  qui  cru- 
cifixerunt  eos  in  monte  coram  Domino  :  &  ceciderunt 
hi  feptem  ,  limul  occifi  in  diebus  meflis  primis ,  inci- 
picnte  meflione  hordei. 

10.  Tollens  autem  Refpha  filia  Aia  cilicium,  fub- 
ftravit  fibi  fupra  petram  ,  ab  initio  meflis  ,  donee  ftil- 
laret  aqua  fuper  eos  de  ccelo  :  &  non  dimifit  aves  la- 
cerare  eos  per  diem  ,  neque  beftias  per  noftera. 

I  I .  £t  nunciata  funt  David  quie  fecerat  Refpha , 
filia  Aia  ,  concubina  Saul. 

1 1.  Et  abiit  David  ,  &  tulit  offii  Saul  ,  &  ofla  Jo- 
naths  filii  ejus  ,  a  viris  Jabes  Galaad  ,  qui  furati  fiie- 


NoTA      AD     VerSIONEM      ANTIQUAM. 


If".  1.  Cod.  Corb.  n.  5.  hab.  ad  marg.  ead.  raa.  ne  pe- 
riiiitiet   eos  ,   pull  hjec  Vulg.  verba,   juraverant  eis  i    at 
Tm.  I. 


neque  in  Hebr.  neque  in  Or,  neque  in  Vulg.  hoc  addi- 
tamenium  repetiiur. 

Zzz  i} 


Excid.Cerm.^t 


Slip.  8.  16. 


l.Rei-  1 2.  3. 


l.RC: 


54« 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.    XXII. 


Vu 


LGATA        NOVA. 


rant  e.i  de  platea  Bethfan  ,  in  qua  fufpenderant  eos 
Pliilifthiim  cum  intcrteciflent  Saul  in  Gelboe  : 

I  ).  &  afportavit  inde  ofla  Saul  ,  &  ofia  Jonnthx 
filii  ejus  :  &  coUigentes  oila  eorum  qui  alfixi  fuerant , 

14.  fepelierant  ea  cum  olTibus  Saul  &  Jonath;E 
filii  e|us  in  terra  Benjamin  ,' in  latere,  in  fepulcro 
Cis  patris  ejus  ;  feceruntque  omnia  ,  qu.E  pr^ceperat 
rex  ,  &  repropitiatus  eft  Deus  tcrr.t  port  hxc. 

15.  Fadum  eft  autcm  rurlum  pra;lium  Philiihi- 
norum  adversiim  Ifrael  ,  &  defcendit  David  ,  &  fervi 
ejus  cum  eo  ,  &  pugnabant  contra  Philifthiim.  De- 
ficiente  autem  David  , 

16.  Jesbibenob,  qui  fuit  de  genere  Arapha  ,  cujus 
ferrum  haft.E  (lecentas  uncias  appendebat  ,  &  accinc- 
tus  erat  enfe  novo  ,  nifus  ell  percutere  David. 

17.  Prcffidioque  ei  Fuit  Abifai  filius  Sarvis  ,  & 
percuflum  Phiiiftbxum  interfecit.  Tunc  ]uraverunt  vi- 


ri  David  ,  dicentes  :  Jam  non  egredieris  nobifcum  In 
bellum  ,  ne  extinguas  lucernam  ifraifl. 

18.  Secundum  quoque  bellum  fuit  in  Gob  contra      i-P-ir, 
Philifthrsos  ;  tunc  perculTit  Sobochai  de  Hufati,  Saph  ,  10.4. 
de  ftiipe  Arapha  de  genere  gigantum. 

19.  Tertium  quoque  fait  bellum  in  Gob  contra 
Philifthxos ,  in  quo  perculTit  Adeodatus  filius  Saltus 
polymitarius  Bethlehemites  Goliath  Geth.-eum  ;  cujUS 
haftile  haft.E  erat  quali  liciatorium  texentium.  i-R«X« 

20.  Quartum  bellum  fuit  in  Geth  ;  in  quo  vir  ftiit  ^7-7' 
excelfus ,  qui  fenos  in  manibus  pedibufque  habebat 
digitos ,  id  eft  ,  viginti  quatuor ,  &  erat  de  originc 
Arapha. 

i  I .  Et  blafphemavit  Ifrael  :  percuflit  autem  eum 
Jonathan  filius  Samaa  fratris  David. 

2.2.  Hi  quatuor  nati  funt  de  Arapha  in  Geth  ,  & 
ceciderunt  in  manu  David  ,  &  fervorum  e)us. 


CAPUT        XXII. 


V  U  LG  A  T  > 

Ocutus  eft  autem  David  Domino  verba  carmi- 

I  nis  hu|us,  in  die  qua  libcravit  eum  Dominus 

de  manu  omnium  inimicorum   fuorum  ,  &  de   manu 

Saul  : 

Pf.  17.  5.  2.  &  ait :  Dominus  petra  mea  ,  &  robur  meum  , 

&  falvator  mens. 

3.  Deus  fortis  meus  ,  fperabo  in    eum  :  fcutum 
meum  ,  &  cornu  falutis  mex  ;  elevator  meus  ,  &  re- 
fugium  meum  ;  falvator  meus ,  de  iniquitate  liberabis 
me. 
liid.  4.  4.  Laudabilem  invocabo  Dominum  :  &  ab  inimi- 

cis  meis  falvus  ero. 

5.  Quia  circumdederiint  me  contritiones  mortis: 
torrentes  Belial  terruerunt  me. 

6.  Funes  inferni  circumdederunt  me  :  pr.-Evenerunt 
me  laquei  mortis. 

7.  In  tribulatione  mea  invocabo  Dominum  ,  & 
ad  Deum  meum  clamabo  :  &  exaudiet  de  templo  fuo 
Tocem  meam ,  &  clamor  meus  veniet  ad  aures  ejus. 

8.  Commota  eft  &  contremuit  terra  :  fundamenta 
montium  concull'a  funt ,  &  conquaflata  ,  quoniam  ira- 
tus  eft  eis. 

9.  Afcendit  fiimus  de  naribus  ejus  ,  &  ignis  de 
ore  ejus  vorabit  :  carbones  fuccenfi  funt  ab  eo. 

10.  Inclinavit  ccelos  ,  &  defcendit :  &  caligo  fub 
pedibus  ejus. 

11.  Et  afcendit  fuper  cherubim,  &  volavit :  & 
lapfus  eft  fuper  pennas  venti. 

I  2.  Pofuit  tenebras  in  circuitu  fuo  latibulum  :  cri- 
brans  aquas  de  nubibus  ccelorum. 

1  ; .  frx  fulgore  in  confpe.:tu  ejus ,  fuccenfi  funt 
carbones  ignis. 

14.  Tonabit  de  coslo  Dominus  :  &  excelfus  da- 
bit  vocem  fuam. 

15.  Mifit  fagittas,  &  diffipavit  eos:  fiilgur ,  & 
confumpfit  eos. 

16.  Et  appaiuerunt  effufiones  maris,  &  revelata 
funt  fundamenta  orbis  ,  ab  increpatione  Domini ,  ab 
inlpiratione  fpiritus  furoris  ejus. 

I  7.  Mifit  de  excel  fo  ,  &  allumpfit  me  :  &  extra- 
xit  me  de  aquis  mulcis. 

I  8.  Liberavit  mc  ab  inimico  meo  potentiflimo  ,  & 
ab  his  qui  oderant  nie  :  quoniam  robuftiores  me  erant. 

19.  Prsvenit  me  in  die  afflidionis  mea; ,  &  fadus 
eft  Dominus  firmamentum  meum. 

20.  Et  eduxit  me  in  latitudinem  ;  liberavit  me  , 
quia  complacui  ei. 

2 1 .  Retribuet  mihi  Dominus  fecundiim  juftitiam 
meam  :  &  fecundiim  mundiciam  manuum  mearum 
reddct  mihi. 


NOVA. 

2  1.  Quia  cuftodivi  vias  Domini ,  &  non  egi  im- 
pie  ,  a  Deo  meo. 

2  5 .  Omnia  enim  judicia  ejus  in  confpeftu  meo  :  & 
prscepta  ejus  non  amovi  A  me. 

24.  Et  ero  perfeftus  cum  eo  :  &  cuftodiam  me  ab 
iniquitate  mea. 

1 5 .  Et  reftituet  mihi  Dominus  fecundiim  juftitiam 
meam  :  &  fecundiim  munditiam  manuum  mearum  ,  in 
confpeftu  oculorum  fuorum. 

26.  Cum  fando  fandus  eris  :  &  cum  robufto  per- 
fedus. 

27.  Cum  eledo  eledus  eris :  &  cum  perverfo  per- 
vert eris. 

28.  Et  populum  pwperem  falvum  facies  ;  oculif- 
que  tuis  excelfos  humiliabis. 

29.  Quia  tu  lucerna  mea  Domine  :  &  tu  Domi- 
ne.  illuniinabis  tenebras  meas, 

;o.  In  te  enim  curram  accindus  :  in  Deo  meo 
tranhliam  murum. 

5 1.  Deus,  immaculata  via  ejus,  eloquium  Domi- 
ni igne  e.xaminatum  :  fcutum  eft  omnium  fperantium 
in  fc. 

5  2 .  Quis  eft  Deus  pra;ter  Dominum  :  &  quis  for- 
tis praster  Deum  noftrum  ? 

3  3 .  Deus  qui  accinxit  me  fortitudine  :  &  corapla- 
navit  perfedam  viam  meam. 

34.  Cosquans  pedes  meos  cervis ,  &  fuper  ex- 
celfa  mea  ftatuens  me. 

55.   Docensmanusmeas  adpra;lium,&componens   7"/ 145. 
quafi  arcum  a;reum  brachia  mea.  i. 

36.  Dedifti  mihi  clypeum  falutis  tus  :  &:  manfue- 
tudo  tua  multiplicavit  me. 

37.  Dilatabis  greflus  meos  fubtus  me  :  &  non  defi- 
cient tali  mei. 

58.  Perfequar  inimicos  meos,  &  conteram  :  & 
non  convertar  donee  conlumam  eos. 

39.  Confumam  eos  &  confringam  ,  ut  non  con- 
furgant :  cadent  fub  pedibus  meis. 

40.  Accinxifti  me  fortitudine  ad  prslium  :  incur- 
vafti  refiftentes  mihi  fubtus  me. 

41.  Inimicos  meos  dedifti  mihi  dorfum  :  odientes 
me ,  &  difperdam  eos. 

42.  Clamabunt  ,  &  non  erit  qui  falvet ;  ad  Domi- 
num ,  &  non  e.xaudiet  eos. 

43.  Delebo  eos  ut  pulverem  terrs  :  quali  lutum 
platearum  comminuam  eos  atque  confringam. 

44.  Salvabis  me  ;\  contradidionibus  populi  niei : 
cuftodies  me  in  caput  gentium  :  populus  ,  quern  igno- 
re ,  fcrviet  mihi. 

45.  Filii  alieni  refiftent  mihi ,  auditu  auris  obedient 


LIBER     II.     REGUM.     Cap.   XXIII. 


549 


V  U  L  G   A  T  A       NOVA. 


mill!. 

46.  Filii  alieni  defluxerunt ,  &  contrahentur  in  an- 
guftiis  fuis. 

47.  Vivit  Dominus,  &  benedidus  Deus  meus :  & 
exaltabitur  Deus  fortis  lalutis  mex. 

48.  Deijs  qui  das  vindiitas  mihi ,  &  dejicispopu- 
los  fub  me. 


49.  Qui  educismeab  inimicis  meis,  &  i  refilkn- 
tibus  milii  elevas  me  :  i  viro  iiiiquo  libeiabis  me. 

5  o.  Pi-opterea  contitebor  tibi  Doinine  in  gentibus : 
&  noniini  tuo  cancabo. 

5  I .  Magnificans  falutes  regis  fui ,  &  faciens  mi- 
feiicordiam  chrillo  fuo  David  ,  &  lemini  ejus  m  fem- 
piternum. 


Rtm,  1  J.  9, 


CAPUT       XXIII. 


V  U  L  G  A  T  A 

■F.c  autem  funt  verba  David  noviiTima.  Di 


NOVA. 


'  TX 

JTj.  xit  David  tilius  Ifai :  Dixit  vir,  cui  conftitu- 
AS.i.tam  eft  de  chrifto  Dei  Jacob,  egregius  pfaltes  If- 
i°-  rael : 

i.  Spiritus  Dorrvini  locutus  eft  per  me  ,  &  fermo 
ejns  per  linguam  raeam. 

5.  Dixit  Deus  lirael  mihi ,  locutus  eft  fortis  If- 
rael ,  Dominator  hominum  ,  juftus  dominator  in  ti- 
more  Dei. 

•4.  Sicut  lux  aurora?,  oriente  Ible  ,  mane  abfque 
nubibus  rutilat ,  &  Ikut  pluviis  germinat  herba  de 
terra. 


mipetu  uno. 

9.  Poft  hunc  ,  Eleazar  filius  patrui  ejus  Aholiites 
inter  tres  fortes  ,  qui  erant  cum  David  quando  ex- 
probraverunt  Philiftiiiim  ,  &  congregati  funt  illuc  in 
pra;lium. 

10.  Cimique  afcendifient  viri  Ifrael  ,  ipfe  ftetit  & 
percuP.lt  FhiliilhrEos  ,  donee  deficeret  manus  ejus  ,  & 
obrigefceret  cum  gladio  :  fecitque  Dominus  falutem 
magnam  in  die  ilia  :  &  populus  qui  fugerat,  rever- 
fus  eft  ad  csforum  fpolia  detrahenda. 

11.  Et  poft  hunc  ,  Semma  filius  Age  de  Arari  : 
&  congregaii  funt  Philiftiiiim  in  ftatione  :  erat  quip- 


5.   Nee  tanta  eft  domus  mea  apud  Deum,  ut  pac-     pe  ibi  ager  lente  plenus.  Cumque  fugiflet  populus  4 
turn  sternum  iniret  mecum  ,  firniiuii  in  omnibus  at-      facie  Philifthiim  , 


I.Pnr. 
II.  10. 


que  munitum.  Cunfta  enim  falus  mea ,  &  omnis  vo- 
luntas :  nee  eft  quidquam  ex  ea  quod  r.on  germinet. 

6.  Prsvaricatores  autem  quali  fpins  evellentur 
univerfi  :  qua  non  toiluntur  map.ibus. 

7.  Et  fi  quis  tangere  voluerit  eas  ,  armabitur  fer- 
ro  &  ligno  lanceato  ,  igneque  fuccenfs  comburentur 
ufque  ad  nihilum. 

S.  Use  nomina  fortium  David.  Sedens  in  cathe- 
dra fapientififiraus  princeps  inter  tres  ,  ipfe  eft  quafi  te- 
nerrimus  ligni  vermiculus ,  qui  odingentos  interfecit 

VULGATA     NOVA. 

I  i .  Defideravit  ergo  David  ,  &  ait  :  O  fi 
quis  mihi  daret  potum  aqua;  de  cifterna  ,  qux 
eft  in  Bethlehem  juxta  portam  ! 

16.  Irruperunt  ergo  tres  fortes  caftra  Philif- 
thinorum  ,  &  hauferunt  aquam  de  cifterna  Beth- 
lehem ,  qus  erat  juxta  portam  ,  &  attulerunt 
ad  David  :  at  ille  noluit  bibere  ,  fed  libavit  earn 
Domino  , 

1 7.  dicens :  Propitius  fit  mihi  Dominus ,  ne  fa- 
ciam  hoc  :  num  fanguinem  hominum  iftorum  qui 
profefti  funt ,  &  animarum  periculum  bibam  ? 
Noluit  ergo  bibere  :  hac  fecerunt  tres  robuftif- 
fimi. 

V  U  1  G  A  T  A 


12..   ftedt  ille  in  medio  12 Fide  Not. 

agri ,  &  tuitus  eft  eum  , 

percuffitque  Philifthsos  :  &  fecit  Dominus   falutem 

magnam. 

15.   Necnon  &  ante  defcenderant  tres  qui  erant 
principes  inter  triginta  ,  &  venerant  tempore  meflis      i. Par.  11.  i(, 
ad  David  in  fpeluncam  Odc'.lam  :  caftra  autem  Phi- 
lifthinorum  erant  pofita  in  Valle  gigantum. 

14.   Et  David  erat  in  pr.cfidio  :  porro  ftatio  Phi- 
lifthinorum  tunc  erat  in  Bethlehem. 

V  E  R  S  I  O      A  N  T  I  Q  U  A, 

1 5 Quis  mihi  potum  dabit  delacu ,  qui  eft  in  Amh-.  apst.u  D.i». 

Bethleem  ad  poitas?..^..  «.  1.686.  i. 

16.  Praeciderum  tres  viii  multitudinem  ad- 
verfanorum  ,  &  implevetunt  .iquam  de  lacu , 
qui  erat  in  Bethleem ,  &  obtulctunt  regi  biben- 
dam  :  led  rex  noluit  bibere,  &  profudit  illam  Do- 
mino, 

17 Non  contingat  mihi  hoc  facere  :  ne  fan- 
guinem virorum  qui  abicrunt ,  ex  animis  iliorum 
bibam 


NOVA. 


I  S.  Abifai  quoque  frater  Joab  filius  Sarvis  ,  prin- 
ceps erat  de  tribus  :  ipfe  eft  qui  levavit  haftani  fuam 
contra  trecentos,  quos  interfecit,  nominatus  in  tribus  , 

19.  &  inter  tres  nobilior  ,  eratque  eorum  prin- 
ceps ,  fed  ufque  ad  tres  primos  non  pervenerat. 

10.  Et  Banaias  filius  Joiada;  viri  fortiffimi ,  magno- 
rum  operum  ,  de  Cabfeel  :  ipfe  percuflTit  duos  leones 
Moab,  &  ipfedefcendit  ,&  percuifit  leonem  in  media 
cifterna  in  dicbus  nivis. 

1 1 .  Ipfe  quoque  interfecit  virum  ^Egyptium  ,  vi- 

NoT^      AD      VeRSI 


rum  dignum  fpeftaculo  ,  habentem  in  manu  haftam  : 
itaque  ciim  defcendiftet  ad  eum  in  virga  ,  vi  extor- 
fit  haftam  de  manu  ^Egyptii ,  &  interfecit  eum  haf- 
'  ta  fua  : 

11.  hjBC  fecit  Banaias  filius  Joiads. 

i  ) .  Et  ipfe  nominatus  inter  tres  robuftos ,  qui  erant 
inter  triginta  nobiliores  :  veruntamen  ufque  ad  tres 
non  pervenerat :  fecitque  eum  fibi  David  auricularium , 
t  fecreto. 

14.  Afael  frater  Joab  inter  triginta.    Elehanan  fi- 

ONEM      ANTIQUAM. 


IZ.  Mf.  Getm.  n.    11.  poft  hoc  de  Vulg.  tuitus  ejl      Awkto!  cV  tiT  •srccp:/:iCt:M  tSv  it^o^vHnv ,  K  ilftutaalu  ufaf 


eum ,  addic  ad  marg.  juxta  HcUothorofhtn  ,  quod  abeft  a 
Gr.  (icut  ab  Hebr.  &  Vulg. 

Tf.  15.  Similiter  habet  idem  Ambrof.  1.  i.  de  Jac.  c. 
I.  445.  a.  excepto  ult.  ad  portam.  Gr.  n  cV  t»  'di^';mi  ; 
irem  fup.  T.^  'sj'^tiu  fj.i  uj  c^p'-,  Qitii  potabit  me  aqttk  ,  pro 
<)"is   mihi  pmum  dabit  ?   reliqua  ut  fup. 

t.  16.  Paulo  libcrius  ifta  refe.-re  videtiir  Atnbrof.  cum 
(eqi.  quae  fenfum  magis  qu?.m  verba  reddere  videntur ; 
ita  enim  Grace  ,  quafi  ad  verbum  :  Kt>.\  Aiipi.vi,x>  e/  t/sj; 


rzaf'ciiy-.iln  ■sf'^i  Aai/i'/"  i.  n'x.  \ii!^MCe  'aifit  a'l/To  ,  j,  Utrti- 

't.  17.  Gr.  ita  ;  Kml  u'jnt'   'luan  fiii  Ki/e«,  t^  •amccu 

xvTai ,  'silof^ai .,  &c.  ht  dtxtt : Prtpitiut  nuhi  Domini,  a 
faciendo  hoc  :  Ji  fangainem  t'ireriim  <]ui  i'.iertim  in  anima- 
bu!  fuis ,  bibam  .   In  edit.  Compl.  lie  ,  Mh'|«o;  ~,ivona  ititfi 


H^ 


LIBER     11.     REGU.M.     Cap.    XXIV. 


VULGATA      NOVA. 


lius  patrui  ejus  de  Bethlehem  , 

15.   Semma  de  Harodi ,  Elica  de  Harodi , 

i6.   Hcles  de  Phalti ,   Hira  fihus  Acces  de  The- 

cua , 

z  7.  Abiezer  de  Anathoth  ,  Mobonnai  de  Hiifati , 

z8.  Selmon  Ahohites  ,  Maharai  Netophatliites  ,  36 

19.   Heled  filius  Baana  ,  &  iplc  Netophathites  ,     Gadi , 

Ithai  filius  Ribai  de  Gabaath  tilioium  Benjamin,  57, 

50.   Banaia  Pharathonites ,   Heddai    de  toirente     migei' 

Gaas ,  58 

3 1 .  Abialbon  Arbathites ,  Azmavetli  de  Beromi ,  5  9. 


3i.  Eliaba  de  Salaboni.   Filii  JafTen  ,  Jonathan  J 
3  ? .   Semma  de  Orori ,  Aiam  tilius  Sarar  Arorites , 
34.  Eliphelet  filius  Aasbai  filii  Machati ,  Eliam  £- 
ius  Achitophel  Gelonites  , 

3  5 .   Hefiai  de  Caimelo  ,  Pharai  de  Arbi , 

.    Igaal    filius    Nathan   de   Soba  ,  Bonni   de 

Selec  de  Ammoni ,  Naharai  Berothites  ar- 
Joab  tilii  Sarvia; , 

Ira  Jethrites ,  Gareb  &  ipfe  Jethrites , 
Urias  Hethaius.  Omnes  triginta  feptem. 


CAPUT     XXIV. 


Tiiefsn.  in  ef, 
Tphcf.  l.  I.  t. 
340.  <■. 


«^  r.  T7  T  appofita  cl1:  ira  Dei  I 
4-      Jt> iSc  incitavit  Da\id ,  dici 


A  N  T  I  Q  U  A. 

liccendi  in  Illacl, 
cens 

V  U  L  G  A  T  A 


■■e: 


VULGATA      NOVA. 

T  addidit  furor  Domini  irafci  contra  If- 
rael  ,  commovitque  David  in  eis  dicen- 
tem  :  Vade  ,  numera  Ifrael  &  Judam. 

NOVA. 

i.  Dixitqiie  rex  ad  Joab  prlnclpem  exercitus  fui :  6.  &  per  Jazer  tranfierunt  in  Galaad  ,  &  in  ter- 

Perambula  omnes  tribus  Ifrael  i  Dan  ufque  Berfabee ,  ram  inferiorem  Hodli  ,  &  venerunt  in  Dan  iilveftria. 

&  numerate  populum  ,  ut  fciam  numerum  ejus.  Ciicumeuntefque  )uxta  Sidonem  , 

3.  Dixitque  Joab  regi :  Adaugeat  Dominus  Deus  7.  tranfierunt  prope  moenia  Tyri ,  &  omnem  ter- 

tuus  ad  populum  tuum  ,  quantus  nunc  eft  ,  iterum-  ram  Hevcei  &  Chananri  ,  veneruntque  ad  meridiem 

que  centuplicet  in  confpeihi  doraini  mei  regis  :  fed  Juda  in  Berfabee  : 

quid  fibi  dominus  mens  rex  vult  in  re  hujufcemodi  ?  8.   &  luftrata  univerfa  terra,  affiierunt  port  no- 

A.  Obtinuitautem  fermo  regis  verba  Joab,  &  prin-  vem  menfes  &  viginti  dies  in  Jerufalem. 

cipum  exercitus  :  egieniifque  eft  Joab,  &  principes  9.   Dedit  ergo  Joab  numerum  defcriptionis  popu- 

militum  ,  a  facie  regis ,  ut  numerarent  populum  Ifrafl.  li  regi,  &  inventa  funt  de  Ifrael   oftingenta  millia 


I.  Par, 
Zi.  I. 


5.   Ciimque  pertranlillent  Jordanem  ,  venerunt  in 
Aroer  ad  dexteram  urbis ,  qu:E  eft  in  valle  Gad  : 


Ambr.  tp.  Jr.  (. 

999- ". 


TVS.    Th». 
Amh.i.  z.  J95 

c.d. 


Versio    antiqua. 

10 &  dixit  ad  Dominum  :  Peccavi  vehe- 

menter,  quod  feceiim  hoc  veibum  :  &  nunc  Do- 
mine  ,  aurcr  iniquitatem  fervi  tui,  quod  deliqui  ve- 
hementer. 

T^.      II &  faftum  eft  verbum  Domini  ad  Gad 

!>•  proplictam ,  dicens : 


virorum  fortium  ,  qui  educerent  gladium  :  &  de  Ju« 
da  quingenta  millia  pugnatonrm. 

V  U  L  G  ATA 


NOVA. 

10.  Percuflit  autem  cor  David  eum  ,  poftquam 
numeratus  eft  populus  ;  &  dixit  David  ad  Domi- 
num :  Peccavi  valde  in  hoc  fafto  :  fed  precor  Do- 
mine  ,  ut  transferas  iniquitatem  fervi  tui  ,  quia 
ftulte  egi  nimis. 

11.  Surrexit  itaque  David  mane,  &  feriiio 
Domini  fadus  eft  ad  Gad  prophetara  &  Viden- 
tem  David  ,  dicens  : 

1 1.  Vade  ,  &  loquere  ad  David  :  Hsc  dicic 
Dominus  :  Trium  tibi  datur  optio  ,  elige  unum 
quod  volueris  ex  his  ,  ut  faciam  tibi. 

I  5 .  Ciimque  veniflet  Gad  ad  David ,  nuncia- 
is 


1 2.  Vade  ad  David,  &  loquere :  Hcec  dicit  Do- 
minus :  Tria  ego  toilo  in  te ,  elige  tibi  unum  ex  ip- 
fis,  &  faciam  tibi. 

13.  Et  venic  Gad  ad  David,  &  nunciavit  ei, 
dicens  :  Elige  tibi  quid  heti  veils  C  tiibus,  live  fa-  vit  ei ,  dicens  :  Aut  feptem  annis  veniet  tibi  fa 
mem  trlennio  ilipet  terram  :  aut  ttibus  menfibus  mes  in  terra  tua  :  aut  tribus  menfibus  fugles  ad- 
fugere  te  a  facie  inimicorum  tuorum ,  ut  ipfi  pet-  verfarios  tuos ,  &  illi  te  perfequenmr  :  aut  certe 
fequantur  tC  :  aut  ttibus  diebus  fieri  mortem  in  ter-  tribus  diebus  erit  peftilentia  in  terra  tua.  Nunc 
ra.    Et  nunc  fcito,  &  vide  quid  relpondeam  ei,     ergo  delibera,  &  vide  quem  refpondeam  ,  ei  qui 

NotjE    AD    Versionem 


I.P»T. 
ZI.  IZ. 


1^.1.  Gr.  Kal  OTJjssCeJo  o'fvitj' Ktfiio;  'x^awai  cV'I<!OIl^^ , 
ji  sV£fl;/fie  T&K  AowlJ"  cy  at^TO??,  hs'r^v  ed.  Compl.  ue;  do- 

■t.  10.  Ita  primum  Ambrof.  hniim  cum  plebcm  numi- 
rari  jujp.jpt  David ,  perciilpis  ejl  cirrdc  ,  "i^  dixit  ad  Domi- 
num ,  &c.  quibus  refpondent  Gia;ca  ifta  :  Kal  jViTaJs 
xxfjix  Axvii'  ai'Tot  |«sri  to  aei3-,6LM!tj  toV  ako'c  j,  jiVe 
Aau'iS  itfii  l<.u£ur-  reliqua  pene  ad  verbum,  faltemjuxta 
Mf.  Alex,  in  <^no  :'  Huaf'Ti.y  c^oJ^*,  cnt  eVciiica  to  f>i^/^a 
liTo-  ivv  Ki'e<!  CTaexS/Saaw  Tii»  ,  &c.  nam  in  Vatic,  lie: 
''Hfj.v.pl:v  c^oV"^  0  £V:iHC«  yuv  Kt/'d*-*  -cja^xUGaccp  Ah  th/  , 
&c.  quod  feci  nunc  Domi'ie  :  Iramfer  ariiem  iniq.  in  edd. 
Aid.  &  Compl.  OTOiSr  (  Aid.  roonicajj  to  f"«ot  t?to-  j,  tur 
Kj^is  OTFf'i's/e  ,  ("Aid,  iDy.^^l^cfj-.v  Aj  iw  i )  demum  pro 
'  ietiqtii  ,  in  V'ar.  &  al.  ^/ji^pitim  ,  dejipm  ,  in  Compl. 
ilJ.!>.T(udi^Ki ,  ii.jnHJ  fiiliti  j'um.  Ambr.  quje  llipra  iieium 
le».  in  Pf.  118.  to.  I.  lojo.  f.  uno  excepro  ,  Domwe , 
loco  'uehenterner.  Hieron.  1.  1.  cont.  Pelag.  to.  4.  508.  f. 
lie  :  Et  pcrciiffli  cer  futim  David  ,  fj  dixit  ,id  Dominum  : 
Peccavi  vehtmenler  ,  quia  hoc  feci. 

■t.  II.  Gr.  addit  Tt.>'Ofoii,ci.  ,  Videntem  ,  zi fropbetam : 
Kliqua  nil  differunt,  nili  quod  ponitur  verbum  Domini., 
Sinrejniliim  ej}.   Ambrof.  ep.  j'l.   to.  z.  99^.   a.  narran- 


A  N  T  I  QU  A  M. 

do  ait  :  Et  mijjiis  ejl  iterum  ad  euin  Nathan  frepheta, 

Tf.  12.  Grjcce  ,  poftponimr  hoc,  ad  David,  verbo  /0- 
qnere ,  fubjiciturque  /r/w/ ,  dicctis  ;  item  Kj  ponitur  ante 
elige ;  reliqua  ad  verbum  quadrant. 

f.  15.  Nonnulla  variant  Grjccc,  fed  parvi  ponderis  , 
nempe  shmis ,  tmravit  ,  pro  vemt ,  (Compl.  ii>6e  ;)  exin- 
de  » «'-/fsiAE ,  «,  iiTT^y  iu-S ,  arinuntiavit ,  'i^  dixit  ei ,  pro 
nu:iciavit  ei ,  dicem  :  3ii  in  Compl.  cc-TrtoUt^'fy  aVrw  ,  As'->a)P" 
item  loco  quid  fieri  vctis  e  tribus  ,  /izie  famim  tricjinio  fu~ 
per  terram  ,  iic  ,  -/sc/jScej ,  u  e^&n  (^i  rplcc  e  th  Ai,«s?  «'  tjt 
'in  Qv  ,  feri  ,  Ji  veuerit  tibi  tres  annos  James  in  terra  tua; 
dein  ii  rpfT;  /mv:'-;  ,  &  infra  Tf^T;  \!,uisti;,  pro  tribus  meti/i- 

bnt tribtts  diebus  i  item  '=^^D^^^y,  coram,    ante,    pro 

a  facie  ;  at  in  Compl.  ;')t  cr^ccaVK*  exinde  k^  ;cc)7«i  J^jw. 
xor//;  C?  ,  2?  iruat  pnjeqiientes  te  ,  loco  ut  ipji  perfeqrian- 
tur  te  ,  juxraed.  Compl.  in  qua  dur^i;  Ka.1o:J icS^ity  Qe' dc^ 
mum  additur  c?,  ad  terra,  ftatimque  wr  ii ,  nunc  igitur, 
pro  2i  nunc ,  &  port  miftt ,  ^=  fimpliciter  ,    loco  ad  te  : 

in  Compl.  tVJ  lyy  "jv^y.  Xal  yCy  7»'^E{ ^f  pufiec  ,  ut  in 

Lat.  fup.  Ambrof.  in  Pf.  118.  to.  i.  1148.  a.  (Jc  habet : 
EUge  tibi  quid  velis  fieri  ,  triennio  fimem  Juper  terram  :  aut 
Iribrts  menfibus  fugere  te  a  facie  inimicorum  tuorum  perfe- 
qiientium  te :  aut  fieri  triduo  mtrtsm  in  terra.  Similiter  ep. 


i 


LIBER     II.     R  E  G  U  M.     Cap.    XXIV. 


55' 


r  I.  r..t, 

7. 1 . 1 ; . 
Dm.  I  J. 
tj. 


V  U  I.  <;  A  T  A      NOV  A. 

mc  mifit ,  feniioncin, 

1.).  Dixit  autcni  David  ail  Gad  :  Coarflor  ni 
mis  :  led  melius  ell  lit  incidam  in  niaiuis  Doiiii 
ni  (  niult.i'  L-nini  niifericoi'diic  ejus  I'uiit  )  <|uan 
in  manuj  huminimi. 

V  U  I.  U  A  T  A 

15.  Inimilltquc  Domlnvis  pcRilcntiam  in  Ifrae!  , 
de  mani  uHiuc  ad  renipus  coiirtimtiim  ,  it  mortui 
funt  ex  populo ,  a  Dan  ufque  ad  Bcrl'abee  ,  fcplua- 
ginta  miilia  viiorum. 

16.  Ciimque  extcndiflet  maiiuni  luam  angelus  Do- 

VULGATA      NOVA. 

17.  Dixitque  David  ad  Domiiumi  ,  (.uin  vi- 


V  1;  I',  s  I  o    A  N  T  1  (^  u  A . 


qui  mifir  atl  tc,  vcrbiim. 

I  ^.  It  dixit  D;ivici  aii  CaA  :  Anguflia;  milii  val- 
de  in  iis  iribiis  :  fed  melius  niilii  iiicidcrc  in  ma- 
ntis Domini  (  quia  maj^na  ell  niifcricordia  ejus 
valde  )  qiuim  in  manus  iicininum  incidam. 

I      NOVA. 

mini  fi  per  Jcrufalcm  ut  difpcrdcrct  cam  ,  mifcrtuseft 
D(im:iuis  fuper  alHiflione  ,  &  ait  angcio  pi-rcuticnti 
populum  :  SuHji'it :  nunc  continc  manum  tuam  :  cat 
autciii  angclus  Domini  ju.aa  arcam  Areuna  JebuCEi. 


F.  R  S  1  O     A  N  T  I  Q  U  A . 


r.J.  Tiw.uhi  Jbp. 


Fccc  liim  ego,  c;j:o  pador  peccavi,  &     VtH.THu.ilnd, 


did'et  angelum  ca;dentem  populum  :  Kgo  fum  ejo  male  feci  :  grcx  aiitcm  liic ,  quid  fecit  r  in  me 
qui  peccavi ,  ego  inic]ui}  egi :  ifti  qui  eves  funt ,  manum  tuam  converte,  &  in  domiim  patris  mei. 
quid  teceiunt  ?  veitatur  ,  obfecro  ,  manus  tua 


contra  me  ,  &  contra  domum  patris  mei. 

V  u  L  <;  A  T  , 

18.  Venit  autem  Gad  ad  David  in  die  ilia,  & 
dixit  ei  :  Afcendc,  &  conliitue  altare  Domino  in  area 
Areuna  Jebufxi. 

19.  £t  afcendit  David  juxta  fermonem  Gad ,  quern 
prKceperat  ei  Duminus. 

n.  Conlpicienfque  Areuna  ,  animndvcrtit  regem 
&  fervos  ejus  tranlire  ad  fe  : 

1 1 .  &  ei;refrus  adoravit'regem  prone  vulru  in  ter- 
ram  ,  &  ait :  Quid  caufs  eft  ut  veniat  dominus  meus 
rex  ad  fervum  fuum  >  Cui  David  ait ;  Ut  emam  A  te 
aream  ,  &  xdificem  altare  Domino  ,  &  ceflet  inter- 
fedio  qua;  graflanir  in  populo. 

ii.   £t  ait  Areuna  ad  David  :  Accipiat ,  &  ofFerat 

NoT;E     AD     VeSSIO 

yi  to.  i.  999.  b.  Miffris  ej} ,  inquit ,  ad  eiim  T^mh.tn  pro- 
jrhtta,  qui  ti  tiiiim  ofihnim  coniiiitnnrim  fffmet  ,  ut  ijumh 
vellel,  eligeret  :  famem  tubus  ,wt:is  in  ten  a  ,  ant  trihiis 
menjihiis  ftigirc  n  facie  itiiiniccrtini  jiw :im  .,  aiit  tridiio  nm- 
tem  in  terra.  Junil.  Afric.  I.  z.  de  paitib.  diviii.  leg.  c.  21. 
p.  548.15.  Venit  GiiJ  adD.mJ,  ^  .i«m««/i.ii:7I  f; ,  dicens  : 
Ulige  tihi  fen  ,  aut  tril/us  aiutis  fitment  Jitfer  terram  :  ant 
tres  i.rnfes  fugere  i  facie  immiccrtim  lucrum  ferfeijuentinm 
te  :  ant  tril/us  diebus  fieri  menalil.ttem  in  terra  t:t.t.  Vide 
I.  Paralip.  ii.  1:. 

T.  14.  In  Grsco  ,  imiy'hl^i/  cpo'/g*  sViV  >  findiijae  val- 
de I'jtnt »  loco  v.ilde  in  its  tribtts ;  at  tcctrr^Ur  ed.  Compl. 
deiet ,  &  huic  eVI  ,  addit  xa  -rplx ;  in  Aid.  fic  ,  i:l  j.  ri 
Tfict,-  deinde  loco  fed  mclins  mihi  ,  &c.  in  Vat.  &  al.  ita  : 
e/.t7recif(U«i  A-^  e*<  X^f^c^"»  ^^t/piii  ^  'z-t  .ar:A\ci  c/  c/)t,if,«o(  eivv\s 
ef'.J'yc,  i!;  /m  ^^£7©«;  it^fuTre  «  /.ti  iniri'.co'  incuLint  au- 
tem in  ntnrins  Domini  ,  qttia  mult  ■:  mtferaticnes  ejus  luxlde  , 
in  manits  a'ttem  bo'.ninis  non  tn::d.im.  Ambiof.  in  Pf.  118. 
to.  I.  1 148.  a.  leL;it :  Aiiguflix  funt  mthi  h.tc  tr:a  :  jed  m.t- 
gis  incidam  in  mannm  Dflmini ,  ijutmi.xm  magna  efl  tnijeri- 
(ordia  illiiis  valde  ,  qH,im  in  manus  heminnm  incid.tm  :  fi- 
militer  apol.  Dav.  i.  to.  i.  687.  d.  his  taiitiim  exceptis , 
v.ilde  in  his  tribus  ,  loco  hxc  tria ,  &  in  manus ,  loco  in 
manum  :  epiil.  autem  51.  to.  1.  999.  b.  £1  rejptndit  Da- 
vid :  Angujli.e  funt  tria  h.tc  ■vehementer  :  veruntamen  inci- 
dam in  m.tnum  Domini .,  quoni.im  mult.v  mi^ertcordix  ejus 
nimis ,  ^J  ;//  m.vius  hominis  non  incidam  :  Compl.  Kj  i.'? 
j^£r««5.  Vid.  Paralip.  21.  15. 

•fi.ij.  Ambrof.  ep.  Ji.  to.  2.  999.  c.  £(  ciim,  inquit, 


\      NOVA. 

dominus  meus  rex ,  fitut  placet  ei  :  habes  boves  in 
holocauftum  ,  oc  plauftruni  iS:  juga  bourn  in  ufum 
lignoi'um. 

i  ) .  Omnia  dedit  Areuna  rex  regi  :  divitque  Areu- 
na ad  regem  :  Dominus  Dcus  tuus  fufcipiat  votura 
tuum. 

i-(.  Cui-  refpondetis  rex  ,  ait ;  Nequaquam  ut  vis, 
fed  emam  pretio  i  te  ,  &  non  ofTeram  Domino  Deo 
meo  holocaufta  gratuita.  Emit  ergo  David  aream, 
&  boves  ,  argenti  iiclis  quinquaginta  : 

15.  &  sdificavit  ibi  David  altare  Domino  ,  &  ob- 
tulit  holocaufta  &  pacifica :  &  propitiatus  eft  Dominus 
terrs  ,  &  coliibita  eft  plaga  ab  Ifraei. 

NEM      ANTIQUAM. 

mor<  fieret  in  plebe  ,  ipfo  prima  die  ad  horam  prandii ,  dim 
'jidijjct  David  percuiieiitem  angelum  in  ptebem  ,  .1«  David  : 
Ego  peccjz'i  ,  U  ego  paflnr  malignum  feci  :  ^  hie  grex  ,  ijnid 
fecit  ?  fiat  manus  tua  in  me ,  ^  in  di  mum  patris  mei.  Ea- 
dera  prorfus  liab.  in  Pi'.  1 18.  to.  i.  1051.  a.  ab  his ,  Kg» 
peccavi  ,  niii  quod  leg.  Ecce  ego  :  &  !.  2.  cffic.  78.  f.  79. 
a.  Ecce  film  ,  ego  peccavi.,  ^^  ego  pajl:^r  malum  feci  :  ^ 
ijlc  grex  ,  quid  fecit  ?  fi.tt  manus  tua  in  me :  &  de  ob.  Theod» 
to.  2.  1205'.  d.  Ecce  fum,  ego  peccavi,  (^  ego  paft  or  ma- 
le feci  :  JJ  ifti  in  hoc  grege  ,  quid  fecerunt  ?  fi.tt  manus  ,  Sec, 
fimiliter  in  PC.  118.  to.  i.  1148.  b.  detratto  uno  y«mi , 
pift  ecce  .at  in  Pf.  jy.  '^6<).  e.  ica  :  Eccc  ego  peccaior  ma- 
te feci  :  ^  grex  ifte ,quid  ficit  ?  &  apol.  2.  Dav.  6^^.  e. 
Ego  Jinn,  ego  pccctvi ,  ^  ego  paftor  male  feci.  Or.  Kx.  ui^t 
AaDi/  'ujpi  KvCizv ,  cV  TCi)  tJ  tir  ca-rir  to?  ayf^Mr  Tcr  tjjt- 
rcy;a  cV  Tw  Aaw  (  Aid.  edit.  tIv  ^aor  )  k.  EiVfy*  'I/^  «7^ 
5i><i  -^jMr.x-  (  Compl.  lific.fe;  ,  deinde  cum  Mf.  Alex.  5 
E-/1I  0  OT.-i^iii'  iKj;y.:Tc,'«5a-  j.  troj-  Aid.  J.  i-,cJ  ;'i,ui  i  taiiftn 
ez-azoTcdi:?!*  )  ^  ^tci  ,  rci  tjp'Xct'/x ,  t/  sTtlvcar ;  •)frsQ:a  A>i 
(  Compl.  del.  A;* )  h  X''P  C^  ''*'  -**<°'  '  J,.  «■  toi  '.iiica  rv  oa- 
/f.S  file.  Et  dixit  David  ad  Dtmiimm  ,  cum  viderit  ipfe  an- 
gelum verlerantem  in  ptipuU  ,  {  Aid.  pepulum  )  ^  dixit  : 
Ecce  ego  ipfe  injujie  egi  (  Compl.  peccavi ,  (5  ego  p.ifter  ma- 
le feci  : )  ^  ift; ,  oves ,  quid  fecerunt  7  fiat  nunc  manus  tua 
in  me,  JJ  in  domo  patris  mei.  Vide  r.  Paralip.  21.  17. 
Feriand.  Diac.  ep.  ad  Rejoin,  p.  166.  Cenvntaiiir  maniii 
trta  in  me  ,  ^i  domum  patris  mei :  tjit ,  qui  oves  funt ,  quid 
fecerunt } 


:^&{S 


s.. 


ROMAN.   CORRECTIONUM   AD   EDIT.   VULGATAM    DELECTUS, 

Auftore  Francisco  Luca   Brugenfi. 
L    1  B    E    R       R    E    G    U   M      SECUNDUS. 


CAP.  H.  ^.  ij.  Hi  ex  una  parte  pifcins ,   &  illi  ex 
altera.  Priiis  ex  non  ejl  comnmtanditm  cum  in. 
Tf.  24.  Icinetisdeferti  in  Gabaon.  N«»  frxponas  &  tsn- 

Cap.  III.  If.  I.  Inter  domum Saul ,  &  inter  domum  Da- 
vid. Non  amepmiM  David  ,  qiioi  alii. 

If.  7.  Reipha  ,  filia  Aia.  Quad  jeqiiiuir  in  qiiibiifi.m 
iihris ,  ingrelfulque  eft  ad  earn  Abner  ,  obcltjco  jnguUn- 
dum  ejl. 

Tf.  li.  Mifit  ergo  Abner  nuncios  ad  David.  Non  ni- 
dus in  Hebron  ,   qnod  qitidam. 

T.  2}.  Et  Joab  ,  &  omnis  exercitus  qui  erat  cum  eo  , 
poftea  venerunr.  Non  mules  erat  Jingulare ,  in  plitrale 
erant ,  nee  prateritMm  perjediim  venerunt  ,  in  pltijtjuatn 
perjeiium  venerant. 

Cap.  IV.  J?.  6.  IngrefTi  funt  autem  domum  larenter. 
Kec  vox  domum  ,  nee  vox  latenter  ,  otn:ttenJx  Jitnt. 

Cap.  V.  J?'.  9.  Habitavit  autem  David  in  arce.  Nan 
tidjicias  Sion. 

Cap.  VI.  if.  6.  Poftquam  autem  venerunt  ad  aream 
Nachon.  Nullo  modo  Jcy:l>e/tdum  eji  l^^choz  ■,  ttltiuia  l:ttrra 
txijlente  r  uliima  Itqutdarnm  ,  pro  Nachon  ,  cujus  uUimx 
l;ttera  eji  n ,  pemtltima  i:q:tidarttm. 

Tt.  12.  Er  omnia  ejus  propter  arcamDei.  Subjiciitnt  ple- 
riqiie  codices  :  Dix'itque  David  :  Iho  ,  &  reducam  arcam 
cum  benediclione  in  domum  meam.  Sed  meyito  cenfuernnt 
Ktimani  Patres  h.zc  ojtiiltenda  ,  qtiemadmodtlm  clarum  feri 
fotefi  ex  Notationibiis  nojlris. 

If.  13.  Immolabar  bovem  &  arietem.  Singulare  immo- 
labat ,  non  eji  eommntanditm  cum  plitralt  immolabant ,  nee 
foji  bovem,  addendum  *jl  Sc  ovem. 

f.  14.  Et  David  ialtabat  totis  viribus  ante  Dominum. 
Qnod  interjicittnt  qriidatti  ,  percutiebat  in  organic  armiga- 
tis ,  Sc  t  inter  David  ^  Ialtabat ,  jnpnefi  ,  ptjitqtte  con- 
fi^jjum. 

f.  19.  Et  afTaruram  bubula:  carnis  unara.  Smbendiim 
f/l  biibuljt ,  qitod  eft  bovinje  ,  «0»  bubals  ,  qtiod  iiiiijit.i- 
tum  eft  ;   dicendamque  foret  bubalinx  ,  Ji  a  bub.ih  Jornuj- 

i'ttUT. 

If.  21.  Dixitque  David  ad  Michol  :  Ante  Dominum. 
His  verbis  Ante  Dominum  ,  uon  pr^tponas  Vivit  Dominus  , 
quia  ludam  ;  redttndat  enim  ,  nee  eft  de  lextu. 

Ibidem.  Et  ludam  5c  vilior  fiam.  Cnzr  fcribas  pra  ver' 
ho  ludam ,  nomen  propriiim  Judam. 

Cap.  VII.  if.  10.  Et  habitabit  fub  eo.  Noli  hoc  commu- 
tare   cum  Et  habitabo  cum  eo. 

Tf .  2  3.  Quem  redemifti  tibi  exiEgypto  gentem  Sc  deum 
ejus.  Accfijativi  Jingulares  gentem  &  deum,  nan  Jiint  zrr~ 
undt  in  abLttivos ,  Jive  (ingitUres  gente  5c  deo  ,  Jive  pin- 
rales  gentibus  &  diis  :  multuqne  viiniis  pro  deum  ,  fc7-i~ 
hendum  eft  domum,  id  eft-,  t.ibern.rcula,  ant  pro  Jingula- 
rt  ejus ,  plurale  eorum. 

)f .  29.  Et  benedicfene  tua  benedicetur.  Non  cmittas 
(Onjunclionetn  &. 

Cap.  VIII.  If .  8.  Tulit  rex  David  ks  miiltum  nimis. 
Sithjicinnt  multi  codices  :  De  quo  fecit  Salomon  omnia  va- 
la  ierea  in  templo  ,  &  mare  xneum  ,  &  columnas,  &  al- 
tarc  :  verhm  non   eft   Imjus  loci,  fed    I.  Parat.   18.   V.  8. 

Tf .  I  3.  Cxiis  decem  &  o£to  millibus.  Jirroneiim  eft  quod 
quid.wi  tibri  legtini ,  duodecim  millibus  ,  pro  nnmem  jefqui- 
nltero ,  decem  5c  oito  millibus.  Porro  quod  hic  fubjnngunt 
multi  codices .,  Et  in  Jebelem  ad  viginti  tria  millia,  adul- 
terinutn  ac  juperfluum  eft :  quod  unde  fuerit  natum  ,  Nota- 
tienes  noftr/e  in  varias  Bibliorum  lediones  decent. 

Cap.  IX.  If.  II.  Comedet  fuper  menfam  meam.  Non 
mutes  primx  perfonn  pronomen  mcam  ,  in  fecund.s  tuam. 

Cap.X,  )f.  3.  Ut  inveftigarer.  Non  nddas  te. 

■Jf .  6.  Et  ab  Illob  duodecim  millia  virorum.  Vitiosequ^- 
dam  decem  fcribunt ,  pro  duodecim  matore  numero. 

■Jf.  ly.  Videntes  igitur  Syri  ,  quoniam  corruiir^nt  co- 
ram Ifrael.  Alti  ,  quibtifdam  additis  ,  babent  :  Videntes 
igitur  filii  Ammon,  quoniam  Syrus  expavii,  &  quoniam 
corruiirenc  coram  Ifrael :_/?//  minus  Jincere. 

if.  19.  Timueruntque  Syri  auxilium  prfbere  ultra  filiis 
Ammon.  Non  otnittas  ultra. 

Cap.  XI.  Tf.  2.  Accidie  ut  furgeret  David  de  ftratofuo. 
Non  addas  quadam  die  poft  accidit ,  ucc  m:;ies  ftrato  .ihla- 
tivum  neutrnm  fecund.^  declinationis  ,  cum  ilratu  ablali'JO 
nmjcuhno  quarts  decltnationis  ,  qui  non  eft  Laiitius, 


Cap.  XII.  If.  1.  Duo  viri  erant  in  civitate  una.  Qiii- 

d.im  libri  his  verbis  prieponunt :  Refponde  mihi  judicium  : 
fed  non  eft  illud  Latma  edittonis. 

If.  7.  Tu  cs  ille  vir.  Non  fuhjicias  qui  fecilli  hanc  rem. 

If.  14.  Veruntamen  ,  quoniam  blalphemare  fecifli  ini- 
micos  Domini.  Non  addas  nomen  ante  Domini. 

It.  19.  Cum  ergo  David  vidilfet  fervos  fuos  muffitan- 
tes.  Legendum  eft  vidilfet  ,  quod  eft  oculorum  ,  rim  audif- 
fet ,  quod  atirium. 

f.  23.  Nunc  autem  quia  mornius  eft,  quare  jejunem? 
Non  eft  fubftituendttm  prafeiis  mdicativi  jejuno,  pro  prA- 
frnti  juhjundivi  jejunem. 

^t.^^.  Militque  in  manu  Nathan  prophetse.  Nullo  mo- 
do  addas  pronomen  eum,  verba  militque. 

Cap.  XIII.  If .  2.  Et  deperiret  earn  valde.  Ut  non  efl 
praponenda  prjipojitio  in  ,  pronomini  earn  ,  ita  non  eft  omit- 
tendttm  adverbtum  valde. 

If.  6.  Et  cibum  capiam  de  manu  ejus.  Non  addas  pa- 
latum ,  poft  cibum. 

^.  10.  In  conclave  bis  hoc  verfii  pojitum  cafu  quarto  , 
tton  eft  corrigendum  cafu  fexto  ,  in  conclavi. 

If.  37.  Luxit  ergo  David  filium  fuum  cunitis  diebus. 
Ad  filium  fuum  non  siddas  Amnon  :  itec  mutes  cundlis  cum 
multis. 

Cap.  XIV.  If.  16.  Et  audivit  rex.  Non  efl  addendum 
verba. 

Tf .  22.  Fecifli  enim  fermonem  fervi  mi.  No»  addas  , 
domine  mi  rex. 

Cap.  XV.  ■if.2.  Stabat  juxta  introitum  ports.  Non  fuh- 
jicias in   via. 

-^.y.  Poft  quadraginta  autem  annos.  Non  eft  quadra- 
ginta  tnutandunl  cum  quinque  ,  nee  cum  fex  ,  ac  ne  cum 
quatuor  quidem  :  tquanquam  quatuor  tion  careat  ftta  proba- 
hilitate. 

Tf.  10.  Regnavit  Abfalom  in  Hebron.  Legendum  eft  pr*- 
teritum  regnavit,  non  futurum  regnabit. 

If.  14.  Et  impellat  fuper  nos  ruinam.  Retinendum  ejl 
impcllat  ,  compojitum  a  pello  ,  «0«  fubftituendum  irnplear. 

^.23.  Contra  viam  quae  refpicic  ad  delertum.  Non  ad- 
das olivs  poft  viam  ,  quod  nonnnlli. 

It'.  24.  Et  depoluerunt  arcam  Dei.  Not  eft  repetendiim 
foederis ,  poft  arcam. 

■jf.  34.  Servus  tuus  fum  ,  rex.  Oitod  fequitur  in  aliis 
libris  ,  patere  me  v'lvete  ,  fuperfluit. 

Cap.  XVI.  if.  i.  Etuirevini.  Pro  utie  mub /iT/ias  duo- 
bus  utribus  ,  «t  multi. 

it.  2.   Refponditque  Siba.  No«  fuhjicias  domine  mi  rex. 

■^.9.  Quare  maledicit  canis  hic  mortuus  domino  meo 
regi  ?  Retinendum  eft  participium  prateritttm  mortuus  ,  non 
Jabftituendum  futurum  moriturus. 

■>f.  II.  Quanto  magis  nunc  iilius  Jemini  ?  Ut  non  eft 
commutandum  adverbium  nunc  cum  pronomine  hic  ,  ita  nort 
eft  ftipplenda  fententia ,  additts  his  verbis,  maledicet  mihi. 

■t.  12.  Et  reddat  mihi  Dominus  bonum  pro  malediftio- 
ne  hac  hodierna.  Now  eft  addendum  nomen  die.  Die  ho- 
dierna. 

Cap.  XVII.  Tf .  22.  Donee  dilucefceret.  Ouod fiibjiciunt 
qaidam  ,  antequam  denudaretur  verbum  ,  Jpurium  eft. 

Tt.  28.  Et  frixum  cicer.  Non  addas  oleo. 

Cap.  XVIII.  f-  3.  Quia  tu  unus.  No»  addas  {o\us,fed 
intelhgas  unus  pojitum  ejje  pro  folus. 

Jf.  22.  Quid  vis  currere  fili  mi?  Qjiod  fequitur  in  aliis 
libris  veni  hue ,  rediindat. 

if .  29.  Viditumultum  magnum.  C.it'f  »!k«j  rumultum , 
quod  eft  turb.im  ,  cum  tumulum  ,  omijia  littera  t. 

Cap.  XIX.  f  .4.  Fili  mi  Abfalom  ,  Abfalom  fili  mi ,  fi- 
li mi.  Non  omittas  poftremum  fili  mi  ,  tirtio  repetitum. 

if.  10.  Ufquequo  liletis  &  non  reducitis  regem  ?  Sub- 
dunt  qiiidam  libri  ,  Et  conlilium  totius  Ifrael  venit  ad  re- 
gem  ,  fed  tnerito  omifpem  eft. 

If.  II.  Ad  regem  in  domo  ejus.  Ouod  fequitur  in  aliis 
libris ,  quia  dixerat  rex  ;  Hsc  dicetis  ad  populum  Juda  , 
ftlperfuit  1  ac  proinde  meriio  (^  ipfum  efl  omijfum. 

If.  51.  Berzellai  quoque  Galaadites.  Non  addas  fenex 
valde. 

Tf .  39.  Ciimque  tranfilFet  univerfus  populus  ,  &  rex  Jor- 
danem  ,  olculatus  eft  rex  Berzellai.  Non  interponas  refti- 
lit  &,  ante  ofcularus  eft. 

;f.43.  Decem  partibus  major  ego  fum  apud  regem.  Re 


Romanarum  Corre(5l:Ionum  delecftus. 


(dunJat  quod  quidiim  lihri  fttbjiciunt  y  &  primogenitus  ego 
fum. 

Cap.  XX.  If',  i.  Rcvcrtere  in  tabernaciila  tua  Ifrael.  No/i 
iji  07ntltcndti  vox  levcrtere  ,  (juam  lutetprcs  explicattoiiii 
€ant.i  iitidtdzt :  ipta  ratioue  i^  potiomen  terttuc  ferjonx  mu- 
tavtt  in  J'ecufuLi'  tua. 

^.  lo.  Nee  (ecuiidum  vulnus  appofuir ,  &  mortuus  cfl, 
Ut  non  ffl  his  verbis  prxpomndum  &  mortuus  eft ,  ita  poft- 
^Jitmnnyu  e^  omittendum. 

■]?■.  14.   in  Ahelam.  Non  pn^pofiai  adverbinm  u((^\c, 

"S^.  18.  Qui  iiuerrogant ,  imcirogent  in  Abela ,  &  fie 
perficiebant.  Oftzd.ctn  Jcribrwt  pruficiebant ,  tAnquam  di- 
ceretur  ^  illos  japtenttd  prajec:fi'e  ^  ijnt  Abelam  confulnjjjefit  : 
veriim  non  pruficiebant  iegendnyit  <■/?  ,  fed  perticiebant  , 
quod  ejl  ,finiebant ,  ahjolvebant ,  tiegfitium  c(Fptiim  JLilicet. 

Cap.  XXil.  -^.  7,  Et  cxaudiet  de  tcmpio  luo  vocem 
meam,  Nonnni  remplo  noK  addai  cpuheton  i'andlo. 

V.  15-  Milic  fagittas ,  &  dWTipavic  eos.  Non  addas  pro- 
nomeri  iua:>   uominz  lagirtas. 

If-.  56.  i£t  manfuetudo  tua  multiplicavit  me.  l^on  ejl 
Jupponendam  pronomen    primx  perjo.ia   mea  ,   pro  fectinda 


555 


Cap.  XXIII.  ir.  i.  Hacc  autemfunt  verba  David  novif- 
(ima.  Dixii  David  fi  ius  Kai.  Hxc  i^erniiin,!  eji  jj  Udio  y  in- 
Inpuntho  :  ijiiare  non  fji  a'^JnetiLlttitt  fwtmn  David  jjfio- 
1/  Ifci)  ,  life  nd.ltiiilum  relauvitin  qui  ,  ante  dixit. 

If'.  3.  Hjcc  luiu  nomina  fortium  David.  Scdens  in  ca- 
ihedra  lapiemifTimus,  tion  nfei.n  nomtn  MiWii  ,  ante  p.ir- 
tkipium  ledens. 

1^.  12.  Et  tuitus  efl  cvmi.  Melius  efl  tuitu: ,  ijium  tu- 
tus y/t  grjmmatiiiis  jetjuaris, 

■t.  15.  Delidetavit  ergo  David,  &  ait.  Nou  inttrjicms 
aquain  de  lacu  ,  ijiiod  ijnidam. 

>^.  55.  Scmma  dc  Oroii.  Si,ribenditm  ejl  Oiuii,  non 
O'crdi ,  r  l:qtt:dn  ,  tion   mitta  d. 

Cap. XXIV.  t  ■  i.  Commovitque  David  in  eis  dicenteni. 
Now  jubptjigaf  ad  Joab. 

■t.  18.  Vciiit  autem  Gad  ad  David  in  die  ilia.  Hon  ad' 
das  propheta  ad  nonjeti  Gad. 

1^.15.  Omnia  dcdic  Arcuna  rex  regi.  Now  ejl  omiiten* 
ditm  vocabulutn  rex  ,  pojitum  ante  legi. 


Varis  Lectiones  Vulgate,  riirium  ab  eodem  Francisco   Luca  obfervatac, 
LIBER     R  E  G  U  M    SECUNDUS. 


CA  P.  I.  T^.  18.  Et  ait :  Cotifidera  Ifrael  pro  his  qui  mor- 
tal iunt,  luper  excella  tua  vulnerati.  Verjieultis  ijle 
ex  Greets  Itbris  hatijtus ,  omnsitu:'  a  multis  Laums.  Sequens 
•uirn  :  inclyti  ITrael  fuper  monies  tuos  interl'eiSti  Iunt ,  ex 
Jjebrao  proxime  verjus  ^  omtttitur  a  Gr-xtts.  Videntttr  idem 
units  ejfe  verjictiltts ,  ex  ttno  Hebra'ico ,  aliter  *  Latino  hi' 
terprete  ,  aiinr  a  Grxcis  translattts, 

't.  zo.  Sicut  mater  unicum  amat  (ilium,  ita  ego  re  di- 
ligebam.  Nefcio  ttnde  irrepferii  ve^Jktiltts  ijle  in  edttionem 
Latmam ,  cam  neqne  Grace  legatur. 

Cap.  II.  D.  27.  Vivit  Dominus ,  li  locutus  fuilfes.  Qui- 
dam  ex  iiebr^a  ^  Grace  tonjicntnt  legenditm  ejje  niii  ex- 
ceptivttm  ,  pro  li  conditienalt  ;  eu  qaud  refptciatnr  ad  iiiitd 
ijuod  didum  ejl  jupra  ^.   14.  Surgant  pueri,&  ludant. 

Cap.  IV.  if .  5.  Et  oiliaria  domds  purgan*;  triticum  ,  ob- 
dormivit.  An  verjicithts  zfle  ,  tanqnam  G-  eca  editiotits ,  non 
Lati'ia  ,  JtC  omittendus  ,  difputavimits  olnn  in  Notat:onil>us 
flojlrir. 

Cap.  V.  t.l'i.  Si  afcendam contra  PhiUfthxos ,  &  tra- 
des COS  in  manus  meas  ?  Onanq'iam  exjtit  htc  ver/ictilus 
in  quib'tfdam  G-.tcis  codictb-ts ,  -jix  tamen  ejl  drtbittm  qtttn 
htc  Jttperjiite  ab  aliqutbus  fit  repetittts  ex  f".  19.  Jitpertore. 
Ibidem.  Non  aicendas  contra  eos.  Mrtlti  Latini  libri 
etnittitnt  iilud  ,  contra  eos  ,  hehao  conformtter. 

Cap.  VI.  a.  6.  Et  declinave.  unt  earn.  CorreSlores  non 
judicaritnt  hoc  omtttendum,   legautur  Hotationes  nojlrx, 

Itr.  12.  Et  erant  cum  David  feptem  chori ,  &  viclima 
vituli.  VidetiiY  hac  altera  ejje  inte- pretatio  ejus  qttod  feqiti' 
«Kr.-Ciimque  t.anlcendiirent  qui,  gjc. 

Cap.  VII.  #.  ij.  Quemamovi  a  facie  mea.  Mtilti  Itbri 
loco  pronominzs  prima  perfona  mea  ,  jcrtbunt  pronomen  fe~ 
ctlr.dx  perjonx  tua ,  Hehrao  conjenlanee. 

Cap.X.  Tt.  19.  Expaverunt  &  fugerunt  quinquaginta 
&  oiSo  raillia  coram  Ilrael.  Et.  Mac  otnittriniur  d  multis 
llbris  ,  confentanee  Heb^ao  ^  Graco. 

Cap.  XI.  1^.21.  Quis  petcuTit  Abimelech  filium  Je- 
robaal.  Ahi  libri  fcribant  jerobefeth  ,  conformiter  Hebrao  ; 
ahi  Jerobaal ,  Grxca. 

Cap.XIII.  -t.zj.  Et  noluit  contriftare  fpirimm  Am- 
non  iilii  fui ,  <juoniam  diligebat  eum ,  quia  primogenitus 


erat  ei.    Ver/iciiliim  hiinc  ,  qui  in  Gracis  plerifque   legitiir  , 
qtltdam   Lattni  Itbri  auje;  unt  ,  conj'entance  llcbrao, 

t- 17.  Feceraique  Abfalom  convivium  ,  quafi  convi- 
vium  regis.  Mtilia  Laiina  Maiitifcripta  confodiunt  verjicu- 
lum  biiHC  ,  ftcut  Hebraa  :  quanquam  Graca  exemplaria  , 
prater  Regittm  ^addant. 

Cap.  XIV.  Tf.  50.  Et  venientes  fervi  Joab,  fci.Tis  vef- 
tibus  fuis  ,  dixeiunt :  Succenderunt  fervi  Ablalom  partem 
agri  igni.  Miilia  latina  Maniifiripta  (J  htinc  -^trjtailum 
jugulant ,  Jicut  Hebraa :  quanquam  Grata  exemplaria  omnia 
qua  vidimus  ,  prater  Regiiim  ,  addant. 

If.  55.  Nunciavit  ei  omnia.  Merito  omittendum  judtce- 
tur  omnia. 

Cap.  XV.  f.iz.  Ctimque  immolaret  viftimas  ,  fafta 
eft  conjuraiiu.  Alti  libri  jungunt  pracedenttbus  to  cum 
immjlatet  viclimas  ;  deinde  novam  inchoam  periodum  :  Et 
facia  eft  conjuratio. 

t-  18.  Et  omnes  Gethaei  ,  pugnatores  validi.  Omijjtim 
T3  pugnatores  validi,  non  Latmts  tantum^  fed  ^  Hebraic' 
CIS  ac  Gracis  libris  rej'pondeat. 

Tf.  20.  Et  Dominus  faciet  tecum  mifeticordiam  &  ve- 
ritatem  ,  quia  oftendilli  gratiam  &  fidem.  Duas  unius 
Helraica  pcrtcopes  ver pones  htc  mixtas  ejje  ,iilim  inNolationi- 
bus  nojiris  docere  conati  fuimttt  ;  imam  Gracorum  Interpret 
turn  ,  tecum  mifericordii  &  Veritas ;  alteram  Latini  ,  te- 
cum gratia  &  fides. 

Cap.  XVI.  t-  iJ.Et  omnis  populusejus.  Alii  libri  con- 
ftiltd  fcrtbttnt  nomen  Ifrael  ^loco  pronominzs  ejus. 

Cap.  XVII.  1^.5.  Quomodo  unus  homo  reverti  folet. 
Qtiid  jtbi  veltt  omnis ,  quod  multi  libri  legum  loco  unus 
homo  ,  in  Notattontbus  nojlrts  docuimiis. 

Cap.  XXI.  5^.  18.  De  ftirpe  Arapha,  de  generegigan- 
tum.  Vtdetur  duplex  verjio  ejje  unius  pcrtcopes  Hebraica  , 
nee  male  omitti  pojlerior  ,  ttt  alterius  Interpretis,  Antiqtiil 
Clartmanfci  Bibha  Icgiint  de  origine  Arapha  ,  omijfo  ijlo  , 
de  genere  gigantum. 

Cap.  XXII.  ylr.Z.  Quoniam  iratus  eft  eis.  Non  eft  omit' 
tendum  pronomen  eis, 

*■.  15.  Prse  fulgoie  in  confpeftu  ejus,  tliin  fabdas  nu« 
bes. 


7"»»«.  I. 


Aaaa 


SUMMA  CAPITA  LIBRI  III.  REGUM, 

e  Vulgaris  Bibliis  deprompta,  deficientibus  aliis  quae  Verfioni  antiqux 

fatis  reipondeant. 


Cap.  I.  T^  ^vid  fenio  confellmn  puella  Ablfitg  ca- 

X-/  tcf.tclt ,  cafta  maiiens  :  Adoniu  vero  re- 
gniim  occicpiiHte ,  Bethfubee  direiU  confilio  Na- 
than ,  impstravit  k  David  iin^i  Salomouem  in  re- 
gem  >  giio  audita ,  ftigit  Adonias. 
Cap.  II.  David  datii  Salomoni  variis  prtcceptis  mo- 
ritur.     Adonias  petens  Abifag  in  uxorem  ,  occi- 
di  a  Salomone  jubetiir  :  Abiathar  facerdotio  pri- 
vatur  ,  cr  tandem  Joab  in  tabernaculo  interfiii- 
ttir  :  Semei   quoque ,    quia,   contra   prttfcriptum 
egrejfus  ejl  Jerufalem  ,  occiditur. 
Cap.IjI.   Salomon,  accepta  in   uxorem  filia  Pha- 
raonis  ,  fapientiam   in  fomno  petit ;  quam  una 
cum   divitiis  cJ"  gloria  accipit  ;    &  primiim  in 
meretricum  dirimenda  lite  ojiendit. 
Cap.  IV.  Numerantur  principes    &  prsfecli  Salo- 
tnonis ,   apparatus  ciborum  ipfius  ,  pactfque  fecu- 
ritas  eo  regnante  ,  &  numerus  parabolariim  at- 
que  carminiiiii  ejus. 
Cap.  V.  Concedit  Hiram  Salomoni  ad  templi  itdi- 
ficationem  cm^ores  lignorum  ,  quibus  Salomon  tri- 
buit  cibaria  :  numerus  aforum  ,  portantium  one- 
ra  ,  latomorum  ,  C"  prrfeclorum  eorum. 
Cap.  VI.   Figitra   C"  fabric  a  templi  quoad  pnci- 

puas  ejus  partes  interiores  &  exteriores. 
Cap.  VII.  Palatium  Salomonis ,  domus  fait  us  atque 
uxoris  ejus ,   varia  &  fumptuoftjfma  templi  fu- 
pellex. 
Cap.  VIII.  Templum  introducla  in  ipfum  area  de- 
dicatur ,  nebula  illud  implente.  Salomon  pofl  Ion- 
gam   orationem  populo  benedicit :  numerus  bourn 
{Jr  ovium  immolatarum  bac  celcbri  fejiivitate. 
Cap.  IX.   Dominus  Salomoni  fee  undo  apparens  ,  ju- 
bet  fua  fervare  prdCepta  ,  addita  comminatione  , 
itijt  fervata  fuerint.  Salomon  plures  xdificat  ci- 
vitates  ,  gentes  Jibi  facit  tribut arias  ,  c^  claffe  in 
Ophir  mijfa  ,  plurimum  auri  recipit. 
Cap.  X.  Fe7iit  regina  Saba  ad  regent  Salomonem  : 
qu£  ejus  mirata  fapientiam  ,  magnificentiam  ,  & 
gubernationem  ,  datis  acceptifque  amplis  muneri- 
bus ,  difceffit :  Salomon  multum  tributum  ac  aurum 
Aliunde  accipit ;  vafa  o~  fcuta  ,   magnijicumque 
thronum  conjiruit  ;    multam  ac  pretiofam  habet 
fupelleclilem  in  vafis ,  curribus  &  equis  ,  in  abun- 
dant ia  argenti  ac  cedrorum. 
Cap.  XI.  Salomon  plurimis  jungitur  niulieribus  alie- 
iiigenis ,  &  ab  ipjis  infatuatus  ad  ipfarum  idota 
convertitur  :  in  quern  iratns  Dominus  ,  fufcitat 
ei  adverfarios  Adad,  Raz-on,  &  Jeroboam;  cut 
per  prophetam  Ahiam  promittit  regnum  Ifrael , 
fervatk  una  tribu  Salomonis  fitio :  tnoritur  Salo- 
mon pojl  quadraginta  regni  annos ,  tui  fuccedit 
flius  Roboam. 
Cap.  XII.  Roboam  juvenum  fecutus  conjilium  ,  pati- 
tur  regni  divifionem  ,  &  Jeroboam  rex  fuper  de- 
cern  tribus   conjlituitur  ;    exercitum   qnoque  Ro- 
boam adversiis  Jeroboam  Dominus  per  Semeiam 
prophetam  dijfipat.   Jeroboam  verb  aureos  erexit 
vitulos  adorandos ,  conftitutis  folcmnitate,  alt  art, 
ac  facerdotibus. 
Cap.  XIII.  Aifijfus  propheta  dejuda  ad  Jeroboam  , 
de  altaris  fubverfione,  (^  nativitate  Jofu  regis 
prophet  at :  quo  or  ante  ,  manus  Jeroboam  quAexa- 


ruerat  ,  fanitati  rejlituitur  ;  rediens  autcm  pro- 
pheta a  Lone  occiditur  ,  quod  Dei  verba  inobe- 
diens  fuifet;  6^  Jeroboam  flam  auget  impieta- 
tem. 

Cap.  XIV.  Ahias  propheta  ab  uxore  Jeroboam  fu- 
per filio  Abia  agrotanie  tnierrogatus  ,  pr.dicit 
filium  moriturum  ,  &  domum  Jeroboam  penitus 
evertendam  ;  qua  mortuo  ,  fuccedit  ftlius  Nadab : 
rex  autem  ./Egypti  diripit  domum  Domini  in  Je- 
rufalem ;  dr  mortuo  Roboam  ,  fuuedit  filius 
Abia. 

Cap.  XV.  Jmpio  Abia  regi  Juds  fuccedit  pius  filiui 
Afa  ,  qui  adversiis  Baafam  regem  Ifrael  prdiatur, 
itnpetrato  a  Benadad  regc  Syri£  auxilio.  Afi 
monenti  fuccedit  filius  Jofiphat  :  at  Baafa  Na- 
dab filium  Jeroboam  cum  univerfa  cognatione  oc- 
cidit ,  &  pro  eo  regnat  fuper  Ifrael  viginti  qua- 
tuor  annis ,  impius  pofl  impium. 

Cap.  XVI.  Jehu  prophetat  regis  Baafa  cjr  damns 
ipfius  fubverfionem ;  cui  mortua  fuccedit  filius 
Ela  ,  quern  impius  Zambri  occidit  ,  eoque  re- 
gnum invadente  ,  elegit  ifrael  Amri  l  quo  impio 
regnum  obtinente  ,  Zambri  fe  cum  domo  regix 
fuccendit :  mortuo  autem  Amri  fuccedit  filius  im- 
piijfanus  Achab  ,  qui  Jei^abel  duxit  uxorem  >  dr 
ejus  tempore  rendificatur  Jericho. 

Cap.  XVII.  Elias  ccelum  triennia  claudit ,  primiim- 
q-.e  pafcitur  a  corvis ,  deinde  a  muliere  Sareph- 
tana  ;  cujus  hydria  farina  c^  lecythus  olei  nan 
minuuntur ;  filius  autem  ipfius  aratione  Elid  re- 
fufcitatiir. 

Cap.  XVIII.  Increfcentefame ,  Elias  Abdi<c  ,  herbam 
pecoribus  qunrenti  ,  occurrit  :  cui  £gre  perfuadet 
ut  nunciet  Achab  fe  adejfe  ;  qui  occurrens  Eltt, 
ab  ipfo  corripitur  :  Dei  z.elo  Elias  850  pfeuda- 
propbetas  occidi  jiibet  ,  data  de  calo  igne  ad  cou- 
fummatioiiem  holocaufli  i  &  plaviam  a  Deo  im~ 
petrat. 

Cap.  XIX.  Elias  fugiens  Jei.abel  in  deferto  ,  a  fom- 
no excitattis,  partem  divinitus  mijfum  edit ,  aquam- 
que  bibit  ,  (^  it  a  ad  montem  Horeb  pervenit: 
ibique  in  fpelunca  querens  fe  folum  Domini  pro- 
phetam reiUium  ,  audit  feptem  millia  ejfe  relicla  : 
mittiturque  ad  tingendum  Ha^..ael  in  regem  Sy- 
n'.c ,  Jehu  in  regem  Ifrael  ,  &  Elifeum  in  pro- 
phetam. 

Cap.  XX  Sjri  Samariam  obfidentes  c^duntur  a  pue- 
ris  principum  provinciarum  ,  rurfumque  anno  al- 
tera in  campeftribus  cxduntur :  rex  autem  Achab 
a  propheta  reprehenditur  ,  quod  fivdus  cum  Bena- 
dad rege  Sjrin  inierit ,  illumque  vivuni  dimiferit. 

Cap.  XXI.  Naboth  .  ab  negat.vn  regi  Achab  vineam, 
a  f alps  teflibus  juffu  Je%.abel  accufatus  .lapidatur: 
quo  facia  ,  ipji  Achab  ad  occupandam  vineam 
proper anti ,  Elias  plurima  comminatur  mala,quz 
tamen  Achab  fe  bumiliando  evadit. 

Cap.  XXII.  Achab  cr  Jofiphat  reges ,  pfeudopro- 
phetarum  vaticinio  decepti ,  ad  pugnam  pracedunt 
in  Ramoth  Calaad  ,  ac  vincuntur  ,  occifo  Achab , 
qui  Alich/iam  vera  propbetantem  carcere  inclufe- 
rat:  impio  Acbab  fuccedit  filius  impius  Ocho~ias : 
pio  autem  Jofaphat  fuccedit  impius  filius  Joram. 


LIBER     TERTIUS 

u 


^^J<^$^^J4■4■l>■^^■!>••^^KJ■^)•<>-^■^J■<^^J•■l>•<^<^^>•■<^•^i^^><^<^^>•■|?■<^^^•(>■•l>•■iJ•■*<^•<^ 

CAPUT      PRIMUM. 

VuLGATANOVA. 


T  rex  David  fenuerat,  habe- 

i-atque  statis  plurimos  dies  : 
-Jimque  operiietur  veftlbus  , 
non  calefiebat. 

i.  Dixerunt  ergo  ei  fervi 
fii  :  Qux-ramus  domino  nol- 
'-— ^  tro  regi  adolefcentulam  virgi- 
nem ,  &  ftet  corar^  rege ,  &  foveat  eum ,  dormiatque 
in  finu  fuo  ,  &  calefaciat  dominum  noftrum  regem. 

),  Quaefierunt  igitur  adolefcentulam  fpeciofam  in 
omnibus  finibus  Ifragl ,  &  invenerunt  Abifag  Suna- 
mitidcm  ,  &  adduxerunt  earn  ad  regem. 

4.  Erat  autem  puella  pulchra  nimis ,  dormiebat- 
qne  cum  rege  ,  &  miniftrabat  ei ,  rex  ver6  non  co- 
gnovit earn. 

J.  Adonias  autem  filius  Haggith  elevabatur ,  di- 
cens  :  Ego  regnabo.  Fecitque  fibi  curius  &  equites  ,  & 
quinquaginta  viros  qui  carrerent  ante  eum. 

6.  Nee  corripuit  eum  pater  fuus  aliquando ,  di- 
cens  :  Quare  hoc  fecifti .'  Erat  autem  &  ipfe  pulcher 
valde  ,  fecundus  natu  port  Abfalom. 

7.  Et  fermo  ei  cum  Joab  filio  Sarvi^  ,  &  cum 
Abiathar  facerdote ,  qui  adjuvabant  partes  Adonic. 

8.  Sadoc   vero  facer-         8 Fide  Not. 

dos,  &  Banaiastilius  Joia- 

dx ,  &  Nathan  propheta ,  &  Semei  &  Rei  ,  &  robur 
exercitus  David  ,  non  erat  cum  Adonia. 

9.  Immolatis  ergo  Adonias  arietibus  &  vitulis,  & 
oniverfis  pinguibus ,  juxta  lapideni  Zoheleth  ,  qui  erat 
vicinus  fonti  Rogel  ,  vocavit  univerfos  fratres  fuos  fi- 
lios  regis,  &  omnes  viros  Juda  fervos  regis. 

'  10.  Nathan  autem  prophetam  ,  &  Banaiam ,  & 
robuftos  quofque ,  &  Salomonem  fratrem  fuum  ,  non 
vocavit. 

1 1 .  Dixit  itaque  Nathan  ad  Bethfabee  matrem  Sa- 
lomonis  :  Num  audifti ,  quod  regnaverit  Adonias  fi- 
liiw  Haggith  ,  &  dominus  nofter  David  hoc  ignorat  > 


1 1.  Nunc  ergo  venijacclpcconfilium  «ime,&falva 
animara  tuam  ,  tiliiquc  tui  Salomonis. 

1 5 .  Vade ,  &  ingredere  ad  regem  David  ,  &  die 
ei :  Nonne  tu  domine  mi  rex  jurafti  mihi  anciUx  tux , 
dicens  :  Salomon  filius  tuus  regnabit  port  me ,  &  ip- 
fe fedebit  in  folio  meo  >  quare  ergo  regnat  Adonias? 

14.  Et  adhuc  ibi  te  loquente  cum  rege  ,  ego  ve- 
niam  poll:  te ,  &  complebo  fermoues  tuos. 

I  J.  Ingrefla  eft  itaque  Bethfabee  ad  regem  in  cu- 
biculum  :  rex  autem  fenuerat  nmiis ,  &  Abifag  Suna- 
mitis  miniftrabat  ei : 

16.  incUnavit  fe  Bethfabee,  &  adoravit  regem. 
Ad  quam  rex  ,  Quid  tibi ,  inquit ,  vis  ? 

1  7.  Qu:b  refpondens  ,  ait  :  Dumine  mi  ,  tu  jurafti 
per  Dominum  Deum  tuum  ancilli  tua? ,  Salomon  filius 
tuus  regnabit  poft  me  ,  &  ipfe  I'edebit  in  folio  meo. 

18.  Et  ecce  nunc  Adonias  regnat ,  te  ,  domine 
mi  rex  ,  ignorante. 

I  9.  Madavit  boves  ,  &  pinguia  qu,-eque  ,  &  arie- 
tes  plurimos ,  &  vocavit  omnes  fiiios  regis  ,  Abia- 
thar quoque  facerdotcm  ,  &  Joab  principem  militia; : 
Salomonem  autem  fervum  tuum  non  vocavit. 

io.  Veruntamen  domine  mi  rex  ,  in  te  oculi  ref- 
piciunt  totius  Ifrael  ,  ut  indices  eis  ,  quis  federe  de- 
beat  in  folio  tuo ,  domine  mi  rex  ,  poft  te. 

i  I.  Eritque  ciim  dormieiit  dominus  mens  rex  cum 
patribus  fuis ,  erimus  ego  Sc  filius  meus  Salomon  pec- 
catores. 

ii.  Adhuc  ilia  loquente  cum  rege  ,  Nathan  pro- 
pheta venit. 

i).  Et  nunciaverunt  regi ,  dicentes  :  Adeft  Na- 
than propheta.  Cumque  introillet  in  confpeftu  regis, 
&  adorailet  eum  pronus  in  terram  , 

2.4.  dixit  Nathan:  Domine  mi  rex,  tu  dixifti  : 
Adonias  regnet  poft  me ,  &  ipfe  fedeat  fuper  thro- 
num  meum  ? 

ij.  Quia  defcendit  hodie ,  &  immolavit  boves. 


NoTA   AD  VerSIONEM   ANTIQUAM. 

Tf.  8.  Mf.  Germ.  n.  7.  poll  hoc  de  Vulg.  ^  Simii ,  fub-     Vulg,  &  Hebr,  nee  eiiam  leguntur  in  Gsxco, 
4k  I  '!$  Cereihi ,  ^  Phcleti  Ethei ,  qu«  abfuiit  ab  eadcm 

Tm.  I.  Aaaa  i) 


556 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    I. 


Amtr.  I.  ;.  <> 
«.I.  1317.''' 


V  U   I.  C  A  T 

&  pinguia  ,  &  arietes  plurimos  ,  &  vocavit  univerlos 
filios  regis  ,  &  principes  exercitus  ,  Abiachar  cjuoque 
facerdotem  :  illifque  vefcentibus  ,  &  bibentibus  coram 
CO  ,  &  diccntibus  :  Vivat  rex  Adonias  : 

i6.  Me  fervum  tuum  ,  &  Sadoc  facerdotem  ,  & 
fianaiam  filiura  joiads  ,  &  Salomonem  famulum  tuum, 
non  vocavit. 

1.7.  Nunqoid  4  domino  meo  rege  exivit  hoc  ver- 
bum  ,  &  milii  non  indicafti  fcrvo  tuo  ,  quis  feflurus 
elTet  fuper  thronum  domini  mei  regis  poft  cum  > 

i8.  Et  refpondit  rex  David,  dicens ;  Vocate  ad 
me  Bethfabee.  Qux  cum  fuiflet  ingrefla  coram  rege , 
&  ftetidet  ante  eum  , 

19.  juravit  rex,  &  ait  :  Vivit  Dominus  ,  qui  eruit 
animam  meam  de  omni  anguflia  , 

JO.  quiaficut  juravi  tibi  per  Dominum  Deum  If- 
raSl ,  dicens  :  Salomon  filius  tuus  regnabit  poil  me ,  & 
ipfe  fedebit  fuper  folium  meum  pro  me  :  lie  taciara 
hodie. 

31.  Summiflbque  Betlifabee  in  terram  vultu  ,  ado- 
ravit  regem ,  dicens :  Vivat  dominus  meus  David  in 
«ternum. 

5 1.  Dixit  quoque  rex  David  :  Vocate  milii  Sadoc 
facerdotem  ,  &  Nathan  proplietam  ,  &  Banaiam  fi- 
lium  JoiadiE.  Qui  ciim  ingreffi  fuiflent  coram  rege  , 

33.  dixit  ad  eos  :  Tollite  vobifcum  fervos  domi- 
ni veftri  ,  &  imponite  Salomonem  filium  meum  lu- 
per  mulam  meam  :  &  ducite  eum  in  Gihon  : 

34.  &  ungat  eum  ibi  Sadoc  facerdos ,  &  Nathan 
propheta ,  in  regem  fuper  Ifrael  :  &  canetis  buccina , 
atque  dicetis  :  Vivat  rex  Salomon. 

3  5 .  Et  afcendetis  poft  cum  ,  &  veniet ,  &  fede- 
bit fuper  folium  meum ,  &  ipfe  regnabit  pro  me  : 
illique  prscipiam  ut  iit  dux  fuper  Ifrael,  &  fuper  Ju- 
dam. 

Versio    antiqua. 

I«f.     47 adoravit  rex  David  in  cubiii  fuo. 


4S.  &  dixit :  Benedidus  Dominus  Dens  Ifmifl, 
qui  dedit  milii  liodie  dc  femine  meo  fedentem  in 
thiono  meo,  &c  oculi  mei  vident. 

V  u  1  G  A  T 


A        NOVA. 

3 6.  Et  refpondit  Banaias  filius  Joiada; ,  regi,  di- 
cens :  Amen  :  lie  loquatur  Dominus  Deus  domini  mei 
regis. 

3  7 .  Quomodo  fuit  Dominus  cum  domino  meo 
rege  ,  fic  fit  cum  Salomone  ,  &  fublimius  faciat  fo- 
lium e|us  i  folio  domini  mei  regis  David. 

5  8 .  Defcendit  ergo  Sadoc  facerdos ,  &  Nathai» 
propheta  ,  &  Banaias  filius  Joiads  ,  &  Cerethi ,  & 
Phelethi  :  &  impofuerunt  Salomonem  fuper  mulam 
regis  David  ,  &  adduxerunt  eum  in  Gihon. 

39.  Sumpfitque  Sadoc  facerdos  cornu  olei  de  ta- 
bernaculo,  &  unxit  Salomonem  :  &  cecinerunt  buc- 
cina ,  &  dixit  omnis  populus  :  Vivat  rex  Salomon. 

40.  Et  afcendit  univerfa  mukitudo  poft  earn  ,  & 
populus  canentium  tibiis ,  &  lartantium  gaudio  ma- 
gno  ,  &  infonuit  terra  i  clamore  coram. 

4 1 .  Audivit  autem  Adonias ,  &  omnes  qui  invi- 
tati  fuerant  ab  eo  ,  jamque  convivium  finitum  erat : 
fed  &  Joab ,  audita  voce  tuba; ,  ait :  Quid  fibi  vult 
clamor  civitatis  tumultuantis  ? 

41.  Adhuc  illo  loquente ,  Jonathas  filius  Abia- 
thar  facerdotis  venit  :  cui  dixit  Adonias  :  Ingredere  , 
quia  vir  fortis  es ,  &  bona  nuncians. 

43.  Refponditque  Jonathas  Adonis  :  Nequa- 
quam  :  dominus  enim  nofter  rex  David  regem  conf- 
tituit  Salomonem  : 

44.  mifitque  cum  eo  Sadoc  facerdotem  ,  &  Na- 
than proph.etam  ,  &  Banaiam  filium  Joiads  ,  &  Ce- 
rethi &  Phelethi ,  &  impofuerunt  eum  fuper  mulam 
regis. 

4  5 .  Unxeruntqne  eum  Sadoc  facerdos  ,  &  Nathan 
propheta  regem  in  Gihon  :  &  afccnderunt  inde  la;tan- 
tes  ,  &  infonuit  civitas  :  hsc  eft  vox  ,  quam  audiftis. 

46.  Sed  &  Salomon  fedet  fuper  folium  regni. 


VuLGATA     NOVA. 

47.  Et  ingreffi  fervi  regis  benedixerunt  do- 
mino noftro  regi  David  ,  dicentes  :  Amplificet 
Deus  nomen  Salomonis  fuper  nomen  tuum  ,  & 
magnificet  thronum  ejus  luper  thronum  tuum.  Et 
adoravit  rex  in  ledulo  iuo  : 

48.  &  locutus  eft  :  Benediftus  Dominus  Deus 
Ifrael  ,  qui  dedit  hodie  fedentem  in  folio  meOt 
videntibus  oculis  raeis. 


49.  Territi  funt  ergo,  &  furrexerunt  omnes  qui 
invitati  fuerant  ab  Adonia  ,  Sc  ivit  unufquifque  in 
viam  fuara. 

50.  Adonias  autem  ti-  50 f'lde  Not. 

Ciens  Salomonem  ,  furre- 

xit ,   &   abiit  ,  tenuitque  cornu  altaris. 

51.  Et  nunciaverunt  Salomoni  ,  dicentes  :  Ecce 
Adonias  timens  regem  Salomonem  ,  tenuit  cornu  al- 

NoT*     AD     VeRSIONEM 


A       NOVA. 

taris  ,  dicens  :  Juret  mihi  rex  Salomon  hodie ,  quod 
non  interficiat  fervum  fuum  gladio. 

^  1 .  Dixitque  Salomon  :  Si  fiierit  vir  bonus  ,  non 
cadet  ne  unus  quidem  capillus  ejus  in  terram ;  fin  au- 
tem malum  inventum  hierit  in  eo  ,  morietur. 

5  3 .  Miiit  ergo  I'ex  Salomon  ,  &  eduxit  eum  ab 
altari  :  &  ingredijs  adoravit  regem  Salomonem  ;  dixit- 
que ei  Salomon  :  Vade  in  domum  tuam. 


A  D 

f.  47-  Ambrof.  ibid.  Cum  ejfei  nnnciiitum  David  re- 
rnare  Sabmaritm  ,  aJtravit  ,  &c.  ut  fup.  Or.  Kal  ■orej- 
eiitvtyc'.t  0  (sasjxei';   svri  th»  xo/tm». 

■t.  48.  Gr.  Km'  7»  ovt'jH  ilvu  '  ^miMuc,-  EuVo7hto?  , 
Ik.  uc  in  Lac.  fup.  deuaiSo  uno  mibi ,  poft  dedn.  Vide 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

fis  Auft.  I.  de  promiff.  apud  Profp.  p.  155.  c. 

t-  fo.  Mfs.Corb.  I.  &  5.  cum  Germ.  n.  7.  huic  Vulg. 
verbo  .thtt  ■,  adduni  1»  tahernaculum  Domjris ,  quoddecfl 
tam  in  Vulg.  quam  in  Hebr.  &  Grjcco. 


CAPUT       II. 

VuLGATA       NOVA. 


f .     A    Ppropinquaverunt  autem  dies  David  ut  mo- 
xi.  reretnr ,  prxcepitque  Salomoni  filio  fuo ,  di- 
cens : 

i.  Ego  ingredior  viam  univerfa  terrs  :  conforta- 
te  ,  &  efto  vir. 

}.  Et  obferva  cuftodias  Domini  Dei  tui ,  ut  am- 
boles  in  viis  ejus ,  ut  cuftodiat  cseremeiua;  ejus ,  6c 


pricepta  ejus ,  &  judicia  ,  &  teftimonia  ,  ficut  fcrip-       Df»». 
turn  eft   in  lege  Moyfi ;  ut  intelligas  univerfa   qui  17.19« 
facis ,  &  quocunque  te  verteris  : 

4.  ut  confirmet  Dominus  fermones  fuos ,  quos  lo- 
cntus  eft  de  me ,  dicens  :  Si  cuftodierint  filii  tui  vias 
fuas  ,  &  ambulaverint  coram  me  in  veritate  ,  in  om- 
lu  corde  fue ,  &  in  omiu  aiuoia  fua ,  nea  auferetui 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    11. 


h? 


$.27. 

I.  Rtg. 

«O.  10. 


I.  Rfj. 
19.31. 

s.  Rfj. 

16.  J.  ^d 
J^.  IJ(. 


VULGATA     NOVA 

tibi  vir  de  folio  Ifiael. 

5 .  Tu  quoque  nofti  qua:  fecerit  mihi  Joab  filius  Sar 


A3.Z. 
«9- 

I.  Par. 
»9.27. 


via,  qu,-E  feceiit  duobus  principibus  exerckus  Ifrael , 
Abner  tilio  Ner  ,  &  Amaf  e  hlio  Jether  :  quos  occidit , 
&  effudit  fanguinem  belli  ia  pace  ,  Sc  pofuit  cruoreni 
pr^lii  in  balteo  fuo  ,  qui  evat  circa  lumbos  ejus  ,  &  in 
calceamento  fuo  ,  quod  crat  in  pedibus  ejus. 

6.  Facies  ergo  juxta  fapientiam  tuam ,  &  non  de- 
duces canitiem  ejus  pacitice  ad  inferos. 

7.  Sed  &  filiis  Berzellai  Galaaditis  reddes  gra- 
tiara ,  eruntque  comedentes  in  menfa  tua  :  occurre- 
runt  enim  mihi  quando  fugiebam  d  facie  Abfalom 
fratrii  tui. 

8.  Habes  quoque  apud  te  Semei  filium  Gera  filii 
Jemini  de  Bahurim  ,  qui  inaledixit  mihi  maledidio- 
ne  peflima  ,  quando  ibam  ad  Caftra  :  fed  quia  defeen- 
dit  mihi  in  occurfum  cum  traniirem  Jordanem  ,  & 
juravi  ei  per  Dominum  ,  dicens  :  Non  ce  interdciam 
gladio  : 

9.  tu  noli  pati  eum  efTe  innoxium.  Vir  autem  fa- 
piens  es  ,  ut  fcias  qu.-e  facies  ei ,  deducefque  canos  ejus 
cum  fanguine  ad  inferos. 

10.  Dormivit  igitur  David  cum  patribus  fuis ,  & 
fepulcus  eft  in  civitate  David. 

11.  Dies  autem  quibus  regnavit  David  fuper  If- 
rael ,  quadraginta  anni  funt ;  in  Hebron  regnavit  fep- 
tem  annis  :  in  Jerul'alem  ,  triginta  tribus. 

I  i.  Salomon  autem  fedi:  fuper  thronum  David 
patris  fui ,  &  hrmatum  eft  regnum  ejus  nimis. 

I  5.  Et  ingredus  eft  Adonias  tilius  Haggith  ad 
Bethfabce  matrem  Salomonis.  Qua  dixit  ei  :  Pacifi- 
cufnc  eft  ingrelTus  tuus  ?  Qui  refpondit :  Pacihcus. 

14.  Addiditque  :  Sermo  mihi  eft  ad  te.  Cui  ait  : 
Loquere.  Et  ille  : 

15.  Tu  ,  inquit ,  nofti,  quia  meum  erat  regnum , 
&  me  praipofucrat  omnis  Ifrael  fibi  in  regem  :  fed 
translatum  eft  regnum  ,  &  faftum  eft  fratiis  mei ;  k 
Domino  enim  conftitutum  eft  ei. 

VuLGATA      NOVA. 


16.  Nunc  ergo  petitionem  unam  precor  4  te  ;  no 

confiindas  faciem  meam.  Qua;  dixit  ad  eum  :  Loquere. 

17.  Et  ille  ait  :  Precor  ut  dicas  Salomon!  regi  ( ne- 
que  enim  negate  tibi  quidquam  poteft  )  ut  dec  niihi 
Abiiag  Sunamitidem  uxorem. 

18.  Et  ait  Bethfabee  ;  Bene  ,  ego  loquar  pro  te 
regi. 

19.  Venit  ergo  Bethfabee  ad  regem  Salomonem, 
ut  loqueretur  ei  pro  Adonia  :  &  furrexic  rex  m  oc- 
curfum ejus,  adoravitque  earn  ,  &  fedit  fuper  thro- 
num fuum  :  politufque  eft  thronus  matri  regis ,  quss 
(edit  ad  dexteram  ejus. 

lo.  Dixitque  ei :  Petitionem  unam  parvulam  ego 
deprecor  4  te  ;  ne  confundas  faciem  meam.  Et  dixit 
ei  rex  :  Pete  mater  raea  :  neque  enim  fas  eft  ut  aver- 
tam  faciem  tuam. 

i  I .  Qa3£  ait :  Detur  Abifag  Sunamitis  Adonis  fra* 
Cri  tuo  uxoti 

li.  Refponditque  rex  Salomon,  &  dixit  matrl 
fua  ;  Quare  poi^ulas  Abifag  Sunamitidem  Adonia;  ? 
pottula  ei  &  regnum  :  ipfe  eft  enim  frater  mens  ma- 
jor me ,  &  habet  Abiathar  facerdotem  ,  &  Joab  So- 
lium Sarvis. 

i  J .  Juravit  itaque  rex  Salomon  per  Dominum  , 
dicens  :  Hsc  faciat  mihi  Deus  ,  &  hic  addat ,  quia 
contra  animam  fuam  locutus  eft  Adonias  verbura  hoc. 

i^.  Et  nunc  vivit  Dominus  qui  tirmavit  me,  &■ 
collocavit  me  fuper  folium  David  patris  mei ,  &  qui 
fecit  mihi  domum  ,  iicut  locutus  eft  ,  quia  hodie  oc- 
cidetur  Adonias. 

2  5 .  Miiitque  rex  Salomon  per  manum  Banaia  fi- 
lii JoiadsE  ,  qui  interfecit  eum  ,  &  moituus  eft. 

26.  Abiathar  quoque  lacerdoti  dixit  rex  :  Vade 
in  Anathoth  ad  agrum  tuum  ,  equidem  vir  mortis 
es  ;  fed  hodie  te  non  interficiam  ,  quia  portafti  arcam 
Domini  Dei  coram  David  patre  meo  ,  &  fuftinuifti 
laborem  in  omnibus ,  in  quibus  laboravit  pater  meus* 

Versio    antiqua. 
Et  depofuit  Salomon  Abiathar  de  facer- 


27.  Ejecit  ergo  Salomon  Abiathar ,  ut  non        27.  Et  depoluit  Salomon  Abiathar  de  facer-     Cotht. 

effet  facerdos  Domini ,  ut  implererur  fermo  Do-  dotio  Domini,  Ut  impleatur  verbum  Doitiini,  4*9-  '• 

mini  ,  quem  locutus  eft  fuper   domum  Heli  in  quod  locutUS  eft  de  domo  Heli  in  Selom.  Denm, 

Silo. 

VuLGATA     NOVA. 


■thag. 
fartt 


28.  Venit  autem  nuncius  ad  Joab  ,  qu6d  Joab  de- 
dinaftet  poft  Adoniam ,  &  poft  Salomonem  non  de- 
clinaflet ;  fiigit  ergo  Joab  in  tabcrnaculum  Doijiini ,  & 
apprehendit  cornu  altaris. 


Versio  ANTiquA. 


VULGATA    NOVA. 


Jlllg. 
4.  56.  i» 

%d.  IJ. 

iz.  t.  5. 


•29 

curre  illi 


Vade  ,  oc- 


29.  Nunciatumque eft 
regi  Salomoni ,  quod  fu- 
gillet  Joab  in  tabernacu- 
lum  Domini ,  &  eflet  juxta  altare  ;  miiitque  Salomon 
Banaiam  filium  Joiads  ,  dicens  :  Vade,  internee  eum. 
}  o.  Et  venit  Banaias  ad  tabernaculum  Domini ,  & 
dixit  ei :  Hac  dicit  rex  :  Egredere.  Qui  ait  :  Non 
egrediar ,  fed  hie  moriar.  Renuntiavit  Banaias  regi 
icrmonem  ,  dicens :  Hsec  locutus  eft  Joab  ,  &  hxc  ref- 
pondit mihL 

3  I .  Dixitque  ei  rex  :  Fac  ficut  locutus  eft  :  &  inter- 
fice  eum  ,  Sc  fepeh  ,  &  amovebL,  fanguinem  inno- 

N  o  T  jE   AD    Version 


centem  ,  qui  etfufus  eft  k  Joab  ,  4  me ,  &  A  domo  pa- 
tris mei. 

52.  Et  reddet  Dominus  fanguinem  ejus  fuper  ca- 
put ejus  ,  quia  interfecit  duos  viros  juftos  ,  melioref- 
que  fe  :  &  occidit  eos  gladio  ,  patre  meo  David  igno- 
rante,  Abner  tilium  Ner  principem  militia;  Ifrael ,  & 
Amalam  filium  Jether  principem  exeicitus  Juda  : 

?  3 .  &  revertetur  fanguis  iUorum  in  caput  Joab  , 
&  in  caput  feminis  ejus  in  fempiternum.  David  au- 
tem &  femini  cjus  ,  &  domui ,  &  throno  illms ,  fit 
pax  ufque  in  a:ternum  i  Domino. 

34.  Afcendit  itaque  Banaias  filius  Joiada; ,  &  ag- 
greffus  eum  interfecit  :  fcpultufque  eft  in  domo  fua 
in  defcrto. 

35.  Et  conftituit  rex  Banaiam  filium  Joiad.-u  pro 
eo  fuper  exercitum  ,  &  Sadoc  facerdotem  pofuit  pro, 
Abiathar.  "^ 

6.   Mifit  quoque  rex  ,  &  vocavit  Semei ,   dixit* 


2.  ^ig.  ?. »?. 
2.  B-rg.  2O1  lOi 


A  D 

t.  27.  Gr.  habet  cum  Vulg.  iiiCx^i ,  cjmi  ,  pro  deft- 
_/««,  pauloque  poll,  T»  ^ij  il,cu  hfia.  ,ne  ejjel  fitccnlos  ,  [o- 
CO  de  facerdotio ;  ac  in  fine  ,  ;V1  -ri,  uur  ,  fuper  Jomum  , 
loco  de  domo.  Vide  fis  Aucl.  I.  de  piomilf.  apud  Prufp. 

p.    IJ?.C. 

1^.29.  Aug.  ibid,  ut  probaret  verbum  occurrere ,  ali- 
quando  adhibiium  fuiffe  pro  interfctri ,  hunc  verfum  al- 
Icgar :  In  Regnorum  Ithro  firiplum  eft  ,  inquit ,  jubente  S,i- 
tinuni ,  K(  bmu  ttcideretur  ,  ^  diicnti  ;   Vade ,  occurre 


7"- 

E  M 


T  I  Q  U  A  M . 

illi ;  i/HoJ  ideo  non  intelligitur  ,  tjuiii  non  eft  conjnetudsnie* 
apud  ttos  :ta  dtci  ;  Jic  emm  quod  militares  poteft.ues  dtiunt : 
Vade,  alleva  lUum  ;  \fj  Jtgmf^ai  ^  occide  ilium  ;  i^uisin-r 
telligat ,  niji  tjuz  tltmi  Ucttttonti  confuetttdtncm  novtt  ?  So~ 
let  ^  z'ttlgo  apud  nos  dtit  ,  cumpendiavit  lUi  ,  quod  eft  ^ 
occidit  ilium,  ^  hoc  nemo  tntetttgtt  ^  n:Ji  qui  ctudire  con~\ 
jue-vit.  Nuta  Graece  nunc  legi  :  n&pecV  ,  ^  a.vi>.i  «utoV  ^ 
Vade  ,  ^  toUe  eum  i  at  Infra  T^.  54.  Kal  aTHf/nofr  «yjw  « 
5,  iSg^iiTMifr  l^u^iv ,  4^  tnurrit  ei ,  ^  ectidit  turn. 


55« 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.  III. 


V  U  IG  AT 

^ue  ei  :  JEd'£ea  tibi  domum  in  Jerufalem  ,  &  habi:a 
ibi  :  &  noa  egiedieris  inde  hue  atque  illuc. 

)7.  Quacunque  auteni  die  egrell'us  fueris ,  &  tran- 
fieris  torrentein  Cedron  ,  fcito  te  uiterhciendura  :  fan- 
guis  tuus  erit  fuper  caput  tuum. 

58.  Dixitque  Semei  regi  :  Bonus  fermo  :  ficut  lo- 
cutus  ert  donimuj  meus  re.^  ,  lie  faciet  feivus  tuus. 
Habitavit  itaque  Semei  in  Jerufalem  diebus  niultis. 

59.  Faftuni  eft  aurem  port  annos  tres  ,  ut  fiige- 
fcnt  fervi  Semei  ad  Achis  filium  Maacha  regem  Geth  : 
nuticiatunique  eft  Semei  ,  quod  fervi  Cjus  iffent  in 
Geth. 

4».  Et  furrexit  Semei  ,  &  ftravit  afiiium  fuum  : 
Iritque  ad  Achis  in  Geth  ad  requirendum  fervoj  fuos , 
&  adduxit  eos  de  Geth. 

4 1 .  Nunciatum  eft  autem  Salomon! ,  qu6d  iflet 


A      NOVA. 
Semei  in  Geth  dc  Jerufalem  ,  &  rediiffet. 

41.  Et  mittens  vocavit  eum  ,  dixitque  illi :  Non- 
ne  teftiticatus  fum  tibi  per  Doniinum  ,  &  pr  vdixi  ti- 
bi :  Quacunque  die  egrclTus ,  ieris  i;uc  &  iiluc  ,  fcit» 
te  elfe  moriturum  ?  Et  refpondifti  raihi ;  Bonus  fermo, 
quern  audivi. 

4).  Qiiare  ergo  non  cuftodifti  jusjurandum  Do- 
mini ,  &  prtceptum  quod  prcceperam  tibi  > 

44.  Dixitque  rex  ad  Semei  :  Tu  nofti  omne  ma- 
lum ,  cujus  tibi  confcium  eft  cor  tuum  ,  quod  feciftl 
David  patri  meo  :  reddidit  Dominus  malitiara  tuam 
in  caput  ruum. 

45.  Et  1  ex  Salomon  benediftus  ,  &  thronus  Da- 
vid erit  (labilis  coram  Doniino  ufque  in  fempiternum. 

46.  Jufllt  it.ique  rex  Banai.e  fiho  Joiadx  :  qui 
egrelTus ,  percufli:  eum  ,  &  mortuus  eft. 


CAPUT       III. 


ULGATA     NOVA. 


t.  Far,  X.  I. 


«.  /'^  Onfirmanim  eft  igitar  regnum  in  manu  Salo-     in  diem  ilium, 
V^->  monis,  &  afrinititecon|imduseft  Pharaoni  re- 


gi /Egypti  ;  accepit  nHmquetiiiam  eiu.s ,  &  adduxit  in 
t,Ptr,t.tl,      civitatem  David,  donee  compleret  ajdidcans  domum 
fuam  ,  &  domum  Domiai ,  &  murum  Jerufalem  per 
circuitum. 

1.  Attamen  populus  immolabai  in  excel  Us  :  non 
enira  sdificatum  crat  templum  nomini  Domini  ufque 

Versio    antiqua. 

AaS.i.Jeprimiff'.      J Pete  tibi  aliquam  pctitionem 


3.  Dilext  aufem  Salomon  Dominum  ,   ambulan» 

in  prcctptis  David  p?-ri'  fui ,  cxcepto  qucd  :n  excel- 
f;s  imnjoUb  ;t ,  &  sccendcbit  tiiymiama. 

4.  Abiit  itaijue  in  G:;b.  on  ,  ut  immolaret  ibi  :  il- 
lud  quippe  erst  exceli'um  maximum:  mille  hc^ftia?  im 
holucauflurfl  obtulit  Salomon  fuper  altare  illud  in  Ga- 
baon. 

VuLOATA  nova. 

5.  App-Tiiit  autem   Dominus    Salomoni  pet 
fomnium  node  ,  dicens  :  Pc>ftula  quod  vis  uc  ucai 

tibi. 


Vu  L  G  AT A 

6.  Et  ait  Salomon  :  Tu  fccifti  cum  fer.o  tuo  Da- 
vid patre  meo  mifencordiam  magnam  ,  ficut  arabu- 
lavit  in  confpeAu  tuo  in  ventate  ,  &  juftitia ,  &  redo 

Versio 


nova. 

corde  tecum  :  aiftodifti  ei  mifericordi^m  tuam  pra»- 
dem ,  i^  dedi!li  ei  rilium  fedcnccm  fuper  thtonuraejus, 
iicut  eft  hodie. 


ANTIQUA. 

4mhr.ittTf.ut.     7 ego  film  puer  hiimilis,&.  ignore  introi- 

Mi.wS.'.         turn  meum  &  exitum  meum. 


S.  Et  fervus  tuus  in  medio  populi  tui,  quern 
elegifti,  populum  multum,  faut  arennm  maris, 
qux  dinumerari  non  poreft  prx  multiiudine. 

9.  Et  dibis  fervo  ruo  cor  prudcns,  .ludiie  & 
Judicare  cum  juftitia  populum  tuum ,  &.  uiteiiiu,e- 
te  inter  bonum  &  malum 


KitrtH.  1. 1.  in  If.      II Pro  eo  quod  petiifti  a  me  verbum  iftud , 

»illh.t,^,i^y.f.  &  non  petiifti  tibi  dies  multos,  nee  poftulafti  di- 
vitias,  nee  anim.is  inimicorum  tuorum,  fed  pe- 
tiifti ut  intelligeres ,  &  audires  judicium : 


VuLGATA      NOV.V. 

7.  Et  nunc  Domine  Deus ,  tu  regnarc  fecifti 
fervum  tuum  pro  David  patre  meo  :  ego  iutem 
fum  puer  parvului  ,  &  ignorans  egrelium  &  in- 
troitum  meum. 

8.  Et  fervus  tuus  in  medio  eft  populi  ,  quem 
elegifti  ,  populi  infiniti ,  qui  numercri  &  fuppu- 
tari  non  potcft  pr.-e  rnultitudine. 

9.  Daiis  ergo  fervo  tuo  cor  docile,  ut  po-      i.Par, 
pulum  tuum  judicare  poflit ,  &  difcernere  inter  i- 10. 
bonum  &  malum  ;  quis  enim  poterit  judicare  po- 
pulum iftum  ,  populum  tuum  hunc  multum  ? 

10.  Pijcuit  er;^o  fermo  coram  Domino ,  qu6d 
Salomon  poftulafiet  hujufcemodi  rem. 

11.  Et  dixit  Dominus  Salomoni :  Quia  poftu- 
lafti verbum  hoc ,  &  non  petifti  tibi  dies  n.ul- 
tos,  nee  divitiaf ,  aut  animas  inimicorum  tuorum, 
fed  poftulafti  tibi  fapientiam  ad  dii'cernendum  ju- 
dicium : 


NoTiE      AD     VerSIONEM 


y.  J.  Idem  .^ud.  ibid.  In  primijiio  regtii  ejus  zifns  ejl 
ti  Vattiittuf  per  pmnium  ,  liicftrf :  trie  ttbi  alitjit^iiH  pet:tij- 
netti  i  nihtlque  uliud  cxpetti  quam  f.tpictttiam  :  qu£  faris 
CrJcco  refpondent. 

Tt.  7.  Sic  efl  in  Graco ,  nifi  quid  loco  hutnilis ,  legi- 
fur  /uixpct'  ,  p.trzrtt  y  &  pro  ignoyo ,  v^  or/ « ,  ttcti  tio-vi , 
quod  idem  fonat :  vox  etiam  cxitum  ,  ibi  pouitur  ante  :ti- 
troztiim;  at  in  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &  Compl.  poft- 
ponitur  ut  fupra. 

f .  8.  GtjEc.  ipfo  initio  habet  :  'O  /?  A?>cc  Qn,  Servm 

Btttetn  tift^ ;  &  m  fine,  \oco  Jiciit  :irennm prx  mitlti- 

tuditie  y  (implicirer  c;  i^ic  «'^(fwn6M':f?ai ,  ijui  tioti  tiittntrabi- 
tur  ,  demuis  liis  ,  ftcut  aren.itn  marts ,  Sc  prx  multitudi^ 
«f.'Mf.  lamen  Alex,  verbo  r-^fijurAMtlai-.  addit  s?  4«Ji«- 
5^«e7<«  in»  «r;ii)'5»5 ,  in  «(U(  Cempl.  ast^nt^ttlni  nV» 


A  N  T  I  Q  U  A  M . 

T?  -crtihi  ,  J,  1?  A;)i>«6n'<€7ai  ■  ten  nutrtfralilur  fr»  multim- 
dttte  ,  ^  ttvit  fupputahittir. 

if.  9.  A  Graccoabeft  vox  prudcns ,  (  ed.  tamen  Compl, 
hah.  ::xfj  ittj  ip^ftiurt'  )  exinde  f  to  judicare  ,  fic,J'ix;:f 'itir  ,' 
dijudic.trt  ,  transSato  feq.  cV  Ai,:a.cO[i'v«  ,  in  jiijliiia ,  pcft 
tuttm.  Idem  Ambrof.  1.  2.  offic.  c.  8. 10.  2.  81.  e.  ait  :  Sale 
tnon  itu  p^pofcit  pifi^ntiam  ,  «1  d>trelur  Jibi  cor  prudcns  ,  .1«- 
dire  .,  ^  jr/dtcare  cum  juflitia.  Aud.  1.  dc  promifT,  p.  x, 
c.  27.  apud  Profp.  col,  1J5.  d.  Dabis  ,  D^miru  ,  Jer~jt 
tito  cor  ftpiens  ad  jtidicandum  ,  gubernandamqus  populun$ 
titutit. 

Tf.  II.  Ita  in  Grarco  ,  nifi  qu6d  quart6  pnponitur  rrrr- 
eui,  prtitp: ,  voci  animM  ,  ut  &  QatvTU  ,  tiH  ipfi ,  his,  «< 
intelligeres  !^  audires ,  quorum  luco  liabecur  t?  (^i  mJ,  t» 
t^iitHiilt ,  i.  e.  intelli^ere  ad  txaudieniutn ,  ex  Nobilio, 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.  III. 


559 


II. 

Matth, 


VULGATA     NOVA.  VnasiO     ANTIQUA. 

11.  ecce  feci  tibifecuml urn fcimones  tuos,&         ii.  ecce  feci  verbiim  tiium  ,  &  dcdi  tibi  cor     Huron,  uil/uf, 
deditibi  cor  fapiens  &  intelligens  ,  in  tantum  ut     prildcns  &  fopicns  :  (icilt  til  non  fuit  ante  tc  ,  & 
nullus  ante  te  limilis  tui  fuerit ,  nee  poft  tc  fur-     poll  te  non  llirget  limilis  tibi. 
refturus  fit. 

V  U  L  G  AT  A 

»j.  Sed  &  h^c ,  qus  non  poftulafli ,  dedi  tibi: 
divitias  fcilicet ,  &  gloriam  ,  ut  nemo  fuerit  fimilis 
tui  in  regibus  cunftia  retro  diebus. 

14.  Si  autem  ambulaveris  in  viis  meis ,  &  cuflo- 
dieris  pr.TCepta  mea  ,  &  inandata  niea ,  licut  ambula- 
vit  pater  tuus ,  longos  faciam  dies  tuos. 

VULGATA     NOVA. 

16.  Tunc  venei'unt  dua:  mulieres  meretrices 
ad  regem  ,  fteteruntque  coram  co ,  regi  ialomoni,  CS:  Itetcriint  in  conlpeciu  ejus:     j 

I  7.  quarum  una  ait  :  Obfecro  ,  mi  domiue  ; 
ego  ik  mulier  ha;c  habitabamus  in  donio  una  , 
&  peperi  apud  earn  in  cubiculo. 

18.  Tertia  autem  die  poflquam  ego  peperi, 
peperit  &  hsc  :  &  eranius  limul  ,  nullufque  alius 
nobifcum  in  domo ,  exceptis  nobis  duabus. 


NOVA. 

1 5.  Igitur  evigilavit  Salomon  ,  8c  intellexit  quod 
cdet  fomnium  :  tunique  veiiiflet  Jcnifalem  ,  fletit  co- 
ram area  foederis  Domini ,  &  obtulit  holocaufta  ,  & 
fecit  viftimas  pacificas ,  &  grande  coiwivium  uiuver- 
fis  famulis  fuis. 


1 9.  Mortuus  eft  autem  filius   mulieris  hujus 
nofte  :  dormiens  quippe  opprelVit  eum. 

Et  confurgens  intempeft.e  noftis  filentio  , 


VerSIO     ANTIQUA. 

16.  Tunc  appanicriint  duce  mulieres  meretrices 
regi  Saiomoni,  &  ftetcriint  in  confpeciu  ejus: 

17.  &  dixit  mulier  una  :  Animadverte  ,  do- 
mine  :  ego  &  mulier  hxc  iiabitabamus  in  domo 
una,  &  peperi  in  domo. 

18.  £t  contigit  die  tertio  poftquam  peperi, 
peperit  etiam  hxc  mulier  filium  :  &  eramus  in 
uno ,  &  non  erat  quilqium  nobillum ,  prxter  am- 
bas  nos  in  domo. 

1 9.  it  moriuus  eft  filius  mulieris  hujus  per  noc- 
tem  :  mox  dormivit  liiper  eum. 

2.0.   Lt  llirrexit  media  node ,  &:  tulit  filium 
tulit  filium  meum  de  latere  meo  aricill*  tua    meum  ab  alcellis  meis,  &  coUocavit  in  finuluo , 
dormientis ,  &  coHocavit  in  finu  fuo  :  fuum  au-    &  filium  fuum  mortuum  in  finu  meo. 
tern   rilium ,   qui  erat  mortuus ,  pofuit  in   finu 
meo. 

ii.  Cumque  furrexilTem  manJ  ut  darem  lac 
filio  meo  ,  apparuit  mortuus  :  quem  diligentius 

intuens  chra  luce,  deprehendi  non  efle  meum     non  erat  filius  mens  quem  peperi. 
quem  genueram. 

zi.   Refponditque  altera  mulier  :  Non  eft  ita  ii.    Et  dixit  mulier  ilia  alia  ;  Non ,  fed  filius 

Ut  dicis ,  fed  filius  tuus  mortuus  eft ,  mens  autem    meus  eft  qui  viv'it,  filius  autem  tuus  qui  mortuus 
vivit.    £  contrario  ilia  dicebat  :   Mentiris  :  filius     eft.   Et  ipia  dixit  :  Non,  filius  tUUS  eft  ille  mor- 

fiiiis,  &  meus  filius  eft  qui  vivit.  Etlocutxfunt 
in  confpettu  regis. 

^^,.  Et  dixit  eis  rex  :  Tu  dicis ,  Hie  eft  filius 
rneus  qui  vivit,  &  filius  ejus  mortuus  eft.  Et  tu 
dicis,  Non,  fed  filius  mens  vivit,  &  filius  ejus 
mortuus  eft. 

J14.  Et  ait  rex  :  AfFerte  mihi  machxram.  Et  ob- 
tulerunt  ei  machxram  in  conipeftu  regis : 
^5.  &  dixit  rex :  Dividite  puerum  qui  vivit  in 
Versionem    antiquam. 

■)?•.  20.  Gr.  addit  durct  ,  eum  ,  verbo   coUocavit 


Aug.ferm.  lOi». 

,  64.  b.fiq. 


2.1.  Et  furrexi  mane  dare  lac  filio  meo,  &:  ille 
erat  mortuus  :  confideravi  eum  mane ,  &  ecce 


quippe  meus  vivit ,  &  filius  tuus  mortuus  eft.  At 
que  in  hunc  modum  contendebant  coram  rege. 

1 ) .  Tunc  rex  ait  ;  Ha:c  dicit ,  Filius  meus  vi- 
vit ,  &  films  tuus  mortuus  eft.  £t  ifta  refpondit , 
Non ,  fed  films  tuus  mortuus  eft  ,  meus  autem  vi- 
vit. 

2.4.  Dixit  ergo  rex  :  AfFerte  mihi  gladium. 
Cumque  attuliOent  gladium  coram  rege , 

i  5 .  Dividite  ,  inquit ,  infantera  vivum  in  duas 

N  o  T  ;E    AD 


V.  Ii.  Icidem  Graece,  exceptis  duobus  ,  y.xrx^  fecttn- 
d'urn ,  polito  ante  verbttm  .  &  /'/y  ,  ecce  ,  loco  ^  ,  ante 
Jedi  !  in  edit.  Compl.  j,  I'/s/.  Au6l.  cjuaeft.  Nov.  Ted.  q. 
91.  apud  Aug.  to.  5.  p.  85.  b.  fie  habet :  Ecce  dedi  tihi  cor 
Japiefii  r^  frndens  t  quale  non  fiiit  ante  te  i  ^  pofl  te  7ion 
exfurgct  "jir  Jimilis  tthi. 

t.  Ii5.  Una  vox  Saiomoni .,  abefl  a  Graeco  ;  reliqiii  ad 
verbum  ut  fup.  nili  excipias  iftud  ,  o-^ 6i:caf ,  loco  apparne- 
ritfit ,  qua?  idem  fonaiu.  Ambrof.  1.  2.  offic.  c.  8.  to,  2.  80, 
f.  eadem  nairat  his  verbis ;  Dko;  mulieres  tn  cojijpeil»  re- 
gis Sahmoms  ftetertint  in  confpccla  ejus.  Item  AuCtor  1.  de 
promiir.  ap.  Profp.  p.  1J5.  d.  quem  vide. 

It.  17.  Apte  ad  Grsc.  excepto  verbo  animadverte ,  pro 
quo  fimpliciter  o/  e/nol ,  in  me  ;  item  peperi ^  pro  quo  eV?'- 
Ko/M»  ,  peperimtis ,  ni  forte  fcriptum  fuerit  iTtm/^m  aorifl. 
2.  med.  in  Compl.  eTiy.ay.  Ambrof.  1.  2.  offic.  80.  f.  lie 
pergit :  Et  dixit  una  ad  eum  :  Audi  me ,  domine  :  ego  ^ 
hxc  mulier  in  uno  habitames  cubiculo  ,  ante  diem  tertiltm  ,  &c, 

■)^.  18.  Vix  melius  eGraeco,  nili  quod  pro  cnntign  ^\\2.~ 
betur  s7efmGm  a/  ^fadum  ef}  in ,  delera  paulo  pofi  voce  fi- 
Uum  ,  port  banc  ,  mulier  ;  in  edit.  Cumpl.  legitur  '^tm  i'fTH 
vi^v  ,  deinde  k,  tUf^tsv  jt-cT«  to  aiyTo .  k,  yV  M*'»ut  iup.  loco 
j,  nV^i?  XttTff J,  SfK  sr/  ,  quod  eft  in  Mf.  Vat.  &c.  Am- 
brof. 1.  2.  offic.  8c.  f.  alludens  lie  petgit :  Ante  diem  tcviium 
partu  edito,  Jingulos  filtos  jufcepimus  ^  (5  eranus  una  ;  ar- 
titer  nullus  domi ,  nee  ulla  alia  nobifcum  jcmina  ,  niji  nos 
Jolx. 

ir.  19.  Singula  quadrant  ad  Gr.  ni  excipias  unum ,  mox 
dormivit ,  pro  quo  to";  fVfxo/^iJCii  ,  pujlijuam  incubuit ,  vel 
vt  incuhuit ;  nee  male  Ambrof.  1.  2.  offic.  81.  a.  Et  mor- 
tuus eft  filius  ejus  hac  noile ,  ut  obdormivit  fuper  turn. 


fumqiie  «xo/^niH  ,  ad  mortuum;  cstera  ad  verbum  ut  fup. 
Similiter  hab.  Ambrof.  1.  2.  offic.  81.  a.  Et  jurrexit  me- 
dia nolle  ,  y  accepit  filium  meum  de  jinu  meo  ,  Jy  coUocavit 
eum  in  gvemio  juo  ,  'is  filium  fuum  mortuum  poj'uit  inlmu  meo» 

1^.  21.  Ita  in  Gtjcco  ,  pra;polito  unu  j,  I'Ji  ,  (v;  ecce, 
verbo  conjideravi  ;  in  Compl.  deefl  Ui.  Nota  pro  dare 
lac,  fimpliciter  haberi  ^kmgx:  ,  ad  laHandum.  Ap.  Am- 
brof. 1.  2.  offic.  81.  a.  fie  :  Et  furrexi  mane  nt  latiarcm  pat- 
vulum  ,  {J  inveni  morttittm  :  {J  confideravi  ilium  dihiculo  , 
?S  non  erat  filius  meus. 

■f.  22.  In  Gr.  deeft  ilia  ,  port  mulier,  ficut  efl  ,  poft 
meus;  defunt  pariter  feqq.  Et  ipfa  dixit.  See.  ad  hoc,  Et 
locutft  Juni  ;  cjctera  quadrant  ;  iolus  Mf.  Alex.  hab.  f«d 
inverfo  ordine,  'Am'  iV  0  vik  Q^  e'^'iv  0  rmf-.i;  ,  no;  As 
ifio;  0  ^wf'  H  <A.£  A«>i):  ,  ^  ai^TH  E^e^Ei'*  Oi/^i  ,  a,\\'  0  I'lo^ 
/un  0  CwK,  0  As  vto^  Qa  0  TEGi'HJta';  ,  &c.  Ambrof.  1.  2. 
offic.  8  I .  b.  Et  refpondit  altera  :  Non  ,  fed  filius  meus  efl  , 
qui  vivit ;  flius  autem  tuus,  qui  mortuus  efl. 

f.  25.  In  Grsco  deeft  efl  ,  poft  hie,  &  pro  i.  ejus , 
habetur  Tai/'rii^  ,  hujus ,  cui  addittir  0'  ,  qui  ,  ut  &  po^ 
ult.  meus ,  Sc  poft  ult.  ejus ;  in  cod.  \'at.  Sc  al.  loco  ejus , 
poniiur  (y ,  tuns  ;  fola  edit  Compl.  hab.  rui'Tv;  ,  ut  fup. 
Ambrof.  1.  2.  offic.  81.  a.  fie  enarrare  pergit  :  Et  hac  erat 
contetttio  ,  cum  utraque  filium  Jibi  vindicarem  fuperflitem, 
dejundum  autem  fuum  negarent. 

If.  24.  Ira  in  Grsco  ,  prater  unura  >z'f  £?=  ,  fiimite ,  pro 
iijferie  ,  abfque  feqq.  mibi ,  &  ei  ;  Mf.  Alex,  habet  cum 
editt.  Aid.  &  Compl.  t^aCrii  fici.  Ambrof.  1.  2.  offic.  81. 
a.  Tunc  rex  jnjfu  .tfferri  machxram. 

if.i^.  Hxc  tantum  difcrepant  a  Grsco ,  nempe  j«i  f». 


y<5o 


REGUM.     Cap.   IV. 


LIBER     III. 

Versio    antiqua. 

A«s.  uh,  fnf.     diuis  partes ,  &  date  dimidiiim  ejus  huic ,  &  dimi- 
dium  ejus  huic. 

_  26.  Et  lefpondit  mulicr ,  cujus  erat  filius  qui 
vivebat ,  &  dixit  ad  legem  :  (  quoniam  conturba- 
ta  ell  vul\a ejus liipct  tilio  fut) : )  &  dixit :  Animad- 
vertite  domine  ,  date  ei  pueium ,  &  nolitc  eum 
morte  afficere.  Kt  ha.'c  dixit :  Neque  mihi,  neque 
huic  fit,  (ed  dividite  ilium. 

2.J.  Et  refpondit  rex,  &  dixit  ei  mulieri,  qux 
dixit ,  Date  eum illi ,  &  moite  nolite  eum  afficere : 
quia  lia:c  eft  mater  ejus. 
tffic.t.      28.  Audi\it  omnis  Ifrael  hoc  judicium  quod 

judicavit  rex,  &  timueruut  a  facie  regis,  eo  quod     judicalTet  rex  ,  &  t'imuerunt  regem  ,  videcte's  fa- 
intelleclus  Dei  in  eo  eilet  ut  foceret  juftitiam.        pientiam  Dei  efle  in  eo  ad  faciendum  judicium. 

N  o  TjE    ad 


'Amhr,  /. 
x.Zi.t. 


ap. 

V  U  L  G  A  T  A    NOVA." 

partes  ,  &  date  diniidiam  partem  uni ,  &  dimi- 
diam  partem  alteri. 

zO.  Dixit  auteni  mulier  ,  cujus  filius  erat  vi- 
vus ,  ad  regem  :  (  comniota  funt  quippe  vifcera 
ejus  fuper  tilio  fuo :  )  Obfecro  domine  ,  date  illi 
infantem  vivum  ,  &  nolite  interhcere  eum.  E  con- 
trario  ilia  dicebat ;  Nee  mihi ,  nee  tibi  fit  ,  fed 
dividatur. 

I  7.  Refpondit  rex  ,  &  ait :  Date  huic  infan- 
tem vivum  ,  &  non  occidatur  :  hsc  eft  enim  ma- 
ter ejus. 

2.8.   Audivit  itaque  omnis  Ifrael  judicium  quod 


•vit  ill  iliia!  pari!! ,  pro  quibus ,  to  ^Sy  to  ^mdi^cr  ei;  J'v'o  , 
viz'eiiuiit  Lxdaiitein  in  dun.  Ambrof.  1.  2.  offic.  81.  b.  /«/- 

Jit ittfantein  liividi  ^    etc  Jingitlas  partes   d^iri  JitigttUs  ^ 

dimidiam  uni.,  i^  diniidi.im  alteri.  AuCt.  1.  de  promilF.  ap, 
Profp.  p.  1J4.  a.  Dividite  p.trvnliim  vi'Jiim  in  diias  par- 
tes ,   (5  '^*''^  dimidlum  httic  ,   ^  dimidiiim  Jmic. 

■>?■.  26.  Nonnulla  difterunt  Greece  »  nempe  cV  i^o'i ,  in  me , 
loco  antmadverttte  ;  &  infra  «Vtji',  ://;.  pro  hitic  ,  abfque 
feqq.y^J  ,  &  ilium;  in  edit,  tamen  Aid.  liabetur  rat/TiT, 
dein  in  Compl.  &  Mf.  Alex.  JViinTi  ivr'.  Ambr.  1.  2.  oiSc. 
81.  b.  alludens  ut  fup,  Exctainat  mitJier  qua  vera  erat  af- 
fetlif  percita  :  'Neqaatjuam  ,  domine  ,  infantem  dividas  ,  de- 
ttlr  pottus  illi  ,  ^  -vivat ,  ^  non  inter^cias  eum.  At  iltii 
refpondit  altera  :  Neque  mens  ,  neque  httjin  Jit  infam  ,    di- 


ERSIONEM     ANTIQUA  M. 
vidite  eum, 

Tf .  27.  Gracce ,  loco  ei  mulieri  ,  liaberur ,  Aore  to  tsou- 
SUi  Tii ,  Date  piierum  ei  ,  fola  edit.  Compl.  addit  -/I'fituii': 
extremo  deeft  quia,  ut&fcq.  efi i  cetera  quadrant.  Ap. 
Ambr.  1.  2.  offic.  81.  c.  lie  ;  f»  flatiUt  rex  dari  infiHtem 
ei  mulieri  qum  diner  at ,  Nolite  interjicere  eum  ,  Jed  date  eum 


illi  mulieri ;  quia  mota  funt ,  inquit  ,  vifcera  ejus  in  flit 
fuo. 

f.  28.  Similiter  in  Graeco  ,  praeter  feqq.  i.  v*.M't<a  ,  Jj 
audterunt .,  pro  audivit  ,  folus  Ml.  Alex.  hab.  liy.tosy ;  item 
port  vocem  regis  ,  fie  legitur  :  on  iiSiv ,  or/  iffit/ci;  ©e» 
v/  auTtii  TH  'sroteTy  Amctioif^x'  quoniam  videritnt  ,  quia  prl^ 
dentia  Dei  in  illo  ad  faciend-im  jujlificationem. 


CAPUT       IV. 


I.  TTJ*  Rat  autem  rex  Salomon  regnans  fuper  om- 
'■■  nem  Ifrael  : 

I.  tSc  hi  principes  quos  habebat ;  Azarias  filius  Sa- 
doc  facerdotis  : 

5.  Elihoreph  &  Ahia  filii  Sifa  fcriba:  :  Jofaphat 
filius  Ahilud  i  commentariis  : 

4.  Banaias  filius  Joiadx  fuper  exercitum  :  Sadoc 
autem  ,  &  Abiathar  facerdotes. 

5.  Azarias  filius  Nathan  ,  fuper  eos  qui  alfiftebant 
regi ;  Zabud  filius  Nathan  facerdos ,  amicus  regis  : 

6.  &  Ahifar  pra^pofitus  domus :  &  Adoniram  fi- 
lius Abda  fuper  tributa. 

7.  Habebat  autem  Salomon  duodecim  prrfedos 
fuper  omnem  IfraSl  ,  qui  pra;bebant  annonam  regi  & 
domui  eius :  per  lingulos  enim  menfes  in  anno ,  fin- 
guli  necelfaria  miniftrabant. 

8.  Et  hasc  nomina  eorum  :  Benhur  ,  in  monte 
Ephraim. 

9.  Bendecar ,  in  Macces ,  &  in  Salebim ,  &  in 
Bethfames ,  &  in  Elon ,  &  in  Bethanan. 

10.  Benhefed  in  Aruboth  :  ipfius  erat  Socho  ,  & 
omnis  terra  Epher. 

I I .  Benabinadab ,  cujus  omnis  Nephath  dor ,  Ta- 


VuiCATA      NOVA. 

pheth  filiam  Salomonis  habebat  uxorem. 

1 1.  Bana  filius  Ahllud  regebat  Thanac  &  Maged- 
do ,  &  univerfam  Bethfan  ,  qua;  eft  juxta  Sarthana 
fubter  Jezrael ,  a  Bethfan  ufque  Abelmehula  e  regio- 
ne  Jecmaan. 

I  i .  Bengaber  in  Ramoth  Galaad  :  habebat  Avo- 
thiair  filii  Manafle  in  Galaad  ,  ipfe  prserat  in  omni 
regione  Argob  ,  qus  eft  in  Bafan ,  fexaginta  civita- 
tibus  magnis  atque  muratis ,  quae  habebant  feras  3t- 
reas. 

14.  Ahinadab  filius  Addo  pr.-eerat  in  Manaim. 

15.  Achimaas  in  Nephthali :  fed  &  ipfe  habebat 
Bafemath  filiam  Salomonis  in  conjugio. 

16.  Baana  filius  Hufi ,  in  Afer  ,   &  in  Baloth. 

17.  Jofaphat  filius  Pharue  ,  in  Iffachar. 
I  8.  Semei  films  Ela  ,  in  Benjamin. 
1 9.  Gaber  filius  Uri  ,  in  terra  Galaad ,  in  terra 

Sehon  regis  Amocrha;i  &  Og  regis  Bafan ,  fuper  omnia 
quse  erant  in  ilia  terra. 

2,0.  Juda  &  Ifrael  innumerabiles  ,  ficut  arena  ma- 
ris in  multitudine  :  comedentes ,  &  bibentes ,  atquc 
Ixtantes. 


VULGATA      NOVA. 


Versio    antiqua. 

Aug.ifaicfl.zi.in       S.\.....  Sc  erat  dominans  in  omnibus  regibusa  ii.  Salomon  autem  erat  in  ditione  fua,ha-       E«/»; 

hf.t.  J.  jjo.a.       flumine  ufque  ad  terram  Philifthiim  ,  &  u^ue  ad     bens  omnia  regna  a  flumine  terra;  Philifthiim  uf-  47-  'J« 
fines  .£gyptl.  que  ad  terminum  j£gypti  ;  ofFerentium  libi  mu- 

nera  ,  &  fetvicntium  ei  cunftis  diebus  vitx  ejus. 

V  U  L  G  A  T  A 
2  1.  Erat  autem  cibus  Salomonis  per  dies  fingulos, 
triginta  cori  fimili  ,  &  fexaginta  cori  faring  , 

erat  trans  flumen  ,  a  Thaphfa  ufque  ad  Gazam  ,  & 
cunftos  reges  lUarum  regionum  :  &  habebat  pacem 
ex  omni  parte  in  circuitu. 

Versionem 


25.  deccm  boves  pingues ,  &  viginti  boves  paf- 
cuales ,  &  centum  arietes ,  excepta  venatione  cervo- 
rum  ,  caprearum  ,  atque  bubalorum  ,  &  avium  alti- 

N  O  T  A 


NOVA. 

hum. 

14.  Ipfe  enim  obtinebat  omnem   regionem  qax 


A  D 

.21.  Haec  apiid  LXX.  non  exftant  eo  loci  ,  fed  in- 
i-^.  "t.  26.  ubi  loco  dominans  in  omnilms  regihus  , 

omnium  re^ttin . 


Ict^uur  i]'7i/^£v;5  'Sitiy']^!!  tuv  ^an^^uv ,  dux 


A  N  T  1  Q  U  A  M. 

&   pro   Thilijihiim  ,    ctMatpv^ctiv ,  nlienigenarum  ,   praepofito 
ij,  1,  ufque.   Verum  cunfta  ifta  abfunt  ab  edit.  Compl. 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   V. 


561 


V  U  L  G  A  T 

25.   Habitabatque  Juda  &  Ifrael  abfque   timore 

ullo  ,  uiuifquifque  fub  vite   fua  ,  Sc  fub  ficu  fua  ,  ii 

Dan  ufque  Beil'abee,  cunilis  diebus  Salomoiiis. 

2.P«r.        2.6.   £t  habebat  ialomon  quadraginta  millia  pra:- 

9-  *5-       fepia  equorum  curiiimm  ,  &  duotiecim  iniUia  equef- 

trium. 

17.  Nutriebantque  eos  fupradiili  regis  prxfeAi  : 
fed  &  neceflaria  mciira;  regis  Salomonis  ,  cum  iiigen- 
ti  cura  prcebebant  in  tempore  fuo. 

i8.  Hordeum  quoque  ,  &  paleas  equorum  &  ju- 
Hientorum  deFerebant  in  locum  ubi  erat  rex  ,  juxta 
conftitutum  libi. 

19.  Dedit  quoque  Deus         J19 fide  Not. 

fapientiam  Salomoni ,  & 

prudentiam   multam   nimis ,  &  latitudinem  cordis  , 

quali  arenam  ,  qux  eft  in  littore  maris. 

NoTA      AD      VeRSI 

t.  29.  Ambrof.  in  Pf.  4?.  to.  i.  926.  b.  Scriptura  dkit  , 
QhU  t.jl:s  erat  Litititdo  diriits  ejui ,  Jicttt  arena  maris  innn- 
mci-.iW/f  ;  fimiliier  in  Pf.  118.  1017.  a.  Gr.  K«i  s/aiis 
Kl'c'^^    fp^V'i*   f  ^   2aAw,Uit';'  ,     i  U^f*'-'*'   ^o'^H''  Cipc/gi?  , 


NOVA. 


;o.  Et  pra;cedcbat  fapientia  Salomonis  fapientiam 
omnium  orientalium  &  ^gyptiorum  , 

3  I .  &  erat  fapientior  cundis  hominibus  :  fapien- 
tlor  Ethan  Ezrahita ,  &  Heman  ,  &  Chalcol ,  <ic  Dor- 
da  ,  tiliis  Mahol :  &  erat  nominatub  in  univei-fis  gen- 
tibus  per  circuitum. 

)  1.  Locutus  eft  quoque  Salomon  tria  millia  para- 
bolas :  &  fuerunt  carmina  ejus  qujn(|ue  &  railk. 

}!•  Et  dil'putavit  fuper  1  ignis ,  a  cedro  qu^e  eft 
in  Libaiio  ,  ufque  ad  hyflopum  qus  egreditur  de  pa- 
riete  :  &  diiieruit  de  jumeatis ,  &  volucnbus ,  8c 
reptilibus ,  &  pifcibus. 

34.  Et  veniebant  de  cunftis  populis  ad  audien- 
dam  fapientiam  Salomonis  ,  6c  at)  univerlis  regibus 
terra; ,  qui  audiebant  fapientiam  ejus. 


ONEM     ANTIQUAM. 

dedit  Dami:i!ts  pruderiualii  Snlomom  ■,  \^  fap:e^nuim  multam 
falde  ,  ^  amphtiidinem  cordis  ,  Jicttt  arena  qtta  juxta 
mare. 


£«//'.  47.  iS. 


CAPUT 

VULGATA        NOVA. 


V. 


2 

.Rex 

7-" 
I. 

5- 

,  P.ir. 

2i, 

10. 

1.  "li/f  Ifit  quoque  Hiram  rex  Tyri  fervos  fuos  ad 
XVA  Salomonem  :  audivit  enim  quod  ipfum  un- 
xilfent  regem  pro  patrc  ejus  :  quia  amicus  fiierat  Hi- 
ram David  omni  tempore. 

z.   Mint  autem  Salomon  ad  Hiram,  dicens  : 
J.  Tu  fcis  voluntatem  David  patris  mei ,  &  quia 
non  potuerit  idificare  domum  nomini  Domini  Dei  fui 
propter  bella  imminentia  per  circuitum  ,  donee  da- 
ret  Doniinus  eos  fub  veftigio  pedum  ejus. 

4.  Nunc  autem  requiem  dedit  DominusDeus  mens 
mihi  per  circmtum  :  &  non  eft  fatan  ,  neque  occurfus 
malus. 

J.  Quamobrem  cogito  .-edificare  templum  nomini 
Domini  Dei  mei  ,  ficut  locutus  eft  Dominus  David 
,  patri  meo  ,  dicens  :  Filius  tuus  ,  quern  dabo  pro  te  fu- 
per   folium   tuum  ,    ipte  jediticabit   domum  nomini 
meo. 

6.  Precipe  igitur  ut  prascidant  mihi  fervi  tui  ce- 
dros  de  Libano  ,  &  fervi  mei  fmt  cum  iervis  tuis :  mer- 
cedem  autem  fervorum  tuorum  dabo  tibi  quanicun- 
que  petieris  :  fcis  enim  quomodo  non  eft  in  populo 
meo  vir  qui  noverit  ligna  csdere  ficut  Sidonii. 

7.  Ciim  ergo  audiflet  Hiram  verba  Salomonis  ,  Ix- 
tatus  eft  valde  ,  &  ait  :  lienediihis  Dominus  Deus  ho- 
die  ,  qui  dedit  David  fiiium  fapientiffimum  fuper  po- 
puium  hunc  plurimum. 

8.  Et  mifit  Hiram  ad  8 9.   fide  Not. 

Salomonem  ,  dicens  :  Au- 

divi  qu^cunque  mandafti  mihi :  ego  faciam  omnem  vo- 
luntatem tuam  in  lignis  cedrinis  &  abiegnis. 

9.  Servi  mei  deponent  ea  de  Libano  ad  mare  :  & 

NoT^c     AD    Versi 

tTf-^.^.  Eo  fpeftaiit  quachab.  S.  Paulin.  ep.25.1 59.  b. 
140.  a.   Abietes  bo»x  ^  n!gr>e  addticettles  fi^tves  Thar/is.   Gr. 


ego  componam  ea  in  ratibus  in  mari ,  ufque  ad  locum 
quern  figniticaveris  mihi  ;  &  applicabo  ea  ibi ,  &  tu 
toUes  ea  :  pr^bebifque  neceflaria  mihi ,  ul:  detur  cibus 
domui  mes. 

10.  Itaque  Hiram  dabnt  Salomoni  ligna  cedrina  , 
&  ligna  abiegna  ,  |uxta  omnem  voluntatem  e)us. 

11.  Salomon  autem  piv^bebat  Hiram,  coros  trl- 
tici  viginti  millia  ,  in  ciljum  domui  e|us  ,  ic  viginti 
coros  purifluni  olei :  hxc  tribuebat  Salomon  Hiram 
per  lingulos  annos. 

I  i.  Dddit  quoque  Dominus  fapientiam  Salomoni , 
ficut  locutus  eft  ei :  &  erat  pax  inter  Hiram  &  S:«lo- 
monem  ,  &  percuflerunt  amoo  fcedus. 

I  3 .  Elegitque  rex  Salomon  operarios  de  omni  If- 
rael ,  &  erat  indidio  triginta  millia  viroruni. 

14.  Mittebatque  eos  in  Libanum  ,  decem  millia 
per  inenlcs  lingulos  viciffim  ,  ita  ut  iluobus  menlibus 
eflent  in  domibus  fuis :  &  Adoniram  erat  fuper  hujuf- 
cemodi  indiftione. 

1 5 .  Fueruntque  Salomoni  feptuaginta  millia  eo- 
rum  qui  onera  portabant ,  &  oftoginta  millia  lato- 
morum  in  monte  : 

16.  abfque  prsepofitis  qui  pra:erant  fingulis  ope- 
ribus  ,  numero  trium  niillium  &  trecentoium  ,  prs- 
cipientium  populo  &  his  qui  faciebnnt  opus. 

I  7.  Pra;cepitque  rex  ut  tollerent  lapides  grandes, 
lapides  pretiofos  ,  in  fnndanientum  tempi i ,  &  qua- 
drarent  eos  : 

18.  quos  dolaverunt  c-ementarii  Salomonis,  & 
ca;mentarii  Hiram  :  porro  Giblii  prsparaverunt ligna 
&  lapides  ad  a;dilicandam  domum. 


ONEM      ANTIQUAM. 

AiCcKV^  ei"?   THi'   J^x)yaarzv  ,  ligtia  cedrina  ^  abit 
mei  deducem  ea  de  Libano  ad  mare. 


Slip,  3.  IX. 


!  T  fervi 


2.  Par. 
3.1. 


CAPUT        V     I. 

VuLGATA       NOVA. 


i.TTAftum  eft  ergo  quadringentefimo  &  ofto- 
MT  gefimo  anno  egredlonis  filiorum  Ifrr.gl  de  ter- 
ra ^gypti ,  in  anno  quarto ,  menle  Zio ,  (  ipfe  eft 
menfis  fecundus )  regnl  Salomonis  fuper  Ifrael,  sdi- 
ficari  coepit  domus  Domino. 

i,  Domus  autem,  quam  cedificabat  re.x  Salomon 
Tom.  I. 


Domino ,  habebat  fexaginta  cubitos  in  longitudine ,  & 
viginti  cubitos  in  latitudine,  &  triginta  cubitos  in  al- 
titudine. 

5.  Et  porticus  erat  ante  templum  viginti  eubito- 
rum  longitudinis,  juxta  menfurain  latitudinis  templi  : 
Si   habebat  decem  cubitos  latitudinis    ante  facieni 

Bbbb 


562 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    VI. 


VULGATA        NOVA. 

tenipli.  tuHinis,  &  viginticubitoslatitudinis,  &  vipinticubitos 

4.  Fecitque  in  tempio  feneftras  obliquas.  altitudmis :  &  operuit  illud  ,  atque  veliivitauio  punlll- 

5.  Ec  .xiiiticavic  fiiper  panetem  templi  tabulata  per     ino  :  fed  &  altaie  veftivit  cedro. 


gyrum  ,  in  parietibus  domus  per  circuituni  templi  & 
oraculi ,  &  fecit  latera  in  circuitu. 

6.  Tabulatum  quod  fubter  erat ,  quinque  cubitos 
habebat  latitudinis,  &  medium  tabulatum  fex  cubi- 
torumlatitudinis,&  tertium  tabulatum  feptem  habens 
cubitos  latitudinis.  Trabes  auteni  pofuit  in  domo  per 
circuitum  forinfecus  ,  ut  non  h^rerent  muris  templi. 

7.  Uoinus  auteni  cum         7 f-'ide  A'ot. 

Kdificaretur,  delapidibus 

dolatis  atque  perfeitis  sdificata  eft:  :  &  malleus  ,  & 
fecuris ,  &  pmne  fcrramentum  ,  non  funt  audita  in 
domo  ciim  a^diticaretur. 

8.  Oftiuni  lateris  medii  in  parte  erat  domus  dex- 
trae  :  &  per  cochleam  afcendebant  in  medium  coena- 
culum ,  &  a  medio  in  tertium. 

9.  Et  a^dificavit  domum  ,  &  confummavit  earn  : 
texit  quoque  domum  laquearibus  cedrinis. 

•  o.  Et  .'Edihcavit  tabulatum  fuper  omnem  domum 


ii.  Domum  quoque  ante  oraculum  operuit  au- 
ro  puriflfimo  ,  &  affixit  laminas  clavis  aureis. 

21.  Nihilque  erat  in  teniplo  quod  non  auro  tege- 
retur  :  led  &  totum  altare  oraculi  texit  auro. 

ij.  Et  fecit  in  oraculo  duos  cherubim  de  lignis 
olivarum  ,  decem  cubitorum  altitudmis. 

24.  Quinque  cubitorum  ala  cherub  una,  &  quin- 
que cubitorum  ala  cherub  altera  :  id  eft  ,  decem  cu- 
bitos habentes ,  a  fummitate  ala;  unius  ufque  ad  ala; 
alterius  fummitatem. 

i  5 .  Decem  quoque  cubitorum  erat  cherub  fecun- 
dus :  in  menfura  pari ,  &  opus  unum  erat  in  duobus 
cherubim  , 

i6.  id  eft,  altitudinem  h.ibebat  unus  cherub  de- 
cem cubitorum  ,  &  fimiliter  cherub  fecundus. 

27.  Pofuitque  cherubim  in  medio  templi  interio- 
ris :  extendebant  autem  alas  fuas  cherubim  ,  &  tan- 
gcbat  ala  una  parietem  ,   &  ala  cherub  fecundi  tan- 


qumque  cubitis  altitudmis ,  &  operuit  domum  lignis     gcbat  parietem  alterum  :  als  autem  alters  in  media 


parte  templi  fe  invicem  contingebant. 

28.   Texit  quoque  cherubim  auro. 

19.  Et  omnes  parietes  templi  per  circuitum  fcul- 
pfit  variis  cilaturis  &  torno  :  &  fecit  in  eis  cheru- 
bim ,  &  palmas  ,  &  pifturas  varias  ,  quafi  prominen- 


ccdrmis. 

II .  Et  faftus  eft  fermo  Domini  ad  Salomonera , 

dlcens  : 

1 1.   Domus  hxc  ,  quam  adifieas ,  fi  ambulaveris  in 

pra;ceptis  meis ,  &  judicia  mea  feceris ,  &  cuftodie- 

ris  omnia  mandata  mea  ,   gradiens  per  ea  ;  tirmabo     tes  de  pa'riete  ,  &  eg'rediente' 
l.Rf».  7. 1(5.      fermonem  meum  tibi ,  quem  locutus  fum  ad  David 

patrem  tuum. 
I. Pa/.  22.9.  I  5.   Et  habitabo  in  medio  filiorum  Ifracl ,  &  non 

derelinquam  popiilum  meum  ifrael. 

14.  igituraidiricavit  Salomon  domum, &  confum- 
mavit earn. 

1 5.  Et  xdificavit  parietes  domus  intrinfecus  tabu 


50.  Sed  &  pavimentum  domus  texit  auro  intrin- 
fecus &  extrinfecus. 

31.  Et  in  ingreffu  oraculi  fecit  oftiola  de  lignis 
olivarum  ,  poftefque  angulorum  quinque. 

5 1.  Et  duo  oftia  de  lignis  olivarum  :  &  fculpfit  in 
eis  pifturam  cherubim  ,  &  palmarum  fpecies ,  &  ana- 
glypha  valde  prominentia  :  &  texit  ea  auro  ;  &  ope- 


Jatis  cedrinis ,  a  pavimento  domus  ufque  ad  fummi-     ruit  tarn  cherubim  qu^m  palmas ,   &  cetera  ,  auro, 
tatem  parietum  ,  &  ulque  ad  laquearia  ,  operuit  Ii-  53.   Fecitque  in   introitu  templi  poftes   de  lignis 

gnis  cedrinis  intrinfecus  :  &  texit  pavimentum  domus     olivarum  quadrangulatos  : 
tabulis  abiegnis. 

16.  ^dificavitque  viginti  cubitorum  ad  pofterio- 
rem  partem  templi  tabulata  cedrina  ,  A  pavimento  uf- 
que ad  iuperiora  ;  &  fecit  interiorem  domum  ora- 
culi in  Sandum  fanftorum. 

I  7.  Porro  quadraginta  cubitorum  erat  ipfum  tem- 
pluni  pro  foribus  oraculi. 

18.  Et  cedro  omnis  domus  intrinfecus  veftiebatur , 
habens  tornaturas  &  junfturas  fuas  fabrefadas ,  & 
ca:laturas  eminentes ;  omnia  cedrinis  tabulis  veftieban- 
tur  :  nee  omnino  lapis  apparere  poterat  in  pariete. 

19.  Oraculum  autem  in  medio  domus  ,  in  interio- 
ri  parte  fecerat ,  ut  poneret  ibi  arcam  foederis  Do- 
mini. 

io.  Porro  oraculum  habebat  viginti  cubitos  longi- 

NoTA     AD     VersIONEM 


34.  &  duo  oftia  de  lignis  abiegnis  altrinfecus  :  & 
utrumque  oftium  duplex  erat ,  &  fe  invicem  tenens 
aperiebatur. 

3  5.  Et  fculpfit  cherubim  ,  &  palmas ,  &  cslatu- 
ras  valde  eminentes :  operuitque  omnia  laminis  aureis 
opere  quadro  ad  regulam. 

;6.  Et  xdificavit  atrium  interius  tribus  ordinibus 
lapidum  politorum  ,  &  uno  ordine  lignorum  cedri. 

3  7.  Anno  quarto  fundata  eft  domus  Domini  in 
menfe  Zio  ; 

38.  &  in  anno  undecimo  ,  menfe  Bui  (  ipfe  eft 
menlis  odavus  )  perfeda  eft  domus  in  omni  opere 
fuo  ,  &  in  univerlis  utenfilibus  fuis :  ■•Editicavitque  cam 
annis  feptem. 


A  D 

f.y.  Huic  refpondent  quae  Ambr.  ait  1.  1.  de  interp. 
Dav.C.7.  to.  l.649.b.  Scriptron  eft  :  tie  fecuris  ^  malleus 
domumHeimtret.  Item  S.  Paulin.  ep.  52.  214.3.  Malleus 
l;;  J'ecurts  ,  (5  tmne  vas  Jerreum  non  audiatur  in  ea.  Simi- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

liter  in  Gr.  K«i  eif!i&,  J.  'h/j.ehk!  ,  «■  cai'  cxeuc?  Qifvfir 
uV  Mu'cdii  it  tS  uw  ,  &c."  Vide  iis  Auil.  1.  de  promifl".  ap. 
Profp.  p.  154.  b. 


i''/.  9.  10. 


CAPUT       VII. 


Vu 


LGATA      NOVA. 


I.   I  >  Omum  autem  fuam  ^edificavit  Salomon  tre- 
J_V  decim  annis  ,  &  ad  perfedum  ufque  perdu- 
xit. 

2.  ^diticavit  quoque  domum  faltus  Libani  cen- 
tum cubitorum  longitudinis ,  &  quinquaginta  cubi- 
torum latitudinis,  &triginta  cubitorum  altitudinis  :  & 
quatuor  deambulacra  inter  columnas  cedrinas  :  ligna 
quippe  cedrina  exciderat  in  columnas. 

3.  Et  tabulatis  cedrinis  veftivit  totam  caraeram. 


qus  quadraginta  quinque  columnis  fuftentabatur.  Unus 
autem  ordo  habebat  columnas  quindecim  , 

4.  contra  fe  invicem  pohtas , 

5 .  &  ^  regione  fe  refpicientes ,  iquali  fpatio  inter 
columnas  ,  &  fuper  columnas  quadrangulata  ligna  in 
cundis  squalia. 

6.  Et  porticum  columnarum  fecit  quinquaginta  cu- 
bitorum longitudinis  ,  &  triginta  cubitorum  latitudi- 
nis :  &  alteram  porticum  in  faeie  majoris  porticus : 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   VII. 


J«5 


VULGATA      NOVA. 


■&  columnas ,  &  eplftylia  fuper  columnas. 

7.  Porticum  quoque  folii ,  in  qua  tribunal  eft  ,  fe- 
cit :  &  texit  lignis  cedrinis  A  pavimciito  ufquc  ad  luin- 
mitatem. 

8.  Et  domuncula  ,  in  qua  fedebatur  ad  judican- 
dum  ,  eiat  in  media  porticu  ,  limili  opcie.  Domum 

Siif,  5.  quoque  fecit  fili;E  Pharaonis  (  quam  uxorem  duxeiat 
t-  Salomon)  tali  opere  ,  quali  &  banc  porticum. 

9.  Omnia  lapidibus  pretiolis  ,  qui  ad  normam 
quandam  atque  nienfuram  tarn  intrinfecus  quim  ex- 
trinfecus  feirati  erant  ;  k  fundamento  ufque  ad  fum- 
mitatem  parietum  ,  &  e.Ktiinfecus  ufque  ad  atrium 
majus. 

I  o.  Fundaments  autem  de  lapidibus  pretiofis ,  la- 
pidibus magnis  decern  five  ofto  cubitorum. 

II.  £t  delupei-  lapides  pretiofi  aequalis  menfuras 
fefti  erant,  finiiliterque  de  cedro. 

II.  £t  atrinm  majus  rotundum  ,  trium  ordinum 
de  lapidibus  feciis ,  &  unius  ordinis  de  dolata  cedro  : 
necnon  &  in  atrio  domus  Domini  inteiiori,  &  in  por- 
ticu domus. 

I  ? .  Milit  quoque  rex  Salomon ,  &  tulit  Hiram 
de  Tyro  , 

14.  (ilium  mulieris  vidui  de  tribu  Nepbthali,  pa- 
tre  Tyrio  ,  artificem  ^rarium  ,  &  plenum  fapientia  , 
&  intelligentia  ,  &  doArina  ad  faciendum  omne  opus 
ex  .-ere.  Qui  cum  veniflet  ad  regem  Salomonem ,  fe- 
cit omne  opus  ejus. 

1 5.  Et  finxit  duas  columnas  sreas ,  decem  &  oc- 
Jer.  Kz,  to  cubitorum  altitudinis  columnam  unam  :  &  linea 

II.  duodecim  cubitorum  ambiebat  columnam  utramque. 

16.  Duo  quoque  capitella  fecit  ,  qus  ponerentur 
fuper  capita  columnarum  ,  fulilia  exa:re  :  quinque  cu- 
bitorum altitudinis  capitellum  unum  ,  &  quinque  cu- 
bitorum altitudinis  capitellum  alterum  ; 

17.  &  quail  in  modum  retis  ,  &  catenarum  fibi 
invicem  niiro  opere  contextarum.  Utrumque  capitel- 
lum columnarum  fulile  erat  :  feptena  verfuum  retiacu- 
la  in  capitello  uno  ,  &  feptena  retiacula  in  capitel- 
lo  altero. 

18.  Et  perfecit  columnas,  &  duos  ordines  per 
circuitum  retiaculorum  lingulorum  ,  ut  tegerent  capi- 
tella ,  qure  erant  fuper  fummicatera  ,  malogranato- 
rum  :  eodem  modo  fecit  oc  capitello  lecundo. 

19.  Capitella  autem  ,  qu.T  erant  fuper  capita  co- 
lumnarum ,  quafi  opere  lilii  fabricata  erant  in  porti- 
cu quatuor  cubitorum. 

zo.  Et  rurl'ura  alia  capitella  in  fummitate  colum- 
narum defuper  juxta  menfuram  column.-B  contra  re- 
tiacula :  malogranatorum  autem  ducenti  ordines  erant 
in  circuitu  capitelli  fecundi. 

ii.  Et  ftatuit  duas  columnas  in  porticu  templi  : 
cunique  ftatuiffet  columnam  dexteram  ,  vocavit  earn 
nomine  Jachin  :  fimiliter  erexit  columnam  fecundam , 
&  vocavit  nomen  ejus  Booz. 

ii.   Et  fuper  capita  columnarum  opus  in  modum 
lilii  poluit  :  perfeftumque  eft  opus  columnarum. 
2.  P.ir.       i).  Fecit  quoque  mare  fufile  decem  cubitorum  a 
4-  ^'         labio  ufque  ad  labium  ,  rotundum  in  circuitu  :  quin- 
que cubitorum  altitudo  ejus ,  &  refticula  triginta  cu- 
bitorum cingebat  illud  per  circuitum. 

14.  Et  fculptura  fubter  labium  circuibat  illud  de- 
cem cubitis  ambiens  mare  ;  duo  ordines  fculpturarum 
ftriatarum  erant  fuiiles. 

i  5 .  Et  ftabat  fuper  duodecim  boves ,  e  quibus  tres 
refpiciebant  ad  aquilonem  ,  S:  tres  ad  occidentem  ,  & 
tres  ad  meridiem  ,  &  tres  ad  orientem,  &  mare  fu- 
per eo,;  defuper  erat :  quorum  pofteriora  univerfa  in- 
trinfecus latitabant. 

16.  GrolTitudo autem  luteris  ,  trium  unciarum  erat : 
labiumque  eius,  quafi  labium  calicis  ,  &  folium  repan- 
di  lilii :  duo  millia  batos  capiebat. 
Tom.  1. 


27.  Et  fecit  decern  bafcs  jeneas  ,  quatuor  cubito- 
rum longitudinis  bafes  fingulas,  &  quatuor  cubitorum 
latitudinis ,  &  trium  cubitorum  altitudinis. 

i8.  Et  ipfum  opus  balium  ,  intcrrafile  erat:  & 
fculptur*  inter  )undturas. 

19.  Et  inter  coronulas  &  pleftas ,  leones  &  bo- 
ves Pc  cherubim  ;  &  in  junfturis  fimiliter  defuper  :  & 
fubter  leones  &  bovcs ,  cjualj  lora  ex  a;re  dependcntia. 

)o.  Et  quatuor  rota;  per  bafes  fingulas,  &  axes 
srei  ;  &  per  quatuor  partes  quafi  humeruli  fubter  !u- 
tereni  fiifiles  ,  contra  fe  invlcein  refpeftantes. 

5  I .  Os  quoque  luteris  intrinfecus  erat  in  capitis  fum- 
mitate: &quod  forinfecus  apparebat,  unius  cubitierat 
totum  rotundum ,  paritercjue  habebat  unum  cubitutn 
&  dimidiuin  :  in  angulis  autem  columnarum  varix  ca.- 
latura;  erant  :  &  media  intercolumnia  ,  quadrata  non 
rotunda. 

}i.  Quatuor  quoque  rot.^,  qua  per  quatuor  an- 
gulos  bafis  erant  ,  coha;rebant  fibi  fubter  bafim  :  una 
rota  habebat  altitudinis  cubitum  &  femis. 

;  j .  Tales  autem  ror.-E  erant ,  quales  folent  in  cur- 
ru  fieri  :  &  axes  earum  ,  &  radii,  &  canthi ,  &  mo- 
dioli ,  omnia  ful'ilia. 

54.  Nam  &  humeruli  illi  quatuor  per  fingulos  angu- 
los  bafis  unius  ,  ex  ipfa  bafi  fufiles  &  conjunfti  erant. 

3  5.  In  fummitate  autem  bafis  erat  quiedam  rotun- 
ditas  diniidii  cubiti  ,  ita  fabrefafta ,  ut  Inter  defu- 
per pofl'et  imponi ,  habens  cajlaturas  fuas  ,  variaf- 
que  fculpturas  ex  femetipfa. 

}6.  Sculpfit  quoque  in  tabulatis  illis  qus  erant  ex 
xre ,  &  in  angulis  ,  cherubim  ,  &  leones ,  &  palmas , 
quafi  in  fimilitudinem  hominis  ftantis  ,  ut  nonc^lata, 
fed  appofita  per  circuitum  viderentur. 

5  7.  In  hnnc  modum  fecit  decem  bafes ,  fufura  una , 
&  menfura  ,  fculpturaque  confiniili. 

38.  Fecit  quoque  decem  luteres  sneos  :  quadra- 
ginta  batos  capiebat  luter  unus ,  eratque  quatuor  cu- 
bitorum :  fingulos  quoque  luteres  per  fingulas ,  id  eft , 
decem  bafe»  ,  pofuit. 

3  9.  Et  conftituit  decem  bafes ,  quinque  ad  dex- 
teram partem  templi,  &  quinque  ad  finiftram  :  mare 
autem  poluit  ad  dexteram  partem  templi  contra  orien- 
tem  ad  meridiem. 

40.  Fecit  ergo  Hiram  Icbetes  ,  &  fcutras  ,  &  ha- 
mulas ,  &  perfecit  omne  opus  regis  Salomonis  in  tem- 
plo  Domini. 

41.  Columnas  duas  ,  &  funiculos  capitellorum 
fuper  capitella  columnarum  duos  :  &  retiacula  duo  , 
ut  operirent  duos  fiiniculos ,  qui  erant  fuper  capita 
columnarum. 

4  1.  Et  malogranata  quadringenta  in  duobus  retia- 
culis  :  duos  verfus  malogranatorum  in  retiaculis  fin- 
gulis,  ad  operiendos  funiculos  capitellorum  ,  qui  erant 
fuper  capita  columnarum. 

43.  Et  bafes  decem  ,  &  luteres  decem  fuper  bafes. 

44.  Et  mare  unum  ,  &  boves  duodecim  fubter 
mare. 

45.  Et  lebetes ,  &  fcutras ,  &  hamulas :  omnia 
vafa  ,  qu.-E  fecit  Hiram  regi  Salomoni  in  domo  Do- 
mini ,  de  aurichaico  erant. 

46.  In  carapeftri  regione  Jordanis  fiidit  ea  rex  in 
argillofa  terra  ,  inter  Sochoth  &  Sarthan. 

47.  Et  pofuit  Salomon  omnia  vafa  :  propter  mul- 
titudinem  autem  nimiani  non  erat  pondus  iris. 

48.  Fecirque  Salomon  omnia  vafa  in  domo  Do- 
mini ;  altare  aureum  ,  &  nienfam  ,  fuper  quam  pone- 
rentur panes  propofitionis  ,  auream  : 

49.  &  candelabra  aurea ,  quinque  ad  dexteram, 
&  quinque  ad  finiftram  ,  contra  oraculum  ,  ex  auro 
puro  :  &  quafi  lilii  flores ,  &  lucernas  defuper  aureas ; 
&  forcipes  auieos  , 

5  :>.  &  hydrias  ,  &  fufcinulas ,  &  pliialas ,  &  mor- 

Bbbb  ij 


564 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   VIII. 


i.Piii.  y.  I. 


VULGATA       NOVA. 

tariola ,  &  thuribula ,  de  auro  puiirt'imo  :  &  caidi-  in  domo  Domini ,  &  intulit  qua;  fanaificaverat  Da- 
nes oftiorum  domus  interioris  Sanfti  fanftorum ,  &  vid  pater  fuus ,  argentum  &  auium  ,  &  vafa,  re- 
ortiorum  domus  templi ,  ex  auro  erant.  pofuitque  in  thefauris  domus  Domini. 
S I .  Kt  perfecit  omne  opus  quod  taciebat  Salomon 


C    A 


2,  P.ir.  J.  2.        1 


P 

V  U   l  G   A  T 

TUnc  congregati  funt  omnes  majores  natu  If- 
raiil  cum  principibus  tribuum ,  &  duces  ta- 
miliarum  tiliorum  Ifrael  ,  ad  regem  Salomonem  in  Je- 
rufalem  :  ut  deferrent  arcam  foederis  Domini,  de  ci- 
vicate  David  ,  id  eft ,  de  Sion. 

1.  Conv^nitque  ad  regem  Salomonem  univerfus 
Ifrael  in  nienfe  Ethanim,  in  folemni  die,  iple  eft 
menlis   leptimus. 

3.  Veneruncque  cunili  fenes  de  Ifrael,  &  tule- 
runt  arcam  facerdotes , 

4.  cSc  portaverunt  arcam  Domini,  &  tabernacu- 
lum  fcederis,  &  omnia  vafa  fanituarii  ,  qu:e  erant 
in  tabernacuio  :  &  ferebant  ea  facerdotes  &  Levita;. 

5.  Rex  autem  Salomon,  &  omnis  multitudo  If- 
rael ,  qui  convenerat  ad  eum ,  gradiebatur  cum  il- 
lo  ante  arcam  ,  &  immolabant  oves  &  boves  abfque 
ffiftimatione  &  numero. 

6.  Et  intulerunt  facerdotes  arcam  foederis  Domi- 
ni in  locum  fuum,  in  oracuium  templi,  in  Sanflrum 
fanAonim  ,  fubter  alas  cherubim. 

7.  Siquidem  cherubim  expandebant  alas  fuper  lo- 
cum area; ,  &  protegebant  arcam  &  veftes  ejus  defuper. 

8.  Cumque  eminerent  vevftes,  &  apparerent  fum- 
mitates  eorum  foris  fanftuariuni  ante  oracuium ,  non 
apparebant  ultra  extrinfecus ,  qui  &  fuerunt  ibi  ufque 
in  pra:fentem  diem. 

Exod.  ■^4.  i'7.  9.  In  area  autem  non  erat  aliud,nili  dua;  tabu- 

Jifi'.  9.4.  Lt  lapidei ,  quas  pofuerat  in  ea  Moyfes  in  Horeb , 
quando  pepigit  Dominus  fojdus  cum  filiis  Ifrael ,  cum 
egrederentur  de  terra  vEgypti. 

10.  Faftum  eft  autem,  ciim  exiflent  facerdotes 
de  fanftuario ,  nebula  implevit  domum  Domini  , 

Versio    antiqua. 
expandk  manus  fiias  in  coelum , 


U    T       VIII. 


Talg.  t.  pro  fi, 

'"ti'-e-iij- 


z-;.  Sc  ait :  Domine  Dens  Ifnel,  non  eft  fi- 
milis  tibi  Deus,  nee  in  coelo  kiiiiim,  neque  in 
terra  deorfum 


V  U  L  G  A  T  A 

14.  Qui  cuftodifti  fervo  tuo  David  patri  meo  qua 
locutus  es  ei :  ore  locutus  es ,  &  manibus  perfecifti , 
ut  liKC  dies  probat. 

2.5.  Nunc  igitur  Domine  Deus  Ifrael,  conferva 
famulo  tuo  David  patri  meo  qu.'E  locutus  esei,  di- 
2.  Ef^.  7.  12.  cens  :  Non  auferetur  de  te  vir  coram  me,  qui  fe- 
deat  fuper  thronum  Ifrael  :  ita  tamen  fi  cuftodierint 
filii  tui  viam  fuam ,  ut  ambulent  coram  me  ficut  tu 
ambuiafti  in  confpeftu  meo. 

16.  Et  nunc  Domine  Deus  Ifrael  firmentur  ver- 
ba tua  ,  qua;  locutus  es  fervo  tuo  David  patri  meo. 

17.  Ergone  putandum         2.y fide  Not. 

eft  quod  verfe  Deus  habi- 

tet  fuper  terram  >  fi  enim  ccelum ,  &  coeli  coelorum 

NoTyE    AD     VerSI 

If.  22.  ItidemGrsce. 

V.2?.  Gr.  Kni  UTrr  Kifi  »'  ©"!  '!«£««*,  »'«  eV/c  «05 
QC  0fo;  cv  TW  i^v^  ccveo ,  K;  tVl  TH?  1/i^^  HUTU,  Vitic  inf. 
2.  Paralip.  6.  15.  &  icqq. 

>!".  I/.  Hjiic  verfura  fartimexpriniir  vet.  Iren.  Interp. 
1.  4.  c.  27.  264.  c.  ciim  legit  :  Si  iieri  Dim  giiem  idli 


V       N  O  V  A. 

1 1 .  &  non  poterant  facerdotes  ftare  &  miniftra- 
re  propter  nebulam  :  impleverat  enim  gloria  Domi- 
ni domum   Domini. 

1 1.  Tunc  ait  Salomon  :  Dominus  dixit  ut  habita-     2.  Par. 
ret  in  nebula.  6.  i. 

li.  if.dificans  a;dificavi  domum  in  habitaculuni 
tuum ,   tirmiflinium  folium  tuum  in  fempiternum. 

14.  Convertitque  rex  faciem  fuam,  &benedixit 
omni  ecclelis  Ifrael  :  omnis  enim  ecclefia  Ifrael  ftabat. 

I  5 .  Et  ait  Salomon  :  Benediftus  Dominus  Deus 
Ifrael  ,  qui  locutus  eft  ore  fuo  ad  David  patrem 
meum ,  &   in  manibus  ejus  perfecit ,   dicens  : 

16.  A  die  qua  eduxi  populum  meum  Ifrael  de 
.€gypto,  non  elegi  civitatem  de  univerfis  tribubus 
Ifrael,  ut  jedificaretur  domus,  &  eflct  nomen  meum 
ibi :  fed  elegi  David  ut  ellet  fuper  populum  meum 
Ifrael. 

17.  Voluitque  David   pater  meus  idificare  do-     2.  Kfj. 
mum  nomini  Domini  Dei  Ifrael  :  7.  y. 

iS.  &  ait  Dominus  ad  David  pntrem  meum: 
Quod  ccgitafti  in  corde  tuo  ^dificare  domum  nomi- 
ni meo ,  bene  fecifti ,  hoc  ipl'um  mente  traftans. 

19.  Veruntamen  tu  non  idificabis  niihi  domum, 
fed  filius  tuus,  qui  egredietur  de  renibus  tuis ,  ipfe 
aediticabit  domum  nomini  meo. 

10.  Confirmavit  Dominus  fermonem  fuum,  quern 
locutus  eft  :  ftetique  pro  David  patre  meo ,  &  fedi 
fuper  thronum  Ifrael ,  iicut  locutus  eft  Dominus  :  & 
ajdificavi  domum  nomini  Domini  Dei  Ifrael. 

21.  Et  conftitui  ibi  locum  arcrs ,  in  qua  foedus 
Domini  eft ,  quod  percufiit  cum  patribus  noftris,  quan- 
do egrefli  funt  de  terra  jtgypti. 

VULGATA      NOVA. 

21.  Stetit  autem  Salomon  ante  altare  Domi- 
ni in  confpeitu  ecclefia  Ifrael ,  &  expandit  ma- 
nus fuas  in  crelum , 

15.  &  ait  :  Domine  Deus  Ifrael ,  non  eft  fimi- 
lis  tui  Deus  in  cceIo  defuper,  &  fuper  terram 
deorfum  :  qui  cuftodis  padum  &  mifericordiam 
fervis  tuis ,  qui  ambulant  coram  te  in  toto  cor- 
de fuo. 
NOVA. 

te  capere  non  poflimt ,  quanto  magis  domus  hxc , 
quam  aedificavi? 

18.  Sed  refpice  ad  orationem  fervi  tui,  &  ad  pre- 
ces  ejus ,  Domine  Deus  meus  :  audi  hymnum  &  ora- 
tionem ,  quam  fervus  tuus  orat  coram  te  hodie  : 

19.  ut  fmt  oculi  tui   aperti   fuper  domum  hanc 
node  ac  die  :  fuper  domum  ,  de  qua  dixifti  :  Erit       Beut, 
nomen  meum  ibi  :  ut  exaudias  orationem ,  quam  orat  12.  n. 
in  loco  ifto  ad  te  fervus  tuus. 

io.  Ut  exaudias  deprecationem  fervi  tui  &  po- 
puli  tui  Ifrael  ,  quodcunque  oraverint  in  loco  ifto  ; 
&  exaudies  in  loco  habitaculi  tui  in  ccelo ,  &  ciim 
exaudieris ,  propitius  eris. 

31.    Si  peccaverit  homo  in  proximum   fuum ,  & 

ONEM      ANTIQUA  M. 

non  capitint ,  fuper  terram  hahiiabit  ciimhomimbus?  In  Gr. 

lie  ;    Ot/  f/  «Aiv^w»;  Ka7o(Jino<i   0    ©sot;  /Wfra  Ky^ficu-Traiv   eVI 

Onotiiam  fi  -vere   habitabit   Deiis  cum  hoimnibus  Jtlper  «f- 
ram  ?  fi  icclum   55  cmltim  iocli  tion  Jiijjicient  tibi  ? 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   VIII. 


VULGATA       NOV 


5^5 


habuerit  aliquoH  juramentum,  quo  teneatur  aftiiftus ;      rit  omni  homini  de  populo  tuo  Ifrael  :  fi  quis  cogno- 


&  venerit  propter  juramentum  coram  altari  tuo  in 
domum  tuam  , 

31.  tu  exaudies  in  coelo  ;  &  fjcies,  &  judicabis 
fervos  tuo?,  condcmnans  impium  ,  &  reddens  viam 
luam  fuper  caput  e)us,  juftiricanfiiue  juftum  ,  &  retri- 
buens  ci  fecundum  |uftitiim  luam. 

3  J.  Si  fugerit  populus  tuus  ll'rael  inimicos  fuos 
(  quia  peccaturus  ell  tibi )  &  ageiites  pcenitentiam  , 
&  conStentes  nomini  tuo  ,  venerint ,  &  oraverint ,  & 
deprecati  te  fuerint  in  domo  hac ; 

54.  exaudi  in  coelo,  &  dimitte  peccatum  populi 
tui  Ifrael ,  &  reduces  eos  in  terram ,  quam  dedirti 
patribus  eorum. 

3  J .  Si  claufum  fuerit  coelum ,  &  non  pluerit  prop- 
ter peccata  eorum,  &  orantes  in  loco  ifto,  pceni- 
tentiam egerint  nomini  tuo  ,  &  a  peccatis  fuis  con- 
verli  fuerint  propter  affliiitionem  fuam  : 

36.  exaudi  eo»  in  ccelo,  &  dimitte  peccata  fer- 


verit  plagam  cordis  fui ,  &  expanderit  manus  fuas  in 
domo  hac , 

39.  tu  exaudies  in  coelo  in  loco  habitationis tun?, 
&  repropitiaberis,  &  tacies  ut  des  unicuique  fecun- 
diim  onmes  vias  fuas,  llcut  videris  cor  e]us  (  quia 
tu  nurti  folus  cor  omnium  filiorum  homincm) 

40.  ut  timeant  te  cundis  diebus,  quibu^  vivunt 
fuper  faciem  terr.^  ,  quam  dedifti  patribus  noftris. 

41.  Infuper  &  alienigena,  qui  non  e(t  de  populo 
tuo  Ifrael,  ciim  venerit  de  terra  longinqua  propter 
nomen  tuum  (  audietur  enim  nomen  tuum  magnum  , 
&  manus  tua  fortis,  &  brachiuni  tuum 

4 1 .  externum ,  ubique )  ciim  venerit  ergo ,  &  ora- 
verit  in   hoc  loco  , 

43.  tu  exaudies  in  coelo ,  in  firmamento  habita- 
culi  tui ,  &  facies  omnia  pro  qmbus  invocaverit  te 
alienigena  :  uc  difcant  univerii  populi  terrarum  no- 
men tuum  timere ,  licut  populus  tuus  Ifrael  ,  &  pro- 


vorum  tuorum ,  &  populi   tui  Ifrad  :  &    oftende     bent  quia  nomen  tuum  invocatum  eft  fuper  donmra 
eis   viam  bonam  per  quam  ambulent  ,  &   da  plu-     banc,  quam  adificavi. 


viam  fuper  terram  tuam,  quam  dedifti  populo  tuo 
in  poflelfionem. 

37.  Fames  fi  oborta  fuerit  in  terra,  aut  peftilen- 
tia,  aut  corruptus  aer,  aut  xrugo,  aut  locufta ,  vel 
rubigo,  &  afflixerit  eum  inimicus  ejus  portas  obli- 
dens,  omnis  plagi,  univerfa  infirmitas, 

58.  cunila  devotatio ,  &  imprecatio  ,  qui  accide- 
VULGATA      NOVA. 

i.Tar,      4(1.  Quod  fi  peccaverinc  tibi  (  non  eft  enim 

6-  0-       homo  qui  non  peccet  )  &  iratus  tradideris  eos 

v-  inimicis  fuis ,  &  captivi  duifti  fuerint  in  terram 

i  j'onn  'limicorura  longi  vel  prope, 
1.8. 


44.  Si  egreflus  fuerit  populus  tuus  ad  bellum  con- 
tra inimicos  fuos  ,  per  viam  ,  quocunque  niileris  eos, 
orabunt  te  co.itra  viam  civitatis,  quam  elegilfi ,  & 
contra  domum ,  quam  idificavi  nomini  tuo  , 

45.  &  exaudies  in  ccelo  urationes  eorum  ,  &  pre- 
ces  eorum  ,  &  facies  judicium  eorum. 

Versio    antiqua. 
46 non  eft  homo  qiii  non  peccavit 


Tichon.rig.  J.  Jj, 


NOVA. 


V  U  1  G  A  T  A 

47.  &  egerint  pcenitentiam  incordefuoin  lococap- 
tivitatis ,  &  converli  deprecati  te  fuerint  in  captivi- 
tate  fua  ,  dicentes  :  Peccavimus ,  inique  egimus ,  im- 
pie  geflimus ; 

48.  &  reverfi  fuerint  ad  te  in  univerfo  corde  fuo, 
&  tota  aniina  fua ,  in  terra  inimicorum  fuorum ,  ad 
quam  captivi  dudi  fuerint  :  &  oraverint  te  contra 
viam  terr:E  fu.i; ,  quam  dedifti  patribus  eorum  ,  &  ci- 
vitatis quam  elegifti  ,  &  templi  quod  sediticavi  no- 
mini  tuo  : 

49.  exaudies  in  coelo,  in  firmamento  folii  tui,  ora- 
tiones  eorum  ,  &  preces  eorum ,  &  facies  judicium 
eorum  : 

50.  &  propitiaberis  populo  tuo  qui  peccavit  tibi , 
&  omnibui  iniquitatibus  eorum,  quibus  pravaricati 
funt  in  te  :  i*c  dabis  mifericordiam  coram  eis  qui 
cos  captivos  habuerint ,  ut  mifereantur  eis. 

51.  Populus  enim  tuus  eft,  &  ha^reditas  tua  ,  quos 
eduxifti  de  terra   i€gypti  ,  de  medio  fornacis  fer- 

VuLGATA     NOVA. 

57.  Sit  Dominus  Deus  nofter  nobifcum,  fi- 
cut  fuit  cum  patribus  noftris  ,  non  derelinquens 
nos,  neque  projiciens. 

58.  Sed  inclinet  corda  noftra  ad  fe,  ut  ambu- 
lemus  in  univerfis  viis  ejus,  &  cuftodiamus  man- 
data  ejus  ,  &  cxremonias  ejus,  &  judicia  qus- 
cunque  mandavit  patribus  noftris. 

VULGATA      NOVA. 

59.  Et  fint  fermones  mei  ifti,  quibus  deprecatus     populo  fuo  Ifrael  per  fingulos  dies: 

fum  coram   Domino,  appropinquantes  Domino  Deo       ;   60.   ut  fciant  omncs  populi  teir.c,  quia  Dominus 
noftro  die  ac  node,  ut  faciat  judicium  fervo  fuo  ,  &     ipfe  eft  Deus,  &  non  eft  ultra  abfque  eo. 

NoT.E      AD     VerSIONEM     ANTIQUAM. 

*•. 4(1.  similiter  inGr.  excepto  uno  ifiXfTviQ(1«.i ,  pre-  t.  j8.  Ita  iiiGrseco  ,  prjcter  duo,  fViy.x'ra/,  iaditian- 

cabit.  Ju  ^  pro  inclinet.,   Cleg.  Aug.  Aor.  opt.  sV./.M'jai  )&  infia 

*•.  57.  In  Grsco  additur  i  0«o; ,  voci  Dominus  ,  &  in  sir    dt^ror ,  in  eum  ,   loco  iirf  fe  !  in  Ml.  Alex,  ac  ediic. 

fine  toUiiur  aft;  reliqua  concordant  bene.  Ald.&Coinpl.  ■mfh  «urir,  ad  mm. 


res. 

52.  Ut  fint  oculi  tui  aperti  ad  deprecationem  fer- 
vi  tui,  &  populi  tui  Ifrael,  &  exaudias  eos  in  uni- 
verfis pro  quibus  invocaverint  te. 

5  3 .  Tu  enim  feparafti  eos  tibi  in  hsreditatem  de 
univerfis  populis  terra;  ,  licut  locutus  es  per  Moyfen 
lervum  tuum  ,  quando  eduxifti  patres  noftros  de  JE,- 
gypto,  Domine  Deus. 

54.  Fadum  eft  autem  ,  ciim  com pleffet  Salomon 
orans  Dominum  oninem  orationem  &  deprecationem 
banc  ,  furrexit  de  confpedu  altaris  Domini  :  utrumque 
enim  genu  in  terram  tixerat ,  &  manus  expanderat  in 
coelum. 

55.  Stetit  ergo  ,  &  benedixit  omni  ecclefia;  If- 
rael voce  magna  ,  dicens : 

56.  Benedidus  Dominus,  qui  dedit  requiem  po- 
pulo fuo  Ifioel ,  juxta  omnia  qu.e  locurus  eft  ;  non 
cecidit  ne  unus  quidem  lei  mo,  ex  omnibus  bonis  quas 
locutus  eft  per  Moyfen  fervum  fuum. 

Versio    antiqua. 

5".  Fiat  Dominus  nofter  nobifcum,  ficiitent 
cum  patribus  noftris,  non  derclinquat  nos,  nee  5 
avertdt  nos  a  fe.  '• 

58.  Inclinet  corda  noftra  ad  fe,  ut  eamus  in 
omnibus  viis  ejus 


^"g.  lie  pritjejf. 
■vittn.t.  10.3 18. 


566 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    IX. 


V  U  L  G  A  T 

6i.  Sit  quoque  cor  noftrum  perfeSuni  cum  Do- 
mino Deo  nolh'O  ,  ut  anibulemus  in  decietis  ejus ,  Sc 
cuftodiannis  mamlata  ejus,  ficut  &  hodie. 

6i.  Igitiir  rex,  &  omnis  Ifrael  cum  eo ,  iinmo- 
labant  viiitimas  coram  Domino. 

6;.  Maftavitque  Salomon  hodias  pacificas,  quas 
immoiavit  Domino  ,  bourn  viginti  duo  millia  ,  & 
ovium  centum  viginti  millia:&  dedicaverunt  templum 
Domini  rex  &  Hlii  Ifrael. 

64.  In  die  ilia  fandilicavit  rex  medium  atrii,quod 
erat  ante  donium  Domini  :  fecit  quippe  holocauftum 
jbi,  &  facriticium,  &  adipem  pacificorum  :  quoniam 


altare  ireum ,  quod  erat  coram  Domino ,  minus  erat ,' 
&  capere  non  poterat  holocauftum ,  &  facnficium ,  & 
adipem  pacificorum. 

65.  Fecit  ergo  Salomon  in  tempore  illo  feftivita- 
tem  celebrem,  &  omnis  Ifrael  cum  eo ,  multitudo 
magna  ab  introitu  Eniath  ul'que  ad  rivum  Agypti  , 
coram  Domino  Deo  noftro ,  feptem  diebus  ,  &  fep- 
tem  diebus  ,  id  eft ,  quatuordecim  diebus. 

6fi.  Et  indie  oftava  dimillt  populos  :  qui  benedi- 
centes  regi ,  profefti  funt  in  tabernacula  fua  la;tantes  , 
&  alacri  corde  fuper  omnibus  bonis ,  qus  fecerat  Do- 
minus  David  fervo  fuo ,  &  Ifrael  populo  fuo. 


CAPUT       IX. 

VULGATA       NOVA. 

i.T^Aftumeft  autem  cum  perfecillet  Salomon  a;-  5.  Dixitque  Dominus  ad  eum  :  Exandivi  oratio- 

JlT  dihcium  domus  Domini ,  &  a;di(icium  regis  ,  nem  tuam  &  deprecationem  tuam  ,  quam  deprecatus 

&  omne  quod  optaverat  &  voluerat  facere  ,  es  coram  me  :  fanftiticavi  domum  banc  ,  quam  ^difi- 

Sup.  X.  <;.  ^-   apparuit  ei  Dominus  fecundo  ,  ficut  apparue-  cafti  ,  ut  ponerem  nomen  meum  ibi  in  fempiternuin  , 

I.  Par.  7.  12.      rat  ei  inGabaon.  &  erunt  oculi  mei  &  cor  meum  ibi  cunftis  diebus. 

Versio    a  n  t  I  q  u  a.  Vulgata    nova. 

Amhr.npol.  Daz'.        4 fi   ambubveiis   ill  COnfpeftu   meo,   ficut  4.   Tu  quoque  fi  ambulaveris  coram  me,  ficut 

i.M. 676.*.       ambiilavit  David  pater  tuus ,  in  fanctitate  cordis,    ambulavit  pater  tuus,  in  fimplicitate  cordis,  & 

&  juftitia  ,  ad  hoc  ut  faceret  I'ecundiim  omnia  qua;      in  a;quitate  :  &  feceris  omnia  qua;  pr.TCepi  tibi  , 
mandavi  ei &  legitima  mea  &  judicia  mea  fervaveris  , 

VUIGATA       nova. 

a.  Rff.7.  II.  ifi.       5-  ponam  thronum  regni  tui  fuper  Ifrael  in  fern-     Non  auferetur  vir  de  genere  tuo  de  folio  Ifrael. 

piternum  ,  iicut  locutus  fum  David  patri  tuo  ,  dicens : 

Versio    antiqua. 

laSmt.  1. 4.  hiftit.      6.  Quod  fi  avertimini  a  me ,  dicit  Dominus ,  & 
*.  iZ.p.  j8i.  jgi.  non  cuftodieritis  veritatem  meam 


a.  for,  8. 1. 


Vulgata    nova. 

6.  Si  autem  averfione  averfi  fueritts  vos  & 
filii  veftri ,  non  fequentes  me  ,  nee  cuftodientes 
mandata  mea  ,  &  ciremonias  meas ,  quas  pro- 
poftii  vobis ,  led  abieritis  &  colueritis  deos  alie- 
nos  ,  &  adoraveritis  eos  : 

7.  rejiciam  Ifrael  a  terra  ,  quam  dedi  illis  :  7.  auferam  Ifrael  de  fuperficie  tem-c,  quam 
&  domum  banc  ,  quam  xdificavi  illis  in  nomi-  dedi  eis :  &  templum  ,  quod  fanftiticavi  nomini 
ne  meo,  projiciam  lUam  ex  omnibus,  &C  erit  If-  meo  ,  projiciam  i  confpeftu  meo  ,  eritque  Ifrad 
rael  in  perditionem,  &:  in  opprobrium  populo.     in  proverbium ,  &  infabulam  cunftis  populis. 

8.  Et  domus  hxc  erit  deferta  :  &;  omnis  qui         8.  Et  domus  h^c  erit  in  exemplum  :  omnis 
tranfibit  per  illam ,  admirabitur,  &  dicet :  Propter    qui  traniierit  per  earn  ,  ftupebit ,  &  fibilabit,  & 
quam  rem  fecit  Dominus  terrx  huic ,  &  huic  do-    dicet :  Quare  fecit  Dominus  lie  terra  huic ,  &  do-      Deue. 
mui  hxc  mala?  _  muihuic?  19.14. 

9.  Et  dicent  :  Quia    reliquerunt    Dominum  9.  Et  refpondebunt  :  Quia  dereliquerunt  Do-    •'"■•**• 

Deum  fuum propter  llOC  importavit  illis  DeuS     minum  Deum  fuum  ,  qui  eduxit  patres  eorum  de    " 

mala  hxc terra  jEgypti ,  &  fecuti  fnnt  deos  alienos,  &  ado- 

raverunt  eos ,  &  coluerunt  eos  :  idcirco  induxit 
Dominus  fuper  eos  omne  malum  hoc. 

Vulgata     nova. 

milii ,  frater  ?  Et  appellavit  eas  terram  Chabul ,  ufque 
in  diem  banc. 

1 4.  Milit  quoque  Hiram  ad  regem  Salomonem  cen- 
tum viginti  talenta  auri. 

15.  H^c  eft  funima  expenfarum  ,  quam  obtulit 
rex  Salomon  ad  a'dificandam  domum  Domini  &  do- 
mum fuam  ,  &  Mello  ,  &  murum  Jerufalem  ,  &  He- 
fer  ,  &  Mageddo  ,  &  Gazer. 

16.  Pharao  rex  j£gypti  afcendit ,  &  cepit  Gazer, 
fuccenditque  eam  igni  :  &  Chanansum  ,  qui  habitabat 

Hsccine  funt  civitates ,  quas  dedifti     incivitate  ,  interfccit,&  dcdit  eam  in  dotem  tilis  fus 

NoT>«     ad    Versionem 


10.  Expletis  autem  annis  viginti  poftquam  sdifica- 
verat  Salomon  duas  domos ,  id  eft  ,  doinum  Domi- 
ni ,  &  domum  regis  , 

11.  (  Hiram  rege  Tyri  prsbente  Salomoni  ligna 
cedrina  &  abiegna  ,  &  aurum  |uxta  omne  quod  opus 
habuerat )  tunc  dedit  Salomon  Hiram  viginti  oppida 
in  terra  Galihv\-e. 

li.  Et  egrediis  eft  Hiram  de  Tyro,  ut  videret 
oppida  qu>-E  dederat  ei  Salomon  ,  &  non  placuerunt 


13.  &  ait 


CV    SUjVTVIt    ■ 


t.  4.  Similiter  in  Grxco  ,  praeter  ifta  , 
reclitiidine  ,  pro  J!ifl:tia  ,  Be  ij  ^S  aciiTr ,  'i^  f.uiendo  ,  loco 
ad  hoc  ut  ftuerit. 

't,  6.  Gr.  'Ei/  /;  aTro^^pvlii;  dvo^^ttfiMT!  u'/^ui  «.  ra 

■Jj".  7.  Gr.  Kai  s^a/J^d  Tflv  'Io^^ha  k-tto  th;  */h;,  m;  s/ijita 
«UTu;-  ij  -rh  c7>iiiy  t?tov,  S»  «-//«5«  tw  oV'^ht/  fin,  aVof- 
fi'i'Co  ex    «J£s»(.j7rK  |MI>.  «I  ifti  'I«S«l^^  ei'j  clfumfiii,  i,  i!i 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

Ti'.  8.  Gr.  Kai  o  cU^t;  J  to?  er«i  o  v-^vf^-U'  'sra;  o  <A./«- 
•a-o/jsfo^ei c?  J\i'  dvTif -t  ^K^^is?7ai  y  k- QucuT t  ^  spvcir  ''i-j-jitfr 
rirci;  sVo/iio;   KuCtoi  irrcfg  rri  7n  tuutyi,  Jj  tu  a'av  Tiira  ; 

T^.  9.  Gr.  Kai  ffyii/'  'Ak9'  S:"  tyiitx.%fu'7rcr  Kuc*^r  ©far 
a'uTM Aii  TSTO  »Vi)ja7e  Kt/'g^o;  «V  avrii  Trr  HMMt 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    IX. 


567 


X.  F.ir 

8.11. 


V  U  L  G  AT  A 

uxor!  Salomoiils. 

1 7.  jtdiiicavit  ergo  Salomon  Gazer ,  &  Betho- 
ron  inferiorem  , 

VULGATA      NOVA. 

19.  Ft  onirics  vicos ,  qui  ad  fe  pertinebant, 
&  erant  abfque  muro,  munivit ,  &  civitatcs  cur- 
ruuni  &  civitaces  equituni ,  &  quodcunque  ei  pla- 
ciiit  ut  .-^diticaret  in  Jeiufalem  ,  &  in  Libano , 
&  in  omni  terra  poteftatis  fm. 

10.  Univerfum  populum  ,  qui  remanferat  de 
Amorrhreis  ,  &  Hetliafis  ,  &  Phereza'is  ,  &  He- 
vsis,  &  Jebureis ,  qui  non  funt  de  tiliis  Ifracl: 

ii.  horum  tilios ,  qui  remanferanc  in  terra, 
quos  foilicet  non  potuerant  filii  Ifrael  extermina- 
re  :  fecic  Salomon  tributarios  ,  ufque  in  diem 
hanc. 

V  u  I  G 

2.1.  De  filiis  autem  Ifrael  non  conftituit  Salomon 
fervire  quemquam  ,  fed  erant  viri  bellatores ,  &  mi- 
nillri  e)us ,  &  principes ,  &  duces ,  &  pra;fe\fl:i  cut"- 
ruum  &  equorura. 

2.3.  Erant  autem  pi incipes  fuper  omnia  opera  Sa- 
lomonis  prspofiti  quingenti  quir.quaglnta  ,  qui  ha- 
bebant  fubje&im  populum  ,  &  ftatutis  operibus  im- 
perabant. 

i  4.  Filia  autem  Pharaonis  afcendit  de  civitate  Da- 
vid in  domum  fuam  ,  quam  adificaverat  ei  Salomon  : 
tunc  ^dihcavit  Mello. 

i  5 .  Offerebat  quoque  Salomon  tribus  vicibus  per 


NOVA. 

18.  &  Baalath, 
nis. 


&  Palmiram   in  terra  folitudi- 


Versio    antiqua. 

19 &  omnepropolltiim -Salomonisqiiodef-   Au^.quxn.n.m 

tinavei-at  iditicare  in  .lerulalem,  &  Libano,  &■'"/■'•  i-l-i^-f- 
in  omni  terra  poteftatis  iux.  ^' 


20.  Omnis  populus,  qui  derelidiis  eft  a  Cet- 
thxo,  &  AmoiTna;o,&  Pliciclxo ,  &;  Ev3co,& 
Jebufxo,  qui  non  erant  ex  llrael  : 

2.1.  ex  filiis  eorum  ,  qui  refiJui  erant  cum  eis 
in  terra,  quos  non  confumpl'erant  filii  llrael :  & 
fubjugavit  eos  Salomon  in  tributum ,  ufque  in 
diem  hunc. 

ATA       NOVA. 

annos  fingulos  holocaufta  ,  &  pacificas  viftimas ,  fu- 
per altare  quod  redificaverat  Domino  ,  &  adolebat 
thymiama  coram  Domino  :  perfeitumque  eit  tem- 
plum. 

16.  Clairem  quoque  Fecit  rex  Salomon  in  Afion- 
gaber ,  qua:  eft  )uxta  Aiiath  in  littore  maris  rubri , 
in  terra  Idumajs. 

1-.  Mifitque  Hiram  in  claffe  ilia  fervos  fuos  viros 
nauticos  &  gnaros  maris ,  cum  fervis  Salomonis. 

i8.  Qui  ciim  venilfent  in  Ophir  ,  fumpmm  inde 
aurum  quadringentorum  viginti  talentorum ,  detule- 
runt  ad  regem  Salomonem. 


NotjE    AD    Versionem 


t.  19.  Hie  vcrfus ,  &  alii  duo  feqq.  hoc  loco  non  le- 
gunmr  apud  LXX.  fed  infra ,  c.  10.  if.  zz.  ita  fcilicet  : 
Kcti  r»y  is^T^xTuciv  %xsu)^'Jiv  w  sTpxyt^ccrsu coc% ,  oiaqJc- 
fJMtjxi  cv  Js/iM«^n^,  jc,  w  inaoji  Tij  7/7*  £c  Jtegoticttionein  Sa- 
lomon qiifim  negoUAtiti  efl  ,  adrficandff  in  Jerui'alcm  ,  ^ 
ifi  omm  terra,  Ed.  Compl.  poft  'ic^ysaMi^,  addit  ji,  cc  tw* 
AiCci'^,  &  poll  hoc,  T))  TJi ,  iftud  ,  Tvi";  Ay^as-eia^  «t/ry  , 
ut  in  Vulg.  &  apud  Aug.  lup. 

^.lo.  Sola  edit.  Compl.pofl  hoc  de  #■.  fup.  HvvxTilxi 
RtTV  ,  ^ddit  'axvlx  tw  ?ia;i',  omnem  poptilitm  ,'  at  in  Gr, 
Vac.  &  al.  lie  ;  ry  /<•.)  -/.xtx^^xi  avTe  ,  ':z:t.vla.  Tjy  xaiV  TJJ' 
ij7n>,sMt/ifimr  ,   &c.  quae  Nobil.  Cc  reddit  :  «t  «0»  eppri- 


A  N  X  I  Q  U  A  M. 

meret  erim  .,  otntiem  pupnlitni  re/itJnum ;  reliqua  ut  fup.  inter- 

politis  tamen  his ,   ^  tv   'KavavXiV ^,  -rv  rff75CaiV,  dcin 

ruy /.i«  ex.  rSt  mw  'Uf«(i~AoV7t»i' ,  £5  ChiXiian^D ^  Gcrge- 

fxo  ,  qui  non  erant  ex  jitiis  Ifrael. 

If.  2:.  In  Grico  fie  :  to.  tsxvx  duTat  tx.  vvof^f^^^fifisr» 
f^iT  xvr^ ,  filioi  eormn  rejidttos  cum  eo  ,  loco  ex  fiiis  eo' 

rum cttni  eit  i  in  edit.  Compl.  non  just' xi/t^  ,  fed  fisr 

ctvr^;'  cxinde  in  Vat.  &  al.  i\  vx  iSivx/l:  ut  vicl  'Ioe,«ii?v 
e^oAoSpet^caf  xvtvv  k,  aVi'7a7? ,  quos  nan  potuerant  jilii 
Ifrael  exteymi>iare  eos  :  ^  adduxjt  ,  loco  quos  non  coti" 
fumpjerant ^  fuhjng.T-jit  ;  reliqua  fimilia. 


CAPUT 


X. 


VuLGATA     NOVA. 


2.P<ir. 
9.1. 

Malt. 
11.42. 
l«c.  1 1, 
31. 


V  E  R  S  I  O 

I Vide  Not. 


ANTIQUA. 


I.  O  Ed  &  regina  Saba  ,  audita  fama  Salomo- 

O  nis  in  nomine  Domini ,  venit  tejitare  eum 
in  anigmatibus. 

1.  Et  ingrelTa  Jerufalem  multo  cum  comita- 
tu  ,  &  divitiis ,  camclis  portantibus  aromata  ,  & 
aurum  infinitum  nimis  ,  &  gemmas  pretiofas  ,  ve- 
nit ad  regem  Salomonem  ,  &  locuta  eft  ei  uni- 
verfa  qua;  habebat  in  corde  fuo. 

;.  Et  docuit  earn  Salomon  omnia  verba  qus 
propofuerat  :  non  fuit  fermo,  qui  regem  pofTet  la- 
tere ,  &  non  refponderet  ei. 

VuLGATA       NOVA. 

4.  Videns  autem  regina  Saba  omnem  fapientiam     &  ordines  miniftrantium  ,  veftefque  eorum  ,  &  pin- 
Salomonis ,  &  domum  quam  .tdilicaverat ,  cernas  ,  &  holocaufta  qua-  offerebat  in  dome  Domi- 

5.  &  cibos  menfa;  ejus  ,  &  habitacula  fervorum,     ni  :  non  habebat  ultra  fpiritum  : 

NoT^    AD    Versionem 


2 &  venit,  &  omnia  locuta  eft  qux habe- 
bat in  corde  fuo. 


3..,..  Vide  Not. 


Amhr.  1. 2.  ojfic.  c. 
10.  t.  l.Zz.e.f. 


If.  I.  Eo  fpeiStant  qus  hab.  Arobrof.  1.  2.  offic.  82.  e. 
Qjixrebant ,  icquic  ,  cmnes  regcs  terra  ztdfre  faczem  Salo- 
mum^  ,  ^  aitdtre  japicntiam  ejus  ,  iia  ut  ij  Saba  regina 
veniret  ad  eum ,  ^   tentaret  eum  in  qH.vj}ion:hts.  Gr.   Ba- 

UMOTx   SatJa »Jaw=  'asif.x:xi   xut'ov    cr  anl'j/xxtli ,    venit 

tenure  eum  in  anigmatihus .  Audlor  1.  de  promill".  apud 
Prolp.  p.  154.  i'u  :  Regina  Aiiftri  venit  a  fniiius  terrs  au- 
dire  japientiatn  Salomonzs, 

It.  z.  Gr.  Kx]  s/ciiAGs  (  Compl.  i;f!is  )  tspi;  Sxx:i/xit , 
K)  i>.xmii)  aura  •aa.t'ici  'f.x.  ijr  u/  t'i  KXfSia  a'uxKS.  i'«  in- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

trazit  ad  Salomon  ,  ^  locuta  efl  ei  omnia  qtiacrtnque  erant 

in  corde  fuo. 

Tf.  5.  Ambr.  ubi  fup.  Et  auJi-jit  omnem  Japientiam  Sa- 
lomonis ,  nee  ullum  verbum  pr.tterii'it  earn.  Gr,  Kx'i  aTH7- 
ynfer  ccurn  S^x^uifinit  ■^x.'i'xi  rii  '■^yv;  x'l'Tut;-  s'x  ;■;■  Jvi'/;; 
■axpsoi^firv:.^  -mxpx  ra  ll>xct>.='jj<;,  oV  ify.  x-mi-^f-t^sv  aV-nT*  Et 
annuntiavit  ei  Salomon  omnia  verba  ejus  :  non  Juit  verbum 
defpetlum  a  rege  ,  quod  non  indicavit  ei.  Ambrof.  addit  : 
Q^in:  Jit  i/la  ,  ijuam  nihil  pr.ttere.U  ,  nee  fit  aliquid  quod  ei 
non  annutttiaverit  verus  Salomon  ,  cognojle  tx  his  qu*  an- 


568 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    X. 


Amhr, 


Ilti  fi'^. 


V  E  R  S  I  O     A  N  T  I  Q  U  A. 

6 Verus  cfl:  feimo,  quem  audivi  in  teiT.i  me.i. 


a.  P.ii-.j.  10. 


V  U  I.  G  A  T  A      N  OV  A. 

6.  dixitque  ad  legem  :  Verus  eft  fermo ,  queiB 
audivi  in  terra  mea  , 

7.  de  lermonibllS  tuis,  &  de  pi'udenti.l  tlU  :  ?•  lupei"  fermonibus  tuis,&  fuper  fapientia 
&  non  Ciedidi  his  qui  dicebant  mini,  donee  VL-ni ,  nia  ;  &  non  credebam  narrantibus  niihi ,  donee 
&  videnmt  oculi  mei ,  &  nunc  non  ell  nee  dimidia  Jpfa  veni ,  &  vidi  ocuUs  meis ,  &  probavi  quod 
quidem  p.irs  reciindum  e.i  qax  .innuntiab.mt  mi- 
hi :  appolliiiti  bona  fiipcr  omnia  qux  andi\i  in 
terra  mea. 

8.  Beatx  mulieres  tux,  Scbeati  pueritui,  qui 
afl'lftunt  tibi  ,   qui   audiunt   omnem    prudentiam     coram  te  Temper  ,  &  audiunt  fapiemiam  tuam 
tuam. 

VULCATA       NOVA. 


media  pars  mihi  nunciata  non  fuerit :  major  elt 
lapientia  &  opera  tua ,  quam  rumor  quem  au- 
divi. 

8.   Beati  viri  tui ,  &  beati  fervi  tui ,  qui  ftant 


g.  Sit  Dominus  Deus  tuus  benediiftus ,  cui  com- 
placuifti,  6c  pofuit  te  fuper  thronum  Ifrael ,  eo  quod 
dilexerit  Dominus  Ifrael  in  fempiternum  ,  &  confti- 
tuit  te  regem  ,  ut  faceres  judicium  &  juftitiam. 

10.  Uedic  ergo  regi  centum  viginti  talenta  auri , 
&  aromata  muka  nimis ,  &  gemmas  pretiolas  ;  non 
funt  allata  ultra  aromata  tam  muka  ,  quim  ea  qus 
dedit  regina  Saba  regi  Salomon!. 

11.  (  Sed  &  clallis  Hiram,  qui  portabat  aurum 
de  Ophir  ,  attulit  ex  Ophir  iigna  thyina  muka  nimis, 
&  gemmas  pretiofas. 


11.  Fecitque  rex  de  lignis  thyinis  fulcra   domus     fimias ,  &  pavos. 


ta  manus  fingulas. 

io.  Et  duodecim  leunculi  ftantes  fuper  fex  gradus 
bine  atque  inde  :  non  eft  factum  tale  opus  in  univer- 
lis  regnis. 

ii.  Sed  &  omnia  vafa ,  quibus  potabat  rex  Sa- 
lomon ,  erant  aurea  :  &  univerfa  fupellex  domus  fal- 
tus  Libani  de  auro  puriffimo  :  non  erat  argentum  , 
nee  alicujus  pretii  putabatur  in  diebus  Salomonis, 

li.  quia  clalTis  regis  per  mare  cum  clall'e  Hiram 
feniel  per  tres  annos  ibat  in  Tharlls ,  deferens  inde 
aurum  ,  &  argentum  ,  &  dentes  elephantorum  ,  & 


Domini ,  &  domus  regie ,  &  citharas  lyrafque  can- 
toribus  :  non  funt  allata  hujufcemodi  Iigna  thyina , 
neque  vifa  ufque  in  prarfentem  diem.  ) 

15.  Rex  autem  Salomon  dedit  regins  Saba  om- 
nia quas  voluit  &  petivit  ab  eo  ;  exceptis  his ,  qUc-e 
ukro  obtulerat  ei  munere  regio.  Qure  reverfa  eft ,  & 
abiit  in  terram  fuam  cum  fervis  fuis. 

14.  Erat  autem  pondus  auri ,  quod  afFerebatur  Sa- 
lomon! per  annos  fmgulos ,  fexcentorum  fexaginta 
fex  talentorura  auri : 


Magniticatus  eft  ergo  rex  Salomon  fuper  cra- 
nes reges  terr.e  ,  divitiis  ,  &  fapientia. 

14.  Et  univerfa  terra  deliderabat  vukum  Salomo- 
nis ,  ut  audiret  fapientiam  ejus,  quam  dederat  Deus  in 
corde  ejus. 

i;.  Et  finguli  deferebant  ei  munera  ,  vafa  argen- 
tea  &  aurea,  veftes  &  arma  bellica  ,  aromata  quo- 
que  ,  &  equos  &  mulos  ,  per  annos  fmgulos. 

2.^'.  Congregavitque  Salomon  currus  &  equites ,     z.Par, 
&  fadi  funt  ei  mille  quadringenti  currus ,  &  duode-  '•  '4' 


15.  excepto  eo  ,  quod   afFerebant  viri  qui  fuper  cim   millia  equitum  :   &  difpofuit  eos  per  civitates- 
veftigalia  erant ,  &  negotiatores  ,  univerfique  fcruta  munitas  ,  &  cum  rege  in  Jerufalem. 

vendentes  ,  &  omnes  reges  Arabi.-E  ,  ducefque  terra.  2.  7-   Fecitque  ut  tanta  elTet  abundantia  argenti  in 

16.  Fecit  quoque  rex  Salomon  ducenta  fcuta  de  Jerufalem  ,  quanta  &  lapidum  :  &  cedroium  prcbuit 
auro  puriflimo,  fexcentos  auri  ficlos  dedit  in  laminas  mukitudinera  ,  quafi  fycomoros  ,  qu.-e  nafcuntur  in 
fcuti  unius.  campeftrihus. 

17.  Et  trecentas  peltas  ex  auro  probato  ;  trecen-  i8.  Et  educebantur  equi  Salomon!  de  -Egypto,& 
te  min.-E  auri  unam  pekam  veftiebant  :  pofuitque  eas  de  Coa.  Negotiatores  enim  regis  emebant  de  Coa  ,  Sc 
rex  in  domo  fakus  Libani.  ftatuto  pretio  perducebant. 

18.  Feck  etiam  rex  Salomon  thronum  de  ebore  19.  Egrediebatur  autem  quadriga  ex  .Egypto  fex- 
grandem  :  &  veftivk  eum  auro  fiilvo  nimis,  centis  ficlis  argenti ,  &  equus  centum  quinquaginta, 

19.  qui  habebat  fex  gradus  :  &  fummitas  throni  Atque  in  hunc  modum  cunfti  reges  Hetbsorum  & 
totunda  erat  in  parte  pofterior!  :  &  dux  manus  hinc  Syris  equos  venundabant. 

atque  inde  tenentes  fedile  :  &  duo  leones  ftabant  jux- 

NoT^    AD    Version  EM    antiquam. 

iii  hqtientem :  Verus  cH: ,  ^c. 


T.6.  ItaGiJtce,  uno  demto  f/?.  , 

f.  7.  Ab  his  vix  dil'crepat  Grjcciim  :  excipienda  lamen 
fcqq.  -crfpi  Tb  T^o"/!:'  C^  y  de  jermoiie  tr.o  y  pro  dr  fermoriihits 
tuis  ^  item  il  Ui  vV  ih\  to  yfiii^u  y.xhu^  d-rrwiUiyttv  ^oi, 
^  ecce  non  funt  dwudittm  JicHt  annuntiavAnt  ni:h:  ^  loco 
(^  nunc  nun  efl ,  &c.  in  Ml.  Alex.  iy.  s;i  ,  in  edit.  Aid. 
i's'i  kVeto,  inCompl.  i^i  iixra  -rs'  denique  kico  yJ.'/Jfr  «n- 


fiia  qu^  ,    iic  ,    -uT/io?  aura  sVI  lacc^xv  Tilt'  Kzeiit'  hv ,  ad  ta 
jitter  omnem  auditionem  quam. 

ir.  8.  A  Grseco  abed  a  ,  ante  beati  ;  fola  edit.  Compl. 
addit  K  ,  i.t  &  Gr.  Vatic.  &  al.  fro/,  hi  ,  port  tui ,  pau- 
loque  port,  c'm-rvi'ii  Q\s  a\ini ,  coram  te  cefinse  ,  loco  libi  i 
reliqua  iimilia  :edit.  Compl.  loco  Aii'w  ,  hab.  Aix-sptos, 
jem^er. 


CAPUT       XI. 


Versio    antiqua. 


Vulgata    nova. 


Vel.  hen,  Inlerp,  j  . 
1. 4.  c,  zy.  264.  c. 


ET  rex  Salomon  erat  amator  mulierum ,  & 
accepit  llbi  mulieres  alienigenas 


■R 


alienigenas  multas  ,  filiam  quoque  Pha-  '/•  '7- 
raonis  ,  &   Nioabitidas,  &  Ammonitidas,  Idu-  "^ '* 

ma^as  ,  &  Sidonias  ,  &  Hethias  : 


NoTA      AD      VerSIONEM      ANTIQUAM. 


•t.  T.  Uxc  &  feqq.  ufque  ad  >?•.  II.  conjunfte  &  non 
divilim  referuntur  ab  Irenjso  ;  multa  lamen  iplis  in- 
terpolita  habentur  in  Gijcco  faltem  Vatic,  quae  forlitan 
fua  fponte  &  voluntate  ptictermilii  S.  Doctor  :  qu.e  veto 
leguntur  fup.  t.  i.  (imiliter  exftanc  Grice  ,  nili  quod 
huic  voci  mulierum  ,  fubjiciuntur  ifta  :  K«i  how  di/ru'iu- 


tfMs;  af/y'^"-'  sV'azo'cjai ,  j.  ciaM«xai  rejazo'sji!!.  Et  erant 
ei  itxores  principes  feptingtnts  ,  2/  concuhinx  trecento  ;  dein- 
de  fic  ,  i,  iMtCt ,  &c.  ut  fup.  omilfa  voce  Jihi.  Media  au- 
tem Ju  I'isaf  U.U7CC  y  &.C.  non  leguntur  hocloco  in  Mf.  Alex, 
ac  editt.  Aid.  &  Compl.  fed  paulo  inferiiis  ut  in  Vulg. 
•gr,  J.  Apud  Philaftr.  Brix.  col.  714.  b,  Cc  :  5«;(.ij<cm  re- 


LIBER 


III.     R  E  G  U  M. 

V  U  i  O  A  T  A 


Cap.    XL 


^h 


VeRSIO     ANTfQUA. 

3 fcv.iginta  rcgini,  &  odogint.i  conciibi-       ThiUHr.  b,„, 

nx,  &  JLivcncuLi;  qiiarum  niimcrus  noii  eft 714- *• 

4.  Kt  fadiim  cfl  ill  tempore  fcneOuris  Salomon'  v».  inn.  imnp.  t, 
nis,  non  erat  cor  ejus  pcrfe£ti:m  cv.m  Domino  4- f ■  »7.  »C4. '• 
Deo  fiio  :  &;  di\crreriint  mulicres  aiicnigcnx  cor 
ejus  poll  deos  aiicnos. 


NOVA. 

t.  de  gentibuj,  fuper  quibus  dixit  Doininus  filiis     tra  ,  ut  fcquamini  dcos  earum.  His  Itaque  copulatut 
Ixiil.  Ifrairl  :  Noii  inj^rcdiciiuiii  ad  eas ,  iic-quc  de  illis  itigrc-     eft  Salomon  ardciitilTimo  amorc. 
34.  i5.    diciitur  ;ul  vcltras  ;  ccitilliiiii  cniiii  avcrteiitiorda  vcl- 

VUI.  GATA      NOVA. 

j,  rucruntcjue  ci  uxores  (|uafi  rcgiiia;  feptin- 
genta; ,  &  com-ubina"  ticcciic.c  :  &  avci tcrunt  mu- 
licres cor  ejus. 

4.  CunK[ue  |ain  cflet  fL-nex  ,  depravatura  eft 
cor  ejus  per  muliercs ,  ut  fequcrctur  dcos  alie- 
nos  :  ncc  erat  cor  ejus  perfeftuni  cum  Domino 
i)eo  fuo ,  ficut  cor  David  patris  ejus. 

5.  Sed  colcbat  Salomon  Aftartlicn  deam  Si- 
donioruni,  &  Moloch  idolum  Animoniraruni. 

6.  Fecitque  Salomon  quod  non  placiicrat  co-  6.  Et  fecit  -Salomon  maliinum  in  confpeflii 
ram  Domino,  &  non  adiniplc\ it  ut  rci|ueretur  Domini,  non abiit  poll:  DomiriUm , quen.admo- 
DomJnum  ,  licut  David  pater  ejus.  dum  David  pater  ejus. 

VULGATA       NOVA. 

7.  Tunc  rcdificavit  Salomon  fanum  Chamos ,  ido- 
lo  Moab  ,  in  montc  (|ui  ell  contra  Jerufalem  ,  & 
Moloch  idolo  tilioruni  Amnion. 

VutGATA     NOVA. 

9.  Igitur  iratus  eft  Dominus  Salomon!  ,  quod 
averf.i  ellet  mens  ejus  i  Domino  Deo  Ifracl ,  qui 
apparuerat  ei  fecundo  , 


8.  Atque  in  hunc  modum  fecit  univerfis  uxoribui 
fuis  alicnigenis  ,  qu.c  adoltbant  thura ,  He  immola- 
banc  diis  fuis. 

Versio    antiqua. 

9.  Et  iiatus  eft  Dominus  in  Salomonem 


Siif.  9 


Vtt.  Inn,  Ittterf, 


Z. 


10.  &  preceperat  de  verbo  hoc  ne  fequere- 
tur  deos  alicnos,  c>c  non  cuftodivit  qui  manda-    mino,  l"e:undum  cor  Da\id  pains  ejus 
vit  ei  Dominus. 


J"/.  12. 


II.  Dixit  itaque  Dominus  Salomoni  :  Quia 
habuifti  hoc  apud  te  ,  C<c  non  cr.fto.iifti  pactum 
meuni ,  &  pr.tcepta  mea  qu  e  manJavi  tibi ,  dil- 
rumpens  fcindam  regnum  tuum  ,  &  dabo  illud 
fervo  ruo. 

li.   Veruntamen  in  diebus  tuis  non  faciam, 


10 non  cnim  erat  cor  ejus  perfe(?um  in  Do- 

;:undum  cor  Da\id  pains  ejus. 

difrumpens  difrumpam  remum  tuum  de 


manu  tua ,  &  dabo  illud  ler\o  tuo. 


Ticbm,  rti,  4.  J7, 


12.    Verum  in  diebus  tuis  non  faciam  hxc 


I  J-        propter  David  patrem  tuum  :  de  manu  tilii  tui    propter  David  patrem  tuum  :  de  manu  filii  tuiac- 


fciudam  illud  , 

15.  nee  totum  regnum  auferam ,  fed  tribum 
unam  dibo  rilio  c 'o  ,  propter  David  fenum 
meum  ,  &  Jerufalem  quam  degi. 

14.  Sufcitavit  autem  Dominus  adverfarium 
Salomoni ,  Adad  IdumzEum  de  femine  regio  ,  qui 
erat  in  Edom. 


cipiam  illud, 

1 5.  veriim  omne  regnum  non  accipiam ,  flep- 
trum  unum  dabo  filio  tuo,  p/opter  Dav  id  lervum 
meum ,  &  propter  Jerufalem  civitatem  quam  ele- 
g'- 

14.    Et  fufcitavit  Dominus  .idveriarios  Sale-  Ludf.ci  n  i, 
mom,  Adad  Idumxum  ,  (5c  ElVom  filium  Anz-rts.afcjU,.\'i^.4, 


1.  Ktg. 
8.14. 


deth  in  Remathad,  Adragas  reeem  S'oba  domi- 
num  ejus :  iSc  congregati  Tunt  luper  eum  -iri ,  & 
erat  princeps  congregationis ,  &  pra:o.:cupa\it 
Demafic  civitatem,  &  ledit  inei,  &  remavitin 
Demalic  :  &  erant  adveriarii  Salomoni  ,^&  iiracl 
omnibus  diebus  Salomonis 

VULGATA       NOVA. 

15.  CumenimenetDavidinIduma;a,  &afcendifiet  16.  (  fex  enim  menfibus  ibi  moratus  eft  Joab  ,  & 

Joab  princeps  militis  ad  fepeliendum  eos  qui  fuerant  in-     omnis  Ifracl  j  donee  inceriraeret  omne  mafcuUnura  in 
teifedi ,  &  occidillet  omne  mafculinum  in  iduinsa ,         Idunua  ) 

NoT.«    AD    Versionem    antiquam. 

Domino ,  pro  in  Domino. 

Tf.  II.  AJ  vedmm  e  Grxco. 


ginx  Ice.  Ae'f.  J. 

It.  5.  Grjcc.  Ka!  »tcir  outS  luiciiK!;  af^irca/  i\1«xii:xi , 
J,  'axwKaacl  Tp.aazn.xi.   Vide  Not.  ad  Tf.  I. 

1^.4.  sic  ap.  lien.  conjuuClc  ,  &  inverfo  Vulg.  ordine  : 
nunc  eiiamin  Gr;rco  ,  plutibus  tamen  prxmirtis :  K«J  s'>!- 
ni'H  cV  ii:tipu  yvf-^^  ^a^xUM/ y  i.  UK  :«c  ,  Sec.  ui  iup.  Huic 
veto  Ato  jiio,  proxime  additur,  Ka^-is  «  t.:t.fSicL  Aati/  n 
vtxifci  ecuTV  t  /icui  COT  D.iviii  p.itrti  ejii< :  mm  (equitur  , 
xcel  f^fXAicac  ■jf^ai'^e^  >  Sec.  ut  in  Lat.  prarter  voccm  ult. 
civrSr  ,  fuos  ,  loco  nlienos  1  at  ii>  cditt.  Aid.  &  Compl. 
eVspw.  Cypr.  1.  5.  Teftim.  515.  b.  lie  hab.  Et  a-jtrurunt 
Hxores  atient^eu.i  cor  ejus  fofi  deoi  Jttos. 

■f.6.  Ita  m  Gi.«:co  peiie  ad  vetbum,  antepolitis  tamen 
aliis  muliis  qujc  rcfpondent  Vulgatje  tif.  7.  f .  8.  Ap.  Lu- 
cif.  Cal.  1.  I .  de  tegib.  apoll.  115.  e.  lie  :  E(  Jeat  m.tlifnnm 


t.ti.  Ita  ex  Gracco  ,  ve.bum  c  verbo.  Similiter  hab. 
Ambr.  apul.  i.  Dav.  to.  I.  6;iS.  c.  crcepiii  duobu: ,  xe- 
runi.imctt  ,  pro  zmim  ,  (  Gr.  ts^'r )  &  he ,  pro  i«  ,  Gr. 
a'l/Ta  ,  edit.  Compl.  txutx. 

If.  I  J.  Mi;c  concinuat  omnia  cum  Grarco  :  quibus  {u{- 
fragatur  Ambrof.  apol.  i.  Dav.  to.  i.  6,6.  c.  niii  quod 
habet  initio  :  ■z.eruniamen  >:an  loinm  ngnxm  .unfum  , ;  Gr. 
ii">ifr  )  nee  non  ti ,  pro  f.lio  tno ;  ultimjt  cawea  omitcic , 
C^  propter  ]tr!ij,ilim  ,  &c. 

If.  14.  Nonnulla  vaiiant  Grjtcc,  nempe  ftqq.  Qazir, 
hic  &  intra  ,  loco  aJfenariof  ^  &  aJ-..eTjarii  :  item  AJff  , 
pto  AHjd  ;  pauloque  pod,  ExiaJa?  7cr  cr  ?axui  ,  loco 
■inideth  in   Rcm,itb.iJ  i  dein   'AJxJs!^!:  ,  pro   AJrjgtt  s 


ante  confprdam  Domini ,  y  non  .ihiit  in  vi.\  D.111J  pjtris  J'ui.  &  port  plura ,  A«,«««>'- .  P'o  Dem.ijic ,  abfque  feq.  eivtutem  ; 

jf.j.  Ita  Gr.vci  ,   additii   nonnullii  hic  ,  &  inf.  inuio  mox  ita,  -i  vixr,  i^  rr.ini ,  omillis  inteimediis,  is  Jedst , 

verlils  leq.  Apud  Ambrof.  1.  j.  in  Luc.  i  J17.  d.  £1  in-  &c.  in  editt.  tamen  Aid.  oe  Comp!.  fequirur :  xi;  ixiUza 

dignaiHS  ejl  Dominus  in  S.ilomonem.  _  i,  <^ti7  ,   j.  iixeksusa  ir   MeeuJix.  f  Compl.  Ai^i.-xa- J 

t.  10.  Similiter  in  Gfico  ,  exceptis  his,  iJ''  «'»,  nei/ne  exinde  tarn  in  iplTs,  quam  in  Vatic.  &  al.  deeil  vox  Sji- 

tral ,  pro  non  en:m  erat ;  pauloque  port ,  nnx  Kvfiv ,  aint  Itmon: ,  cum  feq.  gi.  Cypr,  1.  J.  Teftim.  32J.  c.  &  de  orac. 

Tom.  I.  Cccc 


sz^» 


LIBER     III.     RE  GUM.     Cap.   Xli 

V  U  t  G  A  T  A 


17.  fugit  Aftad  ipfe,  &  viri  I-dumii  de  fervis  pa- 
tris  ejus  cum  eo  ,  uc  ingrederetur  ytgyi'tum  :  erat  au- 
tem  Adad  puer  parvulus. 

18.  Cumque  luriexiirent  de  Madinn,  veneruiit  in 
Pharan ,  tulermitciue  fecum  viros  de  Pharan ,  &  in- 
troierunt  ^gyptura  ad  Phaiaone.m  regem  .^^gypti :  qui 
dedit  ei  domum  ,  &  cibos  conftituit ,  &  terram  de- 
legavit. 

19.  Et  invenit  Adad  gratiatn  coram  Pharaone 
valde  ,  in  tantuni  ut  daret  ei  uxorem  ,  fororem  uxo- 
ris  fu:E  germanam  Taphnes  reginx. 

10.  Genuitque  ei  foror  Taphnes  Genubath  filium  , 
&  nutrivit  eum  Taphnes  in  domo  Pharaonis  :  eratque 
Cenubath  habitant  apud  Pharaonem  cum  tiliis  ejus. 

i  I .  Cumque  audillet  Adad  in  ^gypto  ,  dormifle 
David  cum  patiibus  fuis  ,  &  mortuum  efle  Joab  prin- 
cipem  militic-B  ,  dixit  Pharaoni  :  Dimitte  me ,  ut  va- 
dam  in  terram  nieam. 

:  2i.  Dixirque  ei  Pharao  :  Qua  enlm  re  apud  me 
indiges ,  ut  quccras  ire  ad  terram  tuam  ?  At  ille  rcf- 
pondit :  Nulla  :  fed  obfecro  te  ut  dimittas  me. 

Versioantiqua. 

Lueif.Cal.i.-i.h  zq.  Et  faftum  eft  in  tempore  iUo,  &  Jcroboas 
Tcg.  apift.  116.  n.  exiit  de  Jerulalem ,  &  invenit  eum  Achias  Silo- 
*.  nites  prophetes  in  via,  &  Acliias  opertiis  erat 

veftimento  novo  :  &  ambo  erant  in  campo. 

£t  apprehendit  Achias  veftimentuna  fuum 


I.  -Rtg, 
8.  J. 

I.  Par, 
18.5. 


NOVA. 

1 5.  Sufcitavit  quoque  ei  Deus  adverfarium  Razon 
filium  Eliada,  qui  tiigerat  Adarezer  regem  Soba  do- 
minum  fuum  : 

14.  &  congregavit  contra  eum  viros ,  &  faftus  eft 
princeps  latronum  ciim  interficeret  eos  David  :  abie- 
runtque  Damafcum ,  &  habitaverunt  ibi ,  &  cpnftitue- 
runt  cum  regem  in  Damafco , 

ij,  eratque  adverfarius  Ifraeli  cunftis  diebus  Sa- 
lomonis :  &  hoc  eft  malum  Adad  ,  &  odium  contra 
Ifracl ,  regnavitque  in  Syria. 

16.  Jeroboam  quoque filius Nabath ,  Ephrathn;us, 
deSareda,  fervusSalomonis,  cujus  mater  erat  nomine  I3'^« 
Sarva  ,  mulier  vidua  :  levavit  manum  contra  regem, 

17.  Et  hsc  eft  caufa  rebellionis  adversiis  eum, 
quia  Salomon  xditicavit  Meilo  ,  &  cosquavit  vora- 
ginem  civitatis  David  patris  fui. 

18.  Erat  autem  Jeroboam  vir  fortis  &  potens  :  vi- 
denfque  Salomon  adolefcentem  bons  indolis  &  in- 
duftrmm ,  conftituerat  eum  prsfeiitum  fuper  tnbuta 
univerfa  domus  Jofeph. 


I.  Par. 


VULGATA     NOVA. 

ig.  Faftum  eft  igitur  in  tempore  illo  ,  ut  Je-     2.  Tar, 
roboam  egrederetur  de  Jerufalem  ,  &  inveniret  10.15. 
eum  Ahias  Silonites  propheta  in  via  ,  opertus 
pallio  novo  :  erant  autem  duo  tantiim  in  agro, 

30.  Apprehendenfque  Ahias  pallium  fuum  no- 


novum,  quod  lliper  fe  habebat ,  &  dirupit  illiid     vum,quocoopertuserat,fciditinduodecimpar» 
duodecim  fciiruris. 

3 1 .  Et  dixit  ad  Jeroboam  :  Accipe  tibi  decern 
fciffiiras  :  quoniam  hi'c  dicit  Dominus  Deus  If- 
rael :  Ecce  ego  dilVumpo  regnum  de  manu  Salo- 
monis ,  &  dabo  tibi  decern  Iceptra. 

3:.  Et  duo  fceptra  erunt  illi,  propter  fervum 
meum  David,  &  propter  Jerulalem  civitatem, 
quam  elegi  ex  omnibus  tribubus  Ifr.iel : 

33.  pro  quibus  dereliquit  me  Salomon, &  fe- 
cit Allarte  idolo  immundo  Sidoniorum ,  &  Ca- 

ma  idolo  Moab ,  &  regi  eorum ,  religioni  tiiiorum    Moab ,  &  Motoch  deum  fiUorum  Ammon :  &  non 
Ammon  :  &  non  .abiit  in  vias  meas,  ut  faceret 
quod  redum  eft  coram  me ,  ficut  fecit  Da^'id  pa- 
ter ejus. 

34.  Et  non  accipiam  regnum  totumdemanu 
ejus  in  diebus  viti  ejus ,  propter  David  ferviirri 
meum ,  quem  elegi ,  quoniam  contra  faciam  illi 
per  omnes  dies  viti  ejus. 

35.  Et  accipiam  regnum  de  manu filii  ejus ,  & 
dabo  tibi  fceptra  decem  : 

filio  autem  ejus  dabo  duo  fceptra ,  ut  fit 


tes. 

5 1 .  Et  ait  ad  Jeroboam :  Tolle  tibi  decem  fcif» 
furas :  hic  enim  dicit  Dominus  Deus  Ifrael  :  Ec» 
ce  ego  fcindam  regnum  de  manu  Salojnoms ,  6< 
dabo  tibi  decem  tribus. 

}i.  Porro  una  tribus  reraanebit  ei ,  p;-ppter 
fervum  meum  David  ,  &  Jerufalem  civitatem  , 
quam  elegi  ex  omnibus  tribubus  Ifrael  : 

3  j .  eo  quod  dereliquerit  me  ,  &  adoraveric 
Aftarthen  deam  Sidoniorum  ,  &  Chamos  deun» 
Moab ,  &  Moloch  deum  filiorum  Ammon :  &  non 
ambulaverit  in  viis  meis,  ut  faceret  juftitiam  coram 
me ,  &  pricepta  mea  &  judicia ,  ficut  David  pa- 
ter ejus. 

54.  Nee  auferamomne  regnum  de  manu  ejus, 
fed  ducem  ponam  eum  cunftis  diebus  vita  (ux  , 
propter  David  i'ervum  meum  ,  quem' elegi ,  qui 
curtodivit  mandata  mea  &  pracepta  mea. 

3  5 .  Auferam  autem  regnum  de  manu  filii 
ejus ,  &  dabo  tibi  decem  tribus  : 

36.  filio  autem  ejus  dabo  duo  Iceptra,  ut  lit  36.  filio  autem  ejus  dabo  tribum  unam  ,  ut 
pofitio  fervo  meo  David  omnibus  diebus  coram  remaneat  lucerna  David  fervo  raeo  cundis  die- 
me  in  Jerufalem  ci\itate  ,  quam  elegi  milli  ut  po-  bus  coram  me  in  Jerufalem  civitate  ,  quam  ele- 
nam  nomen  meum  ibi.                                            gi  "t  eflet  nomen  meum  ibi. 

37.  Et  accipiam  te ,&  regnabis  in  quibus  con-  37.  Te  autem  aflumam  ,  &  regnabis  fuper 
CUpifcit  anima  tua,  &  tU  eris  rex  in  Ifrael.  omnia  qu^  defiderat  animatua  ,  erifque  rex  fu- 

Not.cadVersionemantiquam. 

ad  verbum  quadrant.  Eadem  fimiliter  Itg.  Cypr.  1.  de 
unit.  Eccl.  p.  I9<5.  b.  exceptis  his  in  fine,  ut  pcnam  ne- 
vien  meum  illU  t  ut  inf.  Tt.  56.  loco  ex  omn2hui  lyibubus 
Ifratl. 

tr,  55.  Pleraque  concordant  cum  GraEco  ,  hacc  tanciim 
variant;  fcilicet  initio  deed  vox  Saionmt,  pauloque  poft 
pro  idotd  tmmttndo ^  eft  ^Si>C'/i^nlt  ,  ahotmtiiUzoni  ;  item 
proCiimrt,  Xajuc'f;,  &  pro  leq.  idolo -^  k.  tw;  ti'Sc^^oii; ,  ^ 
tdaltf  ^  fola  edit.Compl.  hab.  e;V'w?,w  ;  exinde  pro  reijgis' 
711-,  lie  ,  •sTf^cox^'^M*'^'?  offetidiculo  ^  ut&  cV  t«?^  o^ei"?  ^l^» 
««  "Jtis  ntets ,  loco  in  vias  ineaf ;  demum  to  £t/6;;  limpli- 
citer ,  loco  quod  rtiium  efi ,  abfque  feq.  pcit. 

If".  34.  Gr.  pro  in  diebus  -vitx  ejus ,  hjec  hab.  Stan  «*•- 
7(Taar3/<EKc?  ciif'inai,e>fj.a.[  wtu  lux'iK^  Ta?  »,«££«;  r»t; 
^a'lV^  at'T?  ,  quoniam  rejijlens  reji^am  ei  omnes  dies  vittt 
ejus ,  pauloque  poft  verbo  elegi  ,  addit  ccuray ,  eum  ,  de- 


A  D 

Doin.  p.  III.  b.  hjcc  hab.  Et  excila-jit  Dominus  fatanan 
iff,  Salomcni.  Similiter  Hilar,  in  Pf.  139.  p.  528.  a.  Ex- 
ctta-jit  Vom.  fatanam  Salomoni ,  additque,  Ader  Idum.tum  , 
ut  lup.  in  Gr, 

If.  29.  Poft  hoc  ,  in  via  ,  hxc  interponuntur  Graece  ,  j, 
nT.'s-MO;»  dvTir  h  ti;;  o'Jf ,  Cf  removit  enm  de  %-ia  ,  quae 
oraittit  Lucif.  reliqua  ad  verbum  quadrant,  praeter  feqq. 
nonnihil  immutata  ,  'Itj.'jSoK^  ,  f  to  Jeroboas ,  'Ax'"-  2«- 
MinVii?,  pro  Achias  Sthriites ,  (  folus  Alex.  'Ax'«0  ""^''' 
vieiCe^M/^ii'.f  ,  amiHtis  ,  pro  opertus,  abfque  feq.  erat  i 
demum  filn: ,  fsli  ■,  pro  erant. 

t.  30.  Gr.  delet  habebat ,  &  pro  fcijfuris ,  leg.  fi-ffio.- 
1a  ,  fctjpiras ;  reliqua  ut  in  Lat.  lup. 

f.  31.  Ne  verbum  quidemvariat  in  Grsco  ;  deeft  tan- 
tiim  ad ,  ante  Jeroboam.  Similiter  hahet  Cypr.  1.  de  unit. 
Eccl.  p.  191S.  b.  Sfime  tibi  decem  fcijfitras :  quia  h.!C  dtiit 
Dominus :  Ecce  fciiido  regnum  de  manu  Salomonis  ,  i^  da- 
bo l:b:  decem  fceptra  :  Gr.  f  iioTd  ,  rumpo  ,  jrango. 
■     t.  51.  Gr.  addit  »  «i/tjT,  in  «<«,  vetbo  elegi  ;  c«ter» 


leiis  his  pofterioribus  ,  quomam  contra  Jactam ,  &c. 
■fTf,  J  J.  j6.  37.  Hjsc  tola  liiniliter  habentur  Grstce. 


LIBER     III. 

VULGATA     NOVA. 


R  E  G  U  M.     Cap. 
V  r  R  s  I  o 


XII. 

A  N  T  I  Q  U  A. 


57' 


■JR.  Kr  ciir  ,  fl  ciiflodicris  omnia  quxcunque  lut,/.Cal,uiifup, 
prxccpcro  tilii,  &:  iciis  in  vins  mcas,  &  feccris 
c]iiod  icdliim  cit  in  conlpcctii  mco,  &  cuftodic- 
ris  piaccjn.i  mca  &  mandara   mea  ,  ficiit  feiit 
David  IcTMis  mens :  cro  tecum,  &:  xdifitabo  tibi 


per  Ifr.li:!. 

J  8.  Si  igirui-  aiulieris  omnia  qurc  pr.tccpcro  ti- 
bi ,  &  ambiilaveris  in  viii  nu'is ,  &  fcccris  quod 
rcftiiiii  e\\  coram  mc  ,  ciifloclicns  mandata  iiKa 
&  pr.L'Ccpta  mca  ,  licut  fecit  UavicI  Icrvus  mcus  : 
ero  tecum  ,  &  xciiticabo   tibi  domum  fidelcm  , 

quomodo  .tditicavi  David  domum,  &  tradam     domum  fidc'lcm,  (icut  xdificavi  David 
tibi  Ifraiil ; 

VUXGATA        NOVA. 

39.  ik  affligam  fcmcn  David  fuper  lioc ,  verun- 
tamen  non  cuiidis  diebus. 

^o.  Voluit  ergo  Salomon  interficcre  Jeroboam  ; 
qui  furrexit ,  &  aufugit  in  /Kgyptum  ad  Sefac  regem 
il^gypti ,  &  fiiit  in  yiigypto  ufque  ad  mortem  Salo- 
nionis. 

41.   Reliquum   autem  verborum    Salomonis ,   & 


omnia  qua:  fecit  ,  &  fapientia  ejus  :  ecce  univerfa 
fcripta  funt  in  libro  verborum  dierum  Salomonis. 

4i.  Dies  autem,  quos  regnavit  Salomon  in  Jcnt- 
falem  fuper  oninem  ifraci  ,  quadraginta  anni  funt. 

4).  Dormivitque  Salomon  cum  patribus  fuis  ,  & 
fepiiltus  eft  in  civitate  David  patria  fui ,  rcgnavitquc 
Koboara  Hlius  ejus  pro  eo. 

No  TA    AD    Version  F.  M    antiquam.- 

t.  38.  Vix  pauca  de  h'n,  Gisco  diffimilia  ,  nempe  lo'.jf      todinis ,    pro  quo  n  ipuntixScei,  cuflidkrido  ;   item  infra 


me.M  ,  pro  quo  «J  sT?  nv  , 


'lis  1  pauliiquc  poll  ,  2/  '"/"      prseponitur 


hiiic , 


ero  tecum. 


CAPUT       XII. 


Z.Far 
10.  I. 


illuc  enim 
ad  conffituen- 


.  t .  "T  T  Enit  autem  Roboam  in  Sichem 
\     coiigregatus  erat  omnis  Ifraci  ai 
dum  eum  regem. 

1.  At  vero  Jerobonm  filius  Nabath  ,  cum  adhuc 
ed'et  in  Mgy^pto  profugus  i  facie  regis  Salomonis , 
audita  moite  e.us ,  reverfus  efl  de  .f.g-ypto. 

i.  Mileruntque  &  vocaverunt  eum  :  venit  ergo 
Jeroboim ,  &  omnis  multitudo  Ifrael  ,  &  locuti  funt 
ad  Roboam  ,  dicentes  : 

4.  Pater  tuus  durifll-         a 14.  T'ide  Not. 

mum  jugum  impofuit  no- 
bis :  tu  itaque  nunc  imminue  paululum  de  imperio  pa- 
tristui  durilTimo,  &  de  )Ugo  graviffimo  quod  impufuit 
nobis  ,  &  ferviemus  tibi. 

5 .  Qui  ait  eis  :  Ite  ufque  ad  tertium  diem  ,  &  re- 
vertimini  ad  me.  Ciimque  abiilfct  populus , 

6.  iniit  confdium  rex  Roboam  cum  fenioribus,  qui 
afTiftebant  coram  Salomone  pntre  e]us  cum  adhuc  vi- 
veret ,  &  ait :  Quod  datis  mihl  conlilium ,  ut  relpon- 
deam  populo  buic  .' 

7.  Qui  dixerunt  ei  :  Si  liodie  obedieris  populo 
huic  ,  &  fervieris ,  &  petition!  eorum  cefleris  ,  locu- 
tufque  fueris  ad  eos  verba  lenia ,  erunt  tibi  fervi  cunc- 
tis  diebus  : 

VuLGATA     NOVA. 


I  ? .   Et  non  acquievit  rex  populo  :  quoniam 
averlatus  fuerat  eum  Dominus  ,  ut  fufcitaret  ver- 
Sxf.  1,1.  bum  fuum  ,  qi'od  locucus  fuerat  in  manu  Ahia 
3'-  Silonita  ,  ad  Jeroboam  (ilium  Nabath. 

16.  Videns  itaque  populus  quod  noluidet  eos 
audire  rex  ,  refpondit  ei  dicens  ;  QuiX  nobis  pars 
in  David  >  vel  qu.-e  hxreditas  in  rilio  Ifai  ?  Va- 
de  in  tabernacula  tua  Ifrael ,  nunc  vide  domum 
tuam  David.  Et  abiit  Ifrael  in  tabernacula  fua. 


VlTLGATA     NOVA. 

8.  qui  dereliqult  confilium  fenum ,  quod  dederant 
ei ,  &  adhibuit  adolefcentes  ,  i|ui  nutriti  fiierant  cum 
eo  ,  &  alliflebant  illi , 

9.  dixitque  ad  cos  :  Quod  mihi  datis  confilluni  ,  ut 
refpondeam  populo  huic  ,  qui  dixerunt  mihi  :  Levius 
tac  jugum  quod  impofuit  pater  tuus  fuper  nos  ? 

10.  Et  dixerunt  ei  luvenes  qui  nutriti  fuermt  cum 
eo  :  Sic  loqiicris  populo  huic  ,  qui  locuti  funr  ad  te, 
dicentes  :  Pater  tuus  aggravavit  jugum  nofirum ,  tu 
releva  nos.  Sic  loqueris  ad  eos :  Minimus  digitus  meus 
grolTior  eft  dorfo  patris  mei. 

1 1 .  Et  nunc  pater  meus  pofuit  fuper  vosjugum  gra- 
ve ,  ego  autem  addam  fuper  jugum  veftrum  :  pacer 
meus  cecidit  vos  flagellis ,  ego  autem  c.-gdam  \os  fcor- 
pionibus. 

1 1 .  Venit  ergo  Jeroboam  ,  &  omnis  populus  ad 
Roboam  die  tertia  ,  ficut  locutus  fuerat  rex  ,  dicens  : 
Revertimini  ad  me  die  tertia. 

I  5 .  Refponditque  rex  populo  dura  ,  dereliAo 
conlilio  feniorum  ,  quod  ei  dederant, 

14.  &  locucus  efl  eis  fecundiim  confilium  juve- 
num  ,  dicens  :  Pater  meus  aggravavit  jugum  veftrum  , 
ego  autem  addam  jugo  vertro  :  pater  meus  cecidit 
vos  flagellis ,  ego  autem  ca;dara  vos  Icorpionibus. 

Versio    antiqua. 

1 5.  Et  non  audivit  rex  plebem  :  quoniam  erat 
converlio  a  Domino,  ut  uatiieret  verbum  fuum ,  '■ 
quod  locutus  eft  in  m.inu  Achia:  Selonitx,  de  Je-  " 
roboam  filio  Nabath. 

16 Non  eft  nobis  portio  cum  David,  ne- 

que  hxreditas  in  filiis  .Telle.  Re\ertere  unulquit- '. 
que  in  tabernacula  tua  Ifraci 


Aug.JtGrat.  ^ 
h.jrh.l.  10.741. 


Amhr.  I.  I.  fjp,-, 

-■r-f- 


NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


"it.  4 14.  Horum  meminit  Ambr.  i.  z.  office.  18. 

to.  2.  91.  e.  dicens  ■.Cum  populus  Ijrarl  poft  mortem  Salo- 
monis rogajjit  filnim  ejus  Riham  ,  tit  relevaret  ler'jiees  eo- 
rum i  fer-Mtlite  dm  a ,  JJ?  p.ilernt  imperii  lempereiret  aitjleri- 
l.iiem  ,  ilium  ,  fpreto  fciiili  coiijilio  ,  de  fngge/lieme  adolefcen- 
tium  re'ponjnm  dedtffi  hrijiifmodi  ,  ijuta  i<;  onus  adjiceret 
fuper  patrium  jugum  ,  Jg  Iniora  graviorihus  fuppticiis  mu- 
i.iret. 

t.  !$■  Ita  Grice,  verbum  pro  verbo.  Rurfus  eadem 
leg.  Aug.  1.  y.  com.  Julian,  to.  10.  6^4.  a.  ab  his,  er.u 
cen-jer/io  ,  ufque  ad  Silonii.t ,  nili  quod  veibo  locutus  efl , 
pratponic  hccde  illo ,  &  loco  Achi.t ,  hab.  prcpbet.e. 

1. 16.  Ukc  anteccdunr  apud  Ambr.  Quo  rej'ponfo  exaf- 

Tcm.  1.  ^ 


per.%ti ,  refpotiderunt  populi.  Gr.  K«.'  «V.'K/iifif,  vel  uc  in 
edit.  Aid.    axsx^i'fixfia»',   0  ^a5^  t^  jS-^ei^cr,   yj-yxr'  deindc 

Ti'^  vuTr  ^ipiy  or    AoiuiJ' i  i.  hx  t^f  v.uTr er  uiS'ltnTxi' 

'A-s-jTffj^e  'U(Vcyi^  i/;  ri  ,  &c.  Mf.  Alcr.  'Ax:Tf rvt  t '; 
Tec.:..  'lis^«\'  edit,  veto  Compl.  'A-i'fsyJ'^^'  in-^.-.i  s.'s 
TO  ex:'i!i!,ui  Q>^  'l-g^y\.  Addit  Ambrol.  Ononiam  tie  bom» 
neque  in  principem ,  ttetjue  in  d'icem  trit  nobis  ;  qux  abfunc 
a  Grjcco  :  hoc  etiam  ultimum  it:j  nobis ,  decft  in  pluribus 
ac  pouoribus  Ambr.  Mfs.  quorum  edam  nonnuUi,loco  in 
dueem  ,  ferunt  in  judieem.  Hieron.  in  Ifai.  8.  to.  3.  -^6. 
{,  hrc  hab.  Xcm  rjl  nobis  portio  in  Dei- id ,  ruejue  bTreditJs 
in  filio  JefTe.  Ambrof.  veio  ep.  81.  to.  2.  1099.  l".  Son 
ejl  nobis  portio  in  Jeuob  ,    ntque  hxrrdii.ts  in  Ijruel,  Vide 

Cccc  ij 


572  LIBER 

V  U  L  G 
Super  filios  autem  Ifrael ,  quicunque  habita- 


III.     RE  GUM.     Cap.    XII. 


bant  in  civitatibus  Juda ,  regnavit  Koboara 

18.   Mifit  ergo  rex  Roboam  Adiiram  ,  qui  erat 
fuper  tributa  :  &  lapidavit  eum  omnis  Ifrael ,  &  rnor- 
VeRSIO     ANTIQUA. 

imif.  c.,1. 1.1.  Jt      zo.  Et  fadiim  eft  ut  audivit  omnis  Ifrael ,  quo- 
ni.apcft.ii}./.    ni.iin  reverlli!.  eft  Jeroboas  ex  .'Egypto,  &  mile- 

runr,  &  vocaveiunt  eum  in  fynagoga ,  &  regni- 

flcaverunt  cum  in  liVael 


ATA       NOVA. 

ruus  eft.  Porro  rex  Roboam  feftinus  afcendit  currum  i 
&  fugit  in  Jerufalem  : 

19.  recelTitque  Ifrael  k  domo   David  ,  ufquc  in 
prcefentem  diem. 

VULGATA      NOVA. 

10.  Faftum  eft  autem  ciim  audillet  omnis  If- 
rael ,  quod  reverfus  efl'et  Jeroboam  ,  miferunt , 
&  vocaverunt  eum  congregate  coetu  ,  &  confti- 
ruerunt  eum  regem  fuper  oninem  Ifrael ,  nee  fe- 
curus  eft  quifquam  domum  David  pnter  tribum 
Juda  folam. 


V  U  L  G  A  T  A 

i  I.  Venit  autem  Roboam  Jerufalem  ,  &  congre- 
gavit  univerfam  domum  Juda,  &  tribum  Benjamin, 
centum  oftogmta  millia  eledorum  virorum  bellato- 
rum  ,  ut  pugnarent  contra  domum  Ifrael  ,  &  redu- 
cerent  regnum  Roboam  hlio  Salomonis. 
1.  Par.  11. 2.  S  11.  Fadhjs  eft  autem  fermo  Domini  ad  Semeiam 
virum  Dei ,  dicens  : 

i  5 .  ioquere  ad  Roboam  filium  Salomonis  regem 

V  E  R  s  I  o 

lucif.Cal.«bifup.      *  Et  rcx  SalomoH  dormivit  cum  patribus 

3.1}. './.£.  fuis  in  civitate  David,  &  regnavit  filius  ejus 

Roboam  pro  eo  in  Jerulalem  :  &  erat  lexde- 


N  O  V  A. 

Juda  ,  &  ad  omnem  domum  Juda  ,  &  Benjamin ,  & 
reliquos  de  populo  ,  dicens  : 

14.  H«c  dicit  Dominus :  Non  afcendetis,  neque 
bellabitis  contra  fratres  veftros  filios  Ilrael  :  reveita- 
tur  vir  in  domum  fuam  ,  h  me  enim  fa<£tum  eft  vi»- 
bum  hoc.  Audierunt  fermonem  Domini  ,  &  reverfl 
funt  de  itinere  ,  ficut  eis  prasceperat  Dominus. 


cim  annorum  ciim  regnaret,  & 
in  Jerufak 

VerSIO     ANTIQUA. 


nis  regnavit  in  Jerulalem 


ANTIQUA. 

*  * Et  erat  homo  ex  monte  Ephrxm 

fervus  Salomonis  ,  &  nomen  ei  erat  Jero- 
boam ,  &:  nomen  matris  ejus  erat  Sarira ,  mu- 
lier  fornicaria 


VuLGATA     NOVA. 

1 5 .  jEdificavit  autem  Jeroboam  Sichem  in 
monte  Ephraim  ,  &  habitavit  ibi :  &  egreffiis  in- 
de  rEdificavit  Plianuel. 

2.6.  Dixitque  Jeroboam  in  corde  fuo  :  Nunc 
revertetur  regnum  ad  domum  David, 

1 7 .  fi  afcenderit  populus  ifte  ut  faciat  facri- 
ficia  in  domo  Domini  in  Jerufalem  :  &  converte- 
tur  cor  populi  hujus  ad  dominum  fuum  Roboam 
regem  Juda  ,  interticientque  me  ,  &  revertentur 
ad  eum. 

i8.  Et  excogitate  confilio  fecit  duos  vitulos     Tikx. 
aureos  ,  &  dixit  eis  :  Nolite  ultra  afcendere  in  J- 
Jerulalem  :  Ecce  dii  tui  Ifrael ,  qui  te  eduxerunt       ExoJ. 
de  terra  ^Egypti.  J*-  8. 

19.  Pofuitque  unum  in  Bethel ,  &  alterum  in 
Dan: 

30.  &  fadum  eft  verbum  hoc  in  peccatum  : 
ibat  enim  populus  ad  adoranduni  vitulum  ufque 
in  Dan, 

31.  Et  fecit  fana  in  excelfis  ,   &  facerdotes 


2.6.  Et  dixit  Jeroboas  in  corde  fuo :  Nunc  re- 
vertetur regnum  David , 

27.  li  afcenderit  populus  hie  facrificium  ofFer- 
re  in  domo  Domini  in  Jerulalem  :  &  converte- 
tur  cor  populi  ad  dominum  fuum  Roboam  regem 
Juda. 

z5.  Tunc  igitur  Jeroboas  cogitavit ,  &  abiit ,  & 
fecit  duas  vitulas  aureas ,  &  dixit  ad  populum  : 
Suiliciat  \obis  alcendifle  in  Jerufalem  :  Ecce  funt 
dii  tui  Ifrael,  qui  reduxerunr  te  de  terra  .tgypti. 

zt).  Et  pofuit  unam  in  Bethel,  &  unam  dedit 
in  Dan : 

30.  &  fadtum  eft  hoc  verbum  in  peccatum: 
&  antecedebat  populus  ante  faciem  unius  vitula; 
ufque  Dan. 

3 1 .  Et  fecerunt  domos  in  excelfum ,  &  fecit 
facerdotes  partem  aliquam  populi,  qui  non  erant    de  extremis  populi ,  qui  non  erant  de  filiis  Levi.  n.  ij 
ex  liliis  Levi. 

NoT/E    AD    Versionem    antiquam. 


1.  Far. 


A  D 

lis  Au(5l.  1.  de  promiff.  ap.  Profp.  p.   ijy.  a. 

T^.  20.  Vix  unum  aut  alcerum  variat  Grxce ,  nempe  , 
«i"?  ™  Qum;u-,>i>  .  pro  in  finagog^  ,  &  'UoyZmr.fi. ,  loco 
JeTchnas. 

*  Hsc,  ut  &  alia  muko  plura  fequuntur  ibid,  in  Gr.Vat. 
nempe  poft  if".  24.  qux  ahfunt  ab  edit.  Compl.  licut  a 
Ml.  Alex.  &  aVulg.  faltem  eo  loci.  Obfervat  Nobilius  in 
aliquo  libro  ilia  ipfa  fignis  quibufdam  elTe  notata,  qui- 
bu5  indicetur  ea  multis  modis  elfe  repetita  ,  tranfpo- 
llta  ,  confufa,  male  cohxrentia.  Quj:  vero  hie  fequuntur 
de  Lucitero  ,  nil  differunt  a  Gr.  lup.  nili  quod  pro  dor- 
mivit ,  legitur  xc;.«aTa/  ,  Jcrmit ,  &  port  Juis ,  iierum  fe- 
quitur  k.  ^a.-Jrlilcti  niik  T^j-oarffic  cc:.t^  t  •^  Jepelnur  cum 
fnirihus  fuis;  exinde  pro  Jj  ernt ,  fie,  m:;  i.y ,  cumfiliu! 
tjpt ,  &  pro  I'iginti  ,  J^tiJ  ;xx  ,  dnchcjm  ;  in  edit.  Aid. 
i^oixi-TtTx  ,  feptimiiecim.  Vid.  2.  Paralip.  9.  51. 

**  Ifta  refpondent  V'ulgatac  c.  11.  t.  25.  nee  differunt 
a  Grafco  ,  nifi  duplici  vetbo  erat ,  quod  deeft ,  &  ante  Je- 
roboam ,  &  ante  Sarira. 

t.i6.  Gr3cce,ante  ;n(nc ,  ponitiuri'/s'',  ecce,  ficut  ante 
David,  hoc,  sii  clicr ,  in  domum  1  reliqua  ad  verbum  ut 
fupra. 

t.  17.   Cunda  concinunt  cum  Grxco ,  nifi  quod  loco 


ad  dominum  fuum  Roboam  ,  Icgimr  -crco;  XfCfcc  ^  xig^e» 
aVriJ»  'n'fli  "PsooaV  ,  &  in  fine  port  ]»da  ,  fequltur ,  ^ 
aV:XT£CKOi'  ^s  ,  ^  Occident  me. 

Tt.  28.  Horum  loco  ,  Tunc  igitur  Jeroboas  cogitavit  ,  Gr. 
hab.  Kai  iQvMiJtyjo  0  (.MiMvi  ,  £t  confilium  \cefit  rex  i  re- 
liqua quadrant ,  nili  quod  habetur  Gr.jece ,  ai'aSa.i'fft'  ,  ap- 
cendere  ,  pro  afcendijje ,  abfque  verbo  funt  ,  pod  ecce  ;  & 
pro  qui  reduxermit ,  fie,  0/  aV«7a^o)'7£$,  mel.  Alex,  cod, 
ci  oVii>a-,or. 

ft.  29.  Itidem  Grscce. 

Tt.  50.  Similiter  in  Grxco  ,  unoexcepto  iTropsuslo  ,  ibat, 
pro  antecedebat  ,  deleta  voce  vitula  :  cod.  Vatic,  in  fine 
addit  K.  eixosiy  -rir  ch'.t  Ki>f.iV  ,  fS  dimijerunt  domum  Do- 
mini ,'qus  defunt  in  Mf.  Alex,  ac  edit.  Compl.  Ambrof. 
ep.  66.  to.  2.  10 JJ.  b.  &iq\i  ,  Hieroboam  hoc  genus  facrile- 
git  induxill'e  ,  ut  popithts  Hebrxorum  adoiaret  vttulas  au- 
reas. Item  Tertul.  adv.  Jud.  c.  i.  p.  ijj.  Judaeos  cum 
Hieroboam  vaccas  anreas  C)  1""^  coluilTe. 

1^.  31.  Gr.  loco  fecerunt ,  hab.  eVciuie  ,  fecit,  ficut  =V 
v-\\*.hu:y ,  ftfper  excetft,  pro  in  excelfum;  item  int.  locopO' 
ptili,  fie,  in  T?  I'M,  de  populo i  teliqua  ad  verbum  uc 
fupra. 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    X 1 1 T. 


VULGATA      NOVA. 

51.  Conftituitque  diem  folemncm  in  mcnfe 
Oilavo ,  quintadecinia  die  menlis  ,  in  limilitudi- 
nem  IblemnlMtis  ,  qu.T  celebrabatur  in  Juda.  Et 
afcendens  altare,  fimiliter  fecit  in  lietliel  ,  ut  ini- 
niolaret  vituli,> ,  quos  fabiicatiis  fueiat  ;  confti- 
tnitque  in  Betliel  Hiterdotes  excelibrum  ,  qua; 
fecerat. 

) ;.  Ec  afcendit  luper  akare  quod  extruKerat 
in  Betliel  ,  quintadecima  die  menlis  oitavi ,  quern 
finxerat  de  corde  fuo  :  &  fecit  iblemnitatcm  filiis 
Ifrael ,  &  afcendit  fuper  altare  ,  ut  adoleret  in- 
cenfum. 

Not*    ad    Ver 


Ve 


57^ 


R  S  1  O      A  N  T  I  Q  U  A . 

32.  Et  fecit  Jeroboas  diem  feftum  in  mtnk  ^«"f.Cai.iiii/uf, 
oftavo,inqiiint<uiecima  mends,  feciindum  diem 
feftum  Juda.  lit  alcendit  in  iaciaiio,  quod  fecit 
in  Betliel,  ut  lacriticarctante vituUs,  qu.is fecit: 
&  conftituit  in  Bethel  lacerdotes  excellorum , 
quos  fecit. 

:;  >  Et  afcendit  in  facrarium  quod  fecit ,  in  quin- 
todecimo  die  menfe  oftavo,  in  die  fofto,  quern 
tinxit  a  corde  liio  :  &  fecit  diem  feftum  filiis  If- 
rael ,  &  afcendit  in  ficrarium ,  ut  facrificaret. 


SIGN  EM      ANTIOUAM. 


■S?.  51.  Diffimilia  nonnulla  halientur  Grsce  ,  nempe 
poil  vocem  decim.x  y  addirur  v/i^^pa-,  die  ^  5c  pro /«//d  ,  lie, 
THf  cV  7)7  ^l^Jxy  tj'ti  in  terra  jmla  i  Tola  edit.  Compl. 
habet  »  t«  'Ik'/k  ;  exinde  pro  in  JMniria  ,  lie  ,  t-rl  to 
^''narKSiw»  piper  altare  ,  &  pro  ant:  vitiila! ,  tccT;  Ad- 
/«a'*Eij  ,  -jititlabus.  Eadem  lurfu:  leg.  idem  Lucif.  infra  , 
2ii5.  f.  excepiis  his  :  in  die  fijlo  ,  quod  addic  voci  «rf.i^o, 
«Jemto  feq.  in  ;  item  facrificiiwi ,  pro  Jacrario  ,  &  vitiili!. 


loco  ante  'vittilas, 

t.  55.  Optimc  fibi  conrtat  Lucif.  inf.  col.  iirt.  f.  ubi 
eadem  iteium  :e(ert  ;  tollit  lameti  in,  cum  Gr.  ante  vo- 
cem    quinto ,  fola  Compl.   addit  ;  item  pro  a  corde  ,  hic 
hab.  Lucif.  in  corde ;  Gr.   veto  i-iri  )cxpj  Ixi; ,   (Icut  fVi  t*„i^ 
B'^fia.inS,!'''  <  fni>er  altare.,  hic  &  infra,  loci  in  Jacrariumf^ 
polito  cV  ,  ante  menje  ;  reliqua  ut  in  Lat.  fup. 


CAPUT     XIII. 


VuLGATA     NOVA. 

1.  "f^  T  ecce  vir  Dei  venit  de  Juda  in  fermo- 

fi-^  ne  Domini  in  Bethel  ,  Jeroboam  ftante 
fuper  altare ,  &  thus  jaciente. 

1.  Et  exclamavit  contra  altare  in  fennone  Do- 
mini ,  &  ait  :  Altare ,  altare ,  ha.'C  dicit  Dorai- 
4.  Rf^.  nus  :  Ecce  filius  nafcetur  domui  David  ,  Jolias 
23.16.  nomine,  &  iminolabit  fuper  te  facerdotes  excel- 
forum  ,  qui  nunc  in  te  thura  fuccenduut ,  &  ofTa 
hominum  fuper  te  incendet. 

5.  Deditque  in  ilia  die  fignum ,  dicens  :  Hoc 
erit  lignum  quod  locutus  eft  Dominus  :  Ecce  al- 
tare fcindetur ,  &  etFundetur  cinis  qui  in  eo  eft. 

4.  Ciimque  audiifet  rex  fermonem  hominis 
Dei,  quern  inclamavera:  contra  altaie  in  Bethel , 
extendit  manum  fuam  de  altari,  dicens  :  Appre- 
hendite  eum.   Et  exaruit  manus  ejus  ,  quam  ex- 


E 


Versio    antiqua. 


bo  Domini  in  Bethel,  &  Jeroboam  ftabat 
fuper  aram  fuam,  facrificare. 

i.  Et  propheta  invocavit  ad  aram  in  verbo 
Domini,  dicens  :  O  facrarium,  facrarium,  hsc 
dicit  Dominus :  Ecce  liliiis  nafcetur  in  domo  Da- 
vid, &  Jofias  crit  nomen  illi,  &  ftcrificabit  in 
te  ftcerdotes  excelforum ,  qui  facrificant  in  te  j  & 
offa  hominum  comburet  in  te. 

3.  Et  dabit  in  ilia  die  prodigium ,  quod  locu» 
tus  eft  Dominus  :  Ecce  tacrarium  difrumpetur, 
&  efFundetur  pinguedo  qua;  eft  in  eo. 

4.  Et  faftum  eft  ut  audivit  \erba  hominis  Dei 
invocantis  in  aram  ,  qux  in  Bethel  erat ,  iS:  ex- 
tendit  manum  fuam  ad  aram ,  dicens :  Apprehen- 
dite  eum.  Et  arida  facia  eft  m  inus  regis ,  quam  ex- 

tenderat  contra  eum  ;  nee  valuit  retrahere  earn     tendit  in  eum  :  &  non  potuit  redlicere  eam  ad  fe. 
ad  fe. 

5.  Altare  quoque  fcilTum  eft,  &  effiifus  eft  5.  Et  ficrificiuiT)  ruptum  eft,  & efFuft eft  pin- 
cinis  de  altari,  juxta  fignum  quod  pra;dixerat  guedo  ejus  a  facrario,  fecundiim  prodigium  quod 
vir  Dei  in  fermone  Domini.  '^ 

6.  Et  ait  rex  ad  virum  Dei  :  Deprecare  fa- 
ciem  Domini  Dei  tui  ,  &  ora  pro  me ,  ut  refti- 
tuatur  manus  mea  milii.  Oravitque  vir  Dei  faciem 
Domini ,  &  reverfa  eft  manus  regis  ad  eum ,  iJc 
fliila  eft  ficut  prius  fuerat. 


T.iicif.l.  l.Je  rrg, 
apofl.ziG.f.g. 


dixit  homo  Dei  in  \erbo  Domini. 

6.  Et  refpondit  rex ,  &:  dixit  homini  Dei :  Ro- 
ga  faciem  Domini  Dei  tui ,  ut  revertatur  manus 
mea  ad  me.  Et  rog.ivit  homo  Dei  faciem  Domi- 
ni ,  iSc  re\erfa  eft  manus  regis  ad  eum ,  6c  hCta. 
eft  ficut  prius  fuerat. 

NoTvE    ad    Version  em    antiquam. 


Tf.  I.  Ira  in  Grseco  ,  praeter  vocemyJ*/!»»,  poll  aram  , 
quae  abefl  ;    in  Mf.   tamen  Alex,  ac   edit.   Aid.  addiiur 

t.i.  In  Groeco  varietates  paucae,  nee  magni  ponde- 
ris ,  nempe  initio  deefl:  propheta  ,  &  pro  dicens ,  legitur 
i-i  n-Kt ,  ^  dixit  ;  deinde  loco  O  furariam  ,  facraritim  , 
iic  ,  Qvi.a.SKtim  ,  tuoixriie'»'  •>  Altare,  altare;  &  pro  naf- 
ctttir  in  domo,  tUIsIki  t£  oi'x» ,  «ajcitur  donim ,  demta 
conjunftione  2?  >  ante  Jojias  ,  cum  feq.  erit  i  paulo  vcro 
poll  editt.  vitiose  ponunt  inter  ,  ante  facerdotes  ,  loco 
in  te ,  <juod  emendavimus ;  in  Gr.  enim  =V/  Qi  ,  ibi  A: 
infra  non  femel.  Tichon.  reg.  4.  58.  b.  lixc  hab.  Altare, 
altare  ,  hxc  dicit  Dominus  :  Ecce  fililis  nalcetnr  de  domo 
David,  hjiat  nomen  illi.  Hilar,  prolog,  in  PI.  n.  4.  Al- 
tariltm  ,  altaritnn  ,  hxc  dicit  Doniinris :  Ecce  jihtis  nafcetitr 
Da-jid ,  J.ijias  ttoimn  ejus.  Hieron.  epiil.  ad  Cypr.  to.  1. 
696.  a.  Altare,  altare,  h.ec  dtcit Dominus : Ecce  jtlttts  naj- 
cctttr  domni  David ,  Jojias  nomen  cjtis. 

"t.  ?.  Gr.  poll  prodigiitm  ,  fubdit  ,,>£'7«'''  Tktd  to  fv/^ff., 
dcin  &' s'^c^p^ifce  KJ^io?  ,  MyuV  dicens  :  Hoc  verhnni  (juod  , 
&c.  in  Mf.  Alex.  T'?to  t/©:;  0',  &c.  fubinde  loco /no. i- 
lir'in,  Gr.  hab.  conftanter,  ^vcix^vanv  ,  altare  ,  8c  pro 
J'JrrimpetHr  ,  pi'-jyvlxi ,  jrangittir  ,  ut  eV  avru  ,  fuper  entn  , 


pro  ill  eo  ,  detrafto  praeced.  efl  i  Mf.  Alex,  hab.  w  aurSt 
editt.  Aid.  8c  Compl.  Ida  fVaiTW. 

t-'t'  Eadem  lurlus  hab.  Lucif.  I.  de  non  conven.  cum 
hjeret.  col.  izi.  e.  ab  hoc,  ^  extendti.  Hfc  autem  va- 
riant Gr^ce  :  fcilicet  verbo  audivit  ,  additur  I  0ct6i>.sv^ 
'lillsZ-.xfi  ,  deleturque  inf.  erat,  poft  Eeihel ;  rurfus  adji- 
citur  ^zcfKiv^  ,  vetho  extendit ,  praeterquam  in  ed.  Compl. 
exinde  loco  ad  aram ,  fie  ,  aVo  t?  iuaix^r/>i'i  ,  ab  altari  i 
at  in  edit.  Aid.  cVi  to  .^icafn'cjcf ;  demum  I'Ji  sfyfdy^u, 
ecce  exaruit ,  pro  atida  faSa  (ft ,  ut  &  dctS ,  ejus  ,  loco 
regis. 

t.  5.  Eadem  repetit  Lucif.  infra  ,  1.  de  non  conv.  cum 
hacret.  col.  an.  e.  fed  \oco  Jacrificium  ,  conftanrer  Ifcg. 
jacrariiim  ;  pauloque  poll  omitiit  prodigtnm  :  Gr.  initio 
&  inf.  habet  ,5}i«iias«eiti'  ,  altare,  pro  Jacrario ,  abfque 
ejus ,  poll  pinguedo  ;  item  pro  dixit ,  ponit  iJ'xy.i  ,  dedit  ; 
reliqua  ut  inLat.  fupra. 

Tt.S.  Similiter  iterum  legit  Lucif.  1.  de  non  conv.  cum 
hiret.  col.  221.  e.  ni'i  quod  pro  Roga  faciem  ,  hab.  Roga 
a  facie,  Gr.  Aiuhui  n  rojsSMvr»  ;  8c  ultmio  proyicHf  prilis 
fuerat ,  ponit  tjiiemttdmodum  pnmiim  ,  Gr.  xata»;  to  ct^o- 
TsjOT  ;  in  casteris  etiam  non  plus  difcordat  Gra-eum  ,  ni(i 
quod  initio  hat».     Km)  u-Ttfi  0  /jokimi)?  'le^£e«/<  tm  ,  £t 


574 


LIBER     III.     RE  GUM.     Cap.  XIII. 

V  U  L  G  A  T  A      NOVA. 

7.  'Locutus  eft  autem  rex  ad  virum  Dei  ;  Ve- 
ni  mecum  ilomum  ut  prandeas  ,  &  dabo  tibi  mu- 


Versio    antiqua. 

tucif.Cni.Jtntn  7.  Et  lociitus  eft  rex ad  hominem  Dei,  &  di- 
«•(-.«.  cum  btrii.  ^jt :  IntiA  iTiecum  in  domiim  6:  piande,  «^  dabo 
**'■'•  tibi  munera.  .   . 

8.  Et  dixit  homo  Dei  ad  legem  :  Nee  fi  mihi 
dimidium  dares  domus  tux,  non  intrabo  tecum, 
nee  manducabo  panem,  nee  bibam  aquam  in  hoc 
loco : 

9.  quoniam  fie  pricepit  mihi  Dominus  in  vcr- 
bo ,  dicens :  Non  manducabis  p'anem ,  &  non  bi- 
bes  aquam ,  &  non  reverteris  in  via  qua  ibis  in  ea. 

TO.  Et  abiit  per  aliam  viam,  &  non  eftrever- 
fus  per  viam ,  qua  venerat  in  Bethel. 

1 1 .  Et  propheta  aUus  habitabat  in  Bethel ,  &; 
venerunt  filii  ejus ,  &  nunciaverunt  ei  omnia  ope- 
ra ,  qux  tecerat  homo  Dei  die  illo  in  Bethel ,  &: 
\erba  qux  locutus  eft  regi ;  &  averterunt  faciem 
4,patris  llu. 

-  1 2.  Et  locutus  eft  ad  eos  pater  eorum ,  dicens : 
Qua  via  abiit  ?  Et  demonftraverunt  filii  ejus  viam , 
per  quam  ierat  homo  Dei,  qui  venerat  ex  .luda. 

15.  Et  dixit  filiis  fuis :  Steriiite  mihi  alinam. 
Et  ftraverunt  ei ,  &;  afcendit  fuper  illam , 

1 4.  &  abiit  poft  hominem  Dei ,  &  invenit  eum 
fedentem  ilib  arbore  ihcis :  &  dixit  ei :  Si  tu  es  ho- 
mo Dei  qui  venifti  ex  Juda  ?  Et  dixit  :  Ego  lum. 

1 5.  Et  dixit  ei :  Veni  mecum ,  &  manduca  pa- 


nem. 

16.  Et  dixit  :  Non  poflum  reverti  tecum,  ne- 
que  manducare  panem ,  neque  bibere  aquam  in 
hoc  loco : 

17.  quoniam  fie  prsecepit  mihi  in  verho  Do- 
minus, dicens:  Non  manducabis  panern  ibi,  & 
non  bibes  aquam  ibi,  &  non  reverteris  inde  per 
viam  quam  ieris. 

1 8.  Et  dixit  ad  eum  :  Et  ego  prophetes  fum 
ficut  &  tu :  &  angelus  locutus  eft  ad  me  in  ver- 
bo  Domini ,  dicens  :  Reduc  eum  ad  te  in  do- 
mum  tuam ,  &  manducet  panem ,  6c  bibat  aquam. 
Et  mentitus  eft  illi , 

19.  &  reduxit'eum  :  &  manducavit  panem  in 
domo  ejus,  &  bibit  aquam. 

-o.  Et  £tcl:um  eft,  iedentibus  illisadmenfam, 
verbum  Domini  ad  pleudoprophetam ,  qui  redu- 
xit  eum. 

i  I .  Et  dixit  ad  hominem  Dei ,  qui  venerat  ex 
Juda  ,  dicens ;  Ha;c  dicit  Dominus :  Propter  quod 
exacerbafti  verbum  Domini,  &  non  cuftodifti 

NotjE    ad    Versionem 


8.  Refponditque  vir  Dei  ad  regem  :  Si  dede- 
lis  mihi  niediam  partem  domus  tux  ,  non  ve- 
iiiam  tecum  ,  nee  comedam  panem  ,  neque  bi- 
bam aquam  in  loco  illo  : 

9.  fic  enim  mandatum  eft  mihi  in  fcrmone 
Domini  prscipientis  :  Non  comedes  panem ,  ne- 
que bibes  aquam  ,  nee  reverteris  per  viam  qua 
venifti. 

10.  Abiit  ergo  per  aliam  viam,  &  non  eft 
reverfus  per  iter,  quo  venerat  in  Betl-.el. 

1  I .  Prophete?  autem  quidam  fenex  habitabat 
jn  Bethel ,  ad  quern  venerunt  filii  fui ,  &  narra- 
verunt  ei  omnia  opera ,  qui  fccerat  vir  Dei  ilia 
die  in  Bethel  :  &  verba  qu.t  locutus  fiaerat  ad 
regem  ,  narraverunt  patri  luo. 

11.  Et  dixit  eis  pater  eorum  :  Per  quam  viam 
abiit  ?  Oftenderunt  ei  filii  fui  viam  ,  per  quam 
abicrat  vir  Dei ,  qui  venerat  de  Juda. 

1 3 .  Et  ait  filiis  fuis  :  Sternite  mihi  afmum. 
Qui  cum  ftravifl'ent,  afcendit  , 

14.  &  abiit  poft  virum  Dei ,  &  invenit  eum 
fedentem  fubtus  terebinthum  :  &  ait  illi  :  Tune 
es  vir  Dei  qui  venifti  de  Juda  ?  Refpondit  ille : 
Ego  fum. 

1 5 .  Dixitque  ad  eum  :  Veni  mecum  domum , 
ut  comedas  panem. 

16.  Qui  ait :  Non  poffiim  reverti,  neque  ve- 
nire tecum ,  nee  comedam  panem ,  neque  bibam 
aquam  in  loco  ifto  : 

17.  quia  locutus  eft  Dominus  ad  me  in  fer- 
mone  Domini ,  dicens  :  Non  comedes  panem  ,  & 
non  bibes  aquam  ibi ,  nee  reverteris  per  viam 
qua  ieris. 

18.  Qui  ait  illi :  Et  ego  propheta  fum  fimi- 
lis  tui  :  &  angelus  locutus  eft  mihi  in  fermone 
Domini ,  dicens  :  Reduc  eum  tecum  in  domum 
tuam  ,  ut  comedat  panem  ,  &  bibat  aquam.  Fe- 
fellit  eum , 

1 9.  &  reduxit  fecum  :  comedit  ergo  panem 
in  domo  ejus ,  &  bibit  aquam. 

10.  Cumque  federent  ad  menfam  ,  hStus  efl 
fermo  Domini  ad  prophetam,qui  reduxerat eum. 


2  I.  Et  exclamavit  ad  virum  Dei ,  qui  vene- 
rat de  Juda,  dicens  :  Hxc  dicit  Dominus  :  Quia 
non  obediens  fuifti  ori  Domini ,  &  non  cuftodif- 


Jixit  rex  Jerahtiam  homini ;  fed  in  Compl.fic  :  Kotl  ctVsx/).'- 
^M  0  ^x'ty^v^  ,  H-  eTt;  tu-'  fubinde  loco  ut ,  ponic  ^  ,  & 
pro  reverfa  eji  nuinui ,  iic ,  £Ves-/>£4-  "^^'  X^^^  '  reduxit 
maniim;  in   fola  Compl.  «'  x^'P- 

•t.j.  In  GrKCO  deeft  ^  dixit;  loco  vero  munera,  eft 
S^ifio.  ,  donnm ;  reliqua  ut  fup. 

Tf".  8.  Vix  melius  e  Gracco  ,  nifi  excipias  ifta  ,  nee  ji  nitbi 
dimidium  d.tres  ,  pro  quibus,  sot/  (^«;  ftn  to  ii/Liiiu ,  Jidede- 
ris  mihl  dimidium. 

■t.  9.  Cuntla  concordant  Gra;ce  ,  practer  aoriftos  iftos 

fubj.   Mil   Tjx-iK y""  ^«i Ji  ^H  sV;rf!4;;i'  item   pro 

ibii  ,  eVcfey'(::e,  ivifli, 

t.  10.  Grf  ce ,  loco  per  alium  4'inm  ,  eft  cV  o/w"  aM«  ,  in 
«/i.i  rt/;'.»  ;  pauloque  poft  ,  cf  tj?  oVo)' ,  /i  \^^^=y  «  a:/T>i  , 
in  via  ,  qua  ivit  in  ea ,  loco  per  viam  ,  q/ia  venerat, 

■Jv".  1 1.  Nonniilla  variant  Graece  :  nempc  initio,  =1?  ot^sc- 
CJth;  ,  unui  fenex  ,  loco  alius  ;  fubinde  pro  venerunt ,  «f- 
v:i/a( ,  veniiint  ,  uc  &  pro  nunciaverunt ,  AaO'-foaf/c  ,  nar- 
raverunt i  item  infra  ,  sVoi'iuc  ,  fecit  ,  loco  fecerat  ,  cum 
praepofit.  cV  ,  ante  die, 

t.  12.  Vix  pauca  difcrepant  a  Gricco ,  nempe  i°.  Qua 
via  ahtit  ?  pro  quo  n^/a  o'/w  iziirifivTai  '•>  Quali  via  ivtt  ? 
edit.  Compl.  chti^mv^i;  dein  pro  demonfiraveruni ,  Jn- 
KrJv3;v  xvT(^ ,  ojiendunt  ei  ;  ultimo  a-  ^  aivxhsv  ,  in  qua 
ghiit ,  loco  per  quam  ierat. 

t-  I  J.  Iia  Grscc  prstet  unum  >  ts/  mi ,  a^niim  ,  ad- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

ditum  voculs  ei  ;  item  fupra  ^l>  os:r ,  loco  ajsnam,  ut  in 
fine  iu-riv ,  loco  illam  ;  Ml".  lamen  Alex,  conllanter  hab. 
Til/  JreK ,  &  infra  xnnv ,  cum  Lucitero. 

"t.  14.  Gr.  habet  uVo  J^pUr,  loco  Jub  arbore  ilicis  ;  Sc 
fub  finem  addit  kutm,  ei ,  verbo  dixit ,  detratto ult.  Jnm ; 
cetera  ut  in  Lat.  fup. 

f.  15.  Itidem  Grsce. 

If'.  16.  Gr.  loco  psjptm manducare bibere-,  hab. 

Avr'jj/Ltai <px-i:,uai «i/o^a/  ,  potero manducabo 

bibam;  caetera  fimilia. 

it.  17.  Gr.  M;i  ipi-)>)f ^3  CTi'ii;,  JS'c  manducaveris.... 

ni  biberis ,  abfque  iH  ,  poft  aquam ;  edit,  tamen  Aid. 
addit  s'xer  ;  item  in  fine  ,  loco  inde  per  viam  quam  ieris  , 
iic,  fxsr  cV  TH  oVw  ^  fVofeJUs  c*'  ctt/Ti;  ,  illic  in  via  qua 
ivijli  in  ea. 

Tt.  18.  Ita  de  Gracco  ad  verbum  ,  excepto  uno  ^ ,  poft 
fout ,  quod  deeft  ,  prrtterquani  in  cd.  Compl. 

#•.19.  Gr.  transfer!  hoc  ,  in  dtmo  ejus,  poll  aquam  f 
cactera  concordant. 

t-  10.  Rurfus  iftud  ,  5  s'7£'/.=7o ,  ^  faSiim  ejl ,  transfer- 
tur  Graccc  poft  menfam  ;  loco  vero  p/eudaprophetam ,  ha- 
betur  fimphciter  ,T'c  ■sr-z^'pmyr  ;  in  cjeteris  nulla  diHImili- 
tudo. 

V".  21.  Similiter  in  Graeco.  Auguft.  edam  1.  de  cura 
pro  mort.  to.  6.  5'2i.  b.  legit  :  H,tc  dicit  Daminus :  Qrio- 
tiijm  inoicdicns  Jnifii  ori  Domini,  ^  non  (ujiiiilU  m.vida- 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   XI I L 


57J 


VULGATA     NOVA. 

ti  mandatum  quod  pr.-cccpit  tibi  Dominus  Deus 
tuus  , 

11.  &  leverfus  es ,  &  comedifti  paiiem  ,  & 
bibifti  aquam  in  loco  in  quo  pr.TCepit  tibi  ne 
comederes  panem  ,  neque  biberes  aquam  ,  non 
interctur  cadaver  tuum  in  fepulcrum  patrum 
tuocum. 

1 3 .  CJimque  comcditTet  &  bibifTct ,  ftravit  afi- 
num  fuum  piophetx ,  quern  reduxeiat. 

2,4.  Qui  cfim  abiiflet ,  invenit  eum  leo  in  via , 
&  occidit ,  &  erat  cadaver  ejus  projeftum  in  iti- 
nera :  alinus  autem  ftabat  juxta  ilium  ,  &  leo  fta- 
bat  juxta  cadaver. 

15.  Ec  ecce  ,  viri  tranfeuntes  viderunt  cada- 
ver projeftum  in  via  ,  &  leonem  flantem  juxta 
cadaver.  Et  venerunt  &  divulgaverunt  in  civi- 
tate ,  in  qua  prophetes  ille  fenex  habitabat. 

i6.  Quod  ciim  audiflet  proplieta  ille  ,  qui  re- 
duxerat  eum  de  via ,  ait :  Vir  Dei  eft  ,  qui  ino- 
bediens  fuit  ori  Domini,  &  tradidit  eum  Domi- 
nus  leoni ,  &  confregit  eum ,  &  occidit  juxta 
verbum  Domini ,  quod  locutus  eft  ei. 

17.  Dixitque  ad  filios  fuos  :  Sternite  railii  afi- 
num.  Qui  cum  l^raviffent , 

18.  &  ille  abiHTet ,  invenit  cadaver  ejus  pro- 
jeilum  in  via  ,  &  afmum  6c  leonem  ftantes  juxta 
cadaver  :  non  comedit  leo  Ue  cadavere ,  nee  las- 
fit  allnum. 

V  u  L  G  A  T  A 

19.  Tulit  ergo  prophetes  cadaver  viri  Dei,  & 
pofuit  illud  fuper  almum  ,  &  reverfus  intulit  in  ci- 
vitatem  prophets  fenis  ut  plangeret  eum. 

}o.  Et  pofuit  cadaver  ejus  in  fepulcro  fuo  :  & 
planxerunt  eum  ;  Heu,  heu  mi  frater. 

5  I .  Ciimque  planxiflent  eum  ,  dixit  ad  filios  fuos : 

VuLGATA     NOVA. 

5  5 .  Poft  verba  ha:c  non  eft  reverfus  Jeroboam 
de  via  fua  peflima,  fed  e  contrario  fecit  de  no- 
viflimis  populi  facerdotes  excel  forum  :  quicunque 
volebat ,  implebat  manum  luam ,  &  tiebat  facer- 
dos  excelforum. 

34.  Et  propter  banc  caufam  peccavit  domus 
Jeroboam  ,  &  evetl'a  eft ,  Sc  deleta  de  fuperfi- 
cie  terrs. 


Versioantiqua. 

priceptum  quod  praecepic  tibi  Dominiis  Deus  lucf.Cal.uhifuf. 
tuus , 

-1.  &  rediifti ,  &  manducafti  panem ,  &  bibifti 
aquam  in  hoc  loco  de  quo  locutus  eft  ad  te ,  di- 
ccns  :  Non  manducabis  panem  ,  neque  bibes 
aquam,  ideo  non  intrabit  corpus  tuum  in  mo« 
numentum  patrtim  tuorum. 

^5.  Et  faclumeft,  poftquam  manducavit  pa- 
nem, &  bibit  aquam,  &  ftraverunt  ei  afinam. 

24.  tt  reverfus  eft,  &  abiit,  &  invenit  eum 
leo  in  via ,  &  occidit  eum ,  &  erat  corpus  ejus 

Srojeclum  in  via  :  &  alina  ftabat  ad  eum,  &  leo 
abat  ad  corpus  ipfius. 

^5 Et  venerunt  viri  civitatisillius,  &:  locuti 

funt  in  civitate,  ubi  prophetes  Icnior  habitabat 
in  ilia. 

16.  Et  cum  audiflent,  qui  reduxerant  eum  de 
via,  dixit  :  Hie  eft  homo  Dei,  qui  e.xacerbavit 
verbum  Domini. 


zy Vide  Not.  ad  ^i.feq. 

2.2.  Et  abiit,  &  invenit  corpus  ejus  proje£lum 
in  via ;  «S:  .^(ina ,  &  leo  ftabat  luper  corpus  ejus  : 
&  leo  non  edit  corpus  illius,  neque  inlili\it  in 
afinam. 

NOVA. 

Ciim  mortuus  fuero  ,  fepellte  me  in  fepulcro ,  in  quo 
vir  Dei  fepuUus  eft  :  juxta  oda  ejus  ponite  offa  mea. 
51.  Prufecto  enim  veniet  fermo  ,  quern  pndixit 
in  fermone  Domini  contra  altare  quod  eft  in  Bethel  , 
&  contra  omnia  fana  excellbrum  ,  qus  funt  in  urbi- 
bus  Samarii. 

Versio    antiqua. 

53.  Et  poft  hoc  non  eft  reverfus  Jeroboas  ^  Ludf.Cai.  1.1.^0 
malitia  fua,  fed  e  contrario  fecit  ex  parte  populi  reg.npojt.ne.h. 
facerdotes  excelforum  :  qui  enim  volebat ,  aile- 
vabat  manum  fuam,  &  tiebat  facerdos  inexcel- 
fis. 

34.  Et  faftum  eft  hoc  verbum  in  peccatumin 
domum  Jeroboam ,  &  in  interitum ,  &.  in  extermL- 
nium  a  facie  terrce. 


Notje    ad    Versionem    a  n  t  I  q  u  a  m. 


turn  quod  prace^it  tihi  Dominns  Dcu!  tuns. 

Tlr.  2Z.   I:a  rurfum  in  Grjeco,   nili  quod  pro  Son  man- 

ditciibts ncqne  hibe; ideo  non  intrahit  ,  lie  eft  ,  Ou 

IXM  .fy.-,y\i....  K, /.li  isini  (edit.  Aid.  ^nJs  tt/ii;  j  i  fiii 

((':£'?>9«'  item  infra  Ta'p^y  ^  fepulcrum  ^  loco  monitmentujn  ^ 
quod  idem  fonat.  Aug.  I.  de  cuia  pro  morr.  to.  6.  col. 
5x1.  b.  Et  rezierjus  es  ,  ^  comedipi  panem  ,  i^  t.-hifl! /tqriam 
in  loco  tn  quo  (  Gr.  r^rcc  ^  )  pracepit  tibt  ne  comederes 
panem ,  neque  biberes  aqttam ,  non  inferetttr  cadtwer  tuum 
in  fepulcrum  pMrum  tuorum. 

■)?•.  25.  ItidemCricce,  nili  quod  pro  fhaverum  ,  legi- 
tur  iiti'jzi,! ,  jhavit ,  ut  &  tc/  'ntm  ,  ajinum ,  loco  ajinam  ; 
folus  Mf.  Alex.  hab.  th»  mr. 

ir.  24.  In  Gr.  conftanter  0  o'r;  ,  njinus  ,  ficut  ihix-i  > 
Petit ,  lemel  &  iterum  ,  pro  fl.ibat ,  abfque  ult.  ipfius  ;  cje- 
tera  plane  iimilia  ,  hoc  etiatn  excepio  ,  ma^'  duri  , 
poft  I.  jl.tbat,  loco  ad  eum,  quod  refertur   ad  corpus. 

5f .  2J.  Hjec  artecedunt  in  Grarco  ,  ficut  in  Vulg.  qua: 
omittit Lucif.  Kai  tVtf  KvJpe^  'ax^Trafsv^f^tcvoi  ,  KjiUtv  to 
^)/v<sifJLa.hv  if'^iixiJtivri/  0/  t/i  oiw,  «j  0  Muv  £iVity.<J  i'/o^^^^ 
ry  fcMC/waiV.  Et  ecce  :  viri  prxtereuntes  ,  ^  vtderunt  morti- 
tinum   projetlum  in  via  ,    i^  leo  jlabat  juxta  morticinum  ; 


vit  qui  reduxerat  eum  de  -jia ,  ^  dixit  :  Homo  Dei  hie  ejl , 
qui ,   fee.  ut  i'up. 

If.  28.  Ita  fequitur  proxime  in  Gr.  faltem  Vj-ic.  prie- 
termiffis  his  qu«  relpondent  verlui  27.  Vulg.  Nun  piura 
etiam  refert  Theodoretus  ,  tefte  Nobilio  ,  qui  addit  iti 
aliis  quibuldam   hxc  anteponi  :  Kxl  sJumr  dvj-.t  i  Kv- 

x«Ta  TO  /iM^a  K.vpiV ,  0  £A«^MiEl'  iuTU'  k,  E\x>vte  otoo?  t/(^5 
K'JT'i'  ^E-7ri:x^ctTS  ^0/  Toy  o/ok  ,  j,  eVsoa^ai'.  Et  tradtdit  eum 
Domifius  leoni ;  ^  confregit  etttn  ,  ^  occidit  eum  fecttndtnn 
verbum  Domini ,  quod  hcuius  efl  et :  ^  dixit  ad  jitiosfuos  : 
Sternite  mthi  ajmum  ,  ^  flraz'erunt.  Gr.  autem  Vat,  ver- 
fui  26.  hiEC  proxime  lubjungit  :  Kai  fV;fM/'GK  ,  j,  suf£, 
&c.  ut  apud  Lucii".  fup.  nili  quod  pro  ajtna,  confta,;ter 
hab.  0  oVo;  ,  ajimis  ,  &  pro  /?.jf.jr  ,  u^ma-.ay ,  in  plursli  j 
item  cfc-pa ,  jtixta  ,  pro  fuper ,  abfque  feq.  ejus  ;  dein 
translata  voce  >,t'i)»  ,  poft  ed:t  ;  loco  illius ,  ponit  n  aV- 
^fii^irv  T?  0£^  ,  homims  Dn  ,  deindc  <y  i  (yrer^^e  toy 
ovoY ,  ^5  non  contrivit  ajinitm ,  loco  neque  injtltvit  in  aji' 
nam. 

if.  53.  Vatiant  pluta  in  Grarco  ;  fcilicet  ipfo  initio  fie 
habetur  :  Kai /<fTa  to  /H^a  TirTO  kh  eV; ir^f^ f   Ie£^£oa:/w  » 


deinde  Kzi   Ei'oiaCoy ,  j  i%i>.wMi ,  Et  ingreffifunt  ,^  locn-      &c.  exinde  loco  fed  e  contrario,  ita  rurlus  ,  j  eVeV/s?^^  « 


ti  funt ,  &c.  quae  fup.  prjetermiflls  his,  viri  ctvitatis  il- 
lius.-edn.  Compl.  habet  fola  sf^-.ilxi  01  xtJp'.i,  h.  ,  &c. 
pauloqiie  poft ,  'aficCijrtfi ,  fenex ,  cum  Mf.  Vat.  &  al.  pro 
Jenior. 

Tt.z6.  Gr.  Kai  hxmei'    0  EV/j-fe'-J/a?  «i/toV  jV.  tw;  oJi", 
J,  ii~£f  'O  «fJpaTi:;  ri  0e?  Jto's  eV/f»   o's.  &C.  Et  audi- 


K, ,  ^  revertit ,  ^  ;  pauloque  poft  ,  0  ^>;Mf.c;ic;  ,  volens  ^ 
loco  qui  enim  voleb.tt  ,  ut  &  pro  allevabat  ,  iirtyifn ,  im- 
plebat ,  &  pro  in  exceljis ,   e.'^  icc  v-\^>.x  ,  in   CumpI,   Tijf 

Tt.  34.  Vix  melius  de  Grseco ,  prxter  hoc ,  in  domum  > 
pro  quo  TW  ouw  ,  domut. 


57« 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    XIV. 


CAPUT     XIV. 


Versio    antiqua. 

Inci/.c«l.l.j.ilt*   T^T  homo  erat  exilis,  6:  nomen  ei  Achb- 
fff .  apoji.  n6.t.^,      J^  \^^^^ .  j^- ^  g^.^j  fexaginta  annorum ,  &  ver- 

bum  Domini  erat  cum  illo. 

z.  Et  dixit  Jeroboam  ad  uxorem  fuam  :  Siit- 
ge 


VUIGATA      NOVA. 

I .  X  N  tempore  illo  a;grotavit  Abia  films  Jero- 
JL  boam. 

2 .  Dixitque  Jeroboam  uxori  fu.-e  :  "^urge  ,  & 
comrauta  habitum  ,  ne  cognofcarib  quud  lis  uxor 
Jeroboam ,  &  vade  in  Silo  ,  ubi  tft  Ahias  pro- 
pheta  ,  qui  locutus  eft  mihi ,  quod  regnaturus  ef-  Sup.  ii, 
fem  fuper  populum  hunc.  5'' 

J.   Telle  quoque  in  manu  tua  decern  pires , 


3 .  Et  accipe  in  manu  tua  homini  Dei  panes , 

&  collyrides  liliis  ejus  ,  &C  UVas  ,  ic  vas  melliS &  cmftulam ,  &  vas  mellis,  &  vade  ad  jlkim  : 

ipfe  enim  indicabit  tibi  quid  eventurum  lit  pue- 


4.  Et  furrexit  mulier ,  &  fecit  ficut  dixit  ei  vir 
ejus :  Sc  Achiab  homo  Icnex  erat  valde ,  &  ocu- 
li  ejus  caliginabantur  videre. 


5- 


Et  furrexit  mulier  ex  Baria,  &  abiit. 


6.  Et  fictum  eft ,  cum  intraffet  ipfa  in  civita- 
tem  ad  Achiab  Selonitem,  &  dixit  Achiab  puero 
fuo  :  Exi  nunc  in  obviam  Annx  uxori  Jeroboam , 
&  dices  ei :  Intra ,  &  noli  ftare ,  quoniam  hxc  di- 
cit  Dominus  :  Dura  ego  mitto  in  te.  Et  intravit 
Anna  ad  hominem  Dei,  &:  dixit  ei  Achiab :  Ut 
quod  mihi  attulilU  panes,  &:  uvam,  &  collyrides, 
&.  vas  mellis  ? 

V  U  L  G  A  T  A 

7.  Vade  ,  &  die  Jeroboam  :  Hsc  dicit  Dominus 
Deus  Ifrael  ;  Quia  exakavi  te  de  medio  populi,  & 
dedi  te  ducem  fuper  populum  meum  llraSl : 

8.  &  fcidi  regnum  domus  David ,  &  dedi  illud  ti- 
bi, &  non  Riifti  ficut  lervus  meus  David  ,  qui  cuftodi- 
vit  mandata  mea ,  &  lecutus  eft  me  in  toto  corde 

Versio    antiqua. 


ro  huic. 

4.  Fecit  ut  dixerat,  uxor  Jeroboam  :  &  con- 
furgens  abiit  in  Silo  ,  &  venit  in  domum  Ahi.-E : 
at  ille  non  poterat  videre  ,  quia  caligaverant  ocu- 
li  ejus  prs  feneitute. 

5.  Dixit  autem  Dominus  ad  Ahiam  :  Ecce 
uxor  Jeroboam  ingreditur  ut  confulat  te  fuper  fi- 
lio  fuo  qui  .-egrotat :  hic  &  h.-ec  loqiieris  ei.  Ciim 
ergo  ilia  intraret,  &dinimularet  fe  efle  qux  erat, 

6.  audivit  Ahias  fonitum  pedum  ejus  introeun- 
tls  per  oftium ,  &  ait :  Ingredere  uxor  Jeroboam : 
quare  aliam  te  efle  lunulas?  ego  autem  miflusfvira 
ad  te  durus  nuncius. 


NOVA, 
fuo,  faciens  quod  placitum  eflet  in  confpeftu  meo  : 

9.  fed  operatus  es  mala  fuper  omnes  qui  fuerunt 
ante  te ,  &  fecifti  tibi  deos  alienos  &  conflatiles , 
ut  me  ad  iracundiam  provocares ,  me  autem  proje- 
cLIi  port  corpus  tuum  : 


Vulgata    nova. 
10.  idcirco  ecce  ego  inducam  mala  fuper  do- 


lucf.  Col.  uUfup.      10.  [12.]  Ecce  tu  ibis  a  me :  &  ecce  cum  in- 

traveris    portam   civitatis   Arira,  &    puellas   tux  mum  Jeroboam  ,&  percutiam  de  Jeroboam  min-    7,/.  ij, 

exient  in  obviam  ,  &  dicent  tibi  :  Puer  mortUUS  gentem  ad  parietem  ,  &  chufum ,  &  novinimum  ij. 

gfl;^  in  Ifrael :  &  mundabo  reliquias  domus  Jeroboam  , 

ficut  mundari  folet  fimus  ufque  ad  purum. 
II.   C  I o. ■]   Quoniam hic  dicit  Dominus :  Ec-         1 1 .  Qui  mortui  fuerint  de  Jei oboam  in  civi- 

CgO   difperdam  hujus  Jeroboam   mingentem  tate  ,  comedent  eos  canes  :  qui  autem  mortui  fiie- 


ce 

ad  parietem. 

12.  C'l-D  Et  ernnt  mortui  ejus  Jeroboam  in 
civitatem,  &  comedent  eos  canes  :  &  mortui 
erunt  ei  in  agro ,  &:  comedent  eos  volucres  coeli. 

N  o  T  ^ 
*  Hie  verficulus  non  legitur  inGr.  nee  Vat.  necaliis, 
fed  ejus  loco  Mf.  Alex,  habet  cum  edict.  Aid.  &  Compl. 

Vulg.  Leguntur  eiiam  ifta  in  Hexaplis ,  fed  Tub  afieiifco  : 
quie  veto  adduntur  infra  ex  Lucifero  ,  ad  finem  ufqiie 
capitis  ,  inverl'a  funt  8c  petturbata  ,  imo  decurtata  & 
imperfefta. 

■f.  2.  Haec  ic  fequentia  abfunt  a  Gr.  Vatic,  repetiun- 
lur  autem  in  Alex,  ac  in  editt.  Aid.  &  Compl.  ita  fcili- 
cec  in  his  duabus  ;  Kal  rn  -^^vaoti  «Vt?  uinv  'li(y^ta.n  , 
&c.  In  Mf.  Alex,  ut  in  Lai.  fupra  :  turn  fequuntur  plu- 
la  quje  refpondent  Vulgatae  ,  prxterniittuntur  vero  a  Lu- 
cifero. Eadem  quoque  leguntur  in  Hexaplis  Orig.  fed  fub 
afterifcis. 

■f.  5.  Ita  legimus  apud  Lucif.  uno  tenore  &  conjunc- 
tim  :  eadem  quoque  exfhnt  Gtjece ;  Mf.  Alex,  loco  colly- 
rides ,  habet  «>>ifi7o(,  editt.  vero  Aid.  3c  Compl.  xcmJ- 
fi«  ;  fubinde  pro!ir<i!,  fic,ra;jii'/a!>  i.  e.tiva! pafj'as.  Prx- 
letmilTa  veto  hlc  !i  Lucifero ,  habentur  in  Hexaplis ,  ut 
fup.  afterifcis  notata. 

If.  4.  Gr.  loco  iftorum,  Et  furrexit vir  ejus  ,  hab. 


rint  in  agro,  vorabunt  eos  aves  cceli ;  quia  Do- 
minus locutus  eft. 

1 1.  Tu  igitur  furge ,  &  vade  in  domum  tuam : 
&  in  ipfo  introitu  pedum  tuorum  in  uvbem,  mo- 
rietur  puer, 

Versionem    antiqua  m. 

Sitta,  J,  i&i'.y  f.;  ToV  cImv  'Ax'k.  Et  fecit /c  tixar  Jerf- 
tsam :  §  furrexit ,  £5  ivit  in  Sih  ,  ig  intravit  in  dmuim 
Aetna  :  demde  loco  feqq.  addit  ;  j.  0  arffmTro?  -nrfSoCt/TE^jf 

T?-  t^  homo  foliar  ad  'jidendmn  ,  ^  caligabant  oculi  ejttf 
prx  Jeneciriie  ejus.  Tota  vero  ifta  cum  his  quae  antecedunt 
notantur  afterifcis  in  Hexap.  Orig. 

ft.  5.  NonnuUa  ipfo  initio  omittit  Lucif  qus  leguntur 
in  Grxco ,  &  refpondent  Vulgatse  :  qu«  autem  hie  hab. 
Et  furrexit  mulier  ex  Baria  ,  (^  nhUt ,  leguntur  infra  -^. 
ly.  hoe  modo  :  Kcti  arfV»  i  tvii  'l!Qj)^t,i,u  ,  j,  iitupiu^v 
u'i  Sa/jjfa'  hie  veto  loco  eortindem  habentur  ifta  :  Kai 
£7/cf7&  ci'  T«  iicif-x^^cti  dvnir  ,  ^  afTH  aVs^si-lf/o ,  Et  fac- 
tum eft  in  ingredniidn  earn  ,  [J  ipfi  aliam  Je  Jimalabat. 
Plura  hk  notantur  alterifcis  in  Hexaplis ,  quae  vide. 

If  ]#■.  (5 12.  H.ec  perturbata  omnino  ftmt  &  mutil^ 

apud  Lucif.  ita  veto  exftant  in  Graeco  :  Kal  s7£ie7o  ,  ui 
MX^cEi'  'A^/a    TiV   ^a-KWJ-    -arc/^jK  «i/th?  ,    si'oEjppt^o/^srH?  «i/th; 

7.  nop;nie76x  imv  tm  'U(^t<iifi-  Taj's  >^;7i  J"^"^'  ' 
0;gi  'X«e«)tV  'Af6'  i  'i'.ii   ii-!gxiK  Qi  «Vo  fiii\i  tb  mv.,„. 


LIBER 


2.  Pay 
li.  IJ. 


III.     R  E  G  U  M. 

VULGATA       NOVA. 


XIV. 


$77 


J  5.  &  plangct  eum  omnis  Ifrael ,  &  fepeliet ;  irte     men  auteni  matris  ejus  Naama  Ammanitis. 


enim  folus  infeietiu'  de  Jeroboam  in  fepulcrum  ,  quia 
inventus  eft  fuper  eo  fermo  bonus  a  Domino  Deo  If- 
rael ,  in  domo  Jeroboam. 

14.  Conftituit  autem  fibi  Dominus  regem  fuper 
Ilraci  ,  qui  percutiet  domura  Jeroboam  in  hac  die, 
&  in  hoc  tempore  : 

15.  &  percutiet  Dominus  Deus  Ifrael,  ficut  mo- 
veri  Iblet  arundo  in  aqua  :  &  evellet  Ifrael  de  terra 
bona  hac,  quam  dedit  patribus  eorum,  &  ventilabit 
eos  trans  flumen  :  quia  fecerunt  iibi  lucos ,  ut  irritarenc 
Dominum. 

16.  £t  tradet  Dominus  Ifrael  propter  peccata  Je- 
roboam ,  qui  peccavit ,  &  peccarc  fecit  Ifrael. 

17.  Surrexit  itaque  uxor  Jeroboam  ,  &  abiit,  & 
venit  in  Therfa  :  cumque  ilia  ingrederetur  limen  do- 
mus ,  puer  mortuus  eft  , 

18.  &  fepelierunt  eum.  Et  planxit  eum  omnis  If- 
rael juxta  feimonem  Domini ,  qiiem  locutus  eft  in 
manu  fervi  fui  Ahia?  propheta;. 

I  g.  Reliqua  autem  verborum  Jeroboam  ,  quomo- 
do  pugnaverit ,  &  quomodo  regnaverit  ,  ecce  fcrip- 
ta  funt  in  libro  verborum  dierum  regum  Ifrael. 

io.  Dies  autem,  quibus  regnavit  Jeroboam,  vi- 
glnti  duo  anni  funt  :  &  dormivic  cum  patribus  fuis  : 
regnavitque  Nadab  tilius  ejus  pro  eo. 

II.  Porro  Roboam  filius  Salomonis  regnavit  in 
Juda.  Quadraginta  &  unius  anni  erat  Roboam  ,  ciim 
regnare  coepillet :  decern  &  feptem  annos  regnavit  in 
Jerufalem  civitate  ,  quam  elegit  Dominus  ut  poneret 
nomen  fuum  ibi ,  ex  omnibus  tribubus  Ifrael.  No- 


Et  fecit  Judas  malum  coram  Domino  ,  &  ir- 
ritaverunt  eum  fuper  omnibus  ,  quae  fecerant  patres 
eorum  in  peccatis  fuis  qua;  peccavcrunt. 

1;.  jidificaverunt  enim  &  ipli  fibi  aras ,  &  fta- 
tuns ,  &  tucos ,  fuper  omnem  collem  excelfum  ,  He 
fubter  omnem  arborem  frondofam  : 

14.  fed  &  efl-eminati  fuerunt  in  terra  ,  fcceruntque 
omnes  abominationes  gentium  ,  quas  attrivit  Dominus 
ante  faciem  filiorum  Ifrael. 

i  5.  In  quinto  autem  anno  regni  Roboam  ,  afcen- 
dit  Sefac  rex  ,£gypti  in  Jerufalem  , 

16.  &  tulit  thefauros  domus  Domini  ,  &  thefau- 

ros  regios,  &  univerfa  diripuit :  fcuta  quoque  aurea,    Sup.  10.  iS^> 
qus  fecerat  Salomon  : 

17.  pro  quibus  fecit  rex  Roboam  fcuta  .-rrea ,  & 
tradidit  ea  in  manum  ducum  fcutariorum  ,  &  eorum 
qui  excubabant  ante  oftium  domus  regis. 

18.  Cumque  ingrederetur  rex  in  domum  Domini, 
portabant  ea  qui  prxeundi  habebant  officium  :  cSc  pof- 
tea  reportabant  ad  armamentarium  fcutariorum. 

19.  Reliqua  autem  fermonum  Roboam  ,  &  om- 
nia qua;  fecit ,  ecce  fcripta  funt  in  libro  fermonura 
dierum  regum  Juda. 

50.  Fuitque  bellum  inter  Roboam  &  Jeroboam 
cunftis  diebus. 

;  I.  Dormivitque  Roboam  cum  patribus  fuis,  & 
fepultus  eft  cum  eis  in  civitate  David  :  nomen  autem 
matris  ejus  Naama  Ammanitis  :  &  regnavit  Abiam 
filius  ejus  pro  eo. 


NoTjE    ad    Versionem    antiquam. 


10.  AixnTo  iSv  !7w t^cMipsu'cai'le^Zoi/iifiii'Iitjrfli 

■ruyj.^ ir.  Tc»  TESmnoVa  (Alex.  01  Ts^niJiST;; ^  n'li- 

^t:ix,u  cV  rii  ■mc^i,  v.cci a.(pijo\" (u  ci  v.mii-  j,  toi  rihvM-ra. 
It  TM   «7/!»,   itoi7aL'j>a7E7ni  (Alex.  nalxfciyovlM  )  to. -rsln- 

ti   n    igsc/S 11.  KaJ    Qu   ivxsccia.   i^jfiuMi    ei'i  Uv.ai 

(\-  hi  Tw  '.icef-(jSm  «'iJ^.a;   Q'd  rm  ao}!'  ,  «TroStt/frTa;  to 

laxiJaC'ot 6.   Et  fijtlnm  tfl  ,  ut  amlivii   Aetna  vocem 

fedum  ejus  ,  ingrediente  ea  in  eflium ,  J^J  dtxii :  Intra  uxor 
Jeroboam :  lit  quid  hoc  «»  te  altam  facii'?  g  ego  jiim  lega- 
tus  ad  te  dunis.  7.  Vadens  dicito  Jeroboam  :  H,«  dicit  Do- 
minus Deus  ifrait  :  Pro  eo  quanlttm  exaltavi  te  de  medio  fo- 

piili 10.  propter   hoc   ecce    ego exterminabo  Jerobjam 

mmgentim  ad  fanetem II.   Morttium  ipfins  Jeroboam  in 


civitate  ^iComedent  canas :  'i^  mortuHmin  agro  ,  comedcnt  vola- 

tilia  call IZ.  Et  tll  jurgens  vnde  in  domum  ti:am  :  in 

itigrediendo  pedes  tttos  civitatem  ,  morietitr  puer  :  quas  om- 
nia cum  plunbus  aliis  exftaiu  in  Hexaplis ,  fed  lub  afte- 
rifcis.  Quae  autem  refert  Lucii.  fup.  't-  6.  alibi  noa  ex- 
flant  Gr^ce  ,  ii  cxcipias  pauca  quje  hie  pofuimus.  Apud 
Hieron.l.  2.  cont.  Pelag.  to.  4.  p.  514.  e.  leguntur  ilia,  qua: 
refpondent  veiTui  8.  Vulgar*  :  Dedi  tibi  yegnum  domus 
David  ,  'l^  non  fuij}t  jictit  jervus  metis  David  ,  qui  cuflo- 
divit  mandain  mea  ,  ^  ambulavit  pofl  me  in  toto  corde 
juo  ,  ^  fecit  placiiiim  in  conjpeiitt  meo,  Eadem  quoque  lia- 
bentur  Cricce  ,  paucis  immuiaiis. 


CAPUT       XV. 


ULGATA       NOVA. 


2.  K,^-, 
II. 4. 


IGitur  in  oftavo  decimo  anno  resni  Jeroboam 
1 


,  lilii  Nabath  ,  regnavit  Abiam  fuper  Judam. 

VuLGATA     NOVA. 

5.  Ambulavitque  in  omnibus  peccatis  patris 
fui,  qu:E  fecerat  ante  eum  :  nee  erat  cor  ejus  per- 
feftum  cum  Domino  Deo  fuo  ,  ficut  cor  David 
patris  ejus. 

'  VU  LG 


1.  Tribus  annis  regnavit  in  Jerufalem  :  nomen  ma- 
tris ejus  Maacha  filia  Abeflalom. 

Vers 


X.Tar.  13.  it 


A  N  T  I  Q  U  A. 

■X.  Et  abiit  in  peccatis  patris  fui,  c\ux  fecit  in  Lucif.Cai.i.i.Je 
confpeftii  ejus :  &  non  erat  cor  ejus  confumma-  ng.apofl.ziy.a. 
turn  cum  Domino  Deo  fuo ,  ficut  erat  cor  David 
patris  ejus. 

ATA       NOVA. 


4.  Sed  propter  David  dedit  ei  Dominus  Deus  fuus 
lucernam  in  Jerufalem  ,  ut  fufcitaret  (ilium  ejus  port 
eum,  &  ftatueret  Jerufalem  ; 

5.  eo  quod  fcciflet  David  retfhim  in  oculis  Domi- 
ni ,  &  non  declinaifet  ab  omnibus  ,  qua;  pra;ceperat 
ei  cunitis  diebus  vitx  (as  ,  excepto  fermone  Uri^ 
Hethxi. 

6.  Attamen  bellum  fuit  inter  Roboam  &  Jero- 
boam ,  omni  tempore  vita;  ejus. 

7.  Reliqua  autem  fermonum  Abiam  ,  &   omnia 

NoTA    AD    Version 

Tf .  3.   Ita  Liicif.  de  Abiud  ,  de  quo ,  inquit ,  fcriptitm  in- 
■jinio  ,  Et  abut ,  &c.  uc  fup.  qua;  optimc  concordant  cum 
Tom.  1. 


qu£  fecit ,  nonne  ha;c  fcripta  funt  in  libro  verborum 
dierum  regum  Juda  ?  Fuitque  pra;lium  inter  Abiam 
&  inter  Jeroboam. 

-8.  F.t  dormivit  Abiam  cum  patribus  fuis,  &  fe- 
pelierunt  eum  in  civitate  David  :  regnavitque  Afa  fi- 
lius ejus  pro  eo. 

9.  In  anno  ergo  vigelimo  Jeroboam  regis  Ifrael 
regnavit  Afa  rex  Juda  , 

10.  &  quadraginta  &  uno  anno  regnavit  in  Jeru- 
falem. Nomen  matris  ejus  Maacha,  tilia  Abeilalom. 

EM      ANTIQUAM. 

Gr.icco  ,  deletis  tamen  fub  linem  his  ,  erat.,  Sc  D.-ivid  i 
cdd.  tamer.  Aid.  &  Compl.  retinent  A«!/.V. 

Dddd 


2.P, 


.11.  13.  I. 


X.  P.ir.  14. 1, 


578 


LIBER     III.     RE  GUM.     Cap.    XV. 


JHeran,  I.  X.  contra 


Versio    ANTIQUA. 
If...  fecit  Ala  reclum  in  conlpcdu  Domini, 


•P'''i-'-4-f-5M-  ficut  David  pater  ejus. 


VuLGATA     NOVA. 

II.  Et  fecit  Afa  redhim  ante  confpeftum  Do^ 
mini ,  ficut  David  pater  ejus  : 

NOVA. 

confecraverat :  fubvertitque  fpecum  ejus ,  &  confre- 
git  fimulacrum  turpiflimuin ,  &  combufTit  in  torren- 
te  Cedron  : 


Sitrfit,  all  flip. 


V  O   L  G  A  T  A 

I  i.  &  abflulir  efTerainatos  de  terra  ,  purgavitque 
univerfas  fordes  idoiorum  ,  qua^  fccerant  patres  ejus. 

15.  Infuper  &  Maacham  matrcm  fuara  amovit  , 
ne  eilet  princeps  in  facris  Priapi,  &in  luco  eju^,  quein 

Versio    ANTIQUA.  Vuigatanova. 

I.y  fed  excelfa  non  abftulit.   Attamen  cor  ejus  14.  escelfa   autem  non  abftulit.  Veruntamen 

perteclum  erat  cum  Deo  omnibus  diebus  \itx    cor  Afa  perfeftum  erat  cum  Domino  cunftis  die- 
iux  :  bus  fuis  ; 

VuLGATA       NOVA. 

15.  &  intulit  ea  ,  qux  fanftificaverat  pater  fuus ,     libro  verborum  dierum  regum  Juda  ?  Veruntamen  in 

&  voverat ,  in  domum  Domini ,  argentum  &  aurum  ,     tempore  feneftutis  fui  doluit  pedes. 


i.Ptr,  iS,  I. 


&  vafa. 

16.  Bellum  autem  erat  inter  Afa,  &  Baafa  regem 
Ifrael ,  cunftis  diebus  eorum. 

Afcendit  quoque  Baafa  rex  Ifrael  in  Judam  , 


2.^.  Et  dormivit  cum  patribus  fuis  ,&  fepultus  eft 
cum  eis  in  civitate  David  patris  fui.  Regnavitque  Jofa- 
phat  tilius  ejus  pro  eo. 

15.  Nadab  veto  filius  Jeroboam  regnavit  fuper 


2.  Pa 
17. 1. 


&  adificavit  Rama,  ut  non  poflit  quifpiam  egredi     Ifrael  anno  fecundo  Afa  regis  Juda:  regnavitque  fuper 


tu.-i/.C.il.l.\.dt 


vel  ingredi  de  parte  Afa  regis  Juda. 

1 8 .  Tollens  itaquc  Afa  omne  argentum  &  aurum , 
quod  remanfcrat  in  thefauris  domus  Domini ,  &  in 
thefauris  domus  regis  ,  dedit  illud  in  manus  fervo- 
rum  fuorum  :  &  milit  ad  Benadad  filium  Tabremon 
filii  Hezion  ,  regem  Syria; ,  qui  habitabat  in  Damal- 
co ,  dicens  : 

19.  Fcedus  efl  inter  me  &  te  ,  &  inter  patrem 
meum  &  patrem  tuum  :  ideo  mifi  tibi  munera ,  argen- 
tum &  aurum  :  &  peto  ut  venias ,  &  irritum  facias 
fcedus ,  quod  habes  cum  Baafa  rege  Ifrael  ,  &  rece- 
dat  k  me. 

20.  Acquiefcens  Benadad  regi  Afa,  mifit  prin- 
cipes  exercitus  fui  in  civitates  Ifrael  ,  &  percufferunt 
Ahion ,  &  Dan ,  &  Abeldomum  Maaclia  ,  &  uni- 
verfam  Cenneroth ,  omnem  fcilicet  terram  Nephthali. 

z  I .  Quod  cum  audiflet  Baafa  ,  intermifit  a^ditica- 
re  Rama  ,  &  reverfus  eft  in  Therfa. 

ii.  Rex  autem  Afa  nuncium  mifit  in  omnem  Ju- 
dam ,  dicens :  Nemo  fit  excufatus  :  &  tulerunt  lapi- 
des  de  Rama  ,  &  ligna  ejus  ,  quibus  xdificaverat  Baa- 
fa, &  extruxit  de  eis  rex  Afa  Gabaa  Benjamin,  &  Maf- 
pha. 

i  5 .  Reliqua  autem  omnium  fermonum  Afa ,  & 
univerfo!  fortitudines  ejus  ,  &  cunfta  qus  fecit ,  & 
civitates  quas  extruxit ,   nonne  h.s.c  fcripta  funt  in 

Versio    a  n  t  i  q  u  a. 

Et  fecit  maliiinum  coram  Domino  , 


Ifrael  duobus  annis. 

16.  Et  fecit  quod  malum  eft  in  confpeftu  Domi- 
ni ,  &  ambulavit  in  viis  patris  fui ,  &  in  peccatis  ejus  , 
quibus  peccare  fecit  Ifrael. 

2.7.  Inlidiatus  eft  autem  ei  Baafa  filius  Ahis  de 
domo  Iffachar ,  &  percutlit  eum  in  Gebbethon  ,  qux 
eft  urbs  Philiftliinorum  :  liquidem  Nadab  &  omnis  If- 
rael obfidebant  Gebbethon. 

i  8.  Interfecit  ergo  ilium  Baafa  in  anno  tertio  Afa 
regis  Juda ,  &  regnavit  pro  eo. 

19.  Cumqueregnaflet,  percuiTlt  omnem  domum  Je-    T«/.  21, 
roboam  :  non  dimiiit  ne  unam  qu'.dem  animam  de  femine  ^^» 
ejus  ,  donee  deleret  eum ,  juxta  verbum  Domini ,  quod  Sup.  i^, 
locutus  fuerat  in  manu  fervi  fui  Ahire  Silonitis,         lo- 

;o.  propter  peccata  Jeroboam  ,  qu.-e  peccaverat, 
&  quibus  peccare  fecerat  Ifrael :  &  propter  delidum , 
quo  irritaverat  Dominum  Deum  Ifrael. 

;  I .  Reliqua  autem  fermonum  Nadab  ,  &  omnia 
qu:E  operatus  eft  ,  nonne  hxc  fcripta  funt  in  libro  ver- 
borum dierum  regum  Ifrael  ? 

51.  Fuitque  bellum  inter  Afa,  &  Baafa  regem 
Ifrael ,  cunftis  diebus  eorum. 

;;.    Anno  tertio  Afa         33 Vide  Not. 

regis  Juda  ,  regnavit  Baa- 
fa hlius  Ahia; ,  fuper  omnem  Ifrael ,  in  Therfa  ,  vi- 
ginti  quatuor  annis. 

V  U  L  G  A  T  A     NOVA. 

&  5  4-  Ef^  fscit  malum  coram  Domino,  ambu- 


abiit  in  viam  Jeroboam  filii  Nabath,  &  in  pec-     lavitque  in  via  Jeroboam,  &  in  peccatis  ejus,  qui- 
catis  ejus,  qtiemadmodum  peccavit  in  Ifrael.  bus  peccare  fecit  Ifrael. 

NoT.E    AD    Versionem    antiquam. 

■if-.  II.  Facundus  Herm.  1.  J.  ap.  Sirm.  to.  2.  p.  J70.  t.  55-  H«c  memorat  Lucif.  1.  i.de  reg.  apoft.  217.  1. 

d.  fie   habet  :  Ttai   Afa  qimd  redmn  eft  in  ccnfpeaii  Do-  dicens  ,  Vigmti  ijnatiior  artms  regnajj'e ^Bajiam Ji.iiim  Achi* 

viini  ,  fuiit  Da-jii  patCT  ejus.  Grscum  textui  Hieron.  fa-  fuper  y'rael.  InGr.  BasijfW  Ba«a  i-ws  '^'/J^  -'"'  i't^M^ 

Yet.  cV  Q^f-^^  ux.'j'jt  ^-  TS&rafia:  sth. 

f .  14.  Facund.  Hermian.  1.  y.  p.  570.  d.  Venimamtn  t-  54.  Ita  in  Gr^co  , excepus  duobus ,  cV  :*/«  ,  inviay 

~                      -        .    .        -  loco  in  Tjiam  ,  &  in  fine ,  s^v^apVs  tc/  lr.^a,v,T\t  i.  e.  pecca^ 


cor  Afa   erat  peifeclttm    cum  Domino   omnibus  diebus  fuis. 
Sic  etiam  in  Gr^co. 


re  fecit  Ifrael ,  pro  peccavit  in  IJrael. 


CAPUT       XVI. 


Versio    antiqua. 


Vuxgata    nova. 

I.  XT*  AAus  eft  autem  fermo  Domini  ad  Jehu 
JT  filium  Hanani  contra  Baafa  ,  dicens  : 
Cilita!  Sap.  dt       i.   Propter  quod  magnificavi  te  principem  fu-  i.  Pro  eo  quod  exaltavi  te  de  pulvere,  & 

txcid.Brit.t.z.p.  pg^  IfracI ,  quia  exacerbaverunt  me  in  vanitati-    pofuite  ducem fuper  populum  meum  Ifrael,  tu 

NoTvE    AD    Versionem     antiquam. 

Tt^.  1.  5. 4.  H<ec  omnia  ad  verbum  non  exprimere  vi-      'Icg^HA  ,  ^  liT:p^tr.v<;  «■  tt,  IT^  'lf(»e£caM  ,  ^  s^v^Xfi/ii  xa/ 
dcmr  Gi'.das  Sap.  Sic  enim  habeiur  Grotce  ;  'A>4'  -ji»  i'-yi'-      >*"'  ;«»  ''■=''  'Is©!»*  >  ''?  oiaf  sf/i'tai  /us  cV    xoT;  /najcclai;  tiu- 


Sup. 

19. 

II. 


LIBER     III 

VUIGATA     NOVA. 

autem  ambulafti  ia  via  Jeroboam  ,  &  peccare 
fecifti  populum  meum  Ifrael ,  ut  me  inicaies  in 
peccatis  eoruin  : 

? .  ecce ,  ego  demetam  pofteriora  Baafa  ,  & 
pofteriora  domus  ejus  :  &  Faciam  domum  tuam  , 
licuc  domum  Jeroboam  hlii  Nabath. 

4.  Qui  moituus  fuerit  de  Baafa  in  civitate , 
comedent  eum  canes :  &  qui  mortuus  foerit  ex 
eo  in  regione ,  comedent  eum  volucres  coeli. 

V  u  L  G 


REGUM.     Cap.    XVI. 

VersIO     ANTIQUA. 

bus  fuis : 


S79 


Cild»!  uiifttp. 


5.  ecce,  ego  fiifcitabo  poft  Baafam,  &  domum 
ejus :  &  tradam  domum  ejus,  riciy:  domum  Hie- 
robox  filii  Naboth. 

4.  Qui  mortuLis  fiierit  de  fuis  in  civitare ,  co- 
medent eum  canes :  &  monuum  corpus  illiuo  in 
campo ,  comedent  volatilia  coeli. 


ATA 


J.  Tur.       f .  Reliqua  autem  fermofttim  Baafa  ,  &  quscun- 
16. 1.      que  fecit  ,  &  prslia  ejus ,  nonne  hxc  fcripta  funt  in 
libro  verborum  dierum  regura  Ifrael  > 

6.  Dormivitergo  Baafa  cum  patribus  fuis ,  fepul- 
tufque  eft  in  Tiierfa  :  &  regnavit  Ela  filius  ejus  pro  eo. 

7.  Ciim  autem  in  manu  Jehu  hlii  Hanani  prophets 
verbum  Domini  faftum  ellet  contra  Baaia  ,  &  con- 
tra douium  ejus ,  &  contra  omne  malum  ,  quod  fe- 
cerat  coram  Domino ,  ad  irritandum  eum  in  operi- 
bus  manuuni  fuarum  ,  ut  lieret  licut  domus  Jeroboam  : 
ob  hanc  caufam  occiditeum  ,  hoc  eft,  Jehu  tilium  Ha- 
nani ,  prophetam. 

8.  Anno  vigefimo  fexto  Afa  regis Juda,  regnavit 
Ela  filius  Baafa  fuper  Ifrael  in  Therfa  duobus  annis. 

9.  Et  rebellavit  contra  euro  fervus  I'uus  Zambri ,  dux 
medifi  partis  equitum  ;  erat  autem  Ela  in  Therfa  bi- 
bens  ,  &  temulentus  ,  in  domo  Arfa  pra'fefti  Therfa. 

10.  Irruens  ergo  Zambri ,  percu/lit  &  occidit  eum  , 
anno  vigefimo  feptimo  Afa  regis  Juda  ,  &  regnavit 

4.  'Reg.  pro  eo. 
9.51.  II.    Cumque  regnaflet  ,   &    fedilTet    fuper  fo- 

lium ejus ,  percufllt  omnem  domum  Baafa  ,  &  non 
dereliquit  ex  ea  mingentem  ad  parietem ,  &  propin- 
quos  &  amicos  e|us. 

1 1 .  Delevitque  Zambri  omnem  domum  Baafa  jux- 
ta  verbum  Domini ,  quod  locutus  fuerat  ad  Baafa  in 
manu  Jehu  prophets  , 

I  J .  propter  univerfa  peccata  Baafa ,  &  peccata 
Ela  filii  ejus,  qui  peccaverunt ,  &  peccare  fecerunt 
Ifrael ,  provocantes  Dominum  Deum  Ifrael  in  vani- 
tatibus  fuis. 

14.  Reliqua  autem  fermonura  Ela  ,  &  omnia  qua 

VULGATA    NOVA. 

15.  Fecit  autem  Amri  malum  in  confpeifhj 
Domini ,  &  operatus  eft  neqnicer  fuper  omnes  , 
qui  fuerunt  ante  eum. 

2.6.  Ambulavitque  in  omni  via  Jeroboam  filii 
Nabath  ,  &  in  peccatis  ejus  quibus  peccare  fe- 
cerat  Ifrael  ;  ut  irritaret  Dominum  Deum  Ifrael 
in  vanitatibus  fuis. 

Vu 


N  f^  V  A. 

fecit ,  nonne  hsc  fcripta  funt  in  libro  verborum  dierum 
regum  Ifrael  ? 

1 5 .  Anno  vigefimo  feptimo  Afa  regis  Juda  ,  re- 
gnavit  Zambri  feptem  diebus  in  Therfa  :  porro  e.vcr- 
citus  obiidebat  Gebbethon  urbem  Philiftliinorum. 

16.  Ciunque  audillet  rebellalfe  Zambri,  oc  occi* 
did'e  regem  ,  fecit  hbi  regeiu  omnis  Ifrael  Amri ,  qui 
erat  princeps  militis  fuper  Ifrael  in  die  ilk  in  caftris» 

I  7.  Afcenditergo  Amri,  &  omnis  Ifia.I  .uiu  eo, 
de  Gebbethon ,  &  obidebant  Therfa. 

18.  Videns  autem  Zambri  quod  expugnrnd  pfTet 
civitas,  ingrelliis  eft  p^ilatium  ,  &  fuccena  t  fe  (.um 
domo  regia  ;  &  mortuus  eft 

19.  in  peccatis  fuis  ,  qus  peccaverat  faciens  ma- 
lum coram  Domino  ,  &  ambulans  in  via  Jeroboam  , 
&  in  peccato  ejus ,  quo  fecit  peccare  Ifrael. 

io.  Reliqua  autem  fernionum  ZTinbri ,  &  infidia- 
rum  ejus ,  &  tyrannidis ,  nonne  hsc  fcripta  funt  in 
libro  verborum  diiyum  regum  Ifrael  ? 

ii.  Tunc  divifus  eft  populus  Ifrael  in  duas  par- 
tes :  media  psrs  populi  fequebatur  Thebni  filium  Gi- 
neth ,  ut  conftitueret  eum  regem  :  &  media  pars  Amri. 

1  i.  Prsvaluit  autem  populus  qui  erat  cum  Amri  , 
populo  qui  fequebatur  Thebni  hi  um  Gineth  :  mor- 
tuufque  eft  Thebni,  &  regnavit  Amri. 

i  5 .  Anno  trigefimo  primo  Afa  regis  Juda  ,  re- 
gnavit Amri  fuper  Ifrael ,  duodecim  annis  :  in  Ther- 
fa regnavit  fex  annis. 

14.  Emitque  montem  Samaris  4  Somer  duobus 
talentis  argenti  :  &  sdificavit  eum  ,  &  vocavit 
nomen  civitatis ,  quam  extruxerat ,  nomine  Somer 
domini  montis  ,  Samariam. 

VeRSIO      ANTIQUA. 

2s.  Et  fecit  maiignum  in  confpeftu  Domini,      -...,_ 

&  maligne  fecit  fuper  omnes,  qui  fuerunt  ante  direg.ai^jt.p.iij. 
eum. 

26.  Etabiit  in  omnem  viam Jeroboam  filiiNa- 
bath ,  in  peccatis  ejus 


liicif.C.^l.t.1. 


to  kl  K 

&  prslia 


27.  Reliqua  autem  fermonum  Amri 
ejus  qui  gellit ,  nonne  h;EC  fcripta  funt  in  libro  ver 
borum  dierum  regum  Ifrael  ? 

V  E  R  s  I  o 


Lricif. 


NOVA. 

28.  Dormivitque  Amri  cum  patribus  fuis,  &  fe- 
pultus  eft  in  Samaria  :  regnavitque  Achab  filius  ejus 
pro  eo. 

ANTIQUA. 

abftinuerunt,  &  facrificabant  in  excelfis,  & 
incendebant 


...  abiit  in  vias  Afab  patris  fui,  &  non 
c.ii.  i.'i.  declinavit  ab  illis  ut  foceret  quod  reftum  erat 
d-  reg.  a-  in  confpedu  Domini  :  fed  ab  excelfis  non 

j'  VULGATANOVA. 

19.  Achab  vero  filius  Amri  regnavit  fuper  Ifrael     Achab   filius  Amri   fuper  Ifrael  in    Samaria   vigin 
anno  trigefimo  oftavo  Afa  regis  Juda.    Et  regnavit     ti  &  duobus  annis. 


fojl.u 

2 


NoT.ffi    AD    Versionem 


A  N  T  I  Q  U  A   M. 


Tf.  2  J.  Scrtftiim  tft  etiani ,  ait  Lucif.  de  Jambre  rege  :  Et 
fecii ,  &c.  In  Grjcco  lie  ;  Kal  eVoi'hs;»  'A^^Cf  i  to  ,  &c.  uc 
in  Lat.  fup.  nill  quod  in  fine  pro  ante  ^  exftat  eM/TpOc&ey , 
vulgo  coram  y  facpe  eiiam  elim  ,  antehac, 

Tom.  I. 


it.  26.  similiter  in  Grscco  ,  prserer  unum ,  «ra'on  «'/m  i 
omni  via  ,  loco  omnem  zi.tm. 

*  Hacc  ut  multa  alia  Icguntur  in  Grseco  Vatic.  &  al. 
port  Vulg.  1^.  28.  fed  abfunt  ab  edit.Compl.  (icut  a  Vulg. 
ait  veto  p»itniim  Lucifer  :  Conjideres  fh.nm  E.jfa  ,  annis  tri- 
gmta  qitwqtte^ciim  fuerit  facrtlegn^  ^regnajp  apudJitd.?os.  In 
Gr.i?co  lie  :  KaJ  cV  tw  ^tavTU  tu  syji/^arai  eri  ^S  'AfiQpl 
f^anMiJi  'Iweetf  4t  f'les  'Ac«  ituy  Teitt'tc.ra  i.  ■sttlf  &  poll 

Dddd  ij 


580 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    XVI. 


V  E  R  S  I  O     A  N  T  I  <J  U  A. 

tncif. CM. uUfrp.  30.  Et  fecit  Achab  malignum  in  confpec^n  Do- 
mini, &  malignc  fecit  fiiper  omnes ,  qui  tlierunt 
ante  cum. 

5 1 .  Et  non  fuit  illi  fttis  iit  ambularet  in  pecca- 
tis  Jciobo.im  fi^i  Nabath  :  fed  &  accepit  uxorem 
.Iczabcl  tiliam  mL\n  &  Hela  regis  Sidoniorum. 
Et  abiit,  &  fervivit  Baali,  &  adoraxit  eum. 

3:1.  Et  ftatuit  ftcraiium  Baali  in  domo  religio- 
niim  fiiariim ,  quam  xdificavit  in  Samaria : 

33.  &  tecit  Acliab  liiciim  ,  lit  facer»  exacer- 
bationem ,  ut  exaceibaret  Denm ,  &  animam iliam 
difperderet  :  &  malignum  fecit  liiper  omnes  re- 
ges  lfrael,qui  ftietunt  ante  eum. 

V  U  L  G  A  T  A 


VUIGATA      NOVA. 

;o.  Et  fecit  Achab  filiusAmri  malum  in  conr- 
peftu  Domini  fuper  omnes ,  qui  liierunt  ante  eum. 

5 1 .  Kec  fufFecit  ei  ut  ambularet  in  peccatis 
Jeroboam  tilii  Nabath  :  infuper  duxit  uxorem  Je- 
zabel  hliam  Ethbaal  regis  Sidoniorum.  Et  abiit , 
&  fervivit  Baal  ,  &  adoravit  eum. 

5  2. .  Et  pofuit  aram  Baal  in  temple  Baal ,  quod 
idificaverat  in  Samaria  , 

5 ! .  &  plantavit  lucum  :  &  addidit  Achab  in 
opere  fuo  ,  irritans  Dominum  Deum  Ifracl  fu- 
per  omnes  reges  Ifrael ,  qui  fuerunt  ante  eum. 

NOVA. 


34.  In  diebus  ejus  sdificavit  Hie!  de  Bethel ,  Je- 
richo :  in  Abiram  primitivo  luo  fundavit  earn  ,  &  in 

NoTjE     AD    Ve 


Segub  novinimo  fuo  pofuit  portas  ejus :  juxta  verbum      Jcf.  6. 
Domini ,  quod  locutus  fuerat  in  manu  Jolue  tilii  Nuu.  *^' 


pavica  ,  i.  cVoffi'En ,  &c.  ut  in  Lar.  fup.  exceptis  tamen 
feqq.  ir  tj  :'/a  'Acx  ,  in  %'•■%  Aja  ,  loco  in  zt,ts  Afib ; 
item  pro  Hits  ,  cun~.i ,  ca  ,  demiis  his ,  ^uni ,  Sc  er.u  ;  de- 
mum  lie  :  -Trwy  ruv  C-ifVTyur  v'x  ii^^'  j  tarlti'/m  extel^a  non 
aiffiitlerunt ,  loco  fed  ab  excel/is  non  abjhnuerunt  ,  abf- 
que  feq.  J^. 

1^.50.  Itidem  Grsce  ,  excepto  who  fuerunt ,  quod 
deed.  Vide  Aucl.  1.  de  promiir.  apud  Profp.  p.  ijj.  c. 

if.?!.  Similiter  in  Grsco,  nili  quod  deed  fid,  port 
Ktibaih ,  &  loco   B.i/in  \$  Hel.i ,  habetur  limplicicer  'It- 


R  S  I  O  N  E  M 


A  N  T  I  Q  U  A  M . 


if.  51.  Ita  rurfum  in  Gfjeco  ,  priter  duo  ,  ^laix^eitr , 
aliare  ,  loco  ficrarium  ,  8c  «:eyco;^6(0/KaTm' ,  offindicuh- 
rum  ,  loco  reUgiotittm. 

f.  55.  Media  tintiim  variant  Gracce  ,  nempe  i.Ta  ,  ut 
faceret  ex.xcerbationem  ,  ut  exactyb.iret  Deum  ,  pro  quibus 
lie  >  i  'uioy'^ihvv.u  h'/aa.^  -rh  iszivcat  cr:i^;^7jyuj£^3t  ,  t?  ■ctci- 
fiCf-yUxi  TSf  KvCfiy  0s:i'  -rb  '!«£«■.'>•  ^  adjectt  jich.ial'fi- 
cere  irritationei  ,  ad  irrifandrtm  Dominum  Deum  Ijrael : 
deeft  eiiam  {J  ,  port  difperderet. 


CAPUT       XVII. 


Lueif.  Cut 

fro  S.  At  ban. 


Versio    antiqua. 

/.I.      I Vivit  Dominus ,  ciii alTifto  ante  confpec- 

i83.  tum ,  fi  erit  annis  iftis  ros  &  pluvia ,  nifi  per  \  er- 
bum  oris  mei. 


Aiig.fer.  1 1 


.f.J, 


VuiGATA     NOVA. 

T  dixit   Eiias  Thesbites  de  habltatorl-       EccU. 

bus  Galaad  ad  Achab  :  Vivit  Dominus  48.  2. 
Deus  Ifrael,  in  cujus  confpeftu  fto ,  fi  erit  an-      /''f.  J. 
nis  his  ros  &  pluvia ,  nili  )uxta  oris  mei  verba.  '7' 


■E 


3 vide  Not. 


VULGATA       NOVA. 

1 .  Et  faftum  eft  verbum  Domini  ad  eum ,  dicens :     tra  Jordanem. 

3.    Recede  hinc  ,  & 
vade  contra  orientem  ,  & 

abfcondere  in  torrente  Carith  ,  qui  eft  contra  Jorda- 
nem , 

4.  &  ibi  de  torrente  bibes  :  corvifque  priECepi  ut 
pafcant  te  ibi. 

5.  Abiit  ergo  ,  &  fecit  juxta  verbum  Domini  : 
curaque  abirlfet ,  fedit  in  torrente  Carith  ,  qui  eft  con-     cens 

Versio    antiqua. 

9 vade  in  Sarepta  Sidonix  :  ibi  enim  man 

davi  vidua;  ut  paicat  te. 


6.  Corvi  quoque defe-         6 Vide  Not. 

rebant  ei  panem  &  carnes 

mane  ,  limiliter  panem  &  carnes  vefperi ,  &  bibebat 

de  torrente. 

7.  Poft  dies  autem  ficcatus  eft  torrens  :  non  enim 
pluerat  fuper  terram. 

8 .  Faftus  eft  ergo  fermo  Domini  ad  eum  ,  di- 


VULGATA      NOVA. 

9.  Surge  ,  &  vade  in  Sarephta  Sidoniorum  , 


II Fide  Not. 

N  o  T  ^    AD 
.1.  Edit.  Lucif.  hab.  Vivit  Heliat  dominus 


to  vitio  :  Grxce  ita  ,  ZJi  Kfe«?  '  Qi-.i  rSr  AvyUfi;-xy  0 
©so;  'Icpai^y  Vivit  Dominus  Dens  virttttttm  Deus  Ifrael  ; 
fubinde  pro  aiJij}o  ante  confpeditm -y  lie,  'safss'Mv  sVijVi&i' 
dv^i  1  aftiti  coram  eo  i  &  loco  per  verbum  oris  mei,  ira  , 
t^ii.  sificchi  jo'tv  m"  >  P"  "5  verki  mei.  Tertul.  adv.  Pfych. 
984.  b.  legit  :  Vivit  Dominus ,  cui  ajjtjio  in  confpeilu  ejus  , 
fi  erit  ros  ijiis  annis  ^  imber.  Item  Ambrof,  1,  de  Elia  & 
iejun.  c.  z.  to.  I.  5  ^6.  b.  alludcns  dieit ;  Cinn  a  rege  Achab 
altare  ejfet  tdclo  conjittulum  ,  .1-/  verbum  propheta  tribus 
annis  y  fex  men/thus  ros  pluvia  nrn  cecidit  Jupir  terram. 
f.  5.  Hue  redeunt  quae  ait  Ambrof.  epift.  65.  n.  yy. 
to.  z.  eol.  1040.  d.  Ipfe  Elias ,  ttt  cotifrmaretur  verbum 
nis  ejus,  mijfus  ejl  a  Domino  ,  hi  fe  ad  lorrenlem  abjcon- 
ieret  Chorath.  Gr.    nepsi't)  a'liZ^it  Kdri  £t^Jt7o^ai ,   j,   x/rn'- 

t.6.  E6  pariter  fpeciant  Auguftini  ifta ,  fer.  259.  n.  ;. 
col.  958.  f.  Eliam  fanSum  famis  tempore ,  per  (orvum  Do- 


&  manebis  ibi :  prscepi  enim  ibi  mulieri  vidus 
ut  pafcat  te. 

ic.   Surrexit ,  &  abiit  in  Sarephta.  Ciimque     Liiaf, 
veniflet  ad  portam  civitatis  ,  apparuit  ei  muher  i6. 
vidua  coUigens  ligna  ,  &  vocavit  eam  ,  dixitque 
ei :  Da  mihi  paululum  aqua;  in  vale  ,  ut  bibam. 

1 1.  Ciimque  ilia  pergeret  ut  afferret,  clama- 

Versionem    antiquam. 

fed  aper-      minus pafcebat afferebal  fervoDei  corvus  mane  panes  ,^ 


ad  vefperam  carnes.  In  Graeco  limiliter  :  Kol'i  ci  x.iQcy.!;  ip- 
^1  iuTca  af'i^;  TO  •urpci',  «.  /.p^n  Tz^=',>vq.  Vide  etiam  Aug. 
fer.   10;.  n.   2.  eol.  J  57.  b.  &  Au£l.  1.  de   promitf.  p. 

^.9.  Ita  Grsee,  prster  feqq.  iV»  ,  ecce ,  pro  ibi  enim , 
hoc  addito  ,  i)L!7-iVKXix.'i ,  ibi  mulieri ,  verbo  matidavi ;  item 
loco  ut  pafcat  te  ,  lie  ,  t?  iuxlf-iV^.v  2-  '  *^^  enutrienda  te  , 
quod  idem  valet.  Ambrof.  1.  de  Elia  &  jejun.  c.  2.  col. 
J  56.  b.  limiliter  ait  ,  Prophetam  ad  viduam  tn  Sareptam 
Sidonia:  milium.  Item  Auguft.  fer.  259.  n.  5.  col.  998.  f. 
Vade  ad  illam  viduam  ,  pajcet  te.  Aucl.  op.  imp.  in  Matth. 
col.  t6y.  c.  Defcende  in  SiJrrpiam  Sidoni^t ,  fj  illic  man- 
dabo  vidttx  ut  pafcat  te.  Aucl.  1.  de  promilf.  apud  Profp. 
cot.  156.  a.  Dixit  Dominus  Elix  :V.ide  in  Sarrpia  Sidonix: 
ecce  enim  mand.ivi   mulieri  vidux  ut  pafcat  te  tllic. 

f .  1 1 .  Eadem  memorat  Auguft.  fer  1 59.  n.  5.  eol.  998. 
g.  dicens  :  Dicit  ad  eam  :  Vade ,  ^  affer  mihi  ptijilliim  »( 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    XVII.  jgj 

Versio    antiqua. 


12 VivitDominus,quianonhabeo,nifi  pii-    Jixm.  ferm.  40^ 

gillum  farinx,  &:  modicum  olei  in  \Mq  :  <Sc  ec-c  "pp^^i.  1.  j.  Aui. 
ego  exec  ut  colligam  duo  ligna,  &  faciammihi  ^^■•S* 
cibum  &  tilio  meo,  &  manducabimus ,  &.  mo- 
riemuL-. 

13 Fide  Not. 


14.  Quia  hic  dicit  Dominus  :  Hydria  farina?  Amhy.deVid.t.z. 
non  deticiet,  &  vas  olei  non  deficiet,  ulqie  in  '9°-'- 
diem  quo  dabit  Dominus  pluviam  fuper  terram. 


yULGATA     NOVA. 

vit  port  tergum  ejus ,  dicens  :  Affer  mihi ,  ob- 
fecro ,  &  buccellam  pains  in  manu  tua. 

II.  Qui  refpondit ;  Vivit  Dominus  Deus  tuus , 
quia  non  habeo  panem  ,  niii  quantum  pugillus 
capere  poteft  farinjE  in  hydria  ,  <lx  paululum  olei 
in  lecytho  ;  en  colligo  duo  ligna,  ut  ingrediar 
&  faciam  ilium  milii  &  tilio  meo ,  ut  comeda- 
mus  ,  &  moriamur. 

1 3.  Ad  quam  Elias  ait  :  Noli  timeie,  fed  va- 
de  ,  &  fac  (icut  dixiili  :  veruntamen  mihi  pri- 
miirn  fac  de  ipfa  farinula  fubcinericium  panem 
parvulum ,  &  affer  ad  me  :  tibi  autem  &  tilio 
tuo  facies  polfea. 

14.  Hsc  autem  dicit  Dominus  Deus  Ifrael  : 
Hvdria  farin>-E  non  deticiet  ,  nee  lecythus  olei 
minuetair  ,  ufque  ad  diem  in  qua  Dominus  datu- 
rus  ell  pluviam  fuper  faciem  terrx.' 

15.  Qure  abiit ,  &  fecit  juxta  verbum  Elis  l 
&  comedit  ipfe ,  &  ilia  ,  &  domus  ejus  :  &  ex 
ilia  die 

16.  hydria  farini  non  defecit,  &  lecythus  olei 
non  eft  imminutus,  ju\ta  verbum  Domini ,  quod 
locutus  fuerat  in  manu  EUe. 

VuLGATA       NOVA. 

17.  Fafhim  eft  autem  poft  hsc  ,  agrotavit  tilius     me2,&  interficeres  filium  meum  ? 

mulieris  matris  familias  ,  &  erat  languor  fortiifimus ,  i  9.   Et  ait  ad  eam  Elias  :  Da  mihi  filium  tuum. 

ita  ut  non  remaneret  in  eo  haiitus.  Tulitque  eum  de  llnu  ejus ,  &  portavit  in  ccenaculura 

I  8.  Dixit  ergo  ad  Eliam ;  Quid  mihi  &  tibi  vir  Dei  ?  ubi  ipfe  manebat ,  &  pofuit  fuper  ledulum  fuum. 
jngreffiis  es  ad  me  ,  ut  rememorarentur  iniquitates 

VULGATANOVA.  VerSIOANTIQUA. 

io.  Et  clamavit  ad  Dominum ,  &  dixit  :  Do-  20 O  DominC,  tcftis  hujus  vidux,  Cum  qua    Aug.l.i.nd^im' 

mine  Deusmeus,  etiamne  viduam  ,  apud  quam     ego  inh.lbito  apud  iplam,  tu  male  fecilti  ut  oc- P'"^-'-^- uS.ci.  f. 
ego  utcunque  fuftentor,  affixifti  ut  interficeres     cideres  filium  ejus.  /• 


16.  non  defecit  hydria  polentx 


Amir,  de  11.  55" 
J'j,  t.  I.  Si6,i. 


filium  ejus 

z  I .  Ec  expandit  fe ,  atque  menfus  eft  fuper 
puerum  tnbus  vicibus,  &  clamavit  ad  Dominum, 
&  ait  :  Domine  Deus  mens  ,  revenatur ,  obfecro , 
anima  puen  hujus  in  vifcera  ejus. 

ii.  Et  exaudivit  Dominus  vocem  EWx  :  & 
reverfa  eft  anima  pueri  intra  eum  ,  &  revixit. 

1 5.  Tulitque  Elias  puerum  ,  &  depofuit  eura 
de  coenaculo  in  inferiorem  domum  ,  &  tradidit 
matri  fun; ,  &  ait  illi  :  En  vivit  filius  tuus. 

2.4.  Dixitque  mulier  ad  Eliam  :  Nunc  in  ifto 
cognovi ,  quoniam  vir  Dei  es  tu  ,  &  verbum  Do- 
mini in  ore  tuo  verum  eft. 

NoT£    AD    Versionem 

mandiicim.  Gr.  An'4>1  A«  pci  ■^wn'i'i  aple  ts  cV  rn  X-'f' 
Q^.  Cape  jiH?rc  mih:  bitccelLim  panis  (jui  in  manu  tna. 

T.  12.  Ita  Gijcce:  Kai  liirir  «'  7u.11'  Zn  Ki-'C'?  0  ©fo'5 
^t ,  St  efi  f^r^t  iyapuipix;  ,  «m"  h  ociv  ^px^  ctj^-ufiH  cV  t« 
vJ^f/U  ,  ^-  oVr/cF  s^arov  cc  tw  iCd-^anri'  k.  /J t  £7Ji  QuMf^uj 
Av'z  ^i/Aag^a  ,  «.  €t'6ShSijCtijua.l ,  ^  lyciMOw  xu-ra  sf4XUT"  >o  rai<; 
'Ts;ivzt(;/ny  y  J,  ^a/o/HS&a  ,  )t  a7ro3-arrfV<E^a' i.  e.  Et  di::it  nm- 
Iter  :  Vivit  Domtniii  Deni  tttus  ,  Ji  eji  mthi  fttbciiiericius  , 
ntji  tjftatitnin  pugillum  fariti^  in  hydria^  ^  pattcum  oleum 
in  lecytho  :  ^  ecce  ego  collig.vn  duo  Itgiiicttla  ,  ^  ingrediar  , 
^  jaciam  ilium  mihi  ipjt  l^  film  meis  ,  ^  comedcmns , 
Xi  moriemur.  Similiter  Aug.  fer.  159.  col.  998.  g.  Ilia, 
inquir ,  modicum  habebat  ,  quod  cojifumpturti  fuerat  ,  ^ 
«loritttrti. 

t.  15.  Huic  refpondent  qusc  addit  Aug.  ubi  fup.  Ait 
Hit  propheta  :  Wide  prtiis ,  a^er  mthi.  Ilia  non  dubitavit , 
fed  attulit ,    tec. 

TF.  14.  Vix  melius  e  Gra;co  ,  nili  excipias  verbum  defi- 
ciet ,  pro  quo  lie  ,  ifyxr'jcv^ii ,  minus  kabebit  ,  quoa  idem 
fonat.  Idem  Ambrcf.  1.  de  Elia  &  jejuii.  c.  z.  col.  J 56. 


21.  Et  inruffl.avit  puero  ter,  &  invocavit  Do- 
minum, &  dixit:  Domine  Deus  mens,  reverta- 
tur  nunc  anima  pueri  hujus  in  eum. 


zz.  Et  fadiim  eft  lie, 


24 Ecce  cognovi ,  quoniam  homo  Dei  es 

tu ,  &  verbum  Domini  in  ore  tuo  certUlimum. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

c.  loco  firinx  ,  legit  polentx  ,  Gr.  t»  «Vsi/p* ,  i.  e.  fari- 
na triiicix.  Cypr.  1.  de  op.  &  eleem.  p.  245.  a.  iic  hab, 
Hxc  dtcit  Doniiiiui  :  Fideua  finis  «en  deficiet  ,  ^  cr.pjaces 
oUt  non  miJtuetur  ■,  ujque  in  diem  quo  H.ibit  Domnrt'  im-^ 
brem  ftper  terram.  Item  Aucl.  I.  de  promid"  ap,  P.ulp, 
p.  I  56.  c,  Quoni.im  hxc  dicit  Dominus  :  hydri.i  farinx  non 
deficiet  ,  ^  capfices  olei  non  mmuetur  ,  ufque  in  dient  quo 
dabit  Dominrts  pluviam  fuper  terram. 

Tt.  16.  Gr.  K«i  H  vJ ptcc  T^  xMifpif  isx.  e^sMirs  ^  ico  xat- 
4axn;  rb  cakiV  bV  M>aT7ccM6M.  Unde  Aug.  fer.  239.  col, 
998.  g.  ait  :  Benedixit  Elias  hydriam  farinx  ,  ^  capfacem 
olei ,  &c. 

't ,  zo.  Grxce  :  O'l  ^oi  Kvcte  ,  0  jUtxflv^  th;  x^^»  » 
lUih'  it;  f'yw  z«7o;)(ai  yuer'  «Vtm;  ,  &c.  ut  in  Lat.   tup. 

Tf".zi.  Eadem  prorfus  in  Graeco  ,  nili  quod  pro  puero , 
habetur  hie  &  infra  ,   •mxt^aplcfi  ,  puerulo. 

■J^.  22.  Itidem  Graece, 

1^.24.  Similiter  in  Grarco,  exceptis  his,  Qv  aiffjoTro; 
©ev  ,  tu  homo  Dei ,  loco  homo  Dei  es  lit ;  Sc  etA))£i»oV ,  ve» 
rum  ,  loco  certijjimum. 


5?; 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   XVIII. 


tiicif.Cal.  I.  I. 

frc  S.  Athan.  l88. 
b.feqq. 


CAPUT       XVIII. 


•P 


Ofl  dies  iiiukos  faaum  eft  verKim  Domini  ad 
Eliani ,  in  anno  teitio ,  dicens  ;  Vade ,  &  often- 


de  te  Achab ,  ut  dem  pluviam  fuper  taciem  terra;. 

i.  Ivit  ergo  Elias  ,  ut  oftenderet  fe  Achab  :  erat 
autem  fames  vehemens  in  Samaria. 

5.  Vocavitque  Achab  Abdiam  difpenfatorem  do- 
mus  fui :  Abdias  autem  timebat  Dominum  valde. 

4.  Nam  ciim  interticeret  Jezabel  prophetas  Domi- 
ni ,  till  it  ille  centum  prophetas  ,  &  abfcondit  eos  quin- 
quagenos  &  quinquagenos  in  fpeluncis  ,  &  pavit  eos 
pane  &  aqua. 

5.  Dixit  ergo  Achab  ad  Abdiam  ;  Vade  in  terram 
ad  univerfos  fontes  aquarum  ,  &  in  cunftas  valles ,  li 
forte  podiraus  invenire  herbam  ,  &  falvare  equos  & 
mulos ,  &  non  penitus  jumenta  intereant. 

6.  Diviferuntque  fibi  regiones  ,  ut  circuirent  eas  ; 
Achab  ibat  per  viam  unam  ,  &C  Abdias  per  viam  al- 
teram feorfum. 

7.  Cumque  eflet  Abdias  in  via  ,  Elias  occurrit  ei  : 
qui  ciim  cognoviilet  eum,  cecidit  fuper  faciem  fuam  , 
&  ait ;  Num  tu  es  ,  domine  mi ,  Elias  ? 

S.  Cui  ille  refpoudit:  Ego.  Vade,  &  die  domi- 
no tuo  :  Adeft  Elias. 

9.  Et  ille,  Quid  peccavi,  inquit ,  quoniam  tradis 
me  fervum  tuum  in  manu  Achab  ,  ut  interficiat  me  ? 

VeRSIO     ANTIQUA. 

18.  Et  dixit  Helias  :  Ego  non  vetto  Ifraifl, 
fed  evettis  tu,  &  domus  patris  tiii  ,  dtirn  relin- 
qiiitis  vos  Dominum  Deum  noftriim ,  &  itis  poll: 
Baal. 

ig.  Et  nunc  mitte,  &  congrega  ad  me  om- 
nem  lilael  in  montem  Carmeli,  &  ptophetas 
confufionis  quadiingentos  quinquaginta ,  &  pro- 
phetas lucorum  quadringentos ,  manducantes  & 
bibentes  in  menfa  Jezabel. 

zo.  Et  mifit  rex  Achab  ad  omnem  Ifrael ,  & 
coUegit  omnes  prophetas  in  montem  Carmeli. 

21.  Et  accertlt  Helias  ad  omnes ,  &  dixit  eis  : 
Ufquequo  vos  claudicatis  ienfu  veftro:  fi  eft  Do- 
minus  Deus,  ite  poft  iplum  :  fi  autem  Baal  eft, 
ite  poft  ilium.  Et  non  refpondit  iUi  populus 
verbum. 

zz.  Et  dixit  HeUas  ad  popukim,  dicens :  Ego 
fuperavi  Iblus  prophetarum  Domini  unus :  &  pro- 
phevx  hujus  Baal  quadringenti  quinquaginta  viri , 
&  prophetx  lucorum  quadringenti. 

Dentur  ert!;o  nobis  duo  boves ,  &  eligant 


VULGATA   NOVA. 

I  0.  Vivit  Dominus  Deus  tuus ,  quia  non  eft  gens 
aut  regnum ,  quo  non  miferit  dominus  mens  te  requi- 
rens  :  &  refpondentibus  cunitis  :  Non  eft  hic  :  ad)u- 
ravit  regna  fmgula  &  genres ,  eo  quod  minime  repe- 
rireris. 

1 1 .  Et  nunc  tu  dicis  mihi :  Vade  ,  &  die  domi- 
no tuo  ;  Adeft  Elias. 

1 1 .  Cunu)ue  recellero  a  te  ,  Spiritus  Domini  afpor- 
tabit  te  in  locum  ,  quern  ego  ignoro  :  &  ingrefliis 
nunciabo  Achab  ,  &  non  invenien^  te  ,  interficiet  me  : 
fervus  autem  tuus  timet  Dominum  ab  infantia  fua. 

Nunquid  non  indicatum  eft  tibi  domino  meo. 


quid  fecerim  ciim  interficeret  Jezahel  prophetas  Do- 
mini ,  quod  abfconderim  de  prophetis  Domini  centum 
viros  ,  quinquagenos  &  quinquagenos ,  in  fpeluncis  » 
&  paver im  eos  pane  &  aqua  ? 

i^.  Et  nunc  tu  dicis :  Vade  ,  &  die  domino  tuo : 
Adeft  Elias  :  ut  interficiat  me  ? 

I  5 .  Et  dixit  Elias  :  Vivit  Dominus  exercituum ,  an- 
te cujus  vultum  fto  ,  quia  hodie  apparebo  ei. 

16.  Abiit  ergo  Abdias  in  occurfum  Achab,  & 
indicavit  ei  :  venitque  Achab  in  occurlum  Elis. 

I  7 .  Et  cum  vidiflet  eum ,  ait :  Tune  es  ille  ,  qui 
conturbas  Ifrael  ? 


VuLGATA     NOVA. 

18.  Et  ille  ait  :  Non  ego  turbavi  Ifrael ,  fed 
tu ,  &  domus  patris  tui ,  qui  dereliquiftis  man- 
data  Domini ,  &  fecuti  eftis  Baalim. 


1 9.  Veruntamen  nunc  mitte ,  &  congrega  ad 
me  univerfum  Ifrael  in  monce  Carmeli,  &  pro- 
phetas Baal  quadringentos  quinquaginta  ,  pro- 
phetafque  lucoram  quadringentos ,  qui  comedunt 
de  menfa  Jezabel. 

io.  Mifit  Achab  ad  omnes  filios  Ifrael,  & 
congregavit  prophetas  in  monte  Carmeli. 

ii.  Accedens  autem  Elias  ad  omnem  popu- 
lum  ,  ait :  Ufquequo  claudicatis  in  duas  partes  ? 
fi  Dominus  eft  Deus  ,  fequimini  eum  :  fi  autem 
Baal  ,  fequimini  ilium.  Et  non  refpondit  ei  po- 
pulus verbum. 

2  1.  Et  ait  rurfus  Elias  ad  populum  :  Ego  re- 
manfi  propheta  Domini  folus  :  prophet^e'  autem 
Baal  quadringenti  &  quinquaginta  viri  funt. 

1 5 .  Dentur  nobis  duo  boves ,  &  illi  eligant 
fibi  bovem  unum  ,  &  in  frufta  cadentes  ,  ponant 


fibi  illi  unum ,  &  demembrent ,  &  imponant  eum 

fuper  lignum ,  &  ignem  non  ilipponant  :  &   ego     fuper  ligna ,  ignem  autem  non  fupponant  :  & 
faciam  bovem  alterum  ,&  ignem  non  fupponam.      ego  faciam  bovem  alteram  ,  &  imponam  fuper 

ligna ,  ignem  autem  non  fupponam. 


NoTyE    AD    Versi 

f .  18.  GrjEce  conflanter  'Hiiy  ,  Htliii  ,  loco  Helzas  , 
abfque  feq.  e^o  ,  dein  pro  verio ,  habetur  A/^rf/sw ,  ™"- 
t„  ;  mox  iia  ,^:'Tl  «'m'  11  (>' ,  ?«"»'»«  i/<  ,  loco  Jed  iT-eri:! 
Ill ;  ill  Compl.  deeft  "ri  :  exinde  port  pauca  ,  loco  «0/- 
tyiim  ,  exftat  I'fix» ,  Teflriim  ,  &  pro  mt ,  eVcf  £u'6ii? ,  ivifii ; 
ultimo  BciwIm-.  P™  ^■'''''  cstera  quadrant. 

*.  19.  InGracco  deeft  conjunclio  i^,  poft  mine,  ha- 
betur veto  ante  qiiinijtiagint.t  ■,  &  in  fine  ,  rfoixi^o!!' ,  - 

/»m  ,  pro  in  meiifi  ,  abfque  hoc  prsced.  t5  Mentes 
tera  ad  verbum  ut  lupra. 

*.  zo.  A  Graeco  abeft  r«  ,  &  loco  ail ,  habemr  s!; ,  in  ; 
cetera  concordant. 

*•.  II.  Grscc  repetitur  'Hmh  ,  poft  dixit  ei! ;  paulo- 
que  pod:  pro  clmdicvis ,  fie  ,  x'^'''"-'''^  '  diiudicahuis ,  & 
pro  fcaftt  'Jefiro,  «V  iu-pirie^lii  tx7;  hn'cir,-,  in  ambolns 
fofliiihus  ,  deletur  autem  inf.  efi ,  poft  B.wl ,  Ikm  illi  , 
ante  papiilus  ;  at  Compl.  retinet  kl,  &  Mf.  Alex,  addle 
di-ri  ;  cetera  concordant.  Vet.  Iren.  Interp.  fie  habet  I. 
3.  c.  6,  l8i.  b,  Oiioiifjiie  dimdicabiiis  i/os  m  .vnl/abiisfiif- 


men- 
cac- 


ONEM  ANTIQUA  M. 
fr.tginibtii  7  fi  tiniu  eft  Bominil!  DettI  ,  venile  fefl  eum. 
Cypr.  deCunc.  Carthag.  ?yy.  h.  Am  enim  Dominus  inns 
Dem  eft,  am  Baa!  Dens'  eft.  Philaftr.  Brix.  de  hxtef.  704. 
e.  Dixit  Elms :  Ant  Deo  Deo,  ant  Bahal  Bahal.  Auit.  I. 
de  promill".  apud  Profp.  p.  108.  c.  Quid  claudicatis  am- 
bobus  ingmnibus  J  fi  Deus  eft  ,  ite  poft  ilium. 

Tf .  11.  Ex  his  pauca  variant  Grsce  :  fcilicet  deeft  ver- 
bum dictns ,  cum  hoc  inf.  hujus  ;  loco  veto  igo  fupera- 
vi   Domini  iiniis ,  fie  habetur:  '£-/1!  inraM  Minfiai  .srj^j- 

?KTi!i  n  Kff i'k  M"i'T--t7o;  ,  Ego  reliiius  fnm  propheta  Domini 
folus  :  demum  j,  prscponitur  voci  quinquaginta  ,  &  loco  lu- 
corum ,  habetur  iingulariter  -i'  at^m  ,  lua.  Nota  hsc  ,  ^? 
prophetx  lucorum  quadringenti  ,  quse  abfunt  a  Vulg.  addi 
in  cod.  Germ.  n.  7.  &  in  Corb.  n.  5.  ad  marg.  item  in 
Corb.  n.  i.  intra  textum ,  ut  S:  in  Germ.  n.  9.  fed  ex- 
pundla  de  more. 

5?'.  25.  Nee  etiam  ifta  difcrepant  a  Grsco  ,  nifi  levirer  : 

nempe  Gr.  habet    A^Vas:»: J  Jo ,    dent duos,   pro 

dentur,,,,  duo,  abfque  medio  ergo  ,  quod  fola  rennet  ed. 


LIBER     III.     R 

VULGATA     NOVA. 

14.  Invocate  nomina  deoium  veftrorutn  ,  & 
ego  invocaho  nomen  Domini  inei  :  &  Dcus  (]ui 
exaudierit  per  ignem  ,  ipfo  lit  Deus.  Refpondens 
emnis  populus  ,  ait :  Optima  propolitio. 

r  J .  Dixit  ergo  Elias  prophetis  Baal :  Eligite 
X'obis  bovem  unum ,  &  facite  primi ,  quia  vos  plu- 
res  eftis  :  &  invocate  nomina  deorum  veftrorum , 
ignemque  non  fupponatis. 

i6.  Qui  ciim  tuliflent  bovem  ,  quern  dederat 
cis  ,  fecerunt  :  &  invocabant  nomen  Baal  de  ma- 
ne ufque  ad  meridiem  ,  dicentes  :  Baal  exaudi 
nos.  Et  non  erat  vox ,  nee  qui  relponderet  ;  tran- 
filiebantque  altare  quod  fecerant. 

zj.  Cumque  elTet  jam  meridies,  illudebatil- 
lis  Elias  ,  dicens  ;  Clamate  voce  majore  :  Deus 
enim  eft ,  &  forlican  loquitur  ,  aut  in  diverforio 
eft ,  aut  in  itinere  ,  aut  certe  dormit ,  ut  exci- 
tetur. 

■8.  Claraabant  ergo  voce  magna,  &  incide- 
bant  fe  juxta  ritum  fuum  cultris  &  lanceolis ,  do- 
nee perfunderentur  fanguine. 

29.  Poftquam  autem  tranfiit  meridies,  &  ii- 
lis  prophetantibus  venerat  tempus ,  quo  facrificium 
cflTerri  folet ,  nee  audiebatur  vox,  nee  aliquis  ref- 
pondebat ,  nee  attendebat  orantes : 


30.  dixit  Elias  omni  populo  :  Venite  ad  me. 
Et  accedente  ad  fe  populo  ,  curavit  altare  Do- 
mini ,  quod  deflruftum  fuerat. 

1 1 .  Et  tulit  duodecim  lapides  juxta  numerum 
tribuum  filiorum  Jacob ,  ad  quem  faAus  eft  fer- 
Gen.  51.  mo  Domini ,  dicens  :  Ifrairl  erit  nomen  tuum. 
28.  31.  Et  sdificavit  de  lapidibus  altare  in  nomi- 

ne Domini  :  fecitque  aqua'duiSum ,  quafi  per  duas 
aratiunculas  ,  in  circuitu  altaris  , 

55.  &  compofuit  lign;i :  divifitque  per  mem- 
bra bovem  ,  &  pofuit  fuper  ligna  , 


5n 


EGUM.     Cap.   XVIII. 

Versio    antiqua. 

2j\..  Et  clamate  in  nomine  deorum  vcftrornm,  l«df.  Cat.  uUfuj, 
&  ego  ciamabo  in  nomine  Dei  mei :  &  erit ,  liic 
Deus  quicunque  exaudierit  nos  in  igne ,  hie  erit 
Deus.  £t  refpondit  omnis  populus,  &  dixerunt: 
Bonum  verbum  quod  locurus  eft  Helias. 

2.^.  Et  dixit  Helias  .ad  prophetas  confufionis : 
Eligite  vobis  \  itukim  unum ,  &  facite  priores , 
quoniam  vos  multi  eftis :  &  clamate  in  nomine 
deorum  veftrorum ,  &  ignem  nolite  I'upponere. 

^6.  Et  acceperunt  vitulum,  &  fecerunt :  &  in- 
vocabant in  nomine  Baal  a  mane  ufque  ad  vefpe- 
ram ,  &dicebant :  Exaudi  nos  Baal ,  exaudi  nos.  Et 
non  fuitiftisvox,  neque  auditio. 

zy._  Et  appofuit  Helias  Thesbites,  dicens :  Invo- 
cate in  voce  magna  pariter,  ne  forte  occupatus 
fit ,  vel  dormiat  ipfe ,  &  lufcitabitur. 


z^.  Et  ilium  vocabant  in  voce  magna,  &  fe- 
cabant  fe  lecundum  confuetudinem  fiaam  gladiis 
&  novaculis,  ul'que  ad  eftlifionem  langiiinis  iu- 
per  fe. 

29.  Et  prophetabant  ufque  dum  tranfiret  me» 
ridies :  &  ftcium  eft ,  quomodo  tempus  erat  ut  af- 
cenderet  facrificium,  &  locutus  eft  Helias  Thef- 
bites  ad  prophetas,  dicens :  Difcedite  amodo,  & 
ego  faciam  holocauftomata.  Et  difcellerunt ,  & 
abierunt : 

50.  &  dixit  Helias  ad  populum  :  Accedite  ad 
me.  Et  accefTerunt  omnes  populi  ad  eum. 

31.  Et  accepit  Helias  duodecim  lapides  fecun- 
dum  numerum  tribtis  ilrael ,  ficut  locutus  eft  Do- 
minus  ad  eum,  dicens :  Ifniil  erit  nomen  tuum. 

32.  Et  a;dific.avit  lapides ,  &  reftiniit  altare  Do- 
mini, quod  dilTipatum  fuerat  :  &  fecit  foveam, 
qux  caperet  duasmctretas  fcmis,  ingjTO  altaris, 

33.  &  conftipavit  fcizas  fuper  altare  cuod  fe- 
cit :  &  demembravit  hoiocauftum ,  &  impofuit 
fcizam,  &;  ftipavit  lliper  altare. 


NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 


Compl.  exinde  pro  Jihi  -.lli ,  lie  ,  fotuTo"; ,  Jibi  ifjis ,  &  pro 
y?(^«-  lignum  ,  sVi  Tiov  ijjxuiV »  ftt^er  ligna  ,  abfque  pra:ced. 
tarn.  Nota  ibid,  conftantcr  legi  iinhifj!'.a.y  ,  niijunant  , 
pro  f-tpponant, 

■)f .  24.  Nonnulla  ut  fup.  differunt  Grace,  fcilicet  ;V;- 
HaM  aofizt -i  invocaho^  pro  clamuba  ^  addiia  voce  Kif  iV  ,  ad 
hanc  ,  nmtine  ,  demto  vero  primo  hie  ,  ut  5c  nos ,  poll 
txaudisrit  -t  &  feq.  erit;  fula  Compl.  hie  hab.  ^to;  fj-i 
0£d'5*  demum  pro  refpcndit  ,  habetur  a— ^y.^KH^oti- ,  in  plu- 
rali ,  &  ill  fine  eS.xMi.a;,  locittits  ei  ^  ablque  feq.  Helias. 
Vet.  Iren.  Interp.  1.  5.  c.  6.  181.  c.  legit :  I'as  in-jacnhiis 
in  nomine  deorum  'veflrorltm ,  (^  ego  invocabo  in  nomine  Do- 
vitni  Dei  mei  :  ^  Dens  tjrlt  ex.tndiet  hodte  ,  ipfe  eji  Deus. 
Vulgata  omittit  in  fine  ,  ijuod  locutus  efl  Helias  i  led  ad- 
ditum  legiiur  in  Mfs.  Germ.  n.  7.  &  Curb.  n.  3. 

Tf.  25.  Vix  melius  i  Gr,Eco  :  ibi  tamen  vfurm  ,  piiini , 
loco  priores  ;  pauloquc  port  -stomcI  uiu.u^y  multi  vos  ^  abf- 
que feq.  efUs ;  una  Compl.  hab.  f'|«sT;  ctiMo/'  exinde  pio 

clamate deorum  veflrorum  ,    lie  ,    gti^iJtct^eQ«5'^ .9-^^ 

vfiSt  t   invocate det  veflri  i   exuemo  /aii  sV.Swte  ,   loco 

nelite  fupponere  t  qu«  idem  fonant. 

f.z6.  Ita  in  Grxco  ,  prxter  pauca  ,  nempe ,  fii'.«fi- 
Cpia; ,  meridiem  ,  loco  vefperam  ;  rurfufque  ^  ^ i  ^v  ctufocc- 
c'5 .  "d  '">"  fi"'  audiiio  ,  loco  negue  auditio  ,  abfque  prx- 
ced.  j/Jh;  ultimo  autcm  fubjiciuntur  ifla  ;  xai  S^iiTf^X" 
tTTi  Ty  ,9-fC.'aiH/jiV  i  EVoiHOatr  ,  ^  tranJiUebant  fnper  altare 
quod  fecerant  i  quse  non  leguntur  apud   Luciferum. 

Tf.iy.  Gr.  initio,  loco  appofuit  ,  hab.  i-jinla  /mvij.- 
Cfix  ,  J,  i/juy.TKCi'-jit  iuTii  ,  fiija  efl  meridies  ,  2?  >rri/it 
eosi  pauliiique  port  pro  dicens  ,  k,  e7-7Tiy,  ^  dixit  :  mox 
ita,   Eiri/.ar^il^s  it  fmn /.iiyaM  ,  cti  ,^iU  t's'ir ,  on  a'/o- 

irii%  v.a.'itvSl, ,  &c.  Invocate  in  -joce  magna  ,  quia  deus  efl, 
quia  Jablil.itio  ei  eft ,  (5  /imul  ne  forte  refponja  det  ipje  , 
vel  ne  forte ,  Sec.  ut  lUp.  Ab  editi.  Aid.  &  Compl.  abeft 


hoc  ,  oTi  fj';  eV'.  Verbum  autem  ;(;fn,««T/J<; ,  quod  Nobil. 
reddit  per  illud  ,  refponfa  dare  ,  (ignificat  ailui  rerum  opt- 
ram  navare  ,  vel  cum  aliquo  agcre  de  aegotio.  Autl.  op, 
imp.  in  Matrh.  hom.  14.  p.  yfi.  a.  fie  hab.  Clamate, 
clamate  fortiter  ,  forjitan  dormiunt  dii  veflri. 

If.  28.  Ita  Greece,  prxter  hoc,£'-3-jjc«Bi73  ,  invocabant  , 
loco  ilium  vocabant,  &  cV  prxpolitum  voci  gladiis :  no- 
ta  pro  novaculis  ,  fcribi  Qucy/^as-oui ;  Qei^;M.^iti  autem  , 
jaculi  fpecies  ,  hafta  ,  lancea. 

f.  29.  Concordant  Grjeca  cum  Latinis ,  fi  hoc  exci- 
pias ,  A£(>;)'0(' ,  vefpera  y  loco  meridiem ,  (  Compl.  t/.eci'^o^^- 
jci' i  )  Item  iftud  ,  T^v  'CT'":c;^,9-iC;MaT'-.ii' ,  offendiculorum  ^ 
addiiurinf.  voci  projdietas ;  pauloque  port  habetur  ■'^•.y.ix.u- 
T'jju.:i.  l^L'd  t  holocanftonia  mertm  ,  loco  holocauftomata.  Ver- 
bum autem  afcenderet ,  pofituin  fup.  ^mt  facrificium  ,  non 
ita  legitur  nunc  in  edit.  Lui  if.  ied  ejus  loco  ,  accenderet  , 
quod  mutavimus  ifto  a,cende;ct  ,  e  Gr.  KmCafa/ ;  facile 
enim  a  librario  ,  vel  potius  atypogiapho  conunitti  potuic 
ut  una  littetula  c  ,  poneretur  pro  f.  Hujufmodi  vitiorum 
fcatct  editio  nova  PP.  Lus'.d. 

V".  30.  ItaGrjecead  ve.bum,  nifi  quod  habetur  fingu- 
lariter ,  Jt,  'i^^-Ar/y.U  wa  ■  0  ^kc'?  ,  <2  accejjit  omms  populus. 

If.  5r.  Ita  rurfus  in  Gixco  ,  piaster  vocem  91;?.»,  tri- 
buum ,  loco  tribns. 

Tf.  52.  Gr.  addit  hoc  ,  «  onpia.1i  Kifh  ,  in  nomine  Dc 
jn/w>  ,  pofi:  vocem  lapides  ,  &  pi  o  reflititit ,  hab.  Ix^.xiz , 
curavit;  item  to  X2T?oxa/^,Uffcr ,  dirutum  ,  loco  quod  dtf- 
Jipatum  Juerat  1  abfque  proceed.  Domini,  (  edit.  Compl, 
retinet  Kvfli;  ;  J  demum  \oco  foveam  ,  hab.  ^x'c.osxr  , 
mare  ;  pauloque  poft  ,  (.■niffj.c^jo^ ,  jeminis  ,  loco  femis  , 
quod  ultimum  forte  mendum  librarii  eft,  vel  typographi  ; 
reliqua  quadianr. 

t.  35.  Ad  verbum  e  Grajco  ,  prater  vocem  /fji.i»j , 
pro  qua  tVl  tk';  ^iJscx.a.i  ,  ut  paulo  fup.  id  eft ,  fuper  af. 
Julas  ,  feu  parva  lij^ni  fragmenta  ,  aut  ligna  fcijfa. 


58- 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   XVIII. 


Versio    antiqua. 

Lucif,C.il.ub:fup.  3.-).  &  dixit  :  Accipite  mihi  qiutnor  hydrias 
aqiix ,  &  eifundiie  lliper  holocaulhim ,  &  fupcr 
Icizcim.  Et  dixit  :  Itc'iiim  affcrte.  Kt  iterum  attu- 
Iciiint.  Et  dixit :  Rcpetite  tettio.  Et  repctieiiint  tcr- 
tio, 

3  5.  &  manabat  aqiia  in  circuitu  facrarii,  &  fo- 
veam  impleverunt  aqua. 

36.  Et  clamavit  Hclias  in  ccclum,  &  dixit  : 
Dominus  Deus  Abraham, &  llaac,&:  Ifracl,ex- 
audi  me  Domine ,  exaiidi  me  liodie  in  igne  :  ut 


VULGATA     NOVA. 

54.  &  ait  :  Implete  quatuor  hydrias  aqua,  !C 
funditc  fuper  holocauftum,  &  fuper  ligna.  Rur- 
fumque  dixit  ;  Etiam  fecimdo  hoc  Facite.  Qui 
ciini  feciilent  fecundo  ,  ait :  Etiam  tertio  idipfura 
facite.   f  ecenintque  tertio  , 

55.  &  cuiiebant  aqu.-E  circum  altare  ,  &  fof* 
in  aquiduitus  repleta  ell. 

56.  Cumque  jam  tempus  ellet  ut  ofTenetuif 
holocauftum  ,  accedens  Elias  piopheta  ,  ait :  Do- 
mine Deus  Abraham  ,  &  Ifaac,  &  ifracl ,  oftende 


fciat  omnis  populus  liic ,  quoniam  tii  es  Dominus    hodie  quia  tu  es  Deus  Ifracl ,  &  ego  fervus  tuus , 


Deus  Il'racl,  &  ego  feivus  tuus,  &:  propter  te 
feci  hxc  opera , 

37.  &:  tu  verlafti  cor  populi  hujus  retro. 


&  juxta  pr,Eceptum  tuum  feci  omnia  verba  hxc. 

5  7.  Exaudi  me  Domine  ,  exaudi  me  :  ut  dif- 
cat  populus  ifte ,  quia  tu  es  Dominus  Deus ,  & 
tu  convertifti  cor  eonim  iterum. 

J  8.  Cecidit  autem  ignis  Domini,  &  voravlt 
holocaufhim ,  &  ligna  ,  &  lapides  ,  pulverem 
quoque  ,  &  aquam  qui  erat  in  aqusduftu  lam- 
bens. 

39.  Quod  cum  vidilTct  omnis  populus,  ceci- 
dit in  faciem  fuam  ,  &  ait :  Dominus  ipfe  eft  Deus  , 
Dominus  ipfe  eft  Deus. 

40.  Et  dixit  HeliaS  ad  populum  :  Sufcipite  pro-  ^o.  DixitqueEliasadeos -.  Apprehenditepro- 
phctns  Baal ,  nemo  fit  i'alvus  ex  illis.  Et  fuicepe-  phetas  Baal  ,  &  ne  unus  quidem  effugiat  ex  eis. 
runt  illos,  &  deduxit  illos  Helias  ad  torrentem  Ci-  Quos  cum  apprehendifl'ent  ,  duxit  eos  Elias  ad 
ZOn,  &  occidit  illos  ibi.                                                      torrentem  Cifon  ,  &  interfecit  eos  ibi. 

41 .  Et  dixit  ad  Achab  :  Manduca  &  bibe  :  quo- 
niam vox  ed  pedum  pluvix. 

42.  Et  afcendit  Achab  ut  manducaret  &  bibe- 
ret :  &  Helias  afcendit  in  Carmelum ,  &:  inclina- 
vit  fe  in  terram  ,  &  pofuit  faciem  fuam  inter  gc- 


38.  Et  cecidit  ignis  a  Domino  de  coelo,  &: 
comedit  holocaufta ,  &  fcizas ,  &  aquam  qua:  erat 
in  altare,  &  lapides,  &  terram  linxit  ignis. 

39.  Et  cecidit  torus  populus  luper  faciem  fuam, 
(Si  dixit :  Vere  Dominus  Deus  ipfe  eft  Deus. 


nua , 

43.  &  tiixitpuero  fuo  :  Afcende,  &  profpice 
viam  maris.  Et  refpexit  puer,  &:  dixit  puer  :  Noii 
eft  niliil.  Circumage  te  fepties. 


44.  Et  faclum  eft  in  feptimo ,  Et  ecce  nubis  pi> 
filla  quail  veftigium  hominis  adducens  aquam  de 
mari.  Et  dixit  illi  Helias  :  Afcende  ,  &  die  ad 
Achab  :  .lunge currum  tuum  i5c  afcende,  ne  com- 
prehendat  te  pluvia. 

45.  Et  faclum  eft  hinc  &  inde,  &  ccclum  con- 
tenebricavit  nubibus,  6c  ventis,  i:  fodaeft  pluvia 

NoT^    AD    Versionem 


41.  Et  ait  Elias  ad  Achab  :  Afcende  ,  come- 
de  &  bibe  ;  quia  fonus  mult.'c  pluvi^e  eft. 

4z.  Afcendit  Achab  ut  comederet  &  biberet: 
Elias  autem  afcendit  in  verticem  Carmeli  ,  & 
pronus  in  terram  pofuit  faciem  fuam  inter  genua 
fua  , 

4;.  &  dixit  ad  puerum  fuum  :  Afcende  ,  & 
profpice  contra  mare.  Qui  cum  alcendilfet,  & 
contemplatus  eflet  ,  ait  :  Non  eft  quidquam. 
Et  rurfum  ait  illi  :  Revertere  feptem  vicihus. 

44.  In  feptima  autem  vice,  Ecce  nubecula 
parva  quafi  veftigium  hominis  afcendebat  de  ma- 
ri. Qui  ait  ;  Afcende  ,  &  die  Achab  :  Junge  cur- 
rum tuum  &  defcende  ,  ne  occupet  te  pluvia. 


4  5 .  Ciimque  fe  verteret  hue  atque  illuc  ,  ecce 
cceli  contenebrati  funt,  &  nubes ,  &  ventus,  &  fac- 


A  D 

T^.  54.  Iterum  Grace  tk;  %i'i'aKa;,  \oco  fcititm ,  hoc 
addito  proxime,  »i.  iT:/«sa>'  vra';  ,  i^  feceritm  Jic  ^  quod 
tamen  deed  in  editt.  Aid.  &  Compl.  reliqua  ut  in  La- 
tino fupra  ,  ni(i  excipias  verbum  ^U'%pu-cxji ,  Iterate , 
pro  lter:<m  afferte.  Apud  Ambrofium  ,  libio  de  Elia  & 
jejun.  c,  22.  to.  I.  561.  e.  tic  :  El:,is  J'lcper  altare  ligna 
impjfitit ,  (^  dixit  ut  rnittcretit  fi'.per  tie  hydriis  aquam.  Et 
dixit  :  Iterate.  Et  iteraverunt.  Et  dixit  :  Iterate  tertio.  Et 
iteraverimt  tertia.  Vide  etiam  1.  3.  offic.  c.  18.  to.  2.  p. 
154.  c. 

T^.  5y.  Ita  i;i  Graico,  pr.i;ter  duo  , ^-uuias-iif iV  ,  altaiis  , 
\cco  J.urarii  y  5c  .^Kj^aorx^  ■,  mare  t   \oco  foveartt. 

if.  36.  Sic  itetum  Grace  ,  exceptis  his ,  Kuci'-  >  Do- 
tnitii,  loco  Duinimis  ,&infia,<,  -/«xi.icai' ,  Z^  fciant ,  pro 
111  fctat.  Vet.  lien.  Incerp.  1.  3.  c.  6.  181.  d.  lie  habet: 
Domine  Deiii  Abraham ,  Dens  Ifaac ,  ^  Dens  Jacob  ,  exau- 
di me  bodie  ,  ^  ititellig.tt  omnis  peptilus  hie  ,  quoniam  tit 
es  Deus  Ifracl  :  &  vero  Mf.  Alex.  hab.  fup.  i,  'laziiS  , 
loco 'losfjj,  femelque  i-zimii  |Uif  Ki/'eie  ,  qn»  abfunt 
ab  editt.  Aid.  &  Compl.  licut  ifta,  inrincU  /^»  Qvni^i 
ix  irvfi  ,  ab  una  Compl.  Ambr.  1.  de  Elia  &  jejun.  c.  22. 
J6i.  c.  hxc  habet  :  Et  cum  mnnaret  aqua  ,  precatus  ejl 
ilias  ,  ^  ignis  dejcendit  de  icclo.  Vide  Aui5t.  1.  de  pro- 
milf.  ap.  Profp.  p.  ijj.  c. 

ir.  57.  Ita  lequitur  in  edit.  Lutif.  continenter  &  pro- 
3time  :  in  Gr.eco  vcio  iterum  leguntur  ifta  ;  'Evraxy- 
Ccc  ^)i  Ki;S(f  ,  STTaxfeCst"  yuf  K.  yrJiT-ji  0  Aa;^  bTC?  yori  Qu 
St  Kf  e/cc  0  0S35'  Exaudi  me  Domine  ,  cxandi  me  :  ^ 
tognofctt  populus  hie  y  quia  tri  es  Dominus  Deus  i  deinde 
iic ,  K,  Qu  ss'pr^c.'-,  &i;.  ut  fup.  QUvC  vero  hie  fuperad- 
duntur  Greece  ,  facile  pi-.etermitti  potuerunt  vel  a  Luci- 
kco  ipib,  velab  incauto  fcriba ,  vel  forte  typographi  ip- 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

fius  incuria,  decepti  nimirum  vocum  fuperiorura  recurfu 
ac  limilitudine. 

t.  38.  Cuntla  refpondent  Grjeco  ,  pr,ifter  unum  altare , 
pro  quo  cV  ir!  .^co^ccarn  ,  i/i  mari  ,  ablque  verbo  erat  : 
quod  vero  deeft  in  Vulg.  w  Domino  de  ccrlo  ,  additur  in 
cod.  Germ.  n.  7.  &  in  Coib.  3.  fee.  mami. 

If.  39.  Ita  Gixce  verbum  pro  verbo  ,  nifi  excipiatur 
7ri£; ,  omnis ,  pro  totus ,  &  eft  prjetermiifum  in  fine  ;  (cd 
in  Mf.  Alex,  ac  editt.  Aid.  &z  Conip!.  additur  ;V/. 

If.  40.  Vix  melius  e  Grsco.  Nota  fto  fufctpiie  ,  legi 
QurAd.CiU  ,  comprehendite  ,  Sc  pro  cecidit ,  scf ajs ,  jugn- 
lavit. 

t.-it-  Gr.  addit  'Hui ,  verbo  dixit,  ficut  aiiivh  j. , 
afcende  2? ,  port  Ach.tb  ,  delete  inf.  verbo  efl  ;  reliqua  ii- 
milia  :  in  edit.  Compl.  loco  tc/mV  ,  exftat  rf  r-/_^; ,   fini. 

1^.42.  Optime  d  Grscco  ,  addito  pronom. _/«.!,  a'uT?  , 
ad  genua. 

■;^.43.  A  Grsco  abeft  ptier,  poft  dixit ;  &  pofl  nihil  , 
feu  ^^h  ,  lequitur  ^.  siV;/  'H.^js  ,  ^  dixit  ileliu  ,  quod 
omittirur  in  edit.  Lucife,  i  ;  &  pro  circumage  te ,  habeiur 
ijQi  sV.VfE'loK ,  Nobil.  l^  tu  revertere. 

■f. 44.  Gr.  ipfo  initio  habet  :  Kal  sTtt'^pi-^e  to  •jrei/a- 
City  sVTam;  ,  Et  re-jertit  puer  fepiies ,  qux  pr«termittun- 
tur  '3  Lucif.  turn  fequiiur  ,  K«l  !-,/>s7o ,  &c.  ut  fupra ,  nili 
quod  poft  aquam  ,  deeft  hoc  ,  de  »1.117;  (ola  Compl.  habet 
i'/a'o  «Vo  ^cc^aos-fi; ;  iftud  autem  ,  tili  Helias ,  abeft  tarn 
ab  ipfa  ,  quam  a  Grseco  Vat.  &;  al.  &  fub  finem  pro  aU 
tero  afcende  ,  exftat  ibid.  xKTi<t'ii6i ,  defcende,  ut  in  Vulg. 

t'.4y.  Ita  in  Gr3Eco ,  his  tantiim  exceptis,  =0:^  i^/f  ^ 
S/£ ,  ufque  hue  2»  '"'" '  '°co  hinc  y  ""le  ;  pauloque  poft, 
t^y^cfiy.li  fingulariter ,  pro  '^■entis ,  &  'iui;  'Iitfxt^ ,  ufque 
Jcfrael ,   loco  in   Ifra'il  ,   quod  legitur  nunc  in  ed.  Lucif, 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   XIX.  585 

VULGATA     NOVA.  VerSIO      A  N  T  I  Q  U  A. 

kaeftpluviagrandis.AfcendensitaqueAchababiit    magna.  Et  plorabat ,  &  ibat  Achab  in  Jezrael :      tucifXal.uiiJuf 
in  Jezrahel  ; 

46.  &  manus  Domini  fafta  eft  fuper  Eliam,        46.  &  manus  Domini  erat  in  Heliam 

accinilifciue  lumbis  currebat  ante  Achab  ,  donee 
veniret  in  Jezrahel. 

Not;e    ad    V  e  r  s  I  o  n  e  m    antiquam. 

fed  aperto  mendo ,  quod  correximus   fupra. 

t-<i6-  Deed  ir.ti  in  Grseco  Vat.  in  Alex,  vero  ac  edd.  Aid,  &  Compl.  eft  r/stsle  iVi  to'k  'Hjiii. 


CAPUT       XIX. 


V  U  L  G  A  T  A 

J.  "T^"]"  Unciavit  autem  Achab  Jezabel  omnia  qu.^ 
X^   fecerat  Elias  ,    &  quomodo  occidilTet  uni- 

verfos  piophetas  gladio. 

i.  Miiitque  Jezabel  nuncium  ad  Eliam  ,  dicens  : 

Hxc  mihi  faciant  dii ,  &  h,EC  addant ,  nil!  hac  hora 

VuLGATA      NOVA. 


eras  pofuero  animam  tuam  ficutanimam  unius  ex  illis. 
3.   Timuit  ergo  Elias  ,  &  furgens  abiit  qucicunque 
eum  ferebat  voluntas  :   venicque  in  Berfabee  Juda , 
&  dimilit  ibi  pucrum  fuum , 


4.  &  perrexit  in  defertuni ,  viam  unius  diei. 
Ciimque  venidet  ,  &  federet  fubter  unam  junipe- 
rum  ,  petivit  anim:e  fua;  ut  moreretur ,  &  ait: 
Suificit  mihi  Domiue ,  telle  animam  meam  :  ne- 
que  enim  melior  fum ,  quim  patres  niei. 

J.  Projecitque  fe  ,  &  obdormivit  in  umbra 
juniperi :  &  ecce  angelus  Domini  tetigit  eum  ,  & 
dixit  illi  :  Surge  ,  &  comede. 

6.  Refpexit,  &  ecce  adc.iput  fuum  fubcinerl- 
cius  panis ,  &  vas  aqus  :  comedit  ergo  ,  &  bibit , 
&  rurfum  obdormivit. 

V 


Versio    antiqua. 

4 Sufficit  mihi   Domine  ,  tolle  animam  HjfiM./.  2.  cj«(^;i 

meam  :  neque  enim  melior  ium  patribus  meis.      ^''■'•i-  '•  'i-e-  Jij- 


5 Surge,  &  manduca. 


6.  Refpexir,  &  ecce  ad  caput  ejus  panis  col-    Knoa.if.it.ari 
lyrida,  <5^  vas  aqua; T-nfioch.  $,  4.;.  j. 


ULGATA       NOVA. 


7.  Reverfufque  eft  angelus  Domini  fecund6  ,  & 
tetigit  eum  ,  dixitque  illi :  Surge  ,  comede  :  grandis 
enim  tibi  reftat  via. 

8.  Quiciimiurrexiflet,         8 Fide  Not. 

comedit  &  bibit ,  &  am- 

bulavit  in  fortitudine  cibi  illius ,  quadraginta  diebus 

VuLGATA     NOVA. 


&  quadraginta  noftibus  ,  ufque  ad  montem  Dei  Ho- 
reb. 

9.  Ciimque  venidet  illuc  ,  manfit  in  fpelunca  :  & 
ecce  fermo  Domini  ad  eum  ,  dixitque  illi :  Quid  hie 
agis  £lia  ? 

Vers 


10.  At  ille  refpondit  :  Zelo  zelatiis  fum  pro 
Domino  Deo  exercituum,  quia  dereiiqueruiit  pac- 
tum tuum  filii  Ifrael  ;  altaria  tua  delkuxerunt  , 


O      ANTIQUA. 

10.....  iEmulando  a;muluus  fum  Domino  Deo    Cypr.i.  i.Tellimi 
omnipotenti ,  quia  derciiqixTunt  te  lilii  llrael :  ^/li.  c 
altaria  ma  demoiierunt,  &  prophcras  tuosinter- 
prophetas  tuos  occiderunt  gladio ,  derelirius  fum     fc-erunt  gladio ,  (Sc  remanli  ego  lolitarius ,  6c  qyix- 
ego  folus ,  &  quirunt  animam  meam  ut  auFe-    runt  animam  meam  auferrea  me. 
I'ant  eam. 

1 1 .   Et  ait  ei  :  Egredere ,  &  fta  in  monte  co-  11 ExieS  eras  ,  &  ftabis  in  confpedu  Domi-     r«.  Iter.  Intr.f, 

ram  Domino  :  &  ecce  Dominus  tranfit ,  &  fpi-     ni :  &  ecce  Dominus  tranfiet ,  &  C'xe  Tpiritus  ma-  '■  t-  '•  io-  ij J-  '• 
ritus  grandis  & fortis  fubvertens  montes,&con-    gnus  &  fortis,qi'.i  diflblvet  montes,  &  conteret 
terens  petras  ante  Dominum  :  non  in  fpiritu  Do-     petras  in  COnlpedu  Domini  :   &  non  in  IpilitU 
minus,  &  port  fpiritum commotio  :  non  in  com-     Dominus,  &  poll:  fpiritum  terra;  motus  :  (5c  non 
motione  Dominus ,  '  in  tcrr^e  motu  Dominus, 

Notje  ad   Vers 


"Sf".  4.   Graec.  'ixaiySii  vjy .,  ?aSe    Ah  tv,v  ■\vx;''v  fx'v  «V* 

Ambrof.  in  Pf.  56.  col.  805.  f.  \cgn :  Domitie  ,  accipe  ani- 
mam meam  ;  &  1.  de  fug.  face.  col.  451.  e.  recipe  afii~ 
mam  meam. 

Tf .  J.  Ita  Grarce. 

T.  6.  la  Grxco  additur  Hnv  ,  Helirt  ,  poft  refpexit , 
quod  abed  ab  edit.  Compl.  exinde  loco  pan:s  coliyrnia  , 
lie  ,  S'/Hf-v^iK^  asvpiTV^t  id  eft  ^  jubcinerietui  Jtliginem  .^  in- 
terp'rete  Nobilio.  Hieron.  etiam  in  Ezech.  4.  to.  ;.  715. 
b.  obfervat  fcriptum  effe  jitxia  LXX.  tllam  fugientem  ]e- 
X.abcl  ^  :nve/t:jje  panem  a^vfir-v  y  J:tbi:fiey:e:ii:ti. 

If.Z.  Hue  redeunt  quE  nairat  Ambrof.  I.  de  fug.  frc. 

t.  6.  to.  I.  45T.  d.    Filgit  Ehas  miiherem  jexahel (^ 

fugit  ad  montemOrel erat  enim  ad  lerreuiemChcrrad 

ila  fiigiens  fxculum  ,   hi   nee   cihiim  eorporis  hiijiis  exijiiire- 

ret ,  mji  qnem  avei  delaliffemmiiii^rx Dcniijtie  ijiiadra- 

"giiita  diebus ,  in  -jirttite  ejex  ijuam  acceperat ,  ambulavn  ,  Sec. 
Item  in  Gr.  Kal  ;V:pf!  6«  cV  i%ui  t»?  !!.fMia%  f'kjiVih,  tes- 
■(cLfcUn'o.  «ViSfS^i  Tios^fc'-A.'.tla  yvtilai  ,  lui  oft;  Xiufii'E. 
t-io.  Similia  Gr*;c.  habet ,  prater  hoc ,  ^ii^iif ,  telans , 
Tom.  1. 


ONEM      ANTIQUAM. 

pro  amulando  ;  paulo  poft  etiam  deeft  vox  Dpo,  &  inf. 
prsponitur  cV  ,  voci  gladio  ;  loco  vero  remanji  ego  fotz- 
tariris  ,  (ic  ,  vTrit^iMinnxi  i/i  iJiaioiTcr.:'.^.  Hilar,  bene  in  Pf. 
118.  549.  d.  Zelaiis  x.clavi  ,  ya;.i  derein/.ieiunt  te  filii 
Ijrael:  JJ  prophtlas  tnes  occiderunt,  ^  ego  dereliilns  jitm 
folus.  jinii!iter  Ambrof.  in  Pf.  118.  to.  i.  1198.  d.  Ze- 
tans  iLelavi  Domtnum.  Aug.  1.  17.  de  civit.  Dei ,  c.  Z2. 
to.  7.  485.  c.  Domtne  ,  prophetat  titos  occ:deY!;nt  »  ait.iriti 
tua  Jriffjderunt  ,  ^  ego  yelUtus  Jnm  jOtus  ■,  [^  ijtt.^runt  ani- 
mam  meatn.  Optat.  1.  6.  cont.  Donat.  92.  b.  Domine ,  al- 
tana  ti'.a  confregeriint .  Vid.  inf  ad  "^.  14. 

"t .  1 1.  Gr,  addit  cV  T«  of^'  ,  tn  monte ,  i.  voci  Domi- 
ni ■,  detrac^o  leq.  y ,  fola  Compl.  ibi  reciuet  y.xl;  deeft 
patiter  y  >   ante   vocem  fortis  ,  pro  qua  r.SQirMlt ,  vali- 

dus  ;   item  Aiap^vov Quv'i ^i'^'<.v ,  dtffJvcns conterens  , 

pro  ijui  diffolvet conteret ;  rurfus  tollitur  J^  ,  ante  hoc> 

nrm  i>i  fpiritu ,  ut  &  poft  <."rr.c  motits  ,  cujus  loco  habe- 
tur  hie  &  inf,  Qunrncfcii ,  conciiffio.  Vigil,  TapC  contra 
Varim,747.  a,  concinit  cum  Vulg,  nili  quod  habet  toj.im 
me  ,  pro  coram  Dor.iino  i  magnits  ,  pro  grandis  ;  ^eiram  , 
pro  peins, 

Eece 


5,86  LIBER 

V  E  R  S  1  O 


III.    R  E  G  U  M. 


Vti.  htn,  Itiltrf, 


LitH.  Jnfl:!.  t.  4.  '• 
11.575- 


N  T  1  Q  U  A. 

T  2.  &  poft  terrx  motiini  ignis :  &  non  in  igne 
Dominus,  &  poll  ignem  vox  auri  tenuis. 


i,^.   ^mulans    xmiilatus  fiun  Domino  Deo 


4.  K'X-  9. 1. 


X<m.  II.  4. 


Cap. 

V  U  1  G   A  T  A 


XIX. 

N  o  V  AT 


11.  &  poft  commotionem  ignis  :  non  In  ignd 
Dominus ,  &  poll:  ignem  fibilus  aur^  tenuis. 

I  ;.  Quod  cum  audiflet  Elias  ,  operuit  vultum 
fuum  pallio,  &  egrcffus  ftetit  in  oftio  Ipeluncse, 
&  ecce  vox  ad  eum ,  dicens  :  Quid  hie  agis  Elia  » 
£t  ille  refpondit  . 

1^.   Zelo  zelatus  fum  pro  Domino  Deo  exer- 


omnipotenti ,  quia  dereliquerunt  te  filii  llraiil :  &    cituum,  quia  deieliquerunt  paftum  tuum  filii  if-      i<-"o. 


rael  :  altaria  tua  deftruxerunt ,  prophetas  tuos  "'J» 
occiderunt  gladio  ,  dereliftus  fum  ego  folus  ,  Sc 
quarrunt  animam  meam  ut  aufctant  earn. 


altaria  tua  demolierunt,  &  prophetas  tuos  inter 
fecerunt  gladio ,  &:  remand  ego  iblitarius ,  &  qtix 
runt  animam  meam  auferre  a  me. 

VUIGATA       NOVA. 

1  J.  Et  ait  Dominus  ad  eum  :  Vade,  &  revertere  lium  Saphat,  arantem  In  duodecim  jugis  bourn  :  & 

in  viam  mam  per  dcfertum  in  Damafcum  :  cllmque  ipfe  in  duodecim  )Ugis  boum  arantibusunuserat :  ciim- 

perveneris  illuc  ,  unges  Hazael  regem  fupcr  Syiiam,  que  veniflet  Elias  ad  eum ,  mifit  pallium  fuum  fuper 

16.  &  Jehu  tilium  Namfi  unges  regem  fuper  If-  ilium. 

rael  :  Ebieum  autem  filium  Saphat ,  qui  eft  de  Abel-  10.  Qui  ftatim  relifUs  bobus  cucurrit  poft  Eliam  , 

meuia  ,  unges  proplietam  pio  te.  &  ait :  Olculer,  oro,  patremmeum,  Scniatrem  meam  , 

17.  Et  erit ,  quicurque  tiigerit  gladium  Hazael,  &  fic  fequat  te.   Dix;tque  ei :  Vade  ,   &  revertere: 
occidet  eum  Jehu  :  &  quicunquc  fugeiit  gladium  Je-  quod  enim  meum  erat  ,  feci  tibi. 


hu  ,  interficiet  eum  Elii'cus, 

iS.Etderelinquammi-         1 8 Fide  Not. 

hi  in  Ifrael  feptem  millia 

virorum ,  quorum  genua  non  funt  incurvata  ante  Baal , 

&  orane  os  ,  quod  non  adoravit  eum  of:ulans  manus, 

19.  Proteitus  ergo  inde  Elias,  reperit Elifeum fi- 

NoT^    AD    Versionem    antiquam 


II.    Reverfus  autem         2.1 Fide  Not. 

ab  eo  ,  tulit  par  bourn  ,  & 

maftavit  illud  ,  &  in  aratro  boum  coxit  carnes ,  & 
dedit  populo ,  &  comedcrunt :  confurgenfque  abiit , 
&  fecutus  eft  Eliam ,  &  miniftrabat  ei. 


d.  Atnbrof.  de  fide  refur.  to.  2.  1165.  e.  &  Aui5t.  !.  de 
promiir.  p.  I.  c.  8.  15J.  c.  qui  omnes  legiinc  :  Rtliqui 
mihi  Jeptcm  milli.l  virorum  ,  qui  non  cur-vaverunt  genua  , 
vel  gtnu  ,  ante  Bnal.  Sic  etiam  )iab.  Gaud.  Erix.  ler.  4. 
949.  f.  excepto  verbo  dtrtliqui.  At  vereor  ne  PP.  fupra- 
didi  omnes  S.  Pauli  locum  Rom.  c.  11.  T^.  4.  Ipeflave- 
rint  potius  quam  idum  e  Reg.  19.  18.  illic  enim  Grjcce 


*■.  II.  Similiter  in  Grsco  ,   prster  unum  {^  ,    quod 

ieeft  poft  ignis.  Tertul.  1.  4.  adv.  Marc.  717.  c.  legit: 

JJcn  in  igne  ,  fed  in  ffiritit  miti. 

Tt.  14.  Gricc.  delet  vocem  Deo ,   poft   hanc  ,  Domino  , 

pauloquc  poft  verbo  Jerelitjue-unt  ■,  addii  THf  Aia6M>CM^«Sf , 

teliamentum   tuum  ,    loco  te ,  (  folus   Mf.  Alex.  hab.  ce.  ) 

exinde  pro  demolierunt .,  (ic,  xaC-rM»,  deflruxertint ,  quod  _  _  _ 

idem  fonat ,  {  ed.  Compl.  xa6!'e)ia:4«'  »  )  deraum  praeponi-      legiiur  tt.  1.  ?.  4-  Owl  u'/m?!  cV  'H>i'a  t/  m;(,  n  ~i^(fi 

tur  «■  ,  voci  gl.idio  ,    &  pro  folitariu!  ,    hab.  /<«(«Ta7c? ,      Kt>'a(!  ,Tii  coofilTa;  (\  d.'Jriui^txf  &  infra^:  'A^^a  rl  m- 

ultimoque  aWiif ,  loco  a  me  ;  cxtera  ui  in  Lat.  fup.  Vid.      74  oiVtw  o^;>;f>'^a7io,uo'?  ;    Ka. f'^wtv  :fixvru   fV7aKi%i>/k4 

aV/e.a5 1  oi7ifi5   ir'x   e'/ttt^-^**'    ^^Kf  ?»    li«a?>.  Item  ibid,    in 

Vulg.   AnneJ'citis  in  Elui  quid  dicit  Scriptura Domine , 

prophetas  tuos  occiderunt ;  &  poll  pauca  :  Sed  quid  dtcit  ills 
dii'wum  refponjttm  ?  Rehqui  m:hi  Jeptem  mtllici  virorum , 
qui  non  curvaverunt  genua  ante  Baal  .quae  apie  refpondenc 
allatis  fupra  »  SS.  PP.  Ar  Grxce,  praefenri  loco  5.  Res. 
19.  18.  paul6  difTimilius ,  nempe  :  KaJ  xa7a>«/4!i;  «■  'I«©8ha 
eVra  -/^.uxlxt;  kvJ  ^^^  ^  ■srana.  7cVx/a ,  cc  in  ci'x^affaK  7o')'i/ 
Tw  Hxx>.  i.  e.  £r  telmques  in  Ijratl  jeptem  mtllia  virorum  , 
omnia  genua  ,  qux  non  Jlexerunt guiu  ipji  Baal.  Ed.  Compl. 
Kai  >ia7a>£rjai  li,   Isiiii'  ,   &c.   Vide  Vulg.  fup. 

It-ii.  E6  fpeclant  quje  narrat  Ambrol.  1.  de  Nabut. 
c.  1.  to.  I.  567.  d.  Elifxus  cum  ejjet  p  cut  per  ^  reliqitit  bO" 
•vesjuotj  ^  cucurrit  ad  Lliatn  ^  ^  occidit  eos  ^  ^  erogavit 
populo  ,   i^  adhj:fit  irophet*  i   qux   nou  ionge  diftant  a 

Gl«CQ. 


Cypr.  fup.  ad  t-  10.  Aug.  in  Job.  to.  5.  p.  i.  617.  g. 
legit  :  Domine  >  prophetas  tuos  occiderunt.  Ambrof.  1.  de 
fug.  fjcc.c.  2.  to.  I.4Z0.  d.  i;//>ir  dixit :  Et  egorelicliis  fum 
folus.  Gr.  v7n\hi:/x/xxi.  Faullin.  presb.  libello  prec.  p. 
660.  c.  In  liiro  Regnorum  :  Domine ,  prophetas  tuos  occi- 
derunt, altaria  tua  dejlruxerum ,  '^  ego  relitius  fum  folus , 
^  quxrunt  animam  meam.   Vid.  Rom.   II.    5- 

Tf.  18.  Hierun.  in  Amos  5.  to.  5.  1590.  a.  hunc  verfi- 
culum  citat  ex  eodem  Reg.  lib.  Duo  popiili ,  inquit ,  de 
quibiis  ad  Eliam  loquitur  Dominus  :  Reliqui  mihi  feptem 
millia  ■viror'im ,  qui  non  curvaverunt  genu  ante  Baal  : 
item  inf.  in  Mich,  i  JI4.  e.  De  quihiis  eft  fcriptum  in  Regno- 
rum libro  :  Dirtliqui  mihi  leptem  millia  virorum  ,  qui  non 
curvaverunt  genua  ,  &.C.  Similiter  Aug.  in  Job ,  to.  3.  p.  i. 
col.  617.  g.  Quod  evenit,  iuquil ,  cum  diceret  Elias  :  Do- 
mine ,  prophetas  tuos  occiderunt.  Et  dicit  itli :  Rehqui  mihi 
feptem  millia  virorum  ,  Sec.  Accinunt  Tichon.  reg.  5.    JJ. 


»  Grjte.  C»;.  XXI. 


A    P    U    T       XX. 

VULGATA       NOVA. 


,.  -rj  Orro  Benadad  rex  Syria  ,  congregavit  omnem     vorum  tuorum  :  &  omne  quod  eis  placuerit ,  poneni 

Jl    exercitum  fuum  ,  &  triginta  duos  reges  fecum,     in  manibus  fuis  ,  &  auferent. 
&  equos,  &  currus:&  afcendens  pugnabat  contra  7.  Vocavit  autem  rex  I frae!  omnes  feniores  terra: ,■ 

Samariam  ,  &  oblidebat  eam.  &  ait  :  Animadvertite ,  &  videte  ,  quoniam  inlidie- 

i.  Mittenfque  nuncios  ad  Achab  regem  Ifrael  in     tur  nobis :  mifit  enim  ad  me  pro  uxoribus  meis ,  &  fi- 

liis  ,  &  pro  argento  &  auro  ;  &  non  abnui. 

8.  Dixeruntque  omnes  majores  natu  ,  &  univerfus 
populus  ad  eum  :  Non  audias,  neque  acquiefcas  ilii. 

9.  Refpondit  itaque  nunciis  Benadad  :  Dicite  do- 
mino meo  regi :  Omnia  propter  qua  mififti  ad  me  fer- 
vum  tuum  in  initio ,  faciam  :  hanc  autem  rem  facere 
non  poflum. 

10.  Reverfique  nuncii  retulerunt  ei.  Quiremifit^ 
&  ait  :  Use  faciant  mihi  dii ,  &  ha:c  addant,  fi  fuf- 
fecerit  pulvis  Samarife  pugillis  omnis  populi,  qui  l'e« 
quitur  me. 


civitatem  , 

3.  ait :  Hec  dicit  Benadad  :  Argentum  tuum,  & 
aurum  tuum  meum  eft  :  &  uxores  tus ,  &  filii  tui 
optimi ,  mei  funt. 

4.  Refponditque  rex  IfraEl  :  Juxta  verbum  tuum  , 
domine  mi  rex  ,  tuus  fum  ego  ,  &  omnia  mea. 

5 .  Revertentefque  nuncii ,  dixerunt :  H.-EC  dicit  Be- 
nadad ,  qui  milk  nos  ad  te  ;  .iVrgentum  tuum  ,  &  au- 
rum tuum  ,  &  uxores  tuas  ,  &  tilios  tuos  dabis  mihi. 

6.  Cras  igitur  hac  eadem  hora  mittam  fervos  meo« 
ad  te ,  &  fcrutabuntur  domum  tuara  ,  &  domum  fer- 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   XX. 


587 


«  I.  Et  refpondens  rex  Ifrael ,  ait :  Dicite  ei :  Ne 
glorietur  accindus  xque  nt  difcinftus. 

12.  FaAum  eft  autem  ,  cum  audifTet  Bcnadad  ver- 

VULCATA     NOVA. 


ego  tiadam  earn  in  iiianu  tua  hodie  :  ut  fcias , 
quia  ego  fum  Doniinus. 

14.  Et  ait  Achab  :  Per  qucm  }  Dixitque  ei  : 
Ha:c  dicit  Dominus  :  Per  pediHecjuos  principum 


i{.  Recenfuit  ergo  pueros  principum  provincia- 
rum ,  &  reperJt  numerum  ducentorum  triginta  duo- 
rum  :  &  recenfuit  port  eos  populum  ,  omnes  tilios  If- 
racl  ,  firptem  millia  ; 

16.  &  egreflfi  funt  meridie.   Benadad  autem  bibe- 


ULGATA       NOVA. 

bum  iftud  ,  bibebat  ipfe  &  reges  In  umbraculis ,  & 
ait  fervis  fuis ;  Circumdate  civitateni.  Et  civcumde- 
dcrunt  cam. 

Versio    a?«tiqua. 

1}.  Etecceprophetaunusaccedens  ad  Achab  15.   Et  eccc  prophetcs  uniis  accefflt  ad  regem    tudf.Cl.l.j.h 

regem  Ifiael  ,  ait  ei  :  Ha;c  dicit  Dominus  :  Ceah     Ifraiil ,  &  dixit  :  Ha;c  dicit   Dominus  :  -Si  audifti  "i-xfll.iiT-l- 
vidirti  omnem  mukitudinem  hanc  nimiam  ?  ecce,    foniim  magnum  iftiim  ?  ecce,  ego  liodie  tradam 

eiim  in  malms  tiias :  &  fcics,  quoniam  ego  fum 
Dominus. 

14.  Kt  dixit  rex  ;  In  quo?  Et  dixit  prophetes : 
In  puei'is  principum  regionum.  Et  dixit  rex  :  (^uis 
proviiiciarum.  Et  ait;  Quis  incipiet  pr.cliari.'Et    coinmittet  pugnamr  Lt  dixit  prophctcs :  lu. 
ille  dixit :  Tu. 

VUXGATA       NOVA. 

17.  Egreffi  funt  autem  pueri  principum  pro- 
vinciarum  in  prima  fronte.  Mifit  icique  Benadad.  Qui 
nunciaverunt  ei ,  dicentes  :  Viri  egierti  funt  de  Sama- 
ria. 

1 8.  Et  ille  ait :  Sive  pro  pace  vcniunt ,  appiel-.en- 
bat  temulentus  in  umbracuio  fuo ,  &  reges  triginta  dite  eos  vivos :  live  ut  praeliemur  ,  vivos  eos  capite. 
duo  cum  eo  ,  qui  ad  auxilium  ejus  venerant. 

VULGATA     NOVA.  VeRSIO     ANTIQUA. 

19.  EgrelTi  funt  ergo  pueri  principum  provin-        10.  Etexieriint  pueri  de  civitare  principum  re- i«f/^.Ca/.«i»7i<// 

ciarum  ,  ac  reliquus  exercitus  fequebatur :  gionum,  &;  exercitus  qui  poft  iilos  ; 

10.  &  percuflk  unufquifque  virum  ,  qui  con-         20.  &  perculVit  unulqiiilque,  quem  invenit  fe- 

tra  fe  veniebac  :  fugeruntque  Syri ,  &  perlecutus  CUS  fc :  &  fugerunt  Syri ,  &  petleCUCUS  eft  Ilxael 

eft  eos  Ifrdel.  Fugit  quoque  Benadad  le.x  Syria; 

in  equo  cum  equitibus  fuis. 

XI.  Necnon  egreffus  rexIfraSl  percudit  equos 
&  currus ,  &  percuflit  Syriam  plaga  magna. 

11.  (  Accedens  autem  propiieta  ad  regem  If- 
rael ,  dixit  ei :  Vade ,  &  ccnfortare  ,  &  fcito  ,  & 
vide  quid  facias  :  lequenti  enim  anno  rex  Syria 
afcendet  contra  te.  ) 

2  J .  Scrvi  vero  regis  Syris  dixerunt  ei :  Dii  23 Deus  montium  Deus  Ifrael ,  &:  non  deus 

montium  funt  dii  eorum,  ideo  fupc/averunt  nos :     Baal ,  propter  hoc  obtinuerunt  pro  nobis  ;  &  ideo 
fed  melius  eft  ut  pugnemus  contra  eos  in  cam-     li  non  plene  obtinuerimus  eos , 
peftribus ,  &  obtinebimus  eos. 

24.  Tu  ergo  verbum  lioc  fac  :  Amove  regei 
fmgulos  ab  exercitu  tuo ,  ii:  pone  principes  pro 
els : 

V  U  I  G  A  T  A 

25.  &  inftaura  numerum  militum  qui  ceciderunt  27.  Porro  filii  Ifrael    recenfiti  funt,  &  acceptij 
de  tuis  ,  &  equos  fecundiim  equos  priftinos ,  &  cur-  cibariis  profeifti  ex  adverlb  ,  caftrcque   metati    funt 
rus  fecundiim  currus  quo-;  ante  liabuifti  :  &  pugnabi-  contra  eos  ,  quafi  duo  parvi  greges  caprarum :  Syri  au- 
mus  contra  eos  in  campei^nbus  ,  &  videbis  quod  ob-  tern  repleverunt  terram. 
tinebimus  eos.  Credidit  confilio  eorum  ,  &  fecit  ita.  28.  (  Et  accedens  unus  vir  Dei ,  dixit  ad  regem  If- 

26.  Igitur  poftquam  annus  tranfierat  ,  recenfuit  rael  :  Hajc  dicit  Dominus :  Quia  dixerunt  Syri  :  Deus 
Benadad  Syros  ,  &  afcendit  in  Aphec  ,  ut  pugnaret  montium  eft  Dominus ,  &  non  eft  Deus  vallium  :  da- 
contra  Ifrael.  bo  omnem  mukitudinem  hanc  grandem  in  manu  tua , 

NoT.«     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

tr.  1!.  Eadem  quoque  in  Gracco  ,  praeter  feqq.  im^iw-      Lucif.  nee  edam   leguntur  in  edit.  Compl.  demum  pro 
5-E  1  Hi '  hyjtcLl    !•acl^!r,    ndzenit  Achab  yegi  ,    pio  accejTtt     ftgirunt  Syri,  fie,  i<fuyi  ^ufla  ,  fiigit  Syri,i  ,  addito  au- 


22 cognofce,  &  vide  quid  facias. 


AmW.  it  Kdlat.  ei 
17.»,  I,  j82.  a,  i. 


2^.  in  locum  Syrix  regis  fatrapas  conftitue ; 


NOVA. 


(irf  ngem  i  pauloque  poft,  E,"  =afa«i;  to:-  ix''"  ny  /^iyM 
•rnzY  i  lIv  ,  evoi  AlAoi^Ui  aurcy  Q^us^f^v.  Si  vidifli  tltrbnm 
mag':am  banc  ?  ecce  ,  ego  Ac  earn  hodie  ,  &c.  al.  Txylx  -rli 
iX^'-y  ,    al.  iriyla.  -roy  iix»'. 

t.  14.  Grsc.  initio  &  infra  ponit  'Axaa£  >  pro  rex  , 
&  loco  I.  prophetes  ,  hab.  Ta/s  a/-/e;  Kveici  ',  Hxc  dicit 
Domains ,  delete  etiam  ult.  pmphetes  ;   caetera  concordanr. 

If.  19.  Or.  Kal  ^H  ii.'./'SiTucxv  e'x  ti7;  ^o'xfii5  a.fyj,t'iit 
TE  co!./xS(ii  t3/  yj'f'^i  •  £■  "  J^i'i»»^!;  o'-icai  dmur  Et 
non  exeunt  de  ctvilate  principes  plieritli  regionum  ,  ^  zirtas 
fnft  eos  .-at  in  edit.  Compl.  lie  ,  K.--,;  4;rA6w ,  &  in  Mf. 
Alex.  TX  isjcvj  kQjcc  ?)t  TH?  CToVfiji;  cc^xay'^uiy  T^y  Vyp^'y  ,  Ut 
fup.  in  textu  :  fimiliter  in  edit.  Compl.  ra  ^ctijaeici  tSy 
afX^y'lm-^  in  edit.  Aid.  lie  :  Kai  ^«  i\iM-ru-my  U  tS«xo'- 
XJW5'  J  »Toi  E^H^Bw  tx.  Tif;  OTc';iE£u;  to.  OT«/Jae<a  tw  df- 

t.  10.  _Gr_.  toUit  5^ ,  ante  percnJTtt,  paiiloqtie  poft  hab. 
To\  -Trap'  dvn  fiippliciter ,  loco  miem  invenit  J'eais  fe ;  turn 
addlt  ,  *    =J  ti'Ticteiay   exKiTS"  Till   ■srcip'   iurv,    ^    iteravil 


verbo  perfecutm  ej}  ;  in  edit.  Compl.  =y;  -,c/  u  Xi- 
^01  ,  lu  fup.  E6  paiiter  fpectant  quae  narrat  Ambrof.  1, 
de  Nabut.  e.  17.  to.  i.  J87.  b.  dicens  :  Intule^at  heilum 
rex  Syrt£  ;  viiilis  efl  •^  jervatus  ad  veniam  ,  capttzus  quo~ 
/jne  hbertate  donatuf  ^  rem:jj'us  ad  regnitm  ej}  :  deinde, 
Non  fi^tiim  ei'ajit  Achab  ,  Jed  etiam  trtumph.tz'it ,  &c. 

Tf".  22.  Gracce  ti' tociii«i;  ,  quid  jactes. 

1^)^.2;.  14.  Ambrof.  ibid.  Fiieratmonitits  a  propheta.,,, 

eo  ijuod  SyrttZ  regis   ptteris   deberetttr gr.jti.t  auxilium^ 

qjionicim  dtxtjpt :  Deus  tnennuni ,  Sec.  In  Gracco  fie  :  K«i 
d'car/fS  git.Af  a;  Sf/i/a?  ,  i.  t'!-cy  ©s:;,  &c.  ut  in  Lar. 
fup.  ulque  ad  Ba.it,  pro  quo  ult.  K::xaJ'ur,  I'Mliutn  ,  fi- 
cut  apud  Ambrof.  ipfum  epift.  50.  to.  2.  col.  9 it.  c. 
loco  vero  feqq.  propter  hoc  obtinuerunt ,  &c.  legiiur  Ci£- 
ce  :  A(a  t?tc  sn^'ictiujcsy  ut^V  1*^«^'  «s''  ^-  tirQ^e^vcu^sy  cV- 
li;  KXT  £(.'61),  sj'/uii)  xgsi/ac^ccM''' ' "-P  ''"'^m-  K*'  to  /1?^« 
T?To  tsuiM'.y  'AtcVi'-si'  1»?  fa9«Ei?,  iica^-.t  si'i;  Tir  Thirst 
aur~y,  a  5"?  ayr  «Vtm  QaTfctTcci,  &c.  propter  hoc  za- 
lllit  fnper  nos  :  fi  auttm  belhverimui  lis  per  planum  ,  pro- 


unufqmfijue  earn   qui  juxta  ft  ,  quae  praeteimittuntur  ap.     JicU  zalebimus  fuptr  evs,  Et  zerbiim  hcc  Jlic :  Amove  riges , 

Tom.  I.  Eeee  ij 


588 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   XX. 


V  U  L  G  A  T 

&  fcietis  quia  ego  fum  Dominus. ) 

19.  Dirigebantque  leptem  tiicbus  ex  adverfo  hi 


Amlir.  de  'R.ikit. 


Amir,  ulijiip. 


atque  iUi  acies  ,  feptima  autem  die  commiirum  elt  hel- 
ium :  perculleiuntque  tilii  Ifrael  de  iyiis  centum  mil- 
lia  peditum  111  die  una. 

30.  Fugerunt  autem  qui  remanferant  in  Aphec,in 
civitatem  ;  &  cecidit  muius  luper  viginti  feptem  mil- 
lia  honiinum ,  qui  remanierant.  Pono Benadad  fugiens 
ingreflus  eft  civitatem  ,  in  cuhiculum  quod  erat  in- 
tra cubiculum  : 

3 1 .  dixeruntque  ei  fervi  fui  :  Ecce  ,  audivimus 
quod  reges  domus  Ifrael  clementes  fmt :  ponamus  ita- 
que  laccos  in  lumhis  noftris  ,  &  funiculos  in  capiti- 
bus  nortris  ,  &  egrediamur  ad  regem  Ifrael  ;  forlitan 
falvabit  animas  noftras. 

Versio    antiqua. 

35 Occide  me.  Et  noluit  homo  occidere 

eum. 


I       NOVA. 

51.  Aceinxerunt  faccislumbos  fuos ,  &  pofuerunt 
funiculos  in  capitibus  fuis  ,  veneruntque  ad  regem  If- 
rael, &  dixerunt  ei :  Servus  tuus  Benadad  dicit  :  Vi- 
vat ,  oro  te  ,  anima  mea.  £t  ille  ait  :  Si  adhuc  vi- 
frater  meus  eft. 


36.  Et  dixit :  E6  quod  non  obedifti  verbo  Do- 
mini ,  ecce  tu  recedis  a  me,  &  interficiet  te  leo. 
Et  recelllt  ab  eo,  &  invenit  eum  leo ,  &  interfe- 
cit  eum. 

VUXGATA      NOVA. 


Vlt, 

3 ;.  Quod  acceperunt  viri  pro  omine  :  &  feftinan- 
tes  rapuerunt  verbum  ex  ore  ejus ,  atque  dixeiunt : 
Frater  tuus  Benadad.  Et  dixit  eis  :  Ite ,  &  adduci- 
te  eum  ad  me.  Egrefliis  eft  ergo  ad  eum  Benadad , 
&  levavit  eum  in  currum  fuum. 

54.  Qui  dixit  ei  :  Civitates  ,quas  tulitpater  meus  J 
patre  tuo  ,  reddam  :  &  plateasfac  tihi  in  Uamaf^o,  fi- 
cut  fecit  pater  meus  in  Samaria  ,  &  ego  fcederatus 
recedam  i  te.  Pepigit  ergo  fcedus ,  &  dimil'it  eum. 

VULGATA      NOVA. 

3  5 .  Tunc  vir  quidam  de  filiis  prophetarutn 
dixit  ad  focium  fuum  in  fcrmone  Domini  ;  Per- 
cute  me.   At  lUe  noluit  percutere. 

36.  Cui  ait ;  Quia  noluifti  audire  vocem  Do- 
mini ,  ecce  recedes  4  me ,  &  percutiet  te  leo, 
Ciimque  paululiim  recelTiflet  ab  eo  ,  invenit  eura 
leo ,  atque  percuffic. 


37.  Sed  &  akerum  inveniens  virura  ,  dixit  ad 
eum  :  Percute  me.  Qui  percuflit  eum  ,  &  vulneravit. 

3  8.  Abiit  ergo  propheta  ,  &  occurrit  regi  in  via  , 
&  mutavit  afperfione  pulveris  os  &  oculos  fuos. 

39.  Ciimque  rex  tranfidet ,  clamavit  ad  regem, 
&  ait  :  Servus  tuus  egrelTus  eft  ad  pra:liandum  comi- 
nus  :  ciimque  fiigifl'et  vir  unus,  adduxit  eum  quidam  ad 
me  ,  &  ait ;  Cuftodi  viium  iftum  :  qui  fi  lapfus  fuerit , 

Versio    antiqua. 


erit  anima  tua  pro  anima  ejus,  aut  talentum  argenti 
appendes. 

40.  Dum  autem  ego  nubatus  hue  iiiucque  me  ver- 
terem  ,  fubito  non  comparuit.  Et  ait  rex  Ifrael  ad 
eum  :  Hoc  eft  judicium  tuum  ,   quod  ipfe  decrevifti. 

41.  At  ille  ftatim  abfteriit  pulverem  de  facie  fua, 
&  cognovit  eum  rex  Ifrael ,  quod  efTet  de  prophetis. 


VuLGATA    NOVA. 


41.  Et  dixit  ad  eum :  Hxc  dicit  Dominus :  Quo- 
niam  dimififti  tu  \'irum  exterminationis  de  manu 
tua ,  ecce  anima  tua  pro  anima  illius ,  &  popu- 
lus  tuus  pro  populo  illius. 


41.   Qui  ait  ad  eum  :  Hasc  dicit  Dominus  : 
Quia  dimififti  vii-um  dignum  morte  de  manu  tua  ,     Inf.  22, 
erit  anima  tua  pro  aniina  ejus ,  &  populus  tuus  58. 
pro  populo  ejus. 

43.  Keverfus  eft  igitur  rex  Ifrael  in  domum 
fuam ,  audiie  contemnens ,  &  furibundus  venit 
in  Samariam. 

N  O  T  jE     AD     VerSIONEM 


«nnmqiiemqiie  in  locum  fuum  ,  £5  pone  pro  ei!  fatrapm  ,  &c. 
Unde  apparet  Ambrofmm  fupia  fenlum  magis  expreniUe 
quim   veiba. 

ir.  3y.  Sic  narrat  Ambr.  ibid.  Vrimo  cougrejfii  vicit  ut 
fugaret  hojhm  :  fecuiidi  l/ial ,  quando  eaptum  imperitf  10  red- 
didit. Qua  ciiufa  mncendi  ejus  evident  refiiltuvit  oraculum  , 
dicente  uno  ex  plus  prophetarum  ad  priximum  ftmm  :  Occi- 
de me  ,  &c.  Gr.  Kai  aVCpy-^c?  ei;  fV  tZv  viZv  t-i^v  <sr^9- 
<p\^Tuv  f?TS  OTpo;  TOK  «HiMKioc  onjT^  Iv  ^o7&)  Kffi'e'  dcindc  uc 
iiip.  ill  texiu  ,  nifi  quod  pro  occide  ,  eft  'uiTcii^ay  A»  ,  per- 
cute nunc,  ut  infra  TraTa'Jai ,  loco  occidere. 

T^,  56.  Grace,  addit   t^fn;  durlt ,   verbo  dixit  ,  &  pro 


A  N  T  I  QU  A  M. 

cbedifli  •verbo  ,  fie  ,  S'neca;  tiTs  <p!>mi  >  audifli  vocem  ( Aid; 
edit.  f/oHzt-'oit? ;  )  exinde  i,  !Si  Qi  ,  &c.  at  in  Mf.  Alex, 
ac  edd.  Aid.  &  Compl.  deed  nxr,  demum  loco  interfciety 
eft  -maTciii  ,  percutiet ,    ut  &  inf.  t-mi.-nt.if  ,    loco  tuter- 

ir.^z.  Ambrofius  ibid.  Et  poji  hoc  alius  propheta  nfli- 
tit  ante  regem  Ifrael;  deinde  ut  I'up.  in  textu,  qtis  etiam 
a  GrsEco  vix  difcrepant ,  nil!  quod  pro  quoni.im  dimijifli , 
hab.  J^toTi  i\Yv-^v.x^  ,  propteyea  quod  emijijli  i  pauloquc 
poll ,  niici'-'  1  perniciofum ,  loco  exterminationis  ,  &  pro 
ecct  ,  J,  e  j-oti ,  ^  erit. 


'Cixc.C^p.XX. 


*    CAPUT     XXI. 


Versio    antiqua. 


Amh-.detiabllt 
I.  567.  c.feqrj. 


•'•  I •  Tj  T  faftum  eft  poft  hxc  verba ,  erat  vinea 
t-j  Nabuthe  Jezraelitx  in  Ifrael,  juxta  domum 
Achab  regis  Samarije. 

2.  Et  locutus  eft  Achab  ad  Nabuthe,  dicens : 
Da  mihi  vineam  tuam ,  &  erit  mihi  in  hortum 
olerum.,  quoniam  propinquat  domui  mex  ,  & 


Vulgata    nova. 

I.  TJOft  verba  autem  hxc ,  tempore  illo  vi« 
X  nea  erat  Naboth  Jezraheliti,  qui  erat  in 
Jezrahel ,  juxta  palatium  Achab  regis  Samaria. 
2.  Locutus  eft  ergo  Achab  ad  Naboth  ,  di- 
cens :  Da  mihi  vineam  tuam ,  ut  faciam  mihi  hor- 
tum olerum  ,  quia  vicina  eft ,  &  prope  domum 


Notje    ad    Versionem    antiqua  m. 


"t.  I.  Grxc.  Vatic,  ab  his  initium  ducit :  Kal  «.«tj^wV 
cT?  i(V  Tw  ,  Et  vinea  una  erat.  Sec,  omiffis  iftis  ;  Et  Jathtm 
efl  foji  hxc  verba;  at  in  Ml".  Alex,  ac  editt.  Aid.  #c  Compl. 
lie  ;  Kal  £-ysr:']o  ^errt  -ici  b^f-icclx  rcci-TX ,  «.  af-i^^y-m  ,  &c, 
ut  in  Lat.  fupra  ,  nili  quod  loco  in  Ifr.iel ,  exftat  -axfoi 
vj  iiha  >  juxta  arcam  i  in  fola  Compl.  vufil  tS  o'Uif  i  lo> 


CO  vero  Jetracliix ,  Mf.  Alex,  ac  edit.  Aid.  ferunt 'lofaif- 
^/T>l ,  Compl.  'I^^h/i't«'  vide  Nobil.  Not.  a- 

#.  2.  Nonnulla  hic  variant  Grjece  ,  nee  niagni  ponde- 
lis  V  nempe  loco  propinquat ,  legitur  s-ylt^a-y  fx^?  ,  propin- 
quans  hxc  ,  pauloque  poft  ,  ct/.t-sii^uirK  «mck  ci-'/a.^ov  v-Ttl^ 
«i/To'f ,  vineam  aliain  itnam  fro  ea ,  loco  frt  ea  «Ham  »;■« 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   XXI. 


VULGATA    NOVA. 


Versio    anti  qua. 

Bieam ,  daboque  tibi  pro  ea  vineam  meliorem :  dabo  tibi  pro  ea  aliam  ^•ineam  :  fi  vero  placuerit 

aut  li  commodius  tibi  putas ,  argenti  pretium  ,  tibi ,  dabo  tibi  pecuniam  pro  vinea  ifta  ,  &  erit 

tjuanto  digna  eft.  mihi  in  hortiim  oierum. 

5.  Cui  refpondit  Naboth  :  Propitius  fit  mihi  5.  Et  dixit  Nabuthe  ad  Achab :  Non  fiat  hoc 

Dominus ,  ne  dem  h^redjtatem  patiura  meorum  a  Deo,  lit  dem  tibi  hxreditatem  patrum  meorum. 
tibi. 

4.  Venit  ergo  Achab  in  domum  fuam  indi-  4.   Et  tlirbatllS  eft  fpiritUS  CJllS ,  &'  dormivit  in 

gnans ,  &  frendens  fiiper  verbo ,  quod  locutus    lefto  fiio ,  &  \elavit  faciem  fiiam ,  &  non  man- 

ftierat  ad  eum  Naboth  Jezrahelites ,  dicens  :  Non      duca\'it  pancm. 
dabo  tibi  h^creditatem  patrum  meorum.   Et  pro- 
jidens  fe  in  leitulum  fuum  ,  avertit  faciem  fuam 
ad  parietem ,  &  non  comedit  panem. 

V  U  L  G  A  T  A 
J.  IngrelTa  eft  autem  ad  eum  Jezabel  uxor  fua  , 


Amh\  utiftipt 


dixitque  ei :  Quid  eft  hoc  ,  unde  anima  tua  contnfta- 
ta  eft  .'  &  quare  non  comedis  panem  > 

6.  Qui  refpondit  ei ;  Locutus  fum  Naboth  Jezra- 

V  U  L  G  A  T  A 


NOVA. 

helita; ,  &  dixi  ei :  Da  mihi  vineam  tuam  ,  accept! 
pecunia  :  aut ,  fi  tibi  placet ,  dabo  tibi  vineam  me- 
liorem pro  ea.  Et  ille  ait  :  Non  dabo  tibi  vineara 
meam. 


Ve 


RSIO     ANTIQUA. 


7 Surge,  manduca  panem,  &  redi  ad  te, 

ego  dabo  tibi  vineam  Nabuthe  Jezraelitx. 


_  8.  Et  fcripfit  Hbnim  nomine  Achab,  &figna- 
vit  annulo  illius,  &  mifit  librum  ad  leniores  & 
ad  liberoseos,  qui  morabantur  cum  Nabuthe. 


NOVA. 

7.  Dixit  ergo  ad  eum  Jezabel  u.xor  ejus  : 
Grandis  auftoritatis  es ,  &  bene  regis  regnum  If- 
rael.  Surge  ,  &  comede  panem  ,  &  iTquo  ani- 
mo  efto  ,  ego  dabo  tibi  vmeam  Naboth  Jezra- 
helitK. 

8.  Scripfit  itaque  litteras  ex  nomine  Achab, 
&  fignavit  eas  annulo  ejus  ,  &  mil'it  ad  majores 
nam  &  optimates ,  qui  erant  in  civitate  ejus ,  & 
habitabant  cum  Naboth. 

9.  Litterarum  autem  hxc  erat  fententia :  Pra^-         9.  Et  erat  fcriptum  in  libro  :  Jejunate  jejunium, 
dicate  jeiunium,  &  federe  facite  Naboth  inter     &  conftituite  Nabutlie  in  principem  populi. 
primes  populi  , 

10.  &  fubmittite  duos  viros  filios  Belial  con-  10.  &  conftituite  duos  viros  filios  iniqni'-tris  ex 
tra  eum ,  &  falfum  teftimonium  dicant :  Bene-  divcrfo  ejus ,  ut  falfum  teftimonium  perhibeant 
dixit  Deum  &  regem  :  &  educite  eum ,  &  lapi-  adversus  eum ,  dicentes :  Benedixit  Deum  &  re^ 
date,  ficque  moriatur.  gem  :  &  producite  illum,  &  lapidate 

VUXGATA       NOVA. 

1 1 .  Fecerunt  ergo  cives  ejus  majores  natu  &  op-     miferat  ad  eos  : 

timates ,  qui  habitabant  cum  eo  in  urbe  ,  ficut  pr.Ece-  li.  pr.^dicaverunt  jejunium,  G:  federe  fecerunt 

perat  eis  Jezabel ,  &  ficut  fcriptum  erat  in  litteris  quas     Naboth  inter  primes  populi. 


Amir.  Hid.  jjS, 

•/•  577-  "' 


VuLGATA     NOVA. 

1 5 .  Et  adduitis  duobus  viris  filiis  diaboli ,  fe- 
cerunt eos  federe  contra  eum  :  at  illi ,  fcilicet  ut 
viii  diabolici ,  dixerunt  contra  eum  teftimonium 
coram  multitudine  :  Benedixit  Naboth  Deum  & 
regem  ;  quam  ob  rem  eduxerunt  eum  extra  civita- 
tem  ,  &  lapidibus  interfecerunt. 

NotjE    ad    Versionem 


Versio    antiqua. 

.  13 produxerunt  igitur  Nabuthe  foras,  &  la-  W^^.c.  11.J78,  c. 

pidaverunt  eum 


A  D 

tteam;  fola  Compl.  hab.  «Vt'  ccut>s  «'«te^wcoi'  exinde  apio- 
«.i  lit^irm  (ji ,  fLvet  corum  te ,  loco  placuerit  tihi ;  &  inf. 
loco  pro  vitiea  ijl^i  ^  iic  ,  aw«7,Ma  «yUTrs  >  wt-o;  Q\i  t^i?  , 
permiit.itimiem  'jinix  til.!  ifliiii  ;  in  Ml".  Alex,  deed  Q^. 
Idem  Ambrof.  in  Pf.  56.  n.  19.  yZ6.  b.  legit :  D.i  m:hi 
■vitie.-im  tuam,  tit  clrra  mihi  fer.tm ;  at  fup.  conftanier, 
^  erit  mihi  in  hortiim  oleriim ,  ut  in  Gricco. 

•t.  5.  Ita  Grsce,  nili  quod  pro  hoc  ,  legituc  ^01,  mihi: 
addiiur  etiam  /«?  ,  voci  Dea  ,  transferturque  tibi  ,  pod 
meorum  :  Aid.  ed.  delet  Q:!.  Idem  Ambr.  in  Pf.  5  J.  n.  i  J. 
771.  f.  hab.  Ahjit  ut  cedcim  hxredtt.ttem  p.itritm  mcoritm  : 
Sc  I.  3.  offic.  to.  2.  II?.  d,  Non  mihi  f.tciitt  Domitiits  ^ 
lit  dem  till  hxreditatetn  p.itritm  rnearnm  :  &  contra  Auxent. 
n.  18.  868.  c.  Ah/it  ut  ego  patrum  meorum  tmd.jm  hjire- 
d:iatem. 

Tt,  4.  Apte  ad  Grsecum  ,  nifi  excipias  priora  ifta  :  Et 
turbaius  eft  fpiritUS  ejus  ,  pro  qtiibus  lie  :  K«i  i-,tn%  to 
'aviv^x  'A'/jiaC  Te7ae9t7,wEK0K'  Et  f.sclus  eft  Jpnitns  Achab 
tiirbatus.  Ambr.  ibid.  n.  14.  569.  a.  addiiy«Hm,  ad  ^»1- 
nem,  lit  &  infra   n.  IJ.  at  in  Grj:co  conftanter  dceft. 

ir.J.  Sic  Ambr.  prxmilTis  his  ;  Ula  (  Jezabel  )  dixit  ■vi- 

siici  'JT^o; 
litur  H. , 


AN  T  I  Q  U  A  M. 

lo ,  Sc^i;  -/.xliM-c/lxi,  habtt.inle! ,  loco  eos  qtii  morahatiiurl 
Mfs.  nonnulli  Ambr.  ferunt,  ejus  quz  morab.miur.  Grsc. 
Alex,  b't    cc  Ty\  wot^i  «Vtv  nii  ■,  &c. 

■t.9-  Gr.   habet  Tcr;  /siSmo/;,  lib'is ,  non  libro :  edin. 


Item  pro  conftituiie  Na- 


ro  fuo  Ach.ib  ;  quorum  loco  habetur  Gr.tce  ,  Kal  s'Sti 
avTiv  *If^«of?i  H  "/om  duTv'  tum  poft  /«J'^t?  ,  addin 
c,  QaUTv  -/=>?,  tui  ipjiiis  efto  \ 
Mf.  Alex,  delet  /V;  in  Compl.  xal 


£7m  Si ,  Sec.  ut  fup. 
iyii. 

■t.Z.  Ita  inGraeco,  nifi  quod  prarponitur  cV  ,  voci  no- 
>«;'«£  ,  pauloque  port  hab,  t»  irf^yUi ,  /igiih ,  pro  aniiit- 


veio  Aid.  &  Compl.  tS  |5;£ 

blithe,  &c.  lie,  jixEi'5a:7f  -rit  NaScutei  cf  a.fiyj\  th  xat"» 
federe  facite  N»hith.e in  principio  populi.  Lucif.  Calar.  1.  I. 
pro  S.  A  than.  189.  g.  Jejiinaie  jejunium,  J5  fideat  Na- 
bitthaus  in  primo  popuh. 

t.  10.  Eodem  redeunt  Gr<eca  ifta  :  •jtt.xiUa.lt,  collocit- 
te  ,  pro  conftttuite  ,  -cTa^i  3,uw/ ,  ini:]UOrnm  ,  loco  i»iquita~ 
tis  ,  &  e^EcaKTi'a;  ,  ex  adi'erjo  ,  pro  diver/o  ;  item  feqq, 
jj  n.n^xfj.aft'fvpyCKTu'Qocr  dvr^  ,  ^  teflentitr  adversiis  eum  ^ 
loco  m  filj'um  teftim.  perhik.  &c.  &  ifta  ,  €i,x-,a.-/hoicoi.f 
ccuTiv,  Jc-  ?>.^s£cAna«T&;e3t>'  hvtIv  ,  J^.  aTc6:o'=TW  ,  editcant  eum^ 

^  lapideiit  eum,  ^  moriatur,    loco  producite ^  lapt- 

d.tte.  Lucif.  Calar.  I.  i.  pro  S.  Athan.  189.  g.  lie  :  Et 
collocate  duos  viros  flios  iniqiinriim  contra  eum  ,  ^  teftentur 
adversiis  eum  ,  dicentes  :  Maledixifti  Dominum  ^  regem  :  ^ 
deducite  eum  ,  t^  lapidetur  ,  '^  mortatitr  :  male  aurem  leg. 
m.iledixifti  i  nam  in  Gr.  conftanter  ewo^mis  ,  vel  ut  in 
Mf.  Alex.  vv>.i;v,Ci ,  in  edit.  Aid.  fWo'7«o«;  ,  in  Compl. 
Ewo'7«na5  ;  fed  Ambrof.  fup.  notat  hk  benediclionem  , 
pro  malediclo  dici  :  tandem  in  Compl,  iic  ,  ti,x'^xiili  ay- 
TOK  '^i,oi  ,  «,    ^jE^£cM!0a7f . 

If-.  15.  A  Grjeco  abeft  igitur  ,  &  pro  Nabuthe  foras  , 
legitur  «I/T6»  ii,:a  tk  ■siMui,  eiem  extra  civitatem. 


59<3 


LIBER     III. 

Versio   anviqua. 


R  E  G  U  M. 


XXI. 


Cap 

V  U   L  G  AT  A 


Vi^. Tun.  dif  unit, 
ap.  Amir.  597.  t. 


Amhr.itlHnb.e, 
II, I.I.  J78.f. 


I  ^ Surge,  poflTide  vinenm  Naboth  Jezneli- 

tx,  qui  noluirtibi  earn  dare  pretio :  quia  ecce  mor- 
tuus  eft. 


16.  Etfaaum  eft,  cum  audiflet  Achab,  quia 
mortuus  eft  Naburhe,  conlcidit  vcftimenta  (ua, 
&  cooperuit  fe  cilicio.  Et  faftum  eft  poft  lixc , 
&  funexit ,  &  defcendit  Achab  ad  vineam  Nabu- 
the  Jezraeliti,  poliideie  earn. 


lucif.  Cal.  I.  I, 
prs  S.  Atban,  189. 
i,  190,  a. 


NOVA, 

14.  Mifeiuntque  ad  Jezabel ,  dicentes  :  Lapl- 
datus  eft  Naboth  ,  &  mortuus  eft. 

1 5 .  Faftum  eft  autem  ,  cum  audilTec  Jezabel 
lapidatum  Naboth  ,  &  niortuum  ,  locuta  eft  ad 
Achab  :  Surge  ,  &  poffide  vineam  Naboth  Jezra- 
helitc-E  ,  qui  noluit  tibi  acquiefcere  ,  &  dare  earn 
accepta  pecunia  :  non  emin  vivit  Naboth  ,  led 
mortuus  eft. 

16.  Quod  cum  audifTet  Achab  ,  mortuum  vi- 
delicet Naboth  ,  furrexit ,  &  delcendebat  in  vi- 
neam Naboth  JezraheUta; ,  ut  poiilderet  earn. 


1  P.  Si'r2;e,5c  defcende  in  obviam  Achab  regi 
Ifrael ,  qufeft  in  Samaria  :  quia  hie  in  vineam  Na- 
buthxi  defcendit ,  ut  polFideat  earn  ; 

19.  &  di:es  ad  eum :  Hxc  dicit  Dominus :  Quo- 
modo  occidifti  Nabuthxum,  &  poffedifti  vineam 
ejus,  propter  hoc  hxc  dicit  Dominus:  In  loco, 
in  quo  hnxerunt  canes  &  ilies  languinem  Na- 
buihxi ,  ibi  lingent  canes  languinem  tuum ,  & 
fornicaria:  lavabunt  in  languine  tuo. 

10.  Et  dixit  Achab  ad  Heliam  :  Si  invenifti  me 
inimicumribi?  Et  dixit  Helias  :  Inveni,quoniam 
co'Jiitafti  fa  :ere  maligne  ante  conipedum  Domi- 
ni ,  ut  exacerbares  eum. 

i  I .  Hxc  dicit  Dominus :  Ecce  ego  induco  ftiper 
te  mala,  &  fuccendam  poft  te  ignem,&  difper- 
dam  tuum  Achab  mingentem  adparietem,  &  con- 
tempturpt  &  reliquum  in  Ifrael. 

22.  Et  dabo  domum  tuam  licut  domum  Hie- 
roboam  filii  Nabath ,  ficut  domum  Saba  filii  Acia, 

Ero  omnibus  exacerbationibus ,  quibus  exacer- 
afti,  &  peccatum  dedifti  in  Ifrael. 

2  ^ .  Et  ad  Jezabel  locutus  eft  Dominus ,  dicens : 
Canes  mmducabunt  earn  ante  murum  Ifrael. 

2^.  Et  mortuos  tuos  in  civitate ,  manducabunt 

NoT,«    AD    Versionem 

■^.  1  J.  Gracce  conftanter  Na£»?Kl ,  non  Naieth ,  &  pro 

tichiit  t:hi prttso,    fie  ,   i\  Kit  cJwzE   (ji  iif-,vf,l\s  ,    qni 

non  dcdit  tibt  ar^entt;  turn  fequunmr  ifta  ,h:  in.  fVi  N«- 
Ct9al  ?^r  ■>  I'"''  '""  '1^  Nji.'dA.c  'jiiieni ,  practermiira  a 
Viflore  ;  hoc  autem  ecce ,  ante  mortuus  eft  ,  non  habetiur 

in  GrKCO.  .  .        ,  T 

■jf.  1(5.  Vix  meliiis  e  Grsco  ,  exceptis  paucis ,  hilque 
levibus ;  fcilicet  |nco  clun  aiiiiijjii ,  habetur  -Ji  mn'.st ,  iti 
auiiivit ,  addito  hoc  infra,  0  'Ul,^m-Tvi,  ad  NuiK.'Af , 
quod  tatnenabeft  abedit.Compl.  in  Mf.  Alex.  'icgstiiAiVii;  ; 
item  prxponitur  k.  ,  veibo  conjculu.  Vic^.  Tun.  1.  de 
pern.  ap.  Ambr.  J97.  a.  bene  :  Ef  fiuhim  eft  ,  qmmodo  au- 
divit  Achab  ,  quia  mortitu!  eft  N.iboth  }etradites  ,  difu- 
vit  veftimenia  pia  ,  e;  accinxit  fe  fuco.  Gr.  S^dffnif j, 

if.  18.  Ita  in  Graeco  ,  praeter  feqq.  f«5rtew5  >  regis, 
pro  regi ,  ablque  feq.  eft ;  lubinde  ifixs^uyi ,  iiinei  ,  loco 
■vineam;  Sc  pro  defcendit  ut ,  &c.  ita  ;  oti  >ic<.TccCiiM/.ii  ticu, 
KMic^«/"«5«i  «uTO»'  a  Mf.  Alex,  abed  ir:. 

V.  19.  Nil  propias  accedit  ad  Gr.  li  excipias  feqq.  non 
tnaeni  ponderis  ,    nempe  \stMlo;ii M'yu>  ,  loquirts. 


17.  Fafhis  eft  igitur  fermo  Domini  ad  Eliam 
Thesbiten  ,  dicens  : 

18.  Surge,  &  defcende  in  occurfum  Achab 
regis  Ifrael  ,  qui  eft  in  Samaria  :  ecce  ad  vineam 
Naboth  defcendit ,  ut  polTideat  eam  : 

19.  &  loqueris   ad  eum,  dicens  :  H.tc  dicit 
Dominus  :  Occidifti ,  infuper  &  pofiecifti.  Et  poft 
ha;c  addes  :  H.-ec  dicit  Dominus  :  In  loco  hoc  ,    7„y;  jj, 
in  (fuo  linxerunt  canes  fitnguinem  Naboth  ,  lam-  58. 
bent  quoque  fanguinem  tuum. 


10.  Et  ait  Achab  ad  Eliam  :  Num  invenifti 
me  inimicum  tibi  ?  Qui  dixit  :  Invent,  eo  quod  vc- 
nundatusiis,  ut  faceres  malum  in  confpedu  Do- 
mini. 

i  I .  Ecce  ego  inducam  fuper  te  malum  ,  &    4.  Kfj. 
demetam  pofteri.-ra  tua  ,  &  interticiam  de  Achab  9- 8. 
mingentem  ad  parietem ,  &  claufum  &  ultimum 
in  Ifrael. 

XX.  Et  dabo  domum  tuam  ficut  domum  Je-  Sup.  ij. 
roboam  filii  Nabath  ,  &  ficut  domum  Baafa  hlii  19- 
Ahia  :  quia  egifti ,  ut  me  ad  iracundiam  prove-  *"?•  '"• 
cares  ,  &  peccare  fecifti  Ifrael.  '' 

15.  Sed  &  de  Jezabel  locutus  eft  Dominus,     4.  Kfj. 
dicens  :  Canes  comedent  Jezabel  in  agro  Jezrahel.  9-  i^' 

14.  St  mortuus  faerit  Achab  in  civitate  ,  co- 
ant  I  Q  U  A  M. 


dicens,  pro  dices  ;  fola  edit.  Compl.  hab.  limplic.  Epfft  ; 
item  "^11  additur  voci  quomodo  ,  detraiftis  his  inf.  Nabu- 
ibsum  .  *c  t'ineam  ejus  :  in  Compl.  deeft  pariter  (Js  Qu  ! 
denium  lie  ,  Iv  'srxyTi  toVw  c3  ,  in  omin  loco  quo ,  pro  in 
loco  in  quo;  edit.  Aid.  cum  Compl.  delet  t«»ti'.  Anibrof. 
\.  deNabut.  c.  11.  to.  i.  J78.  d.  limiliter  habet  :  Occi- 
difti, SJ  poffedifti  hxreditattm.  Propter  hoc  in  loco,  in  qua 
linxerunt  canes  finguinem  N.ibuthe  ,  in  eo  lingent  canes  Jan- 
uincm  turn»,  C?  mereirices  lavabuntur  in  jangume  t'ta  : 
Gr.  >no«7:<i.  Vide  etiam  inf.  f.  &  cap.  16.  581?.  e,  Tcr- 
tul.  adverf.  Pfych.  p.  984.  c.  fie  :  Qu.iliter  occidilh  ,  ^ 
b.tredit.item  pojpdifti ,  in  loco  ,  quo  fmguinem  N.ii«(A.e  cines 
Jlltnxnant ,  tuum  quoque  delinguent. 

t.  20.  GrjEce  conftanter  'Hm»  ,  loco  Heliam  ;  exinde  lo- 
co inimicum  tibi ,  fie  ,  0  !x'f°5 '"'''  '  '"imicus  mens ,  omilfo 
inf.  nomine  Helias ,  quod  tamen  additur  in  edit.  Compl. 
deiiique  pro  cogitafti  facere  maligne  ante  confpedum ,   lia  : 


i 


/.tumy  tsilTFjii^i  'Bst.v.iai  TO  'nrccnpoi'  iVjiirr^y  ,jruftrci  tjendi^ 
tus  es  ad  faciendum  malum  in  coufp'tlu.  Ambrof.  1.  de 
Nabur.   c.  11.  to.  i.   J79.  c.  haec  hab.     Achab  ad  lliam 

fecundinn  hiftjriam  ait Invenifti  me  inimicus  meus?.... 

Et  dixit  Ellas  ad  eum  :  In'jtiii  ,  quoniam  fecifti  malum  in 
confpedu  Di>»K«/ ;  fimi'iter  hab.  inf.  d.  e.  item  in  Pf.  57. 
n.  43.  d.  855.  c.  ait:  H.ibes  illud  in  iibro  Kcgnorum  regis 
Achab' ad  Eliam  didum ,  quando  eum  propheia  -jchemeiiter 
ii.crepavit ,  1$  mortem  ei  denuniiavit  :  Invenifti,  inquit  , 
me  ?  Et  refpondit  Elias :  Inveui ,  quia  fecifti  malignum  in 
confpetlu  Domini. 

^i^.2I.  AGr.  Vatic,  abeft  hoc  initio,  Hxc  dicit  Donii- 
nils;  fed  legitur  in  edit.  Compl.  &  al.  Additur  paiiter  in 
cod.  Germ.  n.  7.  antepofita  voce  prcpterea  ,  licet  ablit  a 
Vul^.  Item  infra  in  Gr.  Vat.  &  al.  deeft  vox  ignem  ,  ut 
&  iila  paulo  poft  ,iKr«M  ;  pro  Achab  veto  C\c,  n'Ayai^, 
de  Achab,  in  editt.  Aid.  &  Compl.  toi' ;  demum  loco  con- 
temptum  55  reliquum,  ita,  QmX'^kt^'-i  i  sycx'/a^c^tiju/.i''- 
nv ,  i.  e.conftridum  ,  (  feu  detentam  ,  Nobil.  claufum)  ^ 
dereliHum.  Vifl:.  Tun.  de  pccnit.  ap.  Ambrof.  J97.  f.  le- 
git :  Et  ait  Elias  ad  Achab  :  Hxc  dicit  Dominus  :  Ecce  ego 
fuperiudmo  fuper  te  mala,  'i^  incidam  (hni  incendam)  poft 
te  ,  ^  exterminabo  de  Achab  mingentem  ad  parietem  ,  jj 
eontemptum   ^    derelilium  m  ifrael, 

if.  22.  Similiter  in  Grj;co  ,  nifi  quod  poft  IQabatb ,  ad- 
ditur i,  ,  &  pro  Saba,  fetibitur  Botaoi  ;  extremo  loco  pec- 
catum'dcdifli  in  Ijr.tel ,  fie  ,  iifinafl-a  ia  'U^m  ,  peccare 
fecifti  Ifrael ,  demta  voce  prsced.  omnibus.  Vift.  Tun. 
de  pccnit.  ap.  Ambr.  597.  f.  non  male  ;  Et  dabo  domum 
Achab  ficut  domum  ]eroboam  filii  Nabat  ,  (^  quomodo  do- 
mum Baafa  fill  Ahis  ,  pro  omnibus  quibus  irritafti  Deum  , 
i$  fecifti  dectinare  Ifrael.  Gr,  mp'i  -rut  incif'.pyiciniiTtiv  &f 
'!ncic:^f.~/iCCi; ,    &C. 

it.  25.  GrjEc.  delet  ad  ,  ante  Jetabel ;  loco  vero  ante 
murum  Ifrciel ,  lie  hab.  cV  tu  vT^%tX''Sux.Ti  ^i'U?fie^,  if 
antemurati  ]et.rael ,  fola  Compl.   U&m. 

Tf .  24.  Gr.  Tov  Te6kHit5Ta  T?  'Ax*':*^  tV  tt)  -aroA-f ,  ^«75»-- 

lut   (t     Mtti'    J>  TO»    Tf^HIK»T«  «Vt»   6t    TIf  Vijlcf  ,  fifnloU 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   XXI. 


J9I 


VULGATA     NOVA.  VersIO     ANTiqUA, 

jnedent  eum  canes :  fi  autem  mortuus  fuerit  in     volucres  COeli. 
agro  ,  comedenc  cum  volucres  cceli, 

VuLGATA       NOVA. 

2,6.  &  abominabilis  faftus  eft,  in  tantum  ut  fe- 
queretur  idola  ,  qus  feceraiit  Amorrhsi ,  quos  con- 
fumplit  Dominus  k  facie  tiliorum  Ifrael. 

Versio    antiqua. 


tucif.Cal.uiiftlf, 


15.  Igitur  non  fiiit  alter  talis  ficut  Achab  ,  qui 
renundatus  eft  ut  faceret  malum  in  confpedu  Domini : 
concitavit  enim  eum  Jezabel  ux'or  fua, 

VuLGATA      NOVA. 

17.  Itaque  cum  audilTet  Achab  fermonesil^os,  iT ecce  rex  COmmotUS  eft  ante  flaciem  Do-  AmhrTl.ie'Kab.r, 

fcidit  veftimenta  fua,  &  operuit  cilicio  carnem     mini,  &  ibat  plorans ,  &    conlddit  veftimenta  17.».  1.J87.*. 
fuam ,  jejunavitque  &  dormivit  in  facco ,  &  am-    fua ,  &  operuit  le  cilicio ,  &  erat  indutus  facco  ex 

illo  die,  quo  inteifecit  Nabuthe  Jezi-aelitam. 

iS.  Tunc  fermo  Domini  ad  Heliam  :  Tinui.adv.Ffjch. 

p.  984.  c. 

2.q.    Vidifti  quemadmodum   commotus   eft     Amhr.i.dtisai, 
me  ?  quia  igitur  humiliatus  eft  mei  caufa ,  non    Achab  a  facie  mea  ?  non  inducam  in  diebus  ejus  S^?-** 
4.  Rfj.  inducam  malum  in  diebus  ejus ,  fed  in  diebus  fi-    mala ,  fed  in  diebus  filii  ejus  inducam  mala. 
9.  iS.      lii  fui  inferam  malum  domui  ejus. 

NoTiE      AD     VeRSIONEM      ANTIQUA  M. 


bulavit  demiHb  capite. 

i  8 .  Et  fadus  eft  fermo  Domini  ad  Eliam  Thef- 
biten  ,  dicens  : 

29.   Nonne  vidifti  humiliatura  Achab  coram 


Ta  oe/eivoc  t?  y^ac;.  Mortrtum  de  Achab  in  civitate ,  come- 
dent  cilne<  :  ^  mnrtuum  ejus  in  campo ,  comedent  volattha 
call.  Ambr.de  Nab.  c.  II.  J78.  f.  JeXjiM  eomedirunt  ca- 
nes  i^  volttc-es  cali. 

t.  27.  Grace,  initio  hahet ,  Kai  virlf  t?  ^iiv  ,  Ef  fn 
tierho ;  dein  \oco  ecce  rex  commotus  eji  ante  Jlicicm  ^  lie,  J; 
Ka/srt  7w  'Ax,^a,^  aVo  'csysc^-rri  ,  tjuomodo  compunilus  eji 
Achab  a  facie ;  &  inf.  loco  veftimenta  ^  tdk  ^.n^vx  t  tttni- 
cam;  ircm  pro  operuit  je  ctlicia  ^  ^^-jit^aja  Qxv.kzv  sti  t9  iot- 
ficx.  3tiT?,  K;  c^H,-£^^J=,  acctnxtt  faccitm  fuper  corpus  juum^  ^^ 
jej'inavtt  i  mux  ita  :  -:.  -crE^i^Ca^e/  ^^ax)ts/  «'  in  i/^-f*  ;' 
eVtiTa^i ,  &e.  addito  in  fine,  f  eVcpsi/U ,  ^  tvii.  Terc.  adv. 
Pfych.  p.  984.  c.  hxc  hab.  Deftititi:  femeiipfum  ,  ^  fac- 
cum  carni  fti£  impofttit ,  ^  jtjnnavit  ^  ^  dormivit  m  jac^ 
CO.  VOX.  Tun.  I.  de  pcenit.  ap.  Ambr.  tu.  1.  p.  J98.  a. 
Failitm  eft  quomodo  audivit  Ach.ib  jermones  hns  ■,  reventus 
eft  a  facie  Domini;  ^  ibat  flens ,  ^  /ciJit  veftimenta  fua  , 
i^  accinxit  fe  facco :  deinde  y  Tunc  dixit  ^  &c.  omifTis  me- 
diis ;  in  edit,  etiam  Cotnpl.  legicut :  Kai  e'7'Vs'o  J;  MJtsrceK 
Ay^dccC  Tci  pHiic(.'ix  Tat/Tjt,  Ais/^vt^e  Toy  '^mjjyot  «l'tv  ,   ^ 

ij  iTufttjilQ ,  &c.  qu£  Vidoii  favent ,  ac  etiam  Tertul- 
liano. 


t.  18.  Plura  exftant  in  Grarco,  fci'.ieet  :  Kal  h'^ulo 
fM«a  Ki^f/if  w  X-'/*'  AirMf  a.v-iv  H^i^  Tfp!  *A;i(^Tc«C,  j  sT- 
^?  Ki-e^:?*  £f  fadum  eft  verbitm  Domini  m  manit  frvi 
ejusEeliu  de  Achab,  [^  dixit  Damn.us :  at  in  ed.C'.mpl. 
(impliciter  :  Kai  iyinlo  pHax  Kuf-ii  fnfli  'H^aii-  tok  ©ecCi- 
/Hi' ,  J;  e/TeK  ,  omifTis  aliii.  Ambrol.  1.  de  Nabut.  c.  17, 
to,  I.  587.  a.  ait  :  Le^imrts  dtxtjfe  Dominum  ad  lieliam, 
Viftor  Tun.  de  pcenit.  598.  a.  Tunc  dixit  Domir.us  ad 
Tliam, 

t.  19.  Gr*cc  conftanter ,  yucT^yCyn  ,  compunHus  eft  ,  loco 
commotus  eft ,  pauloque  port  pro  mala,  ibi  &  infia,TM» 
xxxU^ ,  quatj  m:iUtta'n ,  id  eft ,  malum  ,  pi  imo  quidem 
ante  iftud  ,  in  diebus  ejus ;  reliqua  ad  vei  bum  ut  fup.  Nee 
longe  diftat  Teitul.  I.  adveil.  Piych.  p.  984.  c.  di- 
cens; Vtdiftt  ut  reveritus  fit  Achab  a  j^icie  mea  ? pro  eo  qttifi 
reventus  eft,  non  juperducam  iafuyam  in  diebns  ipjiu^ ,  fed 
tn  difbiis  flu  ejus  fuperducam  earn,  Mel.  V'\^.  Tun.  d» 
poenit.  598.  a.  Vidifti  quem.tdmodum  reveritus  eft  Achab  i 
facie  mea  ?  non  adjiciam  a.lducere  mala  tn  diebus  ejus  ,  fed 
in  diebus  filii  ejus  addncam.  Mf.  Alex,  cum  editt.  Aid.  Sc 
Compl.  addit ,  Kaxi'at.'  eVi  to/ oijco/  «i/t^,  malum  Jitper  do- 
mum  ejus ,  ut  in  Vulg. 


CAPUT       XXII. 


i.Var 
18. 1. 


\ 


I .  '  1^  Ranfierunt  igitur  tres  anni  abfque  bello  in 
A    ter  Sjrriam  &  Ifrael 


In  anno  autem  tertio  ,  defcendit  Jofaphat  rex 
Juda  ad  regera  Ifrael. 

J .  (  Dixitque  rex  Ifrael  ad  fervos  fuos  :  Ignoratis 

VuLGATA     NOVA. 

{.  Dixitque  Jofaphat  ad  regem  Ifrael  :  Sicut 
ego  fum  ,  ita  &  tu  :  populus  mens ,  &  populus 
tuus ,  unum  funt  :  &  equites  mei ,  equites  tui. 
Dixitque  Jofaphat  ad  regem  Ifrael  :  Quire  , 
oro  te ,  hodie  fermonem  Domini. 

6 .  Congregavit  ergo  rex  Ifrael  prophetas,  qua- 
dringentos  circirer  viros ,  &  ait  ad  eos :  Ire  de- 
beo  in  Ramoth  Galaad  ad  bellandum  ,  an  quief- 
cere  ?  Qui  refponderunt :  Afcende  ,  &  dabit  earn 
Dominus  in  manu  regis. 

7.  Dixit  autem  Jofaphat :  Non  eft  hie  pro- 
pheta  Domini  quifpiam  ,  ut  interrogemus  per 
cum  ? 

8.  Et  ait  rex  Ifrael  ad  Jofaphat  :  Remanfit 
rir  unus  ,  per  quern  poffumus  interrogare  Domi- 

NoT^    AD    Versionem 

t.  y.  Ita  Grrc^  verbum  pro  verbo. 

it.  6.  Vix  melius  e  Grzco  ,  nili  quod  ihi  deeft  Achab  , 
&  pro  Kemma  ad  ,  liabctur  limpliciier  'Pe^yuttG ;  forte 
fcriplit  Lucif.  Remmath ,  imperitus  autem  fcriba  ,  vei  ty- 
pogr.  Remma  ai^;demum  pro  cejjabo  ,  iic  ,  iiciyjij. 

TU,  7,  Ita  in  Gtsco  ad  verbum  ,  addito  uno  per  lum , 


ULGATA       NOV  A. 

quod  noftra  fit  Ramoth  Galaad  ,  &  negligimus  tol- 
lere  earn  de  manu  regis  Syri.c  }  ) 

4.  £t  ait  ad  Jofaphat :  Veniefne  mecum  ad  pra- 


liandum  in  Ramoth  Galaad  ? 


Versio 


ANTIQUA. 

<; Et  dixit  Jofaphat  rex  Juda  ad  regem  If-  lucif.Cai.t.z.di 

rael :  Interrogate  nunc  hodie  Dominum.  reg.apoft.nZ.b.c, 


6.  Et  convocavit  rex  Ifrael  omnes  prophetas, 
quail  quadringentos  viros ,  &  dixit  illis  rex  Achab  : 
Si  ibo  in  Remma  ad  Galaath  in  pugnam ,  aut  cef- 
fabo?  Et  dixerunt :  Afcende 

7.  Et  dixit  Jofaphat  ad  regem  Ifrael  :  Non  eft 
hie  prophetes  Domini ,  &  interrogabimus  Domi- 
num? 

8.  Et  dixit  Achab  rex  Ifrael  ad  Jofaphat  regem : 
Unus  eft ,  per  quern  interrogemus  Dominum  :  fed 

ANT 


Q  U  A  M. 

in  fine  ,  ex  eodem  Gr.  Ai'  ivn. 

ir.  8.  Grace,  initio  delct  Achab,  ut  &  infra  regem;  lo- 
co veto  per  quem  interrngemus ,  hab.  acn^  il;  to  s-^e^aTH- 
(sxi  ii  aVrt,  vir  ad  interrogaiidum  per  eum;  deinde  j.  , 
pro  fed ;  reliqua  ut  in  Lat.  lup.  Ita  veio  Lucif.  iianlit  ad 
J,'-,  18.  Item  pefleajuam  dixijjei  prophet»  Domini  ad  ilium 


59' 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.    XX 11. 


Versio    antiqua. 

tAici/.  Citi.  uhfif.  ego  odi  ilium ,  quoniam  non  loquitur  de  me  bo- 
lu 


Vu 


LGATA      NOVA. 


V  U  I.  G   A  T  . 

9.  Vocavit  ergo  rex  IfragJ  eunuchum  quemdam , 
&  dixit  ei  :  Feftina  adduceie  Mich.tam  filium  Jemla. 

I  o.  Rex  autem  Ifrael ,  &  Jofaphat  rex  Juda  ,  fe- 
debant  unufquif)ue  in  folio  fuo ,  veftiti  cuitu  regio , 
in  area  juxta  oftinm  portce  Samari,-e  ,  &  univedi  pro- 
phets proplietabant  in  confpeftu  eorum. 

1 1.  Fecit quoquefibi Sedeciasfilius Chanaana.cor- 
nua  ferrea  ,  &  ait :  H.-ec  dicit  Dominus  :  His  venti- 
labis  Syriam  ,  donee  deleas  earn. 

I  i.  Omnefqut  prophets  fimiliter  prophetabant , 
dicentes  :  Afcende  in  Ramoth  Galaad  ,  &  vade  prof- 
pere  ,  &  trader  Dominus  in  manus  regis. 

I  5 .  Nuncius  vero ,  qui  ierat  ut  vocaret  Mich.-ram , 
locutus  eft  ad  eum  ,  dicens :  Ecce  fermones  prophe- 
tarum  ore  uno  regi  bona  predicant  :  lit  ergo  fermo 

Versio    antiqua. 


num  :  fed  ego  odi  eum  ,  quia  non  prophetat  mi- 
hi  bonum  ,  fed  malum  ,  Mich^as  filius  Jemla, 
Cui  Jofaphat  ait :  Ne  loquaris  ita  rex. 

L        N  O  V  A.      • 

tuus  fimilis  eorum  ,  &  loquere  bona. 

14.  Cui  Michxasait  :  Vivit  Dominus ,  quia  quod- 
cunque  dixerit  mihi  Dominus ,  hoc  loquar. 

1 5 .  Venit  itaque  ad  regem  ,  &  ait  illi  rex  :  Mi- 
chsa  ,  ire  debemus  in  Ramoth  Galaad  ad  prslian- 
dum  ,  an  ceffare  ?  Cui  ille  refpondit  :  Afcende ,  & 
vade  profper^ ,  &  tradet  earn  Dominus  in  manus  re- 
gis. 

16.  Dixit  autem  rex  ad  eum  :  Iterum  atque  ite- 
rum  adjuro  te  ,  ut  non  loquaris  mihi  nifi  quod  verum 
eft,  in  nomine  Domini. 

I  7.  Et  ille  ait :  Vidi  cunftum  Ifrael  difperfum  in 
montibus  ,  quafi  oves  non  habentes  paftorem  :  &  ait 
Dominus  :  Non  habent  ifti  dominum  :  revertatur  unuf- 
quifque  in  domum  fuam  in  pace. 

VULGATA     NOVA. 


tuiif.CM.iihifuf.      1 8.  (  Dixit  rex  Ifrael  ad  Jofaphat  regem  Juda : 
Nonne  dixi  ad  te ,  quoniam  prophetat  milii  hie 
non  bona ,  fed  magis  mala  r ) 
Aii^.  1.  J.  cont.     '  9 Vidi  Dorninum  fedentem  fuper  thronum 

]ttU.m.  t.  10. 654.  fuum ,  &  omnis  exercitus  cceli  ftabar  circa  eum  a 


/. 


de.aris  ejus  i5c  a  linilh-is  ejus : 

20.  &  dixit  Dominus :  Quis  feducet  Achab  re- 
gem Ifrael,  &  .aicendet,  &  cadet  in  Ramoth  Ga- 
laad ?  Et  dixit  ifte  fic ,  &  ille  fic. 

::i .  Et  exiit  fpirinis,  &:  ftetit  in  confpeftu  Do- 
mini, &  dixit:  Ego  feducam  eum.  Et  ciixit  Do- 
minus ad  eum  :  In  quo  ? 

iz.  Et  dixit  :  Exibo,  &  ero  fpiritus  mendax  in 
ore  omnium  prophetarum  ejus.  Et  dixit :  Seduces, 
&  prxvalebis  :  exi ,  &  fac  fic. 


1 8.  (  Dixit  ergo  rex  Ifrael  ad  Jofaphat :  Nun- 
quid  non  dixi  tibi ,  quia  non  prophetat  mihi  bo- 
num ,  fed  femper  malum  >  ) 

19.  Ille  vero  addens  ,  ait  :  Propterea  audi 
fermonem  Domini  :  Vidi  Dominum  fedentem  fu- 
per folium  fuum  ,  &  omnem  exercitum  coeli  afllf- 
tentem  ei  a  dextris  &  k  iiniftris  : 

10.  &  ait  Dominus  :  Quis  decipiet  Achab  re- 
gem Ifrael ,  ut  afcendat ,  &  cadat  in  Ramoth  Ga- 
laad ?  Et  dixit  unus  verba  hujufcemodi ,  &  alius 
aliter. 

1 1 .  EgrefTus  eft  autem  fpiritus ,  &  ftetit  co- 
ram Domino ,  &  ait ;  Ego  decipiara  ilium.  Cui 
locutus  eft  Dominus  :  In  quo  ? 

i  1 .  Et  ille  ait ;  Egrediar ,  &  ero  fpiritus  men- 
dax in  ore  omnium  prophetarum  ejus.  Et  dixit 
Dominus ;  Decipies,  6c  praevalebis ;  egredere,  & 
fac  ita. 


V  u  L  G 
i  3 .  Nunc  igitur  ecce  dedit  Dominus  fpiritum  men- 
dacii  in  ore  omnium  prophetarum  tuorum  ,  qui  hie 
funt ,  &  Dominus  locutus  eft  contra  te  malum. 

2.4.  Acceflit  autem  Sedecias  filius  Chanaana  ,  & 
percuffit  Michxam  in  maxillam ,  &  dixit :  Mene  er- 
go dimiht  Spiritus  Domini ,  &  locutus  eft  tibi  ? 

1 5.  Et  ait  Mich.-eas  :  Vifurus  es  in  die  ilia  quando 
ingredieris  cubiculum ,  intra  cubiculum  ut  abfcondaris. 

16.  Et  ait  rex  Ifrael  :  ToUite  Michi-am  ,  &  ma- 
ncat  apud  Amon  princjpem  civitatis ,  &  apud  Joas 
filium  Aipelech  , 

17.  &  dicitc  eis  :  H:cc  dicit  rex:  Mittite  virum 
iftum  in  carcerem ,  &  fuftentate  eum  pane  tribula- 
tionis  ,  &  aqua  anguftii  ,  donee  revertar  in  pace. 

i  8.   Dixitque  Michsas  :  Si  reverfus  fueris  in  pace  , 


ATA      NOVA. 

non  eft  locutus  in  me  Dominus.  Et  ait :  Audite  po- 
puli  omnes. 

19.  Ai'cendit  itaque  rex  Ifrael,  &  Jofaphat  rex 
Juda,  in  Ramoth  Galaad. 

?  e.  Dixit  itaque  rex  Ifrael  ad  Jofaphat :  Sume  ar- 
ma  ,  &  ingredere  prxlium  ,  &  induere  veftibus  tuis  : 
porro  rex  Ifrael  mutavit  habitum  fuum ,  &  ingrefliis 
eft  bellum. 

3 1 .  Rex  autem  Syris  priceperat  principibus  cur- 
ruum  triginta  duobus  ,  dicens  ;  Non  pugnabitis  con- 
tra minorem  &  majorem  quempiam ,  nifi  contra  re- 
gem Ifrael  folum. 

5i.  Cum  ergo  vidident  principes  curruum  Jofa- 
phat ,  fufpicati  funt  qu6d  ipfe  efiet  rex  Ifrael ,  & 
impetu  fado  pugnabant  contra  eum  ;  &  exclamavit 


NotjE    ad    Versionem    antiquam. 


Michit,l!  ne  afcrnderti ,  qmni.im  Ji  nfitadiffit ,  non  tjjit  re- 
verfiirut .,  dixit  1  Sec.  quse  refpondere  videnmr  verfui  17. 

T.  18.  Nulla  diflinii'.itudo  in  Grieco  ,  prjcter  hanc  vo- 
cum  iiiverlionem  ,  otj  v  'sr^pusui  ^to;  /aci  za?a  ,  JVcrt 
Wm*  h  :i«ica*  qttoTiidm  nan  prophetat  hie  mihi  botia ,  qitia 
tanttim  nijii. 

.  T-  19.  Optime  eGriCto,  fi  addas  Drum  ,  ad  Dominum. 
Similiter  hab.  Ambr.  Dixit  M:chx.is  pritpheta  :  \':di  Domi- 
num Dinm  IJr.ii!  fedentem  friprr  throinm  fium  ,  ^  omnis 
mittti.%  cceU  fiab.tt  circ.t  eum  ad  dexter  am  ejus  ^  ad  Jinif- 

tram,  Gr.  ^^Itd !/.  Af^.id'  afr?  k.  e^  sv'^vi'f^(xv  a:/T^. 

Hieron.  in  l&i.  15.  to.  3.  149.  a.  ut  fup.  Vidi  Dominum 
Ijr.ietfm  fedentem  fuper  thronum  fuum  ,  ^  emms  exercitus 
tacti  Jiahat  circa  enm  a  dextris  ^  .i  Jiniflris  :  at  in  Joel  2. 
Ijy/.  a.  addit  Deum  Ifiael ,  pauloque  port ,  ^i-'.vt.i  eiitn  i 
dextris  ^  ^'lifhis  ejus. 

"t.  20.  Nil  Grjcco  iiinilius ,  fi  eicipias  vocem  uiwm  , 


Ramoth,  pro  qua  '?!/ifiii ,  Mf.  Alex.  '?x/.i,ux'..  Philartr. 
Btix.  I.  de  h.eref.  p.  704.  f.  his  alludcns  ,  ait:  Interrogat 
Dominus  immundum  f'pintttm  ,  dicens  :  Qttis  Jeditcet  regent 
Achab  Ifraelitaram  ,  «r  vadat  in  pugnam ,  (^  ibi  intexficia- 
tar  ?  deinde  ,  Et  ecce  immundus ,  &c. 

Tf.  21.  Nulla  quoque  hie  varietas  in  Grsco.  Philaftr. 
Brix.  1.  de  hacref.  p.  704.  f.  fic  pergit  :  Et  ecce  immundus 
fpiritus  advenit  ,  dicens  :  Ego  zadam ,  ^  J'aciam,  Et  ait 
Dominus  ad  immundum  fpiritum  :  Ouimodo  idjacies? 

t.^.z.  Vix  melius  e  Grsco,  nili  quod  pro  m  ore,  eft 
!:";  Tj  ^zfix  ,  in  OS ;  at  in  Ml'.  Alex,  ac  editt.  Aid.  & 
Compl.  lie,  cV  c-uaji,  iTcut  y.xi  -,! ,  55  eti.im,  in  \'atic. 
ante  prx-jalehis .  Philaftr.  Brix.  1.  de  hatef.  p.  704.  f.  ita 
liberius  :  Et  ait  immundus  j'ptrttus  ad  Dominum  :  Faciam 
me  qnafi  angelum  lucis  ,  ^  verba  Jimitta  elcqtiar  ,  ^  du~ 
cam  eum  in  pralium  ,  ^  ibi  eum  dejer.im  ,  ^  fic  morittHr, 
It  ait  Demtuus  ad  eum  :  Vade  ,  fie  faciei. 


LIBER     III.     REGUM.     Cap.   XXII. 


595 


V  U  L  G 

Jofaphat. 

5  ;.  Intellexeruntque  principes  curnium  quod  non 
efTet  rex  Ifrael ,  &  cellaverunt  ab  eo. 

}4.  Vir  autem  quidam  tetendit  arcum ,  in  incer- 
tum  fagittara  diiigens  ,  &  calu  percuflit  regem  Kiael 
incer  puhiionem  6c  ftomachum.  Ac  ille  dixit  aurigs 
fuo  ;  Vertemanumtuam,&  ejice  me  de  exercitu , quia 
graviter  vulneracus  fum. 

35.  Commiiluin  eft  ergo  pr.Tlium  indie  ilia,  & 
rex  Ifracl  ftabat  in  curru  luo  contra  Syros ,  &  nior- 
tuus  eft  vcfpere  :  fluebat  autem  fanguis  plagi  in  iuium 
currus , 

36.  &  prxco  infonuit  in  univerfo  exercitu  ante- 
quam  fol  occumberet ,  dicens  :  Unufquifque  revcrta- 
tur  in  civitatera  ,  &  in  terram  fuam. 

57.  Mortuus  eft  autem  rex  ,  &  perlatus  eft  in  Sa- 
mariam  ;  fepelieruntque  regem  in  Samaria  , 


ATA       NOVA. 

;8.  &  laverunt  currum  ejus  in  pifcina  Sama- 
ris,  &  linxerunt  canes  f'.nguinem  ejus  ,  &  habenas  la- 
verunt ,  juxta  verbum  Domini  quod  locutus  fijerar. 

5g.  Reliqua  autem  fermonum  Achab,  ^  univer- 
fa  qu;B  fecit ,  &  donius  eburnea  quam  a;diticavit  , 
cunitarumque  urbium  quas  extruxit,  nonne  hsc  frrip» 
ta  funt  in  libro  fermonum  dierum  regum  Ifrrel  ? 

40.  Dormivit  ergo  Achab  cum  patribus  fuis ,  8t 
regna\  it  Ochozias  iilius  e)us  pro  eo. 

41.  Jofaphat  vero  filius  Afa  regnare  rospcrat  fu« 
per  Judam  anno  quarto  Achab  regis  Ifrael. 

4a.  Tiiginta  quinque  annorum  erat  ciim  regnare 
ccepiflet,  &  viginti  quinque  annis  regnavit  in  Jerufa- 
leni  :  iiomen  matris  ejus  Azuba  filia  Salai. 

4  ) .  Et  ambulavit  in  omni  via  Afa  patris  fui ,  & 
non  declinavic  ex  ea  :  fecitque  quod  reitum  erat  in 
confpeiftu  Domini. 

V  E  R  S  1  O 


Stip.  II.  15. 


A  N  T  I  Q  U  A. 


VULGATA      NOVA. 

44.  Veruntamen  excelfa  non  abftulit :  adhuc  4^) veruntamen  adhucpopullisimmolabat  ,   hinon.inOfi.iPi 

enim  populus  facriHcabat ,  &  adolebat  incenfum  &  adolebat  in  excellis.  t.  3.  1305.  ^^ 

in  excclfis. 


V  U    1  G   A  T 

4?.  Paceraque  habuit  Jofaphat  cum  rege  Ifrael. 

46.  Reliqua  autem  verborum  Jofaphat ,  &  opera 
ejus  ,  qu.-s  gefllt ,  &  prclia  ,  nonne  h.BC  fcripta  funt 
in  libro  verborum  dierura  regum  Juda  ? 

47.  SeJ  &  reliquias  effeminatorum ,  qui  remanfe- 
rant  in  diebus  Afa  patris  ejus ,  abftulit  de  terra. 

48.  Nee  erat  tunc  rex  conftitutus  in  Edom. 

1.  Pur.       49-   Rs'^  vero  Jofaphat  fecerat  clafles  in   mari , 

*o.  36.    qua  navigarent  in  Ophir  propter  aurum  :  &  ire  non 

pocuerunt ,  quia  confrafta;  funt  in  Aliongaber. 

5  D.  Tunc  ait  Ochozias  filius  Achab  ad  Jofaphat: 
Vadant  fervi  mei  cum  fervis  tuis  in  navibus.  £t  no- 
luit  Jofaphat. 


K       NOVA. 

51.  Dormivitque  Jofaphat  cum  patribus  fuis,  & 
fepultus  eft  cum  eis  in  civxate  David  patris  fui  :  re- 
gnavitque  Joram  filius  ejus  pro  eo. 

51.  Ochozias  autem  filius  Acliab  regnare  coepe- 
rat  fuper  Ifrael  in  Samaria  ,  anno  feptiniodecimo 
Jofaphat  regis  Juda  ,  regnavitque  fuper  Ifracl  duobus 
annis. 

5 ;.  Et  fecit  malum  in  confpeftu  Domini,  &  am- 
bulavit in  via  patris  fui  &  mains  fua ,  &  in  via  Je- 
roboam filii  Nabath  ,  qui  peccare  fecit  Ifrael. 

54.  Servivit  quoque  Ba:<l  ,  &  adoravit  eum  ,  & 
irritavit  Dominum  Dcum  llrael,juxta  omnia  qua;  fe- 
cerat pater  ejus. 


NoTAAoVERSIONEMANXiqUAM. 
t.  44.  Similiter  in  Graco. 

ROMAN.   CORRECTIONUM  AD   EDIT.   VULGATAM   DELECTUS, 

Aiidore  Francisco  Luca  Brugenfi. 
LIBER       REGUM      T   E   R    T  1   U  S. 


CAP.  I.  *•.  8.  Et  Semei  ,  &  Rei ,  &  robur  exercitds 
David.  Pro  Rei  no»  rfl  f:ihji;tuenduin  Cerethi  i:  Plic- 
Icii ,  ijitod  alii  male  :  nee  addendum  ou\nz  ante  robur  ,  quod 
^ntdam  fitperflua. 

t.  i;.  Salomon  filius  tuus  regnabit  port  me.  Non  pr,t- 
fonai  quod. 

Tf.  34.  In  regem  fuper  Ifrael.   Non  addas  Sc  Judam. 

S.  3J.  Et  veniet ,  &  fedcbit  fuper  folium  meum.  Pro 
Vinicz ,  Jingulari  terti.z  ferfon.t  ,  non  eft  fithftiliieniiim  ve- 
nieds ,  plurale  fecund,e  ferfonx  :  dinique  nee  addendum  in 
Jerufalem. 

t.  50.  Etabiit ,  tcnuitque  cornu  aharis.  Poft  abiit,  non 
addas  in  tabernaculum  Domini. 

Cap.  II.  t-  2.  Confortare  ,  &  efto  vir.  Non  fuhjicias , 
funis ,  qitod  quidam. 

t.  3.  Et  obferva  cuftodias  Domini  Dei  tui.  Qiii  exifti- 
marunt  cuflodias  -uerlrum  ejfe ,  ei  ^  prapofuerunt  ut  con- 
jiindionem,  ^  foftpojuerant  nomen  mandata  ;  jalji :  nomen 
ejl  enim. 

t.  4.  Si  cuftodierint  filii  tui  vias  fuas.  No»  eft  mutan- 
dum  pronomen  tertix  perfona  fuas  in  prima  meas. 

Tf .  28.  Venit  autem  nuncius  ad  Joab.  Reiinendum  eft 
nomen  Joab ,  non  fuhftituendiim  Salomonem  ,  nee  fubden- 
dum  participium  dicens.  Lege  Notationes  noftras. 

^.41.  Quacunque  die  egrelfus  ieris  hue  &  illuc.  Le- 
gendumeftitns  ab  eo  ,  non  fueris  a  fum, 

Tf.  46.  Qui  egreffus  percuflii  eum.  Pro  egrefliis ,  quod 
eft ,  poftquam  exijfet  ,  non  eft  Jupportendam  aggrelfus. 

Cap.  IV.  #.2.  Azarias  filius  Saduc  facerdotis.  Non  mu- 
tes gemtivrtm  facerdotis  ,  in  nominativiim. 

t.io.  Benhefed  inAtuboth.  Non  viiites  Ben,  qiiodjl- 
Tom.  I. 


gnificai  filium ,  in  Beth  domum. 

^.  19.  In  terra  Seon  regis  Amorrhjci.  Non  pneponas  St 
conjnndionem. 

Tf.2i.  Habens  omnia  regna.  Redundat  quod  fequitur  in 
qitibujdam  lihns ,  fccum. 

t.  24.  A  Thaphfa  ufque  ad  Gazam.  No»  prxponas  his 
•verbis  adverbzmn  quaii. 

t-  32.  Et  fuciunt  carmina  ejus  quinque  &  mille.  Ca- 
ve Icgas ,  fublata  conjuntltone  ,  ut  pl:r;que  ,  quinque  miUia  « 
fro  quinque  &  mille  ,  quod  eft  ,  quinque  fupia  mil'.e. 

Cap.  V.  t.  I.  Quod  ipfum  unxilfenc  regem.  No«  ad- 
das  fuper  Ifiael, 

If.  4.  Nunc  autem  requiem  dedit  Dominus  Deus  meus 
mihi.  NoK  omiiias  Dominu:. 

If.  II.  Cores  ttitici,  viginti  millia.  Alii  minus  congrui 
invertunt  crdinem -,  viginti  millia  euros  tiitici. 

Cap.  VI.  Tf.i.  ^dificari  cocpit  domus  Domino.  Alii 
legunt  ailive  ,  sedificate  ccepit  domuni  Dtvmino. 

If.  8.  Oftium  lateris  medii  in  paite  cat  domus  dex- 
tra:.  Non  commutes  parte,  qnod  eft  latere  ^  cum  pariete , 
feti  nmro. 

V.  15.  Operuic  lignis  ccdrinis  inttinfecus.  No«  prjspo- 
nets  his  verbis   &  conjundionem. 

■Jf".  27.  Alje  autem  alteta:.  No«  omitias  alterac. 

■)(■.  31.  Et  in  ingreffu  oiaculi  fecit  ofliola.  Ut  non  eft 
omittenda  prjepofitio  in  ,  ita  non  addcndus  numerus  duo  , 
nnte  oftiola. 

Cap.  VII.  Ttr.6.  Et  epirtylia  fuper  columnas.  No»  ad~ 
das  fecit  ,  fed  jubaudias  t  proximo. 

■jf'.p.  Et  extrinlecus  ufque  ad  atrium  majus.  Pro  ex- 
ttinlccus  no:i  eft  Jhibendiim  contranum  intiinlecus. 

Ffff 


t94 


Romanarum  Corre^flionum  delectus. 


1?-.  1 5.  Et  refticula  rriginta  cubitorum  cingebat  illud  per 
circuitum.  jS^jii  cjl  miitamlnm yingiilare  ciageban,  cum  [ilu- 
ralt  cingebanc. 

t.  Z4.  Uuo  ordines  fculpturarum  ftriatarum  erant  fu- 
files.  RonLini  P.mes  rcile  ctnfuirntit  Ugetidum  (in-xivum  ., 
Hiiodtft  ,ftn:s  oriiAtiKHm  ,  nen  hiflriatarum  .1/«  iilltiatarum, 
frxpajst.i  un.t  fyllalii  ;  ijiia  dc  ye  riol  nli.ii  ittihs Jiri^Jimiii. 
■  Tf.  2j.  Et  llabac  fuper  duodecim  bovcs.  lei^enJnm  eji 
tmmcro  JtngKlitri  ftabat  ,  f.  mare  ,  na«  fiurali  ftabant. 

^.  z6.  Uuo  millia  batos  capiebai.  Now  nddas  &  tria 
inillia  mecretas  ,  ^ucd  1,  Par,U.  4.  t.  J.  ligitur  ■,  fro  to 
^'tod  htc  dicitttr  iluo  millia  batos.  Lege  ^Ji  fltuet  ^^otitiio- 
nts  Kofiras  iii  hunc  locum. 

■>?■.  55«  in  fummitate  autem  bafis  crat  quardam  rotun- 
ditas  dimidii  cvibiii.  Legendum  efl  dimidii  cubiri ,  nen  jd- 
jiiiendum  quod  pie;  iqtie  ,uM\ii  &  dimidii   cubici. 

if.  47.  Et  pijfuir  Salomon  omnia  vala.  Non  futjiing.is 
in  domo  Domini ,  qrtod  quidam. 

Cap.  V'lII.  5?.  2.  InmcnfeEthanim.  Nonfcriias, prapc- 
Jitk  luter.i  B  ,  Bethanim  ,  pro  Ethanim. 

i>.  25.  Qui  ambulabant  coram  le  in  totocorde  fuo.  In 
mIUs  l:liri<  ejl  pr^tfens  ambulant  ,  pro  pruterito  impcrfeth 
ambulabant. 

Tt-.  58.  CunfVa  devotatio  &  imprecatio.  Spurium  eft , 
^uad  quidam  fcrihuin  ,  r  liqrnd.1  ,devoratio  ,  quod  eft  con- 
jumpijo  ,  pro  I  mum  ,  devotatio  ,  quod  eft  zottim  five  of.-itio, 

t.6o.  Ut  fciant  omnes  populi  terrae.  No»  mmis  ut , 
to::jundionem  caufatiz'am  cum  coptiLztiva  &. 

Cap.  X.  #■.  14.  Quod  afTerebaiur  Salomoni.  ^on  fcri- 
h.is  ofFerebatur  pro  afferebatur  ,  vocalem  ,  inquam  ,  qaar- 
tilm  pro  prima. 

Cap.  XI.  if-.  2.  Et  Sidonias&Hetthaeas.  Scribendum  eft 
Heabxas ,  htteta  iniii.ili  H  ,  y  dnpUcaio  t  (prout  plcrum- 
ijne  confi'.evit  hxc  vox  Lnlin-  exprimi  )  polills  quim  Cethxas  , 
^uariqH.im  ita  JcrihiUtir  E'Lech.  id.  If.  5. 

If.  J.  Sed  colebat  Salomon  Aftarthen  dcamSidoniorum, 
&  Moloch  idolum  Ammonitarum.  Non  interpon.is  &  Cha- 
mos  deum  Moabitaium,  reduitd.it  enim. 

Cap. XII.  ;f.  21.  Eleclorum  virorum  bellatorum.  JS'cu 
tidd.-ii  conjmj^ionem  &  ante  bellatorum. 

Cap.  XIII,  ir.  11.  Katraverunt  patri  fuo.  iion  prspo- 
fias  hii  verbis  &  conjiindiotiem. 

-  If.  25.  Scravit  alinum  fuum  prophetae  quem  reduxerat. 
2Jo«  eft  mntandui  dativits  propheiae  ,  cum  noimnativo  fto- 
pheta. 

*'.25'.  Divulgaverunt  in  civitate.  Nun  eft  fcribenius 
juartus  Cijiis  civitatem  pro  fexto. 


If.  29.  Utplangeret  eum.  Pritferendus  ejl  numtruijin* 
gjtiarts  plitrali  plangerent. 

Cap.  XV.  >*.  18.  Dedit  illud  in  manus.  N»n  eft  prs- 
panenda  cottjttndio  St. 

Cap.XV'I.  If .  24.  Et  vocavit  nomen  civitaiis  quam 
extrux«rat ,  nomine  Somer  domini  montis ,  Samariam,  £1 
hie  prxferendris  eft  eafns  acciifitivii!  Simaiiam  ,  redus  a 
verba  vocavit ,  genittvo  Samari*  ,  reHo  ab  altero  nominum 
Jubftantivortitn  proximornm. 

Cap.XVU.  If.  12.  Et  faciam  ilium  mihi  &  fllio  meo. 
Corredores  merith  mutarurit  nettv/um  illud  in  maUuiinitm 
ilium  ,   it.t  ut  referatur  ad  panem. 

Cap.  XVIII.  If.  9.  Vade  ,&  die  domino  tuo.  Nonprj- 
fonas  &   dixit. 

It.  22.  Prophetx  autem  Baal  quadtingenti  &  quinqua- 
ginta  viri  funt.  N(7«  addas  propiietsque  lucorum  qua- 
dtingenti ,  quod  quidam. 

If.  24.  Optima  propodtio.  ^on  fubjungas  quam  iocu- 
tus  eft  Elias ,  tametji  Grxce  legatur. 

Cap.  XIX.  if.  i.  Et  quomodo  occidilFet  uiiiverfos  pro- 
phetas  gladio.  Ad  vocem  ptophetas  ,  non  eft  addendum 
Baal. 

If.  10.  Quia  dereliquerunt  pactum  tuum  filii  Ifrael.  Pro- 
nomen   tuum  non  eft  mutandum  cr*m  nomine  Domini. 

If.  18.  Oiculans  manus.  Pro  pliirali  manus,  alii  la- 
bcm  ftngulare  manum. 

If.  19.  Etiple  in  duodecim  jugis  bourn  arantibus  unus 
erat.  Correderes  non  judic.trttnt  cmtttendas  hat  dnas  voch~ 
las  jugis  bourn. 

Cap.  XX.  if.  33.  Frater  tuus  Benadad.  Kon  eft  adden- 
dum vivic. 

Cap.  XXI.  If.  I.  Vinea  erat  Naboth  Jezrahelitj? ,  qui 
crat  in  Jezrahel.  Ahi  hbri  habent  relattvum  femminum 
qui  ,  referem  vineam  :  Corredorei  prxliileruni  mafculinuirt 
qui  ,  referfus  Naboth. 

if.  2.  Argenti  ptetium  ,  quanto  digna  eft.  No»  mutii 
ablattvum  quanto ,  cum  accujaitvo  quantum. 

if.  20.  Et  ait  Achab  ad  Eliam  :  Num  invcnifti  rae  ini- 
micum  tibi?  Vetus  Interpres  vertit  inimicum  tibi  ,  accttjh' 
tivo  cafu  :  alii  verterunt  vocatizo  inimice  ml  ? 

If.  21.  Ecce  ego  inducam  I'uper  te  malum.  No»  pr.t- 
ponas  Hjfc  dicit  Dominui. 

Cap.  XXII.  if.  ij.  Et  trader  earn  Dominus  in  manus 
regis.  Non  eft  cniittendum  pronomen  earn. 

If.  39.  Et  domus  eburnea  quam  acdificavit.  Quidam 
fro  cafu  primo  eburnea ,  fcribunt  fecundum  eburnCeE, 


Variae  Lediones  Vulgate,  rurfum  ab  eodem  Francisco    tucA  obfervatae. 
LIBER     R  E  C  U  M     T  E  R  T  I  U  S. 


CAP.  II.  If.  I  J.  Et  me  pracpofuerat  omnis  Ifrael  fibi 
in  regem,  Quidam  legendum  ex  aliis  Manufcriptis  pu* 
tant  propoluerat ,  vocal:  qitarta  ,  loco  dtphtongi  x. 

C-AP.  III.  if.  23.  Et  ifta  refpondit.  Vtdetur prxfens  ref- 
pondet  ,  pr.ef!rendiim  pr.sterito :  nam  Jj  in  Mijfali  Romano 
legititr  prxjens  ,  feria    2.  poft  Dominic.  ^.Ouadrag. 

Cap.  V.  If .  d.  Prascipe  igitur  ut  prjccidant  mihi  fer- 
vi  tui.  No»  inconfuiti  videiur  a  mnltii  onntti  fervi  tui. 

Ibidem.  Quamcunque  perieris  :  fcii  enim  quomodo.  Qui- 
dam boni  lihri  h.tbent  pracceperis ,  pro  petieiis ,  ^  quo- 
tiiam  ,  fro  quomodo. 

Cap.  VI.  If.  8.  In  parte  erat  domfls  dextrs.  Abl.^ti- 
vum  dextr.T  ,  qui  ad  parte  rejiratur  ,  pmferunt  quidam 
genittvo  dextrx  ,  qui  ad  domfis. 

Cap.  VIII.  If.  ly.  Erin  manibus  ejus  perfecit.  Quidam 
libri  habent  &  in  manu  fua  perfecit  ,  vel  manibus  fuis  per- 
fecit, quod  videtur  ejje  congruentius  .,  qttia  de  tn.intbus  Dei 
fermo  eft  ,   ut  conftat  infa  if.  24. 

Cap.  XI.  If.  41.  In  libro  verborum  dierum  Salomo- 
nis.  Multi  codices  omittunt  vocem  dierum ,  confentanee  He- 
trtto. 

Cap.  XII.  if.  i5.  Vade  in  tabernacula  tua  Ifrael.  j^ff*'"- 
gnam  fupplendum  fit  Vade  ,  vel  quod  alii  lihri  habent  Re- 
vertere  ;  majori  tamen  cum  gr.itia  ,  in  q:iibnfdam  codicibus 
Hibrmt  confentientibus  ,    vidiim  jubaudiri  quam  exprimi  , 


ita  ut  fit  ttVoeiMxiios  iratorum. 

Cap.  XIV.  if.  3.  Decern  panes  &  cruftulam.  Conjiriunt 
quidam  legendum  cruftula  ,  neutro  genire  plur.itis  ::umeri ; 
n.im  y  }iebr.xum  plur.tle  ,  quidam  gauferas  vertunt.  Crftf- 
ta^Jeu  cr'ift'da  genere  feminine  ,  lorg^-  altttd  figntjicat. 

Cap.XVI.  5^.7.  Hoc  eft,  Jehu  filium  Hanani  prophe- 
tam.  hac  pencope  poteft  ab  Interprete  cjje  addita  explic.ttio- 
nis  causa  ,  quatiquam  abfit  a  qitibtifdam  libris  fimiliter  He- 
brxo  ^  Grxco. 

Cap.  XVIII.  if-.  45'.  Cumque  fe  verteret  hue  atque  il- 
luc.   Alii  hbri  kgunt  verterent ,  numero  plural:. 

Cap.  XIX.  if.  18.  S;piem  millia  virorum.  Quidam  II- 
tri  fro  virorum  ,  iegum  univerfotum ,  qua  de  re  iiota- 
tiones  noftrx. 

Cap.  XX.  if.  12.  Faftum  eft  autem  ciim  audilTet  Be- 
nadad verbum  iftud.  Alii  lihi  cum  Hebrdicts  ^  Cmcis 
relinqnunt  fubaudiendum  Benadad. 

if.  39.  Etmutavitafperlionepulvetis  os  &  oculos  fuos. 
Quidam  hbri  omittunt  os  & ,  confentanee  Hebrxo  £5  Grxco. 

Cap.  XXI.  if.  i.  Poft  h«c  autem  verba,  tempore  il- 
lo.  Multi  Latini  ttbri  omittunt  tempore  illo  ,  fuffraganti- 
bus  Hebr.tis  ^  Grjtcis. 

t.6.  Dabo  tibi  vineam  meliorem  pro  ea.  Vox  melio- 
rem  ignor.ttur  a  multis  Latsnis  libris ,  qiiibni  Utbrxa  con- 
fintiuiit.  Gritca  ejus  loco  ligunt  aliam. 


SUMMA  CAPITA  LIBRI   IV.   REGUM, 

e  Vulgaris  Bibliis  deprompta,  deficientibus  aliis  quae  Verfioni  antiquse 

fatis  relpondeant. 


Cap.  I.  /^  ClwLJas  fuper  ngritudlne  fu*  Beel'~cbiib 
\J  loiifulere  voleus  al/  EUa  iiicrepatur  , 
ttc  tttoriturui  pritdicitur  :  duos  quiiiqiia-^enarioi 
prJncipes  ad  El'tiim  miffos  ignis  ceehliis  devorat 
cum  ipforttm  mtlitibus ,  tertio  primipe  f.ia  mo- 
di'jUii  fervato  ,  cum  quo  Hlias  ad  Ucijo-Liani  def- 
ceudit  i  cui  niortuo  fuccedit  frater  Joram. 

Cap.  II.  Elifeus  iiidividuus  Elite  comes  ,  Jordancm , 
<i(/.;i  £/;'.£  pallio  divifa ,  cum  illo  traiijit  ;  Flia 
auteiii  in  ctxlum  igneo  curru  rapto ,  dupliccm 
ejus  fpiritum  accipit  ,  ac  pallio  Elttt  rurfitm 
Jordanis  aquas  dividit.  Elias  qutfttus  tion  inve- 
nitur:  aquit  Jericho  ac  terra:  Jferilitas ,  immijj'o  per 
Elifeum  /ale ,  fanantur ;  puerique  Elifeum  irri- 
dentes ,  ab  urfis  laceramur. 

Cap.  III.  Ob  pmvariiatumaregeMoabftxdnsquod 
cum  rcge  Ifracl  babebat ,  afcendunt  advershs  ilium 
rex  Ij'racl ,  rexjuda  ,  &  rex  Edom  ;  quibus  Do- 
minus  per  Eli  feu»!  aquamjtne  pluvia  promittit , 
&  vicloriam  de  rege  A4oab  ,  qui  fuum  primoge- 
nitum  imniolat. 

Cap.  IV.  Elifeus  I'idux  paupercuU  oleum  impetrat , 
quo  [olvat  creditoribus  ;  Sunamitidi  hofpiu  fud 
filium  ,  quern  pojlea  mortuum  fufiitat ;  faring 
quoque  pidmeuto  infufd  ,  ipfius  aufert  amaritu- 
dinem  >  &  paucis  paiiibus  multo!  fatiat. 

Cap.  v.  Scidtt  rex  Ifrail  vejtimenta  fua  ,  quod 
jujpjfet  rex  Sjritt  ut  Naaman  leprgfum  curaret  i 
q.icii  Elifeus  feptcna  in  Jordane  lotione  mun- 
dat  a  lepra  ,  qua  Giei-i  propter  munera  fufcep- 
ta  ,  ab  Elifeo  fpreta  ,  perpetuo  adhxfit. 

Cap.  VI.  Elifeus  ferrum  feiuris  itittare  facit  :  re- 
gis Sjria  milites  ducnntur  excitcati  in  Samariam 
ab  Elifeo  ,  quern  ob  regis  fui  fecreta  regi  Ifrael 
fatefacla  capeie  nitebantur  :  ac  poflmodum  Sj- 
ris  obfdentibus  Samariam  ,  inatres  ob  itiediam 
flios  fuos  comedunt ;  propter  quod  Elifeus  a  re- 
ge jubetur  occidi. 

Cap.  VII.  Elifeus  in  Samaria  pndicit  frumenti 
abundantiam ;  quam  teprofi  quatuor  in  Samaria 
annuntiant ,  territis  a  Deo  Syris ,  ac  omnibus 
reli(:tis  obfidior.em  folventibus :  dux  autem  Elifei 
verba  incredulus  ,  a  turba  conculcatur  in  porta 
Samariis. 

Cap.  VIII.  Pojl  feptennem  famem  ab  Elifeo  pr^dic- 
tam  ,  Sunamitis ,  qus,  ipfuis  conflio  peregrinata 
erat ,  reverfa  ,  fuos  agros  cumfruclibus  recuperat: 
Elifeus  Benadad  dgrotantem  refpondet  moritu- 
rum  ,  &  impium  HuT-ael  regnaturum  :  Joram 
rexjuda  percujjit  Idumicos  ,  quod  a  fe  recejjiffent ; 
cui  impio  fuccedit  Ochoi.ias  filius  impius. 

Cap.  IX.  Jehu  in  regem  Ifrael  undo  maud  at  Do- 
min:is  ut  deleat  domum  Achab  :  occidit  ergo  Jo- 
ram unit  cum  OcboT-ia  rcge  Juda ,  &  corpus  Je- 
7~abel ,  afeneftra  ipfius  jujfu  prxcipitatx  ,  canes 
comederunt ,  pixta  Elia  vaticiniuiit. 

Cap.  X.  Jehu  70.  filios  Achab,  c^  a.3..  fratres 
OchoT-iic  necari  jubet ,  totamque  Achab  progeniem 
delet ,  d^  omnes  facerdotes  Baal  callide  convoca- 
tos  occidit  ,  exufia  illius  fiatua  ,  &  templo  in 
cloacam  verfo ;  attamen  propter  peccata  Jehu  vc- 
hementer  csfus  cfi  Ifrael  ab  Ha-^ael  :  mortuo  au- 
ttm  Jehu  ,  fuccedit  filius  ejus  Joachaz.. 

Cap.  XI.  Athalia  ,  omni  femine  regio  prater  Joas 
Tom.  1, 


per  ipfam  extinflo  ,  regnum  fibi  ufurpat ;  fed  prx- 
cipiente  Joiada  facerdote  occiditur  ,  (^  Joas  rex 
Juda  conflituitur  ,  dejlruclis  arts  &  imarinibus 

■    Baal. 

Cap.  XII.  Joas  gaz^ophylaciipecuniam  adfartateEla 
templi  injlauranda  expendit  .  HuT-aeli  autem  regi 
Syrix  bellum  contra  Jernfalem  paranti  -mitt it  omnes 
templi  &  palatii  thefauros ;  tandemque  a  fervii 
fuis  occiditur  :  cui  fuccedit  films  ejus  AmajTas. 

Cap.XIII.  Joachaz.  rex  Jfrarl  propter  peccata  fua 
grav'Jfime  afflicius  a  rege  Syria  ,  converfus  ad  Do- 
minum  liberatur ;  cui  mortuo  fuccedit  filius  Joas, 
qui  juxta  Elifei  morientis  vaticinium  Sjros  ter 
devicit  :  mortui  autem  Elifei  fepulcro  injeclus 
quidant  mortuus  fifcitatur. 

Cap.  XIV.  Amajias  mterfeclis  occiforibus  patris  fui 
Joas  ,  percutit  Edom ;  fed  provocans  ad  bellnm 
Joas  regem  Ifrael ,  ab  eo  capitur ,  &  Jerufalem 
diripitur  :  at  Joas  regi  Ifrad  fuccedit  filius  Jero- 
boam ,  qui  ab  aiiguftiis  liberat  Ifrael ,  cui  fucce- 
dit filius  Zacharias :  porrofaiia  conjuratione  ad- 
versus  Amafiam  regem  Juda  ,  a  fuis  occiditur  : 
cui   fuccedit  filius  Az.arias  impius. 

Cap.  XV.  At,arij:  leprofo  fuccedit  filius  Joatban  in 
Juda  ;  Zaiharix  autem  in  Ifrael  fuccedit  Sel~ 
lum  ,  &  buic  Manjhe.n  .  qui  fit  tributarius  regi 
jijfyriofum  ,  c'r  hnic  Phaceia,  &  hutc  Phacee  : 
cujas  temporibus  ThevLiihphalafar  devictam  ma- 
gnum partem  Ifraelitaium  tranfiulit  in  ASfyrios  : 
huic- fucc-edit  Ofee  :  in  Judtt  autem  mortuo  Joa- 
tban  .  fuccedit  fiHus  Achat.. 

Cap.  XVI.  Ach.cz.  filium  fuum  pet.ignem  confecrat : 
regibus  qmque  IfraH  6~  Syrixjeruftlem  obfiden- 
tibus ,  auxtlium  a  rege  Apjriorum  mijfis  mune- 
ribus  obtinet ;  in  cujus  gr.itiam  ,  ablato  Dei  cul- 
tu ,  diis  Ajfjr'mum  facrificat :  cui  fuccedit  pius 
filius  Ez^echias. 

Cap.  XVII.  Poft  multa  filiorum  Ifr.iel  qa£  eomme- 
morantur  facinora ,  Salmanafar  fab  Ofee  recu- 
fante  antiquum  AJfyrio  pcndere  tributum  ,  tranf- 
fert  Ifrael  in  AJ]}rios  :  ir  quia  Afyrii  in  Sa- 
mari.im  mijfi  cultum  Dei  ignorances  devoraban- 
titr  a  leonibus ,  mittitur  eis  faccrdos  If.iAiticus 
qui  ipfos  inftituat ;  ficque  factum  eft,  ut  6~  Deo 
C~  idolis  [ervirent. 

Cap.XVIII.  Ezecbias  pietate  eximius  ,  diffipatis 
idolorum  delubris  ,  ac  Aneo  Ahyfi  ferpente  con- 
frado  ,  percutit  Edom  ;  d-  citm  AJJyriis  rebel- 
lajfet ,  rex  Afyrtorum  expugnatis  civit.itibus Ju- 
da ,  Ez^Cihiie  veniam  precanti,  magnam  pecuma 
vim  imponit ,  milfa  quoque  manu  valida  Jerufa- 
lem obfidet ,  multis  probris  in  Ez.ecbi.im  cr  blaf- 
phemiis  in  Deum  per  Rabfacen  j.iclatis. 

Cap.  XIX.  Ez.echia  ^  Ifaia  converfis  ad  Domi- 
iium  ,  cr  pro  liber atione  prec.intibus  ,  propter  Rab- 
facis  blafphemias  ,  percutit  Angelas  Domini 
I  85000.  Affyrioriim  ;  &  fugiens  Sennacherib  in 
templo  idolorum  fuoriim  a  filiis  fuis  occiditur. 

Cap.  XX.  Ifaias  tcgrotantem  Ez.echi.im  nioriturum 
denuntiat ;  at  ille  fua  or  atione  /.init.item  cum 
prorog.ttione  vittt  ad  quindecim  annos  a  Deo  im- 
petrat ,  d.ito  fanitatis  figno  per  folis  rearejfum  : 
AJfyriis  autem  munera  deferentibus  thefauros  of- 
Undit ,  O"  ob  id  per  Jfaiam  reprehenfo  ,   capti- 

Pfffij 


59^ 


vitjs  BAbytonic*  dinunuituT  :  cut  impiiti  fucct- 

dtt  jilius  At.i)i.ijfes. 
CAr.XXI.  Propter  abominandam  Aianaffis  impie- 
tatem  prxdicit  Dominus  fe  Judam  ac  Jerufdem 
delctnruin  :tni  fuccedit  impius  fillus  Jmons   & 
hoc  4  fervis  occifo ,  re^nat  fiiper  Judam  pius  ji- 
lius Jojus. 
CAf.XXlI.  Jofuis  templum  ac  Dei  cultum  tnjtMi. 
rat :  Dominum  f„per  reperto  Deuteronomti  libra 
confulens  ,   refponfum  accipit ,   inducendu  fuper 
Judam  fcripta   in   eo  niaU  propter   negkUum  a. 
patribus  Dei  cultutn,  tpfum  tamtt  prius  in  pace 
moriturum. 
Cap.  XXIII.  Jofuts  Deuteronomium  coram  populo  Ic' 
fit,  pcrciijoque  Chm  Domino  fmlere ,  ac  dejlruc- 
tis  abominationibus  ,  prtcctptt  Fafcba  celebrari : 
quo  in  Alagcddo  occifo  ,  fuccedit  impius  filius 
Jeacbai. ,  quern  JPharaa  c*ptum  duett  in  ^^Jf- 


turn ,  fubjlitiito  Eliacim ,  quern  Joakim  nemlnaff 
(^  ei  gravem  mulciam  imponlt. 

Cap.  XXIV.  Joakim  triennio  fervit  regi  Bahjhnis  > 
deinde  varios  palitur  latrunculos  :  quo  mortito  , 
fuccedit  Jilius  Joacbin;  quern  cum  thcfauris  tem- 
pli  ac  domus  regis  ,  univerfoque  robore  habitato- 
Tum  Jerufalem  duett  Nubuchodonofor  in  Eahyla- 
nem  ,  fuffeclo  in  regem  illius  putruo  Mattbania  ,  ■ 
quern  vocavit  Sedeciam. 

Cap.  XXV.  Obfejsa  a  Nabucbodonofor  Jerufalem  ^ 
Scdecias  acus  ac  vinous  ,  necatis  coram  fe  fi- 
liis  ,  in  Babylonem  ducitur  cum  reliquo  populo  ; 
quibufdam  tamen  ad  exercendam  terram  reitctis: 
pojl  exujia  una  cum  templo  omnia  magnifica  tcdi- 
ficia  ,  prtfecit  Nabuebodonofor  Godoliam  ;  q:to 
ab  Ifmaele  interempto  ,  fugit  populus  in  -■i^gjp- 
tum  ,  Joacbin  aittem  in  captivitate  fublinumr, 
k  rege  Bab'jlonis, 


cMiT/,  /:w^r^p'Yw4;|.^tT^r=y 


LIBER    QUARTUS 


CAPUT       PRIMUM. 


VUIGATA     NOVA. 


Versio    ANTIQUA. 

"i  L  I  N  Q  u  I  T  Moib  in  Ifrael , 
poll  mortem  Ahab.  ' 

1.  Et  af:endit  Ohofiasin  fli- 
perioribus  domus  llix  inSama- 
riam ,  &  languebat.  Milit  ita- 
que  nuncios,  dicens:  Ire,in- 
nuiKioo ,  tiiccni  au  ^os ;  Ite ,  confulite  Beelzebub  terro^ate  per  baal  miifcam  deam  regionis  Acca- 
deumAccai-on,utrum  vivercqueam  deiniirmita-  ron ,  fi  fiitiirum  eft  lit  vivam  ex  hac  infirmitate 
te  mea  hac,  mea.    Et  abierunt  interrogare  per  earn. 

Vu 


RvEVARiCATUS  eft  autetn 
Moab  in  Ifrae! ,  poftquam 
mortuiis  eft  Achab. 

i.  CeciditqueOchozias 
per  cancellos  ccenatuli  fui, 
juod  liabebat  in  Samaria  , 
3c    agrotavit    :    mifitque 


5 .  Angelus  autem  Domini  locutus  eft  ad  Eliam 
Thesbiten  ,  dicens :  Surge  ,  &  afcende  in  occurlum 
runciorum  regis  Samaria  ,  &  dices  ad  eos  :  Nunquid 
non  eft  Deus  in  Ifrael ,  ut  eatis  ad  confulendum  Beel- 
zebub deum  Accaron  ? 

4.  Quam  ob  rem  h^c  dicit  Dominus  ;  Deleftulo, 
fuper  quern  afcendifti,  non  defcendes,  fed  morte  mo- 
rieris.  Et  abiit  Elias. 

5.  Reverfique  funt  nuncii  ad  Ochoziam.  Qui  di- 
xit eis  :  Quare  reverfi  eftis  ? 

6.  At  illi  refponderunt  ei  :  Vir  occurrit  nobis , 

VULGATA     NOVA. 

9.  Mil'itque  ad  eum  quinquagenarium  princi- 
pem ,  &  quinquagiiita  qui  erant  fub  eo.  Qui  af- 
cendit  ad  eum  :  fedentique  invertice  niomis,ait: 
Homo  Dei ,  rex  pra:cepit  ut  delcendas. 

10.  Refpondenfque  Elias,  dixit  quinquage- 
nario  :  Si  homo  Dei  fum  ,  defcendat  ignis  de  coe- 
lo,  &  devoret  te ,  &  quinquaginta  tuos.  Defcen- 


VerSIO     ANTIQUA. 

9 Homo  Dei,rexvocat  te 


£x  My?  CD^.  Germ» 
n,  I  J,  tvtim,  ^oe. 


ATA      NOVA. 

&  dixit  ad  nos  :  Ite ,  &  revertimini  ad  regem ,  qui 
miiit  vos  ,  &  dicetis  ei  :  Ha;c  dicit  Dominus  :  Nun- 
quid  ,  quia  non  erat  Deus  in  Ifrael  ,  mittls  ut  confu- 
latur  Beelzebub  deus  Accaron  >  Idcirco  de  leftulo , 
fuper  quem  afcendifti,  non  defcendes,  fed  morte  mo- 
I'ieris. 

7.  Qui  dixit  eis  :Cujusfigura3  &  habitus  eftvirille, 
qui  occurrit  vobis  ,  &  locutus  eft  verba  ha;c  ? 

8.  At  illi  dixerunt :  Vir  pilofus ,  &  zona  pellicea 
accinftus  renibus.  Qui  ait :  Elias  Thesbites  eft. 


Hitrtn.  ep.  adCtfr, 
«.  1.  CS't-  '• 


10 Si  tiomo  Dei  ego  fum,  defcendat  ignis 

de  coelo ,  &  comedat  te ,  &:  quinquaginta  viros 
tuos 


Notje 


Version  e 


AD 

Tf.  1,  Gr.  K«l  i^Unicf  Mt»«S  cV  'Us^m  , /w-tx -ri  xwo^ci- 
t,~it  'Axaa'S-  E'  prit'jariciuus  ejl  Mat/  in  Ifrael ,  fojlquam 
mortiius  efl   Achat. 

Tf.  1.  Gr.  Kai  ivtu  'Ox'l't-i  A(«  n  f^i/jvan  t?  cV 

fa  tWths.    Kai  i-^iffu^taji  iTTipaiviitu  i i  «,1/n ,  it  cecidit 


A  NT  I  QU  AM. 

Ochox.ias  per  cancellos  ctpnacjil:  fui-,  ^ued  erat  in  Samaria ^ 
i^  agrotavit :  ^  niijtt  nttTu:i>s  ,  c5  ^i^'t  ad  eoi  :  Ire  ,  ^  jn- 
ijtttyite  tn  Baal  mitjiam  dcnm  Accaron  ,  Ji  vtvam  ab  tnJtT' 
nutate  mea  hac.    il  i-.eruni  interrogare  per   eiim. 

t.9.  ItidemGrjcce,    pijeter  hoc  ,  exixsc/ 0; ,  c/5f,i;.,t  (f, 
"f.  10.  Gr.  delet  fum  ,  ut  &  'jiros ,   in  fine  ;  loco  ve- 
ro  defcendat,  &  lomedat ,  lie,  )W/1otl5£(io.,.„  X»/«p«Js?«, 
dtfctttdtt,,,,,  dfvtmiiit. 


LIBER     IV.    RE  GUM.     Cap.   II. 


59» 

V   U   1  G   A  T 

dit  itaque  ignis  de  coelo  ,  &  devoravit  eum ,  &  quin- 
quaginta  qui  erant  cum  eo. 

I  I.  Rurlumque  milit  ad  eum  principem  quinqua- 
genarium  alterum,  &  quinquaginta  cum  eo.  Qui  lo- 
cutus  eft  illi ;  Homo  Dei ,  hx'c  dicit  lex  :  Feftina  ,  def- 
cende. 

1 1.  Refpondens  Elias  ait  :  Si  liomo  Dei  ego  fum  , 
defcendac  ignis  de  cceio  ,  &  devoret  te  ,  &  quinqua- 
ginta tuos.  Defcendit  ergo  ignis  de  coelo,  &  devo- 
ravit ilium,  &  quinquaginta  e|US. 

1  J,  Iterum  milit  principem  quinquagenarium  ter- 
tium  ,  &  quinqu;!ginta  qui  erant  cum  eo.  Qui  cum 
veniflet  ,  curvavit  genua  contra  Eliam  ,  &  precatus 
eft  eum ,  &  ait :  Homo  Dei  ,  noli  defpicere  animam 
meam  ,  &  animas  fervorum  tuoruni  qui  mecum  funt. 

14.  Ecce  defcendit  ignis  de  cceio,  &  devoravit 
duos  principes  qmnquagenarios  primo.< ,  &  quinqua- 


A       NOVA. 

genos  qui  cum  eis  erant  :  fed  nunc  obfecro  ut  raife- 
rearis  animx  mex. 

15.  Locutus  eft  autem  angelus  Domini  ad  Eliam, 
dicens  :  Defcende  cum  eo,  ne  timeas.  Surrexit  igitur, 
&  defcendit  cum  eo  ad  regem , 

16.  &  locutus  eft  ei :  Ha;c  dicit  Dominus  :  Quia  ' 
mifil^i  nuncios  ad  confulendum  Beelzebub  deum  Ac- 
caron  ,  quafi  non  eilet  Deus  in  Ifrael ,  k  quo  pofies  in- 
terrogate fermoneni  ,  ideo  de  leilulo ,  liiper  quern  aC- 
cendifti ,  non  defcendes  ,  fed  morte  moneris. 

17.  Mortuus  eft  ergo  juxta  fermonem  Domini, 
quem  locutus  eft  Elias  ,  &  regnavit  Joram  frater  e|u» 
pro  eo  ,  anne  fecundo  Joram  filii  Jofaphat  regis  Ju- 
da; ;  non  enim  habebat  (ilium. 

1  8.  Reliqua  aurem  verborum  Ochozii ,  qus  ope- 
ratus  eft,  nonne  h.TC  fcripta  funt  in  Hbio  fermonuin 
dierum  regum  lfra£l  ? 


CAPUT       II. 


Vu 


LGATA       NOVA. 


i.T^Adtum  eft  autem ,  cJim  levare  vellet  Domi-  quam  te.  Cumque  defcendilTent  Bethel, 

AP  nus  Eliam  per  turbinem  in  coelum ,  ibant  Elias  5 .  egrefli  funt  tilii  propbetarum  ,  qui  erant  in  Be- 

&  Elifeus  de  Galgalis.  thel  ,  ad   Elifeum  ,  &  dix'erunt  ei  :  Nunqiiid  nofti , 

1.   Dixitque  Elias  ad  Elifeum  :  Sede hie,  quia  Do-  quia  hodie  Dominus  toilet  dominum  tuum  a  te  ?  Qui 

minus  milit  me  ufque  in  Bethel.   Cui  ait  Elifeus  ;  Vi-  refpondit :  Ec  ego  novi  :  filete. 

vit  Dominus,  &  vivit  amma  tua  ,  quia  non  derelin- 

Versio    antiqua. 

■A„a.  I.  dr  prmiff.      A Vivit  Dominus ,  &  vi  vit  anima  tua ,  fi  di- 

tptidSrofi.i.  ij6.  railcro  te  quocunque  ieris 


VULGATA     NOVA. 


4.  Dixit  autem  Elias  ad  Elifeum  :  Sede  hic  ,' 
quia  Dominus  mifit  me  in  Jericho.  Et  lUe  ait : 
Vivit  Dominus  ,  &  vivit  anima  tua  ,  quia  noa 
derelinquam  te.  Cumque  veniflent  Jericho  , 


Idem  uHfitp. 


VuiGATANOVA. 

J.  acceflerunt  filii  prophetarum  ,  qui  erant  in  Je-  igitur  amho  pariter , 
richo  ,  ad  Elifeum,  &  dixerunt  ei :  Nunquid  nofti ,  7.   &  quinquaginta  viri  de  filiis  prophetarum  fecu- 

quia  Dominus  hodie  toilet  dominum  tuum  k  te  ?  Ec  ti  funt  eos ,  qui  &  ftetciunt  econtra  ,  longe  :  illi  au- 

ait  :  Et  ego  novi  :  filete.  tem  ambo  ftabant  fuper  Jordanem.  ' 

6.  Dixit  autem  ei  Elias  :  Sede  hic  ,  quia  Dominus  8.    Tulitque  Elias    pallium     fuum  ,   &   involvit 

mifit  me  ufque  ad  Jordanem.  Qui  ait :  Vivit  Dominus,  illud  ,&  percuflit  aquas,  qui  divife  funt  in  utram- 

&  vivit  anima  tua  ,  quia  non  derelinquam  te.  lerunt  que  partem  ,  &  tranlierunt  ambo  per  liccum. 

Versio    antiqua. 

9 Pete  tibi  aliquam  petitionem ,  priufquam 

toUat  a  te.  At  ille  ait :  Volo  ut  ipintus,  qui  in 
te  eft ,  duplex  in  me  fit. 


Vulgata    nova. 
9.  Cumque  tranfiflent ,  Elias  dixit  ad  Elifeum  : 


10.  Dixitque  ei  Elias :  Dure  petifti  :  verunta- 
men  fi  me  rerpexeris  euntem ,  riet  tibi 

1 1 .  Euntibus  autem  illis ,  &  loquentibus ,  ecce 


Poftula  quod  vis  ut  faciam  tibi ,  antequam  tollar 
a  te.  Dixitque  Elifeus  :  Obfecro  ut  fiat  in  me 
duplex  fpiritus  tuus. 

10.  Qui  refpondit :  Rem  difficilem  poftulafti : 
attamen  fi  videris  me,  quando  tollar  a  te  ,  erit 
tibi  quod  petifti  :  li  autem  non  videris,  non  erit. 

1 1 .  Cimque  pergerent ,  &  incedentes  fermo- 


liinf.Cal.  /.I. 
frtS.Athan,  I  JO.  cUttUS  ignCUS  ,    &  equi  ignei,   &  lepara\it  inter     cinarentur,  eccecunus  igneus,&equi  igueidi- 


utrolque  :  &  afcendit  Helias  in   commotione 
quafi  in  coelum. 

I  z.  Et  Lliiius  videbat ,  &  ipfe  clamabat ,  & 
dixit :  Pater ,  pater ,  agitator  Ilracl.  Et  non  vi- 
dit  eum  amplius.... 


viferunt  utrumque  :  &  afcendit  Elias  per  turbi-       Ecclii 
nem  in  ccelum.  48. 15. 

1 2..  Elifeus  autem  videbat ,  &  clamabat  :  Pa-    i-^^"'* 
ter  mi  ,  pnter  mi ,  currus  Ifrael  ,  &  auriga  ejus.  *•  J** 
Et  non  vidit  eum  amplius  :  apprehenditque  vef- 
timenta  fua  ,  &  fcidit  ilia  in  duas  partes. 


NotjE    ad    Versionem 

:   loco  vero  dim: 


1^.4.   Abeft  a  Grxco  qiiocitnijut  n 
fero  ,  eft  f^y.ctVa  ■•i'4i' ,  derrlinijnnm. 

If".  9.  Gr,  AiVrCK:  t/  <s:civ.^ai  Q^t  •,  TflV  Tt  ix¥ai?>vf<:vrccl  f4i 
K'Tri  Qv.  Kai  siV;»"  B.M:cisi'  I  «vn-nTi;  Ah  ^ittxk  cV  -Trm- 
ficiV  (y  i'^'  s'm^'-  Eadem  memorat  Anon.  1.  2.  de  niiiab. 
Script,  ap.  Aug.  to.  5.  p.  i.  21.  e.  his  verbis:  I'oftil.i  i 
me  qtted  vtf  ,  priitjqttam  me  Deus  a  te'  tyarijre ,  ^  lecipi 
jubeat.  Cut  Elifeits  :  Spirittti  tuus  duplex ,  obfecro  , ;«  7ne 
requiefctit. 

"t,  10.  Gr.    Kal  sl'KU  'H^iy'  'EcK>M/)L'fa;  Tfcr  a(*.-n'ia3«/* 

Anon.  fup.  Duriter  fofiulafli. 

If.  It.  Giice   pauca  dilTimilia  ,   nempe,   Kai  «-/msto 


i    T  I  Q  U  A  M. 

eft  ipjis  euntibus  ,  ibant  J^'  Ipijuebanfitr ,  ^  ,  pro  euntibus 
aufm  illi^ ,  ^  Icqnentibu! ;  fubinde  bis 'zsl/'o^  ,  iinis  ,  loco 
igneiis ,  &  ignei  ;h.f  10  ajtendit  Helias  in  commotione  ,  (  ed. 
vitiose  commottonem  )  lie  ,  c'ta.v'p'.yi  H^i  a  QioTcr,/^»  ■, 
ajfumptus  ej}  Helm  in  CDiicn[Jione.  Vide  eciam  Ambr.  ep. 
45.  to.  z.  97y.  d.  &  de  Elia  Sc  jejun.  c.  21.  ydi.  d.  ubi 
aic  Eliam  raptum  elle  curru  igneo  ;  5c  h  i.  de  Cain  ,  c.  2. 
p.  186,  e.  Eltas  ^  inquit,  natisUtits  curru  ejl :  non  j}ptil~ 
tus  ^  nee  mortutis  legitur.  Vide  edam  Chromac.  Aquil.  in 
Match,  col.  980.  b. 

ir.  12.  Gra:ce  conftanter  htc  ut  infra  ,  'Ewsm'  ,  loco  T-li- 
fxus  ;  pauloque  poll  deefl  iffe ,  anre  clamabat ,  ut  &  feq.  f^ 
dixit;  in  fclaed.  Compl.  pr^ponitur  aVr:?,  verbo  cJatnabat  ; 
demum  loco  agitator  Ifrael,  lie  ,  apfnt  le^sciiA,  j  'lirTTfi» 


CIBER     IV.     REGUM.     Cap.   IIP. 


599 


V   U    L  G   A  T 

.'  tj.  Et  levavit  pallium  E\\x,  quod  ceciderat  ei : 
revei'fufque  ftetit  fuper  lipam  Jordanis , 


JimW. 


Versio  antiq.ua. 
14 UbieftDeus 


37.  f.  I. 


VULGATA    NOVA. 

14.  &  pallio  Eli.-E, 
quod  ceciderat  ei ,  per- 
cufl'it  aquas  ,  &  non  funt 
^5''  "•  divifc  :  &  dixit :  Ubi  eft  Deus  EIi;L-  etiam  nunc  ?  Pcr- 
cuffitque  aquas ,  &  divifa;  funt  hue  atque  lUuc ,  & 
tranliit  Elileus. 

15.  Videntes  autem  filii  prophetarum  ,  qui  erant 
in  Jericho  econtra,  dixeiunt :  Requievit  fpiritus  Tha; 
fuper  EHfcum.  £t  venientes  in  occuifum  ejus ,  ado- 
raverunt  eum  proni  in  terram  , 

16.  dixeruntque  illi  :  Ecce ,  cum  fervis  tuis  funt 
quinquaginta  vjri  fortes  ,  qui  poITunt  ire  ,  &  quaere- 
re  dominum  tuum  ,  ne  forte  tulerit  eum  Spiritus  Do- 
mini ,  &  projecerit  eum  in  unum  montium  ,  aut  in 
unam  vallium.  Qui  ait :  Nolite  mittere. 

I  7.  Coegeruntque  eum  ,  donee  acquielceret ,  & 
diceret :  Mittite.  Et  miferunt  quinquaginta  vuos  ;  qui 
cum  quxhlfent  tribus  diebus  ,  non  invenerunt. 

iS.   Et  reverfi  funt  ad  eum  ;  at  ills  habitabat  in 

NoTjE     ad    Versi 

Bt;T?,  cnrrus  Ifrael ,  ^  eqrie!  ejus.  Ambr.  1.  de  Nab.  c. 
ly.  to.  I.  584.  d.  hiic  nab.  Ciim  recifciftiir  Eli.is .,  i^  cur- 
rti  qnafi  ad  cmlum  femiiir ,  cLimavit  ad  eum  Elifxat :  I'a- 
ter,  pater,  agitator  Ifrael ,  H  tques  tffiu',  :  iiiniliter  1.  de 
ifaac  c.  8.    578.  d.  Pater,  pater  ,  agitator  Ifrael.  Auft.  I. 


A       NOVA. 

Jericho  ,  &  dixit  eis :  Nunquid  non  dixi  vobis :  No« 
lite  mittere  ? 

19.  Dixerunt  quoque  viri  civitatls  ad  Elifcum  : 
Ecce  habitatio  civitatis  hu)us  optima  eft  ,  ficut  tti  ip- 
fe  donime  perfpicis  :  fed  aqu;c  pelfimi  funt ,  &  ter» 
ra  fterilis. 

10.  At  ille  ait :  AfTerte  mihi  vas  novum,  &  mit- 
tite in  iUud  fal.  Quod  cum  attulilfent  , 

11.  egreflus  ad  fontem  aquarum ,  mifit  in  ilium 
(al  ,  &  ait :  H,-ec  dicit  Dominus  :  Sanavi  aquas  has  , 
&  non  er.t  ultra  in  eis  mors ,  neque  fterilitas. 

iz.  Sanats  funt  ergo  aqua;  ufque  in  diem  banc, 
juxta  verbum  Elifei ,  quod  locutus  eft. 

ij.  Afcendit  autem  inde  in  Bethel  :  ciimque  af- 
cenderet  per  viam  ,  pueri  parvi  egrelTi  funt  de  ci- 
vitate  ,  &  ^lludebant  ei ,  dicentes  :  Afcende  calve  , 
afcende  calve. 

24.  Qui  cum  refpexifl'et ,  vidit  eos ,  &  maledixit 
eis  in  nomine  Domini  :  egredique  funt  duo  urfi  de  fal- 
tu  ,  &  laceraverunt  ex  eis  quadraginta  duos  pue- 
ros. 

i  5 .  Abiit  autem  inde  in  monten}  Carmeli ,  &  in- 
de reverfus  eft  m  Samariam. 

ONEM       ANTIQUAM. 

de  promilf.  ap.  Profp.  p.  157.  a,  Paur  mi  I.lias ,  paler 
mi  ,  attriga  hrael. 

t-  14-  Gr.  delet  <■/?.  Vide  Nobil.  Not.k.  I.  Si.  Auct. 
1.  de  promiif.  col.   i  j8.  e. 


CAPUT       III. 


V  U  L  G  A  T 

I.  T  Oram  vero  filius  Achab  regnavit  fuper  Ifrael 
J   in  Samaria  anno  decimo  oftavo  Jofaphat  re- 
gis Jud.E.   Regnavitque  duodecmi  annis. 

1.  Et  fecit  malum  coram  Domino  ,  fed  non  licut 
pater  fuus  &  mater  ;  tulit  enim  ftatuas  Baal ,  quas  fe- 
cerat  pater  ejus. 

3.  Veruntamen  in  peccatis  Jeroboam  tilii  Nabath  , 
qui  peccare  fecit  Ifrael  ,  adh'jfit ,  nee  receflit  ab  eis. 

4.  Porro  Mefa  rex  Moab ,  nutriebat  pecora  mul- 
ta  ,  &  folvebat  regi  Ifrael  centum  milUa  agnorum  ,  & 
centum  millia  arietum,  cum  velleribus  fuis. 

5 .  Cumque  mortuus  fiiiffet  Achab ,  prsvaricatus 
eft  fcedus ,  quod  habebat  cum  rege  Ifrael. 

6.  EgrePiUS  eft  igitur  rex  Joram  in  die  ilia  de  Sa- 
maria ,  &  recenfuit  univerlum  IlVael. 

7.  Mifitque  ad  Jofaphat  regem  Juda  ,  dicens  :  Rex 
Moab  receiTit  a  me  ,  veni  mecum  contra  eum  ad  pra:- 
lium.  Qui  refpondit  :  Afcendam  :  qui  meus  eft  ,  tuus 
eft  :  populus  meus  ,  populus  tuus  :  &  equi  mei ,  equi  tui. 

8.  Dixitque  :  Per  quam  viam  afcendemus  ?  Ac  il- 
le refpondit  :  Per  defertum  Idumajse. 

9.  Perrexerunt  igitur  rex  Ifrael ,  &  rex  Juda  ,  & 
rex  Edom  ,  &  circuierunt  per  viam  feptem  dierum  , 
nee  erat  aqua  exercitui ,  &  juraentis  qua?  fequeban- 
tur  eos. 

10.  Dixitque  rex  Ifrael :  Heu  heu  heu  ,  congregavit 
nos  Dominus  tres  reges  ,  ut  traderet  in  manus  Moab. 

11.  Et  ait  Jofaphat :  Eftne  hic  propheta  Domini , 
ut  deprecemur  Dominum  per  eum  .'  Et  refpondit  unus 
de  fervis  regis  Ifrael  :  Eft  hic  Elifeus  filius  Saphat , 
qui  fandebat  aquam  fuper  manus  Elis. 

li.  Et  ait  Jofaphat;  Eft  apud  eum  ferino  Domi- 
ni. Defccnditque  ad  eum  rex  Ifrael  ,  &  Jolaphat  rex 
Juda ,  &  rex  Edom. 

I  ).  Di:<it  autem  Elifeus  ad  regem  Ifrael  :  Quid 
mihi  &  tibi  eft  .'  vade  ad  propheta^  patris  tui ,  & 
matris  tua;.  Et  ait  illi  rex  Ifrael  :  Quare  congrega- 
vit Dominus  tres  reges  hos ,  ut  traderet  eo$  in  ma- 


A      N  o  v  A. 
nuSiMoab. 

.14.  Dixitque  ad  eum  Elifeus:  Vivit Dominus exer- 
cituum  ,  in  cu]us  conipeftu  fto ,  quod  li  non  vultura 
Jofaphat  regis  Juds  erubefcerem  ,  non  attendilliera 
quidem  te  ,  nee  refpexiiiem. 

15.  Nunc  autem  adducite  mihi  pfaltem.  Ciimquc 
caneret  pfaltes  ,  fada  eft  fuper  eum  manus  Domini , 
&  ait  : 

16.  Use  dicit  Dominus :  Facite  alveum  torrentis 
hujus  foflas  &  folTas. 

17.  Hsc  enim  dicit  Dominus  :  Non  videbitis  ven- 
tum  ,  neque  pluviam  :  &  alveus  ifte  replebitur  aquis, 
&  bibetis  vos  ,  &  famili^  veftr.^,  &  jumenta  veftra. 

18.  Parumque  eft  hoc  in  conlpeilu  Domini :  in- 
fuper  trader  etiam  Moab  in  manus  veftras. 

19.  Et  percutictis  omnem  civitatem  munitam,  & 
omnem  urbem  eleftam  ,  &  univerfum  lignum  frufti- 
ferum  fuccidetis,  cunftofque  fontes  aquarum  obtura- 
bitis ,  &  omnem  agrum  egregium  operietis  lapidi- 
bus. 

10.  Fa&um  eft  igitur  mane,  quando  facrificium 
offerri  folet ,  &  ecce ,  aqua;  veniebant  per  viam  Edom , 
&  repleca  eft  terra  aquis. 

i  I .  Univerfi  autem  Moabits  audientes ,  quod  af- 
cendilTent  reges  ut  pugnarent  adversum  eos  ,  convo- 
caverunt  omnes  qui  acciniti  erant  balteo  defuper,  & 
fteterunt  in  terminis. 

2 1 .  Primoque  mane  furgentes  ,  &  orto  jam  fole 
ex  adverfo  aquarum  ,  viderunt  Moabits  econtra 
aquas  rubras  quafi  fanguinem  , 

i  3 .   dixeruntque  ;  Sanguis  gladii  eft  :  pugnaveninc . 
reges  contra  fe  ,  &  c^fi  lunt  mutuo  ;  nunc  perge  ad 
prajdam  Moab. 

24.  Perrexeruntque  in  caftra  Ifrael  :  porro  confur- 
gens  Ifrael ,  percuiVit  Moab  :  at  illi  fugerunt  coram 
eis.  Venerunt  igitur  qui  vicerant  ,  &  percuflerunt 
Moab, 

i  5 .  &  civitates  deftruxerunt  :  &  omnem  agrum 


'6oo 


LIBER     IV.     REGUM.     Cap.   IV. 


VULGATA        NOVA. 


pptimam  ,  raittentes  finguli  lapides  ,  repleverunt :  & 

univerfos  fonces  aijuarum  obturaverunt :  &  omnia  li- 
gna  fruilifera  lucciderunt ,  ica  ut  muri  tantiim  &Ai- 
les  remanerent :  Sc  circumdata  eft  civitas  a  t'undibu- 
lariis,  &  magna  ex  parte  perculla. 

i6.  Quod  cfim  vidiflec  rex  Moab,  privaluiDe  fci- 
licet  hoftes ,  tulit  fecuni  I'epcingcncos  vires  educen- 


tes  gladium  ,  ut  irrumperent  ad   regem   Edom  :  & 
non  potuerunt. 

i7.   Arripienfque  filium  fuum  primogenitum  ,  qui 
regnatuf us  erat  pro  eo  ,  obtullt  holocauflum  fuper  Amm,  i. 
murum  :  &  faita  eft  indignatio  magna  in  Ifrael  ,fta-  i. 
timque  recefletunt  ab  eo ,  &  reverli  funt  in  terram 
fuam. 


CAPUT       IV. 


-m: 


V  U   L  G  A  T  A 

Ulier  autem  qaajdam  de  uxoribus  prophe- 
.  tarum  clamabat  ad  Elifeum  ,  dicens  :  Ser- 
vus  tuus  vir  meus  mortuus  eft ,  &  tu  nofti  quia  fei- 
vus  tuus  fait  timens  Dominum  :  &  ecce  creditor  ve- 
nit  ut  tollat  duo,;  tilios  meos  ad  ferviendum  fibi. 

I.  Cui  dixit  Elifeus  :  Quid  vis  ut  Faciam  tibi  ?  Die 
mihi ,  quid  habes  in  domo  tua  ?  At  ilia  refpondit  : 
Non  habeo  ancilla  tua  quidquam  in  domo  mea ,  ni- 
fi  parum  olei ,  quo  ungar. 

).  Cui  ait :  Vade  ,  pete  mutuo  ab  omnibus  vici- 
nis  tuis  vafa  vacua  non  pauca. 

4.  Et  ingredere,  &  claude  oftium  tuum  ,  cum  in- 
trinfecus  fueris  tu  ,  &  filii  tui :  &  mitte  inde  in  om- 
nia vafa  h^c  :  &  cum  plena  faerint,  tolles. 

5.  Ivit  itaque  mulier  ,  &  claulit  oftium  fuper  fe, 
&  fuper  fil;o=  iuos  :  illi  offerebant  vafa ,  &  ilia  in- 
fundebat. 

6.  Cumque  plena  fuilTent  vafa  ,  dixit  ad  filium 
fuum  :  AiTer  mihi  adhuc  vas.  Et  ille  refpondit :  Non 
habeo.   Stetitque  oleum. 

7.  Venit  autem  ilU ,  &  indicavit  homini  Dei.  Et 
ille  :  Vade ,  inquit ,  vende  oleum  ,  &  redde  credito- 
ri  tuo  :  tu  autem  ,  &  filii  tui  vivite  de  reliquo. 

8.  Fadaeft  autemqus-         8 2^.  Fide  Not. 

dam  dies,  &  tranfibat  Eli- 
feus per  Sunam  :  erat  autem  ibi  mulier  magna,  qux 
tenuit  eum  ut  comederet  panem  ;  cJimque  frequenter 
inde  tranfiret ,  divertebat  ad  eam  ut  comederet  pa- 
nem. 

9.  Qu!E  dixit  ad  virum  fuum  :  Animadverto  quod 
rir  Dei  fandus  eft  ifte  ,  qui  tranfit  per  nos  frequen- 
ter. 

13.  Faciamus  ergo  ei  coenaculum  parvum  ,  &  po- 
namus  ei  in  eo  leitulum ,  &  menfam  ,  &  fellam  ,  & 
candelabrum  ,  ut  ciim  venerit  ad  nos ,   maneat  ibi. 

II.  Fada  eft  ergo  dies  quaidam  ,  &  veniens  di- 
vertic  in  coenaculum  ,  &  requievit  ibi. 

I  i.  Dixitque  ad  Giezi  puerum  fuum  :  Voca  Suna- 
mitidem  iftam.  Qui  ciim  vocaifet  eam  ,  &  ilia  ftetif- 

Versio    antiqua. 

z6 Pax  viro  mo ,  pax  filio  tuo  ?.... 


ttrlul.  1. 4.  ai'j. 


Htcrtn.ep.aJDa-     -7 Dimittecam :  quia  aniiTia  cjus  in  amari- 

Dfif.  J.  J.  j(S8. '.    tudine  eft ,  &  Dominus  ablcondit  a  me ,  &  non 
nunciavit  mihi. 


Ttrlul.l.^./lJv. 


29 Accinge  lumbos  nios ,  &  fume  bacillum 

NoTjE    ad    Version  em 


NOVA. 

fet  coram  eo  , 

I  ;.  dixit  ad  puerum  fuum  :  loquere  ad  eam  :  Ec- 
ce ,  fedule  in  omnibus  miniftrafti  nobi.-.  ,  quid  vis 
ut  faciam  tibi  >  nunquid  habes  regotium  ,  &  vis  ut  lo- 
quar  regi  ,  five  principi  militis  .■•  Qu£  refpondit : 
In  medio  populi  mei  habito. 

14.  Et  ait  :  Quid  ergo  vult  ut  faciam  ei  ?  Dixit- 
que Giezi :  Ne  quxras  :  filium  enim  non  habet ,  & 
vir  ejus  fenex  eft. 

1 5 .  Pr.ecepit  itaque  ut  vocaret  eam  :  qus  cum 
vocata  fuiflet ,  &  ftetiffet  ante  oftium  , 

16.  dixit  ad  eam  :  In  tempore  illo  ,  &  in  hac 
eadem  hora  ,  fi  vita  comes  fiierit ,  habebis  in  utero 
filium.  At  ilia  refpondit  :  Noli  qusfo  doniine  mi , 
vir  Dei ,  noli  mentiri  ancills  tax. 

1  7.  Et  concepit  mulier ,  &  peperit  filium  ,  in  tern-- 
pore  ,  &  in  hora  eadem  ,  qua  dixerat  Elifeus. 

18.  Crevit  autem  puer.  Et  ciira  elfec  quaedam  dies, 
&  egrefl'us  iifet  ad  pattern  fuum  ,  ad  meflbres  , 

19.  ait  patri  fuo  :  Caput  meum  doleo  ,  caput 
meum  doleo.  At  ille  dixit  puero  :  Tolle ,  &  due  eura 
ad  matrem  fuam. 

io.  Qui  cijm  tuliffet  ,  &  duxiffet  eum  ad  ma- 
trem fuam  ,  pofuit  eum  ilia  fuper  genua  fua  ufque 
ad  meridiem ,  &  mortuus  eft. 

1 1 .  Afcendit  autem  ,  &  collocavit  eum  fuper  lec- 
tulum  hominis  Dei ,  &  claufit  oftium  :  &  egreffa , 

2,1.  vocavit  virum  fuum,  &  ait  :  Mitte  mecum  , 
obfecro  ,  unum  de  pueris ,  &  afinam  ,  ut  excurram 
ufque  ad  hominem  Dei ,  &  revertar. 

ij.  Qui  ait  illi  :  Quam  ob  caufam  vadis  ad 
eum  ?  hodie  non  funt  Calendi ,  neque  Sabbatum. 
Qus  refpondit  :  Vadam. 

14.  Stravitque  alinam  ,  &  pr.Tcepit  puero  :  Mi- 
na  ,  &  propera ,  ne  mihi  moram  facias  in  eundo  :  & 
hoe  age  quod  praecipio  tibi. 

15.  Proteftj  eftigiwr,  &  venit  ad  virum  Dei  in 
montem  Carmeli :  cumque  vidiffet  eam  vir  Dei  econ- 
tra  ,  ait  ad  Giezi  puerum  fuum  :  Ecce  Sunamitis  ilia. 

VuLGATA      NOVA. 

16.  Vade  ergo  in  oceurfum  ejus  ,  &  die  ei: 
Reftene  agitur  circa  te ,  &  circa  virum  tuum  , 
&  circa  filium  tuum  f  Qu.t  refpondit :  Rede. 

i  7 .  Cumque  venidet  ad  virum  Dei  in  montem , 
apprehendit  pedes  ejus  :  &  acceflit  Giezi  ut  amo- 
veret  eam.  Et  ait  homo  Dei  :  Dimitte  illam  :  ani- 
ma  enim  ejus  in  amaritudine  eft  ,  &  Dominus  ce- 
lavit  a  me ,  &  non  indicavit  mihi. 

i8.  Qus  dixit  illi  :  Nunquid  petivi  filium  k 
domino  meo  >  nunquid  non  dixi  tibi :  Ne  illudas 
me  > 

i  9.  Et  ille  ait  ad  Giezi :  Accinge  lumbos  tuos, 


*5?.  8 ij.  Vide  fis  Auft.  1.  de  promilT.  ap.  Profp. 

p.  157.  e.  feq. 

Tt.i6.  Gra:ce,ii'  s/fWH  tk  Txifxpiif,  p.t>:  fneriilc  ?  loco 
fax  flio  tuo  ? 

If.  27.  Vix  mel.  e  Gracco,  nili  quod  pro  in  amariiii- 
flinc  ejt ,  habetur  ncnO'iiiii  avrr,,   in  Compl.  d'eeft  «VtiJ. 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

IdemHieron.  in  Ifai.  7.  to.  5.71.  a.  \eg\i:D:miiti  eam: 
cia  in  dolor!  rft ,  g!  Dominus  M'jhndit  a  ;«• ;  turn  addit  : 


?" 


pro  eo  quod  in  Latino  dkitiir  ablcondit  a  me ,  in  Hebrxo 
fcriptuin  efi  Eelim  memmanni.  Ap.  Ambrof.  in  Pf.  n3. 
col.   1 1 19.  d.  lie  :  celavit  me  Domtnus. 

■g,  19.  GcjEce ,  fenfus  idem ,  verba  autem  pauliim  difli- 


LIBER     IV.     REGUM.     Cap.  IV. 


6oi 

VUIG  ATA      NOVA.  VeRSIOANTIOUA. 

Jft:  folic  baculum  mcum  in  manu  tua ,  &  vade.     mciim  in  mamim  ,  &  vack".  Qucmcunque  con- 
Si  occurierit  tibi  homo ,  non  lalutes  eurn  :  &  ii    veneris  in  via  ,  nc  bencdixcris  eum  :  <Sc  qui  tc  be- 

falutaverit  te  quifpiam  ,  non  refpondeas  iUi  :  &      nedixcrit  ,  nc  rciponderis  ci 

pones  baculum  mcuni  fuper  faciem  pueii. 

VULGATA       NOVA. 

JO.  Porro   mater  pueri  ait  :  Vivit  Dominus ,  &     ravit  fupcr  tcrram  ;  tulitque  filium  fuum  ,  &  egrcfla 
»ivit  anima  tua ,  non  dimittam  te.  Suriexit  ergo ,  &     eft , 
fecutus  eft  eain.  58.  &  f.lifeus  reverfus  eft  in  Galgala.  F.iat  au- 

51.  Giezi  autem  pr.-ECcfTerat  ante  eos  ,  &  pofuerat     tern  fames  in  terra,  tk.  tiiii  piophetaium  liabitabant 
baculum  fuper  faciem  pueri ,  &  non  erat  vox ,  ncque     coram  eo  :  dixitque  uni  de  pucris  fuis  :  Pone  ollan» 
fenfu";  .-reverfufijue  eft  in  occurfumejus,&  nunciavit     grandcm  ,  &  coque  pulmentum  filiis  proplictarum. 
ei ,  dicens  :  Non  furrexit  puer.     ■  39.  EtegreHiiscft  unus  ji^ ^2.   Vide  Not. 

51.  Ingrellus  eft  ergo  Elifeus  domum  ,  &  ecce     in  agrumutcolligeret  her- 


Ttrlul,  uhifttfi 


puer  mortuus  jacebat  in  leftulo  ejus  : 

3}.  ingrefliifque  clau-         33 34.  Vide  Not. 

fit  oftium  fuper  fe  ,  &  fu- 
per puerum  :  &  oravit  ad  Dominum. 

34.  £t  afcendit ,   &  incubuit  fuper  puerum  :  po- 


bas  agreftes  :  invenitque  quail  vitem  filveftrem ,  &  col- 
legit  ex  ea  colocynthidas  agri ,  &  implcvit  pallium 
fuum  ,  &  reverfus  concidit  in  ollam  pulmenti :  nef- 
ciebat  enim  cjuid  cflet. 

40.   Inliiderunt  ergo  fociis  ,  ut  comederent :  ciim- 


fuitque  OS  fuum  fuper  os  ejus,  &  oculos  fuos  fuper  que  guftaflent  de  coiirione ,  claniaverunt ,  dicentes  : 

oculos  ejus,  &  manus  fuas  fuper  manus  ejus  :  &  in-  Mors  in  oUa  ,  vir  Dei.   £t  non  potuerunt  comedere. 
Curvavit  fe  fuper  eum  ,&  calefada  ell:  caro  pueri.  41.  At  ille  ,  Afferte  ,  inquit ,  farinam.  Ciimque 

55.   At  ille  reverfus,  deambulavit  in  domo ,  fe-  tulilTent ,  mifit  in  ollam,  &  ait:  Infunde  turb;^ ,  ut 

mel  hue  atque  illuc  :  &  afcendit ,  &  incubuit  fuper  comedant.  Et  non  fuit  amplius  quidquam  amaritudi- 

eum  :  &  ofcitavit  puer  lepties  ,  aperuitque  oculos.  nis  in  olla. 

36.  At  ille  vocavit  Giezi ,  &  dixit  ei :  Voca  Su-  41.  Vir  autem  quidam  venit  de  Baalfalifa  defe- 
namitidem  banc.  Qua  vocata  ,  ingre.la  eft  ad  eum.  rens  viro  Dei  panes  primitiarum  ,  \'iginti  panes  hor- 
Qui  ait :  Toll e  fiUum  tuum.  deaceos,  &  frumentum  novum  in  pera  fua.    At  ille 

37.  Venit  ilia,  &  corruit  ad  pedes  ejus  ,&  ado-  dixit:  Da  populo,  ut  comedat. 


VuLGATA      NOVA. 


■4;.  Refponditque  ei  minifter  ejus  :  Quantum 
eft  hoc  ,  ut  apponam  centum  viris  ?  Rurfum  ille 
ait :  Da  populo,  ut  comedat :  h.-ec  enim  dicit  Do- 
minus :  Comedent ,  &  fupererir. 

44.  Pofuit  itaque  coram  eis  :  qui  comederunt , 
&  fuperfuit  juxta  verbum  Domini. 

NoT^E    AD   Versionem 


Versio    antiqua. 

43.  Et  dixit  minifter :  Quid  dabo  hoc  in  conP'    Amh-.TJex.i.t.s, 
peftu  centum  viroriim  ?  Etrelpondit:  Da,  oc  t.i.n^.J.e. 
manducent :  quoniam  hic  dicit  Domiaus :  Maii- 
ducabuat ,  &  relinquent. 


inilia  ,  nempe  ,  rir  Ictpur  Qv  ,  lumbuni  tuum  ,  loco  Inmhos 


trial ,   & 


^asLlvc: 


hacitlitm ,    loco  hiitillum  ;  item  cV 


t:7  ysipi  Qv,  '«  manti  tit^t ,  loco  in  manum  ;  in  Mf.  camen 
Alex,  deell:  ii?:exinde  pro  ««wfntrjt ,  fie  ,  ei^'p»; ,  itiveiie- 
ris ,  abfque  feq,  jn  vit%  ;  &  pro  ne  bened:xer:s ,  in  ei/?>&>>'- 
es;?,  non  beiiedtces  ;  fubinde  loco  q'li ,  ponitur  ia.t-,/i,Sc 
ad  befiedixerit ,  addicur  «VnV  ,  ':*"' ,  pro  quo  in  ed.  Compl. 
t/c,  qnis  ;  demum  loco  ne  rffponderis ,  lie,  {?«  aVzoe/^ifo-, 
ncn  refpondebis  ;  fola  edir.  Compl.  habet ,  ij.-a  aV&;t£i6ii?. 
Auift.  1.  de  XLII.  manf.  ap.  Ambr.  p. 4.  d.  nr;n  male  ;  Ac- 
iinge  Inrnbos  tuos ,  ^  tijUe  buithan  mc:tm  in  manu  ttt^t  , 
^  vade.  Et  Ji  inveneris  aliqitem  ,  non  beuedicas  ei  ■'  ^  Ji 
henedzxerit  ttbi  qti:Jpiant ,  non  refpondeal  ei.  Nota  pro  va~ 
de  ,  Icribi  Aelyg^  ,  in  edit.  Compl.  -stoceJ^.  Aug.  ferm.  25. 
n.    II.  c.  10.   140.  g.  3.\i:Attende  Elifsiim  :  mortuus  erat 


A  N  T  I  Q  U  A  M. 

nilia  membra  contraxi; ,  parvnm  fe  parvo  coaptavit  ,  &c. 

'tli'.  55.54.  Hiicrecurrunrqiiieiiarrat  Ambrol.  ep.Sl.n. 
7.  to.  2.  1099.  a.  dicens ;  Frr^i.ius  erat  puer  >  calcfccit  eum 
Elifxui  fpiritu  (no  ,  dedit  ei  vita  calorem  ,  condormivit  «'* 
Gr.  Kai  Ais!i=£,u-4'E>'  /vt'  «ktoV  ,  j,  AifSif^cwSil  >f  Q^fi,  TV 
tsciiS'a^iW.  Vide  Aug,  fup.  Nor.  29. 

'ft-  59 42.  Eo  pariccr  fpeftant  qua:  dicit  Ambrof. 

\.  6.  Hcxa.  cap.  2.  to.  i.  11 J.  b.  d.  ISiec  EUftum  anmi, 
qtiaji  malum  convtvam  agre^ta  apponentem  olera  ,  refuiarunt. 
Et  pod  pauea  :  EUjxhs  non  cenjideravit  quantoi  panes  ba- 
beyet ;  led  quos  haberet  ,  dividtre  omnibus  i/oUiit ,  ^  f''jfi~ 
cere  omn:bus  juduavit,  haqite  decetn  panes  hardjaceos  d:vi' 
dere  tn  plebem  jufjit  minijlro ,  &e.  Gr.  pro  decern,  habet, 
EiX'.Cf  «/)7i;?  /-Si'^iVy;  ,  viginti  panes  hordeaceos, 

1^.45.  Similiter  in  Gracco  ,   nifi  quod  additur  «ktv. 


jilitts  hofpitx  ipjins Nftnciatum   efl  Jantla   propbetit ad  voccm  7?;;«j/?^r ;  item  habc'ur  Aa^,  dederim  ,  \c\  d-:n 

mijit  per  fervitm  baculum  fuum  ,  ^  ait  ilii :  Vade,  vade,  pro  dabo ,  &  fiVe ,  dixit,  pro  refpondit ;  lum  verbo  da  ^ 

pone  Juper  puerunt  mortuum.    Perrexit  ille pofuit  bacu-  additur   hoe,  tu  ^cc^ ,  populo, 

ium  jupra  mortiium  :  non  jnrrexit Venit  ipje juve- 


CAPUT 


V. 


VulGATA       NOVA. 

I...  &fcqq.  Vide  Not 
militia:  regis  Sy 
fix  ,  erat  vir  magnus  apud  dominum  fuum  ,  &  ho- 

N0T.C    AD    Versionem 


*.  "T^T  Aaman  pnnceps 
IN   mil 


noratus :  per  ilium  enim  dedit  Dominus  falutem  Sy-. 
ria;  :  erat  autem  vir  fortis  &  dives  ,  fed  leprofus. 
1.  Porro  de  Syria  egielTi  fuerant  latrunculi ,  & 


t.  I.  Sc  feqq.  Hanc  Naaman  hillotiara  perfequitur  Am- 
btof.  1.  I.  defaeram.e.  J.  to.  2.  552.  c.  fed  Ilrictim  &  eom- 
prelTiiis ,  ita  feilicet :  Tf.i.cc  Naamau  leprofus  erat  :5.puella 
»  qusdam  ait  uxori  illius  :  Dominus  meus  ii  vult  mundari , 
j>  vadat  in  terram  Ifracl,  &  ibi  inveniet  eum,  qui  polTit 
3>  ei  leprara  toUere.  Dixit  ilia  dumin*  fua;,  uxor  marito  , 
51  4.  Naaman  rcji  Syris ,  y.  qui  eum  quafi  acceptiflimum 
3)  llbi ,  mifit  ad  regem  Ifracl.  7.  Audivit  rex  Ifrael  quod  mif- 
5>  fus  elfet  ad  eum  cujus  lepiam  muudaret,  &  Icidic  vef- 
»  tern  fuam.  8.  Tunc  Elifeus  propheta  mandat  ei  :  Quid 
)j  eft  quod  fcidifli  vertem,   quali  non  Ik  Deus  potens  qui 

Jom.  I. 


N  T   I  Q  U  A   M. 

mundct  leprofum  ?  mitte  ilium  ad  me.  9.  Mifit  ilium  ;  cc 
10.  cui  advenienti  ait  prophera  :  Vade  in  Jordanem ,  <c 
merge,  &  fanabetis.  11.  Ille  ca:pit  cogitate  fecum  ,  &  « 
dicere:  Hoc  eft  totum  ?  Veni  de  Syria  in  te;ram  Judaram  ,  <c 
&  dicitur  mihi :  Vade  ,  &  delcende  in  Jordancm ,  mera;e  ,  <c 
&  fanabetis ;  12.  quafi  flumina  mcliora  non  lint  in  parria  <c 
mea.  i  5.  Dixctunt  ergo  ei  lervi  :  Domine  ,  quare  non  <e 
facis  verbum  prophet-e  ?  magis  fac  ,  &  experire.  14.  Tunc  «: 
ille  ivit  in  Jordanem,  mcrlit ,  &  furrexit  fanus.  >> 

Eademiterura  narrat  Ambr.  led  dilliiriiiibus  verbi< ,  1.  de 
mylt.c,  3.  528. f.  tt  I.  II NaimanSyrus erat,  inquit,  ^ 

eg-o-cr 
ODD 


602 


LIBER     IV.     REGUM.     Cap.   V. 


Jlmhr.  I.  4.  in  Luc 


V  U    L  G   A 

captivam  duxerant  de  terra  Ifrael  puellam  parvu- 
lam,  qu.-E  erat  in  oblequio  uxoris  Naaman, 

).  qnx  ait  ad  dominam  fuam  :  Utinam  fuilTet  do- 
minus  incus  ad  prophetara  ,  qui  eft  in  Samaria  :  pro- 
fecto  curatl'et  eum  ^  lepra ,  quam  habet. 

4.  Ingrellus  eft  itaqiie  Naaman  ad  dominum  fuum  , 
&  nunciavit  ei ,  dicens :  Sic  &  lie  lucuta  eft  puella 
de  terra  Ifrael. 

J.  Dixitqueei  rex  Syrix  :  Vade,  &  mittam  litte- 
ras  ad  regem  Ifrael.  Qui  cum  profeftus  eflet ,  &  tu- 
liflet  Tecum  decern  talenta  argenti  ,  &  fex  millia  au- 
reos ,  iSc  decem  mutatoria  veftimentorum  , 

6.  detulit  litteras  ad  regem  Ifrae! ,  in  lirec  verba: 
Cum  acceperis  epiftolam  banc ,  fcito  quod  raiferim 
ad  te  Naaman  fervum  raeum  ,  ut  cures  eum  k  lepra 
fua. 

7.  Cumque  legiflet  rex  Ifrael  litteras ,  fcidlt  vefti- 

VeRSIO     ANTIQUA. 

12.  Nonne  boni  Abana  &  Pharphar,  fluvii 
Damafci,  pis  Jordane 


Int.  4.  27. 


T  A       NOVA. 

-  menta  fua ,  &  ait  :  Nunquid  Deus  ego  fum  ,  ut  OC» 
cidere  poffim  ,  &  viviticare,  quia  ifte  niil.t  ad  me, 
ut  curem  boniinem  a  lepra  fua?  animadvertite ,  & 
videte  qu6d  occaliones  quxrat  adversum  rre. 

8.  Quod  cum  aud  flet  i-lifcus  vir  Dei,  fcidilTe  vi- 
delicet regem  Ifrael  velVimenta  fua,  niilit  ad  eum, 
dicens  :  Quaie  fcidifti  veftinienta  tua  ?  veniat  ad  me  j 
&  fciat  elle  prophetam  in  Ifrael. 

g.  Venit  ergo  Naaman  cum  equis  &  curribus, 
&  ftetit  ad  oftium  domus  Elifei : 

10.  niintqiie  ad  eum  Elifeus  nuncJum  ,  dicens: 
Vade  ,  tk.  lavare  fcpties  in  Jordane ,  &  recipiet  fa- 
nitatem  caro  tua  ,   atque  mundaberis. 

11.  Iratus  Naaman  recedebat  ,  dicens  :  Putabam 
quod  egrederctur  ad  me  ,  &  ftans  invocaret  nomen 
Domini  Dei  fui  ,  &  tangeret  manu  fua  locum  le- 
pr^ ,  &  curaret  me. 

VULGATA      NOVA. 

11.  Nunquid  non  meliores  funt  Abana  & 
Pharphar,  fluvii  Damafci,  omnibus  aqnis  ifrae! , 
ut  laver  in  eis ,  &  munder  ?  Cum  er^o  vertiT- 
fet  fe  ,  &  abiret  indignans  , 

NOVA. 


V  U   I  G   A  T  A 

1 5 .  accelTerunt  ad  eum  fervi  fui ,  &  locuti  funt     Dominus  fervo  tuo  pro  hac  re. 
el :  Pater  ,  &  fi  tern  grandem  dixillet  tibi  propheta  ,  iq.   Qui  dixit  ei  :  Vade  in  pace 

certe  facere  debueras  :  quanto  magis  quia  nunc  dixit     eo  eleito  terrs  tempore 
tibi  :  Lavare  ,  &  .mundaberis  i 

1.4.  Defcendit  ,  &  lavit  in  Jordane  fepties  juxta 
fermonem  viri  Dei ,  &  reftituta  eft  caro  ejus ,  licut 
caro  pueri  parvuli ,  &  mundatus  eft. 

1 5 .  Reverfufque  ad  virum  Dei  cum  univerfo  co- 
mitatu  fuo ,  venit ,  &  ftetit  coram  eo ,  &  ait  :  Ve- 
re  fcio  quod  non  fit  alius  Deus  in  univerfa  terra ,  ni- 
fi  tantiim  in  Ifraiil.  Obfecro  itaque  ut  accipias  be- 
nedidionem  a  fervo  tuo. 

16.  At  ille  refpondit :  Vivit  Dominus  ,  ante  quern 
fto  ,  quia  non  accipiam.  Cumque  vim  faceret ,  peni- 
tus  non  acquievit. 

17.  Dixitque  Naaman  :  Ut  vis  :  fed,  obfecro, 
concede  mihi  fervo  tuo  ,  uc  tollam  onus  duorum  bur- 
donum  de  terra  :  non  enim  faciet  ultra  fervus  tuus 
holocauftum  aut  viitimam  diis  allenis  ,  nifi  Domi- 
no. 

18.  Hoc  autem  folum  eft,  de  quo  depreceris  Do- 
minum pro  fervo  tuo  ,  quando  ingredietur  dominus 
meus  templum  Remmon  ,  ut  adoret ,  &  illo  inniten- 
te  fuper  manum  meam,  fi  adoravero  in  templo  Rem- 
mon ,  adorante  eo  in  eodem  loco  ,  ut  ignofcat  mihi 

NotjE    ad    Versionem    antiquam. 

quod  etiam  Vulgata  non  indicar.  De  his  etiam  inulta  re- 
ferc  anon.  Auftor  fer.  43.  de  Naaman  Syro  ,  append. 
Aug.  to.  J.  col.  84.  b.  c.  d.  qui  lacro  contextui  uil'erere 
nonlubuii,  lum  quod  vix  ulU  audoritaie  polleanc ,  tuni 
maxime  quod  in  hujulmodi  lermonibus  ,  ut  fa;pe  monui  , 
feiifui  mae,is  ftudeatur  Scriptursc  ,  quam  verbis.  En  ilia  pro- 
ut  fume  -t.  J."  Rex  ad  legem  litteras  mittit.  6.  Mifi  , 
inquit ,   ad  te  Naaman  fervum  meum  ,  ut  cures  eum  a 

lepta  Iplius.  7.  Has  litteras  cum   rex legiilet ,    fcidit 

veftimenta  fua  ,    dicens  :  Vide:e  ,  inquit,   videte,  quo- 


Abiit  ergo  ab 


10.  Dixitque  Giez'.puer  viri  Dei :  Pepercit  dominus 
meus  Naaman  Syro  ifti ,  ut  non  acciperet  ab  eo  qure 
attulit :  vivit  Dominus ,  quia  curram  poft  eum  ,  &  ac- 
cipiam ab  eo  aliquid. 

i  I .  Et  fecutus  eft  Giezi  pnft  tergum  Naaman  : 
quern  cum  vidilTet  ille  cuirentem  ad  fe  ,  delilit  de 
curru  in  occurfum  e|us  ,  &  ait  :  Reiline  lunt  omnia  > 

ii.  Et  ille  ait  :  Refte  :  dominus  meus  milit  me 
ad  te ,  dicens  :  Modo  venerunt  ad  me  duo  adolef- 
centes  de  monte  Ephraim  ,  ex  filiis  prophetarum  : 
da  eis  talentum  argenti ,  &  veftes  mutatorias  dupli- 
ces. 

1 5.  Dixitque  Naaman  :  Melius  eft  ut  accipias  duo 
talenta.  Et  coegit  eum  Jigavitque  duo  talenta  argen- 
ti in  duobus  faccis  ,  &  cluplicla  veftimenta  ,  &  impo- 
fuit  duobus  pneris  fuis ,  qui  &  portaverunt  coram  eo. 

14.  Ciimque  veniU'et  lam  vcfperi  ,  tulit  de  manu 
eorum  ,  &  repofuit  in  domo  ,  dimifitque  viros  ,  & 
abierunt : 

z  5.  ipfe  autem  ingreffus  ,  ftett  coram  domino  fi;o. 
Et  dixit  Elifeus  :  Unde  venis  Giezi .'  Qui  refpondit: 
Non  ivit  fer\us  tuus  quoquam. 


>>  lepram  habebat  ,   nee  ab  ullo  inundari  poterat.   5.  Tunc 

J)  ait  puella  ex  captivis ,  quoniam  elfet  propheta  in  Ifiael , 

3)  qui  polle:  eum  a  leprje  contagione  mundare.   y.  Sumpto 

J)  auro  &  a;gento  ,   perrexit  ad   legem  Ifrael.  7.    Qui  co- 

«  o-nita  adventus  ejus  causa,  fcidit  veftimenta  fua,  dicens 

51  quoi  teiuaiemt  magis,  ciim  de  fe  ea  qua:  non  elfent  po- 

5)  teftatis  re^ijc,  pofcerentur.  8.  Elifjcus  autem  regi  intima- 

3)  vit  ,    ut  ad  fe  dirigeret  Syrum  ,    quo  cognofceret  quod 

3)  effet  Deus  in  Ifrael.  9.  Et  ciim   venilfet ,   10.  mandavit 

3>  ei ,  ut  fepties  mergeretur  in  Joidane  fluvio.    12.    Tunc 

5»  ille  fecum  tractare  cacpit  ,   quod  meliores  aquas  haberet 

>>  patria;  fuse ,  in  quibus  fe  ficpe  merfiffet ,   &  nunquam  a 

3>  lepra  elfet  ablutus  ;  e6que  revocatus  non  obediebat  ir.au- 

3)  datis  prophets.    15.  14.  Sed  &  admonitu  &  perlualioni- 

JJ  bus  (ervulcium ,  adquievit ,  ac  merlit ,  mundatufque  illico. 

Nota  hoc  apud  Ambrofium  miniis  accuratum  videriquod 

air  ad  ^.  12.  Naaman  Jecum  traclare  ccrpiife  ,  ^«i7(/  n;eliff~ 

res  aquas  b.lkret  panix  fax  ,  in  qnihiis  fe  f.^pe  merjijpt ,  ^ 

nunijiiam   n    hpr.j   rjpt  Mutus.    Imo  contrarium  inlinuac 

Grxcum  his  verbis  :  Oux^  dya^'oi;' t\Ccf.vx  kj  Oa/i  ^«'■- , -are- 

Ictfiti  .IrtMatoty  ,    vTiip   tarctvlx  TK  vJ'^./a  'Iff^ojHA  i    fcx.'  *^'" 

PElOsi;  ?.^G<t,uci  Iv  otuToT';,^  xaGxpiS-MOowai ;  in  editt.  Aid.  & 

■  Compl,  visip  'IzpS'xyv-v ,  >.■ 'sr^.y'lx   ra.  vJalx.   "Njn/fe  hfms 

Ab.iN.Tl^   PhLtrpbay  ,  finvti  Dam.%rci .,  fnper  (  Jorii.xJlem  ^  ) 

omnet  a.]r«as  Ifael?  np/rie  fadeii^  lavabor  in   eis  y   ^  mittt- 

daisrT  Erjoin  ipiis  non  jam  fepe  fe  Naaman  merferat. 


niam  malitiam  ifte  conquitit  ;  milit  enim  ad  nie  homi- 
nem,  ut  curem  eum  a  lepta  iplius.    Nunquid  Deus  fum 

eco  ,  ut  mortificare,  aut  vivificare  polTim 8.  Tiinc 

ad  Elifjcum  ciim  regis  commotio  perveniilet  :  Mitte,  in- 
quit  ,  ad  me ,  mitte  Naaman  Syrum  ,  ut  fciat  quia  eft 
Deus  in  Ifrael.  9.  Adducimr  itaque  ad  oftium  hominis 
Dei  Naaman  Syrus  cum  quadrigis ,  &  equitibus ,  &  po- 
tentatu  magnificc.  10.  Ad  quem  exivit  homj  Dei,  di- 
cens :  Vade  ,  &  baptizare  in  Jordane  fepties  ,  &  munda- 
beris. II.  Quo  audito  Naaman  ,  commotus  proiipuitfe, 
dicens :  Ego  dicebam  quoniam  exiet  ad  me  homo  Dei  , 
&  imponet  fuper  me  manum  fuam  ,  &  invocabit  Ddrai- 
numDeum  fuum,  &  curabit  me  a  lepra  mea  :  li.  lienim 
aquis  me  mundari  oportet  ,  nonne  meliures  funt  aqu» 
penes  nos  ?  i  5.  Tunc  dixit  ad  eum  quidam  ex  fuis ;  Nun- 
quid difficile  yecbum  eft  >  quod  locutus  eft  propheta  ad 


LIBER     IV.     REGUM.     Cap.    VI. 


603 


VULGATA      NOVA. 

16.  At  illc  ait :  Nonne  cor  meum  in  prafen- 
ti  erat ,  quando  reverfus  eft  iiomo  de  curru  fuo 
in  occurfum  tui?  Nunc  igitur  accepilU  argentum, 
&  accepifti  veftes ,  ut  emas  oliveta  ,  &  vineas , 
&  oves ,  &  boves ,  &  fervos ,  &  ancillas. 

17.  Sed  (S  lepra  Naamaii  adhxrebit  tibi  ,  & 
ftmini  tuo,  ufijue  in  fempiteinum.  Et  egrellus 
eft  ab  eo  leprofus  quafi  nix. 


Versio    antiqua. 


26....  Nonne  cor  meum  iitteci;m,qiinndo  con-  AK^.l.zi.dici- 
verfiis  eft  vir  de  ciiriii  iuo  in  ob\i.im  tibi  ?  1 1  ac- '""■  '-•"'  '■  '■9-'-7' 
cepifti  peciiniam,  &  pollidcbis  ex  ea  agriim,  &  ^j^^l^'j  ,„1^^ 
vincam ,  &  oliveta  ,  &  greges.  ,.  7.  r^gt  " 


2j.  Et  lepra  Naaman  applicabit  fe  in  re,  & 
femini  nio,  ulque  in  ireriuim.  Lt  ftatim  difceflit  Amn.nffrud.i.j, 
ab  eo  leprofus  ficur  nix.  A«i-t,ii.i. 

NotjE    ad    Versionem    antiqua  m. 

fumes  tn  ea  hertm £5  g^'g"-  Anon.  feim.  45.  append. 

Aug.  to.  J.  8 J.  d.  lie  hab.  Nfffiiie  cor  mettnt  fnit  tecum! 
Seta  qttem,itimodum  pro^ercivit  Saamati  tn  obvtitm  tui  ,  i 
que  accepiflt  argentttm ,  ^  p<^JJideljii  ex  eo  ngroS  ,  ^  vineas  » 
y  oliveta ,  fer'jol  0  ancillas. 

If .  1".  Gr.  Kai  II  A£TJ5(  Hzifiir  >'.i»aw!h'«/'o!I  cv  (^»! .  ^ 
CV  Tw  c-JTepuxIt  (\  ,  iic,  TOK  «('ijj'ce.  £(  /f^rrt  Naiman  adhx" 
rebtt  in  te  ,  '^  m  femine  tuo  ,  /m  feculiim.  Editc.  omnc» 
Ambr.  hab.  adlj,rrel;ii  iibt ,  led  contra  (idem  Mis.  qui  fe- 
runt  omnes  ut  (upra.  Anon,  eiiam  ubi  fup.  ptiora  lie  red- 
dit  ■  £f  lepra  "Saaman  Syrt  appticabititr  tibi  ^  l^  femini  tuo  ^ 
nfijue  in  j:ternum:  Aeindc  :  Et  flaunt  difceffit ,  &c.  Grxc. 
Kai  :-'xm?iG;c   =V  -nr^^Cijxy   cci/TK  MMTTpUftil/'.i;   woe?  X'"'' 


» te  ?  Quare  non  facis  quod  dixie  ?  »  Porro  ifta  neque  Gi  s- 
cum,  neque  Vulgatje  contextum  accurate  reddunt  ,  ut 
tuivis  iiilpicienti  patebit.  Vide  eciam  Auc^.  I.  de  promiir. 
ap.  Profp.  p.  1J9.  a.  b. 

t.  i6.  Ita  ex  Auguft.  ufque  ad  ;>ffnBj.i»Bincl.  quae  ,  in- 
quit  ,  lecuiidiim  btterpretes  Septitaginta  ,  junt  ad  GieO  ver- 
ha  prophets  :Sc  vero  nunc  pariter  leguntur  Grjcce,  uno  ta- 
ftien  excepto  yiw  ,  poll  curra  ,  quod  deed;  at  in  ediit. 
Aid.  &  C  <mpl.  habetur  xpuaTfi  ctnH  ,  licut  tut  ,  nunc  , 
«lite  accepiflt ,  quod  etiam  in  Vatic.  Icgitur  &  al.  Sequen- 
Ita  veto  de  Ambrolio  ,  non  ita  concordant  cum  Gr.Eco  ,  ubi 
CctKxiri.j'  £  A«Cs;  xa /jUaTix ,  jc.  s^afoifa; ,  jc.  auTf^oji'Jt; ,  j, 
irfi^ajct  t  J.  /5o«?,  Kj  CTJir/fls; ,  j;  Tta.i-tmi'.a.c  Et  nunc  acce- 
piflt vefltmenta  ,  ^  oliveta  ,  '^  vineas  ,  ^  ovef  ,  ^  ^ox/fj  ,  j;^ 
piieros^  ^  ancillas :  in  edd.  Aid.  &  Compl.  ret  t/^zrix  ,  *c.  ;im\J'>i 


CAPUT        VI. 

VuLGATA        NOVA. 
7.   VtdeNot.  filiumque  iniit  cum  fervis  fuis  ,   dicens  :  In  loco  illo 


D! 


,  Ixerunt  autem  fi- 
lii   proplietarum 
ad  Elileum  :  Ecce  locus  ,  in  quo  habitamus  coram  te  , 
anguftus  eft  nobis. 

1.  Eamus  ufque  ad  Jordanem  ,  &  tollant  fin- 
guli  de  lilva  materias  Imgulas ,  ut  iEdificemus  nobis 
ibi  locum  ad  habitandum.  Qui  di.xit  :  Ite. 

5.  Et  ait  unus  ex  iliis ;  Veiii  ergo  &  tu  cum  fer- 
vis tui-i.   Refpondit :  Ego  veniam. 

4.  Et  abiit  cum  eis.  CJlmque  veniffent  ad  Jorda- 
nem ,  cfdebant  ligna. 

5 .  Accidit  autem  ,  ut  cum  unus  materiam  fuccidif- 
fet ,  caderet  ferrum  fecuris  in  aquani  :  excla'mavitque 
ilie ,  &  ait ;  Heu  lieu  heu  domine  mi ,  &  hoc  ipfum  mu- 
tuo  acceperam. 

6.  Dixit  autem  homo  Dei  :  Ubi  cecidit  >  At  ilie 
monftravit  ei  locum.  Pr;Ecidit  ergo  lignum  ,  &  milit 
illuc  ;  natavitque  ferrum  , 

7.  &  ait  ;  ToUe.  Qui  extendit  manum  ,  &  tulit 
illud. 

8.  Rex  autem  Syris  pugnabat  contra  Ifrael ,  con- 

VULGATA     NOVA. 

15.  Confurgens  autem  diluculo  minlfter  viri 
Dei ,  egrelTus ,  vidit  exercitum  in  circuitu  civita- 
tis,  5c  equos  &  currus  :  nunciavitque  ei,  dicens  : 
Heu  heu  heu  domine  mi ,  quid  faciemus  ? 

16.  At  ilie  refpondit :  Noli  timere  :  plures 
cnim  nobifcum  funt,  qu^m  cum  illis. 

N0T.E    AD    Versionem    antiqua  m. 

fir.  1 7.  Eadem  commemorantTertullianus  &  Am-  tirbem,in  qua  idem  Eltfxus  propheta  ejjet ,  pararet ,  ^  nee- 

brolius  :  iUc  quidem   1.  adv.  Jud.  c.    15.  p.  147.  a.  hoc  turms  ttmeribus  exercitum  juum  y   qui  ante  lucem  urbem  ab- 

modo  :  Citm  jilti  prjphetarum  ftper  Jiitmen    Jordanem  It-  Jideret ,  deflinaffet ,  pner  Elifti  confpecta  objidiane ,  dixit  :  re- 

gnum  fecurtbits  cxdcrent  ^  txiliit  jerrum  ■,  ^  merfnin  efl  in  iiqua  ut  lupra.    In  Graeco  non  quid  ^  fed   "rrZ;  ■,  quomcdo  i 


&  illo  ponamus  inlidia». 

9.  Milit  itaque  vir  Dei  ad  regem  Ifrael  ,  dicens  : 
Cave  ne  tranleas  in  locum  ilium  ;  quia  ibi  Syri  in  in- 
fidiis  funt. 

10.  Mifit  itaque  rex  Ifrael  ad  locum  quern  dixe- 
rat  ei  vir  Dei,  iic  pr^occupavit  eum,  &  obfcrvavit 
fe  ibi  non  femel  neque  Dis. 

1  I.  Conturbacumque  eft  cor  regis  Syrix  pro  haC 
re :  &  convocatis  fervis  fuis,  ait  :  Quare  non  indi- 
catis  mihi  quis  proditor  mei  lit  apud  regem  Ifrael  ? 

11.  Dixitque  unus  fer\oium  e|us  :  Nequaquani 
domine  mi  rex  ,  fed  Elifeu-  propheta ,  qui  eft  in  If- 
rael ,  indicat  regi  frael  omnia  verba  quscunque  lo- 
cutus  fueris  in  conclavi  tuo. 

I  3.  Dixitque  eis  :  Ite  ,  &  videte  ubi  fit  :ut  mit- 
tam  ,  &  capiam  eum.  Annuntiaverumque  ei ,  dicen- 
tes  :  Ecce  in  Dot  ban. 

14.  Mifit  ergo  illuc  equos  &  currus,  &  robur 
exercitus ;  qui  cum  venillent  node ,  circumdederunt  ci- 
vitatem. 

Versio    antiqua. 

1 5 O  domine,  quid  faciemus? 


Ktar.inPfllJ, 


16.  Er  dixir  Elifeus  :  Noli  timere: quia  plures 
funt  nobifcum ,  quam  cum  illis. 


f/umme  ;  alque  ita  Elij'ao  propheta  fiperveniente  ,  petunt 
»b  eo  fill  prophetarum  ,  uti  ferrum  ,  J/umtni  quod  merftim 
fuerat  ,  eraeret :  atque  tta  Elifaus  accepto  ligno  ,  '^^  mijjo  tn 
turn  locum  ,  ubi  jiibmerfum  fuerat  ferrum  ,  fl.ttim  fiiperna- 
tavit  ,  at  lignum  merjitm  efl  ;  quod  receperuni  flu  prophe- 
lartim.  bimiiuer  Ambr.  1.  de  myll.  c.  9.  to.  1.  359.  a.  Sub 
Elifxo  ,  inquit ,  propheta  ,  iini  ex  Jiliis  prophetarum  excujfmn 
efl  j'errum  de  jecuri,  i^  flalim  nierjum  efl.  Rogavit  Elijxum 
qui  amijerat  Jerrum  :  mtjtt  etiam  klifnHS  lignum  in  aquam, 
^ferrum  n.ii.tvit.  Item  infra  1.  4.  de  I'acram.  c.  4.  570.  b. 
Cecider.it  fetrum  Jecnris  in  aq'ias ,  quaji  ferium  jua  confiie- 
tudine  demerjum  efl  :  mijtt  iignum  Elijxus  ,  flattm  ferrum 
flevatum  efl,  '^  aqttis  fupern.uaz'tt. 

f.  I  J.  bic  narrat  HUar,  ibid.  Citm  rixSjri*  e/iftit  Gith 
Tom.  1. 


at  in  edit.  Compl.  ti',  ut  &  apud  Ambr.  in  PI.  56.  to. 
I.  805.  e.  &  de  ob.  Theod.  to.  2.  1201.  a.  b.  Item  L 
I.  offic.  c.  19.  57,  d.  ait :  Sic  legimns  quod  in  objtdicnem 
ejus  miferat  rex  Syrix  exercitum  juum  ,  cognito  qued  Eli" 
Jxus  ejjet ,  qui  confiltis  Jj  argumentatlonibus  ejus  abvi.tret  om- 

ntbtis  ;  quern   vtdens  exercitum  GieO treptd.ire  tcepit. 

t.  16.  Similiter  Ambrof.  1.  i.  offic.  c.  19.  to.  2.  57. 
e.  &  de  ob.  Theod.  1201.  a.  b.  item  in  Pf.  56.  to.  i. 
805.  e.  &  in  Pf.  118.  ^77-  c.  at  ep.  22.  to.  2.  877.  b. 
lie  hab.  JK.M  plures  pro  nobis  J'unt ,  qu.im  contra  nos.  I;eni 
cont.  Aux.  866.  d.  KtJ'pue  ^  vide  quanto  plures  Jmt  prt 
noiis,  qu.tm  contra  nos.  Hieron.  ep.  18.  ad  Euftuch.  to. 
4.  p.  2.  28.  1.  ut  fup.  Nu/»  timere  :  quia  pture!  iiobij'cum 
Junt ,  quam  cum  tills.  Eodem  recidunt  Graeca  Ula  :  Kqi 

Ggss  y 


Vilai'.  ulifiif. 


^mir.l.  I .  iffic.  I 
»J).».2.  $7.y. 


Jdrm  I.  I.e.  14, 
129.  i. 


TJem  I. 


I.e.  19, 


Jdtm  I,  5.  f .  10. 
137.». 


604  LIBER     IV.     RE  GUM.     Cap.   VI. 

Versioantiqca.  Vulgatanova. 

17.  Et  oravit  Elifeus  ad  Dominum,  &  dixit:  17.  Ciimque  orafTet  EUfeus,  ait:  Domlne, 
Adiperi  Domilie  ,  OCuIos  pucri  hlljus  ,  &;  videat.  apcri  oculos  hujus  ,  ut  videat.  Ec  aperuit  Domi- 
tt  adapeniit-Dominus  oculos  pueri ,  &  vidit  :  nus  oculos  puen,&  vidit :  &  eccc  mons  pic 
&  ecce  mons  erat  plenus  equis  ,  6c  CUiribllS  ,  in  nus  equorum  ,  &  cunuum  igneorum  ,  in  circui- 
gyro  Elil'ei.  w  El'ft^i- 

I  8.   Et  defcenderunt  ad  eos PerCUte  ,  DeUS  ,  18.   Ho'les  vero  defcenderunt  ad  eum  :  porro 

Cicitate  exercitum  Syrix Elifeus  oravit  ad  Dominum,  dicens;  Percute,  ob- 

fecro ,  gentem   hnnc  CEcitate.   Percuflitque  eo* 
Dominus,ne  viderent ,  juxta  verbum  Llifei. 

10 venire  poft  me  ,&  ducam  VOS  ad  homi-  19.   Dixit  autem  ad  eos  Elifeus  :  Non  eft  hs» 

nem   quern  quiritis via  ,  neque  ifta  eft  civitas  :  fequimini  me,  &  oP- 

tendam  vobis  viium  qucni  qu£ritis.  Duxit  erg» 
eos  in  Samariam  : 

2,0 Domine   aperi  oculos  COrum,   ut    vi-  2.0.  cJimque  ingrefl'i  fuiiTent  in  Samariam  ,  di- 

jjg^nt &  videi'Unt xit  Ehfcus  :  Domine  aperi  oculos  iftoium  ,    ut 

videant.  Aperuitque  Doiiiinus  oculos  eo^uni  ,  & 
viderunt  fe  elTe  in  meci  o  Samarise. 

2_i f^ide  Not.  2.1.  Dixitque  rex  Ifracl  ad  El.l'eum  ,  ciim  vl- 

diffet  eos:  Nunquid   percutiam  eos,   pater  rri  ? 
2.2 Non  perCUtieS  ,  qUOS  non  Captivafti   in  n.   At  iUe    ait:Non  percuties  :  neque  enim 

lan^ea  &  in  gladio  tuo  :  pone  eis  panem  &:  cepifti  eos  gUdio  &  arcu  tuo ,  ut  percutias :  fed 
aquam,  ut  manducent  &:  bibant,&  remittantur,  pone  panem  &  aquam  coram  eis,  ut  comedan» 
&.  eant  ad  dominum  fuum.  &bibant ,  &  vadant  ad  dominum  fuum, 

VuLGATA       NOVA. 

1 5 .  Appofitaque  eft  eis  ciborum  magna  prspara-  17.  Qui  ait :  Non  te  falvat  Dominus  ;  unde  te  pof- 
tio,  &  comederunt  &  biherunt ,  &  dimilk  eos  ,  abie-     fum  falvare  ?  de  area  ,  ve!   de  torcubn  >  Dixitque 
runtque  ad  dominum  fuum  ,  &  ultra  non  venerunt     ad  eam  rex  :  Quid  tibi  vis  ?  Qus  refpondit : 
latroncs  Syria;  in  terram  Ifrael.  18.   Mulier  ifta  dixit  mihi  :  Da  filium  tuum,  ut  co- 

14.   Faftum  eft  autem  poft  hsc  ,  congregavit  Be-  medamus  eum  hodie,  &filium  meumcomedemus  eras, 

nadad  rex  Syria;  univerfum  exercitum  fuum  ,  &  af-  19.  Coximus  ergo  6Uum   meuni  ,  &  comedimus. 

«endit,  Scobfidebat  Samariam.  Dixique  ei  die  altera:  Da  filium  tuum  ,  ut  comeda- 

i<i.  Faitaque  eft  fames       25.  &  [eqq.  Vide  Not.  mus  eum.   Q'ji  abfcondit  tihum  fuum. 

magna  in  Samaria :  &  tan-  ?  o.   Quod  cum  audiflet  rex  ,  fcidit  veftimerta  fua  , 

diu  obfelfa  eft  ,  donee  venundaretur  caput  afini  oc-  &  tranfibat  per  murum.   Viditque  omnis  populus  ci- 

toginta  argenteis ,  &  quarta  pars  cabi  ftercoris  co-  licium ,  quo  veftitus  erat  ad  carnem  intrinkcus. 

lumbarum  quinque  argenteis.  j  i.  Et  ait  rex  :  Use  mihi  faciat  Deus,  &  hic  ad- 

16.  Ciimque  rex  Ifiael  tranfiret  per  murum ,  mu-  dat,  fi  ftetent  caput  Elifei  tilii  Saphat  fuper  ipfum 
lier  qua;dam  exclamavit  ad  eum  ,  dicens :  Salva  me  hodie. 

domine  mi  rex. 

VerSIO     ANTIQUA.  VuLGATA     NOVA. 

, , ait  ad  feniores  viros :  Si  vidiftis  quoniam         51.  Elifeus  autem  fedebat  in  domo  fua ,  & 

filiushomicidx  illius  miflt, auferte  caput  meum  :...     fenes  fedebant  cum  eo.  Pr.Tmifit  itaque  virum  :  & 

antequam  veniiet  nuncius  ille ,  dixit  ad  fenes : 

NoTiE     AD     VeRSIONEM     ANTIQUA  M. 

tT-Tfr  "Ewcai^   Mh  ?»K-  "I  7r>tiV;  0:  M'  ">'' '  ''^^f  •^^S  denus.  .     ,      .     ,       r;"-  •         f     ■ 

J.T   ivri,-   £(  dnit  Elihii  :  Nt  timias  :  qtionuim  pltires  If .  20.  An  primum  Ambr.  Ehj^us exercwem  Syrit, 

'^".       ,r  r,,,.,  ,llJ  ,,ui  rum  eit  aiii  ad  cllidetldtim    eum    -jenenn  ,    cufttvum  inKodnxit  la 

trtif  nobttciim  y  luper  jtto!  qut  cum  «J.  :  j  *  . 

*■    17    G-«ce  conftanter  'E,^  oa,?  ,    fed  abfque  feq.  ad  Sim.viam  .  iupn  mihi  c^cLiie  ohditxerat ,  ^  d^x.t :  dein- 

D.mi»«m  ,  pauloque  poft  lie  :  Xit«  ,  t^'l'^i--'  t^^  -^^i-  ^e  ut  fupra  :  h.rc  etiam  poftreaia  coucordant  cum  Gr«o  . 

T?  ^x, '  XP.V ,   K.  !SiTjci.  camen  Compl.  hab.  ri  -^mUfl^  nili  qu6d  vox  Dom.^e  ,  poftponuur  verbo  apcr: ,  amepo- 

«W    V.militcr  infra  poft  .rW«  ,  addit  «  x:.,/«f.V ,  pro  iito  ifto  ,  J «  ,  qu^o  :  at  in  edit.  Compl.  liabetur  limpll- 

«uo  in  Vatic.  &  al.  limplicitet  aVr?  :  item   infia  ,   ibid,  citer ,  K^e^?  A-«...gcF ,  ut  fup. 

deeft  emt     &  pro  eqms   ^J  '""'I""  '   habetur  ,Ww  ,    i,  t.  ii.  Eo  fpeitant  qui  Ambrof.  aitl.  I.  cffic.  col.  57, 

i'pua  ^upoi ,  e,,,L.m\  ^d  ""•""  ■£"■'■  Ambr.de  ob.Theod.  c.  Syr,<  lUfrm  y«..<  objtdenm  in  r,f.-M.vm  ,.dnx,rat ,  me- 

To    »    1 101    a    b    hjcc  hab.    it  r<,g.%v,t  ut  aferiret  Domi-  num.me.t  e^at.ve  percuffo! ,  m  qn<,  wgved,re„um„dcre  mm 

n»s  Iculc!  Gteii.  'it  ajmi  (nut  ca,H  fju<  ,   ^  -Mtt  pie-  pffint  ,    lelent,  reg,  Ijrael   {erctere    «on  acquievlt ,  d,- 

mtm  montem  equis ,  SS  curr.hn  ,  in   arcMmi  Ehfii.  At  in  eem  ,  lee.  ^  ,        ,  „  .     >     ..    • 

pr    Z6    to    iZo  I.e.  i\c:Et  d,x,t:D>mwe,apn>  o.uh!  if.  iz.  Or.    O./  ««/^?£<;_,  «<_  ^«  o"!.  rX«"<^-'^J'«5?  " 

,m!    Htvt'deai.  Et  apertt  fum  cad,  e;m ,  'ii 'Mtt  montem,  fouya,'»   C"    &  •^''""  Cf   C"  Tt/x,t,«,  1.  e.  ex    Nobilio  . 

fi  Lu„i  in  cm-/-/>«  equ,^  uwumni!,  ^  ea-teftthm  repUut  Non  percuites  :  n,:uqutd  qua  <np,:zajlt,  ,n  gUdto  „,0 Jg 

I       Zl,;<  ■  &  in  Pf    ?•'    8X1.  e.  Domwe  ,  aperi  nunc  ocu-  arcu  tm  tit   perctitii  ?  <c  Optimc  ,  mquit ,  relpondet   He-  <* 

L!lZihu,u<     ut'^tdeat.  Et  apert,  funt  ocul,  pueri  ejus,  br3eo,liifto  modo  interpretemiir.  Theodoietus  non  rcfert  <c 

["  Z:t  montem  eqm>  repletum  ,    y  ""ribus ,  m  crcu.ttt  ilia ,  m  pereuttt ,  Q^  t^/s;;  .  ideo  non  apponlt  interroga-  « 

^  Z,^  ■  (imiliter  1    I.  offic.  c.  10.  57.  e.  Hier.  etiamep.  lionera  :  quare  Ita  vertetetur  hic  locus ;  Ao«  percuites ,  m-  t« 

Cx    ad  Euftoch    to.  4.  p.   2.  18.  f.  alludens ,  dicit  :  Dc-  fi  qttos  capw.ajl,  in  gladto  tt.o  Vi _  "«»  >[••■    Compl.  au-  <e 

Zne  ,  aperi  oculos  puelUtu^,   ut  -vdcat.  tem  ,  ^i   „'xm«-t.^«=,;  «    p:..^^,.    C*-  i    •^'S'?    0  >  C"  <« 

*    18    A  Gr«co  abeft  vox  D«J  ;  loco  veto  exercttttm  ■^o.lxiui'   quos   capit-jajl,  tn  gladio    t„o  Jj  arcu  tuo,    tu  <k 

W     eft  JVh  t»  i%r.c  tSt»  ,  nttm  gemem  ham  ,  antepoli-  petcuties. ..  Sequitur  in  Gr.  Vatic.  y,^f:tU^  ^fi^c,  f    vUp 

tim  ^oci  c^c'.ate.    Rurfus  Ambtol.  I.  de  ob.  Theod.  to.  eV.V,o,  i<,-rZr ,   j  ?«-/.t:.c«,  5,  ^..tj.«k  ,  ^  «^.^eeTc.«r 

^  iioi    a    b    hab.  Et  rogavit  Eltfeus ,    at  percuteret  eos  ^p;  ,  &c.  ut  fup.  Edit.  Compl.  addlt  «.«;; ,  verbo  ^,- 

i)'.,»°i'»;r,.'Gr.  Kai   ^t,«„'.^«/,' ^f J;  K.'e*»,  i,  eix.-  fat.;.  Hieton.  ep.  18   ad  Euftcch.  to    4-  P-  ^-  ?!•  d.  le- 

jjmi  I'--"'  ^      -,  I  ^.^  .  ^^^^  ^.^  p,tnem  eJ    aquam  1  manducent  Jj  Mant ,  {J 

^^^